ვიკიპედია kawiki https://ka.wikipedia.org/wiki/%E1%83%9B%E1%83%97%E1%83%90%E1%83%95%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%98_%E1%83%92%E1%83%95%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%93%E1%83%98 MediaWiki 1.47.0-wmf.5 first-letter მედია სპეციალური განხილვა მომხმარებელი მომხმარებლის განხილვა ვიკიპედია ვიკიპედია განხილვა ფაილი ფაილის განხილვა მედიავიკი მედიავიკის განხილვა თარგი თარგის განხილვა დახმარება დახმარების განხილვა კატეგორია კატეგორიის განხილვა პორტალი პორტალი განხილვა TimedText TimedText talk მოდული მოდულის განხილვა Event Event talk 0 1963 5406684 5370150 2026-06-04T08:06:27Z ~2026-33123-07 183804 5406684 wikitext text/x-wiki {{მრავალმნიშვნელოვნება}} {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = ქალაქი |ქართული სახელი = ბორჯომი |მშობლიური სახელი =<nowiki></nowiki> |ქვეყანა = საქართველო |დაქვემდებარება = [[ბორჯომის მუნიციპალიტეტი]] |პანორამა = Borjomi bu Shioshvili.jpg |პანორამის სიგანე = 300px |წარწერა = ბორჯომის ხედი |დროშა = |გერბი = |გერბის სიგანე = |დროშის სიგანე = 150 |lat_deg = 41|lat_min = 50|lat_sec = 20 |lon_deg = 43|lon_min = 22|lon_sec = 45 |CoordAddon = type:city(40361)_region:GE |CoordScale = |ქვეყნის რუკის ზომა = 300 |რეგიონის რუკის ზომა = 300 |რაიონის რუკის ზომა = 300 |რეგიონის ტიპი = მხარე |რეგიონი = სამცხე-ჯავახეთის მხარე |რეგიონი ცხრილში = |შიდა დაყოფა = |რაიონის ტიპი = მუნიციპალიტეტი |რაიონი = ბორჯომის მუნიციპალიტეტი |მმართველის ტიპი = |მმართველი = |დაარსდა = |პირველი ხსენება = XIX საუკუნე |წინა სახელები = |სტატუსი-დან = 1918 |ფართობი = 16,85 |სიმაღლის ტიპი=ზღვის დონე{{!}}ზღვის დონიდან |დასახლების ცენტრის სიმაღლე = 800-900 |კლიმატი = |ოფიციალური ენა = |მოსახლეობა = 10 546<ref name="აღწერა 2014">{{სახელმწიფო აღწერა 2014}}</ref> |აღწერის წელი = 2014 |სიმჭიდროვე = 625,88 |აგლომერაცია = |ეროვნული შემადგენლობა = [[ქართველები]] 92,9 %<br />[[სომხები]] 4,3 %<br />[[რუსები]] 1,1 %<br />[[ოსები]] 0,6 % |სარწმუნოებრივი შემადგენლობა = [[მართლმადიდებლობა|მართლმადიდებლები]] |ეთნოქორონიმი = |დროის სარტყელი = +4 |DST = |სატელეფონო კოდი = +995 367<ref>[http://silknet.com/storage/uploads/wysiwyg/file/kodebi.pdf საქართველოს სატელეფონო კოდები — „სილქნეტი“]</ref> |საფოსტო ინდექსი = 1200<ref>[http://georgianpost.ge/index.php?page=101&lang=geo საქართველოს საფოსტო ინდექსები — „საქართველოს ფოსტა“]</ref> |საავტომობილო კოდი = |საიტი = |კატეგორია ვიკისაწყობში = Borjomi }} '''ბორჯომი''' — ქალაქი და კურორტი [[აღმოსავლეთი საქართველო|აღმოსავლეთ საქართველოში]], [[ბორჯომის მუნიციპალიტეტი]]ს ადმინისტრაციულ ცენტრი. მოსახლეობა 10 546 ადამიანი ([[2014]] წ.). ბორჯომში არის [[ბორჯომისა და ბაკურიანის ეპარქია|ბორჯომისა და ბაკურიანის ეპარქიის]] კათედრა და რეზიდენცია, განათლების და კულტურის დაწესებულებები. ==გეოგრაფია== მდებარეობს [[ბორჯომის ხეობა]]ში, [[მდინარე]]ების [[მტკვარი|მტკვრის]] და მისი მარჯვენა შენაკადების [[ბორჯომულა]]სა და [[გუჯარეთისწყალი|გუჯარეთისწყლის]] შესართავთან, [[მესხეთის ქედი]]ს აღმოსავლეთ და [[თრიალეთის ქედი]]ს დასავლეთ ტყიან (უმეტესად წიწვოვანი) კალთებზე, [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 800-900 მეტრ სიმაღლეზე. [[თბილისი]]დან 150 კმ. ქალაქს აღმოსავლეთიდან ესაზღვრება [[ბორჯომ-ხარაგაულის ეროვნული პარკი]]. ჰავა ზომიერად ნოტიოა. იცის ზომიერად ცივი ზამთარი და ხანგრძლივი თბილი ზაფხული. საშუალო წლიური ტემპერატურაა 8,3 °C, იანვრისა -2,8 °C, ივლისის 19 °C. აბსოლუტური მინიმუმი -29 °C, აბს. მაქსიმუმი 37 °C. ნალექების რაოდენობა 653 მმ წელიწადში, მაქსიმუმი მაისსა და ივნისში, მინიმუმი დეკემბერში. მზის ნათების ხანგრძლივობა 850-1900 სთ წელიწადში. ბორჯომში გადის ხაშური-ვალეს რკინიგზის ხაზი. ვიწროლიანდაგიანი რკინიგზით დაკავშირებულია დაბა [[ბაკურიანი|ბაკურიანთან]]. ბორჯომზე გადის [[საქართველოს საავტომობილო მაგისტრალი ს8]] რომელიც, [[ევროპის ავტომაგისტრალი E691]]-ის ნააწილია და ბორჯომი-ახალქალაქისა და ბორჯომი-ცემის [[საქართველოს საავტომობილო გზები|საავტომობილო გზები]]. == ისტორია == [[ფაილი:Spring of Catherine.JPG|250px|მინიატიურა|ეკატერინეს წყარო ბორჯომის პარკში <br /><center><small>ზვიად ავალიანის ფოტო</small></center>]] ქალაქის ტერიტორიაზე აღმოჩენილია I საუკუნის თლილი ქვით ნაგები აბაზანის ნაშთები. სავარაუდოდ, [[ბორჯომი (წყალი)|ბორჯომის მინერალურ წყალს]] უძველესი დროიდან იყენებდნენ სამკურნალოდ. XVI-XVIII საუკუნეებში ბორჯომის ხეობაზე [[ოსმალეთის იმპერია|ოსმალეთის]] გამუდმებულმა თავდასხმებმა ეს მხარე გააპარტახა და მინერალური წყლების არსებობა დავიწყებას მიეცა. ამ პერიოდში ბორჯომის ტერიტორიაზე იყო რამდენიმე სოფელი: ნუა, ფაფა, ჭალა. იმავე ხანებში [[ურაველი (მდინარე)|ურავლის]] ხეობაში იყო ბორჯომის სახელით ცნობილი სოფელი (სოფელ [[ანდრიაწმინდა|ანდრიაწმინდის]] ახლოს). ვარაუდობენ, რომ ეს სახელი უნდა მოეტანათ ოსმალეთის დაპყრობითი ომების შედეგად ლტოლვილ მოსახლეობას. სხვა ვერსიით ამ პუნქტს ბორჯომი უნდა დარქმეოდა ურავლის ხეობის სოფლისა და სოფელ ნუის წყლების თვისებათა მსგავსების გამო. წყაროებში სახელი ბორჯომი პირველად XIX საუკუნეში იხსენიება. მისი დაარსება განაპირობა მინერალური წყლების ხელახლა აღმოჩენამ. XIX საუკუნის დასაწყისში ამჟამინდელი ბორჯომის პარკის ტერიტორიაზე მიაგნეს მინერალური წყლის ორ საბადოს. იქვე ააშენეს სახლები და სწორედ ამ დასახლებას დაერქვა ბორჯომი. ტერიტორია ეკუთვნოდა [[ავალიშვილები|ავალიშვილებს]]. 1871 წელს ბორჯომი გადაეცა კავკასიის მეფისნაცვალს [[მიხეილ რომანოვი|მიხეილ რომანოვს]]. რომანოვისთვის მდინარე მტკვირს მარცხენა ნაპირზე ააშენეს ორსართულიანი სასახლე. 1890 წელს „ბორჯომის“ საწარმოო ჩამოსხმა დაიწყო. 1892-1895 წლებში ლიკანში აშენდა სასახლის კომპლექსი და მოეწყო დიდი პარკი (არქ. ლ. ბენუა). 1894 წელს გაიყვანეს ხაშური-ბორჯომის რკინიგზის ხაზი. 1898 წელს ამუშავდა ბორჯომის ჰიდროელექტროსადგური. XIX საუკუნის დამლვეს ბორჯომში უკვე რამდენიმე საწარმო იყო. 1902 წელს დასრულდა ბორჯომი-ბაკურიანის ვიწროლიანდაგიანი რკინიგზის მშენებლობა. ქალაქის სტატუსი მიიღო 1918 წელს. 1920 წელს [[ქალაქისთავი|ქალაქისთავად]] არჩეულ იქნა ვიქტორ ღლონტი.<ref>[http://dspace.nplg.gov.ge/handle/1234/207751 გურიის ერობის მოამბე] N2 — გვ. 3 — 7 იანვარი 1920</ref> 1930 წლიდან გახდა [[ბორჯომის რაიონი]]ს ცენტრი. 1935-1938 წლებში აშენდა პროფკავშირების სანატორიუმების კომპლექსები. 1965 წელს გაყვანილ იქნა ბორჯომის მაღისა და პლატოს დამაკავშირებელი საბაგირო გზა (არქ. გ. ჩაჩანიძე). 1972 წელს აშენდა რკინიგზის სადგური (არქ. გ. მოძმანიშვილი). 1976 წელს რომანოვის დამწვარი სასახლის ადგილზე აშენდა 14 სართულიანი 500-ადგილიანი სანატორიუმი (არქ. ი. ზაალიშვილი). საბჭოთა პერიოდში ბორჯომში მოქმედებდა წყლის ჩამომსხმელი საწარმოთა გაერთიანება „ბორჯომი“, შუშის ტარისა და პურის ქარხნები, ხორცკომბინატი. == კურორტი == [[ფაილი:Borjomi View.JPG|250px|მინიატიურა|ქალაქ ბორჯომის ხედი საბჭოთა პერიოდის სანატორიუმით <br /><center><small>ზვიად ავალიანის ფოტო</small></center>]] ბორჯომი ბალნეოლოგიური და კლიმატური კურორტია. საბჭოთა კავშირი დროს ჰქონდა საკავშირო კურორტის სტატუსი. რელიეფურ და მიკროკლიმატურ თავისებურებათა მიხედვით ბორჯომში გამოიყოფა რამდენიმე უბანი, რომელთაგან მკურნალობისთვის განსაკუთრებით ხელსაყრელი პირობებით გამოირჩევა ლიკანი, ფაფა და პლატო. კურორტის ძირითადი სამკურნალო საშუალებაა მინერალური წყალი, რომელსაც იყენებენ სასმელად და [[ბალნეოლოგია|ბალნეოლოგიური]] პროცედურებისთვის. ბორჯომის სხვა სამკურნალო ფაქტორებია კლიმატოთერაპია, ტალახით მკურნალობა და სხვა. კლიმატოთერაპიისთვის საუკეთესო დროა ივნისი-ოქტომბერი. სამედიცინო ჩვენებები: კუჭ-ნაწლავის ტრაქტის, ღვიძისა და სანაღველე გზების ქრონიკული დაავადებები, ნივთიერებათა ცვლის მოშლა, გულ-სისხლძარღვთა ზოგიერთი დაავადება. სეზონი გრძელდება მთელ წელს. ბორჯომთან ახლოს განლაგებულია [[ბორჯომ-ბაკურიანის კურორტების ჯგუფი|ბორჯომის ჯგუფის კურორტები]]: [[ახალდაბა (დაბა)|ახალდაბა]], [[ქვიშხეთი]], [[წაღვერი]], [[ცემი]], [[ლიბანი (ბორჯომის მუნიციპალიტეტი)|ლიბანი]], [[პატარა ცემი]], [[ბაკურიანი]], [[ციხისჯვარი (ბორჯომის მუნიციპალიტეტი)|ციხისჯვარი]]. ==მოსახლეობა== {| class="wikitable" style="text-align:right" |- ! აღწერის წელი !! მოსახლეობა !! კაცი !! ქალი |- | 1900 || 3500|| || |- | 1922<ref name="pop-stat.mashke.org">[http://pop-stat.mashke.org/georgia-cities.htm Cities and towns of Georgia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220321204718/http://pop-stat.mashke.org/georgia-cities.htm |date=2022-03-21 }} pop-stat.mashke.org</ref> || {{ზრდა}} 3913|| || |- | 1926<ref name="pop-stat.mashke.org" /> || {{ზრდა}} 5372|| || |- | [[სსრკ მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 1939|1939]] || {{ზრდა}} 14 317|| || |- | [[სსრკ მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 1959|1959]] || {{ზრდა}} 15 332|| || |- | [[სსრკ მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 1970|1970]] || {{ზრდა}} 16 316|| || |- | 1974 || {{ზრდა}} 16 900|| || |- | [[სსრკ მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 1979|1979]]<ref name="pop-stat.mashke.org" /> || {{ზრდა}} 18 059|| || |- | [[სსრკ მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 1989|1989]]<ref name="pop-stat.mashke.org" /> || {{ზრდა}} 19 007|| || |- | [[საქართველოს მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2002|2002]] || {{კლება}} 14 455|| || |- | [[საქართველოს მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014|2014]] || {{კლება}} 10 546|| || |} ==ისტორიული ძეგლები== ბორჯომთან ახლოს შემორჩენილია შუა საუკუნეების ნაგებობები გოგიას ციხე და [[პეტრეს ციხე]]. == სპორტი == ბორჯომში მოქმედებს ადგილობრივი საფეხბურთო კლუბი [[ბორჯომი (საფეხბურთო კლუბი)|„ბორჯომი“]] და არის 4 ათას მაყურებელზე გათვლილი ჯემალ ზეინკლიშვილის სახელობის [[ჯემალ ზეინკლიშვილის სტადიონი|სპორტული მოედანი]]. [[2005]] წლის [[22 ივნისი|22 ივნისს]] საქართველომ ბორჯომი, [[ბაკურიანი|ბაკურიანთან]] და [[თბილისი|თბილისთან]] ერთად [[2014]] წლის [[ზამთრის ოლიმპიური თამაშები]]ს პრეტენდენტ ქალაქად დაასახელა. == გალერეა == <gallery> ფაილი:Borjomi Regional Museum.JPG|ბორჯომის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმის შენობა ფაილი:Borjomi House.JPG|XIX საუკუნის საცხოვრებელი სახლი ბორჯომის ცენტრში ფაილი:Geologs House Borjomi.JPG|„გეოლოგების სახლი“ ბორჯომში ფაილი:Borjomi Stadium.JPG|ბორჯომის სტადიონი ფაილი:Borjomi Cinema.JPG|კინოთეატრი ბორჯომის პარკში ფაილი:Bordschomi.jpg|ბორჯომის ხედი ფაილი:Gorskii 04432u.jpg|ბორჯომ-პარკი 1915 წლამდე ფაილი:ლიკანი, რომანოვების სახლი (ა).jpg|ლიკანის სასახლე ფაილი:Petia Borjom.jpg|რუსი კომპოზიტორი [[პეტრე ჩაიკოვსკი]] ბორჯომში </gallery> ==ლიტერატურა== {{ვიქსიკონი}} {{ქსე|2|477-478|ბაულაძე ვ., ზონენაშვილი ჟ., უშვერიძე გ., ბაგრატიონი ე.}} *''ხუჯაძე გ''. „ბორჯომის ხეობა“ — თბილისი 1969 == სქოლიო == {{სქოლიოს სია}} {{ბორჯომის მუნიციპალიტეტი}} {{სამცხე-ჯავახეთი}} {{საქართველოს ქალაქები}} [[კატეგორია:ბორჯომი|*]] 0b1kiagkvtfufkbwwbdq03n7uqkzchr 0 3644 5406588 4951560 2026-06-03T20:41:09Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406588 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ქვეყანა2 |სრული სახელი = პოლონეთის რესპუბლიკა |მშობლიური სახელი = Rzeczpospolita Polska |სახელი = პოლონეთი |დროშა = Flag of Poland.svg |გერბი = Herb Polski.svg |რუკა = EU-Poland.svg |რუკის სიგანე = 300პქ |რუკა2= Poland - Location Map (2013) - POL - UNOCHA.svg |რუკის წარწერა = პოლონეთის მდებარეობა ევროპაში |ეროვნული ჰიმნი = ''[[პოლონეთის ჰიმნი|Mazurek Dąbrowskiego]]''<br/>[[ფაილი:Mazurek Dabrowskiego.ogg|ცენტრში]] |ენების ტიპი = [[ოფიციალური ენა]] |ენები = [[პოლონური ენა|პოლონური]]<ref>[[wikisource:en:Constitution of the Republic of Poland/Chapter 1|Constitution of the Republic of Poland]], Article 27.</ref> |ენების ტიპი2 = [[რეგიონული ენა]] |ენები2 = [[კაშუბური ენა|კაშუბური]] |დედაქალაქი = [[ვარშავა]] |latd=52 |latm=13 |latNS=N |longd=21 |longm=02 |longEW=E |უდიდესი ქალაქი = დედაქალაქი |ეთნიკური ჯგუფები = {{unbulleted list | 94.83 % [[პოლონელები]] | 0.28 % [[გერმანელები]] | 0.12 % [[უკრაინელები]] | 0.12 % [[ბელარუსები]] | 0.04 % [[კაშუბები]] | 0.03 % [[ბოშები]] | 0.02 % [[ლემკები]] | 4.78 % სხვები }} |ეთნიკური ჯგუფების წელი = 2011<ref name="GUS-2">Central Statistical Office (Poland): [http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/PUBL_E_szkoly_wyzsze_2008.pdf Studenci szkół wyższych (łącznie z cudzoziemcami) na dzień 30 XI 2008.] Number of students at Poland's institutions of higher education, as of 30 November 2008. Retrieved 13 June 2012. {{pl icon}}</ref> |ეთნოქორონიმი = პოლონელი |მთავრობის ტიპი = [[საპარლამენტო რესპუბლიკა]] |ლიდერის ტიტული1 = [[პოლონეთის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] |ლიდერის სახელი1 = [[კაროლ ნავროცკი]] |ლიდერის ტიტული2 = [[პოლონეთის პრემიერ-მინისტრი|პრემიერ-მინისტრი]] |ლიდერის სახელი2 = [[დონალდ ტუსკი]] |საკანონმდებლო ორგანო = [[პოლონეთის რესპუბლიკის ეროვნული ასამბლეა|ეროვნული ასამბლეა]] |ზედა პალატა = [[პოლონეთის რესპუბლიკის სენატი|სენატი]] |ქვედა პალატა = ''[[პოლონეთის რესპუბლიკის სეიმი|სეიმი]]'' |დამოუკიდებლობის ტიპი = ფორმირება |მნიშვნელოვანი მოვლენა1 = [[პოლონეთის გაქრისტიანება|გაქრისტიანება]] |მოვლენის თარიღი1 = 14 აპრილი, 966 |მნიშვნელოვანი მოვლენა2 = [[პოლონეთის სამეფო (1025–1385)|პოლონეთის სამეფო]] |მოვლენის თარიღი2 = 18 აპრილი, 1025 |მნიშვნელოვანი მოვლენა3 = [[პოლონეთ-ლიტვის თანამეგობრობა]] |მოვლენის თარიღი3 = 1 ივლისი, 1569 |მნიშვნელოვანი მოვლენა4 = [[პოლონეთის დანაწილება]] |მოვლენის თარიღი4 = 24 ოქტომბერი, 1795 |მნიშვნელოვანი მოვლენა5 = [[ვარშავის საჰერცოგო]] |მოვლენის თარიღი5 = 22 ივლისი, 1807 |მნიშვნელოვანი მოვლენა6 = [[პოლონეთის სამეფო]] |მოვლენის თარიღი6 = 9 ივნისი, 1815 |მნიშვნელოვანი მოვლენა7 = [[პოლონეთის ისტორია (1918–39)|პოლონეთის აღდგენა]] |მოვლენის თარიღი7 = 11 ნოემებრი, 1918 |მნიშვნელოვანი მოვლენა8 = [[პოლონეთში შეჭრა (1939)|პოლონეთში შეჭრა]], II მსოფლიო ომი |მოვლენის თარიღი8 = 1 სექტემბერი, 1939 |მნიშვნელოვანი მოვლენა9 = [[პოლონეთის სახალხო რესპუბლიკა (1944-1989)|პოლონეთის სახალხო რესპუბლიკა]] |მოვლენის თარიღი9 = 8 აპრილი, 1945 |მნიშვნელოვანი მოვლენა10 = [[პოლონეთის ისტორია (1989–დღემდე)|პოლონეთის რესპუბლიკა]] |მოვლენის თარიღი10 = 13 სექტემბერი, 1989 |მნიშვნელოვანი მოვლენა11 = {{nowrap|[[ევროკავშირი|ევროკავშირში]] [[ევროკავშირის გაფართოება (2004)|გაწევრიანება]]}} |მოვლენის თარიღი11 = 1 მაისი, 2004 |ფართობის ადგილი = 69-ე |ფართობი = 312 696<ref>{{cite web|url=http://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/ludnosc/powierzchnia-i-ludnosc-w-przekroju-terytorialnym-w-2018-roku,7,15.html|title=Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2018 roku|last=GUS|publisher=}}</ref> |ფართობის შენიშვნები = {{ref label|ააა|ა}} |წყლის პროცენტულობა = 3.07 |მოსახლეობის შეფასება = 39,616,730 <ref>{{cite web|url=https://www.macrotrends.net/global-metrics/countries/pol/poland/population-growth-rate=თებერვალი 10, 2025}}{{Dead link|date=ივლისი 2025 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> |მოსახლეობის შეფასების ადგილი = 37-ე |მოსახლეობის შეფასების წელი = 2025 |მოსახლეობის აღწერა = 38,511,824<ref>National Census 2011 http://stat.gov.pl/spisy-powszechne/nsp-2011/wyniki-spisu-nsp-2011 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140714010001/http://stat.gov.pl/spisy-powszechne/nsp-2011/wyniki-spisu-nsp-2011 |date=2014-07-14 }}</ref> |მოსახლეობის აღწერის ადგილი = |მოსახლეობის აღწერის წელი = 2014 |მოსახლეობის სიმჭიდროვე = 123 |მოსახლეობის სიმჭიდროვის ადგილი = 83-ე |მშპ-ის მუპ-ის წელი = 2020 |მშპ-ის მუპ = 1.353 ტრილიონი<ref name="IMFWEOPL">{{cite web |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=44&pr.y=11&sy=2017&ey=2021&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=964&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a= |title=World Economic Outlook Database, October 2019 |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=IMF.org |access-date=30 October 2019}}</ref> |მშპ-ის მუპ-ის ადგილი = 22-ე |მშპ-ის მუპ ერთ სულ მოსახლეზე = $35,651<ref name="IMFWEOPL" /> |მშპ-ის მუპ ერთ სულ მოსახლეზე ადგილი = 43-ე |მშპ-ის ნომინალის წელი = 2020 |მშპ-ის ნომინალი = $607 მილიარდი<ref name="IMFWEOPL" /> |მშპ-ის ნომინალის ადგილი = მე-20 |მშპ-ის ნომინალი ერთ სულ მოსახლეზე = $15,988<ref name="IMFWEOPL" /> |მშპ-ის ნომინალი ერთ სულ მოსახლეზე ადგილი = 54-ე |ჯინის წელი = 2019 |ჯინის ცვლილება = increase |ჯინი = 28.5 |ჯინის სქოლიო = <ref>{{cite web |url=https://ec.europa.eu/eurostat/tgm/table.do?tab=table&init=1&language=en&pcode=tessi190&plugin=1 |title=Gini coefficient of equivalised disposable income – EU-SILC survey |publisher=[[Eurostat]] |website=ec.europa.eu |access-date=20 March 2020}}</ref> |ჯინის ადგილი = |აგი-ს წელი = 2018 |აგი-ს ცვლილება = increase |აგი =0.872 |აგი-ს სქოლიო = <ref>{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/content/2019-human-development-index-ranking|title=Human Development Report 2019|language=en|publisher=[[United Nations Development Programme]]|date=10 December 2019|accessdate=10 December 2019|format=PDF|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200430080741/http://hdr.undp.org/en/content/2019-human-development-index-ranking|archivedate=30 აპრილი 2020}}</ref> |აგი-ს ადგილი = 32-ე |ვალუტა = [[ზლოტი]] |ვალუტის კოდი = PLN |სასაათო სარტყელი = [[UTC+01:00]] |UTC-ის გადაწევა = +1 |სასაათო სარტყელი DST = [[UTC+02:00]] |UTC-ის გადაწევა DST-ზე = +2 |მოძრაობის მიმართულება = მარჯვენა |სატელეფონო კოდი = [[პოლონეთის სატელეფონო ნომრები|+48]] |ქვეყნის ზედა დონის დომენი = [[.pl]] |შენიშვნა ა = {{note|ააა}} ცენტრალური სტატისტიკური ოფისის მონაცემებით პოლონეთის ტერიტორია არის 312 679 კმ², საიდანაც 311 888 კმ² არის ხმელეთი, ხოლო 791 კმ² ზედაპირული წყლები.<ref name="CSO_2008"/> }} '''პოლონეთი''' ({{lang-pl|Polska}}), ოფიციალურად '''პოლონეთის რესპუბლიკა''' ({{lang-pl|Rzeczpospolita Polska}}) — [[ცენტრალური ევროპა|ცენტრალური ევროპის]] სახელმწიფო.<ref>{{Cite web |url=http://unstats.un.org/unsd/geoinfo/gegn23wp48.pdf |title=დაარქივებული ასლი |accessdate=2010-05-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091222214104/http://unstats.un.org/unsd/geoinfo/gegn23wp48.pdf |archivedate=2009-12-22 }}</ref><ref name="cia.gov">{{Cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pl.html |title=დაარქივებული ასლი |accessdate=2010-05-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190818041414/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pl.html |archivedate=2019-08-18 }}</ref> დასავლეთიდან ესაზღვრება [[გერმანია]], სამხრეთიდან [[ჩეხეთი]] და [[სლოვაკეთი]], აღმოსავლეთიდან [[უკრაინა]], [[ბელარუსი]] და [[ლიეტუვა]], ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება [[ბალტიის ზღვა]]. სწორედ ჩრდილოეთ მხარეს მდებარეობს [[რუსეთი]]ს ოლქი [[კალინინგრადის ოლქი|კალინინგრადი]]. ქვეყნის ფართობი შეადგენს 312,679 კვადრატულ კილომეტრს,<ref name="CSO_2008">{{cite web|title=Concise Statistical Yearbook of Poland, 2008|publisher=Central Statistical Office (Poland)|date=28 July 2008|url=http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/PUBL_maly_rocznik_statystyczny_2008.pdf|format=PDF|accessdate=2008-08-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110714055236/http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/PUBL_maly_rocznik_statystyczny_2008.pdf|archivedate=2011-07-14}}</ref> მთელ მსოფლიოში პოლონეთს ფართობის მხრივ [[მსოფლიოს ქვეყნები ფართობის მიხედვით|69-ე ადგილი უკავია]], ხოლო ევროპაში მეცხრე. აქ მცხოვრებთა რაოდენობა შეადგენს 38.5&nbsp;მილიონ ადამიანს,<ref name="CSO_2008"/> მსოფლიოში მოსახლეობის მხრივ პოლონეთი [[მსოფლიოს ქვეყნები მოსახლეობის მიხედვით|37-ე ადგილს]],<ref>NationMaster.com 2003–2007, [http://www.nationmaster.com/country/pl-poland Poland, Facts and figures]</ref> ხოლო ევრიკავშირში მეხუთე ადგილს იკავებს. ქვეყნის დედაქალაქი და უდიდესი მეტროპოლიტია [[ვარშავა]]. სხვა ძირითადი ქალაქებია: [[კრაკოვი]], [[ლოძი]], [[ვროცლავი]], [[პოზნანი]], [[გდანსკი]] და [[შჩეცინი]]. პოლონეთის დაარსება იდენტიფიცირებულია ქვეყანაში [[ქრისტიანობა|ქრისტიანობის]] გავრცელებიდან, ეს მოვლენა მოხდა [[966]] წელს [[მიეშკო I]] მმართველობის პერიოდში. მიეშკოს დროს დაიწყო [[პოლონეთის სამეფო]]ს ჩამოყალიბება, რომელმაც [[1025]] წლიდან [[1569]] წლამდე იარსება. [[1569]] წელს მოხდა [[რეჩ პოსპოლიტა|გაერთიანება]] [[ლიტვის დიდი სამთავრო]]სთან, ორ ქვეყანას შორის დაიდო [[ლუბლინის უნია 1569|ლუბლინის უნია]], შექიმილ ახალ სახელმწიფოს ეწოდა [[პოლონეთ-ლიტვის თანამეგობრობა]]. [[1795]] წელს მოხდა დასუსტებული [[პოლონეთ-ლიტვის თანამეგობრობა|პოლონეთ-ლიტვის თანამეგობრობის]] [[პოლონეთის დაყოფა|დაყოფა]], ევროპის სამ სახელმწიფოს: [[პრუსია]]ს, [[რუსეთის იმპერია]]სა და [[ჰაბსბურგთა მონარქია|ავსტრიას]] შორის. პოლონეთმა დამოუკიდებლობა მოიპოვა 1918 წელს, [[პირველი მსოფლიო ომი]]ს დასრულების შემდეგ, ქვეყანაში შეიქმნა [[პოლონეთის მეორე რესპუბლიკა]]. ამ სახელმწიფომ 1939 წლამდე იარსება, ამ წელს [[მესამე რაიხი|მესამე რაიხმა]] და [[საბჭოთა კავშირი|საბჭოთა კავშირმა]] მოახდინა ქვეყნის ოკუპირება. მსოფლიო ომის პერიოდში პოლონეთში ტარდებოდა გერმანელების და საბჭოელების პოლიტიკა. მსოფლიო ომს ექვსი მილიონი პოლონელი შეეწირა. მეორე მსოფლიო ომის დასრულების შემდეგ აქ შეიქმნა [[პოლონეთის სახალხო რესპუბლიკა]], რომელიც [[სოციალისტური ბანაკი]]ს წევრი იყო და განიცდიდა [[საბჭოთა კავშირი|საბჭოეთის]] გავლენას. [[1989 წლის რევოლუციები|1989 წლის რევოლუციის]] შემდეგ, პოლონეთი გათავისუფლდა [[კომუნიზმი]]საგან. თანამედროვე პოლონეთის ტერიტორია იყოფა [[პოლონეთის სავოევოდოები|სავოევოდოებად]] ({{lang-pl|województwo}}). პოლონეთი შესულია [[ევროკავშირი|ევროკავშირში]], [[ჩრდილოეთ ატლანტიკის ხელშეკრულების ორგანიზაცია|ნატოში]], [[გაერთიანებული ერების ორგანიზაცია]]ში, [[მსოფლიო სავაჭრო ორგანიზაცია]]ში და [[ეკონომიკური თანამშრომლობისა და განვითარების ორგანიზაცია]]ში (OECD). == სახელწოდება == * '''ოფიციალური''': პოლონეთის რესპუბლიკა. * '''ეროვნული''': Rzeczpospolita Polska. * '''ეტიმოლოგია''': საკუთარი სახელი Polska მიღებულია სლავური ტომების პოლანიესაგან, რაც „ველზე მცხოვრებს“ ნიშნავს. == ისტორია == {{მთავარი|პოლონეთის ისტორია}} === პრეისტორია === ისტორიკოსთა მტკიცებით, თანამედროვე პოლონეთის ტერიტორიაზე გვიანდელ ანტიკურ ხანაში მრავალი ეთნიკურად ერთიმეორისგან შორს მდგომი ტომი სახლობდა. მათი ეთნიკური რაობა და ლინგვისტური შერწყმის საკითხი დღემდე დავის საგანია. კონკრეტულად, ამ მიწებზე სლავური ტომების დასახლება-დამკვიდრების პრობლემატიკა საბოლოოდ არ გადაჭრილა და სამეცნიერო დისკუსიების უცვლელი თანმდევია. ყველაზე ცნობილი არქეოლოგიური აღმოჩენა,დღესდღეობით მუზეუმად ქცეული ბისკუპინის გამაგრებული დასახლება, ადრეული ლუზატიური კულტურიდან იღებს სათავეს და ძვ. წ. 700-იან წლებს განეკუთვნება. === პიასტების დინასტია === {{მთავარი|პიასტები}} [[ფაილი:Matejko Christianization of Poland.jpg|thumb|210px|left|[[ნათლობა პოლონეთში]] 966 წელი]] პოლონეთმა საერთაშორისო აღიარება, ტერიტორიულ გაერთიანებასთან ერთად, X საუკუნის შუა წლებიდან მოიპოვა. სწორედ იმხანად ჩაუდგნენ პოლონეთს სათავეში [[პიასტები]]. ქვეყნის პირველი ისტორიულად დადასტურებული მმართველი [[მიეშკო I]] იყო, იგი [[966]] წელს მოუნათლავთ და ქვეყანაშიც კათოლიკური ქრისტიანობა სახელმწიფო რელიგიად გამოცხადებულა. ახალი რელიგია პოლონელმა ერმა სრულად უკვე მომდევნო საუკუნეებში მიიღო. [[XII საუკუნე]]ში პოლონეთი მცირე სახელმწიფოებად დაიშალა, თუმცა ოდნავ მოგვიანებით ერმა ერთ მუშტად შეკვრა მაინც მოახერხა და უკვე 1320 წელს [[ვლადისლავ I]] გაერთიანებული პოლონეთის მეფედ ეკურთხა. მისი ვაჟი [[კაზიმირ III (პოლონეთი)|კაზიმირ III]] პოლონეთის ისტორიაში ერთ-ერთ უდიდეს მეფედ შევიდა. პოლონეთში მონღოლთა შემოსევებმა კულმინაციას 1240–1241 წელს ლეგნიცასთან ბრძოლაში მიაღწია; ამავე ხანებში ქვეყანაში სხვადასხვა ხალხების მიგრაცია არ წყდებოდა. ხსენებულ პერიოდში პოლონეთში ებრაული თემი იწყებს ჩამოყალიბებას და აყვავებას. [[შავი ჭირი|შავმა ჭირმა]], რომელმაც ევროპაში 1347-1351 წლებში იმძლავრა, პოლონეთამდე ვერ მიაღწია. === იაგელონების დინასტია === [[იაგელონები|იაგელონების დინასტიის]] ქვეშ პოლონეთმა კავშირი შეკრა მეზობელი [[ლიტვის დიდი სამთავრო|ლიტვის დიდ სამთავროსთან]]. 1410 წელს [[პოლონეთ-ლიტვის თანამეგობრობა]]მ [[ტევტონთა ორდენი]]ს რაინდებს გადამწყვეტი მარცხი მიაყენა. [[ცამეტწლიანი ომი|ცამეტწლიანის ომის]] შემდგომ რაინდთა სახელმწიფო პოლონეთის ვასალი გახდა. იაგელონებმა დინასტიური კონტროლი დააწესეს [[ბოჰემია]]სა (1471) და [[უნგრეთი|უნგრეთზე]] 1490). პოლონურმა კულტურამ და ეკონომიკამ იაგელონების ხელში გაიბრწყინა და კაცობრიობას ისეთი გამოჩენილი ადამიანები აჩუქა, როგორიცაა ასტრონომი [[ნიკოლაი კოპერნიკი]] და პოეტი [[იან კოჩანოვსკი]]. დანარჩენ ევროპელ ერებთან შედარებით პოლონელები რელიგიური შემწყნარებლობით გამოირჩეოდნენ, რამაც ისინი სარწმუნოებრივ შიდა აშლილობებს გადაარჩინა სწორედ იმდროს, როდესაც დასავლეთ ევროპელი ერები რელიგიურ ნიადაგზე აწყობნენ ლაშქრობებს. ამის მიუხედავად, 1474-1569 წლებში პოლონეთ-ლიტვის გაერთიანებაში თათართა სამოცდათხუთმეტი შეტევა დაფიქსირდა. ზოგიერთი ისტორიკოსის ცნობით, ყირიმელი ხანების ინვაზიებს 1494 -1694 წლებში პოლონეთის მოსახლეობიდან ერთ მილიონზე მეტი ადამიანი შეეწირა. === პოლონეთ-ლიტვის გაერთიანება === [[ფაილი:Siemiginowski Sobieski at the Battle of Vienna.jpg|upright|thumb|''[[იან III სობესკი]], [[ვენის ბრძოლა]]ში'']] [[ფაილი:Polish-Lithuanian Commonwealth 1635.png|thumb|left|პოლონეთი თავისი სიძლიერის მწვერვალზე 1635 წელს.]] პოლონეთის ისტორიაში ოქროს ხანა [[ლუბლინის გაერთიანება|ლუბლინის გაერთიანებით]] დაიწყო, როდესაც პოლონეთისა და [[ლიტვა|ლიტვის]] შეერთება მოხდა. პოლონელმა შლიახტებმა, რომლებიც დასავლეთ ევროპელ არისტოკრატებზე მეტად მრავალრიცხვოვანნი იყვნენ, წარჩინებულთა უფლებების გაზრდასა და საპარლამენტო სისტემის შექმნას ჩაუყარეს საფუძველი. ხსენებულ პერიოდში პოლონეთმა საზღვრები გააფართოვა და ევროპაში უდიდეს სახელმწიფოდ გადაიქცა. პოლონეთ-ლიტვის გაერთიანებაში შედიოდა თანამედროვე პოლონეთის უმეტესი ტერიტორია, [[უკრაინა]], [[ბელარუსი]], [[ლიეტუვა]], [[ლატვია]], [[ესტონეთი]] და დღევანდელი [[რუსეთი]]ს ზოგიერთი ტერიტორია. XVII საუკუნის შუა ხანებიდან პოლონეთი [[შვედეთი]]სა და [[კაზაკები|რუს კაზაკთა]] შეტევებმა დაასუსტა და ოქროს ხანის დასასრულსაც დაუდო სათავე. ომებისა და ეპიდემიების გამო მოსახლეობის დიდი ნაწილი გაწყდა და 11 მილიონიდან 7 მილიონამდე შემცირდა. პოლონეთში მეზობელი მონარქიების წამხედურობით ანარქია დაიწყო, რაც დიდი გაერთიანების დაშლას ისახავდა მიზნად. შინაომების მიუხედავად, რეჩიპოსპოლიტამ 1683 წელს [[ვენა]]სთან ახლოს [[ოტომანთა იმპერია|ოსმალთა იმპერია]]სთან ღირსეული შებმა მაინც მოახერხა. დიდი სეიმის რეფორმების შედეგად 1791 წლის 3 მაისს, კონსტიტიციაში, რომელიც მსოფლიოში მეორე და ევროპაში პირველი იყო, ცვლილება შევიდა და 1772, 1793 და1795 წლებში ქვეყანა პოლიტიკური რუკაზე სამ ნაწილად დაიყო და სრულიად წაიშალა. პოლონური ტერიტორიები მეზობელმა რუსეთმა, [[პრუსია]]მ და [[ავსტრია]]მ მიიტაცეს. === პოლონეთის დანაწილება === პოლონელები დამპყრობთა წინააღმდეგ აჯანყებებს არ წყვეტდნენ. წინააღმდეგობამ განსაკუთრებულად XVIII საუკუნის მიწურულს და XIX საუკუნის დამდეგს იძალა. თვალსაჩინო ბრძოლა გაუმართა პოლონეთმა რუსეთს 1794 წელს რაკლავიცესთან, როდესაც პოლონელი გლეხები და საჯარისო ნაწილები თადეუშ კოჩიუშკომ დარაზმა და სამშობლოს გათავისუფლებისაკენ მოუწოდა. 1807 წელს საფრანგეთის იმპერატორმა ნაპოლეონ პირველმა პოლონეთის სახელმწიფო აღადგინა [[ვარშავის სამთავრო]]ს სახით. თუმცა, ნაპოლეონის ომების შემდეგ ქვეყანა კვლავ დანაწილდა [[ვენის კონგრესი]]ს 15 ძლევამოსილი მოკავშირის მიერ. აღმოსავლეთი მიწები ისევ რუსეთის მეფემ დაისაკუთრა. მიუხედავად ყველაფრისა, რუსეთმა პოლონელთა უფლებები მკვეთრად შეკვეცა და ''de facto'' მოახდინა პოლონეთის ანექსირება. XIX საუკუნის დამლევს ავსტრიის მიერ მართული [[გალიცია]] და ნაწილობრივ თავისუფალი ქალაქი [[კრაკოვი]] პოლონეთის კულტურილი ცხოვრების ცენტრად იქცა. === პოლონეთის აღდგენა === [[ფაილი:Rzeczpospolita 1938.svg|thumb|left|პოლონეთი 1922 წლიდან 1938 წლამდე]] სანაციის მოძრაობა პოლონეთს [[მეორე მსოფლიო ომი]]ს დაწყებამდე აკონტროლებდა, როდესაც ნაცისტურმა გერმანიამ 1939 წლის 1 სექტემბერს, ხოლო 17 სექტემბერს საბჭოთა კავშირმა, დაარღვია რა პოლონეთ-სსრკ-ის თავდაუსხმელობის შეთანხმება, პოლონეთში შეჭრა გადაწყვიტა. ვარშავა იმავე წლის 28 სექტემბერს დანებდა. მოლოტოვ-რიბენტროპის პაქტით, პოლონეთი ორ ზონად გაიყო, ერთი გერმანიის მიერ იქნა ოკუპირებული, აღმოსავლეთი ნაწილი კი სსრკ-ის კონტროლქვეშ მოექცა. მართალია მეორე მსოფლიო ომში თითქმის მთელი მსოფლიო იყო ჩართული, პოლონეთმა პროცენტულად ყველაზე მეტი ადამიანი დაკარგა. ომს ექვს მილიონამდე მისი მოქალაქე ემსხვერპლა, აქედან ნახევარი პოლონელი ებრაელი იყო. ნაცისტების წინააღმდეგ გაერთიანებული ჯარების რაოდენობით პოლონეთი მეოთხე იყო სსრკ-ის, [[დიდი ბრიტანეთი|ბრიტანეთისა]] და [[აშშ]]-ის შემდეგ. პოლონურმა შენაერთებმა თვალსაჩინო როლი შეასრულეს [[იტალია|იტალიის]] გათავისუფლების სამქეში, კერძოდ კი მონტე კაზინოსთან ბრძოლისას. === ახალი საზღვრები === ომის დასასრულ, პოლონეთის საზღვრებმა პირი იცვალა და დასავლეთით გადაინაცვლა, სადაც ოდერ-ნაისის ხაზზე გავიდა, ხოლო აღმოსავლეთით კურზონის ზოლზე. შედეგად ქვეყანამ 77 500 კვ კმ დაკარგა და 20 %-ით შემცირდა. საზღვრების ცვლილებამ მილიონობით ადამიანის მიგრაციაც მოახდინა, მათ შორის [[პოლონელები]]ს, [[გერმანელები]]ს, [[უკრაინელები]]სა და [[ებრაელები]]ს. ახალი საზღვრების გავლებით იზარალა არა მხოლოდ პოლონეთმა, არამედ გერმანიამაც, რომელმაც თავისი აღმოსავლეთი ტერიტორიები, კერძოდ კი ისტორიული პრუსია, სამუდამოდ დაკარგა. ცენტრალური და დასავლეთი პრუსიის ნაწილი და [[პომერანია]] პოლონეთს დაუტოვეს, ხოლო აღმოსავლეთი, [[კიონინგსბერგი]]ს ოლქი, საბჭოთა რუსეთმა მიისაკუთრა და [[კალინინგრადის ოლქი|კალინინგრადის ოლქად]] აქცია. === ომისშემდგომი კომუნისტური პოლონეთი === საბჭოთა კავშირმა პოლონეთში ახალი, კომუნისტური ხელისუფლება დაამყარა, ანალოგიური იმისა, როგორიც მთელს [[აღმოსავლეთი ბლოკი|აღმოსავლეთ ბლოკში]] იყო. [[ვარშავის პაქტი]]თ სამხედრო კავშირიც ამავე ცვლილების შედეგი იყო [[ცივი ომი]]ს დროს. პოლონეთის სახალხო რესპუბლიკა (Polska Rzeczpospolita Ludowa) ოფიციალურად 1952 წელს გამოცხადდა. 1956 წელს ვლადისლავ გომულკას რეჟიმი დროებით ლიბერალური გახდა, ათასობით ადამიანი ციხეებიდან გათავისუფლდა და მოჩვენებითი პირადი თავისუფლებებიც განმტკიცდა. მსგავსი სიტუაცია განმეორდა 1970-იან წლებში ედვარდ გიერეკის მმართველობის დროსაც, მაგრამ ანტიკომუნისტური გამოსვლებისთვის ოპოზიციის მიმართ დამოკიდებულება არ შერბილებულა. შრომითმა პრობლემებმა, რამაც არეულობა გამოიწვია, 1980-იან წლებში სავაჭრო გაერთიანება „სოლიდარობა“ ჩამოაყალიბა, რომელმაც დროთა განმავლობაში პოლიტიკური ძალებიც შეიძინა. შედეგად, შესუსტდა კომუნისტური პარტია და საპარლამენტო არჩევნებში დამარცხდა, ხოლო 1989 წელს „სოლიდარობის“ წევრმა [[ლეხ ვალენსა]]მ, საპრეზიდენტო არჩევნებში გამარჯვებით, ქვეყნის პოლიტიკური კურსი დასავლეთისკენ შეცვალა. მოძრაობა „სოლიდარობამ“ აღმოსავლეთ ევროპაში კომუნისტური წყობის რღვევა გამოიწვია. === დღევანდელი პოლონეთი === [[ლეშეკ ბალცეროვიჩი]]ს შოკურმა თერაპიამ 1990-იანების დამდეგს ქვეყანას საშუალება მისცა თავისი ეკონომიკა საბაზრო ეკონომიკად გარდაექმნა. დანარჩენი პოსტ კომუნისტური ქვეყნების მსგავსად, პოლონეთმაც იწვნია სიძნელეები ქვეყნის ეკონომიკურ და სოციალურ ცხოვრებაში. ამის მიუხედავად, პოლონეთის ეკონომიკის აღმავლობა 1995 წელს დაიწყო და კომუნისტური ბლოკის ქვეყნებს პოზიტიური მაგალითი უჩვენა. ყველაზე თვალსაჩინო იყო ადამიანის უფლებათა გაუმჯობესება, კერძოდ, სიტყვის თავისუფლების კუთხით. 1999 წელს პოლონეთი [[ჩრდილოეთ ატლანტიკის ხელშეკრულების ორგანიზაცია|ნატოს]] წევრი გახდა [[ჩეხეთი]]სა და [[უნგრეთი]]ს კვალდაკვალ. 2003 წლის ივნისში პოლონელებმა რეფერენდუმზე ქვეყნის ევროკავშირში შესვლას დაუჭირეს მხარი, ხოლო 2004 წლის პირველ მაისს ქვეყანა გაერთიანების სრულუფლებიანი წევრი გახდა. 2010 წლის 10 აპრილს პოლონეთის პრეზიდენტი ლეხ კაჩინსკი და ქვეყნის პარლამენტის უამრავი წევრი რუსეთში თვითმფრინავის ჩამოვარდნის შედეგად დაიღუპნენ. პოლონეთის როლი საერთაშორისო არენაზე უფრო გაიზარდა მას შემდეგ, რაც მან მონაწილეობა მიიღო [[სადამ ჰუსეინი]]ს რეჟიმის საწინააღმდეგო სამხედრო კამპანიაში. == გეოგრაფია == [[ფაილი:Poland-CIA WFB Map.png|thumb|left|200px]] ქვეყანა მდებარეობს აღმოსავლეთ ევროპაში. მისი მოსაზღვრე სახელმწიფოებია: [[გერმანია]], [[ჩეხეთი]], [[სლოვაკეთი]], [[უკრაინა]], [[ბელარუსი]], [[ლიეტუვა]], [[რუსეთი]] ([[კალინინგრადის ოლქი]]). ფართობი - 312 700 კვ. კმ. == სახელმწიფო == * '''სახელმწიფო სისტემა''': განვითარებადი დემოკრატია. * '''სახელმწიფოს მეთაური''': მოქმედი პრეზიდენტი ანჯეი დუდა. * '''მთავრობის მეთაური''': პრემიერ-მინისტრი დონალდ ტუსკი. * '''საკანონმდებლო ორგანო''': ორპალატიანი პარლამენტი (სეიმი 460, სენატი 100 წევრი). * '''[[პოლონეთის ადმინისტრაციული დაყოფა]]''': 16 რეგიონი (województwo). == დემოგრაფია == [[File:Population of Poland.svg|upright=1.1|thumb|პოლონეთის მოსახლეობა 1900-2010 შუალეთში (მილიონებში)]] პოლონეთი დაახლოებით 38.5 მილიონი მცხოვრებით [[ევროპის ქვეყნების სია მოსახლეობის მიხედვით|ევროპაში მერვე]], ხოლო [[ევროპის კავშირი|ევროპის კავშირის]] წევრ ქვეყნებს შორის მეხუთე ყველაზე ხალხმრავალი ქვეყანაა. საშუალო მოსახლეობა შეადგენს 122 მცხოვრებს კვადრატულ კილომეტრზე. 2020 წელს შობადობის მაჩვენებელია 1.44 ბავშვი/ქალზე, რაც წინა წლებთან შედარებით მნიშვნელოვნად არის გაზრდილი.<ref>{{Cite web|url=https://www.macrotrends.net/countries/POL/poland/fertility-rate|title=Poland Fertility Rate 1950-2020|website=www.macrotrends.net}}</ref> აღსანიშნავია, რომ 1925 წელს შობადობის მაჩვენებელი 4.68 ბავში/ ქალზე იყო.<ref>{{Cite web|url=https://www.statista.com/statistics/1033939/fertility-rate-poland-1800-2020/|title=Poland: fertility rate 1800-2020|website=Statista}}</ref> შედეგად, პოლონეთის მოსახლეობა თანდათან ხნიერი ხდება: 2018 წლის მონაცემებით, მოსახლეობის საშუალო ასაკი წარმოადგენდა 41.1 წელს.<ref name="auto1">{{cite web |url=https://www.indexmundi.com/poland/demographics_profile.html |title=Poland Demographics Profile |website=indexmundi.com |access-date=2025-08-09}}</ref> 2020 წელს ბუნებრივი სიკვდილის მაჩვენებელი 1000 ადამიანზე 10.3 იყო.<ref>{{Cite web|url=https://www.macrotrends.net/countries/POL/poland/death-rate|title=Poland Death Rate 1950-2020|website=www.macrotrends.net}}</ref> პოლონელებისა და პოლონეთის მოსახლეობის დაახლოებით 60% ქალაქებში ცხოვრობს, ხოლო დანარჩენი 40% – სოფლებში.<ref name="auto1"/> ყველაზე დასახლებული ადმინისტრაციული პროვინცია ან შტატი არის [[მაზოვიეცის სავოევოდო]]; ყველაზე ხალხმრავალი ქალაქია [[ვარშავა]], სადაც 1,8 მილიონი ადამიანი ცხოვრობს, ხოლო მისი მეტროპოლიტის ტერიტორიაზე კიდევ 3.1 მილიონი ადამიანი ცხოვრობს. კატოვიცეს გარშემო განლაგებული ზემო სილესიის მეტროპოლიტი უდიდესი ქალაქ-კურორტია პოლონეთში, სადაც დაახლოებით 5.3 მილიონი ადამიანი ცხოვრობს.<ref>file:///C:/Users/User/Downloads/Katowice.pdf</ref> ყველაზე იშვიათად დასახლებული და ყველაზე პატარა პროვინცია (ფართობით) არის [[ოპოლეს სავოევოდო]], რომელშიც მხოლოდ 1 მილიონი ადამიანი ცხოვრობს. აქედან გამომდინარე, მთლიანი მოსახლეობის მნიშვნელოვანი ნაწილი კონცენტრირებულია პოლონეთის სამხრეთით, უახლოეს [[ვროცლავი|ვროცლავსა]] და [[კრაკოვი|კრაკოვში]]. 2011 წლის პოლონეთის აღწერის მიხედვით, 37,310,341 (96.88%) ადამიანი ასახელებდა თავს [[პოლონელები|პოლონელად]], 435,750 (1.13%) – სილეზელი, 17,746 (0.04%) – კაშუბელი და 74,464 (0.19%) – [[გერმანელები|გერმანელი]]. სხვა წარმომავლობა დაასახელა 163,363 ადამიანმა (0.41%), ხოლო შეკითხვაზე პასუხი 521,470 ადამიანმა (1.35%) არ გასცა.<ref name="GUS97">{{cite book |url=https://stat.gov.pl/files/gfx/portalinformacyjny/pl/defaultaktualnosci/5670/22/1/1/struktura_narodowo-etniczna.pdf |title=Struktura narodowo-etniczna, językowa i wyznaniowa ludności Polski. Narodowy Spis Powszechny Ludności i Mieszkań 2011 |trans-title=National-ethnic, linguistic and religious structure of Poland. National Census of Population and Housing 2011 |language=pl |publisher=Central Statistical Office |year= 2015 |isbn=978-83-7027-597-6}}</ref><ref name="GUS98">{{cite book |url=https://stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/LUD_ludnosc_stan_str_dem_spo_NSP2011.pdf |title=Ludność. Stan i struktura demograficzno-społeczna. Narodowy Spis Powszechny Ludności i Mieszkań 2011 |trans-title=Population. Number and demographical-social structure. National Census of Population and Housing 2011 |language=pl |publisher=Central Statistical Office |year=2013 |isbn=978-83-7027-521-1}}</ref> ოდესღაც ცნობილები, მაგრამ ახლა სტატისტიკურად უმნიშვნელო უმცირესობათა ჯგუფებში შედიან პოლონელი ებრაელები, ლიპკას თათრები, [[სომხები]], [[ბერძნები]], ლემკოსები, [[ბოშები]] და [[ვიეტნამელები]]. ეთნიკურად პოლონელები, რეგიონების მიხედვით, შესაძლებელია დაიყონ ქვე-ჯგუფებადაც; მათგან ყველაზე მნიშვნელოვან ჯგუფებს ქმნიან: კაშუბელები, სილეზელები და გორალები (მაღალმთიანი რეგიონის მცხოვრებნი). სტატისტიკაში არ შედის ცოტა ხნის წინ, სამუშაოდ ჩამოსული მიგრანტები.<ref>{{cite news |last1=Santora |first1=Marc |title=Poland Bashes Immigrants, but Quietly Takes Christian Ones |url=https://www.nytimes.com/2019/03/26/world/europe/immigration-poland-ukraine-christian.html |work=The New York Times |date=26 March 2019}}</ref><ref>{{cite news |last1=Walker |first1=Shaun |title='A whole generation has gone': Ukrainians seek a better life in Poland |url=https://www.theguardian.com/world/2019/apr/18/whole-generation-has-gone-ukrainian-seek-better-life-poland-elect-president |work=The Guardian |date=18 April 2019}}</ref> 2017 წელს უკრაინაში 1,7 მილიონზე მეტი მოქალაქე ლეგალურად მუშაობდა პოლონეთში.<ref>{{cite news |title=Filling Poland's labour gap |url=https://poland-today.pl/filling-polands-labour-gap/ |accessdate=24 March 2019 |work=Poland Today |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220512144010/https://poland-today.pl/filling-polands-labour-gap/ |archivedate=12 მაისი 2022 }}</ref> მთელი მსოფლიოს მასშტაბით, ვხვდებით საკმაოდ ძლიერ პოლონურ დიასპორას; მათ შორის აღსანიშნავია [[აშშ]]-ის, [[გერმანია|გერმანიის]], [[გაერთიანებული სამეფო]]სა და [[კანადა|კანადის]] პოლონური დიასპორები.<ref name="Centers of Polish Immigration in the World – USA and Germany">[https://web.archive.org/web/20110310053551/http://culture.polishsite.us/articles/art90fr.htm "Centers of Polish Immigration in the World – USA and Germany". Culture.polishsite.us. 15 March 2003. Archived from the original on 10 March 2011. Retrieved 12 April 2010.]</ref> საერთო ჯამში, საზღვარგარეთ მცხოვრები ეთნიკურად პოლონელების რაოდენობა დაახლოებით 20 მილიონს შეადგენს.<ref name="Polish Diaspora (Polonia) Worldwide" >[http://www.truelithuania.com/topics/culture-of-lithuania/languages-in-lithuania "What Local and Foreign Languages Lithuanian People Speak? | True Lithuania"]. www.truelithuania.com.</ref> * '''სახელმწიფო ენა''': [[პოლონური ენა|პოლონური]]. * '''რელიგია''' - [[კათოლიციზმი]]. * '''დედაქალაქი''' - [[ვარშავა]] (1.608 ათასი). * '''ქალაქები''' - [[ლოძი]] (778), [[კრაკოვი]] (733), [[ვროცლავი]] (632), [[პოზნანი]] (581), [[გდანსკი]] (457), [[შჩეცინი]] (416), [[ბიდგოშჩი]] (385), [[ლუბლინი]] (356), [[ტორუნი]] (208), [[რადომი]] (227). ===ენა=== პოლონური ერთადერთი ოფიციალური და უმრავლესობის სალაპარაკო ენაა პოლონეთში, თუმცა, აღნიშნულ ენას მთელი მსოფლიო ქვეყნებში აქტიურად იყენებენ პოლონეთის უმცირესობებიი; აგრეთვე, პოლონური ენა არის [[ევროკავშირი]]ს ერთ-ერთი ოფიციალური ენა. პოლონური ასევე მეორე ენაა ლიეტუვაში, სადაც მას სკოლებსა და უნივერსიტეტებში ასწავლიან.<ref>{{Cite web|url=http://www.truelithuania.com/topics/culture-of-lithuania/languages-in-lithuania|title=What Local and Foreign Languages Lithuanian People Speak? &#124; True Lithuania|website=www.truelithuania.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://books.google.com.au/books?id=LQ92DwAAQBAJ&pg=PA164&dq=polish+taught+in+schools+in+lithuania&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiT5aD0orHqAhXeyjgGHavgAUkQ6AEwAXoECAQQAg#v=onepage&q=polish+taught+in+schools+in+lithuania&f=false|title=Multilingualism in the Baltic States: Societal Discourses and Contact Phenomena|first1=Sanita|last1=Lazdiņa|first2=Heiko F.|last2=Marten|date=3 November 2018|publisher=Springer|via=Google Books}}</ref> თანამედროვე პოლონეთი ენობრივად ერთგვაროვანი ერია, გამოკითხულთა თითქმის 97% პოლონურს მშობლიურ ენად ასახელებს.<ref>{{Cite web|url=https://www.worldatlas.com/articles/what-languages-are-spoken-in-poland.html|title=Which Languages Are Spoken in Poland?|website=WorldAtlas}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.diskusija.lt/languages/languages-we-translate/polish-translation/#:~:text=Polish%20Language%20Facts&text=There%20are%20approximately%2040%20million,Lithuania%2C%20Belarus%2C%20and%20Ukraine |title=Polish Translation Services | Polish translator | Diskusija |website=diskusija.lt |access-date=2025-08-09}}</ref> პოლონეთის ოდესღაც მრავალ-ეთნიკური მოსახლეობა მრავალ ენასა და დიალექტზე საუბრობდა, თუმცა ისტორიის განმავლობაში მრავალი მათგანი გაქრა. ამჟამად პოლონეთში 15<ref>{{cite web |url=http://ksng.gugik.gov.pl/english/files/act_on_national_minorities.pdf |title=Act of 6 January 2005 on national and ethnic minorities and on the regional languages |via=GUGiK.gov.pl |accessdate=15 აგვისტო 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210306175740/http://ksng.gugik.gov.pl/english/files/act_on_national_minorities.pdf |archivedate=6 მარტი 2021 }}</ref> უმცირესობის ენაა, მათ შორის ერთ-ერთია აღიარებული რეგიონული ენა, კაშუბური, რომელზეც 366,000 ადამიანი საუბრობს (უმეტესად ჩრდილოეთ რეგიონებში, [[ქაშუბი|ქაშუბსა]] და [[პომერანია]]ში).<ref>{{Cite journal|last=|first=|date=September 2011|title=Polen-Analysen. Die Kaschuben|url=http://www.laender-analysen.de/polen/pdf/PolenAnalysen95.pdf|journal=Länder-Analysen|language=German|volume=Polen NR. 95|pages=10–13|via=}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://docplayer.pl/57273906-Instytut-kaszubski-acta-cassubiana-tom-xvii.html|title=Acta Cassubiana. Vol. XVII (map on p. 122)|last=|first=|date=2015|website=Instytut Kaszubski|access-date=9 February 2018|archive-date=10 თებერვალი 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180210002849/http://docplayer.pl/57273906-Instytut-kaszubski-acta-cassubiana-tom-xvii.html}}</ref><ref>{{cite web|url=http://instytutkaszubski.republika.pl/pdfy/niemiecki.pdf|title=Kaschuben heute: Kultur-Sprache-Identität|last=|first=|date=2007|website=|pages=|language=German|accessdate=3 January 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160103000918/http://instytutkaszubski.republika.pl/pdfy/niemiecki.pdf|archivedate=3 იანვარი 2016}}</ref> ეროვნული უმცირესობის ენის სტატუს ფლობენ: [[სომხური ენა|სომხური]], [[ბელარუსული ენა|ბელარუსული]], [[ჩეხური ენა|ჩეხური]], [[გერმანული ენა|გერმანული]], [[იდიში]], [[ებრაული ენა|ებრაული]], [[ლიეტუვური ენა|ლიეტუვური]], [[რუსული ენა|რუსული]], [[სლოვაკური ენა|სლოვაკური]] და [[უკრაინული ენა|უკრაინული]]. ეთნიკური უმცირესობის ენის სტატუსის მქონე ენებს მიეკუთვნება: [[კარაიმული ენა|კარაიმული]], [[რუსინული ენა|რუსინული]], [[თათრული ენა|თათრული]] და ორი აწინკნური ენა.<ref>According to [[Ethnologue]] the following Romani languages are spoken in Poland: [[Vlax Romani language|Romani Vlax]], [[North Central Romani|Romani Carpathian]], [[Sinte Romani|Romani Sinte]], [[Romani language|Baltic Romani]]. See: [http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=PL ''Ethnologue. Languages of the World'', Ethnologue report for Poland] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130104034421/http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=PL|date=4 January 2013}}</ref> პოლონეთის მოქალაქეების 50%-ზე მეტი აცხადებს, რომ ინგლისური ენა იცის; მცოდნეთა რაოდენობით მას გერმანული მოსდევს (38%).<ref>{{cite web |url=http://wiadomosci.onet.pl/swiat/tns-polska-ponad-polowa-polakow-zna-jezyk-angielski/xm49ll |title=TNS Polska: ponad połowa Polaków zna język angielski |trans-title=TNS Poland: more than half of Poles know English |language=pl |publisher=onet.pl |date=17 June 2015 |accessdate=10 February 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160216040308/http://wiadomosci.onet.pl/swiat/tns-polska-ponad-polowa-polakow-zna-jezyk-angielski/xm49ll |archivedate=16 თებერვალი 2016 }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://serwisy.gazetaprawna.pl/edukacja/artykuly/1111366,jakie-jezyki-obce-znaja-polacy.html|title=Jakie języki obce znają Polacy?|website=serwisy.gazetaprawna.pl}}</ref> ===რელიგია=== {{bar box |title=რელიგიები პოლონეთში (2015) |titlebar=#ddd |float=right |bars= {{bar percent|კათოლიკე|SteelBlue|92.9}} {{bar percent|არა-რელიგიური|red|3.1}} {{bar percent|დაუდგენელი|gold|2.7}} {{bar percent|სხვა სარწმუნოება|1.3}} |caption=ცენტრალური სტატისტიკური ოფისის მონაცემები:<ref name="GUS2016">{{Cite web|url=https://stat.gov.pl/en/infographics-and-widgets/infographics/infographic-religiousness-of-polish-inhabitiants,4,1.html|title=Infographic – Religiousness of Polish inhabitiants|last=GUS|website=stat.gov.pl|language=en|access-date=17 June 2019}}</ref> }} 2015 წლის აღწერის მიხედვით, პოლონეთის მოსახლეობის 92.9% [[რომის კათოლიკური ეკლესია|რომის კათოლიკური ეკლესიის]] მიმდევარია. მოსახლეობის 94.2% მორწმუნეა, ხოლო 3,1% არა-რელიგიური, რაც პოლონეთის მოსახლეობას ერთ-ერთ ყველაზე მორწმუნე ერად აქცევს.<ref name="auto2">{{Cite web|url=https://stat.gov.pl/en/infographics-and-widgets/infographics/infographic-religiousness-of-polish-inhabitiants,4,1.html|title=Infographic - Religiousness of Polish inhabitiants|website=stat.gov.pl}}</ref> გამოკითხულთა დაახლოებით 61.6%-მა აღნიშნა, რომ რელიგიას მათთვის დიდი ან ძალიან დიდი მნიშვნელობა აქვს.<ref name="auto2"/> თუმცა, ეკლესიის დამსწრეთა რაოდენობა ბოლო წლებში შემცირდა; 2018 წელს, ყიველკვირეულ წირვას მიმდევართა მხოლოდ 38% ესწრებოდა.<ref>{{Cite web|url=https://wpolityce.pl/kosciol/480915-ilu-polakow-uczestniczy-we-mszy-sw-sprawdz-statystyki-iskk|title=Ilu Polaków uczestniczy we Mszy św.? SPRAWDŹ statystyki ISKK|website=wpolityce.pl}}</ref> რელიგიის თავისუფლება დაცულია პოლონეთის კონსტიტუციით,<ref name="Wyznania religijne" >Dr Zbigniew Pasek, Jagiellonian University,[https://web.archive.org/web/20061128165649/http://www.religioznawstwo.uj.edu.pl/syllabusy/pasek-wrwp.rtf "Wyznania religijne"](in Polish). Archived from the original on 28 November 2006. Retrieved 15 September 2007. Further reading: Ustawa o gwarancjach wolności sumienia i wyznania z dnia 17 V 1989 z najnowszymi nowelizacjami z 1997 roku.</ref><ref name="www10" >Michał Tymiński.[https://web.archive.org/web/20050102151031/http://www.kz.pl/index.php?p=13&id=3&i=8 "Kościół Zielonoświątkowy"](in Polish). Archived from the original on 2 January 2005. Retrieved 14 September 2007.</ref> ხოლო კონკორდატი უზრუნველყოფს სახელმწიფო სკოლებში რელიგიის სწავლებას.<ref>{{cite web | url=http://isap.sejm.gov.pl/Download?id=WDU19980510318&type=2 | title=Konkordat | publisher=Sejm | date=28 July 1993 | accessdate=28 June 2014 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20150318130044/http://isap.sejm.gov.pl/Download?id=WDU19980510318&type=2 | archivedate=18 მარტი 2015 }}</ref> ამჟამად, პოლონეთის რელიგიურ უმცირესობებში შედიან: [[პოლონეთის მართლმადიდებელი ეკლესია|პოლონეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მიმდევრები]] (506,800),<ref name="CSO_2008" /> პროტესტანტები (150,000) — შედის 77,500 ევანგელურ-აუგსბურგის ეკლესიის ლუთერანი,<ref name="CSO_2008" /> 23,000 [[პოლონეთის პროტესტანტული ეკლესია|პოლონეთის პროტესტანტული ეკლესიის მიმდევრები]], 10,000 [[ატვენტისტი]] და სხვა უფრო მცირე ევანგელური მიმდინარეობების წევრები<ref name="CSO_2008" /> — [[იეჰოვას მოწმეები]] (126,827),<ref name="CSO_2008" /> [[აღმოსავლეთის კათოლიკური ეკლესიები]]ს მიმდევრები, მარიავიტები, [[ებრაელები]], [[ისლამი|მუსლიმები]] (თათრები) და ნეოპაგანები (ზოგიერთი მათგანი არის [[პოლონეთის ადგილობრივი ეკლესია|პოლონეთს ადგილობრივი ეკლესიის]] წევრი). ===განათლება=== 1773 წელს დაარსებული [[განათლების ეროვნული კომისია]] (''Komisja Edukacji Narodowej'') იყო მსოფლიოში პირველი განათლების სამინისტრო.<ref>{{cite book|author=Jan IJ. van der Meer|title=Literary Activities and Attitudes in the Stanislavian Age in Poland (1764–1795): A Social System?|url=https://books.google.com/books?id=-98Z_F7SWroC&pg=PA233|accessdate=26 April 2012|year=2002|publisher=Rodopi|isbn=978-90-420-0933-2|page=233}}</ref><ref>{{cite book|author=Norman Davies|authorlink=Norman Davies|title=God's Playground: 1795 to the present|url=https://archive.org/details/godsplaygroundhi00norm_0|url-access=registration|year=2005|publisher=Columbia University Press|isbn=978-0-231-12819-3|page=[https://archive.org/details/godsplaygroundhi00norm_0/page/167 167]}}</ref> პოლონეთის საზოგადოების განათლება ერის მმართველების მიზანს წარმოადგენდა XII საუკუნის დასაწყისში. კრაკოვის [[კათედრალური კაპიტული]]ს ბიბლიოთეკის კატალოგი დათარიღებულია 1110 წლით, რაც გვიჩვენებს, რომ XII საუკუნის დასაწყისში პოლონეთის აკადემიას წვდომა ჰქონდა ევროპისა და კლასიკურ ლიტერატურათან. კრაკოვში მდებარე [[იაგელონის უნივერსიტეტი]] დაარსდა 1464 წელს [[კაზიმირ III (პოლონეთი)|კაზიმირ III-ს]] მიერ; აღნიშნული უნივერსიტეტი არის მსოფლიოს მე-19 უძველესი უნივერსიტეტი. 2012 წლის მდგომარეობით, [[სტუდენტთა საერთაშორისო შეფასების პროგრამა]]მ, რომელიც კოორდინირებულია [[ეკონომიკური თანამშრომლობისა და განვითარების ორგანიზაცია|ეკონომიკური თანამშრომლობისა და განვითარების ორგანიზაციის]] მიერ, პოლონეთის საგანმანათლებლო სისტემის შეაფასა, როგორც OECD-ის საშუალო მაჩვენებელზე ზემოთ მდგომი სისტემა.<ref>{{cite web |url=http://www.oecd.org/pisa/keyfindings/pisa-2012-results-overview.pdf |title=PISA 2012 Results in Focus |publisher = OECD |date = 3 December 2013 |access-date = 17 July 2018}}</ref> განათლება პოლონეთში ხუთი ან ექვსი წლის ასაკში (ასაკს ირჩევს მშობელი), ე. გ. „0“ კლასით (საბავშვო ბაღი) იწყება და შემდეგ, ექვსი ან შვიდი წლის ასაკში ბავშვი სწავლას დაწყებითი სკოლის (პოლონურად ''szkoła podstawowa'') I კლასში აგრძელებს. სკოლებში ბავშვების დასჯა ოფიციალურად აკრძალულია 1783 წლიდან და 2010 წლიდან იგი ისჯება კანონით (სკოლებში, ასევე სახლში). მეექსვე კლასის ბოლოს, როდესაც სტუდენტები უკვე 13 წლისები არიან, აბარებენ სავალდებულო გამოცდებს, რომლებიც საშუალო სკოლებში (''gimnazjum'' — საშუალო სკოლა ან დაწყებითი-საშუალო სკოლა) მათ მიღებასა და გადასვლას განსაზღვრავს. აღნიშნულ სკოლაში ბავშვები სამი წელი, 7, 8 და 9 კლასი, სწავლობენ. მეცხრე კლასის დასასრულს, მოსწავლეები კიდევ აბარებენ სავალდებულო გამოცდებს, რომლებიც უკვე მათ ზედა-საშუალო სკოლებში ჩარიცხვას განსაზღვრავს. აღნიშნულ პერიოდში არსებობს რამდენიმე ალტერნატივა, რომელთაგან ყველაზე გავრცელებულია სამი წლის განმავლობაში ''ლიცეუმში'' ან ოთხი წლის განვალობაში ტექნიკუმში სწავლაა. ორივე მათგანი სრულდება (''matura'' — ფრანგული ბაკალავრიატის მსგავსი), რომელსაც სურვილის შემთხვევაში მოყვება უმაღლესი განათლების რამდენიმე ფორმა, რასაც მივყავართ ''licencjat''-სთან ან ''inżynier''-სთან (პოლონური [[ბოლონიის პროცესი]]ს პირველი საფეხურის კვალიფიკაცია); შემდეგ მოდის [[მაგისტრი|მაგისტრატურა]] (მეორე დონის კვალიფიკაცია) და საბოლოოდ დოქტორანტურა (მესამე დონის კვალიფიკაცია).<ref name="The impact of the 1999 education reform in Poland" >OECD (2009).[http://www.pisa.oecd.org/dataoecd/50/26/45721631.doc "The impact of the 1999 education reform in Poland"]. Retrieved 17 September 2010.</ref> პოლონეთში არის უმაღლესი განათლების მისაღები 500 ინსტიტუტი.<ref>Central Statistical Office: [http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/PUBL_E_szkoly_wyzsze_2008.pdf Studenci szkół wyższych (łącznie z cudzoziemcami) na dzień 30 XI 2008.] Number of students at Poland's institutions of higher education, as of 30 November 2008. Retrieved 13 June 2012. Archived at [https://web.archive.org/web/20081028221046/http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/PUBL_maly_rocznik_statystyczny_2008.pdf Archive.org] on 28 October 2008. {{in lang|pl}}</ref> მათ შორის არის: 18 სრულად აკრედიტებული ტრადიციული უნივერსიტეტი, 20 ტექნიკური უნივერსიტეტი, 9 დამოუკიდებელი სამედიცინო უნივერსიტეტი, 5 უნივერსიტეტი ეკონომიკის შესასწავლად, 9 სასოფლო-სამეურნეო აკადემია, 3 პედაგოგიური უნივერსიტეტი, სასულიერო აკადემია, 3 საზღვაო მომსახურების უნივერსიტეტი და 4 ეროვნული სამხედრო აკადემია.<ref name="studies.info">{{cite web|url=https://studies.info/en/country/poland|title=Study in Poland|website=studies.info|accessdate=27 March 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190327090036/https://studies.info/en/country/poland|archivedate=27 მარტი 2019}}</ref> ასევე, არსებობს მრავალი უმაღლესი სასწავლებელი,რომელთა მიზანი ხელოვნების სწავლებაა. მათ შორისაა 7 მუსიკალური აკადემია.<ref name="studies.info" /> == ეკონომიკა == * '''რესურსები''' - [[ქვანახშირი]], [[გოგირდი]], [[სპილენძი]], [[ბუნებრივი აირი]], [[ვერცხლი]], [[ტყვია]], [[მარილი]], სასოფლო-სამეურნეო მიწები. * '''ერთობლივი ეროვნული პროდუქტი''' - 139 მლრდ $. ეროვნული შემოსავალი ერთ სულზე - 4.570 $. * '''ექსპორტი''' - [[სპილენძი]], [[ქვანახშირი]], ავტომობილები, ფეხსაცმელი. * '''ვალუტა''' - ზლოტი (PLZ). == მემკვიდრეობა == [[ოსვენციმის საკონცენტრაციო ბანაკი]], [[ტევტონთა ორდენი]]ს ტაძარი მალბორკში, შუა საუკუნეების ქალაქები [[ტორუნი]] და [[ზამოსცი]], [[კრაკოვი]]ს ისტორიული ცენტრი, ვარშავის ძველი ქალაქი, ბელოვიეჟის ეროვნული პარკი, ნოვა ჰუტას ინდუსტრიული კომპლექსი. ==სპორტი== {{Main|სპორტი პოლონეთში}} [[File:Stadion Narodowy w Warszawie 20120422.jpg|thumb|upright=1.2|left|[[ეროვნული სტადიონი (ვარშავა)|ეროვნული სტადიონი]] [[ვარშავა]]ში, [[პოლონეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები]]ს საშინაო სტადიონი, რომელიც ერთ-ერთია იმ მოედნებს შორის, სადაც [[ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი 2012|ევრო 2012]] ჩატარდა.]] ქვეყნის ყველაზე პოპულარული სპორტის სახეობებია [[ფრენბურთი]] და [[ფეხბურთი]].<ref name="FIFA World Cup Statistics-Poland">[https://www.fifa.com/worldfootball/statisticsandrecords/associations/association=pol/worldcup/index.html "FIFA World Cup Statistics-Poland"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150317214222/http://www.fifa.com/worldfootball/statisticsandrecords/associations/association=pol/worldcup/index.html |date=2015-03-17 }}. FIFA. Retrieved 12 December 2010.</ref><ref name="FIFA Statistics – Poland">[https://www.fifa.com/worldfootball/statisticsandrecords/associations/association=pol/othertournaments/index.html. "FIFA Statistics – Poland"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150317214231/http://www.fifa.com/worldfootball/statisticsandrecords/associations/association=pol/othertournaments/index.html |date=2015-03-17 }}. Retrieved 12 December 2010.</ref> ქვეყანაში აგრეთვე პოპულარულია სპორტის ისეთი სახეობები, როგორებიცაა: სირბილი, კალათბურთი, ხელბურთი, კრივი, MMA, ველორბოლა, „სკაი-ჯამფინგი“, „ქროსს-ქანთრი სკიინგი“, ყინულის ჰოკეი, ჩოგბურთი, ფარიკაობა, ცურვა და ძალოსნობა. აღსანიშნავია შემდეგი პოლონელი სპორტსმენები: [[ზბიგნევ ბონეკი]], [[ირინა შევინსკა]], [[აგნეშკა რადვანსკა]], [[იუსტინა კოვალჩიკი]], [[რობერტ ლევანდოვსკი]], [[კამილ სტოქსი]] და [[ანიტა ვლოდარჩიკი]]. პოლონეთის ფეხბურთI ოქროს ხანა იყო 1970-1990-იანი წლების პერიოდი, როცა [[პოლონეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|პოლონეთის ეროვნულმა საფეხბურთო ნაკრებმა]] ფიფას მსოფლიო თასზე ქვეყნის საუკეთესო შედეგი აჩვენა: [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 1974|1874]] და [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 1982|1982]] წლების მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატებში მესამე ადგილი დაიკავა. ნაკრებმა ოქროს მედალი 1972 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებში, ხოლო ორი ვერცხლის მედალი 1976 და 1992 წლების ზაფხულის ოლიმპიადებში მოიგო. პოლონეთმა, უკრაინასთან ერთად, [[ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი 2012|2012 წლის უეფას საფეხბურთო ევროპის ჩემპიონატს]] უმასპინძლა.<ref name="warsaw-life">[http://www.warsaw-life.com/poland/euro-2012 . warsaw-life.com. "Poland hosts Euro 2012!"]. warsaw-life.com. Retrieved 12 December 2010.</ref> 2019 წლის მდგომარეობით, [[პოლონეთის ეროვნული ფრენბურთელთა ნაკრები]] მესამე ადგილს იკავებდა მსოფლიოში.<ref>{{cite web|url=http://www.fivb.org/en/volleyball/VB_Ranking_M_2019-10.asp |title=FIVB Senior World Ranking – Men |accessdate=17 October 2019}}</ref> ფრენბურთის ნაკრებმა 1976 წელს [[მონრეალი|მონრეალში]] გამართულ [[ზაფხულის ოლიმპიური თამაშები 1976|ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებში]] ერთი ოქროს, ხოლო FIVB მსოფლიო ჩემპიონატებში (1974, 2014 და 2018) სამი ოქროს მედლის მოპოვება მოახერხა.<ref>{{cite web|url=http://poland2014.fivb.org/en|title=FIVB Volleyball Men's World Championship Poland 2014|publisher=|accessdate=1 January 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://italy-bulgaria2018.fivb.com/en/results-and-ranking/round4 |title=Finals |publisher=|accessdate=13 October 2018}}</ref> მარიუშ პუდზიანოვსნკი არის მსოფლიოს ერთ-ერთი ყველაზე წარმატებული ძალოსანი, რომელსაც მსოფლიოს უძლიერესი კაცის ტიტული ყველა სხვა ძალოსანზე მეტჯერ აქვს მოგებული: 2008 წელს მან აღნიშნული ტიტული მეხუთედ მოიგო. პირველმა პოლონელმა [[ფორმულა ერთი]]ს მძღოლმა, [[რობერტ კუბიცა]]მ, აღნიშნული სპორტის სახეობა ქვეყანაში პოპულარული გახადა. მან მოიგო 2008 წლის კანადის გრანდ პრიქსი, მონაწილეობა მიიღო [[მსოფლიო რალის ჩემპიონატი|მსოფლიო რალის ჩემპიონატში]] და სრულ განაკვეთზე იასპარეზე 2019 წლის F1 სეზონში. პოლონეთი წარმატებულია მოტოციკლით ავსტომაგისტრალზე რბოლაშიც; განსაკუთრებით წარმატებული პოლონელი მრბოლელი ტომანს გოლობია. პოლონეთის [[ექსტრალიგა]] პოლონეთის მასშტაბით, საშუალოდ, ერთ-ერთი ყველაზე დასწრებადი ლიგაა. პოლონეთის ეროვნულმა ნაკრებმა აღნიშნულ სპორტის სახეობაში ''Speedway World Team Cup'' ზედიზედ სამჯერ, 2009, 2010 და 2011, წლებში მოიგო. აღნიშნული შედეგი ჯერჯერობით არცერთ გუნდს გაუმეორებია.<ref>{{cite web |url=http://www.polishforums.com/sports-15/poland-speedway-world-champions-third-time-row-52837/ |title=Poland – Speedway World Champions for the Third Time in a Row! |author=Torg |website=PolishForums.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20141028021631/http://www.polishforums.com/sports-15/poland-speedway-world-champions-third-time-row-52837/ |archive-date=28 October 2014 |date=17 July 2011}}</ref><ref>{{YouTube | id=Z-Ohd8MNj9E | title=Final: Heat 25, DPŚ Gorzów 2011, 16 July 2011 (2:15 min). Polacy mistrzami!}}</ref> == გალერეა == <gallery> File:Castle Square (22346p).jpg|[[ვარშავა]] File:Wawel castle.jpg|[[კრაკოვი]] File:Łódź - Pałac Izraela Poznańskiego.jpg|[[ლოძი]] File:Rynek Starego Miasta We Wroclawiu (152991773).jpeg|[[ვროცლავი]] File:Ayuntamiento, Poznan, Polonia, 2014-09-18, DD 73-75 HDR.jpg|[[პოზნანი]] File:Gdańsk Główne Miasto - Długi Targ (by Bukephalos).jpg|[[გდანსკი]] File:PolandSzczecinPanorama.JPG|[[შჩეცინი]] File:Bydgoszcz-0367 IMG.jpg|[[ბიდგოშჩი]] File:Lublin Plac Zamkowy Stare Miasto z Czwartku.jpg|[[ლუბლინი]] File:Katowice-Spodek (4).jpg|[[კატოვიცე]] File:Białystok, Pałac Branickich (pn-wsch).jpg|[[ბელოსტოკი]] File:Klif w Gdyni-Orłowie - 134.JPG|[[გდინია]] File:Radom.Ratusz 02.JPG|[[რადომი]] File:Torun01CenterWithWall.JPG|[[ტორუნი]] File:Ratusz w Bielsku-Białej.jpg|[[ბელსკო-ბიალა]] File:Ratusz w Tarnowie w nocy.jpg|[[ტარნუვი]] File:Cathedral of Gniezno (19).jpg|[[გნეზნო]] File:Ratusz Zamosc.jpg|[[ზამოსცი]] File:Przemysl widok.jpg|[[ფშემისლი]] File:Zakopane at night.jpg|[[ზაკოპანე]] File:Sandomierz Main Square.jpg|[[სანდომირი]] </gallery> ==ლიტერატურა== * {{cite book |ref=harv |last1=Materski |first1=Wojciech |last2=Szarota |first2=Tomasz |year=2009 |language=pl |title=Polska 1939–1945. Straty Osobowe i Ofiary Represji pod Dwiema Okupacjami |trans-title=Human Losses and Victims of Repressions under Two Occupations |chapter=Przedmowa |trans-chapter=Preface |chapter-url=http://niniwa2.cba.pl/polska_1939_1945.htm |location=Warsaw |publisher=[[Institute of National Remembrance|IPN]] |author1-link=Wojciech Materski |author2-link=Tomasz Szarota |isbn=978-83-7629-067-6 |access-date=27 October 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323161233/http://niniwa2.cba.pl/polska_1939_1945.htm |archive-date=23 March 2012 }} ==რესურსები ინტერნეტში== * [http://en.poland.gov.pl/ Poland.gov.en – Polish national portal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141203130734/http://en.poland.gov.pl/ |date=2014-12-03 }} * [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pl.html "Poland"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818041414/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pl.html |date=2019-08-18 }}. [https://en.wikipedia.org/wiki/The_World_Factbook ''The World Factbook'']. [https://en.wikipedia.org/wiki/Central_Intelligence_Agency Central Intelligence Agency] * {{curlie|Regional/Europe/Poland}} * {{Wikiatlas|Poland}} * Geographic data related to [https://www.openstreetmap.org/relation/49715 Poland] at [https://en.wikipedia.org/wiki/OpenStreetMap OpenStreetMap] == სქოლიო == {{commons|Poland|პოლონეთი}} {{პორტალი|პოლონეთი|Flag of Poland.svg}} {{სქოლიო}} {{ევროპის ქვეყნები}} {{ევროპის კავშირის წევრები}} {{ბალტიის ზღვის ქვეყნები}} [[კატეგორია:პოლონეთი| ]] [[კატეგორია:ევროპის ქვეყნები]] [[კატეგორია:სლავური ქვეყნები]] [[კატეგორია:ბალტიის ზღვის ქვეყნები]] [[კატეგორია:ევროკავშირის წევრი სახელმწიფოები]] [[კატეგორია:ნატოს წევრი სახელმწიფოები]] [[კატეგორია:გაეროს წევრი სახელმწიფოები]] [[კატეგორია:ქვეყნები ანბანის მიხედვით]] bbr2d0e3sn0m8xa8a4759hl7pfxwyu4 0 6982 5406616 4944969 2026-06-03T22:13:33Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406616 wikitext text/x-wiki {{წყარო}} [[ფაილი:PRT.png|thumb|პორტუს გერბი]] [[ფაილი:LocalPorto.svg|thumb|პორტუ ქვეყნის რუკაზე]] {{მსოფლიო მემკვიდრეობა|755}} '''პორტუ''' ({{lang-pt|Porto}}), თავიდან ერქვა '''პორტუს კალე''' — ქალაქი [[პორტუგალია|პორტუგალიაში]]. ამ სახელწოდებიდან წარმოიქმნა მთელი ქვეყნის სახელწოდება „პორტუგალია“. ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 231 800<ref>{{Cite web|url=https://tabulador.ine.pt/indicador/?id=0011609&lang=EN|title=Population and Housing Census - 2021 Census|language=English|publisher=National Institute of Statistics|accessdate=20-01-2023|archive-date=23-11-2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221123125336/https://tabulador.ine.pt/indicador/?id=0011609&lang=EN}}</ref> ადამიანს, აგლომერაციისა კი - 1 551 950-ს და სიდიდით მეორე ქალაქია ქვეყანაში; ასევე, პორტუს ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრი და ნორტეს რეგიონის დედაქალაქი. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილოეთში, მდ. [[დუერო]]ს ჩრდ. სანაპიროზე, [[ატლანტის ოკეანე|ატლანტის ოკეანის]] შესართავთან. ქალაქს ხმელთაშუა ზღვის კლიმატი ახასიათებს, თუმცა მასზე გავლენას ატლანტის გრილი ნიავი ახდენს, მიუხედავად ამისა ზაფხულში, განსაკუთრებით კი აგვისტოში, აქ ტემპერატურა 40&nbsp;°C-ს აღწევს. ქვეყანა პორტუგალია და [[პორტვეინი]] ([[პორტ.]] Vinho do Porto) სახელს ამ ქალაქიდან იღებენ. პორტვეინი ქვეყნის ყველაზე განთქმული პროდუქტია. მისი სახელი მომდინარეობს იმ ფაქტიდან, რომ ეს ღვინო ძველდება პორტუს სამხრეთით დობილი ქალაქი ვილა-ნოვა-დე-გაიას ღვინის სარდაფებში. პორტვეინი მის დამახასიათებელ გემოს იღებს ბრენდისგან, რომელსაც მას ფერმენტაციის პროცესის განმავლობაში ამატებენ. ეს დანამატი იწვევს ფერმენტაციის შეჩერებას, რაც ყურძნის სიტკბოს შენარჩუნებას განაპირობებს. ამ პროცესის შედეგი სრულიად შემთხვევით აღმოჩენილ იქნა ბრიტანელ ვაჭართა მიერ, რომლებმაც ღვინოს ბრენდი დაამატეს უბრალოდ მისი ინგლისისკენ ხანგრძლივი ტრანსპორტირების განმავლობაში შენარჩუნებისთვის. პორტუ ასევე ამავე სახელწოდების აგლომერაციის შუაგულშია. ეს პორტუგალიის ერთ-ერთი ყველაზე ინდუსტრიალიზებული ცენტრია, რიც გამოც პორტუს ხშირად უწოდებენ „A capital do norte“ („ჩრდილოეთის დედაქალაქი“), მისი სამეწარმეო სულისკვეთების, დამახასიათებელი კულტურის, ხალხისა და ადგილობრივი სამზარეულოს გამო. ==რესურსები ინტერნეტში== {{Commons category|Porto}} *[http://fotohm.com/360/HD/oporto_bridges/ 360° Panoramic of Duero, Luis I and San Juan bridges by Fotohm.com] *[http://www.portoportugal.com/ Porto Essential Guide] *[http://www.ccdr-n.pt/ Coordination and Development Committee of the North Region] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210430111728/http://www.ccdr-n.pt/ |date=2021-04-30 }} *[http://www.amp.pt/ Metropolitan Area of Porto] *[http://www.portoenorte.pt/ Tourism of Porto and Norte Region, Portugal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180809223536/http://portoenorte.pt/ |date=2018-08-09 }} {{მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები პორტუგალიაში}} {{ევროპის კულტურული დედაქალაქები}} [[კატეგორია:პორტუგალიის ქალაქები]] [[კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები პორტუგალიაში]] [[კატეგორია:ევროპის კულტურული დედაქალაქები]] gdmyha8gln2vyeok8p2n75ove7pkneu 0 9853 5406665 5402198 2026-06-04T06:02:12Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 2 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406665 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ორგანიზაცია |სახელი= ჟურნალისტთა საერთაშორისო ფედერაცია ({{Lang-en|International Federation of Journalists}}; IFJ) |სურათი= IFJ logo.jpg |წარწერა= |შტაბბინა= {{flagicon| ბელგია}} [[ბრიუსელი]], [[ბელგია]] |წევრები=500.000 წევრი 100 ქვეყანაში (2006) |ენა= |გენერალური მდივანი= [[ბეტ კოსტა]] |პრეზიდენტი= [[ჯიმ ბუმელა]] |შეიქმნა= [[1952]] |საიტი=[http://www.ifj.org/ www.ifj.org] }} '''ჟურნალისტთა საერთაშორისო ფედერაცია''' ({{Lang-en|International Federation of Journalists}}, აკრონიმი '''IFJ''') — მსოფლიოში უდიდესი ჟურნალისტური გაერთიანება, პირველად დაფუძნდა [[1926]] წელს, [[1946]] წელს განახლდა, ხოლო ამჟამინდელი სახით ჩამოყალიბდა [[1952]] წელს. დღეს ფედერაცია წარმოადგენს 500.000-ზე მეტ ჟურნალისტს 100-ზე მეტ ქვეყანაში. საერთაშორისო ფედერაციის შტაბ-ბინა განლაგებულია [[ბრიუსელი|ბრიუსელში]] ([[ბელგია]]). 2001 წელს ჟურნალისტთა საერთაშორისო ფედერაციამ წევრად მიიღო [[საქართველოს ჟურნალისტთა დამოუკიდებელი ასოციაცია]]. == ისტორია == ჟურნალისტთა საერთაშორისო ფედერაცია 1926 წელს პარიზში დაარსდა [[საფრანგეთის ჟურნალისტთა ეროვნული სინდიკატი|საფრანგეთის ჟურნალისტთა ეროვნული სინდიკატის]] ინიციატივით. მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში ორგანიზაციის საქმიანობა შეწყდა, ხოლო 1952 წელს ბრიუსელში გამართულ კონგრესზე ფედერაცია ხელახლა დაფუძნდა.<ref name=":0">{{Cite news|title=IFJ Special Magazine "90 years of stories" / IFJ|language=en|url=https://www.ifj.org/media-centre/news/detail/category/human-rights-1/article/ifj-special-magazine-90-years-of-stories.html|access-date=2026-05-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190723101322/https://www.ifj.org/media-centre/news/detail/category/human-rights-1/article/ifj-special-magazine-90-years-of-stories.html|archivedate=2019-07-23}}</ref> 1954 წელს ბორდოს კონგრესზე ფედერაციამ მიიღო ჟურნალისტთა ქცევის პრინციპების დეკლარაცია, რაც ჟურნალისტური ეთიკის ერთ-ერთი პირველი საერთაშორისო დოკუმენტი გახლდათ. [[ცივი ომი|ცივი ომის]] დასრულებისა და ჟურნალისტთა საერთაშორისო ორგანიზაციის დაშლის შემდეგ ფედერაციამ გააფართოვა საქმიანობა და რეგიონული წარმომადგენლობები შექმნა [[აფრიკა|აფრიკაში]], აზია-წყნარი ოკეანის რეგიონში, [[ლათინური ამერიკა|ლათინურ ამერიკაში]], [[ევროპა|ევროპასა]] და [[ახლო აღმოსავლეთი|ახლო აღმოსავლეთში]].<ref name=":0" /> 2019 წელს ტუნისში გაიმართა ფედერაციის 30-ე მსოფლიო კონგრესი. ეს იყო პირველი კონგრესი აფრიკასა და არაბულ ქვეყანაში, სადაც მიიღეს ჟურნალისტთა ეთიკის გლობალური ქარტია.<ref>{{Cite web |title=Global Charter of Ethics for Journalists |url=https://www.ifj.org/who/rules-and-policy/global-charter-of-ethics-for-journalists |access-date=2026-05-28 |website=IFJ |language=en}}</ref> 2023 წლის თებერვალში, რუსეთ-უკრაინის ომის ფონზე, ჟურნალისტთა საერთაშორისო ფედერაციამ რუსეთის ჟურნალისტთა კავშირის წევრობა შეაჩერა უკრაინის ოკუპირებულ ტერიტორიებზე საქმიანობის გამო.<ref>{{Cite web |last=Times |first=The Moscow |date=2023-02-22 |title=International Federation of Journalists Suspends Russia’s Membership |url=https://www.themoscowtimes.com/2023/02/22/international-federation-of-journalists-suspends-russias-membership-a80311 |access-date=2026-05-28 |website=The Moscow Times |language=en}}</ref> 2024 წელს ფედერაციამ დაგმო ღაზაში ჟურნალისტების მიმართ ძალადობა და 26 თებერვალი პალესტინელ ჟურნალისტთა საერთაშორისო დღედ გამოაცხადა.<ref>{{Cite web |last=Siddiqui |first=Brian Osgood,Usaid |title=Israel failed to comply with ICJ genocide orders in Gaza: Rights groups |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/26/israels-war-on-gaza-live-man-made-disaster-as-israel-blocks-food-aid |access-date=2026-05-28 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> == საქმიანობა == ჟურნალისტთა საერთაშორისო ფედერაცია მხარს უჭერს ჟურნალისტთა უფლებებისა და პრესის თავისუფლების დაცვას მსოფლიოში. ორგანიზაცია მუშაობს შრომითი პირობების გაუმჯობესებაზე, გამოხატვის თავისუფლების, სამართლიანი ანაზღაურების, გენდერული თანასწორობის, საავტორო უფლებებისა და ჟურნალისტთა უსაფრთხოების მიმართულებით.[1] განსაკუთრებული ყურადღება ეთმობა ფრილანსერ ჟურნალისტთა უფლებებსა და მედიის თავისუფლებისთვის არსებულ საფრთხეებთან ბრძოლას.<ref>{{Cite web |date=2026-03-02 |title=Freelancers' rights |url=https://www.ifj.org/what/workers-rights/freelancers-rights |access-date=2026-05-28 |website=IFJ |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=La liberté de la presse |url=https://www.ifj.org/fr/quoi/la-liberte-de-la-presse |access-date=2026-05-28 |website=FIJ |language=fr}}</ref> ორგანიზაცია ხელს უწყობს გენდერულ თანასწორობას ჟურნალისტურ საქმიანობაში, მედიაორგანიზაციებსა და პროფესიულ გაერთიანებებში. 2001 წელს შეიქმნა ფედერაციის გენდერული საბჭო, რომელიც ორგანიზაციის პოლიტიკას განსაზღვრავს გენდერული თანასწორობისა და LGBTI წარმომადგენლობის საკითხებში.<ref>{{Cite web |date=2026-05-26 |title=Gender equality |url=https://www.ifj.org/what/gender-equality |access-date=2026-05-28 |website=IFJ |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2019-06-12 |title=IFJ Gender Council elects its new executive committee / FIJ |url=https://www.ifj.org/fr/salle-de-presse/nouvelles/detail/category/gender-equality/article/ifj-gender-council-elects-its-new-executive-committee |access-date=2026-05-28 |website=www.ifj.org |language=fr}}</ref> 1990 წლიდან ფედერაცია აქვეყნებს ყოველწლიურ ანგარიშს ჟურნალისტთა მკვლელობების შესახებ, ხოლო 1992 წლიდან მოქმედებს უსაფრთხოების ფონდი, რომელიც დევნისა და საფრთხის წინაშე მყოფ ჟურნალისტებსა და მათ ოჯახებს ეხმარება.<ref>{{Cite web |title=International Federation of Journalists |url=http://www.ifj.org/default.asp?Issue=KILL&Language=EN |archive-url=https://web.archive.org/web/20080422085849/http://www.ifj.org/default.asp?Issue=KILL&Language=EN |archive-date=2008-04-22 |access-date=2026-05-28 |website=www.ifj.org }}</ref> ფედერაციის შტაბ-ბინა მდებარეობს ბრიუსელში. მას აქვს რეგიონული ორგანიზაციები აფრიკაში, ევროპასა და ლათინურ ამერიკაში, ხოლო რეგიონული ოფისები განთავსებულია [[სიდნეი|სიდნეიში]], [[დაკარი|დაკარში]], [[ბრიუსელი|ბრიუსელსა]] და [[ბუენოს-აირესი|ბუენოს-აირესში]]. ორგანიზაციის უმაღლესი ორგანოა კონგრესი, რომელიც სამ წელიწადში ერთხელ იკრიბება. 2022 წლიდან ფედერაციის პრეზიდენტია დომინიკ პრადალიე, ხოლო გენერალური მდივანი — ენტონი ბელანჟე.<ref>{{Cite web |date=2019-06-13 |title=Younes M’Jahed of Morocco elected new IFJ president / IFJ |url=https://www.ifj.org/media-centre/news/detail/category/press-releases/article/younes-mjahed-of-morocco-elected-new-ifj-president |access-date=2026-05-28 |website=www.ifj.org |language=en}}</ref> ==რესურსები ინტერნეტში== *[http://www.ifj.org ჟურნალისტთა საერთაშორისო ფედერაციის საიტი] *[http://www.iagj.org.ge საქართველოს ჟურნალისტთა დამოუკიდებელი ასოციაციის საიტი]{{Dead link|date=მაისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }} == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:საერთაშორისო ორგანიზაციები]] [[კატეგორია:ჟურნალისტიკა]] [[კატეგორია:ორგანიზაციები ანბანის მიხედვით]] 0wiljohg24olr6v6855v2o4ytp78dgv 0 10957 5406701 5281773 2026-06-04T09:01:29Z ~2026-33123-07 183804 ქალაქის სწორი სახელწოდება 5406701 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = ქალაქი |ქართული სახელი = კიევი |მშობლიური სახელი = Київ |ქვეყანა = უკრაინა |პანორამა ={{მრავალი სურათი |perrow = 1/2/2/1 |border = infobox |ჯამური სიგანე = 320 |ფაილი1 = 17-07-02-Maidan Nezalezhnosti RR74377-PANORAMA.jpg |წარწერა1 = [[მაიდან ნეზალეჟნოსტი]] |ფაილი2 = P1130119-1.JPG |წარწერა2 = [[კიევ-პეჩერის ლავრა]] |ფაილი3 = Червоний корпус КНУ.JPG |წარწერა3 = [[კიევის ეროვნული უნივერსიტეტი|წითელი კორპუსი]] |ფაილი4 = Будинок з химерами, серпень 2019.jpg |წარწერა4 = [[სახლი ქიმერებით (კიევი)]] |ფაილი5 = Софійський собор Київ.jpg |წარწერა5 = [[კიევის წმინდა სოფიას საკათედრო ტაძარი|წმინდა სოფიას ტაძარი]] |ფაილი6 = Маріїнський палац в Києві (cropped).jpg |წარწერა6 = [[მარიის სასახლე (კიევი)|მარიის სასახლე]] }} |პანორამის სიგანე = |წარწერა = |დროშა = Flag of Kyiv Kurovskyi.svg |გერბი = COA of Kyiv Kurovskyi.svg |გერბის სიგანე = |დროშის სიგანე = |ქვეყნის რუკა2 = Kiev highlighted.JPG |ქვეყნის რუკის ზომა2 = 300 |წარწერა2 = |lat_dir = N |lat_deg= 50 |lat_min= 27 |lat_sec=00 |lon_dir = E |lon_deg= 30 |lon_min= 30 |lon_sec=00 |CoordAddon = type:city(2661299)_region:UA |CoordScale = |ქვეყნის რუკის ზომა = 300 |რეგიონის რუკის ზომა = 300 |რაიონის რუკის ზომა = 300 |რეგიონის ტიპი = ოლქი |რეგიონი = კიევის მუნიციპალური ოლქი |რეგიონი ცხრილში = |შიდა დაყოფა = 10 რაიონი |რაიონის ტიპი = |რაიონი = |მმართველის ტიპი = ქალაქის მეთაური |მმართველი = [[ვიტალი კლიჩკო]] |დაარსების თარიღი = V საუკუნე |პირველი ხსენება = |წინა სახელები = |სტატუსი-დან = IX საუკუნე |ფართობი = 839 |დასახლების ცენტრის სიმაღლე = 179 |მოსახლეობა = 2,847,200<ref name="Kiev statistical report">{{cite web | url=http://gorstat.kiev.ua/Docs/2820.doc | title=Соціально-економічне становище м.Києва: Січень–липень 2013 року | publisher=სტატისტიკის დეპარტამენტი | date=ივლისი 2013 | accessdate=2015-01-29 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131219034328/http://gorstat.kiev.ua/Docs/2820.doc | archivedate=2013-12-19 }}</ref> |აღწერის წელი = 2013 |სიმჭიდროვე = 3 178 |აგლომერაცია = 15 232 460 |ეროვნული შემადგენლობა = [[უკრაინელები]]— 82,2%,<br /> [[რუსები]]— 13,1%,<br />[[ებრაელები]]— 0,7%,<br /> [[ბელარუსები]]— 0,6%,<br /> [[პოლონელები]]— 0,3% |დროის სარტყელი = +2 |DST = +3 |სატელეფონო კოდი = +380 44 |საფოსტო ინდექსი = 01xxx — 06xxx |საიტი = kmv.gov.ua/ |კატეგორია ვიკისაწყობში = Kiev }} [[File:Logo of Kyiv, Ukraine (English).svg|300px|thumb|right|ლოგო]] '''კიევი''' ({{lang-uk|Київ}}) — [[უკრაინა|უკრაინის]] [[დედაქალაქი]] და უდიდესი ქალაქი. მდებარეობს მდინარე [[დნეპრი|დნეპრზე]] ქვეყნის ჩრდილო-ცენტრალურ ნაწილში. [[2013]] წლის ივლისის მონაცემებით, კიევში 2,847,200 მცხოვრები იყო (ქალაქში დიდი რაოდენობით არარეგისტრირებული ემიგრანტიც სახლობს, რაც მის ფაქტობრივ მოსახლეობას 3 მილიონამდე ზრდის). მოსახლეობის მიხედვით, კიევი მე-8 უდიდესი ქალაქია ევროპაში. ადმინისტრაციულად კიევი სახელმწიფო დაქვემდებარების მუნიციპალიტეტია და კიევის ოლქს არ ეკუთვნის. კიევი მნიშვნელოვანი ინდუსტრიული, სამეცნიერო, საგანმანათლებლო და კულტურული ცენტრია [[აღმოსავლეთი ევროპა|აღმოსავლეთ ევროპაში]]. აქ მდებარეობს მრავალი მაღალტექნოლოგიური ინდუსტრიული დაწესებულება, უმაღლესი სასწავლებელი და მსოფლიოში ცნობილი ისტორიული ღირსშესანიშნაობა. ქალაქს კარგად განვითარებული ინფრასტრუქტურა და საზოგადოებრივი ტრანსპორტი გააჩნია, კიევის მეტროს სისტემის ჩათვლით. საკუთარი არსებობის განმავლობაში კიევმა, როგორც აღმოსავლეთ ევროპის ერთ-ერთმა უძველესმა ქალაქმა, დიდი აღმასვლისა და მივიწყების რამდენიმე ეტაპი გაიარა. მიჩნეულია, რომ ქალაქი V საუკუნეში დაარსდა, როგორც ადრეული აღმოსავლეთ სლავების სავაჭრო პოზიცია, შემდეგ იგი თანდათან აღმოსავლეთ სლავების ცივილიზაციის ცენტრი გახდა, ხოლო X-XII საუკუნეებში იგი რუსთა სამეფოს პოლიტიკური და კულტურული დედაქალაქი გახდა. [[1240]] წელს ქალაქი [[მონღოლები|მონღოლებმა]] მიწასთან გაასწორეს და შემდგომი რამდენიმე საუკუნის განმავლობაში მან ადრინდელი მნიშვნელობა და ფუნქცია დაკარგა. ის მცირე მნიშვნელობის პროვინციული დედაქალაქი გახდა ძლიერი მეზობლების — თავდაპირველად [[ლიტვა|ლიტვის]], შემდეგ [[პოლონეთი]]სა და ბოლოს, [[რუსეთი]]ს — ჩრდილქვეშ. ქალაქმა უწინდელი აღმასვლა დაიწყო [[რუსეთის ინდუსტრიული რევოლუცია|რუსეთის ინდუსტრიული რევოლუციის]] დროს [[XIX საუკუნე|XIX საუკუნის]] მეორე ნახევარში. [[1917]] წელს უკრაინამ [[რუსეთის იმპერია|რუსეთის იმპერიისგან]] დამოუკიდებლობა გამოაცხადა და კიევი მისი დედაქალაქი გახდა, [[1919]] წლიდან კი მას [[თეთრგვარდიელები]] აკონტროლებდნენ და მათი შეიარაღებული ძალების მნიშვნელოვანი ცენტრი იყო სამოქალაქო ომის წლებში. [[1921]] წელს კიევი [[უკრაინის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა|საბჭოთა უკრაინის]] მნიშვნელოვანი ქალაქი იყო, [[1934]] წლიდან კი მისი დედაქალაქი. [[მეორე მსოფლიო ომი]]ს დროს ქალაქი ისევ თითქმის სრულიად განადგურდა, თუმცა ომის შემდგომ სწრაფად იქნა აღდგენილი და მალე [[სსრკ]]-ის სიდიდით მესამე ქალაქი გახდა. სსრკ-ის დაშლის შემდეგ, [[1991]] წლიდან, კიევი დამოუკიდებელი უკრაინის დედაქალაქია. == დემოგრაფია == {| class="wikitable" border="1" align="left" style="text-align: center; background: #FFFFFF;" |'''მოსახლეობის რაოდ.''' {{სტანდარტული ცხრილი|0}} ! style="background: #ddffdd;"|წელი ! style="background: #ddffdd;"|რაოდ. ! style="background: #ddffdd;"|%± |----- | 1939 | 846,724 | – |-bgcolor="#EFEFEF" | 1940 | 930,000 | +9.8% |----- | 1943 | 180,000 | -80.6% |-bgcolor="#EFEFEF" | 1959 | 1,104,334 | +513.5% |----- | 1961 | 1,174,000 | +6.3% |-bgcolor="#EFEFEF" | 1979 | 2,144,000 | +82.6% |----- | 1989 | 2,587,945 | 20.7% |-bgcolor="#EFEFEF" | 2001 | 2,611,327 | +0.9% |----- | 2005 | 2,660,401 | +1.8% |} |} კიევის მოსახლეობის 46.7% (1,219,000 ადამიანი) არის მამა[[კაცი]], ხოლო 53.3% (1,393,000 ადამიანი) [[ქალი]]. კიევის ტერიტორიაზე ცხოვრობს 130 სხვადასხვა ეთნიკური ჯგუფის ხალხი, მათ შორის ყველაზე მეტნი არიან [[უკრაინელები]] – მთლიანი მოსახლეობის 82.2% (2,110,800 ადამიანი), შემდეგ მოდიან [[რუსები]] – 337,300 (13.1%), [[ებრაელები]] – 17,900 (0.7%), [[ბელარუსები]] – 16,500 (0.6%), [[პოლონელები]] – 6,900 (0.3%), [[სომხები]] – 4,900 (0.2%), [[აზერბაიჯანელები]] – 2,600 (0.1%), [[თათრები]] – 2,500 (0.1%), [[ქართველები]] – 2,400 (0.1%), [[მოლდოველები]] – 1,900 (0.1%). 1,069,700 მოსახლეს აქვს მიღებული უმაღლესი ან საშუალო განათლება. ეს მაჩვენებელი [[1989]] წლიდან გაიზარდა 21.7%-ით. უკანასკნელი აღწერით, რომელიც ჩატარდა [[2007]] წელს, კიევის მოსახლეობა შეადგენს 2.7 მოსახლეს. == ტრანსპორტი == კიევში მსხვილი სატრანსპორტო კვანძია, როგორც რკინიგზის, ასევე საგზატკეცილო; არის სამდინარო პორტი; საერთაშორისო აეროპორტი ბორისპოლში და ჟულიანის შიდა აეროპორტი. ქალაქს ემსახურება [[კიევის მეტროპოლიტენი|მეტროპოლიტენი]], რომელსაც სამი ხაზი აქვს, საერთო სიგრძით: 58,8 კილომეტრი. მგზავრებს 46 სადგური ემსახურება სამი გადასაჯდომი კვანძით კიევის ცენტრში. კიევის მეტროპოლიტენის ყველა სადგურს ფიჭური ოპერატორები უპრობლემოდ ფარავენ: „Vodafone“, „კიევსტარი“, „Lifecell“. კიევში ასევე მოძრაობს ტრამვაი ([[კიევის ტრამვაი]]) და ტროლეიბუსი. == დაძმობილებული ქალაქები == კიევი არის დაძმობილებული შემდეგ ქალაქებთან: {|style="width:100%" |- |width=33.3%| * {{flagicon|Germany}} [[ლაიფციგი]], [[გერმანია]] <small>''(1961-დან)''</small><ref name="Leipzig">{{cite web|url=http://www.leipzig.de/int/en/int_messen/partnerstaedte/|title=Leipzig - საერთაშორისო მეგობრობა|publisher=© 2009 Leipzig City Council, Office for European and International Affairs|accessdate=2009-07-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130910054430/http://www.leipzig.de/int/en/int_messen/partnerstaedte/|archivedate=2013-09-10}}</ref> * {{flagicon|Turkey}} [[ანკარა (ქალაქი)|ანკარა]], [[თურქეთი]] <small>''(1993-დან)''<ref name="Ankara">{{cite web|url=http://www.ankara-bel.gov.tr/AbbSayfalari/hizmet_birimleri/dis_dairesi_baskanligi/avrupa_gunu_kutlamasi.aspx|title=''ანკარის მეტროპოლიტური მუნიციპალიტეტი: ანკარის დაძმობილებული ქალაქები''|publisher=[[copyright|©]] 2007 Ankara Büyükşehir Belediyesi - Tüm Hakları Saklıdır. Kullanım Koşulları & Gizlilik.|accessdate=2008-12-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090114033014/http://www.ankara-bel.gov.tr/AbbSayfalari/hizmet_birimleri/dis_dairesi_baskanligi/avrupa_gunu_kutlamasi.aspx|archivedate=2009-01-14}}</ref></small> * {{flagicon|Greece}} [[ათენი]], [[საბერძნეთი]] * {{flagicon|Azerbaijan}} [[ბაქო]], [[აზერბაიჯანი]] * {{flagicon|China}} [[პეკინი]], [[ჩინეთი]] <small>''(1993-დან)''<ref>{{cite web|url=http://www.ebeijing.gov.cn/Sister_Cities/Sister_City/|title=დაძმობილეული ქალაქები|publisher=პეკინის მუნიციპალური მმართველობა|accessdate=2008-09-23|archiveurl=https://www.webcitation.org/5mq6B2fdq?url=http://www.ebeijing.gov.cn/Sister_Cities/Sister_City/|archivedate=2010-01-17}}</ref></small> * {{flagicon|Serbia}} [[ბელგრადი]], [[სერბეთი]] * {{flagicon|Slovakia}} [[ბრატისლავა]], [[სლოვაკეთი]]<ref name="Bratislava">{{cite web|url=http://www.bratislava-city.sk/bratislava-twin-towns|title=''ბრატისლავა – ტყუპი ქალაქები''|publisher=[[copyright|©]] 2003-2009 Bratislava-City.sk|accessdate=2009-07-07}}</ref> * {{flagicon|Belgium}} [[ბრიუსელი]], [[ბელგია]] * {{flagicon|Hungary}} [[ბუდაპეშტი]], [[უნგრეთი]] * {{flagicon|USA}} [[ჩიკაგო]], [[ილინოისი]], [[აშშ]] * {{flagicon|Moldova}} [[კიშინიოვი]], [[მოლდოვა]] * {{flagicon|UK}} [[ედინბურგი]], [[შოტლანდია]], [[გაერთიანებული სამეფო]] <small>''(1989-დან)''<ref name="Edinburgh">{{cite web |url=http://www.edinburgh.gov.uk/internet/city_living/CEC_twin_and_partner_cities |title=''ედინბურგი – ტყუპი და პარტნიორი ქალაქებიs'' |accessdate=2008-12-21 |publisher=[[copyright|©]] 2008 The City of Edinburgh Council, City Chambers, High Street, Edinburgh, EH1 1YJ Scotland |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070811224256/http://www.edinburgh.gov.uk/internet/city_living/CEC_twin_and_partner_cities |archivedate=2007-08-11 }}</ref></small> |width=33.3%| * {{flagicon|Poland}} [[კრაკოვი]], [[პოლონეთი]] <small>''(1993-დან)''<ref name="Kraków">{{cite web|url=http://www.krakow.pl/otwarty_na_swiat/?LANG=UK&MENU=l&TYPE=ART&ART_ID=16|title=Kraków otwarty na świat|publisher=www.krakow.pl|accessdate=2009-07-19|last=|first=}}</ref></small> * {{flagicon|Japan}} [[კიოტო]], [[იაპონია]] * {{flagicon|Belarus}} [[მინსკი]], [[ბელარუსი]]<ref name="Minsk">{{cite web|url=http://minsk.gov.by/cgi-bin/org_ps.pl?k_org=3604&mode=doc&doc=3604_2_a&lang=eng|title=''მინსკის ტყუპი ქალაქები''|publisher=[[copyright|©]] 2008 The department of protocol and international relations of Minsk City Executive Committee|accessdate=2008-12-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090830121424/http://minsk.gov.by/cgi-bin/org_ps.pl?k_org=3604&mode=doc&doc=3604_2_a&lang=eng|archivedate=2009-08-30}}</ref> * {{flagicon|Germany}} [[მიუნხენი]], [[გერმანია]] * {{flagicon|Denmark}} [[ოდენსე]], [[დანია]] * {{flagicon|France}} [[პარიზი]], [[საფრანგეთი]] * {{flagicon|South Africa}} [[პრეტორია]], [[სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკა]] * {{flagicon|Latvia}} [[რიგა]], [[ლატვია]]<ref name='"Riga">{{cite web |url=http://www.riga.lv/EN/Channels/Riga_Municipality/Twin_cities_of_Riga/default.htm |title=რიგას ტყუპი ქალაქები |publisher=Riga City Council |accessdate=2009-07-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226073814/https://www.riga.lv/lv |archivedate=2018-12-26 }}</ref> * {{flagicon|Italy}} [[რომი]], [[იტალია]] * {{flagicon|Chile}} [[სანტიაგო]], [[ჩილე]] * {{flagicon|Bulgaria}} [[სოფია]], [[ბულგარეთი]] * {{flagicon|Albania}} [[ტირანა]], [[ალბანეთი]]<ref name="International relations">{{cite web |url=http://www.tirana.gov.al/common/images/International%20Relations.pdf |title=დაძმობილებული ქალაქები: საერთაშორისო მეგობრობაs |accessdate=2009-06-23 |work=ტირანას მუნიციპალიტეტი |publisher=www.tirana.gov.al |format=PDF |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111010042121/http://www.tirana.gov.al/common/images/International%20Relations.pdf |archivedate=2011-10-10 }}</ref> |width=33.3%| * {{flagicon|Italy}} [[ფლორენცია]], [[იტალია]] * {{flagicon|Finland}} [[ჰელსინკი]], [[ფინეთი]] * {{flagicon|Sweden}} [[სტოკჰოლმი]], [[შვედეთი]] * {{flagicon|Estonia}} [[ტალინი]], [[ესტონეთი]] * {{flagicon|Georgia}} [[თბილისი]], [[საქართველო]] <small>''(1999-დან)''<ref name="თბილისის დაძმობილებული ქალაქები">{{cite web |title=თბილისის მუნიციპალური პორტალი – დაძმობილებული ქალაქები |url=http://www.tbilisi.gov.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=4571 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130724120155/http://www.tbilisi.gov.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=4571 |archivedate=2013-07-24 |accessdate=2009-06-16 |publisher=© 2009 - თბილისის სითი ჰოლი |language=ინგლისური}}</ref></small> * {{flagicon|Canada}} [[ტორონტო]], [[კანადა]] * {{flagicon|France}} [[ტულუზა]], [[საფრანგეთი]] * {{flagicon|Poland}} [[ვარშავა]], [[პოლონეთი]] * {{flagicon|China}} [[უჰანი]], [[ჩინეთი]] * {{flagicon|Austria}} [[ვენა]], [[ავსტრია]] * {{flagicon|Lithuania}} [[ვილნიუსი]], [[ლიეტუვა]] * {{flagicon|Armenia}} [[ერევანი]], [[სომხეთი]] |} == კლიმატი == <!--Infobox begins--> {{ინფოდაფა ამინდი |metric_first= Yes |single_line= Yes |location = კიევი |Jan_Hi_°C = -2.9 |Jan_REC_Hi_°C = 11.1 |Feb_Hi_°C = -1.7 |Feb_REC_Hi_°C = 17.3 |Mar_Hi_°C = 3.6 |Mar_REC_Hi_°C = 22.4 |Apr_Hi_°C = 12.6 |Apr_REC_Hi_°C = 29.1 |May_Hi_°C = 20.3 |May_REC_Hi_°C = 33.6 |Jun_Hi_°C = 23.5 |Jun_REC_Hi_°C = 35.0 |Jul_Hi_°C = 25.3 |Jul_REC_Hi_°C = 39.4 |Aug_Hi_°C = 24.4 |Aug_REC_Hi_°C = 39.9 |Sep_Hi_°C = 19.3 |Sep_REC_Hi_°C = 33.8 |Oct_Hi_°C = 12.0 |Oct_REC_Hi_°C = 29.5 |Nov_Hi_°C = 4.1 |Nov_REC_Hi_°C = 23.2 |Dec_Hi_°C = -0.8 |Dec_REC_Hi_°C = 14.7 |Year_Hi_°C = 11.7 |Year_REC_Hi_°C = 39.9 |Jan_Lo_°C = -8.4 |Jan_REC_Lo_°C = -31.1 |Feb_Lo_°C = -7.7 |Feb_REC_Lo_°C = -32.2 |Mar_Lo_°C = -3.1 |Mar_REC_Lo_°C = -24.9 |Apr_Lo_°C = 3.9 |Apr_REC_Lo_°C = -10.4 |May_Lo_°C = 10.1 |May_REC_Lo_°C = -2.4 |Jun_Lo_°C = 13.3 |Jun_REC_Lo_°C = 2.4 |Jul_Lo_°C = 15.0 |Jul_REC_Lo_°C = 5.8 |Aug_Lo_°C = 14.0 |Aug_REC_Lo_°C = 3.3 |Sep_Lo_°C = 9.6 |Sep_REC_Lo_°C = -2.9 |Oct_Lo_°C = 4.3 |Oct_REC_Lo_°C = -17.8 |Nov_Lo_°C = -0.9 |Nov_REC_Lo_°C = -21.9 |Dec_Lo_°C = -5.4 |Dec_REC_Lo_°C = -30.0 |Year_Lo_°C = 3.8 |Year_REC_Lo_°C = -32.2 <!--**** use mm or cm but not both! ****--> |Jan_Precip_cm = |Jan_Precip_mm = 47 |Feb_Precip_cm = |Feb_Precip_mm = 46 |Mar_Precip_cm = |Mar_Precip_mm = 39 |Apr_Precip_cm = |Apr_Precip_mm = 49 |May_Precip_cm = |May_Precip_mm = 53 |Jun_Precip_cm = |Jun_Precip_mm = 73 |Jul_Precip_cm = |Jul_Precip_mm = 88 |Aug_Precip_cm = |Aug_Precip_mm = 69 |Sep_Precip_cm = |Sep_Precip_mm = 47 |Oct_Precip_cm = |Oct_Precip_mm = 35 |Nov_Precip_cm = |Nov_Precip_mm = 51 |Dec_Precip_cm = |Dec_Precip_mm = 52 |Year_Precip_cm = |Year_Precip_mm = 649 |source = Pogoda.ru.net<ref name="pogoda">{{cite web| url = http://pogoda.ru.net/climate/33345.htm| title = Pogoda.ru.net| dateformat = mdy| accessdate = September 8 2007| publisher = | language = Russian| archive-date = 2010-01-10| archiveurl = https://web.archive.org/web/20100110134605/http://pogoda.ru.net/climate/33345.htm}}</ref> |accessdate = 8.09.2007 <!--|source2 =<ref name= >{{cite web |url = | title = | accessmonthday = | accessyear = |publisher = | language = }}</ref> |accessdate2 = --> }}<!--Infobox ends--> == სქოლიო == {{reflist}} {{ევროპის დედაქალაქები}} {{უკრაინის ადმინისტრაციული დაყოფა}} {{უკრაინის გმირი ქალაქები}} {{სსრკ-ის გმირი ქალაქები}} [[კატეგორია:ევროპის დედაქალაქები]] [[კატეგორია:წმინდა ქალაქები]] [[კატეგორია:სსრკ-ის გმირი ქალაქები]] 0a1m2lgkt2hzbgjqb8m68u38gsq2yny 0 13328 5406397 4916946 2026-06-03T16:45:05Z ნანა1962 171202 5406397 wikitext text/x-wiki '''რაციონალიზმი''', ასევე '''რაციონალისტური მოძრაობა''' — [[ფილოსოფია|ფილოსოფიური]] დოქტრინა, რომლის მტკიცებით სინამდვილის შეცნობა შეიძლება განსჯითა და ფაქტების ანალიზით, რწმენის, დოგმის ან რელიგიური სწავლების ნაცვლად. მის თავდაპირველ ფესვებს [[პლატონი|პლატონთან]] მივყავართ. იდეოლოგიითა და მოწოდებით რაციონალიზმი გარკვეულწილად [[ჰუმანიზმი|ჰუმანიზმისა]] და [[ათეიზმი|ათეიზმის]] მსგავსია, ვინაიდან ის იძლევა რელიგიურ ან ზებუნებრივ რწმენათა გარეთ სოციალური და ფილოსოფიური შემეცნების საფუძვლებს; თუმცა რაციონალიზმი ამ ორი მიმართულებისგან განსხვავდება, რაც შემდგომში მდგომარეობს: *როგორც სახელი მიუთითებს, '''ჰუმანიზმი''' ხალხის თვითშეგნებასა და საყოველთაო ღირებულებებზე ამახვილებს ყურადღებას. მაშინ როდესაც რაციონალიზმი ჰუმანიზმის მთავარი კომპონენტია, ამასთან ჰუმანიზმის ძლიერი კომპონენტია, ასევე, [[ეთიკა|ეთიკაც]], რასაც რაციონალიზმი არ ითვალისწინებს. შედეგად, რაციონალისტობა ჰუმანისტობას არ ნიშნავს. *'''[[ათეიზმი]]''', [[ღმერთი]]ს ან ღვთიურის ურწმუნობა, შეიძლება ნებისმიერ ბაზას ან საერთოდ არანაირ ბაზას ეყრდნობოდეს, მაშასადამე მას რაციონალიზმი არ სჭირდება. უფრო მეტიც, თავად რაციონალიზმი არც ამტკიცებს და არც უარყოფს ათეიზმს. თუმცა ეს ისტორიულად ასე არ იყო. დღესდღეობით მოღვაწე რაციონალისტთა უმეტესობა, ყველა თუ არა, მათ შორის ისეთი მეცნიერი, როგორიცაა [[რიჩარდ დოკინზი]] და აქტივისტი სანალ ედამარუკუ, ათეისტები არიან. რელიგიური დისკუსიის ფარგლებს გარეთ, რაციონალიზმის დისციპლინა შეიძლება გამოყენებულ იქნეს უფრო ვრცლად, მაგ. პოლიტიკურ ან სოციალურ საკითხებში. ამ შემთხვევებში რაციონალური პერსპექტივის განმსაზღვრელი თვისებაა [[ემოცია|ემოციის]], [[ტრადიცია|ტრადიციისა]] და გავრცელებულ რწმენათა უარყოფა. XX საუკუნის შუა რიცხვებში არსებობდა ორგანიზებული რაციონალიზმის ძლიერი ტრადიცია, რომელზეც განსაკუთრებული ზეგავლენა მოახდინეს თავისუფალმა მოაზროვნეებმა და ინტელექტუალებმა. მაგ. [[დიდი ბრიტანეთი|დიდ ბრიტანეთში]] რაციონალიზმი წარმოდგენილია „რაციონალისტური პრესის ასოციაციით“, რომელიც [[1899]] წელს დაფუძნდა. რაციონალიზმს ამ გაგებით მცირე საერთო აქვს ''კონტინენტური რაციონალიზმის'' ისტორიულ ფილოსოფიასთან, რომლის პროპაგანდისტები იყვნენ [[რენე დეკარტი]] და [[გოტფრიდ ვილჰელმ ფონ ლაიბნიცი]]. XVII და XVIII საუკუნეების ბრიტანული [[ემპირიზმი]] და ადრეული XX საუკუნის [[ლოგიკური პოზიტივიზმი]], რომელიც გააფთრებით ეწინააღმდეგებოდა კონტინენტურ რაციონალიზმს, ზოგიერთ ასპექტებში დღევანდელი გაგების რაციონალიზმთან შედარებადია. შესაბამისად, ემპირიულ მეცნიერებაზე დაყრდნობა ხშირად თანამედროვე რაციონალიზმის ქვაკუთხედად მოიაზრება. ==ცნობილი რაციონალისტები== {| | valign="top" | * [[ანაქსაგორა]] * [[ასიმოვი, ისააკ]] * [[ბლეიკმორი, კოლინ]] * [[ბლანშარდი, ბრენდ]] * [[ბონდი, ჰერმან]] * [[ბულოუ, ვერნ]] * [[კრონინი, ჰელენა]] * [[დაშტი, ალი]] * [[დოუკინსი, რიჩარდ]] | valign="top" | * [[ედამარუკუ, ჯოზეფ]] * [[ედამარუკუ, სანალ]] * [[ფრანკლინი, ბენჯამინ]] * [[ფროიდი, ზიგმუნდ]] * [[ჰაინლაინი, რობერტ]] * [[ჰერიკი, ჯიმ]] * [[ჰიჩენსი, ქრისტოფერ]] * [[ჰაქსლი, ჯულიან]] * [[ინგერსოლი, რობერტ]] | valign="top" | * [[ჯონსონი, ელენ]] * [[კოვოორი, აბრაჰამ]] * [[კურცი, პოლ]] * [[ლიკი, რიჩარდ]] * [[ლაიბნიცი, გოტფრიდ]] * [[ლოვკრაფტი, ჰ. პ.]] * [[ნიკოლა მალბრანში]] * [[მორგენტალერი, ჰენრი]] * [[ნასრინი, ტასლიმა]] | valign="top" | * [[ნილსენი, შტაინერ]] * [[პეინი, თომას]] * [[პლატონი]] * [[პოპერი, კარლ]] * [[რანდი, ჯეიმზ]] * [[როდენბერი, ჯინ]] * [[რასელი, ბერტრან]] * [[შაიხი, იუნუს]] * [[სმოკერი, ბარბარა]] | valign="top" | * [[სპინოზა, ბარუხ]] * [[სტოლმანი, რიჩარდ]] * [[სტანტონი, ელიზაბეტ]] * [[ტრაიბი, დევიდ]] * [[კ. ვეერამანი]] * [[ვოლტერი]] * [[ვაიზმანი, რიჩარდ]] * [[უოლპერტი, ლუის]] |} ==იხილეთ აგრეთვე== *[[თავისუფალი აზროვნება]] *[[სკეპტიციზმი]] *[[დეიზმი]] *[[რაციონალისტური ინტერნაციონალი]] *[[რელიგიური თავისუფლება]] *[[უნივერსიზმი]] ==რესურსები ინტერნეტში== *[http://www.rationalistinternational.net/ რაციონალისტ ინტერნაციონალი.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010202124900/http://www.rationalistinternational.net/ |date=2001-02-02 }} *[http://www.rationalist.org.uk/ რაციონალისტური პრეს ასოციაცია.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210101163516/https://rationalist.org.uk/ |date=2021-01-01 }} *[http://www.iheu.org/node/349 რაციონალიზმის ასი წელიწადი, ჯიმ ჰერიკის მიერ.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060220083726/http://www.iheu.org/node/349 |date=2006-02-20 }} {{ფილოსოფიის თემები}} [[კატეგორია:ფილოსოფიური თეორიები]] [[კატეგორია:ეპისტემოლოგია]] [[კატეგორია:ფილოსოფიის ისტორია]] hjno4slr8qjwkndmkyw1ggwybuob6rf 0 15859 5406682 4886002 2026-06-04T08:03:08Z Surajr7 179158 5406682 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მხატვარი}} '''გუსტავ კლიმტი''' ({{lang-en|Gustav Klimt;}} დ. [[14 ივლისი]], [[1862]] — გ. [[6 თებერვალი]], [[1918]]) — [[ავსტრიელები|ავსტრიელი]] [[სიმბოლიზმი|სიმბოლისტი]] მხატვარი და [[ვენა|ვენის]] [[არტ-ნუვო]] (ასევე მოდერნი, სეცესიონ) მოძრაობის წევრი. მის მთავარ ნამუშევრებს შორისაა ფერწერული ტილოები, ფრესკები, სკეტჩები და სხვა ხელოვნების ნიმუშები, რომელთა უმრავლესობა გამოფენილია ვენის სეცესიონ-გალერეაში. კლიმტის მთავარი სუბიექტი ქალის სხეული იყო და მის ნამუშევრებში ხაზგასმულია გულწრფელი ეროტიზმი. მისი გრაფიკული ნამუშევრები (რომლებიც მან დიდი რაოდენობით შექმნა), საყოველთაოდ მიიჩნევა მის უდიდეს დანატოვრად. == ცხოვრება და მოღვაწეობა == გუსტავ კლიმტი დაიბადა ბაუმგარტენში, [[ვენა]]სთან, [[ავსტრია]], და ოჯახში შვიდი შვილიდან მეორე იყო. მამამისი ერნსტ კლიმტი მხატვარი-გრავიორი და იუველირი იყო. [[1879]]-[[1883]] წლებში ვენის სამხატვრო-სახელოსნო სკოლაში სწავლობდა (Kunstgewerbeschule), სადაც არქიტექტურული დეკორატორის განათლება მიიღო. პროფესიული კარიერა ინტერიერის მიურალების ხატვით დაიწყო რინგშტრასეზე საზოგადოებრივ შენობებში. შემდეგ ავსტრო-უნგრეთის პროვნციების თეატრების კედლებს ხატავს. უკვე [[1880]] წელს იღებს სერიუზოულ შეკვეთას — „ოთხი ალეგორია“. 1885-86 წლებში ძმასთან და ახალგაზრდა მხატვარ ფრანც მატჩთან ერთად აფორმებს ვენის [[ბურგთეატრი|ბურგთეატრსა]] და სამხატვრო-ისტორიულ მუზეუმს. ბურგთეატზე მუშაობის დასრულების შემდეგ იმპერატორი ფრანც იოსიფი კლიმტს ოქროს ჯვრით აჯილდოებს ხელოვნებაში დამსახურების გამო. ==რჩეული ნამუშევრები== [[ფაილი:The Kiss - Gustav Klimt - Google Cultural Institute.jpg|thumb|250px|„კოცნა“ (1907-1908)]] [[ფაილი:Gustav Klimt 039.jpg|right|thumb|200px|''[[ივდითი და ჰოლოფერნესის თავი|ივდით I]]'', 1901]] [[ფაილი:Festsaal - University of Vienna.JPG|200px|thumb|right|[[ვენის უნივერსიტეტი]], ფესტზაალის ჭერის მოხატულობის ფრაგმენტი.]] [[ფაილი:Gustav Klimt 055.jpg|right|thumb|200px|''მარგარეტ სტონბორო-ვიტგენშტაინი'', 1905]] * [[ვენის უნივერსიტეტი]], ფესტზაალის ჭერის მოხატულობა * [[სტოკლეს სასახლე|სტოკლეს სასახლის]] მოზაიკა ბრიუსელში * Fable (1883) * ტაორმინას თეატრი (1886-1888) * ძველი ბურგთეატრის აუდიტორია, ვენა (1888) * იოზეფ პემბაუერის პორტრეტი, პიანისტი-მასწავლებელი (1890) * ძველი საბერძნეთი II (გოგონა ტანაგრადან) (1890 - 1891) * ქალის პორტრეტი (ფრაუ ჰეიმანი?) (1894) * მუსიკა I (1895) * სკულპტურა (1896) * ტრაგედია (1897) * მუსიკა II (1898) * ათენის სასახლე (1898) * სონია კიპსის პორტრეტი (1898) * თევზის სისხლი (1898) * მოძრავი წყალი (1898) * შუბერტი როიალთან (1899) * წვიმის შემდეგ (ბაღი წიწილებით სენტ-აგათაში) (1899) * ნიმფები (ვერცხლის თევზი) (1899) * ფილოსოფია (1899–1907) * Nuda Veritas (1899) * სერენა ლედერერის პორტრეტი (1899) * მედიცინა (1900–1907) * მუსიკა (ლიტოგრაფია) (1901) * ''[[ივდითი და ჰოლოფერნესის თავი]]'' (1901) * ''[[:Image:Gustav Klimt 006.jpg|ბუხენვალდი]]'' (Birkenwald) (1901) * ოქროს თევზი (ჩემს კრიტიკოსებს) (1901–1902) * გერტა ფელსოვანის პორტრეტი (1902) * ემილი ფლოჟეს პორტრეტი (1902) * Beach Forest (1902) * Beach Forest I (1902) * Beethoven Frieze (1902) [http://www.ibiblio.org/wm/paint/auth/klimt/klimt.beethoven-frieze1.jpg] [http://www.ibiblio.org/wm/paint/auth/klimt/klimt.beethoven-frieze2.jpg] * მოლოდინი (1903) * მსხლის ხე (1903) * იურისპრუდენცია (1903–1907) * ''[[:Image:Gustav Klimt 067.jpg|წყლის გველები I]]'' (1904–1907) * წყლის გველები II (1904–1907) * ქალის სამი ასაკი (1905) * მარგარეტ სტონბორო-ვიტგენსტაინის პორტრეტი (1905) * ბაღჩა (1905–1906) * ბაღჩა მზესუმზირებით (1905-1906) * Stoclet Frieze (1905-1909) * ''[[:Image:Gustav Klimt 052.jpg|ფრიცა რაიდლერის პორტრეტი]]'' (1906) * მზესუმზირა (1906-1907) * მოლოდინი II (1907-1908) * ''[[:Image:Klimt, Danaë.jpg|დანაე]]'' (1907) * ''[[:Image:Gustav Klimt 046.jpg|ადელ ბლოხ-ბაუერის პორტრეტი]]'' (1907) * ყაყაჩოს ველი (1907) * კამერის სასახლე ატერსეეზე I (1908) * [[კოცნა]] (1907 - 1908) * ქალი შლიაპითა და ბუმბულის მარაოთი (1909) * ''[[:Image:(Venice) Gustav Klimt - Giuditta II (Judith II) - Museo d'arte moderna.jpg|იუდით II]]'' ''(სალომე)'' (1909) * შავი ბუმბულის ქუდი (1910) * კამერის სასახლე ატერსეეზე III (1910) * ბაღჩა ჯვარცმით (1911-1912) * ვაშლის ხე (1912) * Forester's House, Weissenbach on Lake Attersee (1912) * Portrait of Mada Primavesi (1912) * ''[[:Image:Gustav Klimt 047.jpg|ადელ ბლოხ-ბაუერის პორტრეტი II]]'' (1912) * ''[[:Image:Gustav Klimt 024.jpg|ქალწულები]]'' (1913) * ეკლესია კასონეში (1913) * Semi-nude seated, reclining (1913) * Semi-nude seated, with closed eyes (1913) * Portrait of Eugenia Primavesi (1913-1914) * Lovers, drawn from the right (1914) * Portrait of Elisabeth Bachofen-Echt (1914) * Semi-nude lying, drawn from the right (1914-1915) * Portrait of Friederike Maria Beer (1916) * Houses in Unterach on the Attersee (1916) [http://www.adele.at/Page10343/Page10364/page10364.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061016132214/http://www.adele.at/Page10343/Page10364/page10364.html |date=2006-10-16 }} * სიკვდილი და სიცოცხლე (1916) * ბაღის ბილიკი წიწილებით (1916) * დაქალები (1916-1917) * Woman seated with thighs apart, drawing (1916-1917) * მოცეკვავე (1916 - 1918) * ლედა (განადგურდა) (1917) * Portrait of a Lady, en face (1917-1918) * პატარძალი (დაუმთავრებელი) (1917-1918) * ადამი და ევა (დაუმთავრებელი) (1917-1918) * იოჰანა შტაუდის პორტრეტი (დაუმთავრებელი) (1917-1918) == გალერეა == '''ქალები''' <gallery> image:Gustav Klimt 045.jpg|ათენის სასახლე (1898) image:(Venice) Gustav Klimt - Giuditta II (Judith II) - Museo d'arte moderna.jpg|იუდით II (1901) image:Gustav Klimt 036.jpg|ოქროს თევზები (1901—02) image:Gustav Klimt 023.jpg|მოლოდინი(1903) image:Gustav Klimt 067.jpg|გველთევზები I (1904—07) image:Watersnakes II Gustav Klimt.jpg|გველთევზები II (1904—07) image:Klimt - The Three Ages of Woman (1905) Google Art Project.jpg|ქალის სამი ასაკი (1905) image:Hope2-Klimt.jpg|მოლოდინი(1907—08) image:Gustav Klimt 010.jpg|დანაე (1907—08) image:KlimtPanna.jpg|უბიწობა(1913) image:Gustav Klimt 021.jpg|დაქალები(1916—17) image:Gustav Klimt 001.jpg|ადამი და ევა (1917) </gallery> == იხილეთ აგრეთვე == * [[ავსტრიელი მხატვრებისა და არქიტექტორების სია]] * [[ყველაზე ძვირადღირებული ფერწერული ტილოები]] == რესურსები ინტერნეტში == * [http://www.klimt.at/ გუსტავ კლიმტის ასოციაცია] - კლიმტის ბოლო სტუდია (1912-18). * [http://www.ibiblio.org/wm/paint/auth/klimt/ ვებმუზეუმის კლიმტის გვერდი.] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{პორტალი ავსტრია}} {{DEFAULTSORT:კლიმტი, გუსტავ}} [[კატეგორია:ავსტრიელი მხატვრები]] [[კატეგორია:სიმბოლიზმი]] [[კატეგორია:დაბადებული 14 ივლისი]] [[კატეგორია:დაბადებული 1862]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 6 თებერვალი]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 1918]] [[კატეგორია:მხატვრები ანბანის მიხედვით]] asv33jnqyr9wq94coxrv7e9xoknxo18 0 16949 5406548 4925194 2026-06-03T19:39:31Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406548 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მწერალი}} '''პოლ ელუარი''' ({{lang-fr|Paul Éluard}} — ფსევდონიმი; ნამდვილი სახელი და გვარი — ეჟენ ემილ პოლ გრენდელი (Grindel); დ. [[14 დეკემბერი]], [[1895]], [[სენ-დენი]], [[საფრანგეთი]] — გ. [[18 ნოემბერი]], [[1952]], [[შარანტონი]], [[საფრანგეთი]]) — [[ფრანგები|ფრანგი]] პოეტი. == ბიოგრაფია == 16 წლის ასაკში პოლ ელუარი [[ტუბერკულოზი|ტუბერკულოზით]] დაავადდა, რის გამოც სწავლის შეწყვეტა მოუხდა. სამკურნალოდ [[შვეიცარია|შვეიცარიაში]] გაემგზავრა, სადაც [[გალა|ელენა დიაკონოვას]] შეხვდა. [[1917]] მათ ქალაქ [[დავოსი|დავოსში]] იქორწინეს. პარიზში კი ქალიშვილი სესილი შეეძინათ. სწორედ ამ დროისთვის გადადგა მან პირველი ნაბიჯები პოეტურ ასპარეზზე. [[1918]] წელს [[ჟან პოლანი|ჟან პოლანმა]] პოლი გააცნო [[ანდრე ბრეტონი|ანდრე ბრეტონსა]] და [[ლუი არაგონი|ლუი არაგონს]]. მათი ზეგავლენით პოლ ელუარი [[სიურრეალიზმი|სიურრეალისტურ]] მოძრაობაში ჩაება. ოჯახური კრიზისის შემდეგ, იგი ბევრს მოგზაურობდა და [[1924]] წელს საფრანგეთში დაბრუნდა. მისი შემოქმედება ამ პერიოდში ასახავს მის რთულ ცხოვრებას, მეუღლესთან განშორებას, რომელიც [[სალვადორ დალი]]ს გაჰყვა ცოლად. [[1934]] წელს იგი მეორედ დაქორწინდა, ამჟამად [[პაბლო პიკასო]]ს და [[მენ რეი]]ს ხატვის მოდელთან — გერმანელ აკრობატ ქალთან [[ნუში|ნუშთან]] (მარია ბენცი). [[მეორე მსოფლიო ომი|მეორე მსოფლიო ომის]] მანძილზე იგი [[ფრანგული წინააღმდეგობა|ფრანგული წინააღმდეგობის]] წევრი გახდა. ამ პერიოდში იგი მხოლოდ იარაღით არ იბრძოდა, მისი ნაწარმოებები, მაგალითად პოემა „თავისუფლება“, სრულად ასახავდა მის მებრძოლ ხასიათს. ნუშის უეცარი სიკვდილის შემდეგ, იგი შეხვდა ბოლო სიყვარულს — დომინიკს, რომელსაც მოგვიანებით მიუძღვნა თხზულება „ფენიქსი“. პოლ ელუარი გულის შეტევით [[1952]] წელს გარდაიცვალა. იგი დაკრძალულია [[პარიზი|პარიზის]] [[პერ ლაშეზი]]ს სასაფლაოზე. == რესურსები ინტერნეტში== * [https://web.archive.org/web/20020221233021/http://www.geocities.com/timilie] {{fr icon}} * [http://www.alalettre.com/eluard-bio.htm ბიოგრაფია] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070405170209/http://www.alalettre.com/eluard-bio.htm |date=2007-04-05 }} {{fr icon}} * [http://www.dali-genius.ru/Paul-Eluard-Gala-Dali.html სასიყვარულო სამკუთხედი პოლ ელუარი — გალა — დალი] * [http://mir-dali.ru/library/gala-i-eluar.html გალა და ელუარი. სალვადორ დალის ბედნიერი მოწინააღმდეგე] * [http://www.c-cafe.ru/days/bio/10/049.php მ. ვაკსმახერის ბიოგრაფია] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:ელუარი, პოლ}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:ფრანგი პოეტები]] [[კატეგორია:დაბადებული 1895]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 1952]] [[კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის ფრანგი პოეტები]] 06tz4atf5hh1ne6l522fl06vess4dn4 0 28361 5406640 5401640 2026-06-04T03:34:18Z ნანა1962 171202 5406640 wikitext text/x-wiki {{მიკერძოებული}}{{გასაწმენდი}} {{ლიდერი | სახელი = ილჰამ ალიევი<br />İlham Əliyev | სურათი= Ilham Aliyev 2024 (İlham Əliyevin) (cropped).jpg | სურათის ზომა = 250px | ხელმოწერა =Signature of Ilham Aliyev.svg | თანამდებობა დაიკავა = [[31 ოქტომბერი]], [[2003]] | თანამდებობა დატოვა = | ვიცე-პრეზიდენტი = | პრეზიდენტი = | პრემიერ-მინისტრი = | წინამორბედი= [[ჰეიდარ ალიევი]] | მემკვიდრე = | დაბადების თარიღი = {{დაბადების თარიღი და ასაკი|1961|12|24}} | დაბადების ადგილი= [[ბაქო]], [[აზერბაიჯანის სსრ]] | გარდაცვალების თარიღი = | გარდაცვალების ადგილი= | ეროვნება = [[აზერბაიჯანელები|აზერბაიჯანელი]] | საარჩევნო ოლქი = | მეუღლე = [[მეჰრიბან ალიევა]] | შვილები='''ვაჟი''':ჰეიდარი <br />'''ქალი''':არზუ და [[ლეილა ალიევა|ლეილა]] | პროფესია = ისტორიკოსი, პოლიტოლოგი | რელიგია = [[ისლამი]] ([[შიიზმი|შიიტობა]]) | ჯილდოები = {{წმინდა გიორგის სახელობის გამარჯვების ორდენი}} | პარტია = [[ახალი აზერბაიჯანი (პარტია)]] | რიგი = [[ფაილი:Emblem of Azerbaijan.svg|აზერბაიჯანის გერბი|25პქ]]&nbsp;[[აზერბაიჯანის პრეზიდენტები|აზერბაიჯანის მე-4 პრეზიდენტი]]&nbsp;[[ფაილი:Flag of Azerbaijan.svg|აზერბაიჯანის დროშა|25პქ]] | რიგი2 = [[ფაილი:Emblem of Azerbaijan.svg|აზერბაიჯანის გერბი|25პქ]]&nbsp;[[აზერბაიჯანის პრემიერ-მინისტრი|აზერბაიჯანის მე-7 პრემიერ-მინისტრი]]&nbsp;[[ფაილი:Flag of Azerbaijan.svg|აზერბაიჯანის დროშა|25პქ]] | თანამდებობა დაიკავა2 = [[4 აგვისტო]], [[2003]] | თანამდებობა დატოვა2= [[4 ოქტომბერი]], [[2003]] | წინამორბედი2 = [[არტურ რასიზადე]] | მემკვიდრე2 = [[არტურ რასიზადე]] | პრეზიდენტი2= | პრემიერ-მინისტრი2= | რიგი3 = | თანამდებობა დაიკავა3 = | თანამდებობა დატოვა3 = | წინამორბედი3 = | მემკვიდრე3 = | პრეზიდენტი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | რიგი4 = | თანამდებობა დაიკავა4 = | თანამდებობა დატოვა4 = | წინამორბედი4 = | მემკვიდრე4 = | პრეზიდენტი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | რიგი5 = | თანამდებობა დაიკავა5 = | თანამდებობა დატოვა5 = | წინამორბედი5 = | მემკვიდრე5 = | პრეზიდენტი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= |საიტი={{URL|https://president.az/en/|president.az}} }} '''ილჰამ ჰეიდარის ძე ალიევი''' ({{lang-az|İlham Heydər oğlu Əliyev;}} დ. [[24 დეკემბერი]], [[1961]]) — [[აზერბაიჯანი]]ს ამჟამინდელი [[პრეზიდენტი]] აზერბაიჯანის წინა პრეზიდენტის, [[ჰეიდარ ალიევი]]ს შვილი. სახელმწიფოს პრეზიდენტი გახდა 2003 წელს, იმის მერე, რაც მამამისმა არჩევნებიდან კანდიდატურა მოხსნა და ხალხს მისი შვილის მხარდაჭერისკენ მოუწოდა. აზერბაიჯანის ყოფილი პრემიერ-მინისტრი. [[ახალი აზერბაიჯანი (პარტია)|„ახალი აზერბაიჯანის“]] პარტიის ყოფილი თავმჯდომარე. დაქორწინებულია [[მეჰრიბან ალიევა|მეჰრიბან ალიევაზე]]. ჰყავს სამი შვილი — [[ლეილა ალიევა]], [[არზუ ალიევა]] და ჰეიდარ ალიევი. ალიევი ფლობს [[აზერბაიჯანული ენა|აზერბაიჯანულ]], [[რუსული ენა|რუსულ]], [[ინგლისური ენა|ინგლისურ]], [[ფრანგული ენა|ფრანგულ]] და [[თურქული ენა|თურქულ]] ენებს. == ბიოგრაფია == === ბავშვობა === ილჰამ ალიევი დაიბადა 1961 წელს [[ბაქო]]ში, ბაქოს [[კგბ]]-ს განყოფილების უფროსის ოჯახში, რომელიც შემდგომში [[აზერბაიჯანის კომპარტია|აზერბაიჯანის კომპარტიის]] მდივანი გახდა. 1977 წელს ქალაქი ბაქოს [[საბაილის რაიონი]]ს მეექვსე საშუალო სკოლა დაამთავრა. მას ჰყავს უფროსი და — სევილ ალიევა. === განათლება === საშუალო სკოლის დასრულების შემდეგ ილჰამი საერთაშორისო ურთიერთობების მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტში ([[МГИМО]]) შევიდა. 1982 წელს იგი ამავე უნივერსიტეტის ასპირანტურაში შევიდა. ამავე წელს [[იური ანდროპოვი|ანდროპოვის]] დაპატიჟებით ოჯახი მოსკოვში გადავიდა. ისტორიულ მეცნიერებათა დოქტორის წოდებაზე დისერტაციის დაცვის შემდეგ, იგი ხდება ამავე უნივერსიტეტის პედაგოგი. === ბიზნესი === მამამისის სკკპ ცკ-ს (ЦК КПСС) პოლიტბიუროდან გასვლის შემდეგ, ილჰამმა საკუთარი ბიზნესი დაიწყო. 1991 წლიდან 1994 წლამდე ცხოვრობდა [[სტამბოლი|სტამბოლში]] და აზერბაიჯანში მამამისის გაპრეზიდენტების შემდეგ დაბრუნდა. === პოლიტიკური კარიერის დასაწყისი === 1994 წლიდან 2003 წლამდე იგი იკავებს [[აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სახელმწიფო ნავთობკომპანია|აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სახელმწიფო ნავთობკომპანიის]] მეორე ვიცე-პრეზიდენტის, ხოლო შემდეგ პირველი ვიცე პრეზიდენტის პოსტს. იგი ორჯერ, 1995 და 2000 წელს იყო არჩეული [[აზერბაიჯანის მილი მეჯლისი|აზერბაიჯანის მილი მეჯლისში]] (პარლამენტში). 2003 წელს მოიხსნა დეპუტატის მანდატი პრემიერ-მინისტრად დანიშვნის გამო. 1997 წელს არჩეულ იქნა აზერბაიჯანის ეროვნული ოლიმპიური კომიტეტის პრეზიდენტად. სპორტისა და ოლიმპიური მოძრაობის განვითარებაში წვლილის შეტანისთვის დაჯილდოებულია საერთაშორისო ოლიმპიური კომიტეტის უმაღლესი ორდენით, ასევე საერთაშორისო სამხედრო სპორტული საბჭოს დიდი კორდონის „დიდების ორდენით“.<ref>[https://global.britannica.com/biography/Ilham-Aliyev Ilham Aliyev PRESIDENT OF AZERBAIJANl] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200225213333/https://global.britannica.com/biography/Ilham-Aliyev |date=2020-02-25 }} - ენციკლოპედია ბრიტანიკა</ref> 1999 წელს არჩეულ იქნა პარტია „ახალი აზერბაიჯანის“ მოადგილედ, 2001 წელს - თავმჯდომარის პირველ მოადგილედ, ხოლო 2005 წელს უკვე თავმჯდომარედ. 2001 წლიდან 2003 წლამდე ხელმძღვანელობდა აზერბაიჯანის მილლი მეჯლისის დელეგაციას [[ევროპის საბჭოს საპარლამენტო ასამბლეა|ევროპის საბჭოს საპარლამენტო ასამბლეაში]] (ესსა). 2003 წელს აირჩიეს ევროსაბჭოს საპარლამენტო ასამბლეის თავმჯდომარის მოადგილედ და ესსა-ს ბიუროს წევრად. 2004 წელს ესსა-ში აქტიური მუშაობისთვის დაჯილდოვდა ესსა-ს საპატიო წევრის დიპლომითა და მედლით. == პრეზიდენტობა == 2003 წლის 15 ოქტომბერს ქვეყანაში ჩატარდა საპრეზიდენტო არჩევნები. მოსახლეობის 76%-ზე მეტმა მხარი დაუჭირა ალიევის კანდიდატურას. საერთაშორისო დამკვირვებლების მონაცემებით, არჩევნებზე მრავალრიცხოვანი დარღვევები დაფიქსირდა. ოპოზიციამ არ აღიარა არჩევნების შედეგები და გამართა აქცია ქალაქის ცენტრში, რასაც მოჰყვა შეტაკება, რომლის დროსაც ბევრი მსხვერპლი იყო.<ref>[https://www.kommersant.ru/doc/420531 Оппозиции намяли Баку в честь победы Ильхама Алиева -kommersant.ru] - (რუსული გამოცემა)</ref> აზერბაიჯანსა და საზღვარგარეთ ახალი ლიდერისგან ელოდნენ თანდათანობითი რეფორმების გატარებას — დაახლოებას დასავლეთთან, პოლიტიკური ცხოვრების ლიბერალიზაციას და სტაბილურობის გამაგრებას. თუმცა ახალგაზრდა პრეზიდენტს არ გააჩნდა საკმარისი გამოცდილება. თავდაპირველად ილჰამ ალიევი დამოკიდებული იყო ძველ მმართველ ელიტაზე. ყველა მნიშვნელოვან თანამდებობებზე რჩებოდნენ ისინი, ვინც ჰეიდარ ალიევის დროს იყო. მას დასჭირდა ორი წელიწადი, რათა შეეცვალა აპარატი.<ref>[https://www.kommersant.ru/doc/622324 Ильхамово царство - kommersant.ru] - (რუსული გამოცემა)</ref> ილჰამ ალიევის პრეზიდენტობა აღინიშნებოდა ქვეყნის პოლიტიკური ცხოვრების სტაბილიზაციით.<ref>[https://www.crisisgroup.org/europe-central-asia/caucasus/azerbaijan/azerbaijan-vulnerable-stability Azerbaijan: Vulnerable Stability - International Crisis Group]</ref> 2005 წელს აზერბაიჯანში აღმოფხვრილ იქნა სახელმწიფოებრივი გადატრიალების მცდელობა. დააკავეს 12 ადამიანი, მათ შორის ეკონომიკური განვითარების მინისტრი — ფარჰად ალიევი, ფინანსთა მინისტრი — ფიქრეთ იუსიფოვი, ჯანმრთელობის მინისტრი — ალი ინსანოვი, „აზერქიმიის“ სახელმწიფო კონცერნის პრეზიდენტი — ფიქრეთ სადიგოვი, აზერბაიჯანის სამეცნიერო აკადემიის ექს-პრეზიდენტი — ელდარ სალაევი, კომპანია აზპეტროლის (AzPetrol) პრეზიდენტი — რაფიგ ალიევი, პრეზიდენტის ადმინისტრაციის განყოფილების ყოფილი ხელმძღვანელი — აკიფ მურადვერდიევი, ჯანდაცვის სამინისტროს პერსონალის დეპარტამენტის ყოფილი უფროსი — ნაზიმ იბრაჰიმოვი, სამინისტროს სააფთიაქო დეპარტამენტი ყოფილი ხელმძღვანელი — აკიფ მაჰარამოვი.<ref>[http://www.refworld.org/pdfid/462890fb2.pdf ევროპის საბჭოს საპარლამენტო ასამბლეის ანგარიში - refworld.org]- PDF</ref> 2008 წლის 15 ნოემბერს ჩატარებული საპრეზიდენტო არჩევნების დროს ილჰამ ალიევი მეორედ იქნა არჩეული აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტად. მან 88%-ზე მეტი ხმა მიიღო. 2009 წელს ქვეყანაში ჩატარდა [[რეფერენდუმი]], რომლის შედეგადაც მიღებულ იქნა ცვლილებები კონსტიტუციაში. ცვლილების თანახმად, ერთი და იგივე პიროვნების არჩევა პრეზიდენტად შეიძლება ორ ჯერზე მეტად. ოპოზიციამ ალიევი დაადანაშაულა, რომ მან აზერბაიჯანი აქცია მონარქიად, ევროპის კომისიამ კი რეფერენდუმი შეაფასა, როგორც „სერიოზული ნაბიჯი უკან“ დემოკრატიის განვითარებაში.<ref>[https://www.reuters.com/article/us-azerbaijan-referendum/azerbaijan-votes-to-lift-aliyev-term-limit-idUSTRE52H7MK20090318 Azerbaijan votes to lift Aliyev term limit] - Reuters</ref> 2013 წლის ივნისში პარტია „ახალი აზერბაიჯანის“ V ყრილობაზე ილჰამ ალიევის კანდიდატურა წარმოდგენილ იქნა საპრეზიდენტო არჩევნებში, რომელიც ჩატარდა 9 ოქტომბერს.<ref>[http://en.president.az/articles/8393 აზერბაიჯანის პრეზიდენტის ოფიციალური ვებ-გვერდი]</ref> ალიევმა არჩევნების დროს 84% -ზე მეტი ხმა მიიღო. არჩევნებში მონაწილეობამ 72% შეადგინა.<ref>[https://news.mail.ru/politics/15133406/?frommail=1 Ильхам Алиев победил на выборах в Азербайджане] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160427042222/https://news.mail.ru/politics/15133406/?frommail=1 |date=2016-04-27 }} - (რუსული)</ref> 2017 წელს აზერბაიჯანის პარლამენტმა მიიღო კანონი, რომლის მიხედვითაც „პრეზიდენტის დამცირებისა და ღირსების დისკრედიტაციისთვის“ მოქალაქეებს ემუქრებათ 5 წლამდე თავისუფლების აღკვეთა ან დაჯარიმდებიან 1500 – 2500 ათასი [[აზერბაიჯანული მანათი|მანათის]] ოდენობით. იმ შემთხვევაში, თუ მსგავსი გამონათქვამები განთავსდება ინტერნეტში ყალბ ანგარიშებსა და პროფილებზე, გათვალისწინებულია 2000-დან  3000 მანათამდე ჯარიმა.<ref>[https://www.meydan.tv/ru/site/politics/23276/ За оскорбление президента накажут тюрьмой до 5 лет - www.meydan.tv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180825055247/https://www.meydan.tv/ru/site/politics/23276/ |date=2018-08-25 }} - (რუსული)</ref> ფრანგულმა კვლევითმა ინსტიტუტმა OpinionWay-მ [[2019]] წელს ჩაატარა გამოკითხვა აზერბაიჯანელ ხალხს შორის. გამოკითხვა შედგებოდა 9 კითხვისაგან და მოიცავდა იმ საკითხებს, რომელიც მოხდა ქვეყანაში ბოლო (2018-2019) წელს. გამოკითხვის შედეგად გამოკითხულთა 85,1%-მა დადებითად შეაფასეს მოქმედი პრეზიდენტის საქმიანობა.<ref>[https://azertag.az/en/xeber/President_Ilham_Aliyev_increased_last_years_rating_and_voters_high_confidence_VIDEO-1267341 President Ilham Aliyev increased last year’s rating and voters’ high confidence VIDEO]</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.eupoliticalreport.eu/as-eu-azerbaijan-partnership-strengthens-survey-shows-strong-support-for-aliyevs-policies/ |title=As EU-Azerbaijan Partnership Strengthens, survey shows strong support for Aliyev’s policies |access-date=2019-04-19 |archive-date=2019-04-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190416040819/https://www.eupoliticalreport.eu/as-eu-azerbaijan-partnership-strengthens-survey-shows-strong-support-for-aliyevs-policies/ }}</ref> === ყარაბაღის კონფლიქტი === ალიევის პრეზიდენტობის დროს ყარაბაღის კონფლიქტის მოგვარება ძირითადად დიპლომატიური მოლაპარაკებების გზით მიმდინარეობდა. ვითარება 2020 წელს შეიცვალა. 2020 წლის სექტემბერში დაიწყო მეორე ყარაბაღის ომი. თავდაპირველად ბევრი ფიქრობდა, რომ ბრძოლები მხოლოდ რამდენიმე ტერიტორიისა და სტრატეგიული სიმაღლის დაკავებით დასრულდებოდა, როგორც 2016 წლის ოთხდღიანი ომის დროს. თუმცა, ომის შედეგად აზერბაიჯანმა კონტროლი დაიბრუნა ჯაბრაილის, ფიზულის, ზანგელანისა და გუბადლის რაიონებზე, ასევე ხოჯავენდის, ხოჯალისა და შუშის რაიონების ნაწილზე, მათ შორის ჰადრუთსა და ქალაქ შუშაზე. აზერბაიჯანმა ასევე აღადგინა კონტროლი ირანის საზღვრის მთელ მონაკვეთზე.<ref>{{Cite news|title=Почему Азербайджан выиграл войну в Карабахе? Отвечают военные эксперты - BBC News Русская служба|language=ru-RU|work=BBC News Русская служба|url=https://www.bbc.com/russian/features-54900906|access-date=2026-05-22}}</ref> 2020 წლის 10 ნოემბერს ილჰამ ალიევმა, ნიკოლ ფაშინიანმა და ვლადიმერ პუტინმა ხელი მოაწერეს შეთანხმებას ცეცხლის შეწყვეტის შესახებ. შეთანხმების მიხედვით, რეგიონში რუსი სამშვიდობოები განლაგდნენ, ხოლო აღდამის, კელბაჯარისა და ლაჩინის რაიონები აზერბაიჯანს გადაეცა. ალიევმა ამ შეთანხმებას „სომხეთის კაპიტულაცია“ უწოდა. აზერბაიჯანში ომის დასრულებასა და გამარჯვებას მასშტაბური ზეიმები მოჰყვა. 2020 წლის 10 დეკემბერს ბაქოში გამარჯვების აღლუმი გაიმართა.<ref>{{Cite news|title=Заявление Президента Азербайджанской Республики, Премьер-министра Республики Армения и Президента Российской Федерации|language=ru|work=Президент России|url=http://kremlin.ru/acts/news/64384|access-date=2026-05-22}}</ref><ref>{{Cite news|date=20201210T1212|title=В Баку прошел парад в честь победы в Карабахе|language=ru-RU|work=РИА Новости|url=https://ria.ru/20201210/parad-1588566647.html|access-date=2026-05-22}}</ref> 2023 წლის სექტემბერში აზერბაიჯანის შეიარაღებულ ძალებსა და არაღიარებულ მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკას შორის კვლავ დაიწყო საბრძოლო მოქმედებები. შეტაკებები ცეცხლის შეწყვეტის შეთანხმებით დასრულდა. ამის შემდეგ მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკამ არსებობა შეწყვიტა, ხოლო მთელი ტერიტორია აზერბაიჯანის კონტროლის ქვეშ გადავიდა.<ref>{{Cite news|date=2023-09-28|title=Глава Нагорного Карабаха подписал указ о прекращении существования республики|language=ru|work=Коммерсантъ|url=https://www.kommersant.ru/doc/6239337|access-date=2026-05-22}}</ref> 2023 წლის 15 ოქტომბერს ილჰამ ალიევმა ხანკენდის ცენტრალურ მოედანზე აზერბაიჯანის სახელმწიფო დროშა აღმართა.<ref>{{Cite news|title=Алиев поднял флаг Азербайджана в Ханкенди|language=ru|work=Ведомости|url=https://www.vedomosti.ru/politics/news/2023/10/15/1000690-aliev-podnyal|access-date=2026-05-22}}</ref> რუსეთის სამშვიდობო კონტინგენტი მთლიანად გავიდა მთიანი ყარაბაღიდან. ჯარების გაყვანა 2024 წლის გაზაფხულზე დაიწყო. მას შემდეგ, რაც აზერბაიჯანმა 2023 წლის სექტემბერში მთელი რეგიონის კონტროლი აღადგინა და სომხური მოსახლეობის აბსოლუტურმა უმრავლესობამ ყარაბაღი დატოვა, სამშვიდობო მისიამ თავდაპირველი დანიშნულება დაკარგა. ყველა სამხედრო ტექნიკა და პერსონალი რეგიონიდან ვადაზე ადრე გაიყვანა.<ref>{{Cite web |last=JNEWS.ge |date=2024-04-23 |title=Российские миротворцы покинули Нагорный Карабах – JNEWS.ge |url=https://jnews.ge/125301/ |access-date=2026-05-22 |website=jnews.ge |language=en-US}}</ref> === ეკონომიკური პოლიტიკა === 2003 წელს, როდესაც ალიევი მოვიდა ქვეყნის სათავეში მან დაიწყო სპეციალური პროგრამების შემუშავება ეკონომიკის განვითარებაში, მათ შორის „აზერბაიჯანის რესპუბლიკაში სიღარიბის დაძლევისა და ეკონომიკური განვითარების სახელმწიფო პროგრამა (2003–2005)“, „აზერბაიჯანის რესპუბლიკის რეგიონების სოციალურ-ეკონომიკური განვითარების სახელმწიფო პროგრამა (2004-2008)“, „აზერბაიჯანის რესპუბლიკის დასაქმების სტრატეგია“ (2006-2015), „აზერბაიჯანის რეგიონების სოციალურ-ეკონომიკური განვითარების სახელმწიფო პროგრამა 2014-2018 წლებისათვის“.<ref>[http://files.preslib.az/projects/republic/ru/azr3_1.pdf Управление делами Президента Азербайджанской Республики ПРЕЗИДЕНТСКАЯ БИБЛИОТЕКА -files.preslib.az/projects/republic/ru/azr3_1.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180329013251/http://files.preslib.az/projects/republic/ru/azr3_1.pdf |date=2018-03-29 }} - (რუსული) - PDF</ref> ილჰამ ალიევმა 2004 წელს გამოსცა ბრძანება „ნავთობისა და გაზის შემოსავლების მართვის გრძელვადიანი სტრატეგიის მიღება (2005-2025)“. ეს იყო ჰეიდარ ალიევის სანავთობო სტრატეგიის გაგრძელება.<ref>[http://www.base.spinform.ru/show_doc.fwx?rgn=10846 УКАЗ ПРЕЗИДЕНТА АЗЕРБАЙДЖАНСКОЙ РЕСПУБЛИКИ Об утверждении Долгосрочной стратегии по управлению доходами от нефти и газа - www.base.spinform.ru/show_doc.fwx?rgn=10846] - (რუსული)</ref> [[ფაილი:BTC-Pipeline.png|მარცხნივ|მინი|ბაქო-თბილისი-ჯეიჰანის რუკა]] ალიევის გაპრეზიდენტების პირველ პერიოდში შეინიშნებოდა ეკონომიკური ზრდა ენერგორესურსების ექსპორტის ხარჯზე. განხორციელდა საექსპორტო მილსადენების ჩაშვება რუსეთის ავლით - [[ბაქო-თბილისი-ჯეიჰანის ნავთობსადენი]] და [[ბაქო-თბილისი-ერზრუმის ნავთობსადენი|ბაქო-თბილისი-ერზუმის მილსადენი.]] 2003 – 2010 წლებში, სახელმწიფო მონაცემების მიხედვით, ქვეყანაში შექმნილი იყო 840 ათასი სამუშაო ადგილი. სიღარიბის ოფიციალური დონე 45%-დან 11%-მდე დაეცა. 2007 წელს ბაზარზე შიდა ინვესტიციების ზრდა დაიწყო. 2008 წლისთვის კი  ინვესტიციების საერთო მოცულობა შეადგენდა 77%, რაც შეადგენდა შიდა ინვესტიციების კაპიტალს. მათი უმრავლესობა მიმართული იყო არასანავთობო სექტორში.<ref>[http://www.webeconomy.ru/index.php?page=cat&newsid=1206&type=news Основные черты экономики Азербайджана '''-''' www.webeconomy.ru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180313225646/http://www.webeconomy.ru/index.php?page=cat&newsid=1206&type=news |date=2018-03-13 }} - (რუსული გამოცემა)</ref> 2014 წლიდან ნავთობის ფასის დაცემის შემდეგ აზერბაიჯანში ეკონომიკა გაუარესდა. აზერბაიჯანის ეკონომიკამ წარმოების შემცირება განიცადა, ცხოვრების დონე დაეცა, გაიზარდა უმუშევრობა, გრძელვადიანი ეკონომიკური დაგეგმვის არარსებობა და საბანკო სექტორის სისუსტე აშკარა გახდა. ამან გამოიწვია მოსახლეობის პროტესტი, რომელიც ჩახშობილ იქნა ხელისუფლების მიერ.<ref>[https://freedomhouse.org/sites/default/files/NIT2017_Azerbaijan.pdf Freedom House - Nations in Transit 2017: Azerbaijan] -PDF</ref> 2014 წელს ალიევის მონაწილეობით ჩატარდა „სამხრეთ გაზის კორიდორის“ გაყვანის ცერემონია, რომლის მეშვეობითაც აზერბაიჯანის ბუნებრივი აირი [[საქართველო|საქართველოსა]] და [[თურქეთი|თურქეთის]] გავლით მიეწოდება ევროპას. 2015 წელს დაიწყო [[ტრანს-ანატოლიური მილსადენი|ტრანს-ანატოლიური მილსადენის]] მშენებლობა. 2016 წელს დაიწყო [[ტრანს-ადრიატიკული მილსადენი|ტრანს-ადრიატიკული მილსადენის]] მშენებლობა, რომელიც  ტრანს-ანატოლიური მილსადენის გაგრძელებაა. [[2017]] წლის ბოლოს ილჰამ ალიევი თავის გამოსვლაში აღნიშნა, რომ არასანავთობო სექტორში ზრდა შეადგენდა 2,5%, არა სანავთობო სამრეწველო წარმოება - 3%-ზე მეტი, სოფლის მეურნეობა - 4%-ზე მეტი, ხოლო არა სანავთობო ექსპორტი - 24%. 2017 წელს აზერბაიჯანის [[მთლიანი შიდა პროდუქტი|მშპ]] 39.21 მილიარდ დოლარს შეადგენდა.<ref>[https://eadaily.com/ru/news/2017/12/28/ekonomika-azerbaydzhana-v-2017-godu-begstvo-investorov-i-inflyaciya Экономика Азербайджана в 2017 году: бегство инвесторов и инфляция]</ref><ref>[http://vestikavkaza.ru/news/Ilkham-Aliev-rasskazal-o-roste-neneftyanogo-eksporta-Azerbaydzhana-na-24.html Ильхам Алиев рассказал о росте ненефтяного экспорта Азербайджана на 24%]</ref> 2019 წელს სოციალურ-ეკონომიკური რეფორმების ფარგლებში პრეზიდენტმა ხელი მოაწერა ორ დოკუმენტს მინიმალური ხელფასის გაზრდის შესახებ, რის შედეგადაც, 2019 წლის 1 სექტემბრის მდგომარეობით, აზერბაიჯანში მინიმალური ხელფასი 250 მანათს (≈ 147 აშშ დოლარს) შეადგენდა.<ref>{{Cite news|title=Алиев значительно увеличил зарплаты бюджетникам|language=ru-RU|work=Mir24|url=https://mir24.tv/news/16365649/aliev-znachitelno-uvelichil-zarplaty-byudzhetnikam|access-date=2026-05-22}}</ref> 2016 წლის 6 დეკემბერს ილჰამ ალიევმა დაამტკიცა „ეროვნული ეკონომიკისა და ეკონომიკის ძირითადი სექტორების სტრატეგიული გზების რუკები“. დოკუმენტი ეკონომიკის სხვადასხვა სფეროს განვითარების გეგმას განსაზღვრავდა.<ref>{{Cite news|title=Azerbaijan endorses strategic road maps for development of national economy and main economic sectors|language=en|url=https://azertag.az/en/xeber/Azerbaijan_endorses_strategic_road_maps_for_development_of_national_economy_and_main_economic_sectors-1016958|access-date=2026-05-22}}</ref> 2017 წლის 16 იანვარს დავოსის მსოფლიო ეკონომიკური ფორუმის ფარგლებში პრეზიდენტი ალიევი შეხვდა დომინიკ ბარტონი-ს, რომელიც სტრატეგიული გზების რუკების მომზადებაში მონაწილეობდა.<ref>{{Cite web |title=Official web-site of President of Azerbaijan Republic - NEWS » Meetings Ilham Aliyev met with global managing partner of McKinsey Dominic Barton in Davos |url=http://en.president.az/articles/22492 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201030503/http://en.president.az/articles/22492 |archive-date=2017-12-01 |access-date=2026-05-22 |website=en.president.az}}</ref> „აზერბაიჯანი 2020: მომავლის ხედვა“ განვითარების კონცეფცია ილჰამ ალიევის ერთ-ერთი მთავარი სტრატეგიული პროექტი იყო. კონცეფციის მომზადების შესახებ ბრძანება 2011 წლის 29 ნოემბერს გამოიცა, ხოლო დოკუმენტი 2012 წლის 29 დეკემბერს დამტკიცდა. კონცეფცია მიზნად ისახავდა ეკონომიკის განვითარებას, სხვადასხვა სფეროს გაუმჯობესებას და მოსახლეობის კეთილდღეობის ზრდას 2020 წლამდე.<ref>{{Cite web |title=Wayback Machine |url=http://www.president.az/files/future_en.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20140514111555/http://www.president.az/files/future_en.pdf |archive-date=2014-05-14 |access-date=2026-05-22 |website=www.president.az}}</ref> გაეროს ანგარიშში აღნიშნულია, რომ ეს კონცეფცია ასახავდა აზერბაიჯანის გრძელვადიან განვითარების მიზნებს და ინვესტორებისთვის ახალ შესაძლებლობებს ქმნიდა. მსგავსი შეფასება გაკეთდა 2015 წლის მსოფლიო ეკონომიკური ფორუმისთვის მომზადებულ ანგარიშშიც. ჟურნალმა „ბიზნეს წელმა“ კონცეფცია შეაფასა, როგორც აზერბაიჯანის ეკონომიკური ინტერესების დაცვისკენ მიმართული სტრატეგია.<ref>{{Cite web |title=Wayback Machine |url=http://files.foreignaffairs.com/legacy/attachments/Azerbaijan-Reprint-Low-res.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20181126141147/http://files.foreignaffairs.com/legacy/attachments/Azerbaijan-Reprint-Low-res.pdf |archive-date=2018-11-26 |access-date=2026-05-22 |website=files.foreignaffairs.com}}</ref> 2021 წელს ილჰამ ალიევის ეკონომიკური პოლიტიკა ქვეყნის გრძელვადიან განვითარებაზე, განთავისუფლებული ტერიტორიების აღდგენასა და მოსახლეობის სოციალური მხარდაჭერის გაძლიერებაზე იყო ორიენტირებული. ერთ-ერთი მთავარი მოვლენა იყო „აზერბაიჯანი 2030: სოციალურ-ეკონომიკური განვითარების ეროვნული პრიორიტეტები“ სტრატეგიის დამტკიცება, რომელმაც განსაზღვრა სახელმწიფოს განვითარების ძირითადი მიმართულებები მომდევნო ათწლეულისთვის.<ref>{{Cite web |title=Премьер-министр: В 2021 году в Азербайджане продолжились темпы социально-экономического развития |url=https://azertag.az/ru/xeber/premer_ministr_v_2021_godu_v_azerbaidzhane_prodolzhilis_tempy_socialno_ekonomicheskogo_razvitiya-2053949 |access-date=2026-05-22 |website=azertag.az |language=ru}}</ref> სტრატეგია მოიცავდა კონკურენტუნარიანი ეკონომიკის განვითარებას, სოციალური სამართლიანობის გაძლიერებას, ადამიანური კაპიტალისა და ინოვაციების განვითარებას, ყარაბაღისა და აღმოსავლეთ ზანგეზურის აღდგენასა და რეინტეგრაციას, ასევე გარემოსდაცვითი თვალსაზრისით მდგრადი ზრდის მოდელსა და მწვანე ენერგიაზე გადასვლას. სოციალურმა რეფორმებმა მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა ეკონომიკურ პოლიტიკაში. 2021 წლის ბოლოს მიღებულ იქნა გადაწყვეტილება მინიმალური ხელფასის 250-დან 300 მანათამდე გაზრდის შესახებ, რომელიც 2022 წლის 1-ლი იანვრიდან ამოქმედდა. ამ ზრდამ გავლენა მოახდინა ასობით ათას მუშაკზე და მას თან ახლდა პენსიების, შეღავათებისა და სტიპენდიების ზრდა.<ref>[http://www.anl.az/down/meqale/bakrabochiy/2021/dekabr/776109.htm '''Непревзойденный стратег''']</ref> განთავისუფლებული ტერიტორიების აღდგენა სახელმწიფო პოლიტიკის მთავარ ფოკუსად იქცა. 2021 წელს დაიწყო მსხვილი ინფრასტრუქტურული პროექტები, მათ შორის სატრანსპორტო ობიექტების მშენებლობა და მწვანე ენერგიის ზონების განვითარება. [[ფუზულის საერთაშორისო აეროპორტი|ფუზულიში საერთაშორისო აეროპორტის]] მშენებლობა მნიშვნელოვანი პროექტი იყო. დამტკიცდა აზერბაიჯანის 2021 წლის სახელმწიფო ბიუჯეტი, რომლის შემოსავლები 25.4 მილიარდი მანათი, ხოლო ხარჯები დაახლოებით 28.5 მილიარდი მანათი იყო. გლობალური ეკონომიკური გამოწვევების მიუხედავად, აზერბაიჯანმა შეინარჩუნა მნიშვნელოვანი სავალუტო რეზერვები და ფინანსური სტაბილურობა. 2022 წელს ილჰამ ალიევის ეკონომიკური პოლიტიკა ფოკუსირებული იყო იმავე წლის ივლისში დამტკიცებული „აზერბაიჯანის სოციალურ-ეკონომიკური განვითარების სტრატეგიის“ განხორციელებაზე.<ref name=":1">{{Cite web |title=Распоряжение Президента Азербайджанской Республики Об утверждении «Стратегии социально-экономического развития Азербайджанской Республики на 2022-2026 годы» » Официальный сайт президента Азербайджанской Республики |url=https://president.az/ru/articles/view/56723 |access-date=2026-05-22 |website=president.az |language=ru}}</ref> დოკუმენტი ეფუძნებოდა ეროვნული განვითარების პრიორიტეტებს და ითვალისწინებდა კონკურენტუნარიანი ეკონომიკის შექმნას, დაჩქარებულ დიგიტალიზაციას, მცირე და საშუალო ბიზნესის მხარდაჭერას, ცხოვრების დონის გაუმჯობესებას და არასანავთო სექტორის განვითარებას. სახელმწიფო პოლიტიკის ერთ-ერთი მთავარი სფერო იყო ყარაბაღისა და აღმოსავლეთ ზანგეზურის აღდგენა. მნიშვნელოვანი სახელმწიფო ინვესტიციები მიმართული იყო გზების, ხიდების, აეროპორტების, ენერგეტიკული ინფრასტრუქტურის მშენებლობასა და „დიდი დაბრუნების“ პროგრამის განხორციელებაზე, რომელიც ითვალისწინებს მოსახლეობის დაბრუნებას განთავისუფლებულ ტერიტორიებზე განაღმვის შემდეგ.<ref name=":1" /> 2022 წელს აზერბაიჯანმა ასევე გაიმყარა თავისი პოზიციები ევროპის ენერგეტიკულ ბაზარზე. გლობალური ენერგეტიკული პირობების ცვლილების ფონზე, ქვეყანამ გააფართოვა თანამშრომლობა ევროკავშირთან სამხრეთის გაზის დერეფნის მეშვეობით გაზის მიწოდების საკითხში და აქტიურად დაიწყო განახლებადი ენერგიის პროექტების, მათ შორის კასპიის რეგიონში მზის და ქარის ენერგიის განვითარება. მთავრობის ეკონომიკური პოლიტიკა ასევე მიზნად ისახავდა მაკროეკონომიკური სტაბილურობის შენარჩუნებას. გლობალური ინფლაციისა და საგარეო ეკონომიკური გამოწვევების მიუხედავად, აზერბაიჯანმა შეინარჩუნა ეროვნული ვალუტის სტაბილურობა და განაგრძო საგადასახადო და საბაჟო რეფორმები.<ref>[https://www.ritmeurasia.ru/news--2026-03-05--ekonomist-prezident-ilham-aliev-oboznachil-dolgosrochnuju-strategiju-razvitija-energetiki-azerbajdzhana-86262 Экономист: Президент Ильхам Алиев обозначил долгосрочную стратегию развития энергетики Азербайджана]</ref> 2023 წელს ილჰამ ალიევის ეკონომიკური პოლიტიკა ფოკუსირებული იყო ეკონომიკურ დივერსიფიკაციაზე, რეგიონულ განვითარებაზე და განახლებადი ენერგიის პროექტების ხელშეწყობაზე. წლის ბოლოს აზერბაიჯანის ნომინალური მთლიანი შიდა პროდუქტი დაახლოებით 123 მილიარდ მანათს შეადგენდა, ხოლო რეალურმა ეკონომიკურმა ზრდამ 1.1%-ს მიაღწია.<ref>{{Cite web |date=2024-01-16 |title=Рост экономики Азербайджана в 2023 г. составил 1,1% - ИА "Финмаркет" |url=http://www.finmarket.ru/database/news/6104471 |access-date=2026-05-22 |website=www.finmarket.ru}}</ref> ეკონომიკური ზრდის ძირითადი წყარო არასანავთობო სექტორები იყო, რომელიც 3.7%-ით გაიზარდა. მრეწველობის, სოფლის მეურნეობის, ტრანსპორტისა და მომსახურების სფეროებში განვითარებულმა მოვლენებმა ნაწილობრივ კომპენსირება გაუკეთა ნავთობისა და გაზის სექტორის შემცირებას. 2023 წელს მთავრობამ განაგრძო მწვანე ენერგიის განვითარება. აზერბაიჯანმა გააფართოვა თანამშრომლობა საერთაშორისო კომპანიებთან მზის და ქარის ენერგიის სფეროში, განახლებად ენერგიის წყაროებზე გადასვლას ეკონომიკური მოდერნიზაციის სტრატეგიულ სფეროდ განიხილავდა. მნიშვნელოვანი ყურადღება ასევე დაეთმო რეგიონულ განვითარებას. წლის განმავლობაში დამტკიცდა ნახიჩევანის ავტონომიური რესპუბლიკის სოციალურ-ეკონომიკური განვითარების სახელმწიფო პროგრამა 2023–2027 წლებისთვის, რომელიც ითვალისწინებს ინფრასტრუქტურის მოდერნიზაციას, მეწარმეობის მხარდაჭერას და რეგიონის საინვესტიციო მიმზიდველობის გაზრდას.<ref>{{Cite web |title=Энергетические проекты » АЗЕРБАЙДЖАН » Официальный сайт президента Азербайджанской Республики |url=https://president.az/ru/pages/view/azerbaijan/contract |access-date=2026-05-22 |website=president.az |language=ru}}</ref> 2024 წელს აზერბაიჯანის ხელისუფლებამ განაგრძო ეკონომიკური მოდერნიზაციის, არასანავთობო სექტორის გაფართოებისა და გათავისუფლებული ტერიტორიების აღდგენის კურსი. წლის ბოლოს ქვეყნის მთლიანი შიდა პროდუქტი დაახლოებით 74.3 მილიარდ დოლარს შეადგენდა, რეალურმა ეკონომიკურმა ზრდამ კი 4.1%-ს მიაღწია. არასანავთობო სექტორებმა მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანეს ეკონომიკურ ზრდაში, გაიზარდა 6.2%-ით. ერთ სულ მოსახლეზე მშპ-მ დაახლოებით 7,200 დოლარს მიაღწია. ამავდროულად, მთავრობამ განაგრძო ფინანსური სტაბილურობის განმტკიცებისა და სახელმწიფო საგარეო ვალის შემცირების პოლიტიკა. საგარეო ვალის მშპ-ს 7%-მდე შემცირება ერთ-ერთ მიზნად იყო მითითებული. 2024 წლის სახელმწიფო ბიუჯეტმა შეინარჩუნა სოციალური ფოკუსი. ცვლილებების შემდეგ, მისმა შემოსავლებმა 36.3 მილიარდი მანათი შეადგინა, ხოლო ხარჯებმა 39.7 მილიარდი მანათი. თანხების მნიშვნელოვანი ნაწილი სოციალურ პროგრამებზე, ინფრასტრუქტურულ პროექტებსა და ყარაბაღის აღდგენაზე იყო გამოყოფილი. ინვესტიციების აქტივობაც განაგრძობდა ზრდას. ოფიციალური მონაცემებით, 2004-დან 2024 წლამდე აზერბაიჯანის ეკონომიკაში 344 მილიარდ დოლარზე მეტი პირდაპირი ინვესტიცია ჩაიდო. საერთაშორისო სარეიტინგო სააგენტოებმა ასევე აღნიშნეს ქვეყნის ეკონომიკური მდგრადობა: S&P Global Ratings-მა აზერბაიჯანის ეკონომიკური ზრდის პროგნოზი 4.5%-მდე გააუმჯობესა სტაბილური მაკროეკონომიკური მაჩვენებლების ფონზე.<ref>{{Cite web |title=Страницы успеха, вписанные в летопись развития Азербайджана в 2024 году |url=https://azertag.az/ru/xeber/stranicy_uspeha_vpisannye_v_letopis_razvitiya_azerbaidzhana_v_2024_godu-3343895 |access-date=2026-05-22 |website=azertag.az |language=ru}}</ref><ref>{{Cite web |last=1news.az |title=​​​​​​​2024-й: Чем он запомнился Азербайджану? Политико-экономические итоги года |url=https://1news.az/news/20241216051142500-2024-i-CHem-on-zapomnilsya-Azerbaidzhanu-Politiko-ekonomicheskie-itogi-goda |access-date=2026-05-22 |website=1news.az |language=ru}}</ref><ref>{{Cite web |title=Азербайджан в 2024 году планирует снизить внешний долг до 7% ВВП - Алиев |url=https://www.cbctv.az/news/95005/azerbaidzan-v-2024-godu-planiruet-snizit-vnesnii-dolg-do-7-vvp-aliev |access-date=2026-05-22 |website=www.cbctv.az |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=ВВП Азербайджана за год вырос на 1,4%% и достиг $75,9 млрд |url=https://www.tadviser.ru/index.php/%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8C%D1%8F:%D0%92%D0%92%D0%9F_%D0%90%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%B0 |access-date=2026-05-22 |website=TAdviser.ru}}</ref> 2025 წელს ილჰამ ალიევის ეკონომიკური პოლიტიკა მიზნად ისახავდა მდგრადი ეკონომიკური განვითარების უზრუნველყოფას, მოსახლეობის სოციალური მხარდაჭერის გაძლიერებას და განთავისუფლებული ტერიტორიების აღდგენას. ძირითადი პრიორიტეტები გათვალისწინებული იყო სახელმწიფო სოციალურ-ეკონომიკური განვითარების სტრატეგიებში და დაკავშირებული იყო ქვეყნის მიერ გამოცხადებულ „კონსტიტუციისა და სუვერენიტეტის წელთან“.<ref>{{Cite web |last=Camalov |first=Elvin |date=2025-12-24 |title=Символ сильной экономики - философия экономического развития Президента Ильхама Алиева |url=https://baki-baku.az/ru/%D1%81%D0%B8%D0%BC%D0%B2%D0%BE%D0%BB-%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%D0%B9-%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B8-%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F-%D1%8D/ |access-date=2026-05-22 |website=Baki Baku |language=en}}</ref> აზერბაიჯანის მთავრობა აგრძელებდა სოციალური პროგრამების განხორციელებას: დამატებით 1.4 მილიარდი მანათი გამოიყო პენსიების, ხელფასების და სოციალური დახმარებების გასაზრდელად. ეს ზომები წარმოადგენდა 2020 წლიდან განხორციელებული სოციალური დახმარების პაკეტების გაგრძელებას. სახელმწიფო ინვესტიციების მნიშვნელოვანი ნაწილი მიმართული იყო ყარაბაღისა და [[აღმოსავლეთ ზანგეზურის ეკონომიკური რეგიონი|აღმოსავლეთ ზანგეზურის]] აღდგენისკენ. რეგიონში აშენდა ინფრასტრუქტურა, გზები, ენერგეტიკული ობიექტები, „ჭკვიანი ქალაქის“ და „ჭკვიანი სოფლის“ პროექტები, რათა ხელი შეეწყო მაცხოვრებლების განთავისუფლებულ ტერიტორიებზე დაბრუნებას.<ref>{{Cite web |date=2026-01-01 |title=Внешняя политика в 2025 году: исторические результаты и новые начинания - АНАЛИТИКА |url=https://media.az/politika/vneshnyaya-politika-v-2025-godu-istoricheskie-rezultaty-i-novye-nachinaniya-analitika |access-date=2026-05-22 |website=Media.az |language=ru}}</ref> 2025 წელს აზერბაიჯანმა ასევე განაგრძო საერთაშორისო სატრანსპორტო და ლოჯისტიკური დერეფნების განვითარება, აძლიერებდა თავის როლს, როგორც რეგიონული სატრანზიტო ცენტრისა. ამ პოლიტიკის ფარგლებში მოიხსნა სატრანზიტო შეზღუდვების ნაწილი და გაფართოვდა საერთაშორისო ვაჭრობის შესაძლებლობები.<ref>{{Cite web |last=Сеймургызы |first=Гюляр |date=2025-12-31 |title=Политическая, экономическая и международная повестка Азербайджана в 2025 году |url=https://report.az/ru/vnutrennyaya-politika/politicheskaya-ekonomicheskaya-i-mezhdunarodnaya-povestka-azerbajdzhana-v-2025-godu |access-date=2026-05-22 |website=Report.az |language=ru}}</ref> === პოლიტიკა რელიგიის სფეროში === 2017 წლის 10 იანვარს ილჰამ ალიევი-მა 2017 წელი „ისლამური სოლიდარობის წლად“ გამოაცხადა.<ref>{{Cite web |title=Azərbaycan Prezidentinin Rəsmi internet səhifəsi - SƏNƏDLƏR » Sərəncamlar 2017-ci ilin Azərbaycan Respublikasında “İslam Həmrəyliyi İli” elan edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı |url=http://www.president.az/articles/22420 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180203191705/http://www.president.az/articles/22420 |archive-date=2018-02-03 |access-date=2026-05-22 |website=www.president.az}}</ref> მოგვიანებით მან ხელი მოაწერა ბრძანებას ამასთან დაკავშირებული ღონისძიებების ფინანსური მხარდაჭერის შესახებ. 2014, 2016 და 2017 წლებში პრეზიდენტმა ალიევმა ხელი მოაწერა ბრძანებებს აზერბაიჯანში მოქმედი სხვადასხვა რელიგიური ორგანიზაციების ფინანსური დახმარების შესახებ. დახმარება გადაეცა კავკასიის მუსლიმთა ადმინისტრაციას, რუსეთის მართლმადიდებლური ეკლესიის ბაქოსა და აზერბაიჯანის ეპარქიას, ებრაულ თემებს, კათოლიკურ ეკლესიას და ალბანურ-უდიურ ქრისტიანულ თემს.<ref>{{Cite web |title=2191 - Azərbaycanda dini qurumlara maliyyə yardımı göstərilməsi haqqında |url=http://www.e-qanun.az/framework/33242 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180104192617/http://www.e-qanun.az/framework/33242 |archive-date=2018-01-04 |access-date=2026-05-22 |website=www.e-qanun.az}}</ref> ასევე, 2014 და 2015 წლებში პრეზიდენტმა ხელი მოაწერა ბრძანებულებებს აზერბაიჯანში რელიგიური კულტურის, ტოლერანტობისა და რელიგიათაშორისი დიალოგის მხარდაჭერის შესახებ. ამ მიზნით „რელიგიური კულტურის განვითარების“ ფონდს პრეზიდენტის სარეზერვო ფონდიდან სულ 6 მილიონი მანათი გამოეყო. 2015 წლის 17 ივლისს ილჰამ ალიევი-მა კავკასიის მუსლიმთა ადმინისტრაციას აზერბაიჯანში რელიგიური და კულტურული ძეგლების აღსადგენად 3 მილიონი მანათი გამოუყო.<ref>{{Cite web |title=1325 - Dini tarix və mədəniyyət abidələrinin bərpasına dair əlavə tədbirlər haqqında |url=http://www.e-qanun.az/framework/30363 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180104192637/http://www.e-qanun.az/framework/30363 |archive-date=2018-01-04 |access-date=2026-05-22 |website=www.e-qanun.az}}</ref> 2020 წლიდან მთავრობამ აქტიურად დაიწყო ოკუპაციის წლებში დაზიანებული და განადგურებული მეჩეთების აღდგენა შუშაში, აღდამში, ფუზულისა და სხვა ქალაქებში. მეჩეთებთან ერთად, პრეზიდენტის ადმინისტრაციის მხარდაჭერით მიმდინარეობს ალბანურ-უდიური ქრისტიანული ეკლესიების რესტავრაციაც. ილჰამ ალიევი ასევე ხშირად გამოდის ისლამის პოლიტიზებისა და მის წინააღმდეგ მიმართული კამპანიების წინააღმდეგ და აზერბაიჯანს ტოლერანტული და ზომიერი ისლამის ცენტრად წარმოაჩენს.<ref>{{Cite web |date=0001-11-30 |title=Ильхам Алиев: Необходимо защитить исламскую религию от черного пиара |url=https://minval.az/news/68190 |access-date=2026-05-22 |website=Minval Politika |language=ru-RU}}</ref> === პოლიტიკა სპორტის სფეროში === 2011 წლის 7 ივლისს ილჰამ ალიევმა გასცა განკარგულება ბაქოში თანამედროვე სპორტულ-საკონცერტო კომპლექსის მშენებლობასთან დაკავშირებით, რომელიც პასუხობს საერთაშორისო სტანდარტებს.<ref>[https://azertag.az/ru/xeber/Prezident_Azerbaidzhanskoi_Respubliki_Ilham_Aliev_podpisal_Rasporyazhenie_o_stroitelstve_v_gorode_Baku_sovremennogo_Sportivno_koncertnogo_kompleksa-751736 Президент Азербайджанской Республики Ильхам Алиев подписал Распоряжение о строительстве в городе Баку современного Спортивно-концертного комплекса - azertag.az/ru] - (რუსული)</ref> 2016 წელს გასცა განკარგულება სპეციალური ოლიმპიური სტიპენდიის რაოდენობის გაზრდის შესახებ. განკარგულება ძალაში შევიდა 2017 წლის 1 იანვრიდან.<ref>[https://azertag.az/ru/xeber/Ukaz_Prezidenta_Azerbaidzhanskoi_Respubliki__O_povyshenii_summy_specialnoi_olimpiiskoi_stipendii_Prezidenta_Azerbaidzhanskoi_Respubliki_dlya_olimpiiskih_chempionov_Azerbaidzhana-1022085 Указ Президента Азербайджанской Республики О повышении суммы специальной олимпийской стипендии Президента Азербайджанской Республики для олимпийских чемпионов Азербайджана - azertag.az/ru] - (რუსული)</ref> 2017 წელს ხელი მოაწერა განკარგულებას ველოსპორტის მსოფლიო ჩემპიონატის „BMX Racing“ ჩატარებასთან დაკავშირებით ბაქოში. ჩემპიონატის ჩატარება დაგეგმილია 2018 წლის 5-9 ივნისს.<ref>[http://www.azerisport.com/velosport/20171116135507911.html Ильхам Алиев подписал распоряжение о создании Оргкомитета по проведению ЧМ - azerisport.com] - (რუსული)</ref> 2013 წელს გადაწყდა [[ფორმულა ერთი|ფორმულა ერთის]] ჩატარება ბაქოში 2016 წელს. 2016 წელს 17–19 ივნისს ბაქოში პირველად ჩატარდა ევროპის გრან-პრის ჩემპიონატის მერვე ეტაპი 2016 წლის სეზონში.<ref>[https://www.formula1.com/en/latest/headlines/2015/12/f1-2016-calendar-confirmed.html FIA confirms 2016 calendar] - ფორმულა-1 ოფიციალური ვებ-გვერდი</ref> 2017 წლის სეზონში ჩატარდა მერვე ეტაპი აზერბაიჯანის გრან-პრის ჩემპიონატი ფორმულა -1. 2018 წლის 27-29 აპრილს კი ბაქოში ჩატარდება აზერბაიჯანის გრან-პრის ჩემპიონატის მეოთხე ეტაპი. [[ფაილი:The opening ceremony of the first European games 13.jpg|მინი|223x223პქ|პირველი ევროპული თამაშების გახსნა. ილჰამ ალიევი მეჰრიბან ალიევასთან, საერთაშორისო ოლიმპიური კომიტეტის მეთაურთან ტომას ბახთან და რუსეთის ფედერაციის მინისტრთან - ვლადიმირ პუტინთან ერთად]] 2012 წლის დეკემბერს ევროპული ოლიმპიური კომიტეტის 41-ე გენერალურ ასამბლეაში გადაწყვეტილი იქნა პირველი ევროპული თამაშების ჩატარება. 2013 წლის იანვარში ილჰამ ალიევმა გასცა ბრძანება საორგანიზაციო კომიტეტის შექმნის შესახებ 2015 წელს [[ევროპული თამაშები 2015|პირველი ევროპული თამაშების]] ჩატარებასთან დაკავშირებით ბაქოში.<ref>[http://www.azerisport.com/olimpizm/20130117051657546.html Создан Оргкомитет по проведению Европейских игр-2015 в Баку - azerisport.com] - (რუსული)</ref> 2015 წლის 12-28 ივნისს ბაქოში გაიმართა პირველი ევროპული თამაშები. აზერბაიჯანის პრეზიდენტი აქტიურად იღებდა მონაწილეობას მაყურებელთა რიგებში. 2012 წელს [[ფიდე|ფიდეს]] გენერალურმა ასამბლეამ დაადასტურა [[აზერბაიჯანის ჭადრაკის ფედერაცია|აზერბაიჯანის ჭადრაკის ფედერაციის]] წინადადება ჭადრაკის ოლიმპიადის ჩატარების შესახებ ბაქოში. 2015 წლის 11 - 5 ოქტომბრის ჩათვლით ბაქოში შედგა ჭადრაკის მსოფლიო ჩემპიონატი, ხოლო 2016 წელს 1-14 სექტემბრის ჩათვლით [[ბაქოს შუშის დარბაზი|„Baku Crystal Hall-ში“]] ჩატარდა ჭადრაკის რიგით  42 ოლიმპიადა. ილჰამ ალიევმა გახსნის ცერემონიაში მიიღო მონაწილეობა.<ref>[http://interfax.az/view/681238 Президент ФИДЕ отмечает прекрасную организацию Шахматной Олимпиады в Баку - interfax.az] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180130145542/http://interfax.az/view/681238 |date=2018-01-30 }} - (რუსული)</ref> 2013 წლის ივლისში ისლამური სოლიდარობის სპორტული ფედერაციის VIII გენერალურ ასამბლეაზე, გადაწყდა, რომ IV [[ისლამური სოლიდარობის თამაშები]] ბაქოში გაიმართება. 2015 წელს ალიევმა ხელი მოაწერა განკარგულებას საორგანიზაციო კომიტეტის ფორმირების შესახებ IV ისლამური თამაშებისთვის. 2017 წლის 12-22 მაისს ისლამიადა გაიმართა ბაქოში.<ref>{{Cite web |url=https://www.baku2017.com/ |title=მეოთხე ისლამური სოლიდარობის თამაშების ოფიციალური ვებ-გვერდი - baku2017.com |accessdate=2018-03-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170603222406/https://www.baku2017.com/ |archivedate=2017-06-03 }}</ref> 2020 წლიდან 2025 წლამდე ილჰამ ალიევის სახელმწიფო სპორტული პოლიტიკა მიზნად ისახავდა აზერბაიჯანის, როგორც რეგიონის ერთ-ერთი წამყვანი სპორტული ცენტრის განვითარებას. ძირითადი სფეროები იყო სპორტული ინფრასტრუქტურის მოდერნიზაცია, ახალგაზრდული სპორტის მხარდაჭერა, პროფესიონალი სპორტსმენების მომზადება და საერთაშორისო სპორტული თანამშრომლობის გაფართოება. ამ პერიოდში ქვეყნის სხვადასხვა რეგიონში გაგრძელდა სპორტული კომპლექსების, ოლიმპიური ცენტრებისა და სპეციალიზებული სკოლების მშენებლობა. სახელმწიფო პოლიტიკა ასევე მოიცავდა მსხვილი შეჯიბრებების ჩატარებას არა მხოლოდ ბაქოში, არამედ აზერბაიჯანის სხვა ქალაქებშიც. აზერბაიჯანელმა სპორტსმენებმა მნიშვნელოვან წარმატებებს მიაღწიეს საერთაშორისო ტურნირებში, მოიპოვეს 2000-ზე მეტი მედალი, მათ შორის დაახლოებით 600 ოქროს. ჭიდაობა, ძიუდო, კრივი და ტანვარჯიში ტრადიციულად ქვეყნის ყველაზე წარმატებულ სპორტულ სახეობებად რჩებოდა. სპორტულმა დიპლომატიამ მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა სპორტულ პოლიტიკაში. აზერბაიჯანმა განაგრძო საერთაშორისო შეჯიბრებების მასპინძლობა და გაიმყარა თავისი პოზიცია გლობალურ სპორტულ ასპარეზზე მთავარ მრავალსპორტულ ტურნირებში მონაწილეობითა და წარმატებული გამოსვლებით, მათ შორის ისლამური სოლიდარობის თამაშებსა და [[დსთ-ს ქვეყნების თამაშები (2025)|დსთ-ს მესამე თამაშებში]].<ref>{{Cite web |last=Azerisport.com |title=Ильхам Алиев подвел итоги спортивного года |url=https://azerisport.com/ru/olimpizm/20251226161631317-Ilkham-Aliev-podvel-itogi-sportivnogo-goda.html |access-date=2026-05-22 |website=azerisport.com |language=ru}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-01-09 |title=Президент Ильхам Алиев: " Азербайджан утвердился в мире как сильная спортивная держава, и позиции нашей страны на мировой арене в целом с каждым годом укрепляются..." - BakuInform |url=https://www.bakuinform.az/ru/news/prezident-ilham-aliev-azerbajdzhan-utverdilsja-v-mire-kak-silnaja-sportivnaja-derzhava-i-pozicii-nashej-strany-na-mirovoj-arene-v-celom-s-kazhdym-godom-ukrepljajutsja |access-date=2026-05-22 |website=Президент Ильхам Алиев: " Азербайджан утвердился в мире как сильная спортивная держава, и позиции нашей страны на мировой арене в целом с каждым годом укрепляются..." - BakuInform |language=ru}}</ref><ref>{{Cite web |last=E-Mail |first=info@adau edu az |title=Международные успехи азербайджанской борьбы, приоритеты спортивной политики и социально-нравственная роль спорта в контексте выступления Ильхама Алиева |url=https://adau.edu.az/media_ru/stati/mezhdunarodnye-uspehi-azerbaydzhanskoy-borby-prioritety-sportivnoy-politiki-i-socialno-nravstvennaya-rol-sporta-v-kontekste-vystupleniya-ilhama-alieva-6547/ |access-date=2026-05-22 |website=AZƏRBAYCAN DÖVLƏT AQRAR UNİVERSİTETİ |language=az}}</ref> === პოლიტიკა კულტურის სფეროში === 2015 წლის 18-19 მაისს ბაქოში გაიმართა მესამე მსოფლიო კულტურათაშორისი ფორუმი დევიზით „გავიზიაროთ კულტურა საერთო უსაფრთხოების სახელით“ პრეზიდენტ ილჰამ ალიევის ინიციატივით და [[იუნესკო|იუნესკოს]], [[გაეროს ცივილიზაციების ალიანსი|გაეროს ცივილიზაციების ალიანსის]], [[ევროპის საბჭო|ევროპის საბჭოს]], [[მსოფლიო ტურიზმის ორგანიზაცია|გაეროს მსოფლიო ტურიზმის ორგანიზაციის]], ევროპის საბჭოს ჩრდილოეთ-სამხრეთ ცენტრისა და ისესკოს პარტნიორობით.<ref>[https://en.unesco.org/events/3rd-world-forum-intercultural-dialogue-sharing-culture-shared-security 3rd World Forum on Intercultural Dialogue: “Sharing Culture for a Shared Security] - [[იუნესკო|იუნესკოს]] ოფიციალური ვებ-გვერდი</ref> 2017 წლის 4-6 მაისს ბაქოში ჩატარდა მეოთხე მსოფლიო კულტურათაშორისი დიალოგის ფორუმი დევიზით „კულტურათაშორისი დიალოგის განვითარება: ადამიანის უსაფრთხოების, მშვიდობისა და მდგრადი განვითარების ახალი შესაძლებლობები“.<ref>[https://www.unaoc.org/2017/05/4th-world-forum-intercultural-dialogue-baku/ UNAOC co-organizes the 4th World Forum on Intercultural Dialogue on the theme “Advancing Intercultural Dialogue: New Avenues for Human Security, Peace and Sustainable Development”] - [[გაერთიანებული ერების ორგანიზაცია|გაეროს]] ოფიციალური ვებ გვერდი</ref> ქვეყნის პრეზიდენტის ხელმძღვანელობით ჩატარდა მეშვიდე გაეროს ცივილიზაციების ალიანსის გლობალური ფორუმი თემაზე „თანაცხოვრება ინკლუზიურ საზოგადოებაში: გამოწვევები და მიზნები“. 2017 წლის ნოემბერში ალიევმა ხელი მოაწერა განკარგულებას [[ბაქოს პროცესი|„ბაქოს პროცესის“]] მე-10 წლისთავის ჩატარებასთან დაკავშირებით.<ref>[http://vestikavkaza.ru/analytics/Bakinskiy-protsess-desyat-let-effektivnoy-kulturnoy-diplomatii.html "Бакинский процесс": десять лет эффективной культурной дипломатии - vestikavkaza.rul] - (რუსული)</ref> === პოლიტიკა ტურიზმის სფეროში === 2003 წელს აზერბაიჯანმა და [[თურქეთი|თურქეთმა]] ხელი მოაწერეს შეთანხმებას „ვიზების ურთიერთ გამოყენების შესახებ“. 2006 წელს ხელმოწერილ იქნა შეთანხმება [[ბულგარეთი|ბულგარეთთან]], ხოლო 2015 წელს [[ნორვეგია|ნორვეგიასთან]] სავიზო რეჟიმის შემსუბუქების შესახებ. 2006 წელს ალიევმა ხელი მოაწერა განკარგულებას [[ბელარუსი|ბელორუსთან]] უვიზო რეჟიმის დამტკიცების შესახებ. 2013 წლიდან აზერბაიჯანში გამოიყენება ტურისტული ვიზების მიღების ახალი პროცედურა. ელექტრონული ტურისტული ვიზის გაფორმების დადასტურების შემდეგ, 3 სამუშაო დღის განმავლობაში ვიზა ტურისტს ელექტრონული ფორმატით გადაეგზავნება.<ref>[https://evisa.gov.az/ru/information აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ელექტრონული ვიზის ოფიციალური პორტალი]</ref> 2016 წლიდან კი [[საუდის არაბეთი|საუდის არაბეთის]], [[იაპონია|იაპონიის]], [[ჩინეთი|ჩინეთის]], [[სამხრეთი კორეა|სამხრეთ კორეისა]] და სხვა სახელმწიფოებისთვის შემოღებულია ვიზის გაცემის გამარტივებული რეჟიმი აზერბაიჯანის საერთაშორისო აეროპორტებში.<ref>[http://mct.gov.az/ru/o-turizme-v-azerbaydjane О ТУРИЗМЕ В АЗЕРБАЙДЖАНЕ] - აზერბაიჯანის რესპუბლიკის კულტურისა და ტურიზმის სამინისტროს ოფიციალური ვებ-გვერდი</ref> სამკურნალო ტურიზმის განვითარების მიზნით ილჰამ ალიევმა ხელი მოაწერა განკარგულებებს ახალი ჯანმრთელობის ცენტრებისა და სანატორიუმების აშენებასთან და არსებული ცენტრების გაუმჯობესებასთან დაკავშირებით. 2008 წელს ილჰამ ალიევმა და [[რეჯეფ თაიფ ერდოღანი|რეჯეფ თაიფ ერდოღანმა]] მეუღლეებთან ერთად მიიღეს მონაწილეობა ფიზიოთერაპიული ცენტრის „დუზდაღის“ გახსნაში, [[ნახიჩევანი|ნახიჩევანში]].<ref>{{Cite web |url=http://archive.president.az/articles.php?item_id=20080605111305771&sec_id=15 |title=Президент Ильхам Алиев и Премьер-министр Турции Реджеп Тайиб Эрдоган приняли участие в открытии Физиотерапевтического центра «Дуздаг» в Нахчыване - archive.president.az |accessdate=2018-03-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220407011907/http://archive.president.az/articles.php?item_id=20080605111305771&sec_id=15 |archivedate=2022-04-07 }}</ref> 2014 წელს მეჰრიბან ალიევასთან ერთად პრეზიდენტმა მოინახულა [[ნაფთალანი|ნაფტალანი]], საიდანაც იღებს სათავეს აზერბაიჯანის სამკურნალო და სამედიცინო ტურიზმი. აზერბაიჯანში ყურადღება ეთმობა სამთო-სათხილამურო ტურიზმის განვითარებასაც. პრეზიდენტის განკარგულებით [[გუსარი|გუსარსა]] და [[გაბალა|გაბალაში]] დაიწყო ტურისტული კომპლექსების მშენებლობა. 2014 წელს, პრეზიდენტი გაეცნო და მონაწილეობდა მიიღო საზაფხულო და ზამთრის დასვენების სამთო-სათხილამურო  კომპლექსის გახსნაში „ტუფანი“ გაბალაში.<ref>[http://ru.president.az/articles/10785 Ильхам Алиев принял участие в церемонии открытия первой очереди горнолыжного комплекса летне-зимнего отдыха «Туфан» в Габале] - აზერბაიჯანის პრეზიდენტის ოფიციალური ვებ-გვერდი</ref> 2015 წელს ქვეყნის პირველ ლედისთან ერთად მიიღო მონაწილეობა საბაგირო გზისა და ტურისტული კომპლექსის სამთო-სათხილამურო დასაშვების „შაჰდაღის გახსნაში“, გუსარში.<ref>[http://ru.president.az/articles/14159 Ильхам Алиев принял участие в открытии канатной дороги номер 1 и горнолыжного спуска зимне-летнего туристического комплекса «Шахдаг»] - აზერბაიჯანის პრეზიდენტის ოფიციალური ვებ გვერდი</ref> 2016 წელს ილჰამ ალიევმა ხელი მოაწერა განკარგულებას „აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ტურიზმის განვითარების დამატებითი ზომების შესახებ“, რაც მიზნად ისახავს ტურიზმის განვითარებასა და ჩამოყალიბებას ქვეყანაში. მოცემული განკარგულების საფუძველზე შეიქმნა ტურიზმის საბჭო.<ref>[http://ru.president.az/articles/20925 Распоряжение Президента Азербайджанской Республики О дополнительных мерах по развитию туризма в Азербайджанской Республике.] -აზერბაიჯანის პრეზიდენტის ოფიციალური ვებ-გვერდი</ref> პრეზიდენტის განკარგულების თანახმად ქვეყანაში იმართება სავაჭრო ფესტივალებიც. 2017 წლის გაზაფხულზე ჩატარდა პირველი, ხოლო შემოდგომაზე მეორე Shopping festival.<ref>{{Cite web |url=http://bakushopfest.com/ru/about/ |title=ბაქოს შოპინგ ფესტივალის შესახებ - bakushopfest.com |accessdate=2018-03-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180131014558/http://bakushopfest.com/ru/about/ |archivedate=2018-01-31 }}</ref> 2020 წლიდან 2024 წლამდე ილჰამ ალიევის კულტურული პოლიტიკა ორიენტირებული იყო განთავისუფლებული ტერიტორიების კულტურული მემკვიდრეობის აღდგენაზე, ეროვნული იდენტობის განმტკიცებასა და კულტურული მმართველობის სისტემის მოდერნიზაციაზე. მნიშვნელოვანი ყურადღება დაეთმო ყარაბაღსა და აღმოსავლეთ ზანგეზურს, სადაც საომარი მოქმედებების დასრულების შემდეგ მასშტაბური აღდგენითი და ინფრასტრუქტურული პროექტები დაიწყო. ერთ-ერთი მთავარი სფერო ისტორიული და რელიგიური ძეგლების აღდგენა იყო. აღდამში აღდგენითი სამუშაოები ჩაუტარდა ჯუმა და გიასლის მეჩეთებს. შეიქმნა [[აღდამის მუღამის ცენტრი]]. აზერბაიჯანის კულტურულ დედაქალაქად გამოცხადებულ შუშაში ქალაქის ისტორიული იერსახე აღდგა. მოლა ფანაჰ ვაგიფის მუზეუმ-მავზოლეუმის, ბულბულის სახლ-მუზეუმის და არაერთი კულტურული და რელიგიური ძეგლის რესტავრაცია განხორციელდა. გაფართოვდა შემოქმედებითი ხელოვანებისა და კულტურული დაწესებულებების სახელმწიფო მხარდაჭერის მექანიზმები, მათ შორის გრანტებისა და პრეზიდენტის ჯილდოების სისტემის მეშვეობით. ამავდროულად, შემუშავდა ახალი სახელმწიფო კულტურული პოლიტიკა, რომელიც ფოკუსირებული იყო კულტურული მემკვიდრეობის დიგიტალიზაციაზე, ინოვაციური ტექნოლოგიების დანერგვასა და სექტორის გრძელვადიან განვითარებაზე.<ref>{{Cite web |title=Утверждена «Концепция культуры Азербайджанской Республики «Культура Азербайджана – 2040» - Распоряжение |url=https://azertag.az/ru/xeber/utverzhdena_koncepciya_kultury_azerbaidzhanskoi_respubliki_kultura_azerbaidzhana___2040___rasporyazhenie-3966527 |access-date=2026-05-22 |website=azertag.az |language=ru}}</ref> აზერბაიჯანის კულტურული პოლიტიკა ასევე დაკავშირებული იყო თურქულ სამყაროში თანამშრომლობის განვითარებასთან. ქვეყანა აქტიურად მონაწილეობდა [[თურქული სახელმწიფოების ორგანიზაცია|თურქული სახელმწიფოების ორგანიზაციის]] მხარდაჭერით ორგანიზებულ ერთობლივ კულტურულ პროექტებსა და ფესტივალებში. 2023 წლის სექტემბრის მოვლენების შემდეგ, აზერბაიჯანის ხელისუფლებამ წარმოადგინა ყარაბაღის რეინტეგრაციის გეგმები, რომლებიც ითვალისწინებდა რეგიონის სომხური მოსახლეობის კულტურული და რელიგიური უფლებების შენარჩუნებას, მათ შორის რელიგიის თავისუფლებასა და მშობლიური ენის გამოყენებას.<ref>{{Cite web |last=Аббасова |first=Нигяр |date=2026-05-15 |title=Ильхам Алиев: Азербайджан намерен ускорить переход к основанной на инновациях экономической модели |url=https://report.az/ru/vneshnyaya-politika/ilham-aliev-azerbajdzhan-nameren-uskorit-perehod-k-osnovannoj-na-innovaciyah-ekonomicheskoj-modeli |access-date=2026-05-22 |website=Report.az |language=ru}}</ref> === ჰუმანიტარული დახმარების პოლიტიკა === 2006 წელს ალიევის განკარგულებით აზერბაიჯანის საგანგებო სიტუაციების  სამინისტრომ გააგზავნა ჰუმანიტარული დახმარება [[ლიბანი|ლიბანსა]] და [[პალესტინა|პალესტინაში]]<ref>[https://news.day.az/politics/57634.html Азербайджан отправил гуманитарную помощь в Ливан и Палестину - news.day.az]</ref>. 2011 წელს მისივე განკარგულებით შეიქმნა საერთაშორისო განვითარების სააგენტო (''AIDA - Azerbaijan International Development Agency'') აზერბაიჯანის საგარეო საქმეთა სამინისტროში<ref>[http://aida.mfa.gov.az/?options=content&id=1&language=en ''AIDA - Azerbaijan International Development Agency''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180131201034/http://aida.mfa.gov.az/?options=content&id=1&language=en |date=2018-01-31 }} - ოფიციალური ვებ-გვერდი</ref>. 2014 წელს აზერბაიჯანის საგანგებო სიტუაციების  სამინისტრომ გააგზავნა ჰუმანიტარული დახმარება [[ბოსნია და ჰერცეგოვინა|ბოსნია-ჰერცეგოვინაში]], რომელმაც განიცადა სტიქიური უბედურება<ref>[https://azertag.az/ru/xeber/Gumanitarnaya_pomoshch_otpravlennaya_iz_Azerbaidzhana_lyudyam_postradavshim_ot_stihiinogo_bedstviya_v_Bosnii_i_Gercegovine_peredana_sootvetstvuyushchim_strukturam_etoi_strany-120765 Гуманитарная помощь, отправленная из Азербайджана людям, пострадавшим от стихийного бедствия в Боснии и Герцеговине, передана соответствующим структурам этой страны - azertag.az/ru/]</ref>. 2015 წელს სამინისტრომ რესპუბლიკის პრეზიდენტის ბრძანებით გააგზავნა ჰუმანიტარული დახმარება [[ნეპალი|ნეპალში]], სადაც მოსახლეობამ განიცადა მიწისძვრა. დახმარებაში შედიოდა - 1 ტონა სამედიცინო პრეპარატები, სასმელი წყალი, გადასაფარებლები და კარვები<ref>[https://ria.ru/world/20150429/1061599554.html Азербайджан направил гуманитарную помощь в Непал - ria.ru]</ref>. ასევე დახმარება გაეგზავნა [[ტაჯიკეთი|ტაჯიკეთს]], რომელმაც ასევე განიცადა მიწისძვრა<ref>[https://ru.sputnik-tj.com/society/20151228/1018093613.html Азербайджан направил гуманитарную помощь жителям Горно-Бадахшанской автономной области, пострадавшим от землетрясения - ru.sputnik-tj.com]</ref>. 2017 წელს პრეზიდენტმა გასცა ბრძანება ჰუმანიტარული დახმარების გაგზავნასთან დაკავშირებით [[ჯიბუტი|ჯიბუტში]]. ძირითადად გაგზავნილი იყო საკვები პროდუქტები<ref>[https://mir24.tv/news/15950186/azerbaidzhan-napravil-dzhibuti-produkty-i-vodu Азербайджан направил Джибути продукты и - mir24.tv]</ref>. 2017 წელს ილჰამ ალიევმა გასცა განკარგულება, რომლის მიხედვითაც აზერბაიჯანის მთავრობამ 100 ტონა ჰუმანიტარული დახმარება (ყოველდღიური გამოყენების ნივთები და საკვები პროდუქტები) გაუგზავნა [[მიანმარი|მიანმარში]] როჰინჯის მუსლიმებს<ref>{{Cite web |url=http://ru.apa.az/politika-azerbaydjana/vneshnyaya-politika-azerbaydjana/gumanitarnaya-pomosh-azerbajdzhana-musulmanam-rokhindzha-dostavlena-po-adresu.html |title=Гуманитарная помощь Азербайджана мусульманам рохинджа доставлена по адресу - ru.apa.az |accessdate=2018-03-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180201192813/http://ru.apa.az/politika-azerbaydjana/vneshnyaya-politika-azerbaydjana/gumanitarnaya-pomosh-azerbajdzhana-musulmanam-rokhindzha-dostavlena-po-adresu.html |archivedate=2018-02-01 }}</ref>. [[2018]] წლის აგვისტოსა და სექტემბერში მიწისძვრები მოხდა [[ინდონეზია|ინდონეზიაში]], რომელსაც მძიმე შედეგები ჰქონდა. ილჰამ ალიევის მითითებით, ინდონეზიურ მხარეს გაეგზავნა თანხა 50 ათასი აშშ დოლარის ოდენობით<ref>[https://en.trend.az/azerbaijan/politics/2977460.html Indonesia thanks Azerbaijan for $50K worth humanitarian aid]</ref><ref>{{Cite web |url=http://cbc.az/en/en/news/indonesias-twin-disasters-20181541768540 |title=INDONESIA’S TWIN DISASTERS 2018 |accessdate=2018-11-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181119135525/http://cbc.az/en/en/news/indonesias-twin-disasters-20181541768540 |archivedate=2018-11-19 }}</ref>. 2020 წელს აზერბაიჯანმა [[COVID-19]] პანდემიასთან ბრძოლისთვის საერთაშორისო ჰუმანიტარული დახმარება გასცა. ქვეყანამ 5 მილიონი დოლარი გამოუყო ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციას და კიდევ 5 მილიონი დოლარის დახმარება გაუწია ირანს.<ref>{{Cite news|date=2020-03-07|title=Азербайджан взаимодействует с Ираном в борьбе с коронавирусом|language=ru|work=IRNA Pусский|url=https://ru.irna.ir/news/83705160/%D0%90%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D0%BD-%D0%B2%D0%B7%D0%B0%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B4%D0%B5%D0%B9%D1%81%D1%82%D0%B2%D1%83%D0%B5%D1%82-%D1%81-%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%BC-%D0%B2-%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%8C%D0%B1%D0%B5-%D1%81-%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BE%D0%BC|access-date=2026-05-22}}</ref> აზერბაიჯანმა ასევე ფინანსური დახმარება გაუწია ბოსნია და ჰერცეგოვინას COVID-19-ის წინააღმდეგ ბრძოლისთვის.<ref>{{Cite news|date=2020-05-07|title=Azerbaijan has donated over 500,000 Euros to Bosnia and Herzegovina - Sarajevo Times|language=en-US|work=Sarajevo Times|url=https://www.sarajevotimes.com/azerbaijan-has-donated-over-500000-euros-to-bosnia-and-herzegovina/|access-date=2026-05-22}}</ref> უკრაინასთან შეთანხმების შემდეგ, 2020 წლის მაისში აზერბაიჯანმა უკრაინას 23 ტონა ჰუმანიტარული დახმარება გადასცა, მათ შორის სამედიცინო ნიღბები, დამცავი კოსტიუმები და სადეზინფექციო საშუალებები.<ref>{{Cite news|title=Азербайджан дал Украине 23 тонны гумпомощи для противодействия COVID-19|language=ru|url=https://www.ukrinform.ru/rubric-society/3030356-azerbajdzan-predostavil-ukraine-23-tonny-gumpomosi-dla-protivodejstvia-covid19.html|access-date=2026-05-22}}</ref> 2020 წლის აგვისტოში, [[ბეირუთი|ბეირუთში]] აფეთქების შემდეგ, აზერბაიჯანმა ლიბანს 1 მილიონი დოლარის ჰუმანიტარული დახმარება გაუწია.<ref>{{Cite news|title=Азербайджан предоставит Ливану 1 млн долларов финансовой помощи|language=ru|work=Информационное Агентство Репорт|url=https://report.az/ru/vneshnyaya-politika/azerbajdzhan-predostavit-livanu-1-mln-dollarov-finansovoj-pomoshi/|access-date=2026-05-22}}</ref> 2023 წლის 6 თებერვალს თურქეთში მომხდარი დამანგრეველი მიწისძვრის შემდეგ აზერბაიჯანმა ერთ-ერთმა პირველმა გააგზავნა ჰუმანიტარული დახმარება. ამ მხარდაჭერამ გადამწყვეტი როლი ითამაშა ქაჰრამანმარაშის აღდგენასა და ადგილობრივი მოსახლეობის ნორმალურ ცხოვრებას დაბრუნებაში. პირველივე დღეებიდან აზერბაიჯანმა რეგიონში სამაშველო ჯგუფები და ჰუმანიტარული დახმარება გაგზავნა, ხოლო რეკონსტრუქციის ფაზაში აქტიურად მონაწილეობდა ახალი საცხოვრებელი უბნების მშენებლობაში. ეს წვლილი მიზნად ისახავდა არა მხოლოდ შენობების ფიზიკურ აღდგენას, არამედ მდგრადი ურბანული გარემოს შექმნას, რომელიც დაფუძნებული იქნებოდა უსაფრთხოების, შესაბამისი ადგილმდებარეობის შერჩევისა და საზოგადოების აქტიური მონაწილეობის პრინციპებზე.<ref>{{Cite web |title=Türkiyəli memar: Azərbaycanın dəstəyi Kahramanmaraşda insanların yenidən həyata qayıtmasına töhfə verib |url=https://azertag.az/xeber/turkiyeli_memar_azerbaycanin_desteyi_kahramanmarasda_insanlarin_yeniden_heyata_qayitmasina_tohfe_verib-4213679 |access-date=2026-05-22 |website=azertag.az |language=az}}</ref> აზერბაიჯანმა 2025 წლის ძლიერი წყალდიდობის შედეგად დაზარალებულ [[პაკისტანი|პაკისტანის]] [[პენჯაბის პროვინცია|პენჯაბის პროვინციის]] მაცხოვრებლებს ჰუმანიტარული დახმარება გაუწია [[აზერბაიჯანის საერთაშორისო განვითარების დახმარების სააგენტო|აზერბაიჯანის საერთაშორისო განვითარების დახმარების სააგენტოს]] ინიციატივის ფარგლებში. პაკისტანში აზერბაიჯანის საელჩოს ცნობით, 400 ოჯახმა მიიღო აუცილებელი საკვები პროდუქტებითა და სხვა საქონლით სავსე ამანათები.<ref>{{Cite web |title=Azərbaycan Pakistanda daşqınlardan zərərçəkənlərə humanitar yardım göstərib |url=https://azertag.az/xeber/azerbaycan_pakistanda_dasqinlardan_zererchekenlere_humanitar_yardim_gosterib-4170667 |access-date=2026-05-22 |website=azertag.az |language=az}}</ref> 2026 წლის მარტსა და აპრილში ილჰამ ალიევის მითითებით ირანში ჰუმანიტარული დახმარების რამდენიმე პარტია გაიგზავნა ქვეყნის მოსახლეობის მხარდასაჭერად. 18 მარტს გაიგზავნა 82 ტონა წონის პარტია, მათ შორის 76 ტონა საკვები, 4 ტონა მედიკამენტი და 2 ტონა სამედიცინო მარაგი, ასევე სადღესასწაულო საჩუქრები და პროდუქტები [[ნოვრუზი|ნოვრუზისთვის]]. ტვირთი ხუთ სატვირთო მანქანაში გადაიტანეს და მას აზერბაიჯანის სამთავრობო უწყებების წარმომადგენლები ახლდნენ. 4 აპრილს აზერბაიჯანმა ესკალაციის დაწყებიდან ჰუმანიტარული დახმარების კიდევ ერთი, მესამე პარტია გაგზავნა. ტვირთის წონა 200 ტონა იყო და მოიცავდა 190 ტონა საკვებს, 7 ტონა მედიკამენტს და 3 ტონა სამედიცინო მარაგს, რომელიც ათი სატვირთო მანქანით გაიგზავნა. დახმარების გაწევის შესახებ გადაწყვეტილებები აზერბაიჯანის პრეზიდენტებს, ილჰამ ალიევსა და ირანის პრეზიდენტ მასუდ პეზეშკიანს შორის სატელეფონო საუბრების შემდეგ მიიღეს და ჰუმანიტარული ქმედებების მიზანი იყო „მეზობელი და მეგობარი ირანელი ხალხის“ მხარდაჭერა მათი მიმდინარე საჭიროებების დაკმაყოფილებაში.<ref>[https://www.interfax.ru/world/1081983 Азербайджан отправил Ирану 200 тонн гуманитарной помощи]</ref><ref>{{Cite web |title=Азербайджан отправил в Иран очередную партию гумпомощи |url=https://www.aa.com.tr/ru/%D0%BC%D0%B8%D1%80/%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D0%BD-%D0%BE%D1%82%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D0%BB-%D0%B2-%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BD-%D0%BE%D1%87%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D1%83%D1%8E-%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8E-%D0%B3%D1%83%D0%BC%D0%BF%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D1%89%D0%B8/3869222 |access-date=2026-05-22 |website=Anadolu |language=tr}}</ref><ref>{{Cite web |title=Azərbaycan Prezidentinin tapşırığı ilə İrana növbəti humanitar yardım yola salınıb VİDEO |url=https://azertag.az/xeber/azerbaycan_prezidentinin_tapsirigi_ile_irana_novbeti_humanitar_yardim_yola_salinib_video-4105731 |access-date=2026-05-22 |website=azertag.az |language=az}}</ref> აზერბაიჯანმა კიევს ჰუმანიტარული დახმარების კიდევ ერთი პარტია გადასცა ენერგეტიკული აღჭურვილობის სახით, რომლის საერთო ღირებულება 1 მილიონი დოლარია. ტვირთი მოიცავდა 12 დაბალი ძაბვის პანელს, 11 გენერატორს, 5 ტრანსფორმატორს და დაახლოებით 27 000 მეტრ კაბელსა და სადენს, რომელთა გამოყენებაც დაგეგმილია კრიტიკული ინფრასტრუქტურის აღსადგენად და სამედიცინო და სოციალური დაწესებულებებისთვის ელექტროენერგიის მიწოდებისთვის. გადაცემის ცერემონიას დაესწრნენ აზერბაიჯანის ელჩი სეიმურ მარდალიევი და უკრაინის მთავრობის წარმომადგენლები, რომლებმაც ხაზი გაუსვეს გაწეული მხარდაჭერის სისტემატურ ხასიათს. დღეისათვის, აზერბაიჯანის მიერ უკრაინისთვის გამოყოფილი ჰუმანიტარული დახმარებისა და აღდგენითი სახსრების საერთო ღირებულებამ 45 მილიონ დოლარს გადააჭარბა.<ref>{{Cite web |title=Azərbaycanın növbəti humanitar yardım yükü Kiyev şəhərinə təhvil verilib VİDEO |url=https://azertag.az/xeber/azerbaycanin_novbeti_humanitar_yardim_yuku_kiyev_seherine_tehvil_verilib_video-4036263 |access-date=2026-05-22 |website=azertag.az |language=az}}</ref><ref>{{Cite web |title=Ali Rada: Azərbaycandan Ukraynaya göndərilən humanitar yardımın məbləği 45 milyon dolları ötüb |url=https://azertag.az/xeber/ali_rada_azerbaycandan_ukraynaya_gonderilen_humanitar_yardimin_meblegi_45_milyon_dollari_otub-3995959 |access-date=2026-05-22 |website=azertag.az |language=az}}</ref> === პოლიტიკა ჯანდაცვის სფეროში === 2007 წელს პრეზიდენტის განკარგულებით შეიქმნა სავალდებულო სამედიცინო დაზღვევის სახელმწიფო სააგენტო. 2012 წელს ილჰამ ალიევმა ხელი მოაწერა დადგენილებას განვითარების კონცეფციის დამტკიცების შესახებ „აზერბაიჯანი 2020: მომავლის ხედვა“, რომელიც ითვალისწინებს სამედიცინო დახმარების კონტროლსა და მისი მექანიზმების გაუმჯობესებას სხვადასხვა სახელმწიფო პროგრამების დახმარებით<ref>[http://www.president.az/files/future_ru.pdf КОНЦЕПЦИЯ РАЗВИТИЯ «АЗЕРБАЙДЖАН – 2020: ВЗГЛЯД В БУДУЩЕЕ» - president.az] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131008144925/http://www.president.az/files/future_ru.pdf |date=2013-10-08 }} - PDF</ref>. 2017 წელს ალიევმა ხელი მოაწერა ბრძანებას ადმინისტრაციული ტერიტორიების სავალდებულო სამედიცინო დაზღვევის გამოყენების უზრუნველსაყოფად დამატებითი ზომების შესახებ [[მინგეჩაური|მინგეჩაურისა]] და ევლახის რაიონებში<ref>{{Cite web |url=http://its.gov.az/en/i-cbari-tibbi-s-orta/general-information/ |title=MHI - General Information - its.gov.az |accessdate=2018-03-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180319003648/http://its.gov.az/en/i-cbari-tibbi-s-orta/general-information/ |archivedate=2018-03-19 }}</ref>. === ახალგაზრდული პოლიტიკა === 2005 წელს აზერბაიჯანის პრეზიდენტმა დაამტკიცა სახელმწიფო პროგრამა „აზერბაიჯანელი ახალგაზრდობა“, რომელიც მოიცავდა 2005-2009 წლებს. პროგრამაში შედიოდა ახალგაზრდების განვითარებისა და მხარდაჭერის კონცეფციები სხვადასხვა სფეროებში<ref>[http://www.anl.az/down/meqale/kaspi/kaspi_may2009/80126.htm Молодежь 2005-2009 - anl.az]</ref>.  2007 წელს ალიევმა გამოსცა განკარგულება „აზერბაიჯანელი ახალგაზრდების სახელმწიფო პროგრამის მიხედვით სწავლა საზღვარგარეთ 2007-2015 წლებში“. მოცემული პროგრამის ფარგლებში აზერბაიჯანული ახალგაზრდობის 5000-მდე წარმომადგენლებს აგზავნიდნენ საზღვარგარეთის ქვეყნებში განათლების მისაღებად<ref>[http://base.spinform.ru/show_doc.fwx?rgn=23082 РАСПОРЯЖЕНИЕ ПРЕЗИДЕНТА АЗЕРБАЙДЖАНСКОЙ РЕСПУБЛИКИ Об утверждении Государственной программы по обучению молодежи Азербайджана в зарубежных странах в 2007-2015 годах - base.spinform.ru]</ref>. 2011 წლის ივლისში პრეზიდენტმა გასცა განკარგულება სახელმწიფო პროგრამის „აზერბაიჯანელი ახალგაზრდობა 2011-2015 წლებში“ დამტკიცების შესახებ<ref>[http://ru.president.az/articles/2720 Распоряжение Президента Азербайджанской Республики Об утверждении «Государственной программы «Азербайджанская молодежь в 2011-2015 годах»] - აზერბაიჯანის პრეზიდენტის ოფიციალური ვებ-გვერდი</ref>. 2011 წლის დეკემბერში ილჰამ ალიევის განკარგულებით შეიქმნა ახალგაზრდობის ფონდი.  2013 წელს ილჰამ ალიევმა ხელი მოაწერა ბრძანებას „აზერბაიჯანის რესპუბლიკაში განათლების განვითარების სახელმწიფო სტრატეგიის შესახებ“ 2013-2014 წლებში ილჰამ ალიევი აზერბაიჯანის რეგიონებში ახალგაზრდული ცენტრების გახსნაში მონაწილეობდა<ref>[http://ru.president.az/articles/6471 Ильхам Алиев в рамках поездки в Саатлинский район принял участие в открытии Центра молодежи] - აზერბაიჯანის პრეზიდენტის ოფიციალური საიტი </ref>. 2014 წელს ბაქოში გაიმართა პირველი გლობალური ახალგაზრდული ფორუმი, რომელსაც ილჰამ ალიევი ესწრებოდა<ref>{{Cite web |url=https://fadm.gov.ru/news/24669 |title=В Баку открылся I Глобальный Форум по молодёжной политике - fadm.gov.ru |accessdate=2018-03-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180202190919/https://fadm.gov.ru/news/24669 |archivedate=2018-02-02 }}</ref>. 2017 წლის სექტემბერში ილჰამ ალიევმა გასცა ბრძანება სახელმწიფო პროგრამის „აზერბაიჯანელი ახალგაზრდობა 2017-2021 წლებში“ დამტკიცების შესახებ<ref>[http://ru.president.az/articles/25236 Распоряжение Президента Азербайджанской Республики об утверждении «Государственной программы «Азербайджанская молодежь в 2017-2021 годах»] - აზერბაიჯანის პრეზიდენტის ოფიციალური ვებ-გვერდი</ref>. === პოლიტიკა სამეცნიერო სფეროში === აზერბაიჯანის ეროვნულ სამეცნიერო აკადემიას დაევალა აზერბაიჯანულ ენაზე გამოეცა „აზერბაიჯანული ეროვნული ენციკლოპედია“<ref>[http://ame-merkez.gov.az/ru/news/1161 НАУЧНЫЙ ЦЕНТР«АЗЕРБАЙДЖАНСКАЯ НАЦИОНАЛЬНАЯ ЭНЦИКЛОПЕДИЯ» - ame-merkez.gov.az]</ref>. ილჰამ ალიევის დადგენილების მიხედვით 15 სექტემბერი არის „ცოდნის დღე“<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2182/ День знаний в Азербайджане - www.calend.ru]</ref>. 2003 წლის 24 ნოემბრის პრეზიდენტის დადგენილებით  „სოციალური და ეკონომიკური განვითარების ხელშემწყობი ზომების შესახებ“ აზერბაიჯანის რესპუბლიკის მეცნიერებათა ეროვნულ აკადემიაში შეიქმნა „აზერბაიჯანის რესპუბლიკაში ალტერნატიული და აღდგენითი ენერგიის წყაროების გამოყენების სახელმწიფო პროგრამა“<ref>{{Cite web |url=http://www.azerbaijan.az/_Sosiety/_Science/_science_r.html |title=ОБЩАЯ ИНФОРМАЦИЯ - azerbaijan.az |accessdate=2018-03-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180117221546/http://www.azerbaijan.az/_Sosiety/_Science/_science_r.html |archivedate=2018-01-17 }}</ref>. === მულტიკულტურალიზმის პოლიტიკა === აზერბაიჯანის პრეზიდენტის ინიციატივით 2008 წელს ჩაშვებულ იქნა ბაქოს პროცესი, რომელმაც დაუდო სათავე კულტურათაშორის დიალოგს<ref>{{Cite web |url=http://bakuprocess.az/baku-process/about-process/ |title=“Sharing Culture for Shared Security” - bakuprocess.az |accessdate=2018-03-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170816003015/http://bakuprocess.az/baku-process/about-process/ |archivedate=2017-08-16 }}</ref>. 2010 წელს ბაქოში შედგა რელიგიური ლიდერების სამიტი ილჰამ ალიევის თავმჯდომარეობით<ref>[http://multiculturalism.preslib.az/ru_a4.html აზერბაიჯანული მულტიკულტურალიზმი - multiculturalism.preslib.az]</ref>. 2010 წლის ოქტომბერში გაიხსნა ებრაული სკოლა, რომლის გახსნას ესწრებოდა ქვეყნის პრეზიდენტი<ref>[http://jewish.ru/ru/events/russia/8852/ Еврейский комплекс по-бакински - jewish.ru]</ref>. 2011 წლიდან ორ წელიწადში ერთხელ იმართება კულტურათაშორისი დიალოგის მსოფლიო ფორუმი. 2014 წელს შეიქმნა ბაქოს საერთაშორისო მულტიკულტურალიზმის ცენტრი<ref>{{Cite web |url=http://multikulturalizm.gov.az/ukaz-prezidenta-azerbajdzhanskoj-respubliki-o-sozdanii-bakinskogo-mezhdunarodnogo-tsentra-multikulturalizma/ |title=Указ Президента Азербайджанской Республики о создании Бакинского международного центра мультикультурализма - multikulturalizm.gov.az |accessdate=2018-03-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171010160100/http://multikulturalizm.gov.az/ukaz-prezidenta-azerbajdzhanskoj-respubliki-o-sozdanii-bakinskogo-mezhdunarodnogo-tsentra-multikulturalizma/ |archivedate=2017-10-10 }}</ref>. 2016 წელი ალიევის ბრძანებით აზერბაიჯანში გამოცხადებულ იქნა „მულტიკულტურალიზმის წლად“. 2017 წელი ქვეყნის პრეზიდენტმა გამოაცხადა - ისლამური სოლიდარობის წლად აზერბაიჯანში. წლის ბოლოს შედგა კონფერენცია თემაზე „ 2017 - ისლამური სოლიდარობის წელი: რელიგიათაშორისი და კულტურათაშორისი დიალოგი“, რომელზეც ილჰამ ალიევმა მიიღო მონაწილეობა.<ref>2017 год – Год исламской солидарности в Азербайджане - [https://www.aviamost.ae/ru/2017-год-–-год-исламской-солидарности-в-азербайджане 2017 год – Год исламской солидарности в Азербайджане] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211024040444/https://www.aviamost.ae/ru/2017-%D0%B3%D0%BE%D0%B4-%E2%80%93-%D0%B3%D0%BE%D0%B4-%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9-%D1%81%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8-%D0%B2-%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%B5 |date=2021-10-24 }} // Aviamost.ae</ref> ილჰამ ალიევი შეყვანილი იყო სიაში მსოფლიოს 500 გავლენიანი მუსულმანი<ref>[http://themuslim500.com/downloads/The%20Muslim%20500%20-%202018%20Edition%20-%20Free%20eBook.pdf themuslim500.com] - PDF</ref>. === სასამართლო სისტემა === [[2006]] წლის [[19 იანვარი|19 იანვარს]] პრეზიდენტ ილჰამ ალიევის მიერ ხელმოწერილ იქნა სასამართლო სისტემის მოდერნიზაციის შესახებ ბრძანებულება, რომლის მიხედვითაც ქვეყანამ სასამართლო სისტემის ხარისხის თვალსაზრისით დიდი ნაბიჯი გადადგა. რეგიონებში ეფექტიანობისა და ხალხის ხელმისაწვდომობის გაზრდის მიზნით შეიქმნა ახალი სასამართლოები, ასევე ახალი სააპელაციო სასამართლოები. მოსამართლეთა რაოდენობა გაიზარდა, სასამართლო პროცესები განახლდა და დადგენილების საფუძველზე მოდერნიზებული გახდა. ახალი სასამართლო სისტემის სააპელაციო სასამართლოების საფუძველზე ტერიტორიული იურისდიქციის განხორციელების მიზნით (სამოქალაქო, კრიმინალური, სამხედრო და ადმინისტრაციულ-ეკონომიკური) აზერბაიჯანის 6 რეგიონში 4-მა სამეურვეო სასამართლომ დაიწყო მუშაობა. „სასამართლოსა და მოსამართლეთა შესახებ“ და „მართლმსაჯულების იურიდიულ საბჭოს შესახებ“ კანონებში მიღებულმა ცვლილებებმა, რომლებიც განხორციელდნენ ევროპის საბჭოსთან თანამშრომლობის შედეგად, ასევე მნიშვნელოვანი როლი ითამაშეს აზერბაიჯანში სამართლიანობის ეფექტურობის გაზრდის კუთხით<ref>{{Cite web |url=http://www.judicialcouncil.gov.az/e_mehkeme_ve_huquq.php?fbclid=IwAR2MpeDvIUDTwBfjirgZpjD0FCDgvbF9xt6rS1wqwKChKYaj3tp0Hfae2mc |title=THE JUDICIAL AND LEGAL SYSTEM |access-date=2019-04-19 |archive-date=2021-10-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211024053244/http://www.judicialcouncil.gov.az/e_mehkeme_ve_huquq.php?fbclid=IwAR2MpeDvIUDTwBfjirgZpjD0FCDgvbF9xt6rS1wqwKChKYaj3tp0Hfae2mc }}</ref><ref>[https://president.az/articles/32783?fbclid=IwAR0nS9Js93WXv7yek4zxZ8nvQXIAOFmGTAE7Be266sE2DQkrOZFjxH0Ar6E Azərbaycan Respublikasının Cinayət Məcəlləsində dəyişiklik edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikasının Qanunu]</ref>. [[2019]] წლის [[3 აპრილი|3 აპრილს]] ილჰამ ალიევმა ხელი მოაწერა ბრძანებას იუსტიციის სისტემაში რეფორმების გაღრმავების შესახებ. ამის მიხედვით დაიწყო კიდევ ერთი ფაზა აზერბაიჯანის სასამართლო-სამართლებრივ სისტემაში. ამის შემდეგ შეიცვალა აზერბაიჯანის სისხლის სამართლის კოდექსი და აზერბაიჯანის კონსტიტუციური კოდექსის შესახებ კანონი<ref>[https://president.az/articles/32587?fbclid=IwAR2Vq1buMzvL68TWE8ShLz0WLj2EKT9gIut4-ZkXks0WBZGet2KEpOpKWWA Məhkəmə-hüquq sistemində islahatların dərinləşdirilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Fərmanı]</ref><ref>[https://president.az/articles/32798?fbclid=IwAR0AC1SwunLUYu2cN4VXs-3eJGirtlrZEOOoA6AuZVNB4EnqQrBqIlAOKJM “Konstitusiya Məhkəməsi haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununda dəyişiklik edilməsi barədə Azərbaycan Respublikasının Qanunu]</ref>. == საგარეო პოლიტიკა == ხელისუფლებაში მოსვლისთანავე ილჰამ ალიევმა დაიწყო მოქნილი [[საგარეო პოლიტიკა|საგარეო პოლიტიკის]] გატარება. 2004 წელს ალიევმა ხელი მოაწერა კანონს აზერბაიჯანის საელჩოს შექმნის შესახებ [[ინდონეზია|ინდონეზიაში]], 2005 წელს - [[მაროკო|მაროკოში]], 2006 წელს - [[მალაიზია|მალაიზიასა]] და [[იორდანია|იორდანიის სამეფოში]], 2007 წელს - [[ყირგიზეთი|ყირგიზეთში]], [[ტაჯიკეთი|ტაჯიკეთსა]] და [[ლიეტუვა]]ში, 2009 წელს - [[ტაილანდი|ტაილანდში]], 2010 წელს - [[არგენტინა|არგენტინასა]] და [[ესტონეთი|ესტონეთში]]<ref>[http://anl.az/el_ru/kniqi/2014/2-828938.pdf СОВРЕМЕННЫЕ МЕЖДУНАРОДНЫЕ ОТНОШЕНИЯ И ВНЕШНЯЯ ПОЛИТИКА АЗЕРБАЙДЖАНА - anl.az] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180202190507/http://anl.az/el_ru/kniqi/2014/2-828938.pdf |date=2018-02-02 }} - PDF</ref>. 2004 წელს აზერბაიჯანი ჩართული იყო „ევროპის სამეზობლო პოლიტიკაში“, ხოლო 2009 წელს ჩაერთო „[[აღმოსავლეთ პარტნიორობა|აღმოსავლეთ პარტნიორობაში“]]<ref>[https://eeas.europa.eu/headquarters/headQuarters-homepage/26622/node/26622_ru Отношения ЕС - Азербайджан. Справочный материал - eeas.europa.eu]</ref>. 2005 წელს აზერბაიჯანმა ხელი მოაწერა [[ირანი|ირანთან]] თავდაუსხმელობის შეთანხმებას, რომელიც უკრძალავს ორივე მხარეს საკუთარ ტერიტორიებზე განათავსოს სამხედრო ბაზები<ref>[https://www.kommersant.ru/doc/578236 Протокол - Иран и Азербайджан подписали договор о ненападении - kommersant.ru]</ref>. 2010 წელს აზერბაიჯანისა და რუსეთის ლიდერებმა ხელი მოაწერეს შეთანხმებას ორივე ქვეყანას სახელმწიფო საზღვრის შესახებ<ref>[https://www.kommersant.ru/doc/1498735?isSearch=True Дмитрий Медведев ограничил Азербайджан - kommersant.ru]</ref>. სომხეთ-აზერბაიჯანს შორის არსებული ყარაბაღის კონფლიქტი ჯერ კიდევ გადაწყვეტილი არ არის. 2011 წელს აზერბაიჯანმა მიიღო დამკვირვებლის სტატუსი აფრიკის კავშირში<ref>[https://www.trend.az/azerbaijan/politics/1814051.html Азербайджан получил статус наблюдателя в Африканском Союзе - trend.az]</ref>. ამავე წელს აზერბაიჯანი პირველად აირჩიეს [[გაეროს უშიშროების საბჭო|გაეროს უშიშროების საბჭოს]] არამუდმივ წევრად<ref>[https://www.trend.az/azerbaijan/politics/1949037.html Азербайджан впервые стал непостоянным членом Совета безопасности ООН - trend.az]</ref>. 2003-2005 და 2017-2019 წლების პერიოდში აზერბაიჯანი არჩეულ იქნა [[გაეროს ეკონომიკური და სოციალური საბჭო|ეკოსოსისა]] წევრად, 2006 -2009 წლებში კი იყო გაეროს საბჭოს წევრი ადამიანის უფლებების მხრივ. [[2018]] წლის [[1 სექტემბერი|1-ლ სექტემბერს]] ბაქოში და იმავე წლის [[26 სექტემბერი|26 სექტემბერს]] [[სოჭი (ქალაქი)|სოჭში]] ილჰამ ალიევი შეხვდა თავის რუს კოლეგას [[ვლადიმერ პუტინი|ვლადიმერ პუტინს]], სადაც განიხილებოდა ორ ქვეყანას შორის სხვადასხვა სფეროში თანამშრომლობა, ისევე როგორც ერთობლივი პროექტები, როგორიცაა საერთაშორისო სატრანსპორტო დერეფანი ჩრდილო-სამხრეთი - „ირანი-აზერბაიჯანი-რუსეთი“<ref>[http://kremlin.ru/events/president/news/58637 Российско-азербайджанский межрегиональный форум]</ref><ref>[https://m.gazeta.ru/business/news/2018/09/27/n_12093961.shtml Путин рассказал о развитии инфраструктурного проекта с Азербайджаном]</ref>. სამხედრო-ტექნიკურ თანამშრომლობაზე საუბრისას აღინიშნა, რომ რუსეთსა და აზერბაიჯანს შორის განხორციელებული სამხედრო შესყიდვების მოცულობა 5 მილიარდ დოლარს გადააჭარბა<ref>[https://ria.ru/world/20180901/1527658900.html Азербайджан купил у России оружия на пять миллиардов долларов, заявил Алиев]</ref><ref>[http://kremlin.ru/events/president/news/58436 Заявления для прессы по итогам переговоров с Президентом Азербайджана Ильхамом Алиевым]</ref>. == კრიტიკა და კორუფციაში დადანაშაულება == ილჰამ ალიევს აკრიტიკებენ ავტორიტარიზმში, კორუფციაში, ადამიანის უფლებების დარღვევაში, მათ შორის დაკავებებს პოლიტიკური მოტივებითა და ოპონენტების შევიწროებით. „2016 წლის მსოფლიო ქვეყნების დემოკრატიის ინდექსში“ აზერბაიჯანმა 48-ე ადგილი დაიკავა, როგორც ავტორიტარული რეჟიმის ქვეყანამ. „<nowiki/>[[Amnesty International]]<nowiki/>“ საკუთარ ანგარიშებში აღნიშნავს, რომ აზერბაიჯანში სიტყვის თავისუფლება შეზღუდულია. 2014 წლის ანგარიშში ნათქვამია, რომ სამოქალაქო საზოგადოება აზერბაიჯანში მთლიანად პარალიზებული იყო პირველი ევროპული თამაშების ჩატარებისთვის<ref>[https://www.amnesty.ch/de/laender/europa-zentralasien/aserbaidschan/dok/2015/amnesty-wird-einreise-verweigert-kritiker-werden-mundtot-gemacht/the-repression-games-the-voices-you-wont-hear-at-the-european-games-16-p AZERBAIJAN: THE REPRESSION GAMES - amnesty.ch]</ref>. 2001 წელს აზერბაიჯანი „საერთაშორისო გამჭვირვალობის“ მიერ შედგენილ კორუფციის აღქმის ინდექსში, 90 ქვეყანას შორის 87 ადგილი დაიკავა, ხოლო 2015 წელს - 168 ქვეყნიდან 119<ref>{{cite web |url=https://www.transparency.org/cpi2015#results-table |title=Cpi2015 |website=transparency.org |access-date=2025-08-09}}</ref>. საერთაშორისო კრიტიკის საპასუხოდ, ილჰამ ალიევმა განაცხადა, რომ ზოგიერთ შემთხვევაში კრიტიკა ეფუძნება აკვიატებულ მიდგომას, რასაც ალიევი უწოდებს „აზერბაიჯანის ავტორიტეტისადმი ზარალის მიყენების მცდელობას<ref>[http://ru.president.az/articles/12149 Ильхам Алиев выступил на сессии Парламентской Ассамблеи Совета Европы - president.az]</ref>“. == ჯილდოები == === ორდენები და მედლები === * [[ჰეიდარ ალიევის ორდენი]]<ref name=":0">[https://ru.president.az/president/biography Ильхам Гейдар оглы Алиев]</ref> * ორდენი „რუმინეთის ვარსკვლავი“ <ref name=":0" /> * მეფე აბდელ-აზიზის ორდენი (საუდის არაბეთის სამეფო)<ref name=":0" /> * „ღირსების“ ორდენი (საქართველო, 2013)<ref>{{Cite web |url=http://vyshka.azeurotel.com/arxiv/2003/21/3.htm |title=ЗА ЗАСЛУГИ — ОРДЕН ЧЕСТИ |accessdate=2018-11-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110707203558/http://vyshka.azeurotel.com/arxiv/2003/21/3.htm |archivedate=2011-07-07 }}</ref> * ღირსების ლეგიონის დიდი ჯვარი (საფრანგეთი)<ref name=":0" /> * პრინც იაროსლავ ბრძენის, I ხარისხის ორდენი  (2008, უკრაინა) - უკრაინისა და აზერბაიჯანის ურთიერთობების განმტკიცების საქმეში განსაკუთრებული წვლილისთვის <ref>[https://az.sputniknews.ru/azerbaijan/20080522/42309867.html Виктор Ющенко наградил Ильхама Алиева орденом князя Ярослава Мудрого І степени]{{Dead link|date=დეკემბერი 2021 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> * „შაჰ ისმაილის“ ორდენი (აზერბაიჯანი)<ref name=":0" /> * პოლონეთის რესპუბლიკის წინაშე დამსახურებისთვის დიდი ჯვრის ორდენი (პოლონეთი)<ref name=":0" /> * სერგი რადონეჟსკის I ხარისხის ორდენი<ref name=":0" /> * დიდების ორდენი „დიდი კორდონი“ (საერთაშორისო სამხედრო სპორტის საბჭო)<ref name=":0" /> * დსთ-ს ქვეყნების სპორტული ორგანიზაციების საერთაშორისო კონფედერაციის დიდების ორდენი<ref name=":0" /> * ფილას უმაღლესი ჯილდო „სპორტის ლეგენდა“<ref name=":0" /> * წმიდა პრინცის დანიილ მოსკოველის ორდენი<ref>[http://www.zavet.ru/news/news-p010519.htm Завершился исторический визит Патриарха всея Руси Алексия в Азербайджан]</ref> * ორდენი „მუბარაქ ალ-ქაბირი“ (2009, გაე) * დიდების და ღირსების I ხარისხის  ორდენი (2010)<ref>[https://ria.ru/society/20100424/226332993.html Патриарх Кирилл вручил президенту Азербайджана орден "Славы и чести"]</ref> * ეროვნული ორდენი დიდი ჯვარი „ერთგული სამსახურისათვის“ (2011, რუმინეთი)<ref>[https://www.trend.az/azerbaijan/politics/1863386.html В Баку состоялась церемония награждения президентов Азербайджана и Румынии высшими орденами (версия 3)]</ref> * დიდი ჯვრის ორდენის სამი ვარსკვლავის კავალერი (ლატვია) * ერთა მეგობრობის ორდენი (2011, ბელარუსი) * ორდენი „სტარა ლანინა“ (ბულგარეთი. 2011)<ref>[http://www.anl.az/down/meqale/bakrabochiy/2011/noyabr/212413.htm ЦЕРЕМОНИЯ НАГРАЖДЕНИЯ ВЫСШИМИ ОРДЕНАМИ]</ref> * ატამან გოლოვატოვის ორდენი (2012)<ref>[https://www.trend.az/azerbaijan/politics/2010373.html Землячество казаков наградило Президента Азербайджана высшим орденом]</ref> * დსთ-ს საპარლამენტო ასამბლეის „თანამეგობრობის“ ორდენი (2012) <ref>[https://www.trend.az/azerbaijan/politics/2012348.html Президенту Азербайджана вручен орден МПА СНГ "Содружество"]</ref> * ისმოილი სომონის ორდენი (2012, ტაჯიკეთი)<ref>[https://www.trend.az/azerbaijan/politics/2046232.html Состоялась церемония награждения высшими орденами Президентов Азербайджана и Таджикистана]</ref> * საიუბილეო მედალი „ასტანის 10 წელი“ * საბერძნეთის პარლამენტის ოქროს მედალი * სამახსოვრო ოქროს მედალი ISESCO- ს 30 წლის იუბილესთან დაკავშირებით (2012)<ref>[https://www.trend.az/azerbaijan/politics/2021933.html Ильхам Алиев награжден памятной золотой медалью по случаю 30-летнего юбилея ИСЕСКО]</ref> * გმირის ოქროს ვარსკვლავი - კაზაკების უმაღლესი ორდენი<ref>[https://www.trend.az/azerbaijan/society/2088812.html Президент и первая леди Азербайджана удостоены высших наград казачества]</ref> * პროფესიული კავშირების გენერალური კონფედერაციის ოქროს სამკერდე „პროფესიული კავშირის მოძრაობაში დამსახურებისთვის“ (2012)<ref>[https://www.trend.az/azerbaijan/politics/2043148.html Президент Азербайджана удостоен Почетного золотого знака Всеобщей конфедерации профсоюзов]</ref> * სერბეთის ლენტის ორდენი (სერბეთი, 2013) * თავისუფლების ორდენი (უკრაინა, 18 ნოემბერი 2013) - უკრაინისა და აზერბაიჯანის სახელმწიფოთაშორისი ურთიერთობების გაღრმავებაში პირადი მიღწევებისთვის<ref>[https://web.archive.org/web/20131123121330/http://www.president.gov.ua/documents/16216.html УКАЗ ПРЕЗИДЕНТА УКРАЇНИ № 639/2013]</ref> * ორდენი „პარტიის წინაშე დამსახურებისთვის“ (რუსეთის ფედერაციის კომუნისტური პარტია, 2015 წელი)<ref>[http://vzglyad.az/news.php?id=31281#.Vd8haiXtmko Зюганов вручил Ильхаму Алиеву орден]</ref> * იტალიის რესპუბლიკის წინაშე დამსახურების ორდენი<ref>[https://mir24.tv/news/16314574/ilham-aliev-nagrazhden-ordenom-za-zaslugi-pered-italyanskoi-respublikoi Президент Италии наградил Ильхама Алиева орденом]</ref> === პრემიები === * იჰსან დოღრამაჯის პრემია მშვიდობასა და საერთაშორისო ურთიერთობებში (თურქეთი)<ref name=":0" /> * „გრან პრის“ ლაურეატი პრემიის „2019 წლის პერსონა“ (რუსეთი)<ref>[https://www.trend.az/azerbaijan/politics/1646046.html Президенту Азербайджана Ильхаму Алиеву присуждена высшая награда – Гран-при ежегодной премии "Персона года 2009"]</ref> * პრემია „ჟურნალისტების მეგობრის“ ლაურეატი<ref>[https://www.trend.az/azerbaijan/politics/1805450.html Президенту Азербайджана Ильхаму Алиеву вручена награда "Друг журналистов"]</ref> * საერთაშორისო პრემია „ბალკანეთის ღირსეული მეგობარი“<ref>[http://www.1news.az/news/prezidentu-il-hamu-alievu-vruchena-mezhdunarodnaya-nagrada-dostoynyy-drug-balkan Президенту Ильхаму Алиеву вручена международная награда «Достойный друг Балкан»]</ref> * ჯილდო „ათწლეულის ყველაზე წარმატებული სახელმწიფო მოღვაწე თურქულენოვანი რესპუბლიკებში“ (თურქეთი)<ref>[http://www.1news.az/news/v-stambule-sostoyalas-ceremoniya-vrucheniya-nagrady-gosudarstvennyy-deyatel-desyatiletiya---foto В Стамбуле состоялась церемония вручения награды «Государственный деятель десятилетия»]</ref> === საპატიო წოდებები === * „წლის ადამიანი 2010“ ჟურნალ „Balcanii şi Europa-ს“ მიხედვით (რუმინეთი)<ref>{{Cite web |url=http://www.financiarul.ro/2010/11/26/azerbaijani-president-is-designated-man-of-the-year-by-balcanii-si-europa-magazine |title=Azerbaijani President is designated „Man of the Year” by „Balcanii si Europa” magazine |accessdate=2018-11-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160701051922/http://www.financiarul.ro/2010/11/26/azerbaijani-president-is-designated-man-of-the-year-by-balcanii-si-europa-magazine/ |archivedate=2016-07-01 }}</ref> * თურქმენეთის სახელმწიფო უნივერსიტეტის საპატიო პროფესორის წოდება (თურქმენეთი)<ref name=":0" /> * ბელარუსის სახელმწიფო უნივერსიტეტის საპატიო პროფესორის წოდება (ბელარუსი)<ref>[http://1news.az/news/il-hamu-alievu-prisvoeno-zvanie-pochetnogo-professora-belorusskogo-gosuniversiteta Ильхаму Алиеву присвоено звание почетного профессора Белорусского госуниверситета]</ref> * მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტის საპატიო პროფესორი (2008) * გუმილიოვის სახელობის ევრაზიული ეროვნული უნივერსიტეტის საპატიო პროფესორის წოდება (ყაზახეთი)<ref name=":0" /> * ეროვნული და მსოფლიო ეკონომიკის უნივერსიტეტის საპატიო პროფესორი (ბულგარეთი)<ref name=":0" /> * ლინკოლნის უნივერსიტეტის საპატიო დოქტორი (აშშ)<ref name=":0" /> * საერთაშორისო ურთიერთობათა მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტის საპატიო დოქტორი<ref name=":0" /> * ბილკენტის უნივერსიტეტის საპატიო დოქტორი (თურქეთი)<ref name=":0" /> * საგადასახადო აკადემიის საპატიო დოქტორი (უკრაინა)<ref name=":0" /> * პლოსტსკოვის უნივერსიტეტის ნავთობისა და გაზის საპატიო დოქტორი (რუმინეთი)<ref name=":0" /> * МГИМО-ს საპატიო დოქტორი (2004)<ref>журнал День за днём, 03.2004</ref> * კიონჰის უნივერსიტეტის საპატიო დოქტორი (სამხრეთი კორეა)<ref>[https://azertag.az/en/xeber/PRESIDENT_ILHAM_ALIYEV_AWARDED_TITLE_OF_HONORARY_DOCTOR_OF_KOREAS_KYUNG_HEE_UNIVERSITY-566192 PRESIDENT ILHAM ALIYEV AWARDED TITLE OF HONORARY DOCTOR OF KOREA’S KYUNG HEE UNIVERSITY]</ref> * იორდანიის უნივერსიტეტის საპატიო დოქტორი (იორდანია)<ref name=":0" /> * კორვინუსის უნივერსიტეტის  სოციალურ მეცნიერებათა საპატიო დოქტორი (უნგრეთი)<ref name=":0" /><ref>[http://www.uni-corvinus.hu/index.php?id=37931&no_cache=1 Почетные титулы на сайте Университета Корвинус Венгрии (Díszdoktorok, díszpolgárok)]</ref> * კიევის ტარას შევჩენკოს სახელობის ეროვნული უნივერსიტეტის საპატიო დოქტორი (უკრაინა)<ref name=":0" /> * ასტრახანის საპატიო მოქალაქე (2011)<ref>[https://www.trend.az/azerbaijan/politics/1963817.html Президенту Азербайджана вручена медаль "Почетный гражданин Астрахани"]</ref> * თურქმენეთის სახელმწიფო უნივერსიტეტის საპატიო პროფესორი (თურქმენეთი) * ბაქოს სახელმწიფო უნივერსიტეტის საპატიო დოქტორი (აზერბაიჯანი) * ანკარის უნივერსიტეტის  საპატიო დოქტორი (თურქეთი) * ჩუქუროვას უნივერსიტეტის საპატიო დოქტორი (თურქეთი) * ტაჯიკეთის ეროვნული უნივერსიტეტის საპატიო დოქტორი<ref>[http://www.1news.az/news/il-ham-aliev-osnova-nashego-gosudarstva-i-zalog-nashih-uspehov-v-buduschem---eto-opora-na-tradicionnye-cennosti-nashego-naroda---foto Ильхам Алиев: «Основа нашего государства и залог наших успехов в будущем - это опора на традиционные ценности нашего народа»]</ref> == რესურსები ინტერნეტში == {{Commons category|Ilham Aliyev}} * [https://president.az/ აზერბაიჯანის პრეზიდენტის ოფიციალური საიტი] * [https://www.youtube.com/user/presidentaz აზერბაიჯანის პრეზიდენტის ოფიციალური YouTube არხი] * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3194422.stm BBC profile: ილჰამ ალიევი] * [https://web.archive.org/web/20110102093526/http://www.statestimes.com/2010/2010/12/21/the-political-portrait-of-the-azerbaijani-president.html ილჰამ ალიევის პოლიტიკური პორტრეტი] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{აზერბაიჯანის პრეზიდენტები}} {{აზერბაიჯანის პრემიერ-მინისტრები}} {{დსთ-ის ქვეყნების ლიდერები}} {{სუამი-ის ქვეყნების ლიდერები}} {{მიუმხრობლობის მოძრაობის გენერალური მდივნები}} {{DEFAULTSORT:ალიევი, ილჰამ}} [[კატეგორია:დაბადებული 24 დეკემბერი]] [[კატეგორია:დაბადებული 1961]] [[კატეგორია:აზერბაიჯანის პრემიერ-მინისტრები]] [[კატეგორია:აზერბაიჯანის პრეზიდენტები]] [[კატეგორია:აზერბაიჯანელი პოლიტიკოსები]] [[კატეგორია:აზერბაიჯანის მილი მეჯლისის წევრები]] [[კატეგორია:აზერბაიჯანელი ნაციონალისტები]] [[კატეგორია:საქართველოს ღირსების ორდენის კავალრები]] [[კატეგორია:მოსკოვის საერთაშორისო ურთიერთობების სახელმწიფო ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები]] [[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]] [[კატეგორია:XX საუკუნის პოლიტიკოსები]] [[კატეგორია:ბაქოში დაბადებულები]] 91s2omq0o60jrhczd7eidbh3t514ry0 0 37328 5406563 4944662 2026-06-03T19:48:00Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406563 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა პიროვნება | სიგანე = | სახელი = პოლ მაკ-კარტნი | ფოტო = Paul McCartney 2021 (cropped).jpg | ფოტოს სიგანე = 220პქ |წარწერა = პოლ მაკ-კარტნი 2021 წელს | ალტ = | მშობლსახელი = | ენის კოდი = | დაბსახელი = ჯეიმზ პოლ მაკ-კარტნი | დაბთარიღი = {{დაბადების თარიღი და ასაკი|1942|6|18|df=yes}}<ref name=whoswho>{{Who's Who | surname = McCARTNEY | othernames = Sir (James) Paul | id = U25365 | volume = 2014 | edition = online [[Oxford University Press]]}} {{subscription required}}</ref> | დაბადგილი = [[ლივერპული]], ინგლისი | მოინათლა = | გაუჩინარების თარიღი = | გაუჩინარების ადგილი = | გაუჩინარების სტატუსი = | გარდთარიღი = | გარდადგილი = | გარდაცვალების მიზეზი = | სხეულის პოვნის ადგილი = | დაკრძალვის ადგილი = | დაკრძალვის ადგილის კოორდინატები = | ძეგლები = | რეზიდენცია = | სხვა სახელები = | ეროვნება = | მოქალაქეობა = | ეთნიკური წარმომავლობა = | ქვეშევრდომობა = | განათლება = | ალმა-მატერი = | მოღვაწეობა = | საქმიანობა = {{flatlist| * მომღერალი-სიმღერების ავტორი * მუსიკალური და კინოპროდიუსერი * ბიზნესმენი }} | აქტიურობის წლები = [[1957]]–დღემდე | დამსაქმებელი = | ორგანიზაცია = | ხელფასი = | ქონება = | ცნობილია როგორც = | ცნობილი ნაშრომები = | სიმაღლე = | წონა = | წოდება = | წლები = | წინამორბედი = | მემკვიდრე = | პარტია = | მოძრაობა = | ოპონენტები = | რელიგია = | წაყენებული ბრალდება = | განაჩენი = | დანაშაულებრივი სტატუსი = | მეუღლეები = {{plainlist| * {{marriage|[[ლინდა მაკ-კარტნი|ლინდა ისტმენი]]<br>|1969|1998|end=გარდ.}} * {{marriage|[[ჰიზერ მილზი]]<br>|2002|2008|end=გაეყ.}} * {{marriage|ნენსი შეველი<br>|2011}} }} | პარტნიორები = | შვილები = 5, მათ შორის [[ჰიზერ მაკ-კარტნი|ჰიზერი]] <small>(ჰიზერ მილზის შვილი)</small>, [[მერი მაკ-კარტნი|მერი]], [[სტელა მაკ-კარტნი|სტელა]], [[ჯეიმზ მაკ-კარტნი]] | მამა = ჯიმ მაკ-კარტნი | დედა = მერი მაკ-კარტნი | ნათესავები = [[მაიკ მაკგირი]] (ძმა) | ჯილდოები = | მოსახმობი სიგნალი = | სუფთა მოგება = | სახელი1 =[[მუსიკის ჟანრები|ჟანრ(ებ)ი]] | მოდული1 = {{flatlist| * [[როკ-მუსიკა|როკი]] * [[პოპ-მუსიკა|პოპი]] * [[კლასიკური მუსიკა]] * [[ელექტრონული მუსიკა]] }} | სახელი2 =[[მუსიკალური ინსტრუმენტები|ინსტრუმენტ(ებ)ი]] | მოდული2 = {{flatlist| * [[ვოკალი]] * [[ბას-გიტარა]] * [[გიტარა]] * ფორტეპიანო }} | სახელი3 =[[ლეიბლი|ლეიბლ(ებ)ი]] | მოდული3 = {{flatlist| * [[Apple Records|Apple]] * [[Capitol Records|Capitol]] * [[Columbia Records|Columbia]] * [[Decca Records|Decca]] * [[Hear Music]] * [[Parlophone]] * [[Polydor Records|Polydor]] * [[Swan Records (jazz label)|Swan]] * [[Vee-Jay Records|Vee-Jay]] }} | სახელი4 =ასოციაციები | მოდული4 = {{flatlist| * [[The Quarrymen]] * [[The Beatles]] * [[Wings (ჯგუფი)|Wings]] * [[The Fireman]] * [[მაიკლ ჯექსონი]] * [[სტივი უანდერი]] }} | სახელი5 =აღსანიშნავი ინსტრუმენტები | მოდული5 = {{unbulleted list|[[Höfner 500/1]]|[[Rickenbacker 4001]]S|[[Epiphone Texan]]|[[Fender Jazz Bass]]|[[Yamaha BB|Yamaha BB1200]]|[[Gibson Les Paul]]|[[Epiphone Casino]]|[[D-28 გიტარა#მოდელები|Martin D-28]]|[[Wal (ბასი)|Wal 5-String Bass]]}} |მოდული = {{მოსმენა|filename=Paul_McCartney_BBC_Radio4_Front_Row_26_Dec_2012_b01pg54v.flac |title=პოლ მაკ-კარტნის ხმა|description=BBC-ის გადაცემიდან ''[[Front Row (რადიო)|Front Row]]'', 26 დეკემბერი 2012|format=[[FLAC]]<ref>{{Cite episode |title= Paul McCartney |series= Front Row |serieslink= Front Row (radio) |url= http://bbc.co.uk/programmes/b01pg54v |station= [[BBC Radio 4]] |date= 26 December 2012 |accessdate= 18 January 2014 }}</ref>}} | საიტი = {{url|paulmccartney.com}} | ხელმოწერა = | ხელმოწერის ზომა = | ხელმოწერა ალტ = | შენიშვნები = }} სერ '''ჯეიმზ პოლ მაკ-კარტნი''' (Sir James Paul McCartney; დ. [[18 ივნისი]], [[1942]]<ref name=whoswho/>) — [[ბრიტანეთის იმპერიის ორდენი]]ს მფლობელი, [[მუსიკის სამეფო აკადემია|მუსიკის სამეფო აკადემიისა]] და [[მუსიკის სამეფო კოლეჯი]]ს საპატიო წევრი, [[ინგლისელები|ინგლისელი]] მუსიკოსი, [[სიმღერების ავტორი]] და [[კომპოზიტორი]]. [[ჯონ ლენონი|ჯონ ლენონთან]], [[ჯორჯ ჰარისონი|ჯორჯ ჰარისონთან]] და [[რინგო სტარი|რინგო სტართან]] ერთად მან სახელი გაითქვა ჯგუფ [[The Beatles]]-ით და ჩამოაყალიბა [[XX საუკუნე|XX საუკუნის]] ერთ-ერთი განთქმული [[ლენონი/მაკ-კარტნი|შემოქმედებითი პარტნიორობა]]. The Beatles-ის დაშლის შემდგომ მან დაიწყო სოლო კარიერა, მოგვიანებით კი ჩამოაყალიბა ჯგუფი [[Wings (ჯგუფი)|Wings]], რომელშიც შედიოდნენ მისი პირველი მეუღლე [[ლინდა მაკ-კარტნი|ლინდა ისტმენი]] და სიმღერების ავტორი/ვოკალისტი [[დენი ლეინი]]. მაკ-კარტნი [[გინესის მსოფლიო რეკორდების წიგნი]]ს მიერ აღწერილია, როგორც „ყველა დროის ყველაზე წარმატებული კომპოზიტორი და მუსიკოსი“, რომელსაც მიღებული აქვს ოქროს სტატუსის მქონე 60 დისკი და გაყიდული აქვს 100 მილიონზე მეტი ალბომი და 100 მილიონზე მეტი სინგლი. [[ბრიტანეთის ჩარტები]]ს ისტორიაში იგი ითვლება სიმღერების ყველაზე წარმატებულ ავტორად.{{sfn|ჰარი|2002|pp=388–389}} მის მიერ [[The Beatles]]-ისთვის დაწერილი სიმღერა „[[Yesterday (The Beatles-ის სიმღერა)|Yesterday]]“ 2.200-ზე მეტი შემსრულებლის მიერ იქნა ინტერპრეტირებული, რაც უფრო მეტია, ვიდრე ჩაწერილი მუსიკის ისტორიაში რომელიმე სხვა სიმღერის შემთხვევაში. Wings-ის [[1977]] წლის სიმღერა „[[Mull of Kintyre (სიმღერა)|Mull of Kintyre“]], რომელიც ლეინთან ერთად დაიწერა, იყო ბრიტანეთის მუსიკის ისტორიაში ერთ-ერთი ყველაზე გაყიდვადი სინგლი. მაკ-კარტნი არის 31-ზე მეტი ისეთი სიმღერის ავტორი ან თანაავტორი, რომელიც მოხვედრილა [[ბილბორდის ცხელი ასეული]]ს პირველ პოზიციებზე. [[2012]] წლისათვის [[აშშ]]-ში პოლს [[RIAA]]-ს თანახმად გაყიდული აქვს 15.5 მილიონზე მეტი ალბომი. მაკ-კარტნი არის [[საუნდტრეკი|კინო]], [[კლასიკური მუსიკა|კლასიკური]] და [[ელექტრონული მუსიკა|ელექტრონული მუსიკის]] ავტორი. სოლო-შემსრულებლის სახით გამოცემული აქვს სიმღერების დიდი კატალოგი. მიღებული აქვს მონაწილეობა სხვადასხვა საერთაშორისო [[საქველმოქმედო ორგანიზაცია|საქველმოქმედო ორგანიზაციის]] მუშაობაში, რომლებიც გამოირჩევიან [[ცხოველთა უფლებები]]ს დაცვით, [[ვეგეტარიანელობა|ვეგეტარიანელობის]] პროპაგანდით ან [[მუსიკალური განათლება|მუსიკალური განათლების]] სფეროთი. მაკ-კარტნი მონაწილეობდა [[სელაპები|სელაპებზე]] ნადირობისა და [[ფუგასები]]ს აკრძალვის კამპანიებში. იგი აგრეთვე მხარს უჭერდა ორგანიზაციის [[Make Poverty History]] მუშაობას. პოლის კუთვნილი კომპანია MPL Communications ფლობს 25.000-ზე მეტ სიმღერაზე უფლებას - მაგალითად, [[ბადი ჰოლი]]ს მიერ დაწერილი სიმღერების ან მიუზიკლების. მაკ-კარტნი ითვლება ბრიტანეთის ერთ-ერთ ყველაზე მდიდარ პიროვნებად, რომლის შემოსავალი [[2010]] წლისათვის 475 მილიონ [[გირვანქა სტერლინგი|გირვანქა სტერლინგს]] შეადგენდა. იგი სამჯერ იყო დაქორწინებული და ხუთი შვილის მამაა. == ბავშვობა == {{Main|ჯიმ და მერი მაკ-კარტნი}} პოლი დაიბადა [[უოლტონის ჰოსპიტალი|უოლტონის ჰოსპიტალში]], [[ლივერპული|ლივერპულში]] ([[ინგლისი]]), სადაც მისი დედა, [[ჯიმ და მერი მაკ-კარტნი|მერი]] (მოენი), სამშობიარო განყოფილებაში პრაქტიკას ექთნის სახით გადიოდა.{{sfn|სპიცი|2005|p=75}} პოლის მამა, ჯიმი [[მეორე მსოფლიო ომი]]ს დროს მოხალისე მეხანძრედ მუშაობდა. {{sfn|სპიცი|2005|p=75}} პოლს ჰყავს ერთი ძმა, [[მაიკ მაკ-კარტნი]] (დ. 1944 წლის 7 იანვარს). მაკ-კარტნი მონათლეს კათოლიკურ ეკლესიაში, თუმცა მისი დედა იყო კათოლიკე, ხოლო მამა - პროტესტანტი, რომელიც აგნოსტიკოსი გახდა, ვინაიდან თვლიდა, რომ კათოლიკური სკოლები ბავშვების განათლებას ნაკლებ ყურადღებას აქცევდნენ, ვიდრე რელიგიურ აღზრდას.<ref>{{Harvnb|მაილზი|1997|p=4: (ძირითადი წყარო)}}; {{Harvnb|ბენიტესი|2010|p=1: (მეორეხარისხოვანი წყარო).}}</ref> 1947 წელს მაკ-კარტნი შევიდა სტოკტონ ვუდ როუდის სკოლაში. 1952 წლისათვის იგი ჯოზეფ უილიამსის ყმაწვილთა სკოლაში სწავლობდა. შემდეგ წელს მან 11 პლუს ტიპის გამოცდა წარმატებით გაიარა (დანარჩენ სამთან ერთად, რომლებმაც ზღვარი გადალახეს, 90 მოსწავლიდან) და დაშვებული იქნა ბიჭების ლივერპულის ინსტიტუტის სკოლაში.<ref>For his attendance at Joseph Williams Junior School see: {{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/england/merseyside/8203923.stm|title=Beatle's schoolboy photo auction |publisher=BBC News|date=16 აგვისტო 2009|accessdate=13 ივნისი 2012}}; For McCartney passing the 11-plus exam see: {{Harvnb|მაილზი|1997|p=9: (ძირითადი წყარო)}}; {{Harvnb|ბენიტესი|2010|pp=1–2: (მეორეხარისხოვანი წყარო)}}.</ref> [[1954]] წელს, [[სპეკი]]ს გარეუბნიდან შინ ავტობუსით სასწავლებლისაკენ მგზავრობისას მან გაიცნო [[ჯორჯ ჰარისონი]], რომელმაც ასევე წარმატებით გაიარა გამოცდა. ეს ნიშნავდა, რომ ორივეს შეეძლო [[გრამატიკული სკოლა|გრამატიკულ]] და არა უბრალოდ საშუალო სკოლაში ჩაბარება (რომელშიც მოსწავლეთა ძირითადი ნაწილი დადიოდა, სანამ მუშაობის უფლება ექნებოდა){{sfn|სპიცი|2005|pp=82–83: On grammar school versus secondary modern, 125: On meeting Harrison}} [[ფაილი:20 forthlin road.jpg|thumb|right|250px|მაკ-კარტნის ყოფილი სახლი, 20 Forthlin Road]] მერი იყო ძირითადი პიროვნება ოჯახში, რომელსაც შემოსავალი ჰქონდა და მისი [[ბებიაქალი]]ს სამუშაოს მეშვეობით ოჯახმა შესძლო [[ალერტონი]]ს უბანში, [[20 Forthlin Road]]-ზე გადასვლა, სადაც 1964 წელს ცხოვრობდა.<ref>{{Harvnb|ბენიტესი|2010|p=2: "Mary was the family's primary wage earner"}}; {{Harvnb|ჰარი|2002|pp=340–341: "where they lived through 1964."}}</ref> პოლი იყო ოჯახის პირველი წევრი, რომელსაც მანქანა ჰყავდა. დედამისი სამუშაოზე ველოსიპედით მგზავრობდა. ინტერვიუში პოლი ახსენებდა, რომ კარგად ახსოვდა, თუ „როგორ გადიოდა დედამისი სახლიდან დილის 3 საათზე, როდესაც ქუჩები თოვლით სავსე იყო“.{{sfn|მაილზი|1997|p=6}} [[1956]] წლის [[31 ოქტომბერი|31 ოქტომბერს]], როდესაც პოლი 14 წლის იყო, დედა [[ემბოლია|ემბოლიით]] დაავადებით, ოპერაციის შემდგომ გარდაიცვალა (იგი ჩაუტარდა [[მკერდის კიბო]]ს შესაჩერებლად, რომელიც რამდენიმე წლით ადრე დაუდგინეს). {{sfn|მაილზი|1997|p=20}} დედის დაკარგვა იქცა [[ჯონ ლენონი|ჯონ ლენონთან]] უფრო დაახლოების ერთ-ერთ მიზეზად - ლენონის დედა, [[ჯულია ლენონი|ჯულია]] ასევე გარდაიცვალა, როდესაც ჯონი 17 წლის იყო.{{sfn|მაილზი|1997|p=31}} მაკ-კარტნის მამა საყვირზე და ფორტეპიანოზე უკრავდა და [[1920]]-იან წლებში უძღვებოდა ბენდს „Jim Mac's Jazz Band“. მისი გავლენით პოლი მუსიკით დაინტერესდა. სახლის შემოსასვლელში იდგა ფორტეპიანო ცაციებისთვის, რომელიც ჰარი ეპსტაინის მუსიკალურ მაღაზიებში იქნა შეძენილი {{sfn|მაილზი|1997|p=22}}{{refn|group=nb|ჯიმის მამა, ჯო მაკ-კარტნი უკრავდა [[ტუბა]]ზე {{sfn|სპიცი|2005|p=71}} ჯიმი რადიოს მოსმენისას ყურადღებას აქცევდა ბას-პარტიებს და შვილები ადგილობრივი სასულე საკრავებზე ორიენტირებული ბენდების კონცერტებზე დაჰყავდა. {{sfn|მაილზი|1997|pp=23–24}}}} მეთოთხმეტე დაბადების დღეზე პოლმა მამისგან ნიკელით დაფარული საყვირი მიიღო{{sfn|მაილზი|1997|p=21}}, მაგრამ როდესაც [[როკ-ენ-როლი]] [[რადიო ლუქსემბურგი]]ს ეთერში პოპულარული გახდა, {{sfn|სპიცი|2005|p=86}} პოლმა იგი 15 გირვანქა სტერლინგად ნაყიდ [[Framus]] Zenith-ის (მოდელი 17) აკუსტიკურ გიტარაზე გაცვალა, ვინაიდან თვლიდა, რომ „პირში საყვირით სიმღერა რთული იქნებოდა“. {{sfn|მაილზი|1997|p=21}} ვინაიდან თავად ცაცია იყო, ჩვეულებრივ გიტარებზე დაკვრა მისთვის სირთულეს წარმოადგენდა. მაგრამ როდესაც [[სლიმ უიტმენი]]ს კონცერტის სარეკლამო პოსტერი იხილა, მიხვდა, რომ უიტმენი ცაცია იყო, მაგრამ ჩვეულებრივ გიტარაზე უკრავდა, რომელიც შებრუნებული იყო. მან გადააწყო თავისი გიტარა და, რამდენიმე მცდელობის შემდეგ, გაიმარტივა შესრულების პროცესი. {{sfn|მაილზი|1997|p=21}} პირველი სიმღერა, „[[I Lost My Little Girl]]“ მან Zenith-ზე დაკვრისას დაწერა. ამავე პერიოდში მან ფორტეპიანოზე მოიგონა მელოდია, რომელიც შემდგომში „[[When I'm Sixty-Four]]“-ის საფუძვლად იქცა. მამის მითითების მიუხედავად, იგი მხოლოდ ფორტეპიანოს რამდენიმე გაკვეთილს დაესწრო და გადაწყვიტა, დაკვრა სმენით ესწავლა. {{sfn|მაილზი|1997|pp=22–23}} დიდი გავლენა მასზე მოახდინა ამერიკულმა [[რიტმ-ენდ-ბლუზი|რიტმ-ენდ-ბლუზმა]]. იგი აღნიშნავდა, რომ სკოლის პერიოდში მისი კერპი [[ლიტლ რიჩარდი]] იყო. პოლის მიერ საჯაროდ შესრულებული პირველი სიმღერა იყო „[[Long Tall Sally]]“, რომელიც [[ბატლინზი]]ს საზაფხულო ბანაკის ნიჭიერთა კონკურსზე შეასრულა. {{sfn|ჰარი|2002|pp=509: McCartney: "The first song I ever sang in public was "Long Tall Sally"., 533–534: Harry: "Long Tall Sally", was "The first number Paul ever sang on stage"}} == მუსიკალური კარიერა == <!-- ამ სექციაში საკამათო ინფორმაციის დატოვებისას მიუთითეთ წყაროც, წინააღმდეგ შემთხვევაში თქვენი რედაქტირება წაიშლება --> === 1957–1960: The Quarrymen === {{მთავარი|The Quarrymen}} 15 წლის ასაკში მაკ-კარტნიმ გაიცნო [[ჯონ ლენონი]] და მისი ჯგუფი „[[The Quarrymen]]“, რომელიც უკრავდა [[სკიფლი]]ს ჟანრის მუსიკას. შეხვედრას ადგილი ჰქონდა 1957 წლის 6 ივლისს, წმინდა პეტრეს საეკლესიო დარბაზში, ვულტონში, სადაც კონცერტი გაიმართა. {{sfn|სპიცი|2005|p=93}} პოლი მოგვიანებით ჯგუფს შეუერთდა და ლენონთან აქტიური შემოქმედებითი ურთიერთობა ჩამოაყალიბა. ჰარისონი [[1958]] წელს წამყვანი გიტარისტის სახით გამოჩნდა. [[1960]] წელს ჯგუფს ბას-გიტარისტის სახით სამხატვრო სკოლის პერიოდის ლენონის მეგობარი, მხატვარი [[სტიუარტ სეტკლიფი]] დაემატა. {{sfn|ლუისონი|1992|p=18}} [[1960]] წლის მაისისთვის კოლექტივმა რამდენიმე სახელი შეიცვალა, რომელთა შორის იყო „Johnny and the Moondogs“ და „The Silver Beetles“. [[ლარი პარნზი|ჯონი ჯენტლის]] მხარდაჭერი ჯგუფის სახით მათ ჩაატარეს კონცერტები [[შოტლანდია]]ში. {{sfn|ლუისონი|1992|pp=18–22}} 1960 წლის აგვისტოს შუა პერიოდში ჯგუფის სახელწოდება შეიცვალა და გახდა „[[The Beatles]]“ (The Beatles). მუსიკოსი [[პიტ ბესტი]] (დასარტყმელი საკრავები) ჯგუფს დაემატა [[ჰამბურგი|ჰამბურგში]] ([[გერმანია]]) გამგზავრებამდე. {{sfn|ლუისონი|1992|pp=17–25}} === 1960–1970: The Beatles === {{main|The Beatles}} [[ფაილი:Paul, George & John.png|thumb|right|250px|მაკ-კარტნი (მარცხნივ) 1964 წელს ჯგუფის წევრებთან, ჰარისონთან და ლენონთან ერთად]] [[1960]] წლის აგვისტოდან The Beatles-ისათვის [[ალან უილიამსი]]ს ინიციატივით დაიგეგმა კონცერტები [[ჰამბურგი|ჰამბურგში]].<ref>{{harvnb|მაილზი|2001|pp=23–24}}: Williams booking them in Hamburg in 1960, {{harvnb|სპიცი|2005|p=243}}: "Williams had never formally served as the Beatles manager".</ref>{{refn|group=nb|იქ შემდეგი ორი წლის მანძილზე ხანგრძლივი ყოფნისას ჯგუფი ძირითადი კოლექტივის სახით გამოდიოდა Indra-ში, ხოლო მოგვიანებით - [[Kaiserkeller]]-ში. ორივეს ფლობდა [[ბრუნო კოშმიდერი]]. დრო და დრო ჯგუფი ისვენებდა ჰამბურგში შესრულებისგან და ბრუნდებოდა ლივერპულში და გამოდიოდა Cavern-ში.<ref>{{harvnb|ლუისონი|1992|pp=21–25}}: Hamburg, {{harvnb|ლუისონი|1992|p=31}}: the Cavern Club</ref>}} შემდგომი 2 წლის მანძილზე იქ გამართული კონცერტების ფარგლებში ისინი რეგულარულად გამოდიოდნენ [[ბრუნო კოშმიდერი]]ს კლუბებში, კლუბში [[The Beatles ჰამბურგში|Indra]], [[Kaiserkeller]]-ში, ხოლო ლივერპულში დაბრუნებისას - კლუბში [[The Cavern Club|Cavern]]. {{sfn|ლუისონი|1992|pp=21–25: Hamburg, 31: the Cavern Club}} 1961 წელს ჯგუფი დატოვა სეტკლიფმა და მაკ-კარტნი გახდა წამყვანი ბას-გიტარისტი <ref>{{Harvnb|მაილზი|1997|p=74: McCartney: "Nobody wants to play bass, or nobody did in those days."}}; {{Harvnb|გულდი|2007|pp=89: On McCartney playing bass when Sutcliff was indisposed., 94: "Sutcliff gradually began to withdraw from active participation in the Beatles, ceding his role as the group's bassist to Paul McCartney."}}</ref> პირველი პროფესიონალური ჩანაწერი ჯგუფის მიერ ჰამბურგში მომზადდა, [[ტონი შერიდანი]]ს მხარდამჭერი ჯგუფის სახით, სინგლით „[[My Bonnie]]“. {{sfn|სპიცი|2005|pp=249–251}} ჩანაწერმა მოგვიანებით მიიქცია [[ბრაიან ეპსტაინი]]ს ყურადღება, რომელმა მთავარი როლი ითამაშა მათ შემდგომ განვითარებასა და კომერციულ წარმატებაში, გახდა რა ჯგუფის მენეჯერი [[1962]] წლის იანვარში. {{sfn|მაილზი|1997|pp=84–88}} ლეიბლ [[Parlophone]]-თან მაისში მისი ინიციატივით გაფორმებული იქნა კონტრაქტი.{{sfn|სპიცი|2005|p=330}} მას შემდეგ, რაც აგვისტოში პიტ ბესტს [[რინგო სტარი]] ჩაენაცვლა, ჯგუფმა [[ბიტლომანია დიდ ბრიტანეთში|1963 წელს ბრიტანეთში]] და [[The Beatles აშშ-ში|1964 წელს აშშ-ში]] დიდ პოპულარობას მიაღწია. ჯგუფის მოყვარულთა გააფთრებული პირმოთნეობა ცნობილი გახდა, როგორც „[[ბიტლომანია]]“ {{sfn|ლუისონი|1992|pp=75: Replacing Best with Starr., 88–94: "Beatlemania" in the UK., 136–140: "Beatlemania" in the US}} და მაკ-კარტნიმ შეიძინა „საყვარელი ბიტლის“ სტატუსი. {{sfn|მაილზი|1997|p=470}} 1965 წელს ჯგუფის ოთხივე წევრს მიენიჭა [[ბრიტანეთის იმპერიის ორდენი|ბრიტანეთის იმპერიის ორდენები]] {{sfn|ლუისონი|1992|p=180}}. [[1965]] წელს The Beatles-მა ჩაწერა პოლის საავტორო სიმღერა „[[Yesterday (The Beatles-ის სიმღერა)|Yesterday]]“, რომელშიც გამოყენებული იქნა სიმებიანი კვარტეტი. ეს იყო ჯგუფის მიერ კლასიკური მუსიკის ელემენტებით ჩაწერილი პირველი კომპოზიცია და პირველი სიმღერა, რომელშიც ჯგუფის ერთ წევრზე მეტს მონაწილეობა არ მიუღია.<ref>{{Harvnb|ბუკი|1996|p=51: Their first recording that did not include more than one band member}}; {{Harvnb|გულდი|2007|p=278: The group's first recorded use of classical music elements in their music}}.</ref> სიმღერის ჩაწერის შემდეგ მაკ-კარტნი დაუკავშირდა [[მეიდა ვეილი|მეიდა ვეილში]] ([[ლონდონი]]) მდებარე [[BBC]]-ს რადიოფონურ სახელოსნოს, რათა ეთხოვა სიმღერის ელექტრონული ვერსიის ჩაწერა, მაგრამ ეს იდეა არ განხორციელებულა. {{sfn|მაილზი|1997|p=207}} ანიმატორ [[ჯონ დანბარი]]ს ლონდონში მონახულებისას მას თან ჰქონდა ფირები, რომლებიც მეგობარი გოგონას, [[ჯეინ ეშერი]]ს სახლში შეაგროვა {{sfn|მაილზი|1997|p=218}}. მათზე წარმოდგენილი იყო სხვადასხვა ხმოვანი ეფექტი, გიტარა და ბონგოს ხმები. ჩანაწერი შეიქმნა [[ჯონ კეიჯი]]ს ავანგარდული შემოქმედების გავლენით, [[Brenell Engineering Ltd.|Brenell]]-ის ხმის ჩამწერზე, სხვადასხვა ფირის ერთმანეთზე გადაბმით. პოლმა ეს ფირები შეაბრუნა, ააჩქარა და შეანელა, რათა მიეღო სასურველი ეფექტები, რომელთა ნაწილი მოხვდა The Beatles-ის ჩანაწერებში (მაგალითად, [[1966]] წლის სიმღერაში „[[Tomorrow Never Knows]]“). იგი ამ ფირებს „ელექტრონულ სიმფონიებს“ უწოდებდა.{{sfn|მაილზი|1997|pp=219–220}} გულდი მაკ-კარტნის „[[Eleanor Rigby]]“ (რომელიც შეიცავდა სიმებიან [[ოქტეტი|ოქტეტს]]) აღწერს, როგორც „ნეოკლასიკურ ტურ დე ფორსს“, „ნამდვილ ჰიბრიდს, რომელიც შეუძლებელია შევადაროთ სიმღერის ცნობად სტილსა თუ ჟანრს“.{{sfn|გულდი|2007|pp=350: "neoclassical tour de force", 402: "a true hybrid"}} გარდა რამდენიმე ბეკ-ვოკალისა, სიმღერა ჟღერს მხოლოდ მაკ-კარტნის წამყვანი ვოკალი და ორმაგი კვარტეტი, არანჟირებული პროდიუსერ [[ჯორჯ მარტინი]]ს მიერ. {{sfn|ჰარი|2002|313–316}} მაკ-კარტნის წვლილი ჯგუფის ადრეული ჰიტების სახით მოიცავს სიმღერებს [[Can't Buy Me Love]] (1964), Yesterday (1965), [[Paperback Writer]] და Eleanor Rigby (1966).<ref>For song authorship see, {{Harvnb|ჰარი|2002|pp= 90: "Can't Buy Me Love", 313–316: "Eleanor Rigby", "Paperback Writer", 925–929: "Yesterday"}}. For release dates, US and UK peak chart positions of the preceding songs see, {{Harvnb|ლუისონი|1992|pp=350–351}}.</ref> თითქმის ოთხწლიანი პერიოდის დაუსრულებელი ტურნეს და მსოფლიო მასშტაბით 1400-ზე მეტი კონცერტის {{sfn|გულდი|2007|p=347}} გამართვის შემდეგ ჯგუფი უკანასკნელი კომერციული კონცერტით გამოვიდა [[1966]] წლის აშშ-ს ტურნეს დროს. {{sfn|მაილზი|1997|pp=293–295}} [[1967]] წელს ბრაიან ეპსტაინის გარდაცვალების შემდეგ ჯგუფი გაურკვეველ მდგომარეობაში იმყოფებოდა და შიშობდა თავის მომავალზე. ლენონი ამბობდა: „ჯგუფი დაინგრა. ვიცოდი, რომ უსიამოვნებაში მოვყევით. მე ნამდვილად არ წარმომედგინა, თუ მუსიკის მიღმა სხვა რამით დავკავდებოდით და მეშინოდა. ვფიქრობდი, რომ დასრულდა“.{{sfn|The Beatles|2000|p=268}} მაკ-კარტნი, რომელიც ეპსტაინის გარდაცვალებით შექმნილ სიცარიელეს ავსებდა, იქცა დე ფაქტო ლიდერად და ბიზნეს მენეჯერად ჯგუფისა, რომელსაც უწინ ლენონი მართავდა. {{sfn|ბენიტესი|2010|pp=8–9}} ისინი განაგრძობდნენ სტუდიაში მუშაობას და [[The Beatles-ის დაშლა]]მდე (1970) გამოსცეს ალბომები, რომლებსაც ბევრი მათ საუკეთესო მასალად თვლის - ''[[Revolver (ალბომი)|Revolver]]'' (1966), ''[[Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band]]'' (1967), ''[[The Beatles (ალბომი)|The Beatles]]'' (1968) და ''[[Abbey Road]]'' (1969). .<ref>{{Harvnb|ჰარი|2000a|pp=1–3: ''Abbey Road'', 107–109: ''The Beatles'', 916–917: ''Revolver'', 969–979: ''Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band''}}; {{Harvnb|Levy|2005|pp=8–11: ''Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band'', 14–15: ''Revolver'', 28–29: ''The Beatles'', 33: ''Abbey Road''.}}</ref> 1963-1970 წლებში ჯგუფმა გამოსცა 22 ბრიტანული სინგლი და 12 ალბომი. 17 სინგლი და 11 ალბომი მოხვდა ბრიტანეთის ჩარტის პირველ პოზიციებზე. {{sfn|რობერტსი|2005|p=54}} ჯგუფი [[ბილბორდის ცხელი ასეული]]ს პირველ პოზიციაზე 12-ჯერ მოხვდა და [[აშშ]]-ში ლიდერობდა 14 პირველ ადგილზე მოხვედრილი ალბომით. {{sfn|ლუისონი|1992|pp=350–351}} ლენონისა და მაკ-კარტნის [[ლენონი/მაკ-კარტნი|თანამშრომლობა]] XX საუკუნის სიმღერების ავტორობის ერთ-ერთ აღსანიშნავ პარტნიორობად მიიჩნევა.<ref>{{Harvnb|გულდი|2007|p=8–9: "one of the greatest phenomena in the history of mass entertainment", "widely regarded as the greatest concentration of singing, songwriting, and all-around musical talent that the rock'n'roll era has produced"}}; {{Harvnb|სპიცი|2005|p=856: "not anything like anything else ... [a] vastness of talent ... of genius, incomprehensible".}}</ref> მაკ-კარტნი იყო ჯგუფის 6 უკანასკნელი აშშ #1 სინგლის ავტორი. ესენია [[Hello, Goodbye]] (1967), [[Hey Jude]] (1968), ჯგუფის ყველაზე წარმატებული სინგლი, [[Get Back]] (1969), [[Let It Be (სიმღერა)|Let It Be]] და [[The Long and Winding Road]] (1970).<ref>{{Harvnb|ბრონსონი|1992|p=247: "the band's most successful single"}}; For song authorship see: {{Harvnb|ჰარი|2002|pp= 358–359: "Get Back", 410–411: "Hello, Goodbye", 415–416: "Hey Jude", 508: "Let it Be", 533: "The Long and Winding Road"}}; For release dates, US and UK peak chart positions of the preceding songs see: {{Harvnb|ლუისონი|1992|pp=350–351}}.</ref> 1969 წლის მარტში მაკ-კარტნიმ იქორწინა [[ლინდა მაკ-კარტნი|ლინდა ისტმენთან]], რომელიც მან 1967 წლის მაისში გაიცნო. წყვილის პირველ შვილს, [[მერი მაკ-კარტნი|მერის]] (დაბადებულს 1969 წლის აგვისტოში), სახელი პოლის დედის პატივსაცემად დაარქვეს. {{sfn|საუნზი|2010|pp=171–172: Paul and Linda's first meeting., 245–248: On their wedding., 261: On the birth of their first child Mary}} 1969 წლის ოქტომბერში გავრცელდა ჭორი, თითქოს [[პოლი მკვდარია|პოლი დაიღუპა]] ავტოავარიაში, მაგრამ ნოემბერში ჟურნალ [[Life (ჟურნალი)|Life]]-ის გარეკანზე ის თავის ოჯახთან ერთად გამოჩნდა, სათაურით „პოლი კვლავ ჩვენთან არის“. {{sfn|გულდი|2007|pp=593–594}} ალბომისთვის ''Abbey Road'', რომელიც The Beatles-ის მიერ ჩაწერილ უკანასკნელ სტუდიურ ალბომად იქცა (მიუხედავად იმისა, რომ ქრონოლოგიურად ''[[Let It Be]]'' იყო უკანასკნელი გამოცემული სტუდიური ალბომი), ჯორჯ მარტინმა ჯგუფს შესთავაზა „ენერგიული მუსიკალური ხანგრძლივი პიესა“ შეექმნათ, სიმფონიური განხრით.{{sfn|გულდი|2008|p=563}} მაკ-კარტნისგან განსხვავებით, ლენონი წინააღმდეგი იყო. თუმცა ორივე დათმობაზე წავიდა. მაკ-კარტნის შემოთავაზებით გადაწყდა, რომ გარდა ხანგრძლივი პიესებისა, ალბომზე იქნებოდა ცალკეული სიმღერებიც. {{sfn|გულდი|2008|p=563}} თუმცა, მათ შორის არსებულმა უთანხმოებებმა პოლი აიძულა, 1970 წლის 10 აპრილს ჯგუფის დატოვების შესახებ განცხადება გამოექვეყნებინა.<ref>{{Harvnb|ლუისონი|1992|p=349: (მეორეხარისხოვანი წყარო)}}; {{Harvnb|მაილზი|1998|pp=314–316" (ძირითადი წყარო)}}.</ref> ამ მიზნით მან 1970 წლის 31 დეკემბერს სასამართლოში თხოვნა შეიტანა. ამას მოჰყვა უფრო მეტი იურიდიული უთანხმოება. მაკ-კარტნი და მისი ქვისლები, [[ლი ისტმენი|ისტმენები]], ლენონის, ჰარისონისა და სტარის ბიზნეს მენეჯერ [[ალენ კლაინი|ალენ კლაინს]] ედავებოდნენ ჰონორარსა და მუსიკალური პროექტების შემოქმედებით კონტროლს. 1975 წლის 9 იანვარს ჯგუფი ფორმალურად დაიშალა, თუმცა სასამართლო პროცესები კომპანია [[EMI]]-ს, კლაინისა და სხვათა წინააღმდეგ 1989 წლამდე გრძელდებოდა. {{sfn|ბენიტესი|2010|pp=8–9}} როდესაც ჯგუფი 1988 წელს შეყვანილი იქნა [[როკ-ენ-როლის დიდების დარბაზი|როკ-ენ-როლის დიდების დარბაზში]], მაკ-კარტნი ცერემონიაზე არ გამოჩენილა, განაცხადა რა, რომ „საქმიან სფეროში უთანხმოებათა გამო იგი თავს იგრძნობდა ფარისევლად, რომელიც ყალბ გაერთიანებაზე ხელს დაუქნევდა და გაუღიმებდა თავის კოლეგებს“{{sfn|ჰარი|2002|p=753}}. მაკ-კარტნი იყო The Beatles-ის უკანასკნელი ექვსი აშშ #1 სინგლის ავტორი. ესენია სიმღერები „[[Hello, Goodbye]]“ (1967), „[[Hey Jude]]“ (1968), „[[Get Back]]“ (1969), „[[Let It Be (სიმღერა)|Let It Be“]] და „[[The Long and Winding Road]]“ (1970).<ref>სიმღერების ავტორობა: {{harvnb|მაკდონალდი|2005|pp=333–334}}: "Get Back", {{harvnb|მაკდონალდი|2005|pp=272–273}}: "Hello, Goodbye", {{harvnb|მაკდონალდი|2005|pp=302–304}}: "Hey Jude", {{harvnb|მაკდონალდი|2005|pp=337–338}}: "Let it Be", {{harvnb|მაკდონალდი|2005|pp=339–341}}: "The Long and Winding Road"; გამოცემის თარიღები, აშშ-სა და ბრიტანეთის ჩარტებში უმაღლესი პოზიციები: {{harvnb|ლუისონი|1992|pp=350–351}}.</ref> === 1970–1981: Wings === {{main|Wings (ჯგუფი)}} {{Quote box2|quote= "სოლო შემსრულებლის სახით კარიერის გაგრძელება ნამდვილად არ მსურდა&nbsp;... აშკარა იყო, რომ ჯგუფი უნდა შემეკრიბა&nbsp;... ლინდამ და მე ამის შესახებ ვისაუბრეთ, 'ჰო, მაგრამ მოდი, კიდევ ერთი სუპერჯგუფი კი არ შევკრიბოთ, არამედ თავიდან დავიწყოთ'"{{sfn|ლუისონი|2002|p=29}} |source= ~ მაკ-კარტნი |width=29%|align=right|style=padding:8px;}} ჯგუფის 1970 წელს დაშლის შემდეგ მაკ-კარტნიმ მუსიკალური კარიერა განაგრძო პირველი სოლო ალბომით, ''[[McCartney (ალბომი)|McCartney]]'', რომელიც აშშ-ში #1 გახდა. გარდა ლინდას რამდენიმე ვოკალური ჩანაწერისა, იგი ერთი ადამიანის ალბომია - პოლი არის სიმღერების ავტორი, შემსრულებელი და ვოკალისტი.<ref>{{harvnb|ჰარი|2002|pp=556–563}}: ''McCartney''; {{harvnb|ბლეინი|2007|p=31}}: ''McCartney'', a US number one.</ref>{{refn|group=nb|''McCartney'' ბრიტანეთის ჩარტში #2 პოზიციამდე ავიდა და სიაში მთლიანად 32 კვირა იმყოფებოდა.<ref>{{harvnb|რობერტსი|2005|p=312}}: Peak UK chart position and weeks on charts for ''McCartney''.</ref>}} 1971 წელს მან ლინდასთან და დრამერ დენი საიველთან ერთად იმუშავა მეორე ალბომზე ''[[Ram (ალბომი)|Ram]]''. ''Ram'', ბრიტანული #1 და აშშ-ს ხუთეულში მოხვედრილი, შეიცავდა ჰიტ-სინგლს "[[Uncle Albert/Admiral Halsey]]".<ref>{{harvnb|ინგემი|2009|pp=105}}: ''Ram'', 114–115: "Uncle Albert/Admiral Halsey"; {{harvnb|მაკ-გი|2003|p=245}}: Peak US chart positions for ''Ram''.</ref> წლის ბოლოს ჯგუფის [[The Moody Blues]] ყოფილი გიტარისტი [[დენი ლეინი]] შეუერთდა მაკ-კარტნებსა და საიველს და შეიქმნა ჯგუფი [[Wings (ჯგუფი)|Wings]]. მაკ-კარტნი ამბობდა: „Wings ყოველთვის რთული ჩანაფიქრი იყო...ყოველი ჯგუფი, რომელიც The Beatles-ის წარმატების გამეორებას შეეცდებოდა, სირთულეს შეხვდებოდა...მე ასე ვიგრძენი თავი. თუმცა, უნდა ამერჩია, გამეგრძელებინა თუ შემეწყვიტა, მუსიკაზე კი ზედმეტად შეყვარებული ვიყავი და ვერ შევჩერდებოდი.“ {{sfn|ლუისონი|2002|p=7}}{{refn|group=nb|Wings-ის პირველი ალბომი ''[[Wild Life (Wings-ის ალბომი)|Wild Life]]'' აშშ-ში საუკეთესო 10-ეულში, ხოლო ბრიტანეთში - საუკეთესო 20-ეულში მოხვდა და ამ ქვეყნის ჩარტში 9 კვირა იმყოფებოდა.<ref>{{harvnb|მაკ-გი|2003|p=245}}: ბრიტანეთის და აშშ-ის ჩარტების უმაღლესი პოზიციები - ''Wild Life''; {{harvnb|რობერტსი|2005|p=312}}: ბრიტანეთის ჩარტების უმაღლესი პოზიციები და კვირები ჩარტში - ''Wild Life''.</ref>}} 1971 წლის სექტემბერში დაიბადა მაკ-კარტნების შვილი [[სტელა მაკ-კარტნი|სტელა]], რომელსაც სახელი დაარქვეს ლინდას ბებიების პატივსაცემად (ორივეს სტელა ერქვა).<ref>{{harvnb|საუნზი|2010|pp=287–288}}: Birth of Stella; {{harvnb|ჰარი|2002|pp=613–615}}: Stella McCartney.</ref> [[ფაილი:Paul McCartney 930-6404.jpg|thumb|220პქ|პოლ მაკ-კარტნი, იანვარი 26, 1980]] გიტარისტ [[ჰენრი მაკ-კალოუ]]ს დამატების შემდეგ ჯგუფის პირველი კონცერტები 1972 წელს შედგა. ტურნე დაიწყო [[ნოტინგემის უნივერსიტეტი]]ს კონცერტით. ამას დაემატა კიდევ 10 თარიღი, ჯგუფის ტურნეს ფარგლებში, რომელიც წინასწარ არ იყო რეკლამირებული. ტურნემ ბრიტანეთი მოიცვა. ჯგუფი მოგზაურობდა ფურგონით და მოკრძალებულ პირობებში ცხოვრობდა. ანაზღაურება მან მიიღო მონეტებით, რომლებსაც აგროვებდა კონცერტზე მოსული სტუდენტებისგან - თუმცა, კონცერტებზე არ სრულდებოდა The Beatles-ის სიმღერები.<ref>{{harvnb|ჰარი|2002|p=845}}: "traveled across the UK"; {{harvnb|ინგემი|2009|p=106}}: "Scrupulously avoiding Beatles songs".</ref> ტურნეს დაემატა შვიდკვირიანი, 25 კონცერტიანი სერია. ამ პერიოდში სრულდებოდა ჯგუფისა და მაკ-კარტნის სოლო მასალა, თუმცა პროგრამაში შეტანილი იყო [[ლიტლ რიჩარდი]]ს „[[Long Tall Sally]]“ - ერთადერთი სიმღერა ამ პროგრამაში, რომელიც რამენაირად უკავშირდებოდა The Beatles-ს. მაკ-კარტნის არ სურდა ამ ტურნეზე დიდ სცენებზე გამოსვლა. დარბაზების დიდი ნაწილი 3000 ადამიანზე ნაკლებს იტევდა. {{sfn|ჰარი|2002|p=845}} მუსიკოსი ამ პირველ ტურნეებზე, რომლებიც The Beatles-იდან წასვლის შემდეგ ჩაატარა, ამბობდა: „მე ყველაზე მეტად არ მსურდა სცენაზე გასვლა, ხუთრიგიან ხალხთან პირისპირ შეხვედრა, რომელიც იტყოდა „ისეთი კარგი აღარ არის, როგორიც იყო“. ამიტომ გადავწყვიტეთ იმ საუნივერსიტეტო ტურნეს ჩატარება, რაც ნაკლებად მაღელვებდა...ტურნეს დასასრულს უკვე მზად ვიყავი სხვა რამისთვის, ამიტომ ევროპაში გავემგზავრეთ.“ {{sfn|ჰარი|2002|p=847}} 1973 წლის მარტში Wings-მა მიაღწია პირველ დიდ წარმატებას სინგლით „[[My Love (პოლ მაკ-კარტნის სიმღერა)|My Love]]“, რომელიც შეტანილი იქნა მეორე ალბომში, ''[[Red Rose Speedway]]'' და აშშ-ში #1 იყო, ხოლო ბრიტანეთში ხუთეულში მოხვდა.<ref>{{harvnb|ჰარი|2002|pp=641–642}}: "My Love", {{harvnb|ჰარი|2002|pp=744–745}}: ''Red Rose Speedway''; {{harvnb|მაკ-გი|2003|p=245}}: Peak US chart positions for ''Red Rose Speedway''; {{harvnb|რობერტსი|2005|p=312}}: ბრიტანეთის ჩარტების უმაღლესი პოზიციები - ''Red Rose Speedway''.</ref>{{refn|group=nb|1973 წლის მაისში დაიწყო Wings-ის [[Wings-ის 1973 წლის ბრიტანული ტურნე|21 კონცერტისგან შემდგარი ბრიტანული ტურნე]], ამჯერად [[ბრინსლი შვარცი|ბრინსლი შვარცთან]] ერთად.{{sfn|ჰარი|2002|p=847}}}} მაკ-კარტნის თანამშრომლობა ლინდასთან და The Beatles-ის ყოფილ პროდიუსერ [[ჯორჯ მარტინი|მარტინთან]] აღინიშნა სიმღერით „[[Live and Let Die (სიმღერა)|Live and Let Die]]“, რომელიც [[ჯეიმზ ბონდი]] სერიის ფილმის „[[იცოცხლე და სიკვდილი აცადე]]“ თემად იქცა. იგი ნომინირებული იქნა [[აკადემიის ჯილდო]]ზე და მოხვდა აშშ-ს #2, ხოლო ბრიტანეთში - #9 პოზიციაზე. მარტინს მან მოუტანა [[გრემის ჯილდო]] ორკესტრული ნამუშევრის გამო.<ref>{{harvnb|ჰარი|2002|pp=515–516}}: "Live and Let Die"; {{harvnb|ჰარი|2002|pp=641–642}}: "My Love".</ref> მუსიკის პროფესორი და მწერალი ვინსენტ ბენიტესი სიმღერას აღწერდა, როგორც „სიმფონიურ როკს საუკეთესო ფორმაში“.<ref>{{harvnb|ბენიტესი|2010|p=50}}: "symphonic rock at its best"; {{harvnb|ჰარი|2002|pp=515–516}}: "Live and Let Die" US chart peak; {{harvnb|რობერტსი|2005|p=311}}: "Live and Let Die" UK chart peak.</ref>{{refn|group=nb|„Live and Let Die“ სამუდამოდ შევიდა მაკ-კარტნის საკონცერტო პროგრამაში. მისი თანამედროვე ჟღერადობა მორგებული იყო [[პიროტექნიკა]]სა და ლაზერულ განათებაზე, რომელსაც Wings იყენებდა 1970-იანი წლების სასტადიონო გამოსვლებისას.<ref>{{harvnb|საუნზი|2010|p=304}}: Pyrotechnics; {{harvnb|საუნზი|2010|p=329}}: Laser lighting display; {{harvnb|საუნზი|2010|p=440}}: Performing "Live and Let Die" with pyrotechnics, 1993; {{harvnb|საუნზი|2010|pp=512–513}}: Performing "Live and Let Die" with pyrotechnics, 2002.</ref>}} 1973 წელს ჯგუფი მაკ-კალოუმ და სეიუელმა დატოვეს და მაკ-კარტნიმ, მისმა მეუღლემ და ლეინმა ჩაწერეს ''[[Band on the Run]]''. ეს იყო პირველი ჯგუფის შვიდი პლატინის მქონე სტატუსის ალბომების სერიიდან. {{sfn|მაკ-გი|2003|pp=248–249}} ბრიტანეთსა და აშშ-ში იგი #1 იყო, ჯგუფის პირველი ალბომი, რომელიც ორივე ქვეყანაში პირველ პოზიციაზე მოხვდა და პირველი, რომელიც ''ბილბორდის'' ჩარტში სხვადასხვა დროს მოხვდა. ათწლეულის ერთ-ერთი ყველაზე გაყიდვადი ეს ალბომი ბრიტანეთის ჩარტში 124 კვირის განმავლობაში დარჩა. ''[[Rolling Stone]]''-მა იგი 1974 წლის ალბომად დაასახელა, ხოლო 1975 წელს მან მიიღო გრემის ჯილდო საუკეთესო თანამედროვე/პოპ-ვოკალის და საუკეთესო ხმის ინჟინერის კატეგორიაში.<ref>{{harvnb|ბენიტესი|2010|pp=51–60}}: ''Band on the Run''; {{harvnb|რობერტსი|2005|p=312}}: ''Band on the Run'' a number-one album in the UK with 124 weeks on the charts.</ref>{{refn|group=nb|''Band on the Run'' იქცა პირველ ალბომად, რომელსაც ბრიტანეთის მუსიკის ისტორიაში პლატინა მიენიჭა. {{sfn|მაკ-გი|2003|p=60}}}} 1974 წელს ჯგუფს აშშ-ში რიგით მეორე #1 სინგლი ჰქონდა - [[Band on the Run (სიმღერა)|სასათაურო კომპოზიცია]] <ref>{{harvnb|ჰარი|2002|pp=53–54}}: "Band on the Run" (სინგლი).</ref> ალბომში აგრეთვე შეტანილია საუკეთესო ათეულში მოხვედრილი „[[Jet (სიმღერა)|Jet]]“ და „[[Helen Wheels]]“. მთლიანობაში ჩანაწერმა ''Rolling Stone''-ის [[ყველა დროის 500 საუკეთესო ალბომი]]ს სიაში 413-ე ადგილი მოიპოვა.<ref>{{harvnb|ბენიტესი|2010|p=57}}: "Helen Wheels", {{harvnb|ბენიტესი|2010|p=58}}: Positive critical response to ''Band on the Run''; {{harvnb|ჰარი|2002|pp=466–467}}: Jet; {{harvnb|Levy|2005|p=203}}: the 413th spot on ''Rolling Stone's'' list of the 500 Greatest Albums of All Time.</ref>{{refn|group=nb|1974 წელს მაკ-კარტნიმ მოიყვანა გიტარისტი [[ჯიმი მაკ-კალოუ]] და დრამერი ჯეფ ბრიტონი, რათა [[ჰენრი მაკ-კალოუ]] და [[დენი სეიუელი]] შეეცვალა. ბრიტონმა 1975 წლის ხმისჩამწერი სესიების დროს დატოვა კოლექტივი. მას ჩაენაცვლა [[ჯო ინგლიში (მუსიკოსი)|ჯო ინგლიში]].{{sfn|ბენიტესი|2010|pp=61–62}}}} [[ფაილი:Paul McCartney during a Wings concert, 1976.jpg|thumb|right|upright=.75|მაკ-კარტნი Wings-ის კონცერტის დროს, 1976]] ''Band on the Run''-ის წარმატებას მოჰყვა კვლავ ჩარტების სათავეში მოხვედრილი ''[[Venus and Mars (Wings-ის ალბომი)|Venus and Mars]]'' (1975) და ''[[Wings at the Speed of Sound]]'' (1976).<ref>{{harvnb|ჰარი|2002|pp=882–883}}: ''Venus and Mars'', {{harvnb|ჰარი|2002|pp=910–911}}: ''Wings at the Speed of Sound''; {{harvnb|რობერტსი|2005|p=312}}: ბრიტანეთის ჩარტების უმაღლესი პოზიციები - ''Venus and Mars''.</ref>{{refn|group=nb|''Wings at the Speed of Sound'' ბრიტანეთის ჩარტის #2 პოზიციამდე ავიდა და მთლიანობაში ამ ჩარტში 35 კვირა გაატარა. ბრიტანეთში მხოლოდ ''NME''-მ მიანიჭა მას #1 ალბომის წოდება. ალბომი აშშ-ში #3 პოზიციამდე ავიდა.<ref>{{harvnb|მაკ-გი|2003|p=245}}: ''NME'' ranking ''Wings at the Speed of Sound'' number 1, and the LP was number 1 on three charts in the US; {{harvnb|რობერტსი|2005|p=312}}: Peak UK chart position and weeks on charts for ''Wings at the Speed of Sound''.</ref>}} 1975 წელს დაიწყო ჯგუფის 14 თვიანი ტურნე [[Wings Over the World Tour]], რომელშიც შედიოდა კონცერტები ბრიტანეთში, ავსტრალიაში, ევროპასა და აშშ-ში. ტურნეს ფარგლებში მაკ-კარტნი პირველად ასრულებდა The Beatles-ის სიმღერებს. 2 საათიანი პროგრამის მსვლელობისას ასეთი იყო ხუთი - „I've Just Seen a Face“, „Yesterday“, „Blackbird“, „Lady Madonna“ და „The Long and Winding Road“.<ref>{{harvnb|ბლეინი|2007|p=116}}: "And for the first time, McCartney included songs associated with the Beatles, something he'd been unwilling to do previously"; {{harvnb|ჰარი|2002|pp=848–850}}: Wings Over the World Tour; {{harvnb|ინგემი|2009|p=107}}: "featuring a modest handful of McCartney's Beatle tunes"; {{harvnb|მაკ-გი|2003|p=85}}: "Paul decided it would be a mistake not to ... [perform] a few Beatles songs."</ref> ტურნეს მეორე ევროპული ეტაპისა და ლონდონში რეპეტიციების შემდეგ ჯგუფმა დაიწყო ამბიციური აშშ ტურნე დიდ დარბაზებში, რომლის ჩანაწერები გამოვიდა სამმაგი გრამფირფიტის ''[[Wings over America]]'' სახით.<ref>{{harvnb|ჰარი|2002|pp=912–913}}: Wings over America; {{harvnb|ლუისონი|2002|p=83}}: "After extensive rehearsals in London".</ref> 1977 წლის სექტემბერში მაკ-კარტნების წყვილს ეყოლა მესამე შვილი, [[ჯეიმზ მაკ-კარტნი|ჯეიმზი]]. ნოემბერში ჯგუფის სიმღერა „[[Mull of Kintyre (სიმღერა)|Mull of Kintyre]]“, დაწერილი ლეინის მონაწილეობით, იქცა ბრიტანეთის ჩარტების ისტორიაში ერთ-ერთ ყველაზე გაყიდვად ჩანაწერად.<ref>{{harvnb|კარლენი|2009|pp=247–248}}: Birth of James; {{harvnb|Doggett|2009|p=264}}: one of the best-selling singles in UK chart history.</ref> იგი რჩება მაკ-კარტნის სოლო კარიერაში ყველაზე წარმატებულ სინგლად, რომელმაც წინა რეკორდსმენის, „[[She Loves You]]-ს“ რეკორდი გააორმაგა და გაიყიდა 2.5 მილიონი ასლის ოდენობით. 1984 წლამდე, საქველმოქმედო სინგლის „[[Do They Know It's Christmas?]]“ გამოცემამდე იგი კვლავ რეკორდსმენად ითვლებოდა.<ref>{{harvnb|ინგემი|2009|pp=107–108}}: "Mull of Kintyre"; {{harvnb|ბენიტესი|2010|p=86}}: "the biggest hit of McCartney's career".</ref>{{refn|group=nb| 1977 წელს მაკ-კარტნიმ გამოსცმა ''[[Thrillington]]'', ''Ram''-ის ორკესტრული არანჟირება, რომელზეც ავტორი მითითებული იყო, როგორც ''პერსი „თრილს“ თრილინგტონი''. ალბომის ყდა [[Hipgnosis]]-მა მოამზადა.<ref>{{harvnb|ჰარი|2002|pp=840–841}}: ''Thrillington'' Hipgnosis cover art; {{harvnb|ლუისონი|2002|p=168}}: ''Thrillington''.</ref>}} ''[[London Town (Wings-ის ალბომი)|London Town]]''-იდან (1978) გამოიცა სინგლი „[[With a Little Luck]]“, რომელიც აშშ-ში #1 პოზიციაზე მოხვდა. ეს იყო ''Band on the Run''-ის დროიდან ჯგუფის ყველაზე გაყიდვადი ალბომი. იგი აშშ-სა და ბრიტანეთში საუკეთესო ხუთეულში მოხვდა. კრიტიკოსთა აზრები უარყოფითი იყო და მაკ-კარტნიც ალბომით უკმაყოფილო დარჩა.{{sfn|ბლეინი|2007|pp=122–125}}{{refn|group=nb|ალბომის ''London Town'' ჩაწერისას ჯგუფი დატოვეს მაკ-კალოუმ და ინგლიშმა. მათ ჩაენაცვლნენ გიტარისტი [[ლოურენს ჯებერი]] და დრამერი სტივ ჰოლი.{{sfn|ბენიტესი|2010|p=79}}}} ''[[Back to the Egg]]'' (1979) წარმოადგენდა მაკ-კარტნის თანამშრომლობას [[სუპერჯგუფი|სუპერჯგუფთან]] და „[[Rockestra Theme|The Rockestra]]“ ეწოდა. Wings-ის სახელის ქვეშ გაერთიანდნენ [[პიტ ტაუნსენდი]], [[დეივიდ გილმორი]], [[გერი ბრუკერი]], [[ჯონ პოლ ჯოუნსი (მუსიკოსი)|ჯონ პოლ ჯოუნსი]] და [[ჯონ ბონემი]]. მიუხედავად იმისა, რომ ალბომმა პლატინა დაიმსახურა, კრიტიკოსებმა იგი უარყოფითად შეაფასეს.<ref>{{harvnb|ჰარი|2002|pp=42–43}}: ''Back to the Egg'', {{harvnb|ჰარი|2002|pp=530–532}}: ''London Town'', {{harvnb|ჰარი|2002|pp=758–760}}: the Rockestra; {{harvnb|ინგემი|2009|p=108}}: ''London Town'' and ''Back to the Egg''; {{harvnb|მაკ-გი|2003|p=245}}: ''Back to the Egg'' certified platinum.</ref> Wings-ის [[Wings-ის 1979 წლის ბრიტანული ტურნე|უკანასკნელი საკონცერტო ტურნე]] 1979 წელს გაიმართა. მის ფარგლებში პირველად შესრულდა ცოცხლად The Beatles-ის სიმღერები „[[Got to Get You into My Life]]“, „[[The Fool on the Hill]]“ და „Let it Be“.<ref>{{harvnb|ჰარი|2002|pp=845–851}}: Wings tours details, {{harvnb|ჰარი|2002|pp=850–851}}: Wings UK Tour 1979; {{harvnb|ინგემი|2009|p=108}}: Wings UK Tour 1979.</ref> 1980 წელს მაკ-კარტნიმ გამოსცა მეორე სოლო ალბომი, ''[[McCartney&nbsp;II]]'', რომლის პროდიუსერი თავად იყო. იგი ბრიტანეთის ჩარტის #1 პოზიციაზე მოხვდა, ხოლო აშშ-ში - #3-ზე. ისევე, როგორც პირველი ალბომის შემთხვევაში, ეს ალბომიც მხოლოდ მაკ-კარტნის მიერ დაიწერა და შესრულდა.<ref>{{harvnb|ჰარი|2002|p=578}}: He composed all the music and performed the instrumentation himself; {{harvnb|ლუისონი|2002|p=167}}: ''McCartney&nbsp;II'' a UK number-one, and a US top-five.</ref> ალბომში შეტანილია „[[Coming Up (სიმღერა)|Coming Up]]“, რომლის საკონცერტო ვერსია, ჩაწერილი [[გლაზგო]]ში (შოტლანდია) 1979 წელს Wings-ის მიერ, წარმოადგენს ჯგუფის უკანასკნელ #1 ჰიტს.<ref>{{harvnb|ბენიტესი|2010|pp=100–103}}: ''McCartney&nbsp;II''; {{harvnb|ბლეინი|2007|pp=136–137}}: "Coming Up".</ref> 1981 წლისთვის მაკ-კარტნი თვლიდა, რომ Wings-თან შემოქმედებითად ყველაფერს მიაღწია და ცვლილება იყო საჭირო. ჯგუფი 1981 წლის აპრილში დაიშალა, ჰონორარებისა და ხელფასების შესახებ უთანხმოების შემდგომ. {{sfn|ბენიტესი|2010|pp=96–97}}{{refn|group=nb|Wings-ის დაშლის სხვა ფაქტორებს შორის იყო უკანასკნელი ალბომის, ''Back to the Egg'', წარუმატებლობა და მაკ-კარტნის 1980 წლის უსიამოვნება [[მარიხუანა|მარიხუანის]] გამო, რომელიც მას იაპონიაში შეემთხვა. ამის შედეგად ტურნე შეწყდა და ჯგუფმა მრავალი ჰონორარი დაკარგა. ლეინი ამბობდა, რომ დაშლის მნიშვნელოვანი მიზეზი იყო მაკ-კარტნის მხრიდან ტურნეთი დაინტერესება და საკუთარი უსაფრთხოების შიში [[ჯონ ლენონი]]ს მკვლელობის შემდეგ. მაკ-კარტნის მდივანმა განაცხადა: „პოლი სხვა რამით არის დაკავებული, სულ ეს არის“.<ref>{{harvnb|ბენიტესი|2010|pp=96–97}}: On Wings' აპრილში dissolution, McCartney fearing for his personal safety and the commercial disappointment of ''Back to the Egg''; {{harvnb|ბლეინი|2007|p=132}}: "''Back to the Egg'' spent only eight weeks in the British charts, the shortest chart run of any Wings album".; {{harvnb|Doggett|2009|pp=276}}: "Paul is doing other things, that's all".; {{harvnb|George-Warren|2001|p=626}}: McCartney's reluctance to tour for fear of his personal safety; {{harvnb|მაკ-გი|2003|p=144}}: On McCartney's reluctance to tour out of fear for his personal safety, and Laine's statement that this was a significant contributing factor to Wings' dissolution.</ref>}}{{refn|group=nb|Wings-მა სულ 7 სტუდიური ალბომი გამოსცა. აქედან ორი მოხვდა ბრიტანეთის ჩარტის, ხოლო 4 - აშშ-ის ჩარტის სათავეებში. მათი სამმაგი ალბომი ''Wings over America'' იყო ერთ-ერთი საკონცერტო ალბომების მცირე რაოდენობიდან, რომლებიც ამერიკაში უმაღლეს პოზიციაზე მოხვდნენ.<ref>{{harvnb|ინგემი|2009|pp=109–110}}: Wings დაიშალა 1981 წელს; {{harvnb|მაკ-გი|2003|p=245}}: US and UK chart positions of Wings' LPs; {{harvnb|ჰარი|2002|pp=904–910}}: Wings, 912–913: ''Wings over America''; {{harvnb|ლუისონი|2002|p=163}}: one of few live albums ever to achieve the top spot in America.</ref> ჯგუფის აშშ სინგლებიდან ექვსი სხვადასხვა დროს #1 პოზიციაზე მოხვდა, მათ შორის „[[Listen to What the Man Said]]“ და „[[Silly Love Songs]]“. რვა სხვა სინგლი 10-ეულის ფარგლებში იმყოფებოდა. RIAA-სგან მათ რვა სინგლსა და ექვს ალბომს პლატინის სტატუსი მიენიჭა.{{sfn|მაკ-გი|2003|pp=248–249}} ბრიტანეთში ჯგუფს ჰქონდა ერთი #1 და 12 საუკეთესო 10-ეულში მოხვედრილი სინგლი, ისევე, როგორც ორი #1 ლაობმი.<ref>{{harvnb|მაკ-გი|2003|pp=244–245}}: Wings' US and UK singles and albums chart positions; {{harvnb|ჰარი|2002|pp=511–512}}: "Listen to What the Man Said", 788: "Silly Love Songs"</ref>}} === 1982–1990 === 1982 წელს მაკ-კარტნის მიერ [[სტივი უანდერი]]ს მონაწილეობით და ჯორჯ მარტინის პროდიუსერობით ჩაიწერა #1 ჰიტი "[[Ebony and Ivory]]", რომელიც შეტანილი იქნა პოლის ალბომში ''[[Tug of War (ალბომი)|Tug of War]]''. [[მაიკლ ჯექსონი|მაიკლ ჯექსონთან]] ერთად მან ჩაწერა "[[The Girl Is Mine]]", რომელიც მოხვდა ალბომში ''[[Thriller (ალბომი)|Thriller]]''.<ref>{{harvnb|ჰარი|2002|p=311}}: "Ebony and Ivory"; {{harvnb|ჰარი|2002|pp=361–362}}: "The Girl Is Mine"; {{harvnb|ჰარი|2002|p=820}}: Eric Stewart.</ref>{{refn|group=nb|''Tug of War'' ბრიტანეთსა და აშშ-ში #1 ადგილს იკავებდა.{{sfn|ბლეინი|2007|p=153}}}} შემდეგ წელს მან ჯექსონმა იმუშავეს სიმღერაზე "[[Say Say Say]]", რომელიც 2012 წლისთვის რჩებოდა პოლის უკანასკნელ აშშ #1 ჰიტად. ბრიტანეთის ალბომების ჩარტში პირველი #1 პოზიცია პოლმა მოიპოვა ალბომით ''[[Pipes of Peace]]'' და [[Pipes of Peace (სიმღერა)|ამავე სახელწოდების სიმღერით]].<ref>{{harvnb|ჰარი|2002|pp=720–722}}: ''Pipes of Peace'' album and song., {{harvnb|ჰარი|2002|pp=776–777}}: "Say Say Say"; {{harvnb|რობერტსი|2005|p=311}}: Last UK number one single; For the peak US chart position of ''Pipes of Peace'' see: {{harvnb|ბლეინი|2007|p=159}}.</ref>{{refn|group=nb|''Pipes of Peace'' ბრიტანეთის ჩარტში #4 ადგილამდე ავიდა და მთლიანად ჩარტში 23 კვირია იმყოფებოდა. ალბომი აშშ-ში #15 ადგილამდე ავიდა და წარმოადგენს მაკ-კარტნის 2012 წლისთვის უკანასკნელ პლატინის ალბომს.<ref>For the ''RIAA'' database see: {{cite web|url=http://riaa.com/goldandplatinumdata.php?content_selector=gold-platinum-searchable-database|title=RIAA: Searchable Database|publisher=the Recording Industry Association of America|accessdate=24 ივნისი 2012}}; {{harvnb|რობერტსი|2005|p=312}}: Peak UK chart position and weeks on charts for ''Pipes of Peace''; {{harvnb|ბლეინი|2007|p=159}}: US chart peak for ''Pipes of Peace''.</ref>}} 1984 წელს მაკ-კარტნი მონაწილეობდა მიუზიკლში „[[მომიკითხეთ ბროუდ სტრიტი]]“, რომლის სცენარისტი თავად იყო. ფილმში მონაწილეობს [[რინგო სტარი]]ც. ''[[Variety (ჟურნალი)|Variety]]''-მ მას უწოდა „უხასიათო, უენერგიო და უაზრო“. <ref>{{harvnb|ჰარი|2002|pp=365–374}}: ''Give My Regards to Broad Street'' (ფილმი); {{harvnb|ჰარი|2002|p=817}}: Starr in ''Give My Regards to Broad Street''.</ref> [[როჯერ ებერტი]]ს მიერ ფილმი ერთი ვარსკვლავით შეფასდა. იგი წერდა: „მშვიდად შეგიძლიათ გააცდინოთ ეს ფილმი და მოისმინოთ მისი [[Give My Regards to Broad Street|საუნდტრეკი]]“.<ref>{{cite news |first=Roger |last=Ebert |authorlink=Roger Ebert |date=1 იანვარი 1984 |url=http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/19840101/REVIEWS/401010342/1023 |title=Give My Regards to Broad Street review |work=Chicago Sun-Times |accessdate=9 ივლისი 2012 |archiveurl=https://www.webcitation.org/618AzeMmD?url=http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F19840101%2FREVIEWS%2F401010342%2F1023 |archivedate=2011-08-22 }}</ref> ალბომს უფრო მეტი წარმატება ხვდა წილად. იგი ბრიტანეთის ჩარტში #1 ადგილზე მოხვდა, ხოლო აშშ-ის საუკეთესო ათეულში მოხვდა სინგლი "[[No More Lonely Nights]]", წამყვან გიტარაზე [[დეივიდ გილმორი]]ს მონაწილეობით.<ref>{{harvnb|ბლეინი|2007|p=167}}: უმაღლესი პოზიცია აშშ ჩარტში - "No More Lonely Nights", (number 6); {{harvnb|Graff|2000|p=40}}: Gilmour on guitar; {{harvnb|ჰარი|2002|pp=368–369}}: "No More Lonely Nights".</ref> 1985 წელს [[Warner Bros.|Warner Brothers]]-ის ინიციატივით მაკ-კარტნიმ დაწერა სიმღერა კომედიური ფილმისთვის „[[ჩვენისთანა ჯაშუშები]]“ - „[[Spies Like Us (სიმღერა)|Spies Like Us]]“, [[ფილ რემოუნი]]ს პროდიუსერობით.{{sfn|ბლეინი|2007|p=171}}{{refn|group=nb|"Spies Like Us" ბრიტანეთის ჩარტში #13 პოზიციამდე ავიდა და მასში სულ 10 კვირის განმავლობაში იმყოფებოდა. სინგლი აშშ-ში #7 პოზიციამდე ავიდა და 2012 წლისთვის მაკ-კარტნის სიმღერებიდან უკანასკნელია, რომელიც აშშ-ის საუკეთესო ათეულში მოხვდა.<ref>{{harvnb|ბლეინი|2007|p=171}}: უმაღლესი აშშ და ბრიტანეთის ჩარტების პოზიციები - "Spies Like Us"; {{harvnb|ბენიტესი|2010|p=117}}: "Became a top-ten hit for McCartney"; {{harvnb|რობერტსი|2005|p=311}}: ბრიტანეთის ჩარტების უმაღლესი პოზიციები - "Spies Like Us".</ref>}} მაკ-კარტნიმ მონაწილეობა მიიღო [[Live Aid]]-ში, სადაც შეასრულა "Let it Be". თუმცა, ტექნიკური პრობლემების გამო მისი ვოკალი და ფორტეპიანო პირველ ორ სტროფში არ ისმოდა. პრობლემების აღმოფხვრის შემდეგ სცენაზე მას შეუერთდნენ [[დეივიდ ბოუი]], [[ელისონ მოიე]], [[პიტ ტაუნსენდი]] და [[ბობ გელდოფი]]. {{sfn|საუნზი|2010|pp=402–403}} [[ერიკ სტიუარტი]]ს მონაწილეობით მაკ-კარტნიმ 1986 წელს ჩაწერა ალბომი ''[[Press to Play]]''.{{sfn|ბლეინი|2007|p=177}}{{refn|group=nb|''Press to Play'' ბრიტანეთში #8 პოზიციამდე ავიდა, ხოლო აშშ-ში - #30-მდე.<ref>{{harvnb|ბლეინი|2007|p=177}}: ბრიტანეთის და აშშ-ის ჩარტების უმაღლესი პოზიციები - ''Press to Play''; {{harvnb|რობერტსი|2005|p=8}}: ბრიტანეთის ჩარტების უმაღლესი პოზიციები - ''Press to Play''.</ref>}} 1988 წელს მან მხოლოდ [[საბჭოთა კავშირი]]ს ტერიტორიაზე გამოსცა ''[[Снова в СССР]]'', სხვადასხვა სიმღერის ქავერ-ვერსიით, რომლებიც ორ დღეში ჩაწერა.<ref>{{harvnb|ჰარი|2002|p=100}}: ''Снова в СССР''; {{harvnb|ჰარი|2002|p=728}}: ''Press to Play''; {{harvnb|ჰარი|2002|p=820}}: Eric Stewart.</ref> 1989 წელს მან [[ჯერი მერსდენი]]სა და [[ჰოლი ჯონსონი]]ს თანამონაწილეობით ჩაწერა „[[Ferry Cross the Mersey]]“-ს ვერსია. სინგლის შემოსავალი გადაირიცხა 1989 წელს ჰილზბოროს სტადიონზე მომხდარი უბედურების შედეგად დაზარალებულთა ფონდში. {{sfn|ჰარი|2002|pp=327–328}}{{refn|group=nb|In 1989, "Ferry Cross the Mersey" ბრიტანეთში #1 პოზიციამდე ავიდა.{{sfn|რობერტსი|2005|pp=688–689}}}} იმავე წელს გამოვიდა ალბომი ''[[Flowers in the Dirt]]'', ჩაწერილი [[ელვის კოსტელო]]ს თანამონაწილეობით, დეივიდ გილმორისა და [[ნიკი ჰოპკინზი]]ს, როგორც მოწვეული მუსიკოსების, დამატებით.<ref>{{harvnb|ჰარი|2002|pp=272–273}}: Elvis Costello; {{harvnb|ჰარი|2002|pp=337–338}}: ''Flowers in the Dirt''.</ref>{{refn|group=nb|''Flowers in the Dirt'' არის მაკ-კარტნის უკანასკნელი ბრიტანული #1 ალბომი 2012 წლის მონაცემებით; აშშ-ში იგი 21-ე პოზიციამდე ავიდა.<ref>{{harvnb|ბლეინი|2007|p=191}}: უმაღლესი პოზიცია აშშ ჩარტში - "Flowers in the Dirt" (#21); {{harvnb|რობერტსი|2005|p=312}}: ბრიტანეთის ჩარტების უმაღლესი პოზიციები - "Flowers in the Dirt" (#1).</ref>}} ამას მოჰყვა მაკ-კარტნის მიერ მცირე ჯგუფის ჩამოყალიბება, რომელშიც შედიოდნენ თავად და ლინდა, აგრეთვე [[ჰემიშ სტიუარტი]] და [[რობი მაკინტოში]] (გიტარები), [[პოლ „უიქს“ უიკენსი]] (კლავიშებიანები) და [[კრის უიტენი]] (დასარტყმელი საკრავები).<ref>{{harvnb|ჰარი|2002|p=851}}: the Paul McCartney World Tour band; {{harvnb|საუნზი|2010|pp=420–421}}: the Paul McCartney World Tour band.</ref> 1989 წლის სექტემბერში დაიწყო [[პოლ მაკ-კარტნის მსოფლიო ტურნე]], პირველი უკანასკნელი ათწლეულის განმავლობაში. შემდეგ წელს გამოვიდა სამმაგი საკონცერტო ალბომი ''[[Tripping the Live Fantastic]]'', ტურნეს ჩანაწერებით.{{sfn|ჰარი|2002|p=851}}{{refn|group=nb|''Tripping the Live Fantastic'' ბრიტანეთში #17 პოზიციამდე ავიდა, აშშ-ში 26-ე იყო.{{sfn|ბლეინი|2007|p=201}}}}{{refn|group=nb|ათი თვის განმავლობაში, 104 კონცერტისგან შემდგარი ტურნეს ''Tripping the Live Fantastic'' დროს თითო საღამოს The Beatles-ის ყველაზე მეტი, 14 სიმღერა სრულდებოდა და მოიცავდა გამოსვლის დროის თითქმის ნახევარს.{{sfn|საუნზი|2010|p=512}}}} 1990 წელს აშშ გამოცემამ ''Amusement Business'' მაკ-კარტნის გადასცა ჯილდო წლის ყველაზე შემოსავლიანი კონცერტისთვის - მუსიკოსს [[კალიფორნიის უნივერსიტეტი (ბერკლი)|კალიფორნიის უნივერსიტეტში]] გამართულმა ორმა კონცერტმა საერთო ჯამში 3.5 მილიონის ოდენობის შემოსავალი მოუტანა.<ref>{{harvnb|ჰარი|2002|p=851}}: his first in over a decade, {{harvnb|ჰარი|2002|p=852}}: the longest ever for an ex-Beatle, highest grossing show of the year award.</ref> 1990 წლის 21 აპრილს მაკ-კარტნი გამოვიდა იმ დროისთვის მუსიკის ისტორიაში ყველაზე მეტი, 184.000 მაყურებლის წინაშე, [[მარაკანა|მარაკანას სტადიონზე]], [[რიო-დე-ჟანეირო]]ში ([[ბრაზილია]]). {{sfn|Badman|1999|p=444}} === 1991–2000 === 1991 წელს მაკ-კარტნიმ ლივერპულის სამეფო ფილამონიული საზოგადოების მიმართვით, კომპოზიტორ [[კარლ დეივისი|კარლ დეივისთან]] ერთად, იმუშავა მუსიკალურ პიესაზე, რომელიც გამოვიდა ''[[Liverpool Oratorio]]''-ს სახელწოდებით. ჩაწერაში მონაწილეობდნენ [[კირი ტე კანავა]], სელი ბერჯესი, [[ჯერი ჰედლი]] და [[უილარდ უაიტი]], ლივერპულის სამეფო ფილარმონიულ ორკესტრთან და ლივერპულის კათედრალურ გუნდთან ერთად.<ref>{{harvnb|ჰარი|2002|pp=526–528}}: ''Liverpool Oratorio''.</ref> მიმოხილვები უარყოფითი იყო. ''[[The Guardian]]'' გამორჩეულად კრიტიკულად საუბრობდა: „მუსიკას ეშინია სწრაფი ტემპების“. მიმომხილველი აღნიშნავდა, რომ „პიესაში საერთოდ არ არის იდეები, რომლებიც მას ერთიან ნაწარმოებად აქცევს.“{{sfn|ჰარი|2002|p=528}} გამოცემაში გამოქვეყნდა მაკ-კარტნის პასუხიც, რომელშიც იგი ხაზს უსვამს ნაწარმოების რამდენიმე სწრაფტემპიან მონაკვეთს და ამატებს, რომ „საბედნიეროდ, ისტორია გვიჩვენებს, რომ უამრავი მუსიკალური ნაშრომი კრიტიკოსებს არ მოსწონებიათ, ამიტომ მსმენელს სიამოვნებით ვაძლევ საშუალებას, თავად განსაჯოს ამ ნამუშევრის დამსახურებები.“{{sfn|ჰარი|2002|p=528}} ''The New York Times'' მეტად გულუხვი იყო: „არის ამ დრამატულ ნაირფეროვნებაში მშვენიერება და სიამოვნება...მუსიკის გულუბრყვილო გულახდილობას მისივე ამბიციები ვერ ჩრდილავს.“<ref>{{cite news|url= http://www.nytimes.com/1991/11/20/arts/review-music-mccartney-s-liverpool-oratorio.html?src=pm |title= Review/Music; McCartney's 'Liverpool Oratorio'|work=The New York Times|last=Rothstein|first=Edward|date=20 ნოემბერი 1991|accessdate=11 ივნისი 2012}}</ref> ლონდონში პრემიერის შემდეგ ''Liverpool Oratorio'' შესრულებული იქნა მსოფლიოს სხვა ქვეყნებშიც და ბრიტანეთის მუსიკალურ ჩარტში #1 პოზიცია დაიკავა.<ref>{{harvnb|ბენიტესი|2010|p=134}}: Performed around the world; {{harvnb|ბლეინი|2007|p=210}}: on the UK classical chart, ''Music Week''.</ref> 1991 წელს მაკ-კარტნი გამოვიდა ''[[MTV Unplugged]]''-ის სერიის გადაცემაში და შეასრულა რამდენიმე აკუსტიკური სიმღერა, მოგვიანებით კი გამოსცა საკონცერტო ალბომი ''[[Unplugged (The Official Bootleg)]]''.<ref>{{harvnb|ჰარი|2002|pp=873–874}}: ''Unplugged: the Official Bootleg''.</ref>{{refn|group=nb|''Unplugged: The Official Bootleg'' ბრიტანეთში იყო #7, ხოლო აშშ-ში - #14.{{sfn|ბლეინი|2007|p=205}}}} 1990-იან წლებში მაკ-კარტნიმ ორჯერ იმუშავა [[მარტინ გლოვერი|Youth-თან]] ([[Killing Joke]]), ელექტრონული დუეტ [[The Fireman]]-ის ფარგლებში. 1993 წელს მათ გამოსცეს ალბომი ''[[Strawberries Oceans Ships Forest]]''.{{sfn|ჰარი|2002|pp=332–334}} იმავე წელს მაკ-კარტნიმ გამოუშვა ახალი როკ ალბომი ''[[Off the Ground]]''.{{sfn|ჰარი|2002|pp=656}}{{refn|group=nb|''Off the Ground'' ბრიტანეთში იყო #5, ხოლო აშშ-ში - #17.{{sfn|ბლეინი|2007|p=215}}}} შემდგომი ტურნე, [[New World Tour]] ნაწილობრივ აისახა საკონცერტო ალბომში ''[[Paul Is Live]]'', რომელიც წლის ბოლოს გამოვიდა.<ref>{{harvnb|ჰარი|2002|pp=685–686, 687}}: ''The New World Tour''.</ref>{{refn|group=nb|''Paul is Live'' ბრიტანეთში იყო #34, ხოლო აშშ-ში - #78.{{sfn|ბლეინი|2007|p=219}}}}{{refn|group=nb|ტურნეში New World Tour უიტენი შეცვალა დრამერმა [[ბლერ კენინგემი|ბლერ კენინგემმა]].{{sfn|საუნზი|2010|p=429}} მაკ-კარტნის 1993 წლის აშშ ტურნე იყო ამერიკაში წლის რიგით მეორე ყველაზე შემოსავლიანი, 32.3 მილიონი აშშ დოლარის საერთო რაოდენობით. {{sfn|ევერეტი|1999|p=282}}}} 1994 წლიდან მაკ-კარტნიმ დროებით შეისვენა სოლო კარიერისგან და მუშაობდა Apple-ის სერიაზე ''[[Beatles Anthology]]''. ეს იყო პროექტი ჰარისონთან, სტართან და ჯორჯ მარტინთან ერთად. 1995 წელს მან ამერიკული რადიოარხისთვის [[Westwood One]] (რომელსაც ფართომასშტაბიან რადიოს უწოდებდა) ჩაწერა გადაცემის სერია ''[[Oobu Joobu]]''.{{sfn|მაილზი|1997|pp=218–219}} 1995 წელს [[პრინცი ჩარლზ|პრინცმა ჩარლზმა]] მას მიანიჭა [[მუსიკის სამეფო კოლეჯი]]ს საპატიო დოქტორის წოდება - „გამაოგნებელია მისი მინიჭება პიროვნებისთვის, რომელმაც ნოტების კითხვა არ იცის“, განაცხადა მაკ-კარტნიმ.<ref>{{harvnb|საუნზი|2010|p=458}}: Honorary Fellowship, {{harvnb|საუნზი|2010|p=477}}: McCartney; "Yeah, it's kind of amazing for somebody who doesn't read a note of music".</ref> 1997 წელს პოლმა გამოსცა ახალი სტუდიური ალბომი, ''[[Flaming Pie]]''. მის ჩაწერაში მონაწილეობდა სტარიც, რომელმაც დაუკრა დასარტყმელი საკრავებზე და შეასრულა ბეკ-ვოკალები სიმღერაში "[[Beautiful Night (სიმღერა)|Beautiful Night]]".{{sfn|ბლეინი|2007|pp=224}}{{refn|group=nb|''Flaming Pie'' გაერთიანებულ სამეფოში #2 პოზიციამდე მიაღწია, ისევე, როგორც აშშ-ში. მასში შეტანილია მაკ-კარტნის კარიერაში ბრიტანეთის ჩარტებში 2012 წლის მონაცემებით ყველაზე წარმატებული სინგლი, "[[Young Boy]]" (#19).<ref>{{harvnb|ბლეინი|2007|p=223}}: The ბრიტანეთის ჩარტების უმაღლესი პოზიციები - "Young Boy", {{harvnb|ბლეინი|2007|p=224}}: Starr on "Beautiful Night", {{harvnb|ბლეინი|2007|p=225}}: უმაღლესი პოზიცია აშშ ჩარტში - ''Flaming Pie''; {{harvnb|რობერტსი|2005|p=311}}: ბრიტანეთის ჩარტების უმაღლესი პოზიციები - "Young Boy", {{harvnb|რობერტსი|2005|p=312}}: ბრიტანეთის ჩარტების უმაღლესი პოზიციები - ''Flaming Pie''.</ref>}} წლის ბოლოს მან გამოსცა კლასიკური მუსიკის ალბომი ''[[Standing Stone (ალბომი)|Standing Stone]]'', რომელიც ბრიტანეთის და აშშ-ის კლასიკური ჩარტების სათავეში მოხვდა.{{sfn|ბლეინი|2007|p=229}} 1998 წელს გამოვიდა ''[[Rushes]]'', The Fireman-ის მეორე სტუდიური ალბომი.<ref>{{harvnb|ჰარი|2002|pp=335–336}}: ''Flaming Pie''; {{harvnb|ჰარი|2002|p=807}}: ''Standing Stone''; {{harvnb|ჰარი|2002|p=770}}: ''Rushes''</ref> 1999 წელს მაკ-კარტნიმ გამოსცა ალბომი ''[[Run Devil Run]]''.{{sfn|ბლეინი|2007|p=241}}{{refn|group=nb|''Run Devil Run'' ბრიტანეთში იყო #12, ხოლო აშშ-ში - #27.{{sfn|ბლეინი|2007|p=241}}}} იგი ჩაიწერა ერთ კვირაში, [[იენ პეისი]]სა და [[დეივიდ გილმორი]]ს მონაწილეობით და ძირითადად წარმოადგენს ქავერ-ვერსიების კომპილაციას, მაკ-კარტნის სამი ორიგინალური სიმღერით. ამ ალბომის ჩაწერას იგი მრავალი წლის განმავლობაში გეგმავდა, ძირითადად, ლინდას შთაგონებით, რომელიც 1998 წლის აპრილში კიბოთი გარდაიცვალა.<ref>{{harvnb|Graff|2000|p=40}}; {{harvnb|ჰარი|2002|pp=593–595}}: Linda's battle with cancer., {{harvnb|ჰარი|2002|pp=765–766}}: ''Run Devil Run''.</ref> 1999 წელს პოლმა განაგრძო ექსპერიმენტები ორკესტრულ მუსიკასთან ალბომის ''[[Working Classical]]'' სახით.{{sfn|ჰარი|2002|pp=710–711}} 2000 წელს გამოვიდა ელექტრონული ალბომი ''[[Liverpool Sound Collage]]'', რომელიც მან [[Super Furry Animals]]-თან და Youth-თან ერთად ჩაწერა, სხვადასხვა ხმოვანი კოლაჟებისა და კონკრეტული მუსიკის ტექნოლოგიისა გამოყენებით, რომელიც მას 1960-იანებიდან აინტერესებდა.{{sfn|ჰარი|2002|pp=528–529}} 2000 წელს გამოვიდა ლინდასადმი მიძღვნილი ალბომი ''[[A Garland for Linda]]'', რომელშიც კლასიკური და გუნდური კომპოზიციები შევიდა. მაკ-კარტნიმ ამ ალბომისთვის ჩაწერა სიმღერა "Nova".<ref>{{harvnb|ჰარი|2002|pp=350–351}}: "Choral"; {{harvnb|George-Warren|2001|pp=626–627}}: "Classical".</ref> === 2000–2010 === [[ფაილი:Paul McCartney live in Dublin2.jpg|thumb|left|220პქ|პოლ მაკ-კარტნი, დუბლინი, 2010]] [[11 სექტემბრის შეტევა|11 სექტემბრის ტრაგედიის]] [[ჯონ ფიცჯერალდ კენედი|ჯონ ფიცჯერალდ კენედის სახელობის საერთაშორისო აეროპორტიდან]] ხილვის შემდეგ მაკ-კარტნი იყო ერთ-ერთი იმ მუსიკოსებიდან, რომლებმაც მონაწილეობა მიიღეს [[კონცერტი ნიუ-იორკისთვის|სპეციალურ საქველმოქმედო კონცერტში]]. ნოემბერში გამოვიდა მისი ახალი სტუდიური ალბომი ''[[Driving Rain]]'', სიმღერით "[[Freedom (პოლ მაკ-კარტნის სიმღერა)|Freedom]]", რომელიც ამ ტრაგედიას მიეძღვნა.<ref>{{harvnb|ჰარი|2002|pp=268–270}}: The Concert for New York City; {{harvnb|ჰარი|2002|pp=346–347}}: "Freedom".</ref>{{refn|group=nb|''Driving Rain'' ბრიტანეთში იყო #46, ხოლო აშშ-ში - #26.{{sfn|ბლეინი|2007|p=255}}}} შემდეგ წელს მან ჩამოაყალიბა საკონცერტო ჯგუფი, რომელშიც შევიდნენ გიტარისტები [[რასტი ანდერსონი]] და [[ბრაიან რეი]], აგრეთვე კლავიშისტი პოლ „უიქს“ უიკენსი და დრამერი [[ეიბ ლებორიელ უმცროსი]].<ref>{{harvnb|ბენიტესი|2010|p=15}}: New band details; {{harvnb|საუნზი|2010|pp=510–511}}: New band details.</ref> მათი ტურნე [[Driving World Tour]] 2002 წლის აპრილში დაიწყო და მოიცვა [[აშშ]], [[მექსიკა]], [[იაპონია]] და სხვა ქვეყნები. ტურნეს შემაჯამებელი ორმაგი საკონცერტო ალბომი ''[[Back in the U.S.]]'' მსოფლიო მასშტაბით აგრეთვე გამოიცა ''[[Back in the World]]''-ის სახით.{{sfn|საუნზი|2010|pp=517–518}}{{refn|group=nb|''Back in the U.S.'' აშშ-ში იყო #8, ხოლო ''Back in the World'' ბრიტანეთში იყო #5,.<ref>{{harvnb|ბლეინი|2007|p=261}}: უმაღლესი პოზიცია აშშ ჩარტში - ''Back in the U.S.''; {{harvnb|რობერტსი|2005|p=312}}: ბრიტანეთის ჩარტების უმაღლესი პოზიციები - ''Back in the World''.</ref>}}{{refn|group=nb|ტურნეს Driving World Tour მსვლელობისას მაკ-კარტნი 36 სიმღერისგან შემდგარი პროგრამისას ასრულებდა The Beatles-ის 33 სიმღერას, მათ შორის პოპურის.{{sfn|საუნზი|2010|p=512}}}} ცნობილი იყო, რომ ტურნემ მუსიკოსს მოუტანა 126.2 მილიონი აშშ დოლარის შემოსავალი, ანუ დღეში დაახლოებით 2 მილიონი. Billboard-მა კონცერტების ამ სერიას წლის ტურნე უწოდა.<ref>ტურნეს შემოსავალი: {{cite web|last=Waddell|first=Ray|title= The Top Tours of 2002: Veterans rule the roost, with Sir Paul leading the pack|work=Billboard|date=28 დეკემბერი 2002 |accessdate=12 ივნისი 2012|url= http://books.google.com/books?id=RA0EAAAAMBAJ&pg=PA60&dq=billboard+box+office+2002+gross+world+mccartney&hl=en&sa=X&ei=3UIST-zwI4bnsQLxyOXQAw&ved=0CDAQ6AEwAA#v=onepage&q=billboard%20box%20office%202002%20gross%20world%20mccartney&f=false}}</ref> 2002 წლის ივლისში მაკ-კარტნიმ [[ჰიზერ მილზი|ჰიზერ მილზთან]] იქორწინა. ნოემბერში, ჯორჯ ჰარისონის გარდაცვალების წლისთავზე იგი გამოვიდა ღონისძიებაზე [[Concert for George]].<ref>{{harvnb|ჰარი|2002|pp=577}}: McCartney's marriage to Mills; {{harvnb|Doggett|2009|pp=332–333}}: Concert for George.</ref> [[სუპერ-ბოული]]ს 2002 წლის სერიის წინ მან შეასრულა "Freedom" და გამოვიდა თამაშების ამ სერიის 2005 წლის ეტაპის წინ.<ref>{{harvnb|ჰარი|2002|pp=825–826}}: მაკ-კარტნი სუპერ-ბოულ XXXVI-ის გახსნაზე 2002 წელს გამოვიდა; {{harvnb|Sandford|2006|p=396}}: McCartney performing at Super Bowl XXXIX in 2005.</ref> 2002 წელს ინგლისის ჰერალდიკის კოლეჯმა მას პირადი ჰერალდიკა გადასცა, რომელზეც გამოსახული იქნა ლივერპულის ჩიტი, [[ლივერპულის სიმბოლო]], რომელსაც ნისკარტით უკავია გიტარა. ჰერალდიკაზე აგრეთვე წარმოდგენილია ოთხი სიმბოლო [[ხოჭოები]]ს გამოსახულებით. ჰერალდიკის მთავარი ფრაზაა ''Ecce Cor Meum'' ({{lang-lat|შეხედე, ჩემო გულო}}).<ref name="BBCCREST">{{cite news|url= http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/england/2599041.stm |title=Ex-Beatle granted coat of arms |publisher=BBC News|date=22 დეკემბერი 2002 |accessdate=1 ივლისი 2012}}</ref> 2003 წელს პოლს და ჰიზერს შეეძინათ შვილი, ბეატრის მილი.{{sfn|საუნზი|2010|p=523}} 2005 წლის ივლისში მაკ-კარტნი გამოვიდა ლონდონის ჰაიდ-პარკში, [[Live&nbsp;8]]-ზე და მარათონი გახსნა სიმღერით "[[Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band (სიმღერა)|Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band]]" (რომელიც [[U2]]-სთან ერთად შეასრულა), ხოლო დახურა სიმღერებით "[[Drive My Car]]" ([[ჯორჯ მაიკლი]]ს მონაწილეობით), "[[Helter Skelter (სიმღერა)|Helter Skelter]]" და "[[The Long and Winding Road]]".{{sfn|ბლეინი|2007|pp=268–269}}{{refn|group=nb|2005 წლის ივნისში მაკ-კარტნიმ გამოსცა ელექტრონული ალბომი ''[[Twin Freaks]]'', ჩაწერილი რემიქსების ავტორ [[Freelance Hellraiser]]-თან ერთად. მასში შეტანილი იქნა პოლის სოლო სიმღერების რემიქსები.{{sfn|ბლეინი|2007|p=268}}}} სექტემბერში გამოვიდა მისი ახალი როკ ალბომი ''[[Chaos and Creation in the Backyard]]'', რომლისთვისაც პოლმა თითქმის ყველა ინსტრუმენტზე დაუკრა. {{sfn|Molenda|2005|pp=68–70}}{{refn|group=nb|''Chaos and Creation in the Backyard'' 2012 წლისთვის იყო მაკ-კარტნის უკანასკნელი ალბომი, რომელიც საუკეთესო ათეულში მოხვდა. ბრიტანეთში მან #10 პოზიცია დაიკავა, ხოლო აშშ-ში - #6. მისი სინგლი "[[Fine Line]]" 2012 წლისთვის იყო უკანასკნელი, რომელიც ბრიტანეთის საუკეთესო 20-ეულში მოხვდა. აშშ-ში მას წარმატება არ ჰქონია. "[[Jenny Wren]]", ალბომის კიდევ ერთი სინგლი, ბრიტანეთში #22 იყო.<ref>{{harvnb|ბლეინი|2007|p=269}}: ბრიტანეთის და აშშ-ის ჩარტების უმაღლესი პოზიციები - "Fine Line"; {{harvnb|ბლეინი|2007|p=271}}: ბრიტანეთის და აშშ-ის ჩარტების უმაღლესი პოზიციები - ''Chaos and Creation in the Backyard''; {{harvnb|ბლეინი|2007|p=274}}: ბრიტანეთის ჩარტების უმაღლესი პოზიციები - "Jenny Wren".</ref>}}{{refn|group=nb|''Chaos and Creation in the Backyard''-ის გამოსვლა მოჰყვა აშშ-ის ტურნე, 2005 წელს აშშ-ში რიგით მეათე ყველაზე შემოსავლიანი ტურნე, რომელმაც მუსიკოსს რვა კონცერტის შემდეგ 17 მილიონი აშშ დოლარი მოუტანა. პირველი კონცერტის დროს შესრულდა 35 სიმღერა, აქედან 33 - The Beatles-ის. 2006 წელს გამოვიდა პოლის კლასიკური ალბომი ''[[Ecce Cor Meum]]''.{{sfn|ბლეინი|2007|p=276}}{{refn|group=nb|''Ecce Cor Meum'' კლასიკური მუსიკის ჩარტში #2 იყო, როგორც ბრიტანეთში, ასევე აშშ-ში.{{sfn|ბლეინი|2007|p=276}}}} როკ ალბომი ''[[Memory Almost Full]]'' 2007 წელს გამოიცა.{{sfn|საუნზი|2010|p=540–541}}{{refn|group=nb|''Memory Almost Full'' აშშ-ში #3 იყო და ჩარტში 15 კვირა იმყოფებოდა. 2012 წლისთვის იგი იყო მაკ-კარტნის უკანასკნელი ალბომი, რომელიც ხუთეულში მოხვდა.<ref>{{cite web|url={{BillboardURLbyName|artist=paul mccartney|chart=all}}|title=Memory Almost Full – Paul McCartney|work=Billboard|date=23 ივნისი 2007|accessdate=2 ივლისი 2012}}</ref>}} 2008 წელს The Fireman-მა დღეისთვის უკანასკნელი ალბომი ''[[Electric Arguments]]'' გამოუშვა.{{sfn|საუნზი|2010|p=559}}{{refn|group=nb|''Electric Arguments'' ''Billboad 200''-ში #67 იყო, ხოლო დამოუკიდებელი ალბომების ჩარტში - #1.<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/album/the-fireman/electric-arguments/1190371#|title=Electric Arguments – the Fireman|work=Billboard|date=13 დეკემბერი 2008|accessdate=2 ივლისი 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121027111117/http://www.billboard.com/album/the-fireman/electric-arguments/1190371|archivedate=2012-10-27}}</ref>}} 2008 წელს იგი გამოვიდა ლივერპულში, ამ ქალაქის ევროპის კულტურის დედაქალაქის წლის აღსანიშნავად. 2009 წელს, ოთხწლიანი პაუზის შემდეგ მაკ-კარტნი დაუბრუნდა ტურნეებს და 80-ზე მეტი კონცერტით გამოვიდა.<ref>{{cite web |title=Paul McCartney Treats Liverpool to 'A Day in the Life' Live Debut |work=Rolling Stone |url=http://www.rollingstone.com/rockdaily/index.php/2008/06/02/paul-mccartney-treats-liverpool-to-a-day-in-the-life-live-debut/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080701222334/http://www.rollingstone.com/rockdaily/index.php/2008/06/02/paul-mccartney-treats-liverpool-to-a-day-in-the-life-live-debut/ |archivedate=2008-07-01 |date=2 ივნისი 2008 |accessdate=3 მაისი 2012 }}</ref> The Beatles-ის [[ედ სალივანის შოუ]]ში გამოჩენიდან 45-ზე მეტი წლის შემდეგ იგი დაუბრუნდა ნიუ-იორკს და დაუკრა ''[[Late Show with David Letterman]]''-ში.<ref>{{cite web|url=http://www.rollingstone.com/music/news/paul-mccartney-stuns-manhattan-with-set-on-lettermans-marquee-20090716|title=Paul McCartney Stuns Manhattan With Set on Letterman's Marquee|work=Rolling Stone|date=16 ივლისი 2009|accessdate=4 მაისი 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170918154708/https://www.rollingstone.com/music/news/paul-mccartney-stuns-manhattan-with-set-on-lettermans-marquee-20090716|archivedate=18 სექტემბერი 2017}}</ref> 2009 წლის 9 სექტემბერს [[EMI]]-მ გამოსცა The Beatles-ის ძირითადი სტუდიური კატალოგი, რომელიც შემუშავდა ოთხწლიანი რემასტერინგის შედეგად. აგრეთვე გამოვიდა მუსიკალური ვიდეო თამაში ''[[The Beatles: Rock Band]]''.<ref>2009 წლის 9 სექტემბერს გამოცემული რემასტერები: {{cite press release |publisher=EMI |title=The Beatles' Entire Original Recorded Catalogue Remastered by Apple Corps Ltd. |date=7 აპრილში 2009 |url=http://www.emimusic.com/news/2009/the-beatles-entire-original-recorded-catalogue-remastered-by-apple-corps-ltd-and-emi-music-for-worldwide-release-on-september-9-2009-9-9-09/ |accessdate=25 ივნისი 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120401100034/http://www.emimusic.com/news/2009/the-beatles-entire-original-recorded-catalogue-remastered-by-apple-corps-ltd-and-emi-music-for-worldwide-release-on-september-9-2009-9-9-09/ |archive-date=1 აპრილი, 2012 }}; ''The Beatles: Rock Band'': {{cite news|last=Gross |first=Doug |url=http://www.cnn.com/2009/SHOWBIZ/Music/09/04/beatles.999/index.html |title=Still Relevant After Decades, The Beatles Set to Rock 9&nbsp;სექტემბერი&nbsp;2009 |date=4 სექტემბერი 2009 |publisher=CNN |accessdate=25 ივნისი 2012}}</ref> მაკ-კარტნის ხანგრძლივი წარმატების გამო ხშირად იწვევენ ამა თუ იმ დარბაზის გახსნის დღეს. 2009 წელს მან [[შის სტადიონი]]ს ადგილზე აშენებულ [[Citi Field]]-ზე ჩაატარა სამი კონცერტი, რომლის დასასწრები ბილეთები ბოლომდე იქნა გაყიდული. ჩანაწერები ამ გამოსვლებიდან მოხვდა ალბომში ''[[Good Evening New York City]]'', რომელიც წლის ბოლოს გამოვიდა.{{sfn|საუნზი|2010|p=560}} 2010 წელს მაკ-კარტნიმ პიტსბურგში [[Consol Energy Center]] გახსნა.<ref>{{cite web |url=http://www.post-gazette.com/stories/local/breaking/paul-mccartney-sells-out-two-shows-at-consol-251182/ |first=Scott |last=Mervis |title=Paul McCartney sells out two shows at Consol |work=Pittsburgh Post-Gazette |date=14 ივნისი 2010 |accessdate=3 მაისი 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120507042728/http://www.post-gazette.com/stories/local/breaking/paul-mccartney-sells-out-two-shows-at-consol-251182/ |archivedate=2012-05-07 }}</ref>{{refn|group=nb|2010 წლის ნოემბერში [[iTunes]]-ის მაღაზიაში გამოქვეყნდა The Beatles-ის 13 ძირითადი სტუდიური კანონიკური ალბომი, კომპილაციები ''[[Past Masters]]'' და ''[[1962–1966]]''/''[[1967–1970]]''. ამით The Beatles იქცა ერთ-ერთ აღსანიშნავ როკ-კოლექტივად, რომელმაც მუსიკა ციფრულ ბაზარზე გაიტანა. <ref>ონლაინ კატალოგები: {{cite news |last=La Monica |first=Paul R. |title=Hey iTunes, Don't Make It Bad... |publisher=CNNMoney.com |date=7 სექტემბერი 2005 |url=http://money.cnn.com/2005/09/07/technology/personaltech/beatles/index.htm |accessdate=25 ივნისი 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090904070136/http://money.cnn.com/2005/09/07/technology/personaltech/beatles/index.htm |archivedate=4 სექტემბერი 2009 }}; The Beatles-ის კატალოგი iTunes-ზე: {{cite news |last=Aswad |first=Jem |title=Beatles End Digital Boycott, Catalog Now on iTunes |work=Rolling Stone |location=New York |date=16 ნოემბერი 2010 |accessdate=17 ნოემბერი 2010 |url=http://www.rollingstone.com/music/news/beatles-end-digital-boycott-catalog-now-on-itunes-20101116 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170918154516/https://www.rollingstone.com/music/news/beatles-end-digital-boycott-catalog-now-on-itunes-20101116 |archivedate=18 სექტემბერი 2017 }}</ref>}} === 2011–დღემდე === [[ფაილი:Paul McCartney - ON THE RUN - Uruguay, 2012-04-16 (3).jpg|thumb|220პქ|left|პოლ მაკ-კარტნი - On The Run - ურუგვაი, 2012]] 2011 წლის ივლისში მაკ-კარტნიმ ახალ [[Yankee Stadium]]-ზე ორი კონცერტი გამართა. ''[[New York Times]]''-ში დაიწერა პირველი კონცერტის მიმოხილვა, რომელშიც ნახსენები იქნა „მაკ-კარტნი არ ემშვიდობება მსმენელს, არამედ გამოდის სტადიონებზე და მარათონულ კონცერტებს ატარებს.“<ref>{{cite news |title=A Gentle Reminder of Paul McCartney's Survival and Vitality |author=Pareles, Jon |url=http://www.nytimes.com/2011/07/17/arts/music/paul-mccartney-yankee-stadium-concert-review.html?_r=1&adxnnl=1&adxnnlx=1351188035-olFM0An2vU8CahviBsDdvQ& |newspaper=The New York Times |date=16 ივლისი 2011 |accessdate=25 ოქტომბერი 2012}}</ref> 2011 წლის სექტემბერში, ნიუ-იორკის საბალეტო დასის შეკვეთით, მაკ-კარტნიმ გამოუშვა პირველი საცეკვაო პარტიტურა, დაწერილი პიტერ მარტინსთან ერთად - ''[[Ocean's Kingdom]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.paulmccartney.com/albums/oceans-kingdom|title=Paul McCartney: ''Ocean's Kingdom''|publisher=paulmcartney.com|access-date=26 June 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140513040542/http://www.paulmccartney.com/albums/oceans-kingdom|archive-date=13 May 2014|date=2 ოქტომბერი, 2011}}</ref> იმავე წელს, უკვე დაშორებულმა ჰიზერ მილზთან, მან იქორწინა ნენსი შეველთან.<ref name="BBC News">{{cite news|url=http://www.bbc.co.uk/news/uk-15230730|title=Sir Paul McCartney marrying for the third time|publisher=BBC News |date=9 ოქტომბერი 2011|accessdate=5 მაისი 2012}}</ref> ახალი სტუდიური ალბომი, ჯაზური სტანდარტების ქავერ-ვერსიებით, ''[[Kisses on the Bottom]]'', მან 2012 წლის თებერვალში გამოსცა. იმავე თვეში, [[გრემის ჯილდო|გრემის დაჯილდოებაზე]] გამოსვლამდე ორი დღით ადრე, ჩანაწერების ხელოვნებათა და მეცნიერებათა ეროვნულმა აკადემიამ იგი MusiCares-ის წლის პიროვნებად დაასახელა.<ref>''Kisses on the Bottom'': {{cite web|url=http://www.paulmccartney.com/web/guest/album-details?p_p_id=AlbumDetails_WAR_AlbumDetailsportlet&p_p_lifecycle=0&p_p_state=normal&p_p_mode=view&p_p_col_id=column-1&p_p_col_count=1&p_r_p_564233524_tag=album-kisses+on+the+bottom&#p_AlbumDetails_WAR_AlbumDetailsportlet#TOP|title=Paul McCartney: ''Kisses On The Bottom''|publisher=paulmccartney.com|accessdate=26 ივნისი 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120520030631/http://www.paulmccartney.com/web/guest/album-details?p_p_id=AlbumDetails_WAR_AlbumDetailsportlet&p_p_lifecycle=0&p_p_state=normal&p_p_mode=view&p_p_col_id=column-1&p_p_col_count=1&p_r_p_564233524_tag=album-kisses+on+the+bottom&#p_AlbumDetails_WAR_AlbumDetailsportlet|archivedate=2012-05-20}}; MusiCares/გამოსვლა გრემიზე: {{cite web |url=http://www.grammy.com/news/paul-mccartney-is-2012-musicares-person-of-the-year |title=Paul McCartney Is 2012 MusiCares Person of the Year |publisher=National Academy of Recording Arts and Sciences |date=13 სექტემბერი 2011 |accessdate=3 მაისი 2012 }}</ref> 2013 წლისთვის მაკ-კარტნი რჩებოდა მსოფლიოს ერთ-ერთ რეკორდსმენ მუსიკოსად. მეხიკოში 100.000-ზე მეტი მსმენელის წინ გამართულმა ორმა კონცერტმა მას 6 მილიონი აშშ დოლარი მოუტანა.<ref>''Billboard''-ის მონაცემები მექსიკაში შემოსავლის შესახებ: {{cite web|url=http://www.billboard.biz/bbbiz/charts/currentboxscore.jsp| title=Charts:Current Box Score|work=Billboard|accessdate=13 ივნისი 2012}}</ref>{{refn|group=nb|მაკ-კარტნის ბენდმა 2012 წლის 8 მაისს მეხიკოში შეასრულა 37 სიმღერა. აქედან 33 The Beatles-ის იყო.<ref>2012 წლის 8 მაისის კონცერტი მეხიკოში: {{cite web|url=http://www.paulmccartney.com/web/guest/tour-details?p_p_id=archivedtourdate_WAR_Toursportlet&p_p_lifecycle=0&p_p_state=normal&p_p_mode=view&p_p_col_id=column-1&p_p_col_count=1&p_r_p_564233524_tag=tour_date-on+the+run-mexico+city&_archivedtourdate_WAR_Toursportlet_tourDateId=3545824&|title=Paul McCartney: On the Run|publisher=paulmcartney.com|accessdate=24 ივნისი 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120529134020/http://www.paulmccartney.com/web/guest/tour-details?p_p_id=archivedtourdate_WAR_Toursportlet&p_p_lifecycle=0&p_p_state=normal&p_p_mode=view&p_p_col_id=column-1&p_p_col_count=1&p_r_p_564233524_tag=tour_date-on+the+run-mexico+city&_archivedtourdate_WAR_Toursportlet_tourDateId=3545824&|archivedate=2012-05-29}}</ref>}} 2012 წლის ივნისში მაკ-კარტნიმ დახურა დედოფალ ელისაბედის ალმასის იუბილესადმი მიძღვნილი კონცერტი, რომელიც [[ბაკინგემის სასახლე|ბაკინგემის სასახლის]] წინ გაიმართა. მან შეასრულა "Let It Be" და "Live and Let Die".<ref>{{cite web|last=Sutherland|first=Mark|date=5 ივნისი 2012|title=Paul McCartney, Elton John Honor Queen at Diamond Jubilee Concert|work=Rolling Stone|url=http://www.rollingstone.com/music/news/paul-mccartney-elton-john-honor-queen-at-diamond-jubilee-concert-20120605|accessdate=12 მაისი 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171209020110/http://www.rollingstone.com/music/news/paul-mccartney-elton-john-honor-queen-at-diamond-jubilee-concert-20120605|archivedate=9 დეკემბერი 2017}}</ref> იგი აგრეთვე გამოვიდა [[2012 წლის ზაფხულის ოლიმპიური თამაშები]]ს გახსნის ცერემონიის დასასრულს, იმავე წლის 27 ივლისს და შეასრულა "[[The End (The Beatles-ის სიმღერა)|The End]]" და "[[Hey Jude]]", ამღერა რა ყველა დამსწრე.<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/news/uk-18329666|title=Sir Paul to end London 2012 opening ceremony|publisher=BBC News|accessdate=5 ივნისი 2012}}</ref> ამ გამოსვლისთვის ოლიმპიური თამაშების ორგანიზატორებისგან მან მიიღო 1 მილიონი გირვანქა სტერლინგის ოდენობის ჰონორარი.<ref>{{cite web|url=http://www.huffingtonpost.com/2012/07/30/paul-mccartney-olympics-payment_n_1720412.html|title=Paul McCartney Olympics Payment: Singer Paid One Pound ($1.57) For Big Gig |work=Huffington Post|accessdate=5 აგვისტო 2012}}</ref> 12 დეკემბერს იგი ჯგუფ [[ნირვანა (ჯგუფი)|ნირვანას]] ყოველი წევრების, [[კრისტ ნოვოსელიჩი]]ს, [[დეივ გროლი]]სა და [[პეტ სმირი]]ს გარემოცვაში კონცერტზე [[12-12-12: The Concert for Sandy Relief]] გამოვიდა, რომელსაც თვალს დაახლოებით 2 მილიარდი მაყურებელი ადევნებდა.<ref>{{cite web|last1=შრაივერი|first1=ჯერი|last2=დოიჩი|first2=ლინდსი| url=http://www.usatoday.com/story/life/music/2012/12/12/sandy-benefit-concert-review/1762995/?utm_source=dlvr.it&utm_medium=twitter&dlvrit=206567 |title=Springsteen, Kanye, Stones, McCartney rock Sandy relief |work=USA Today |date=13 დეკემბერი 2012 |accessdate=13 დეკემბერი 2012}}</ref> 2013 წლის 28 აგვისტოს მან სინგლის სახით გამოსცა სასათაურო სიმღერა მომავალი სტუდიური ალბომიდან ''[[New (ალბომი)|New]]''<ref>{{cite magazine |last=Greenwald |first=David |url=https://www.billboard.com/articles/news/5672788/paul-mccartneys-new-single-lands-album-due-in-october-listen |title=Paul McCartney's 'New' Single Lands, Album Due in October: Listen |magazine=Billboard |date=28 აგვისტო, 2013 |access-date=31 აგვისტო, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130830083739/http://www.billboard.com/articles/news/5672788/paul-mccartneys-new-single-lands-album-due-in-october-listen |archive-date=30 აგვისტო, 2013 }}</ref>. [[ფაილი:Paul McCartney, 2011 04.jpg|thumb|პოლ მაკ-კარტნი, 2011]] The Beatles-ის სპეციალური წვლილისთვის და ''ედ სალივანის შოუში'' ჯგუფის მონაწილეობის საიუბილეო თარიღის აღსანიშნავად 2014 წლის 27 იანვარს ედ სალივანის თეატრში ჩაიწერა და 9 თებერვალს CBS-ზე გადაიცა სპეციალური შოუ ''[[The Night That Changed America: A Grammy Salute to The Beatles]]'', რომელზეც The Beatles-ის 22 კლასიკური სიმღერა სხვადასხვა შემსრულებელმა წარადგინა, მათ შორის - მაკ-კარტნიმ და სტარმა.<ref>Gans, Andrew. [http://www.playbill.com/news/article/187391-Anna-Kendrick-David-Letterman-John-Mayer-Keith-Urban-Katy-Perry-Sean-Penn-Stevie-Wonder-and-More-Set-for-CBS-Beatles-Tribute-Song-List-Announced?tsrc=hph "Anna Kendrick, David Letterman, John Mayer, Keith Urban, Katy Perry, Sean Penn, Stevie Wonder and More Set for CBS' Beatles Tribute; Song List Announced"] Playbill.com, 7 თებერვალი 2014</ref> 2014 წლის 19 მაისს ცნობილი გახდა, რომ მაკ-კარტნის უცნობი ვირუსი დაუდგინეს და იგი იძულებული იყო, გადაედო იაპონური ტურნე, რომელიც ერთი კვირის შემდეგ იწყებოდა. ტურნეს ფარგლებში მას უნდა გაემართა კონცერტი ბუდოკანის დარბაზშიც, რომელშიც The Beatles გამოსულა. მაკ-კარტნიმ ექიმის რჩევით თარიღები გადადო ოქტომბრისთვის.<ref>{{cite web |url=http://www.telegraph.co.uk/culture/music/the-beatles/10840033/Paul-McCartney-cancels-a-string-of-Japan-concerts-due-to-unspecified-virus.html |title=Paul McCartney cancels a string of Japan concerts due to unspecified 'virus' |last1=Demetriou|first1=Danielle |date=19 მაისი 2014 |website=telegraph.co.uk |publisher=Telegraph Media Group Ltd. |accessdate=20 მაისი 2014}}</ref> თუმცა, ტურნე 5 ივლისს, ნიუ-იორკში განაახლა, 3 საათიანი კონცერტით.<ref name="RSAlbany">{{cite news|url=http://www.rollingstone.com/music/news/paul-mccartney-bounces-back-in-albany-20140706|title=Paul McCartney Bounces Back in Albany|last=Vozick-Levinson|first=Simon|date=6 ივლისი 2014|work=[[Rolling Stone]]|accessdate=21 ივლისი 2014}}</ref> 14 აგვისტოს იგი გამოვიდა სან-ფრანცისკოს [[კენდლსტიკ პარკი|კენდლსტიკ პარკში]] - ეს იყო ამ ტერიტორიაზე გამართული უკანასკნელი კონცერტი, ვინაიდან მოგვიანებით იგი შემდგომი სამშენებლო მიზნებით დანგრეული იქნა. 1966 წელს The Beatles-მა აქ უკანასკნელი კონცერტი გამართა.<ref>{{cite web|url=http://www.rollingstone.com/music/live-reviews/paul-mccartney-candlestick-park-final-show-ferguson-tribute-20140815?flv=1|title=Paul McCartney Closes Candlestick Park 'in Style' - Rolling Stone|work=Rolling Stone|accessdate=27 სექტემბერი 2014}}</ref> 2014 წელს მაკ-კარტნიმ ჩაწერა სიმღერა „Hope for the Future“, რომელიც ვიდეო თამაშში ''[[Destiny (ვიდეო თამაში)|Destiny]]''<ref name="Music">{{cite web |last=Sinclair |first=Brendan |date=7 ივლისი 2012 |url=http://www.gamespot.com/news/paul-mccartney-working-with-bungie-6386022 |title=Paul McCartney working with Bungie |publisher=[[CBS Interactive]] |work=[[GameSpot]] |accessdate=7 ივლისი 2012}}</ref><ref>{{cite web|title=Destiny End Credits Easter Egg reveals Paul McCartney's Song Hope for the Future|url=http://www.gamespot.com/videos/destiny-end-credits-easter-egg-reveals-paul-mccart/2300-6421274/|publisher=Gamespot|accessdate=12 სექტემბერი 2014}}</ref> იქნა შეტანილი. ნოემბერში გამოვიდა ალბომი ''[[The Art of McCartney]]'', რომელშიც სხვადასხვა შემსრულებელი ასრულებს პოლის საავტორო 42 სიმღერას - როგორც სოლო, ასევე The Beatles-ის პერიოდიდან.<ref>{{cite web|url=http://www.rollingstone.com/music/news/paul-mccartney-tribute-comp-bob-dylan-kiss-cover-beatles-20140909|title=Bob Dylan, Kiss and More Cover Paul McCartney for Tribute Comp - Rolling Stone|work=Rolling Stone|accessdate=27 სექტემბერი 2014}}</ref> 2014 წლის 31 დეკემბერს მაკ-კარტნიმ და [[კანიე უესტი|კანიე უესტმა]] გამოუშვეს ერთობლივი სინგლი „[[Only One (კანიე უესტის სიმღერა)|Only One]]“.<ref>{{cite web|last1=Markman|first1=Rob|title=Kanye West Drops New Song For The New Year: Listen To ‘Only One’|url=http://www.mtv.com/news/2038419/kanye-west-only-one-new-year/|publisher=MTV|accessdate=1 იანვარი 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150103205002/http://www.mtv.com/news/2038419/kanye-west-only-one-new-year/|archivedate=3 იანვარი 2015}}</ref><ref>{{cite web|last1=Nelson|first1=Michael|title=Kanye West – "Only One" (Feat. Paul McCartney)|url=http://www.stereogum.com/1726996/kanye-west-only-one-feat-paul-mccartney/mp3s/|publisher=Stereogum|accessdate=1 იანვარი 2015}}</ref><ref>{{cite web|title=Kanye West Season Returns With The Release Of ‘Only One’ Ft. Paul McCartney|url=http://uproxx.com/smokingsection/2014/12/kanye-west-only-one-download-new-music/|publisher=Uproxx|accessdate=1 იანვარი 2015}}</ref><ref>{{cite web|last1=Young|first1=Alex|title=Kanye West premieres "Only One" featuring Paul McCartney — listen|url=http://consequenceofsound.net/2014/12/kanye-west-premieres-only-one-featuring-paul-mccartney-listen/|publisher=Consequence of Sound|accessdate=1 იანვარი 2015}}</ref> ცნობილი გახდა, რომ უესტთან ერთად პოლმა კიდევ ცხრა სიმღერა ჩაწერა.<ref>{{cite web|last1=Nostro|first1=Lauren|title=Happy New Year: Kanye West Just Dropped "Only One" f/ Paul McCartney|url=http://www.complex.com/music/2014/12/kanye-west-only-one|publisher=Complex|accessdate=1 იანვარი 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151010215808/http://www.complex.com/music/2014/12/kanye-west-only-one|archivedate=10 ოქტომბერი 2015}}</ref> 2018 წლის 20 ივნისს მაკარტნიმ გამოუშვა ორი სიმღერა, „I Don't Know“ და „Come On to Me“, ალბომიდან ''[[Egypt Station]]'', რომელიც გამოვიდა 7 სექტემბერს [[Capitol Records]]-ის საშუალებით.<ref>{{cite web|url=https://www.rollingstone.com/music/news/paul-mccartney-details-new-double-a-side-single-w521717|title=Paul McCartney Details New Double A-Side Single|first=Jon|last=Blistein|date=19 ივნისი, 2018|publisher=''rollingstone.com''|accessdate=4 ივლისი, 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180620011814/https://www.rollingstone.com/music/news/paul-mccartney-details-new-double-a-side-single-w521717|archivedate=20 ივნისი, 2018|url-status=live}}</ref> ''Egypt Station'' 36 წლის განმავლობაში მაკ-კარტნის პირველი ალბომი იყო, რომელიც [[Billboard 200]]-ის ცხრილში მოექცა და ნომერ პირველამდე მიაღწია.<ref name=":0">{{Cite news|url=https://news.sky.com/story/paul-mccartney-scores-first-number-one-album-in-united-states-in-36-years-11500498|title=Paul McCartney scores first number one album in United States in 36 years|work=Sky News|accessdate=17 სექტემბერი, 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180917143327/https://news.sky.com/story/paul-mccartney-scores-first-number-one-album-in-united-states-in-36-years-11500498|archivedate=17 სექტემბერი, 2018|url-status=live}}</ref> == მუსიკოსობა == მაკ-კარტნის, ძირითადად თვითნასწავლი მუსიკოსის, მიდგომა ავტორმა [[იენ მაკდონალდი|იენ მაკდონალდმა]] აღწერა, როგორც „ბუნებრივად მიბმული მუსიკის ფორმალურ ასპექტებზე, ყოველგვარი განათლების გარეშე... იგი მხოლოდ ინსტინქტით ქმნიდა ტექნიკურად „დასრულებულ ნამუშევრებს“, ჰარმონიის შესახებ გადაწყვეტილებებს იღებდა ძირითადი ტონალობისა და ფაქიზი სმენის მეშვეობით... იგი არის ბუნებრივი მელოდისტი, შემქმნელი სიმღერებისა, რომლებსაც შუეძლიათ არსებობა ჰარმონიისგან ცალკე“.<ref>{{harvnb|მაკდონალდი|2005|p=12}}: Natural melodist, {{harvnb|მაკდონალდი|2005|p=13}}: Perfect pitch and an acute pair of ears.</ref> მაკ-კარტნი ამბობდა: „მე ჩემს უფრო მუსიკაზე ფიქრისას მახსენდება გამოქვაბულის პრიმიტიული მუსიკოსები, რომლებიც ყოველგვარი განათლების გარეშე ჩამოყალიბდნენ.“{{sfn|ბენიტესი|2010|p=134}} === ბას-გიტარა === მაკ-კარტნის მიერ ბას-გიტარის ფლობა აღიარებულია სხვა ბასისტების მიერ, რომელთა შორის არიან [[სტინგი]], [[Dr. Dre]]-ს ბასისტი [[მაიკ ელიზონდო]] და [[კოლინ მულდინგი]] ([[XTC]]).{{sfn|ბეიკონი|მორგანი|2006|p=8}} მაკ-კარტნი უფრო მეტად ცნობილია, როგორც მედიატორის მომხმარებელი, მაგრამ მის გარეშეც უკრავს. {{sfn|ბეიკონი|მორგანი|2006|p=28}} პოლი არ იყენებს სლეპინგის ან მიუტინგის ტექნიკას. {{sfn|Jisi|2005|p=42}} [[Motown]]-ის შემსრულებლებმა, როგორიც არის [[ჯეიმზ ჯეიმერსონი]], მაკ-კარტნიზე დიდი გავლენა მოახდინეს - უკანასკნელს პოლმა მელოდიური სტილის გამო თავისი გმირი უწოდა. მასზე აგრეთვე გავლენა მოახდინა [[ბრაიან უილსონი]]ს ტექნიკამ: „იგი უჩვეულო მიმართულებით მიდიოდა“.{{sfn|ბეიკონი|მორგანი|2006|pp=38–39}} მისი კიდევ ერთი საყვარელი ბასისტია [[სტენლი კლარკი]].<ref>{{harvnb|Mulhern|1990|p=18}}: The influence of Motown and James Jamerson, {{harvnb|Mulhern|1990|p=22}}: Stanley Clarke.</ref> {{quote box|quote= „პოლი ერთ-ერთი ნოვატორი ბას-გიტარისტია... იმის ნახევარი, რასაც ამჟამად უკრავს, პირდაპირ აღებულია The Beatles-ის პერიოდიდან... ყველაფერში ეგოისტია, მაგრამ ბას-გიტარასთან მიმართებაში ოდნავ მორიდებულია.“{{sfn|Sheff|Golson|1981|p=142}} |source= —ლენონი, ჟურნალი ''[[Playboy]]'', იანვარი 1981|width=25%|align=right|style=padding:8px;}} The Beatles-ში ადრეული წლების პერიოდში მაკ-კარტნი იყენებდა ბას-გიტარას [[Höfner 500/1]], თუმცა 1965 წელს ჩაწერისას მოულოდნელად შემოიღო [[Rickenbacker 4001]]S. როგორც წესი, იგი იყენებდა [[Vox (მუსიკალური ტექნიკა)|Vox-ის გამაძლიერებლებს]], მაგრამ 1967 წლისთვის გამაძლიერებლის სახით დაიწყო [[Fender Bassman]]-ის გამოყენებაც.<ref>{{harvnb|ბებიუკი|ბეიკონი|2002|pp=16–17}}: Höfner 500/1, {{harvnb|ბებიუკი|ბეიკონი|2002|pp=44–45}}: Rickenbacker 4001, {{harvnb|ბებიუკი|ბეიკონი|2002|pp=85–86, 92–93, 103, 116, 134, 140, 173, 175, 187, 211}}: Vox amplifiers; {{harvnb|მაკდონალდი|2005|p=298}}: Fender Bassman.</ref> 1980-იანების ბოლოს და 1990-იანების დასაწყისში [[Wal (ბასი)|Wal 5-String]]-ს იყენებდა, როგორც თავად ამბობდა - ბას-პარტიების უფრო ჩახლეჩილი ჟღერადობისთვის, განსხვავებით Höfner-ისფან, რომელზეც უფრო მგრძნობიარედ უკრავდა, რასაც იგი თავისი შესრულების სტილის საფუძვლად თვლის. {{sfn|Jisi|2005|p=42}} ამ მიზეზით იგი 1990 წელს Höfner-ს დაუბრუნდა.{{sfn|Jisi|2005|p=42}} ამჟამად იგი კონცერტებზე [[Mesa Boogie#ბასის გამაძლიერებლები|Mesa Boogie]]-ის ბასის გამაძლიერებლებს იყენებს.{{sfn|Mulhern|1990|p=19}} მაკდონალდის აზრით „[[She's a Woman]]“ არის პირველი შემთხვევა, როდესაც მაკ-კარტნის ბასზე დაკვრის სტილი დრამატულად შეიცვალა, ხოლო The Beatles-ის ბიოგრაფი კრის ინგემი აღნიშნავს, რომ ''Rubber Soul''-ზე მაკ-კარტნის სტილმა აღსანიშნავი პროგრესი განიცადა, განსაკუთრებით სიმღერაში „[[The Word (სიმღერა)|The Word]]“.<ref>{{harvnb|მაკდონალდი|2005|pp=133–134}}: "She's a Woman"; {{harvnb|ინგემი|2009|p=299}}: "began to come into its own".</ref> ავტორები ბეიკონი და მორგანი ერთმანეთს ეთანხმებიან და მაკ-კარტნის რიტმს ამ სიმღერაში უწოდებენ „ბასზე დაკვრის უმაღლეს წერტილს და... მის ინსტრუმენტზე დაკვრის სერიოზული ტექნიკური შესაძლებლობების პირველ მტკიცებულად.“<ref>{{harvnb|ბეიკონი|მორგანი|2006|pp=10, 44}}: ''Rubber Soul'' as the starting point for McCartney's bass improvement, {{harvnb|ბეიკონი|მორგანი|2006|p=98}}: "a high point in pop bass playing".</ref> მაკდონალდის აზრით, ამერიკული სოულ-სიმღერებიდან, [[ჯეიმზ ბრაუნი]]ს „[[Papa's Got a Brand New Bag]]-იდან“ და პიკეტის „[[In the Midnight Hour]]-იდან“ მაკ-კარტნიმ აიღო ელემენტები და შთაგონებული იქნა „დღემდე ყველაზე სპონტანური ბას-პარტიის შექმნისას“.{{sfn|მაკდონალდი|2005|pp=178–180}} ბეიკონი და მორგანი „[[Rain (The Beatles-ის სიმღერა)|Rain]]-ის“ ბას-პარტიას აღწერენ, როგორც „დაკვრის განსაცვიფრებელ მაგალითს... როგორც რიტმის და წამყვანი ბასის... გრიფზე ადგილის შერჩევის მხრივ... იგი სწორად აღიქვამს, რაც ცხადად ჰკარნახობს მელოდიას, რიღაც ჟღერადობა რიტმისთვის მეტად ჩახლეჩილი ხდება.“{{sfn|ბეიკონი|მორგანი|2006|pp=112–113}} მაკდონალდი თვლის, რომ ეს სიმღერა არის The Beatles-ის საუკეთესო [[A-მხარე და B-მხარე|B-მხარე]], აღნიშნავს რა მის „ხმაურით გაჟღენთილ ტექსტურას, რომელიც მაკ-კარტნის ბასის ირგვლივ ტრიალებს“, რაც, ავტორის აზრით, იმდენად ორიგინალურია, რომ ქმნის სიმღერის წალეკვის საშიშროებას.“ მაკდონალდი აგრეთვე აღნიშნავს „ბასის პარტიის ეგზოტიკური [[მელიზმი|მელიზმში]]“ ინდური კლასიკური მუსიკის გავლენას. .<ref>{{harvnb|მაკდონალდი|2005|pp=196–198}}: "Rain".</ref> მაკ-კარტნის აზრით, ალბომი ''[[Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band]]'' შეიცავს მის საუკეთესო და ყველაზე ნოვატორულ ბას-პარტიებს, განსაკუთრებით სიმღერა „[[Lucy in the Sky with Diamonds]]“.{{sfn|Jisi|2005|p=45–46}} === აკუსტიკური გიტარა === {{quote box|quote= „სხვა ინსტრუმენტები რომ არ მქონოდა, აკუსტიკური გიტარა მექნებოდა.“{{sfn|Mulhern|1990|p=22}} |source= — მაკ-კარტნი, ''Guitar Player'', ივლისი 1990|width=25%|align=right|style=padding:8px;}} მაკ-კარტნი აკუსტიკურ გიტარაზე დაკვრისას ძირითადად მედიატორს იყენებს, თუმცა თითების ტექნიკასაც მიმართავს.{{sfn|Mulhern|1990|p=22}} აკუსტიკურ გიტარაზე დაკვრის მაგალითებია The Beatles-ის „Yesterday“, „I'm Looking Through You“, „[[Michelle (სიმღერა)|Michelle]]“, „[[Blackbird (სიმღერა)|Blackbird]]“, „[[I Will (The Beatles-ის სიმღერა)|I Will]]“, „[[Mother Nature's Son]]“ და „[[Rocky Raccoon]]“.<ref>{{harvnb|მაკდონალდი|2005|pp=157–158}}: "Yesterday", {{harvnb|მაკდონალდი|2005|pp=174–175}}: "I'm Looking Through You", {{harvnb|მაკდონალდი|2005|pp=175–176}}: "Michelle", {{harvnb|მაკდონალდი|2005|pp=291–292}}: "Blackbird", {{harvnb|მაკდონალდი|2005|pp=305–306}}: "Mother Nature's Son", {{harvnb|მაკდონალდი|2005|p=308}}: "Rocky Raccoon", {{harvnb|მაკდონალდი|2005|p=315}}: "I Will".</ref> „Blackbird“ არის მისი პირადი ფავორიტი. ამ სიმღერაში აკუსტიკურ გიტარაზე დაკვრის ტექნიკა მან ასე აღწერა: „ეშმაკობის საკუთარი მეთოდი მაქვს... სინამდვილეში ერთდროულად ორ სიმს ჩამოვკრავ... ვცდილობდი ხალხური მუსიკის შემსრულებლების იმიტირებას.“{{sfn|Mulhern|1990|p=22}} მსგავსი ტექნიკა მან გამოიყენა სიმღერაში „[[Jenny Wren]]“.{{sfn|Molenda|2005|p=79}} აკუსტიკური ჩანაწერების უმეტესობაში იგი უკრავს [[Epiphone Texan]]-ზე, თუმცა [[C. F. Martin & Company#ექვსსიმიანი გიტარები|Martin D-28]]-იც გამოუყენებია.<ref>{{harvnb|ბებიუკი|ბეიკონი|2002|pp=146–147, 152, 161, 164}}: Epiphone Texan; {{harvnb|ბებიუკი|ბეიკონი|2002|pp=215, 218, 222, 239}}: Martin D-28.</ref> === ელექტრონული გიტარა === {{quote box|quote= „ლინდას ძალიან მოსწონდა, თუ როგორ ვუკრავდი გიტარაზე, მაგრამ მე - არა. ვფიქრობ, არსებობენ ნამდვილი გიტარისტებიც და ჩემნაირებიც, რომლებსაც უყვართ დაკვრა.“{{sfn|Mulhern|1990|p=23}} |source= — მაკ-კარტნი, ''Guitar Player'', ივლისი 1990|width=20%|align=right|style=padding:8px;}} The Beatles-ის რამდენიმე სიმღერაში მაკ-კარტნი ელექტრონულ გიტარაზე უკრავს. მათ შორის აღსანიშნავია, როგორც მაკდონალდი ამბობს, „[[Drive My Car]]-ში“ [[Epiphone Casino]]-ზე შესრულებული „მძვინვარე ბასრი სლაიდ გიტარის სოლო“. მაკ-კარტნი ამ ინსტრუმენტზე ამბობდა: „ერთი ელექტრონული გიტარის არჩევის საშუალება რომ მქონოდა, ეს იქნებოდა.“<ref>{{harvnb|ბებიუკი|ბეიკონი|2002|p=149}}: "If I had to pick one electric guitar"; {{harvnb|მაკდონალდი|2005|pp=166–167}}: "Drive My Car", "fiercely angular slide guitar solo".</ref> „[[Taxman]]-ში“ მის სოლოს მაკდონალდი აღწერს, როგორც „განსაცვიფრებელს“, ხოლო „Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band-ში“ და „[[Helter Skelter (სიმღერა)|Helter Skelter]]-ში“ - როგორც „მყვირალას“. მაკდონალდმა აგრეთვე აღიარა მაკ-კარტნის „ბრწყინვალე ფსევდო-ინდური“ გიტარის სოლო „[[Good Morning Good Morning]]-ში“.<ref>{{harvnb|მაკდონალდი|2005|pp=200–201}}: "Taxman", {{harvnb|მაკდონალდი|2005|pp=232–234}}: "Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band", {{harvnb|მაკდონალდი|2005|pp=234–235}}: "Good Morning Good Morning", {{harvnb|მაკდონალდი|2005|pp=297–298}}: "Helter Skelter".</ref> წამყვან სოლო პოლი აგრეთვე ასრულებს „[[Another Girl]]-ში“.{{sfn|მაკდონალდი|2005|p=145}} „Taxman-ში“ დაკრული სოლოს შესახებ მაკ-კარტნის კომენტარი ასეთი იყო: „ძალიან შთაგონებული ვიყავი [[ჯიმი ჰენდრიქსი]]თ. ეს იყო ჩემთვის გიტარის უკავშირის ეფექტის პირველი მცდელობა.“{{sfn|Mulhern|1990|p=22}} 1990 წელს პოლმა საყვარელ გიტარისტებს შორის დაასახელა [[ედი ვან ჰალენი]], [[ერიკ კლეპტონი]] და დეივიდ გილმორი, მაგრამ დაამატა - „ჰენდრიქსი მაინც ყველაზე მეტად მიყვარს.“{{sfn|Mulhern|1990|p=22}} ელექტრონული გიტარებიდან იგი ძირითადად [[Gibson Les Paul]]-ს იყენებს, განსაკუთრებით ცოცხალი გამოსვლებისას.{{sfn|Mulhern|1990|p=19}} === ვოკალი === მაკ-კარტნის ვოკალური სტილი მუსიკის რამდენიმე ჟანრს მოიცავს. „[[Call Me Back Again]]-ში“ ბენიტესის აზრით, იგი ანათებს, „როგორც ბლუზური სოლო ვოკალისტი“. მაკდონალდი წერს, რომ „[[I'm Down]]“ არის „როკ-ენ-როლის კლასიკა, რომელიც ასახავს მაკ-კარტნის ვოკალურ და სტილისტურ მრავალმხრივობას“.<ref>{{harvnb|ბენიტესი|2010|p=68}}: "Call Me Back Again"; {{harvnb|მაკდონალდი|2005|p=156}}: "I'm Down".</ref> იგი აგრეთვე აღნიშნავს „Helter Skelter-ს“, როგორც მძიმე მეტალის ადრეულ მაგალითს, ხოლო „Hey Jude-ს“, როგორც პოპ-როკის ჰიბრიდს, ხაზს უსვამს რა „მაკ-კარტნის მიერ გოსპელური სტილის მელიზმების გამოყენებას და მის ფსევდო-სოულურ კივილს სიმღერის დაბოლოებაში“.<ref>{{harvnb|მაკდონალდი|2005|pp=297–298}}: "Helter Skelter", {{harvnb|მაკდონალდი|2005|pp=302–304}}: "Hey Jude".</ref> ბენიტესის აზრით, „[[Hope of Deliverance]]“ და „[[Put It There]]“ არის მაკ-კარტნის მიერ ხალხური მუსიკის გამოყენების მაგალითები. მუსიკათმცოდნე [[უოლტერ ევერეტი (მუსიკათმცოდნე)|უოლტერ ევერეტი]] „[[When I'm Sixty-Four]]-სა“ და „[[Honey Pie]]-ს“ [[ვოდევილი|ვოდევილის]] მცდელობებად თვლიდა.<ref>{{harvnb|ბენიტესი|2010|p=128}}: "Put It There", {{harvnb|ბენიტესი|2010|p=138}}: "Hope of Deliverance"; {{harvnb|ევერეტი|1999|pp=112–113}}: "When I'm Sixty-Four", {{harvnb|ევერეტი|1999|pp=189–190}}: "Honey Pie".</ref> The Beatles-ის „[[სვინგი (მუსიკა)|სვინგურ]] ბიტს 24 ტაქტიან „She's a Woman-ში““ მაკდონალდი უწოდებს „ყველაზე უკიდურეს ჟღერადობად, რომელსაც იმ დროისთვის მიაღწიეს“, ხოლო მაკ-კარტნის ხმას - „მისი რეგისტრის უმაღლეს ზღვარამდე მისულს, რომელიც ნებისმიერ წამს გაწყდება.“{{sfn|მაკდონალდი|2005|pp=133–134}} „[[I've Got a Feeling]]-ზე“ ავტორი ამბობს, რომ იგი არის „ბინძური, საშუალო ტემპის როკი“, „ღონიერი და ნაღვლიანი“ ვოკალური შესრულებით, ხოლო „Back in the U.S.S.R.-ს“ აღწერს, როგორც „The Beatles-ის ერთ-ერთ უკანასკნელ რიტმულ როკ-სიმღერად“, რომელშიც ჟღერს მაკ-კარტნის ყვირილი, საუკეთესო „Drive My Car-ის“ შემდეგ, რომელიც სამი წლით ადრე ჩაიწერა.<ref>{{harvnb|მაკდონალდი|2005|pp=309–310}}: "Back in the U.S.S.R"., {{harvnb|მაკდონალდი|2005|p=332}}: "I've Got a Feeling", a "raunchy, mid-tempo rocker" with a "robust and soulful" performance.</ref> === კლავიშებიანი საკრავები === The Beatles-ის რამდენიმე სიმღერაში მაკ-კარტნი ფორტეპიანოზე უკრავს. მათ შორის არის „[[Every Little Thing (სიმღერა)|Every Little Thing]]“, „She's a Woman“, „[[For No One]]“, „[[A Day in the Life]]“, „Hello, Goodbye“, „Hey Jude“, „[[Lady Madonna]]“, „Let It Be“ და „The Long and Winding Road“.<ref>{{harvnb|მაკდონალდი|2005|pp=128–129}}: "Every Little Thing", {{harvnb|მაკდონალდი|2005|pp=178–180}}: "She's a Woman", {{harvnb|მაკდონალდი|2005|pp=205–206}}: "For No One", {{harvnb|მაკდონალდი|2005|pp=227–232}}: "A Day in the Life", {{harvnb|მაკდონალდი|2005|pp=272–273}}: "Hello, Goodbye", {{harvnb|მაკდონალდი|2005|pp=275–276}}: "Lady Madonna", {{harvnb|მაკდონალდი|2005|pp=337–338}}: "Let It Be", {{harvnb|მაკდონალდი|2005|pp=239–241}}: "The Long and Winding Road", {{harvnb|მაკდონალდი|2005|pp=302–304}}: "Hey Jude".</ref> მაკდონალდის აზრით, ფორტეპიანოს პარტია „Lady Madonna-ში“ მსმენელს [[ფეტს დომინო]]ს მოაგონებს, ხოლო „Let It Be-ში“ გოსპელური რიტმი გამოიყენება.<ref>{{harvnb|მაკდონალდი|2005|pp=275–276}}: "Lady Madonna", {{harvnb|მაკდონალდი|2005|pp=337–338}}: "Let It Be".</ref> ავტორი მაკ-კარტნის სოლოს მელოტრონზე, სიმღერის „[[Strawberry Fields Forever]]“ შესავალში უწოდებს სიმღერის ინდივიდუალურობის მნიშვნელოვან ნაწილს.{{sfn|მაკდონალდი|2005|p=219}} The Beatles-ის „[[Maxwell's Silver Hammer]]-ში“ და Wings-ის „Loup (1st Indian on the Moon)-ში“ მაკ-კარტნი უკრავს [[მუგის სინთეზატორი|მუგის სინთეზატორზე]].<ref>{{harvnb|მაკდონალდი|2005|p=357}}: "Maxwell's Silver Hammer"; {{harvnb|ბენიტესი|2010|p=46}}: "Loup (1st Indian on the Moon)".</ref> ინგემის აზრით, „[[With a Little Luck]]“ და „[[London Town (Wings-ის სიმღერა)|London Town]]“ „სავსეა სინთეზატორზე გამორჩეულად მგრძნობიარე შესრულებით“<ref>{{harvnb|ინგემი|2009|p=117}}: "the most sensitive pop synthesizer touches"; {{harvnb|ბლეინი|2007|p=123}}: McCartney playing keyboards on "London Town".</ref> === დასარტყმელი საკრავები === დასარტყმელ საკრავებზე პოლი უკრავს The Beatles-ის სიმღერებში „Back in the U.S.S.R.“, „[[Dear Prudence]]“, „[[Martha My Dear]]“, „[[Wild Honey Pie]]“ და „[[The Ballad of John and Yoko]]“.<ref>{{harvnb|მაკდონალდი|2005|p=309}}: "Wild Honey Pie", {{harvnb|მაკდონალდი|2005|pp=309–310}}: "Back in the USSR", {{harvnb|მაკდონალდი|2005|pp=310–311}}: "Dear Prudence", {{harvnb|მაკდონალდი|2005|p=322}}: "Martha My Dear", {{harvnb|მაკდონალდი|2005|pp=345–347}}: "The Ballad of John and Yoko".</ref> იგი აგრეთვე ასრულებს დასარტყმელი საკრავების ყველა პარტიას პირველ ორ სოლო ალბომებზე ''McCartney'' და ''McCartney II'', ისევე, როგორც Wings-ის ალბომზე ''Band on the Run''. ''Chaos and Creation in the Backyard''-ში პოლი თითქმის ყველა დასარტყმელ პარტიას უკრავს.<ref>{{harvnb|ბენიტესი|2010|p=19}}: ''McCartney'', {{harvnb|ბენიტესი|2010|p=52}}: ''Band on the Run'', {{harvnb|ბენიტესი|2010|p=99}}: ''McCartney II''; {{harvnb|Molenda|2005|pp=68–70}}: he played most of the instrumentation himself.</ref> === ფირის ყულფები === 1960-იანი წლების შუა პერიოდში, როდესაც ერთხელ სტუმრად ეწვია მეგობარ [[ჯონ დანბარი|ჯონ დანბარს]], მაკ-კარტნიმ უჩვენა მაგნიტური ფირები, რომლებიც შეყვარებულის, [[ჯეინ ეშერი]]ს სახლში დაამონტაჟა. მათზე წარმოდგენილი იყო სხვადასხვა სიმღერების მიქსები, მუსიკალური ფრაგმენტები და სხვა ექსპერიმენტული მცდელობები. ანოტაცია ამტკიცებდა, რომ ფირი მისთვის შედგენილი იქნა [[დიკ ჯეიმზი]]ს მიერ.{{sfn|მაილზი|1997|pp=217–218}} ამერიკელი ავანგარდული მუსიკოს [[ჯონ კეიჯი]]ს გავლენით მაკ-კარტნიმ გიტარების, სხვადასხვა ხმის და ბონგოების [[Brenell Engineering Ltd.|Brenell]]-ის ტექნიკაზე ჩაწერით შეადგინა ფირის ერთგვარი ყულფები. საბოლოო პროდუქტს მან „ელექტრონული სიმფონიები უწოდა“.{{sfn|მაილზი|1997|pp=219–220}} იგი ჩანაწერების უკუღმა აბრუნებდა, აჩქარებდა ან ანელებდა და ქმნიდა სასურვებლ ეფექტებს. მსგავსი მეთოდები The Beatles-მა გამოიყენა საკუთარ სიმღერებში „[[Tomorrow Never Knows]]“ და „[[The Fool on the Hill]]“.<ref>{{Harvnb|მაკდონალდი|2005|pp=185–193}}: Tape loops used on "Tomorrow Never Knows"; {{Harvnb|ევერეტი|1999|pp=138–139}}: Tape loops used on "The Fool on the Hill".</ref> === ადრეული შთაგონება === {{quote box|quote= „[[მესია]] გამოჩნდა!“<ref>{{harvnb|The Beatles|2000|p=21}}: "the Messiah has arrived!", (ძირითადი წყარო); {{harvnb|სპიცი|2005|p=41}}: "The Messiah had arrived", (მეორეხარისხოვანი წყარო).</ref> |source= —მაკ-კარტნი პრესლის შესახებ, ''The Beatles Anthology'', 2000|width=20%|align=right|style=padding:8px;}} მაკ-კარტნიზე ადრეულ პერიოდში გავლენა იქონია [[ლიტლ რიჩარდი]]ს, [[ელვის პრესლი]]ს, [[ბადი ჰოლი]]ს, [[კარლ პერკინსი]]ს და [[ჩაკ ბერი]]ს მუსიკამ.<ref>{{harvnb|ჰარი|2000a|pp=140–141}}: Chuck Berry; {{harvnb|ჰარი|2002|pp=420–425}}: Buddy Holly, {{harvnb|ჰარი|2002|p=727}}: Elvis Presley; {{harvnb|Mulhern|1990|p=33}}: Carl Perkins and Little Richard; {{harvnb|სპიცი|2005|pp=41, 92, 97, 124}}: Presley, {{harvnb|სპიცი|2005|pp=131–133, 225, 538}}: Holly, {{harvnb|სპიცი|2005|pp=134, 374, 446, 752}}: Berry.</ref> კითხვაზე, თუ რატომ არ მოხვდა პრესლი ''Sgt. Pepper''-ის გარეკანზე, მაკ-კარტნიმ უპასუხა: „იგი ზედმეტად დიდი პიროვნება იყო და სხვებთან ხსენება შეუძლებელი იყო... ამიტომ, სიაში არ შევიტანეთ, ვინაიდან იგი უფრო მეტი იყო, ვიდრე... პოპულარული მომღერალი, იგი იყო მეფე ელვისი.“{{sfn|ჰარი|2002|p=727}} პოლს უთქვამს, რომ ბასის პარტია „[[I Saw Her Standing There]]-ში“ პირდაპირ აღებულია ჩაკ ბერის „[[I'm Talking About You]]-დან“.<ref>{{harvnb|მაკდონალდი|2005|pp=66–67}}: "According to McCartney, the bassline was taken from&nbsp;"...I'm Talking About You"; {{harvnb|Mulhern|1990|p=18}}: McCartney: "I'm not gonna tell you I wrote the thing when Chuck Berry's bass player did; {{harvnb|მაილზი|1997|p=94}}: McCartney: "I played exactly the same notes as he did and it fitted our number perfectly".</ref> ლიტლ რიჩარდს პოლი თავის კერპს უწოდებს, რომლის ფალცეტური ვოკალური იმპროვიზაციები იქცა მაკ-კარტნის ვოკალური ტექნიკის შთაგონებად. {{sfn|Mulhern|1990|p=33}} მას უთქვამს, რომ „I'm Down“ ლიტლ რიჩარდის იმიტირების სახით დაწერა.<ref>{{harvnb|მაკდონალდი|2005|p=156}}: (მეორეხარისხოვანი წყარო); {{harvnb|მაილზი|1997|p=201}}: (ძირითადი წყარო).</ref> 1971 წელს მაკ-კარტნიმ შეიძინა ბადი ჰოლის კატალოგის გამოცემის უფლება, ხოლო 1976 წელს, მუსიკოსის დაბადებიდან 40 წლის აღსანიშნავად, ინგლისში გახსნა ჰოლის ყოველწლიური კვირეული. ფესტივალში მონაწილეობდა სხვადასხვა მიწვეული მუსიკოსი, ტარდებოდა სიმღერების შექმნის და ხატვის კონკურსები და გაიმართა ჯგუფ [[The Crickets]]-ის გამოსვლები.<ref>{{harvnb|ჰარი|2002|pp=420–425}}: "Buddy Holly Week" 1976–2001.</ref> == ცხოვრების სტილი== === შემოქმედებითი საქმიანობა === [[ფაილი:Mccartney gershwin.png|thumb|ბარაკ ობამა პოლ მაკ-კარტნის გადასცემს გერშვინის ჯილდოს]] 1950-იან წლებში, ჯერ კიდევ სკოლის პერიოდში, მაკ-კარტნი წარმატებული იყო ხატვაში. ხშირად ნამუშევრებისთვის მას უმაღლეს შეფასებებს ანიჭებდნენ. თუმცა, საკმარისი გამოცდილება არ ჰქონია და სამხატვრო კოლეჯში ვერ ჩააბარა. {{sfn|კარლენი|2009|pp=44–45}} 1960-იანებში იგი ვიზუალურ ხელოვნებაში ექსპერიმენტებს ატარებდა, შეისწავლიდა ექსპერიმენტულ კინემატოგრაფიას და კინოთეატრებში ხშირად დადიოდა, ისევე, როგორც თეატრალური და კლასიკური მუსიკის ღონისძიებებზე. ლონდონის ავანგარდულ სცენასთან პირველად შეხება ჰქონდა მხატვარ ჯონ დანბარის მეშვეობით, რომელმაც მას რობერტ ფრეიზერი, ნახატებით მოვაჭრე გააცნო.{{sfn|ჰარი|2002|p=307}} ფრეიზერის ბინაში მან პირველად დაიწყო მხატვრობის დაფასება, გაიცნო [[ენდი უორჰოლი]], [[კლეს ოლდენბურგი]], [[პიტერ ბლეიკი (მხატვარი)|პიტერ ბლეიკი]] და [[რიჩარდ ჰემილტონი (მხატვარი)|რიჩარდ ჰემილტონი]].{{sfn|მაილზი|1997|p=243}} მოგვიანებით მან შეიძინა [[რენე მაგრიტი|მაგრიტის]] ნაშრომები და მხატვრის მიერ შექმნილი ვაშლის გამოსახულება გამოიყენა [[Apple Records]]-ის ლოგოს სახით.{{sfn|მაილზი|1997|pp=256–267}} მაკ-კარტნი მონაწილეობდა მეისონს იარდზე (ლონდონი) მდებარე [[Indica Gallery]]-ს აღდგენაში. ეს იყო [[ბარი მაილზი]]ს მიერ დაარსებული გალერეა, რომელშიც ჯონ ლენონი პირველად შეხვდა [[იოკო ონო]]ს. მაილზი აგრეთვე იყო ანდერგრაუნდული გაზეთ ''[[International Times]]''-ის დამაარსებელი - მაკ-კარტნი მას თავდაპირველად ფინანსურად დაეხმარა, მოგვიანებით კი, დრო და დრო, იძლეოდა ინტერვიუებს, რათა მკითხველთა ყურადღება მიექცია. 1997 წელს მაილზმა გამოსცა მაკ-კარტნის ოფიციალური ბიოგრაფია ''[[Many Years From Now]]''.<ref>{{harvnb|ჰარი|2000a|pp=549–550}}: Indica Gallery renovation and Lennon meeting Ono; {{harvnb|ჰარი|2002|pp=549–550}}: Miles as McCartney's official biographer; {{harvnb|მაილზი|1997|pp=232, 237–238}}: Barry Miles and ''IT''.</ref> მხატვრობით პოლი კიდევ უფრო აქტიურად დაინტერესდა ვილემ დე კონინგის ხილვის შემდეგ.{{sfn|სპიცი|2005|p=84}} 1983 წელს მან კვლავ დაიწყო ხატვა და 1999 წელს გერმანიაში პირველი გამოფენა მოაწყო. 70 ნახატისგან შემდგარ კოლექციაში შედიოდა ლენონის, ენდი უორჰოლის და [[დეივიდ ბოუი]]ს პორტრეტები.{{sfn|მაილზი|1997|p=266}} მიუხედავად იმისა, რომ თავდაპირველად საჯაროდ ნამუშევრების გამოფენა არ სურდა, გადაიფიქრა მას შემდეგ, რაც ორგანიზატორმა ვოლფგანგ ზუტნერმა გამოხატა მისი ნახატებით დაინტერესება.{{sfn|საუნზი|2010|p=453}} 2000 წლის სექტემბერში [[არნოლფინი]]ში ([[ბრისტოლი]]) გაიმართა მაკ-კარტნის ნახატების პირველი ბრიტანული გამოფენა, 500 ტილოთი.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/946175.stm|title=McCartney art makes UK debut|publisher=BBC News|date=29 სექტემბერი 2000|accessdate=30 ივნისი 2000}}</ref> 2000 წლის ოქტომბერში გამოფენა გაიხსნა მუსიკოსის მშობლიურ ლივერპულში. მაკ-კარტნიმ განაცხადა: „უოკერის სამხატვრო გალერეაში ნახატების გამოფენა შემომთავაზეს...იქ მე და ჯონს არაერთი სასიამოვნო დღე გაგვიტარებია. ამიტომ ძალიან აღფრთოვანებული ვარ. 15 წლის განმავლობაში არავისთვის მითქვამს, რომ ვხატავდი, ახლა კი გამოვაფენ.“<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/981721.stm |title=McCartney and Yoko art exhibitions, 20 ოქტომბერი 2000 |publisher=BBC News | date=20 ოქტომბერი 2000|accessdate=3 მაისი 2012 }}; {{cite web|url=http://www.liverpoolmuseums.org.uk/walker/exhibitions/mccartney/home.asp |title=Walker Gallery Exhibition: 24 May&nbsp;– 4 აგვისტო 2002 |publisher=liverpoolmuseums.org.uk |accessdate=3 მაისი 2012}}</ref> მაკ-კარტნი აგრეთვე არის ლივერპულის თეატრალური ინსტიტუტის ძირითადი მფარველი.{{sfn|ჰარი|2002|pp=517–526}} ბავშვობისას პოლს დედა უკითხავდა ლექსებს და შემდგომში წიგნებს აკითხებდა. მამის ინიციატივით პოლი და მისი ძმა მაიკლი [[კროსვორდი|კროსვორდებს]] ხსნიდნენ და „სიტყვების მარაგს“ ამდიდრებდნენ.<ref>{{harvnb|მაილზი|1997|p=12}}: "word power" (ძირითადი წყარო); {{harvnb|სპიცი|2005|p=82}}: "word power" (მეორეხარისხოვანი წყარო).</ref> 2001 წელს მაკ-კარტნიმ გამოსცა ''Blackbird Singing'', ლექსების და საკუთარი სიმღერების კომპილაციური ალბომი. ლივერპულსა და ნიუ-იორკში წიგნის წარდგენისას მან ნაწყვეტები წაიკითხა.<ref name="FaberandFaber">{{cite news|url=http://www.guardian.co.uk/books/2001/mar/17/poetry.music |title=Roll over, Andrew Motion|date=14 ოქტომბერი 2006 |work=The Guardian |accessdate=13 ივლისი 2009 | first=Michael | last=Horovitz}}</ref> წიგნის შესავალში იგი განმარტავს: „მოზარდობისას...მქონდა დიდი სურვილი, რომ ჩემი ლექსი გამოქვეყნებულიყო სკოლის ჟურნალში. დავწერე რაღაც ღრმა და აზრიანი - რომელიც არ გამოაქვეყნეს - და, ვფიქრობ, იმ დროიდან კვლავ ვცდილობდი.“{{sfn|McCartney|Mitchell|2001|p=13}} 2005 წელს მან მწერალ ფილიპ არდოსთან და ანიმატორ ჯეფ დანბართან ერთად გამოსცა ''[[High in the Clouds|High in the Clouds: An Urban Furry Tail]]'', რომელსაც გარდიანმა უწოდა „ანტიკაპიტალისტური საბავშვო წიგნი“.<ref>{{cite web|url=http://www.guardian.co.uk/books/2005/dec/18/booksforchildrenandteenagers.features|title=It took him years to write&nbsp;... |last=Merritt|first=Stephanie|work=The Guardian|date=17 დეკემბერი 2005|accessdate=3 მაისი 2012}}</ref> {{quote box|quote= „ვფიქრობ, ჩვენში არსებობს მოთხოვნა, შევაჩეროთ დროის ეფემერულობა. მუსიკით... ნახატებით... გთხოვთ, უბრალოდ სცადეთ და დააფიქსირეთ ერთი წამი.“{{sfn|ინგემი|2009|p=219}} |source= —მაკ-კარტნი|width=25%|align=right|style=padding:8px;}} 1981 წელს მაკ-კარტნის ინიციაციტით ჯეფ დანბარმა შექმნა მოკლემეტრაჟიანი ანიმაციური ფილმი ''[[რუპერტი და ბაყაყების სიმღერა]]''. პოლი იყო მისი სცენარისტი და პროდიუსერი, ისევე, როგორც რამდენიმე პერსონაჟის გამხმოვანებელი.{{sfn|ჰარი|2002|p=767}} 1992 წელს მან დანბართან ერთად იმუშავა ფრანგი მხატვრის [[ონორ დომიე]] შემოქმედების ამსახველ ანიმაციურ ფილმზე, რომელმაც [[BAFTA]]-ს ჯილდო მიიღო.<ref name="Animatedfilm1992">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/3520421.stm |title=McCartney releases frog follow-up |date=29 თებერვალი 2004 |publisher=BBC News |accessdate=3 მაისი 2012}}</ref> 2004 წელს მათ ერთად იმუშავეს ანიმაციურ მოკლემეტრაჟიან ფილმზე „[[ტროპიკული კუნძულის ზუზუნი]]“. {{sfn|ჰარი|2002|p=862}} თანმხლები სინგლი „Tropic Island Hum“/„[[We All Stand Together]]“ მოხვდა ბრიტანეთის ჩარტის 21-ე პოზიციაზე.{{sfn|ბლეინი|2007|p=266}} მაკ-კარტნი აგრეთვე იყო 1985 წლის დოკუმენტური ფილმის „ბადი ჰოლის ნამდვილი ამბავი“ პროდიუსერი და წამყვანი. მასში შეტანილია ინტერვიუები [[კით რიჩარდსი|კით რიჩარდსთან]], [[The Everly Brothers]]-თან, ბადი ჰოლის ოჯახთან და სხვა პიროვნებებთან.<ref>{{cite video |year=2004 |title=The Real Buddy Holly Story |medium=DVD |publisher=White Star (copyright MPL Communications and BBC TV) |asin=B0002VGTBQ}}</ref> 1995 წელს იგი მოხვდა „[[სიმფსონები|სიმფსონების]]“ ეპიზოდში „[[Lisa the Vegetarian]]“ და გადაიღო მოკლემეტრაჟიანი დოკუმენტური ფილმი ჯგუფ [[Grateful Dead]]-ის შესახებ. {{sfn|ჰარი|2002|pp=386–387: the Grateful Dead documentary, 789: "Lisa the Vegetarian", 862}} === ბიზნესი === 1989 წელს მდიდარი პიროვნებების სიის ტრადიციის დაარსების შემდეგ, მაკ-კარტნი ითვლება ბრიტანეთის ყველაზე მდიდარ მუსიკოსად, 2013 წლის მონაცემებით დაახლოებით 680 მილიონი გირვანქა სტერლინგის შემოსავლით.<ref name="RL2013">{{cite web|url=http://www.reuters.com/article/2013/04/11/entertainment-us-britain-music-rich-idUSBRE93A0NC20130411|last=Casciato|first=Paul|title=McCartney tops UK music rich list, Adele richest youngster|publisher=Reuters|date=11 აპრილში 2013|accessdate=4 ივნისი 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924180603/http://www.reuters.com/article/2013/04/11/entertainment-us-britain-music-rich-idUSBRE93A0NC20130411|archivedate=2015-09-24}}</ref> გარდა პროცენტებისა Apple Corps-სა და MPL Communications-ში, იგი ფლობს მუსიკის გამოცემის ფართო კატალოგს, 25.000 საავტორო უფლებით, რომელთა შორის არის მიუზიკლები „ბიჭუნები და ქალები“, „მისამღერი“, „ენი“ და „[[ბრეოლინი (მიუზიკლი)|ბრეოლინი]]“.<ref name="news.bbc.co.uk">For MPL's ownership of over 25,000 songs see: {{cite news|url= http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/1745647.stm |title=Sir Paul is 'pop billionaire' |publisher=BBC News |accessdate=13 ივლისი 2009 | date=6 იანვარი 2002}}; {{harvnb|ჰარი|2002|pp=630–632}}: MPL's ownership of ''Guys and Dolls'', ''A Chorus Line'', and ''Grease''; {{harvnb|საუნზი|2010|p=348}}: MPL's ownership of ''Annie''.</ref> 2003 წელს მუსიკოსის შემოსავალმა 40 მილიონი გირვანქა სტერლინგი შეადგინა და გაერთიანებული სამეფოს მედიაში იმ წელს ყველა მაღალ ციფრს წარმოადგენდა.<ref name="McCartney tops media rich list">{{cite news|title=McCartney tops media rich list |publisher=BBC News |date=30 ოქტომბერი 2003 |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/3227171.stm | accessdate=3 იანვარი 2010}}</ref> 2005 წლისთვის იგი 48.5 მილიონამდე გაიზარდა.<ref name="48 million in 2005">{{cite news |url=http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=/news/2006/05/18/nmacca18.xml |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080507193103/http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=%2Fnews%2F2006%2F05%2F18%2Fnmacca18.xml |archivedate=2008-05-07 |title=48&nbsp;million in 2005 |work=The Telegraph |date=18 მაისი 2006 |accessdate=22 მაისი 2010 }}</ref> მაკ-კარტნის 18 თვიანი [[On the Run Tour]]-ის შემოსავალმა 2012 წელს 37 მილიონი გირვანქა სტერლინგი შეადგინა.<ref name="RL2013"/> მაკ-კარტნის მუსიკა რამდენიმე ლეიბლზე გამოიცა. 1962 წლის იანვარში The Beatles-ის მუსიკა პირველად გამოვიდა [[Polydor Records]]-ზე, სინგლზე „[[My Bonnie]]“. [[ტონი შერიდანი]]ს და Beat Brothers-ის სახელით გამოსული ეს ფირფიტა [[Decca Records]]-მა გაერთიანებულ სამეფოში 1962 წლის აპრილში ხელახლა გამოუშვა. [[Parlophone]]-მა ჯგუფის სინგლები „[[Please Please Me (სიმღერა)|Please Please Me]]“/„[[Ask Me Why]]“ და „[[From Me to You]]“/„[[Thank You Girl]]“ ბრიტანეთში გამოსცა, ხოლო [[Vee-Jay Records]]-მა - აშშ-ში. [[Swan Records (ჯაზ-ლეიბლი)|Swan Records]]-ზე „She Loves You“/„[[I'll Get You]]“ აშშ-ში გამოვიდა - ბრიტანეთში იგი Parlophone-ის მიერ გამოიცა. აქედან მოყოლებული, 1968 წლის ივლისამდე The Beatles-ს გამოსცემდნენ [[EMI]]-ის კუთვნილი [[Capitol Records|Capitol]] (აშშ) და Parlophone (ბრიტანეთი). 1968 წლის აგვისტოდან, დაწყებული სინგლით „[[Hey Jude]]"/"[[Revolution (სიმღერა)|Revolution]]“, ახალ მასალას უშვებდა ლეიბლი [[Apple Records]] - საკუთარი სტიკერებით, მაგრამ Parlophone-ის ან Capitol-ის სერიული ნომრების მითითებით.{{sfn|ლუისონი|1992|p=350–351}} The Beatles-ის დაშლის შემდეგ, ჯგუფის მუსიკა კვლავ Apple Records-ზე გამოიცემოდა, EMI-სთან 1967 წელს გაფორმებული კონტრაქტით, რომელიც 1976 წლამდე მოქმედება. 1975 წელს The Beatles-ის წევრების პარტნიორობის ფორმალურად დაშლის შემდეგ, მაკ-კარტნიმ EMI-სთან (მსოფლიო მასშტაბით) და Capitol-თან (აშშ, კანადა) კონტრაქტი აღადგინა. 1979 წელს მაკ-კარტნიმ აშშ-სა და კანადაში [[Columbia Records]]-სთან კონტრაქტი გააფორმა. გავრცელდა ინფორმაცია იმის შესახებ, რომ იმ დროისთვის მან ყველაზე შემოსავლიანი კონტრაქტი მოიპოვა, თუმცა ამავე დროს EMI-სთან შეინარჩუნა მსოფლიოს სხვა ნაწილებში დისტრიბუციის უფლებები.{{sfn|მაკ-გი|2003|pp=125–126}} 1985 წელს მაკ-კარტნი დაუბრუნდა Capitol-ს. ამ პერიოდიდან 2006 წლამდე Parlophone პოლის მუსიკას გაერთიანებულ სამეფოში გამოსცემდა, ხოლო Capitol - აშშ-ში.<ref name="Blaney 2007 287–297">{{harvnb|ბლეინი|2007|pp=287–297}}: McCartney's discography, with release label detail; {{harvnb|რობერტსი|2005|pp=311–312}}: McCartney discography with release label detail.</ref> 2007 წელს მაკ-კარტნიმ კონტრაქტი გააფორმა ახლადჩამოყალიბებულ [[Hear Music]]-თან, რომლის რიგით პირველ შემსრულებლად იქცა. 2012 წლის ''[[Kisses on the Bottom]]''-იც ამ ლეიბლზე გამოვიდა.<ref name="rollingstone.com">For McCartney's current record label see: {{cite web|url=http://www.rollingstone.com/music/albumreviews/kisses-on-the-bottom-20120207|title=Paul McCartney: Kisses on the Bottom|last=Hermis|first=Will|date=7 თებერვალი 2012|work=Rolling Stone: Reviews|accessdate=25 ივნისი 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120618034838/http://www.rollingstone.com/music/albumreviews/kisses-on-the-bottom-20120207|archivedate=18 ივნისი 2012}}; For his joining Hear as their first artist see: {{cite news |title=McCartney joins Starbucks label |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/6476843.stm |date=22 მარტი 2007 |accessdate=25 ივნისი 2012 |publisher=BBC News }}</ref> 1963 წელს [[დიკ ჯეიმზი|დიკ ჯეიმზმა]] დააარსა [[Northern Songs]], რომელიც გამოსცემდა ლენონის/მაკ-კარტნის საავტორო სიმღერებს.{{sfn|სპიცი|2005|p=365}} თავდაპირველად პოლი ფლობდა მისი აქციების 20%-ს, რომელმაც 1965 წლიდან 15%-მდე დაიკლო. 1969 წელს ჯეიმზმა გაყიდა Northern Songs-ში თავისი წვლილი. მისი მფლობელი გახდა [[ლიუ გრეიდი]]ს [[Associated Television]] (ATV). ამას მოჰყვა მაკ-კარტნისა და ლენონის მიერ საკუთარი წვლილის გაყიდვაც, თუმცა ATV-სთან მათი კონტრაქტი 1973 წლამდე მოქმედებდა. 1979 წლიდან მაკ-კარტნის სიმღერებს გამოსცემდა MPL Communications. მაკ-კარტნიმ და [[იოკო ონო]]მ 1981 წელს სცადეს Northern Songs-ის კატალოგის შეძენა, მაგრამ გრეიდმა უარი უთხრა შემოთავაზებაზე და მთლიანად ATV მიჰყიდა ბიზნესმენ რობერტ ჰოლმს ა კორტს. 1985 წელს ATV იყიდა [[მაიკლ ჯექსონი|მაიკლ ჯექსონმა]]. 1995 წელს თავისი სიმღერების კატალოგი მან Sony-სთან, როგორც ცნობილი იყო, 59.052.000 გირვანქა ფუნტად გააერთიანა და დააარსა Sony/ATV Music Publishing, რომელშიც ფლობდა ნახევარ წილს.<ref name="JacksonBailout">{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2006/04/13/business/media/13music.html?ex=1302580800&en=45bff2f7a4da68fe&ei=5088&partner=rssnyt&emc=rss |title=Michael Jackson Bailout Said to Be Close |first=Jeff |last=Leeds |first2=Andrew Ross |last2=Sorkin |work=The New York Times |date=13 აპრილში 2006 |accessdate=26 ივნისი 2012}}</ref> მაკ-კარტნიმ გააკრიტიკა მისი გადაწყვეტილება და Northern Songs-ის წლების განმავლობაში ფლობის ფაქტი. უკანასკნელი, ფორმალურად დაშლილი, 1995 წელს Sony/ATV-ის კატალოგში იქნა ინტეგრირებული.<ref name="Harry 2002 456–459">{{harvnb|ჰარი|2002|pp=456–459}}: McCartney was unhappy about Jackson's purchase and handling of Northern Songs; {{harvnb|Southall|Perry|2006|p=203}}: Northern Songs dissolved and absorbed into Sony/ATV.</ref> მაკ-კარტნის, როგორც სიმღერების ავტორის, შემოსავალი შეადგენს აშშ-ში საერთო შემოსავლის 33⅓ პროცენტს. სხვა ტერიტორიებზე ეს ციფრი მერყეობს 50-დან 55 პროცენტამდე.{{sfn|Southall|Perry|2006|p=195}} The Beatles-ის ორი ადრეული სიმღერა „[[Love Me Do]]“ და „[[P.S. I Love You (სიმღერა)|P.S. I Love You]]“ გამოიცა EMI-ის ფილიალ Ardmore & Beechwood-ის მიერ, სანამ გაფორმდებოდა კონტრაქტი ჯეიმზთან. მაკ-კარტნიმ მათი გამოცემის უფლება 1980-იანებში Ardmore-ისგან შეიძინა, ამიტომ ეს ორი არის MPL Communications-ის მფლობელობაში არსებული The Beatles-ის მხოლოდ ორი სიმღერა.<ref name="Harry 2002 536">{{harvnb|ჰარი|2002|p=536}}: The only Beatles songs owned by MPL Communications; {{harvnb|Southall|Perry|2006|pp=192–193}}: McCartney acquired the publishing rights for "Love Me Do" and "P.S. I Love You".</ref> === ნარკოტიკები === ნარკოტიკებთან მაკ-კარტნის პირველი შეხება [[ჰამბურგი]]ს პერიოდში ჰქონდა, როდესაც The Beatles დაძაბული გრაფიკის გამო [[პრელუდინი]]ს დოზებს იყენებდა. {{sfn|მაილზი|1997|pp=66–67}} [[მარიხუანა]] მათ [[ბობ დილანი|ბობ დილანმა]] გააცნო, ნიუ-იორკის სასტუმროში, 1964 წელს. მაკ-კარტნი იხსენებს, რომ ძალიან „დაბოლილი იყო“ და „უკონტროლოდ იცინოდა“.{{sfn|მაილზი|1997|pp=186–189}} მარიხუანა მისთვის მალე ჩვევად იქცა და, მაილზის თანახმად, „[[Got to Get You into My Life]]“ სწორედ კანაბისის თემას ეხება.<ref>{{harvnb|ბრაუნი|გეინზი|2002|p=182}}: Habitual marijuana use by McCartney and the Beatles; {{harvnb|მაილზი|1997|p=190}}: Marijuana references in Beatles songs.</ref> ფილმის „[[მიშველე! (ფილმი)|მიშველე!]]“ გადაღებისას მაკ-კარტნი ხშირად ეწეოდა მას მანქანაში, სანამ სტუდიაში მივიდოდა და თავისი ტექსტიც ავიწყდებოდა.{{sfn|მაილზი|1997|pp=67–68}} [[რიჩარდ ლესტერი|რიჩარდ ლესტერმა]] შემთხვევით მოისმინა, თუ როგორ ცდილობდა ორი მიმზიდველი ქალბატონი მაკ-კარტნის [[ჰეროინი]]ს გასინჯვაზე დათანხმებას, მაგრამ მუსიკოსმა უარი განაცხადა.{{sfn|მაილზი|1997|pp=67–68}} რობერტ ფრეიზერმა მას [[კოკაინი]] გაასინჯა, რომელსაც მაკ-კარტნი ხშირად იყენებდა ''Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band''-ის ჩაწერისას და საერთო ჯამში, ერთი წლის განმავლობაში, მაგრამ ნარკოტიკის შემდეგ გამოწვეული მელანქოლია იმდენად უსიამოვნო იყო, რომ მან მისი მოხმარება შეწყვიტა.<ref>{{harvnb|მაილზი|1997|p=247}}: Cocaine use during ''Sgt. Pepper'' recording sessions; {{harvnb|მაილზი|1997|pp=384–385}}: McCartney used the drug for about a year then stopped.</ref> თავდაპირველად იგი ეწინააღმდეგებოდა [[ლსდ]]-ის გასინჯვას, მაგრამ 1966 წლის ბოლოს საბოლოოდ სცადა და 1967 წლის მარტში მეორე „ფსიქოდელიური მოგზაურობა“ ჰქონდა, ლენონთან ერთად, ''Sgt. Pepper''-ის მორიგი სტუდიური სესიის შემდეგ.<ref>{{harvnb|მაილზი|1997|pp=379–380}}: First LSD "trip", {{harvnb|მაილზი|1997|p=382}}: Second LSD "trip".</ref> მოგვიანებით იგი იყო The Beatles-ის პირველი წევრი, რომელიც ნარკოტიკზე საჯაროდ საუბრობდა: „მან ამიხილა თვალები და უკეთესად, უფრო პატიოსნად, საზოგადოების უფრო მომთმენ მონაწილედ მაქცია.“{{sfn|ბრაუნი|გეინზი|2002|p=228}} 1967 წელს მან საჯაროდ აღიარა, რომ კანაბისისადმი მიდრეკილება ჰქონდა, როდესაც The Beatles-ის სხვა წევრებთან და ეპსტაინთან ერთად მისი სახელი გამოჩნდა ''The Times''-ის ივლისის ბლოკში, რომელიც ნარკოტიკის ლეგალიზაციას მოითხოვდა, ისევე, როგორც მისი შენახვის გამო დაპატიმრებულების გათავისუფლებას და ნარკოტიკის სამედიცინო თვისებების გამოკვლევას.{{sfn|მაილზი|1997|pp=386–387}} 1972 წელს შვედეთის სასამართლომ პოლი კანაბისის შენახვის გამო 1.000 გირვანქა სტერლინგით დააჯარიმა. მოგვიანებით შოტლანდიის პოლიციამ მის ფერმაში აღმოაჩინა მარიხუანის ნერგები. 1973 წელს მას წაუყენეს ნარკოტიკის არალეგალური მოყვანის ბრალდება და 100 გირვანქა სტერლინგით დააჯარიმეს. ნარკოტიკებთან პრობლემების გამო 1973 წლის დეკემბრამდე აშშ-ის მთავრობა ვიზის გაცემაზე უარს ეუბნებოდა.<ref>{{harvnb|ჰარი|2002|pp=300–307}}: Drugs.</ref> 1975 წელს ლოს-ანჯელესში იგი კვლავ დააპატიმრეს მარიხუანის მოხმარების გამო. დანაშაულზე პასუხისმგებლობა ლინდა მაკ-კარტნიმ აიღო და სასამართლომ დახურა საქმე პოლის წინააღმდეგ. 1980 წლის იანვარში, როდესაც Wings ტოკიოში იაპონური ტურნეს ფარგლებში მიფრინავდა, მებაჟეებმა მის ტვირთში აღმოაჩინეს კანაბისის დაახლოებით 200 გრამი. მაკ-კარტნი დააკავეს და ადგილობრივ პენიტენციალურ დაწესებულებაში მოათავსეს მანამდე, სანამ მთავრობაში მუსიკოსის ბედი გადაწყდებოდა. ათი დღის შემდეგ იგი გამოუშვეს და მოახდინეს მისი დეპორტირება, ყოველგვარი ჯარიმის გარეშე.{{sfn|ჰარი|2002|pp=459–461}} 1984 წელს, [[ბარბადოსი|ბარბადოსზე]] დასვენებისას, პოლი კვლავ იქნა დაპატიმრებული მარიხუანის შენახვის გამო. იგი 200 აშშ დოლარით დააჯარიმეს.{{sfn|ჰარი|2002|pp=300–307}} ინგლისში დაბრუნების შემდეგ მან განაცხადა: „კანაბისი ნაკლებად საზიანოა, ვიდრე რომი, ვისკი, ნიკოტინი და წებო, რომლებიც ლეგალურად გამოიყენება... არ მგონია... რომ ვინმეს ამით დავუშავე.“{{sfn|ჰარი|2002|p=306}} 1997 წელს, ნარკოტიკის დეკრიმინალიზაციის მხარდასაჭერად მან განაცხადა: „ყველა მაინც ეწევა და არ შეიძლება მათი დამნაშავეებად ცნობა.“{{sfn|ჰარი|2002|p=307}} === ვეგეტარიანობა და აქტივიზმი === პოლი და ლინდა 30 წლიანი ქორწინების პერიოდში ვეგეტარიანელები იყვნენ. ეს გადაწყვეტილება მათ მიიღეს მას შემდეგ, რაც მინდორში ცხვრები იხილეს. მოგვიანებით წყვილი იქცა [[ცხოველთა უფლებები]]ს აქტივისტებად.{{sfn|ჰარი|2002|pp=880–882}} ლინდას გარდაცვალების შემდეგ თავის პირველ ინტერვიუში პოლმა განაცხადა, რომ კვლავ განაგრძობდა ბრძოლას ცხოველთა უფლებების დასაცავად და 1999 წელს 3.000.000 გირვანქა სტერლინგი გადაიხადა ბრენდის [[Linda McCartney Foods]] პროდუქციის გენეტიკურად მოდიფიცირებული ინგრედიენტებისგან დასაცავად.<ref>For McCartney's pledge to continue Linda's animal rights work see: {{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/145974.stm |title=McCartney vows to keep animal rights torch alight |publisher=BBC News |date=5 აგვისტო 1998 |accessdate=29 იანვარი 2007}}; For McCartney ensuring that Linda McCartney Foods remained GMO free, see: {{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/365947.stm |title=GM-free ingredients |publisher=BBC News |date=10 ივნისი 1999 | accessdate=3 იანვარი 2010}}</ref> 1995 წელს იგი იყო [[ტონი უორდლი]]ს დოკუმენტური ფილმის „[[შთანთქეთ დედამიწა]]“ მთხრობელი.<ref>{{cite web|url=http://www.worldpreservationfoundation.org/ecotrailers.php?id=11#.UEi_DSI4cy1|title=Devour the Earth|publisher=World Preservation Foundation|accessdate=2013-08-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130107023436/http://www.worldpreservationfoundation.org/ecotrailers.php?id=11#.UEi_DSI4cy1|archivedate=2013-01-07}}</ref> ამჟამად იგი მხარს უჭერს ცხოველთა უფლებების დამცველ ორგანიზაციას „ხალხი ცხოველებისადმი ეთიკური მოპყრობისთვის“.<ref>{{cite web|url=http://www.peta.org/features/paul-mccartney-interview.aspx|title=Sir Paul McCartney and PETA VP Dan Mathews Reflect on Two Decades of Activism|publisher=People for the Ethical Treatment of Animals|accessdate=2013-08-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121114090544/http://www.peta.org/features/paul-mccartney-interview.aspx|archivedate=2012-11-14}}</ref> მაკ-კარტნი მონაწილეობდა მის კამპანიებში და 2009 წელს მთხრობელის სახით ჩაწერა ხმა ფერმებზე არსებული მდგომარეობის ერთგვარი მხილებისთვის, რომელსაც „შუშის კედლები“ ეწოდება.<ref>{{cite web |url=http://www.telegraph.co.uk/news/celebritynews/6750881/Paul-McCartney-narrates-Peta-video-on-slaughterhouses.html |title=Video: Paul McCartney narrates Peta video on slaughterhouses |work=The Telegraph |date=7 დეკემბერი 2009 |accessdate=26 მაისი 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130922040243/http://www.telegraph.co.uk/news/celebritynews/6750881/Paul-McCartney-narrates-Peta-video-on-slaughterhouses.html |archivedate=2013-09-22 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.paulmccartney.com/news-blogs/charity-blog/27293-paul-supports-new-pro-vegetarian-peta-uk-campaign-celebrate-life|title=Paul Supports New Pro-Vegetarian PETA UK Campaign: 'Celebrate Life'|publisher=PaulMcCartney.com|accessdate=2013-08-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130116072210/http://www.paulmccartney.com/news-blogs/charity-blog/27293-paul-supports-new-pro-vegetarian-peta-uk-campaign-celebrate-life|archivedate=2013-01-16}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ecorazzi.com/2009/12/07/paul-mccartney-narrates-new-powerful-factory-farming-video/|title=Paul McCartney Narrates "If Slaughterhouses Had Glass Walls.."|last=Michael|first=Destries|date=7 დეკემბერი 2009|work=Ecorazzi|accessdate=8 დეკემბერი 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121122145840/http://www.ecorazzi.com/2009/12/07/paul-mccartney-narrates-new-powerful-factory-farming-video/|archivedate=2012-11-22}}</ref> იგი აგრეთვე უჭერდა აშშ-ის ჰუმანური საზოგადოების, საერთაშორისო ჰუმანური საზოგადოების, ცხოველთა დაცვის მსოფლიო საზოგადოებისა და დეივიდ შეპერდის მიერ დაარსებული ფონდის ინიციატივებს.<ref>{{cite web|url=http://www.tigertime.info/|title=Tiger Time|publisher=David Shepherd Wildlife Foundation|access-date=2013-08-30|archive-date=2012-12-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121213111259/http://www.tigertime.info/}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wspa-usa.org/latestnews/2012/Sir-Paul-McCartney-lends-support-to-save-turtles.aspx|title=Sir Paul McCartney lends support to save turtles|date=23 ოქტომბერი 2012|work=World Society for the Protection of Animals|accessdate=8 დეკემბერი 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140222010555/http://www.wspa-usa.org/latestnews/2012/Sir-Paul-McCartney-lends-support-to-save-turtles.aspx|archivedate=2014-02-22}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.humanesociety.org/news/press_releases/2012/07/sir_paul_mccartney_supports_be_cruelty_free_campaign_070912.html|title=Sir Paul McCartney Supports HSI and The HSUS' Be Cruelty-Free Campaign|publisher=Humane Society of the United States|accessdate=2013-08-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121101195022/http://www.humanesociety.org/news/press_releases/2012/07/sir_paul_mccartney_supports_be_cruelty_free_campaign_070912.html|archivedate=2012-11-01}}</ref> მილზთან ქორწინების შემდეგ პოლი მეუღლეს შეუერთდა კამპანიაში მაღაროების წინააღმდეგ და იქცა [[Adopt-A-Minefield]]-ის მფარფელად. ტურნეს Back in the World რამდენიმე კონცერტზე იგი ატარებდა მაისურს მაღაროების დახურვის მოთხოვნით.<ref>For McCartney becoming a patron of Adopt-A-Minefield see: {{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/1287128.stm |title=McCartney calls for landmine ban |publisher=BBC News |date=20 აპრილში 2001 | accessdate=3 იანვარი 2010}}; For McCartney wearing an anti-landmines T-shirt during the Back in the World tour see: {{cite news|url=http://www.dailymail.co.uk/news/article-538255/McCartney-divorce-battle-The-judgement-2.html |title=McCartney divorce battle: The full judgement part 2 |work=Daily Mail |date=18 მარტი 2008 |accessdate=12 მაისი 2012}}</ref> 2006 წელს წყვილი უფლისწულ ედვარდის კუნძულს ეწვია, რათა საზოგადოების ყურადღება [[სელაპები|სელაპებზე]] ნადირობისადმი მიექცია. გადაცემა ''[[Larry King Live]]''-ში წყვილი მონაწილეობდა დენი უილიამსთან [[ნიუფაუნდლენდი]]ს პრემიერ მინისტრთან დებატებში. ისინი მოითხოვდნენ მეთევზეების მხრიდან სელაპებზე ნადირობის შეწყვეტას და ამის სანაცვლოდ - მათ დაცვას.<ref>{{cite news|url=http://transcripts.cnn.com/TRANSCRIPTS/0603/03/lkl.01.html |title=Interview transcript, McCartney and Heather, Larry King Live, Seal cull |publisher=CNN |date=3 მარტი 2006 | accessdate=22 მაისი 2010}}</ref> მაკ-კარტნი აგრეთვე არის კამპანიის [[Make Poverty History]] მხარდამჭერი.<ref>{{cite web|url=http://www.looktothestars.org/charity/make-poverty-history|title=Make Poverty History: Celebrity Supporters & Events|publisher=Look to the Stars|accessdate=19 იანვარი 2013}}</ref> მაკ-კარტნის მონაწილეობა აქვს მიღებული რამდენიმე საქველმოქმედო ჩანაწერსა და კონცერტში. მათ შორის იყო [[კონცერტები კამბოჯის ხალხის დასახმარებლად]], [[Ferry Aid]], [[Band Aid (ჯგუფი)|Band Aid]], [[Live Aid]] და „[[Ferry Cross the Mersey]]-ს“ ჩაწერა.<ref>{{harvnb|ჰარი|2002|pp=270}}: Concerts for the People of Kampuchea, 327–328: "Ferry Cross the Mersey", 514–515: Live Aid; {{harvnb|რობერტსი|2005|pp=49}}: Band Aid & Band Aid 20, 187: Ferry Aid.</ref> 2004 წელს მისი სიმღერა დაემატა „აშშ-ის კამპანიის მიანმარის დასახმარებლად“, რითაც იგი მხარს უჭერდა მიანმარელ ნობელის პრემიის მფლობელ [[აუნ სან სუ ჩი]]ს. 2008 წელს მისი სიმღერა მოხვდა საქველმოქმედო ალბომში [[Aid Still Required|Aid Still Required's]], რომელიც მიზნად ისახავდა სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში 2004 წლის ცუნამის შედეგებით დაზარალებულთა დახმარებას.<ref>For the "US Campaign for Burma" see: {{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/4110628.stm |title=US campaign for Burma protest |publisher=BBC News |date=20 ივნისი 2005 | accessdate=5 მაისი 2012}}; For the ''Aid Still Required'' CD see: {{cite web|url=http://aidstillrequired.org/music|title=Aid Still Required|publisher=Aid Still Required|accessdate=3 მაისი 2012}}</ref> 2009 წელს მაკ-კარტნიმ მეთოთხმეტე [[დალაი-ლამა]] [[ტენზინ გიაცო]]ს მისწერა წერილი, რომელშიც ჰკითხა, თუ რატომ არ ეწეოდა ვეგეტარიანულ ცხოვრებას. მაკ-კარტნიმ განმარტა: „იგი ძალიან თბილად გამომეხმაურა, განაცხადა რა, რომ ექიმებმა ურჩიეს ხორცით კვება. მაშინ მე ვუპასუხე - იცით, არ ვფიქრობ, რომ ეს სწორია... როგორც ვიცი, ახლა ურჩევენ, თუ როგორ მიიღოს პროტეტინი სხვა გზით... ეს უბრალოდ არასწორია - ერთ მხრივ დალაი ლამა საუბრობს, რომ არ უნდა ვავნოთ შეგნებულ არსებებს და ამავე დროს - ''ო, სხვათა შორის, სტეიკს შევექცევი''.“<ref>{{cite web|url=http://www.guardian.co.uk/music/2010/jul/18/paul-mccartney-vegetarianism|title=Interview: Paul McCartney|last=Ellen|first=Barbara|date=17 ივლისი 2010|work=The Guardian|accessdate=11 მაისი 2012}}</ref> მაკ-კარტნი აშშ-ის პრეზიდენტ [[ბარაკ ობამა]]ს მხარდამჭერია. 2012 წლის აშშ-ის საპრეზიდენტო არჩევნების წინ მან გაავრცელა ობამას მხარდამჭერი ვიდეომიმართვა.<ref>{{cite web |url=http://voice4america.com/mariocasciano/2012/11/06/paul-mccartney-endorses-president-obama.html?fb_action_ids=552310708116307&fb_action_types=og.likes&fb_ref=wp&fb_source=aggregation&fb_aggregation_id=288381481237582#axzz2Df1U2kWz |title=Paul McCartney endorses President Obama |publisher=Voice4America |date=6 ნოემბერი 2012 |accessdate=29 ნოემბერი 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201022163158/http://voice4america.com/mariocasciano/2012/11/06/paul-mccartney-endorses-president-obama.html?fb_action_ids=552310708116307&fb_action_types=og.likes&fb_ref=wp&fb_source=aggregation&fb_aggregation_id=288381481237582#axzz2Df1U2kWz |archivedate=2020-10-22 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.youtube.com/watch?v=1pfbe9GzPyg |title=Paul McCartney And The Band Send A Message Of Support For The US Elections |publisher=YouTube |date=5 ნოემბერი 2012 |accessdate=5 ნოემბერი 2012}}</ref> === მედიტაცია === 1967 წლის აგვისტოში მაკ-კარტნიმ ლონდონის [[ჰილტონი]]ს სასტუმროში გაიცნო [[მაჰარიში მაჰეშ იოგი]]. მოგვიანებით იგი გაემგზავრა [[ბანგორი|ბანგორში]] ([[ჩრდილოეთი უელსი]]), სადაც დაესწრო კონფერენციას, რომელზეც The Beatles-ის სხვა წევრებთან ერთად გაეცნო [[ტრანსცენდენტური მედიცინა|ტრანსცენდენტური მედიცინის]] საფუძვლებს.{{sfn|ლუისონი|1992|p=261}} „მედიტაცის ძალიან კარგი იყო და მანტრებს კვლავაც ვიყენებ...ჩემი აზრით, ძალიან სურნელოვანია.“{{sfn|მაილზი|1997|p=396}} 2009 წელს მაკ-კარტნი და სტარი გამოვიდნენ კონცერტზე ნიუ-იორკის [[Radio City Music Hall]]-ში, რომელშიც მიზნად ისახავდა თანხის შეკრებას [[დეივიდ ლინჩის ფონდი]]სთვის, რომელიც, თავის მხრივ, აფინანსებდა რისკის ზღვარზე მყოფი ახალგაზრდების ტრანსცენდენტური მედიცინის მეთოდით მკურნალობას.<ref>{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2009/04/06/arts/music/06mcca.html |title=Just Say 'Om': The Fab Two Give a Little Help to a Cause |work=The New York Times |accessdate=17 ივლისი 2009 | first=Jon | last=Pareles | date=6 აპრილში 2009}}</ref> === ფეხბურთი === მაკ-კარტნი საჯაროდ მხარს უჭერდა [[ევერტონი (საფეხბურთო კლუბი)|ევერტონს]] და გამოთქვამდა [[ლივერპული (საფეხბურთო კლუბი)|ლივერპულის]]ადმი სიმპათიებს.<ref>For McCartney's support of Everton, see: {{cite web |url=http://www.evertonfc.com/news/archive/macca-s-a-blue.html |title=Macca's a blue |work=Everton Football Club |accessdate=8 მარტი 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090310040634/http://www.evertonfc.com/news/archive/macca-s-a-blue.html |archivedate=2009-03-10 }}</ref> 2008 წელს მან დაასრულა სპეკულირება მისი მიდრეკილებების შესახებ: „აი რაშია საქმე - მამაჩემი ევერტონში დაიბადა, ოჯახი ოფიციალურად ევერტონიდან არის, ამიტომ, თუკი ადგილი ექნება მატჩს ორ გუნდს შორის, მე მხარი უნდა დავუჭირო ევერტონს. მაგრამ უემბლის კონცერტის შემდეგ დავუმეგობრდი კენი დოლგლიშს, რომელიც მას ესწრებოდა და ვიფიქრე - ''იცით რა? ორივეს დავუჭერ მხარს, ვინაიდან ეს ლივერპულია''.“<ref>{{cite web |last=Prentice |first=David |url=http://www.evertonbanter.co.uk/2008/07/sir-paul-mccartneys-everton-se.html |work=Everton Banter |title=Sir Paul McCartney's Everton 'secret' was no surprise |date=5 ივლისი 2008 |accessdate=10 მაისი 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080821130909/http://www.evertonbanter.co.uk/2008/07/sir-paul-mccartneys-everton-se.html |archivedate=2008-08-21 }}</ref> == პირადი ურთიერთობები == ===საყვარლები === ====დოთ როუნი ==== მაკ-კარტნის პირველი მეგობარი გოგონა ლივერპულში იყო დოთ როუნი, რომელიც მან [[The Casbah Coffee Club|Casbah]]-ში, 1959 წელს გაიცნო.{{sfn|სპიცი|2005|p=163}} ავტორ სპიცის თანახმად, როუნი ფიქრობდა, რომ მაკ-კარტნის უყვარდა სიტუაციის კონტროლი. იგი ხშირად თავად ირჩევდა ტანისამოსს და მაკიაჟსაც და სთხოვდა, თმის ვარცხნილობა ჰქონოდა [[ბრიჟიტ ბარდო]]ს სტილში. ამბობენ, რომ დოთს მან ერთხელ სთხოვა ვარცხნილობის რადიკალურად, საზარელი შედეგით შეცვლა.<ref>{{harvnb|მაილზი|1997|p=69}}: Encouraging Rhone to grow her hair out like Bardot; {{harvnb|სპიცი|2005|p=171}}: Rhone had her hair re-styled to disappointing effect.</ref> ჰამბურგში The Beatles-თან ერთად პირველად ჩასვლის შემდეგ იგი როუნს ხშირად სწერდა. დოთი [[სინთია ლენონი|სინთია ლენონს]] ჰამბურგში 1962 წელს ჩასვლისას ახლდა.{{sfn|სპიცი|2005|pp=239–240}} მთლიანობაში, პოლი და როუნი ერთად ორ წელიწადნახევრის განმავლობაში იყვნენ. ისინი დაქორწინებას აპირებდნენ, მაგრამ დოთს მუცელი მოეშალა. როგორც სპიცი წერს, მაკ-კარტნის „მოვალეობები აღარ ჰქონდა“ და ნიშნობა არ შედგა.{{sfn|სპიცი|2005|p=348}} ====ჯეინ ეშერი ==== ბრიტანელი მსახიობი [[ჯეინ ეშერი]] პოლმა გაიცნო 1963 წლის 18 აპრილს, როდესაც ფოტოგრაფმა მათ The Beatles-ის [[როიალ ალბერტ ჰოლი]]ს კონცერტის შემდეგ ერთად გადაუღო.{{sfn|მაილზი|1997|pp=101–102}} მათ ურთიერთობა დაიწყეს და იმავე წლის ნოემბერში პოლი ეშერის მშობლების სახლში, უიმპოლ სტრიტის 57-ში (ლონდონი) დასახლდა.{{sfn|სპიცი|2005|p=439}} წყვილმა იქ ორ წელიწადზე მეტი იცხოვრა და 1966 წლის მარტში გადავიდა მაკ-კარტნის საკუთარ სახლში, სენტ ჯონს ვუდზე.<ref>{{harvnb|მაილზი|1997|pp=104–107}}: Living at the Asher home, 254: McCartney's move to his home in St. John's Wood.</ref> ეშერების სახლში დაიწერა სიმღერები „Yesterday“, „[[And I Love Her]]“, „[[You Won't See Me]]“ და „[[I'm Looking Through You]]“, უკანასკნელი სამი - ჯეინთან ურთიერთობის შთაგონებით.{{sfn|მაილზი|1997|p=108}} ხუთწლიანი ურთიერთობის შემდეგ დაგეგმილი იყო ქორწინება, მაგრამ, აღმოაჩინა რა, რომ პოლი ხვდებოდა [[ფრენსი შვარცი|ფრენსი შვარცს]], ეშერმა მასთან ურთიერთობა შეწყვიტა.<ref>{{harvnb|ჰარი|2002|pp=27–32}}: Jane Asher, {{harvnb|ჰარი|2002|pp=777–778}}: Francie Schwartz.</ref> === მეუღლეები === ==== ლინდა ისტმენი ==== [[ფაილი:Paul McCartney with Linda McCartney - Wings - 1976.jpg|thumb|პოლ და ლინდა მაკ-კარტნი, 1976]] [[ლინდა მაკ-კარტნი|ლინდა ისტმენი]] იყო მუსიკის მოყვარული, რომელიც, საკუთარი აღიარებით, „მოზარდობის წლები რადიოს მოსმენაში გაატარა“.{{sfn|ჰარი|2002|p=585}} იგი ხოლმე აცდენდა სკოლას, რათა მოხვედრილიყო [[ფაბიანი (მომღერალი)|ფაბიანის]], [[ბობი დარინი]]სა თუ [[ჩაკ ბერი]]ს კონცერტებზე. {{sfn|ჰარი|2002|p=585}} ისტმენი სხვადასხვა როკ-ჯგუფის ცნობილ ფოტოგრაფად იქცა. მას ჰქონდა [[The Jimi Hendrix Experience]]-თან, [[Grateful Dead]]-თან, [[The Doors]]-თან და The Beatles-თან მუშაობის გამოცდილება (უკანასკნელთან - 1966 წელს, შის სტადიონზე). იგი ამბობდა: „თავდაპირველად ჯონმა დამაინტერესა. იგი ჩემი გმირი ბიტლი იყო. მაგრამ, მას შემდეგ, რაც გავიცანი, გატაცებამ იკლო და მივხვდი, რომ პოლი მომწონდა.“{{sfn|ჰარი|2002|p=587}} მაკ-კარტნი და ისტმენი ერთმანეთს სერიოზულად შეხვდნენ 1967 წელს, [[ჯორჯი ფეიმი]]ს კონცერტზე კლუბში [[The Bag O'Nails]], როდესაც ლინდა ლონდონში იმყოფებოდა, სხვადასხვა როკ-ჯგუფების გადაღების მიზნით. პოლი იხსენებს: „იმ საღამოს, როდესაც ლინდას შევხვდი, ხალხით სავსე კლუბში შევამჩნიე და მიუხედავად იმისა, რომ სხვა დროს მასთან საუბრისას ვინერვიულებდი, მივხვდი, რომ უნდა გამეკეთებინა ეს...იმ საღამოს ჩემმა თავხედობამ გაჭრა.“<ref>{{harvnb|ჰარი|2002|p=45}}: Paul and Linda's first meeting, {{harvnb|ჰარი|2002|p=587}}: "Pushiness worked for me that night!"; {{harvnb|მაილზი|1997|pp=432–434}}: Linda's UK assignment to photograph rock musicians in London.</ref> ამ შეხვედრის შესახებ ლინდა ამბობდა: „მე საკმაოდ გაბედული ვიყავი. ვიღაცასთან ერთად ვიმყოფებოდი იმ საღამოს...და პოლი შევამჩნიე. ისეთი ლამაზი იყო, რომ გადავწყვიტე, რომ უნდა მივსულიყავი.“ {{sfn|ჰარი|2002|p=587}} ისინი 1969 წელს დაქორწინდნენ. ურთიერთობის შესახებ პოლი ამბობდა: „კარგი დრო გავატარეთ...ჩვენ რეალურად უბრალოდ გართობა გვსურდა.“{{sfn|მაილზი|1997|pp=514–515}} „გიჟები ვართ. ქორწინების ღამეს ძალიან დიდი კამათი მოგვივიდა და ამის შემდეგ მსგავსი რამ თითქმის არ ყოფილა. საოცარია, რომ ამას მივაღწიეთ, მაგრამ მაინც გავაკეთეთ."{{sfn|მაილზი|1997|p=525}} The Beatles-ის დაშლის შემდეგ პოლი და ლინდა ერთად მუშაობდნენ. 1971 წელს მათ ჩამოაყალიბეს ჯგუფი Wings.{{sfn|ჰარი|2002|pp=904–910}} ბევრმა მსმენელმა თუ კრიტიკოსმა გააკრიტიკა ლინდას მონაწილეობა პოლის სოლო პროექტებში. პოლთან ერთად გამოსვლისას იგი ღელავდა. პოლი: „ლინდამ დაამარცხა შიშები, შეეჩვია და გამბედავი გახდა.“{{sfn|ლუისონი|2002|p=45}} პოლმა მეუღლის მუსიკალური შესაძლებლობებიც დაიცვა: „ლინდას კლავიშებიანებზე დაკვრის საფუძვლები ვუჩვენე...რამდენიმე გაკვეთილის შემდეგ ბლუზური სიმღერები ისწავლა. ძალიან წარმატებულად. კრიტიკოსები ამბობდნენ, რომ მას არ შეეძლო დაკვრა და ამიტომ ერთი თითით უკრავდა, მაგრამ არ აქცევდნენ ყურადღებას იმას, რომ ეს იყო [[მინიმუგი]], რომელზეც მხოლოდ ერთი თითით უკრავენ. იგი მონოფონური იყო.“{{sfn|ლუისონი|2002|p=45}} „ვფიქრობდით, რომ სახალისოდ ვაკეთებდით ამას...უბრალოდ ამის გაკეთება გვსურდა, ამიტომ არა უშავდა, თუ შეგვეშლებოდა. საკუთარი თავის გამართლება არ დაგვჭირდებოდა.“{{sfn|ლუისონი|2002|p=45}} Wings-ის ყოფილი გიტარისტი მაკ-კალოუ ლინდასთან თანამშრომლობის შესახებ ამბობდა: „ჯგუფში მყოფი დამწყების მონაწილეობით მუშაობამ, როგორც ვხედავდი, არ გაამართლა.“ ერთად პოლს და ლინდას ოთხი შვილი ეყოლათ - [[ჰიზერ მაკ-კარტნი|ჰიზერი]] (აყვანილი პოლის მიერ), [[მერი მაკ-კარტნი|მერი]], [[სტელა მაკ-კარტნი|სტელა]] და [[ჯეიმზ მაკ-კარტნი|ჯეიმზი]]. 1998 წელს ლინდას გარდაცვალებამდე ისინი კვლავ ერთად იყვნენ.{{sfn|ჰარი|2002|pp=585–601}} ==== ჰიზერ მილზი ==== 2002 წელს მაკ-კარტნიმ იქორწინა [[ჰიზერ მილზი|ჰიზერ მილზთან]], ყოფილ მოდელთან და მაღაროების შენების საწინააღმდეგო კამპანიის აქტივისტთან.{{sfn|ჰარი|2002|pp=568–578}} 2003 წელს მათ ეყოლათ შვილი, ბეატრის მილი, რომელსაც ეს სახელი მილზის გარდაცვლილი დედის და მაკ-კარტნის ერთ-ერთი დეიდის პატივსაცემად დაარქვეს. {{sfn|საუნზი|2010|p=523}} ჰიზერი და პოლი ერთმანეთს 2006 წლის აპრილში დაშორდნენ, ხოლო იურიდიულად 2008 წლის მარტში გაეყარნენ.<ref>{{harvnb|საუნზი|2010|p=532}}: Separation, {{harvnb|საუნზი|2010|p=546}}: Divorce.</ref> 2004 წელს მან პრესასთან საუბრისას განაცხადა: „ბრიტანელებს არ მოსწონდათ, რომ ჯეინ ეშერს დავშორდი...ლინდასთან ვიქორწინე, რომელსაც უკვე შვილი ჰყავდა, რაც მათ მაინც არ ესიამოვნათ.“<ref name="MaccaSMH">{{cite news| url = http://www.smh.com.au/articles/2004/06/11/1086749891275.html | title = McCartney's lament: I can't buy your love | newspaper=The Sydney Morning Herald | date = 12 ივნისი 2004}}</ref> ==== ნენსი შეველი ==== ნიუ-იორკელ ნენსი შეველთან პოლმა ლონდონში, 2011 წლის 9 ოქტომბერს იქორწინა. ქორწილს მხოლოდ 30-მდე ნათესავი და მეგობარი ესწრებოდა.<ref name="BBC News"/> ნენსი და პოლი ერთმანეთს 2007 წლის ნოემბრიდან ხვდებოდნენ.<ref>{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2007/11/07/nyregion/07beatle.html|title=Former Beatle Linked to Member of M.T.A. Unit|work=The New York Times|date=7 ნოემბერი 2007|first=Sewell|last=Chan|accessdate=5 მაისი 2012}}</ref> შეველი არის ოჯახური სატრანსპორტო კონგლომერატის ვიცე პრეზიდენტი.<ref>{{cite web|url=http://www.nemf.com/nancy.html|title=Nancy Shevell&nbsp;– Vice President&nbsp;– Administration|publisher=NEMF.com|accessdate=17 ოქტომბერი 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111011140941/http://www.nemf.com/nancy.html|archivedate=2011-10-11}}</ref> იგი აგრეთვე არის მეტროპოლიტენის სატრანსპორტო უწყების ერთ-ერთი ხელმძღვანელი.<ref>{{cite news|last1=Donohue|first1=Pete|last2=Connor|first2=Tracy|title=Mrs. Paul McCartney quits MTA board|url=http://www.nydailynews.com/new-york/ticket-ride-mrs-paul-mccartney-quits-mta-board-serving-decade-article-1.1011578|work=Daily News|location=New York|date=25 იანვარი 2012|accessdate=15 სექტემბერი 2012}}</ref> ===The Beatles === ==== ჯონ ლენონი ==== მიუხედავად იმისა, რომ მაკ-კარტნის ლენონთან დაძაბული ურთიერთობა ჩამოუყალიბდა, 1974 წლის დასაწყისში ისინი კვლავ დაახლოვდნენ და [[A Toot and a Snore in '74|ერთხელ ერთად დაუკრეს.]]<ref>{{harvnb|Badman|1999|pp=122–123}}; {{harvnb|Doggett|2009|pp=218–219}}; {{harvnb|Sandford|2006|pp=227–229}}</ref> უფრო მოგვიანებით ისინი ერთმანეთისგან კვლავ გაუცხოვდნენ.{{sfn|მაილზი|1997|p=587}} პოლი ჯონს დრო და დრო ურეკავდა, მაგრამ არ მოსწონდა მისი რეაქციები. ერთ-ერთი ზარის დროს ლენონმა მიმართა: „პიცა და ზღაპრები ხარ, მეტი არაფერი!“{{sfn|მაილზი|1997|p=588}} ამიტომ, მხოლოდ საქმიან საკითხებზე საუბრისგან თავს იკავებდნენ და საუბრობდნენ კატებზე, ბავშვებზე ან პურის ცხობაზე.{{sfn|მაილზი|1997|p=590}} 1976 წლის 24 აპრილს ისინი ერთად უყურებდნენ ''[[Saturday Night Live]]''-ს. ლორნ მაიკლზმა განაცხადა, რომ The Beatles-ის გაერთიანებაში 3.000 აშშ დოლარს გადაიხდიდა. სტუდია რამდენიმე კვარტლის მოშორებით მდებარეობდა და წყვილი სერიოზულად გეგმავდა იქ წასვლას, მაგრამ იფიქრეს, რომ უკვე გვიანი იყო. ეს იყო მათი უკანასკნელი შეხვედრა.<ref>{{harvnb|ჰარი|2002|pp=504–505}}: On 24 აპრილში 1976, the two were watching ''Saturday Night Live'', last time Lennon and McCartney spent time together; {{harvnb|მაილზი|1997|p=592}}: Lennon: "We nearly got a cab, but we were actually too tired".</ref> [[VH1]]-მა ეს ეპიზოდი გაათამაშა 2000 წლის სატელევიზიო ფილმში ''[[Two of Us (2000 წლის ფილმი)|Two of Us]]''.{{sfn|ჰარი|2002|pp=869–870}} ''[[Double Fantasy]]''-ს გამოსვლამდე რამდენიმე დღით ადრე პოლმა ჯონს კვლავ დაურეკა. ამ ზარის შესახებ მაკ-კარტნი იხსენებდა: „მე ეს მანუგეშებს. ვფიქრობ, სამწუხარო იყო ის, რომ აზრთა სხვადასხვაობებს ვერაფერი მოვუხერხეთ. მაგრამ, ჩემდა საბედნიეროდ, უკანასკნელი ზარი შესანიშნავი იყო და არ გვიჩხუბია.“<ref>{{cite journal|last=Goodman|first=Joan|title=Playboy Interview: Paul and Linda McCartney|journal=Playboy|volume=31, no. 12|issue=დეკემბერი 1984|page=82}}</ref> ===== გამოხმაურება ლენონის მკვლელობაზე ===== {{quote box|quote= „ჯონი თითქოს მარადია... ყოველთვის ჩემთან ერთად... ჩემს სულში, მასზე ყოველთვის ვფიქრობ.“<ref>{{harvnb|Graff|2000|p=40}}: "John is kinda like a constant&nbsp;... always there in my being", {{harvnb|Graff|2000|p=96}}: "in my soul, so I always think of him".</ref> |source= —მაკ-კარტნი, ''Guitar World'', იანვარი 2000 |width=20%|align=right|style=padding:8px;}} 1980 წლის 9 დეკემბერს მაკ-კარტნიმ გაიღვიძა და შეიტყო, რომ წინა საღამოს ლენონი მოკლეს. ამას მედიაში მოჰყვა სრული ისტერია, დაკავშირებული The Beatles-ის ყოფილი წევრების რეაქციასთან.{{sfn|კარლენი|2009|pp=255–257}} საღამოს პოლი გამოდიოდა ოქსფორდ სტრიტზე მდებარე ხმისჩამწერი სტუდიიდან. იქვე თავშეყრილ ჟურნალისტებს მან განუცხადა: „სევდაა.“ პრესამ არ დააყოფნა და გააკრიტიკა იგი ასეთი ზედაპირული გამოხმაურებისთვის.{{sfn|ჰარი|2002|p=505}} მოგვიანებით პოლმა განმარტა: „როდესაც ჯონი მოკლეს, ვიღაცა შემოძვრა მიკროფონით და მკითხა - „რას ფიქრობთ ამის შესახებ?“ მე ვუთხარი - „სევდა-ა-ა-ა-ა.“ და ამას ვამბობდი მთელი მელანქოლიით. მერე კი ამას ბეჭდავენ და წერენ: „დღეს ლონდონში მაკ-კარტნის სთხოვეს, კომენტარი გაეკეთებინა გარდაცვლილი მეგობრის შესახებ, რაც მან განაცხადა - „სევდაა“. მეტად მსუბუქი კომენტარია.“{{sfn|ჰარი|2002|p=505}} მკვლელობის შემდეგ ონოსთან და მანამდე ლენონთან უკანასკნელი საუბრის შესახებ მან განაცხადა: <blockquote> მკვლელობიდან მეორე დღე იოკოს ვესაუბრე და პირველი, რაც მითხრა, იყო „ჯონს ძალიან უყვარდი.“ როდესაც უკანასკნელად ტელეფონით ვესაუბრე, ჩვენ კვლავ საუკეთესო მეგობრები ვიყავით. იგი ყოველთვის ძალიან თბილი იყო. სახეზე ეტყობოდა, რომ ცრუოდა. სათვალეებს, ბებიის იმ სათვალეებს იხსნიდა და ამბობდა „ეს უბრალოდ მე ვარ“. კედელივით იყო ეს სათვალეები, იცით? ფარივით. აი ასეთი წამები ჩემთვის ძვირფასია.{{sfn|ჰარი|2002|p=505}} </blockquote> 1983 წელს მაკ-კარტნიმ განაცხადა: „მე არ მოვიქცეოდი, როგორც ყველა და არ ვიქნებოდი ასეთი არამეგობრული, რომ მცოდნოდა, რომ იგი მოკვდებოდა. უფრო მეტად ვცდიდი მისი „ნიღბის“ მიღმა შეღწევას და მასთან უკეთესი ურთიერთობის ჩამოყალიბებას.“ {{sfn|ჰარი|2002|p=505}} პოლი ამბობდა, რომ საღამოს შინ დაბრუნდა, შვილებთან ერთად საინფორმაციო გამოშვებას უყურებდა და მთელი საღამო ტიროდა. 1997 წელს მან აღიარა, რომ იმ დროს The Beatles-ის სხვა წევრებსაც ეშინოდათ, რომ მათაც მოკლავდნენ.{{sfn|მაილზი|1997|p=594}} ''Mojo''-სთან 2002 წელს საუბრისას მაკ-კარტნიმ აღნიშნა, რომ ლენონი მისი უდიდესი გმირი იყო.{{sfn|ჰარი|2002|p=506}} 1981 წელს მან იმღერა ჰარისონის სიმღერაში „[[All Those Years Ago]]“, რომელშიც სტარმა დასარტყმელი საკრავებზე დაუკრა. ეს სიმღერა ლენონთან ერთად გატარებულ წლებს ეძღვნება. {{sfn|ჰარი|2002|p=20}} პოლმა 1982 წელს ჩაწერა „[[Here Today (პოლ მაკ-კარტნის სიმღერა)|Here Today]]“, რომელიც ევერეტის აზრით, არის ლენონთან მაკ-კარტნის მეგობრობისადმი „შთამბეჭდავი პატივისცემა.“{{sfn|ევერეტი|1999|p=10}} ==== ჯორჯ ჰარისონი ==== მაკ-კარტნისთან ურთიერთობების განხილვისას ჰარისონი ამბობდა: „როგორ უყვარდა დახმარება. როდესაც მის ათ სიმღერას დაასრულებდი, ჩემს სიმღერაზე მუშაობდა. ეს სულელური იყო. სინამდვილეში, ძალიან ეგოისტური იყო. უამრავი სიმღერა ყოფილა, რომელზეც ბას-გიტარაზე დამიკრავს, ვინაიდან, თუ პოლი წერდა სიმღერას, თავის ყველა პარტიას იზეპირებდა და სტუდიაში მოსული (ხოლმე გაუსაძლისი იყო) გვეუბნებოდა: „ეს დაუკარით.“ არასოდეს გაძლევდა საშუალებას, რამე მოგეფიქრებინა.“<ref>{{cite journal|last=Glazer|first=Mitchell|title=Growing Up at 33⅓: The George Harrison Interview|journal=Crawdaddy|issue=თებერვალი 1977|pages=35–36}}</ref> 2001 წლის ნოემბერში ჰარისონის გარდაცვალების შემდეგ მაკ-კარტნიმ ოფიციალური განცხადება გააკეთა და ჯორჯს უწოდა „მარტოსული ბიჭუნა და ძალიან გულადი ადამიანი, რომელსაც ჰქონდა იუმორის საოცარი გრძნობა.“ ჩვენ ერთად გავიზარდეთ და იმდენი სასიამოვნო რამ გადაგვხვდა&nbsp;– აი ეს ყოველთვის გამახსენდება. ყოველთვის მეყვარება იგი, ჩემთვის უმცროსი ძმაა.“<ref>{{cite web|url=http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1363989/Ill-always-love-him-hes-my-baby-brother-says-tearful-McCartney.html |title=I'll always love him, he's my baby brother, says tearful McCartney|work=The Telegraph|last1=Poole|first1=Oliver|last2=Davies|first2=Hugh|date=1 დეკემბერი 2001|accessdate=4 მაისი 2012}}</ref> ჯორჯის გარდაცვალების პირველ წლისთავზე გაიმართა მისდამი მიძღვნილი კონცერტი, რომელზეც პოლმა [[უკულელე]]ზე „[[Something]]“ დაუკრა{{sfn|Doggett|2009|pp=332–333}}. მან აგრეთვე „[[For You Blue]]“ და „[[All Things Must Pass (სიმღერა)|All Things Must Pass]]“ შეასრულა და [[ერიკ კლეპტონი]]ს მიერ „[[While My Guitar Gently Weeps]]-ის“ შესრულებისას ფორტეპიანოზე უკრავდა.{{sfn|ჰარი|2003|pp=138–139}} ==== რინგო სტარი ==== სტარმა მაკ-კარტნი ერთხელ დაახასიათა, როგორც „სასიამოვნოდ არაგულწრფელი“, თუმცა ორივე, ძირითად, ერთმანეთთან თბილად ურთიერთობდა. სულ ცოტა, ერთხელ, მათ საბერძნეთში ერთად დაისვენეს.{{sfn|ჰარი|2002|p=815}} სტარი იხსენებდა: „სასტუმროში ბენდი უკრავდა და მათი ნამღერიდან ერთი სიტყვაც არ გვესმოდა, ამიტომ ერთ საღამოს პოლმა და მე დავუკარით რამდენიმე ჰიტი, როგორიც იყო „[[What'd I Say]]““. {{sfn|ჰარი|2002|p=815}} მათ შორის ხოლმე უთახმოებაც იყო, განსაკუთრებით ''[[The Beatles (ალბომი)|White Album]]''-ის ჩაწერის პერიოდში. Apple-ის თანამშრომელი პიტერ ბრაუნი იხსენებდა: „The Beatles-ის გარემოცვაში არ იყო დასამალი, რომ რინგოს წასვლის შემდეგ პოლი სტუდიაში დასარტყმელი საკრავებზე თავად უკრავდა. სტარი ისე იქცეოდა, თითქოს არ შეუმჩნევია.“ {{sfn|ბრაუნი|გეინზი|2002|p=289}} 1968 წლის აგვისტოში მათ შორის წარმოიშვა დავა სტარის მიერ "Back in the U.S.S.R."-ში დაკრული პარტიის შესახებ, რასაც მოჰყვა სტარის ჯგუფიდან დროებით წასვლა.<ref>{{harvnb|ჰარი|2002|p=816}}; {{harvnb|მაილზი|1997|p=495}}: "Paul ticked Ringo off over a fluffed tom-tom fill. They had already argued about how the drum part should be played&nbsp;... and Paul's criticisms finally brought matters to a head"; {{harvnb|მაკდონალდი|2005|p=310}}: "The ill-feeling&nbsp;... finally erupted&nbsp;... after an argument with McCartney over the drum part".</ref> სექტემბერში დაბრუნებულ რინგოს დასარტყმელი საკრავებზე დახვდა ყვავილების თაიგული.{{sfn|ლუისონი|1992|p=296}} მაკ-კარტნისთან მუშაობის შესახებ სტარის კომენტარი: „პოლი მსოფლიოს უდიდესი ბას-გიტარისტია. მაგრამ ამავე დროს ძალიან ცდილობს თავისი გაიტანოს, ამიტომ დროდადრო მუსიკალური უთანხმოებები გარდაუვალი იყო.“{{sfn|ჰარი|2002|p=816}} 1973 წლიდან, უკვე The Beatles-ის დაშლის შემდეგ, მაკ-კარტნიმ და სტარმა რამდენიმე პროექტში ერთად მიიღეს მონაწილეობა. პოლმა შეასრულა ბეკ-ვოკალი და დაუკრა ინსტრუმენტებზე სტარის „Six O'Clock-ში“, რომელიც თავად დაწერა, რინგოს ალბომისთვის ''[[Ringo (ალბომი)|Ringo]]''. ალბომის კიდევ ერთ სიმღერაში, „[[You're Sixteen]]“, მან [[კაზუ]]ზე დაუკრა. 1976 წელს სტარისთვის დაწერილ კიდევ ერთ სიმღერაში, „Pure Gold“, ალბომიდან ''[[Ringo's Rotogravure]]'', პოლმა ბეკ-ვოკალი შეასრულა. 1981 წელს იგი იყო ალბომის ''[[Stop and Smell the Roses]]'' სამი სიმღერის პროდიუსერი და თანაშემსრულებელი, აგრეთვე ამ სამიდან ორის ავტორი. რინგო გამოჩნდა მაკ-კარტნის 1983 წლის სიმღერის „So Bad“ (ალბომიდან ''[[Pipes of Peace]]'') მუსიკალურ ვიდეოში. შემდეგ წელს იგი გამოჩნდა პოლის ფილმში „[[მომიკითხეთ ბროუდ სტრიტი]]“. რინგომ დაუკრა დასარტყმელი საკრავებზე და შეასრულა ბეკ-ვოკალი სიმღერაში „[[Beautiful Night (სიმღერა)|Beautiful Night]]“, მაკ-კარტნის 1997 წლის ალბომიდან ''Flaming Pie''. 1998 წელს მათ კვლავ ითანამშრომლეს, სტარის ''[[Vertical Man]]''-ზე, რომელზეც მაკ-კარტნი ბეკ-ვოკალს ასრულებს სამ სიმღერაში და ერთ-ერთში უკრავს.{{sfn|ბლეინი|2007|pp=279–281}} 2009 წელს მათ [[დეივიდ ლინჩის ფონდი]]ს მიერ ორგანიზებულ საქველმოქმედო საღამოზე ერთად შეასრულეს „[[With a Little Help from My Friends]]“.<ref>{{cite web|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/music/news/2009-04-05-paul-ringo_N.htm|title=McCartney, Starr reunite for Lynch Foundation benefit|date=6 აპრილში 2009|last=Gardner|first=Elysa|work=USA Today|accessdate=1 ივლისი 2012}}</ref> 2010 წელს გამოსულ სტარის ''[[Y Not]]''-ზე პოლი უკრავს ბას-გიტარაზე სიმღერაში „Peace Dream“ და სტართან დუეტში მღერის სიმღერაში „[[Walk with You]]“.<ref>{{cite web |title=Ringo Starr Recruits Paul McCartney for New Album 'Y Not' |last=Kreps |first=Daniel |work=Rolling Stone |date=19 ნოემბერი 2009 |accessdate=1 ივლისი 2012 |url=http://www.rollingstone.com/music/news/ringo-starr-recruits-paul-mccartney-for-new-album-y-not-20091119 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170918154627/https://www.rollingstone.com/music/news/ringo-starr-recruits-paul-mccartney-for-new-album-y-not-20091119 |archivedate=18 სექტემბერი 2017 }}</ref> 2010 წლის 7 ივლისს სტარი გამოვიდა Radio City Music Hall-ში, თავის [[Ringo Starr & His All-Starr Band|All-Starr Band]]-თან ერთად. ეს იყო მისი 70 წლიანი იუბილეს აღსანიშნავი საღამო. ბისის შემდეგ მოულოდნელად გამოვიდა მაკ-კარტნი, რომელმაც სტარს მიუძღვნა The Beatles-ის „[[Birthday (The Beatles-ის სიმღერა)|Birthday]]“, სტარის ბენდის წევრთა შესრულებით.<ref>{{cite web|url=http://www.rollingstone.com/music/news/paul-mccartney-surprises-fans-at-ringo-birthday-gig-20100707|title=Paul McCartney Surprises Fans at Ringo Birthday Gig|last=Greene|first=Andy|work=Rolling Stone|date=7 ივლისი 2012|accessdate=2 აგვისტო 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170918154605/https://www.rollingstone.com/music/news/paul-mccartney-surprises-fans-at-ringo-birthday-gig-20100707|archivedate=18 სექტემბერი 2017}}</ref> == მემკვიდრეობა== [[ფაილი:Paul McCartney on stage in Prague.jpg|thumb|220პქ|მაკ-კარტნის გამოსვლა პრაღაში|left]] === მიღწევები === 1999 წელს სოლო შემსრულებლის სახით [[როკ-ენ-როლის დიდების დარბაზი|როკ-ენ-როლის დიდების დარბაზში]] შეყვანილი მაკ-კარტნი ''[[გინესის მსოფლიო რეკორდების წიგნი|გინესის მსოფლიო რეკორდების]]'' მიერ დასახელებული იქნა ყველა დროის ყველა წარმატებულ კომპოზიტორად და შემსრულებლად, 60 ოქროს დისკით (42 The Beatles-თან, 17 სოლო და 1 - The Beatles-თან და ბილი პრესტონთან ერთად), 100 მილიონი გაყიდული ალბომით, 100 მილიონი გაყიდული სინგლით და 43 სიმღერის თანაავტორობით, საიდანაც თითო მილიონზე მეტი ასლის ოდენობით გაიყიდა.<ref>{{harvnb|ჰარი|2002|p=238}}: Inducted "as a solo artist"; {{harvnb|ჰარი|2002|pp=388–389}}: Record sales; {{harvnb|ჰარი|2002|pp=756–758}}: McCartney's Rock and Roll Hall of Fame induction.</ref> გინესის თანახმად, იგი ბრიტანეთის ჩარტების ისტორიაში სიმღერების ყველაზე წარმატებული ავტორი და ყველა დროის ყველაზე წარმატებული მუსიკოსია.{{sfn|ჰარი|2002|pp=388–389}} იგი არის ავტორი ან თანაავტორი ჩარტში მოხვედრილი 188 ჩანაწერისა, საიდანაც 129 სხვადასხვა სიმღერას წარმოადგენს. ამ ჩანაწერებიდან 91 მოხვდა საუკეთესო ათეულებში და 33-მა პირველ პოზიციამდე მიაღწია. 2007 წლისთვის, საერთო ჯამში, მაკ-კარტნის მიერ დაწერილი სიმღერების ჩარტში კვირების რაოდენობა 1.662-ს შეადგენდა.{{sfn|Glenday|2008|p=168}} მაკ-კარტნის, როგორც ავტორის ან თანაავტორის, 32 სინგლი ''Billboard'' Hot 100-ში #1 პოზიციაზე მოხვედრილა - 20 აქედან ჩაწერილია The Beatles-თან, ცხრა - სოლო/Wings-ის შემადგენლობაში, ერთი არის „[[A World Without Love]]-ის“ ქავერ-ვერსია; ერთი - [[ელტონ ჯონი]]ს მიერ შესრულებული „Lucy in the Sky with Diamonds“ და ერთი - [[მაიკლ ჯექსონი]]ს „Say Say Say“.<ref>For McCartney's number-one singles with the Beatles and Wings see: {{cite web|url=http://www.billboard.com/specials/hot100/charts/most-no1s-overall.shtml|title=Most No. 1s By Artist (All-Time)|work=Billboard|accessdate=3 მაისი 2012|archiveurl=https://archive.today/20120525231412/www.billboard.com/specials/hot100/charts/most-no1s-overall.shtml|archivedate=2012-05-25}}; {{harvnb|ბრონსონი|1992|p=150}}: "A World Without Love" performed by Peter and Gordon, {{harvnb|ბრონსონი|1992|p=388}}: "Lucy in the Sky with Diamonds" performed by Elton John, {{harvnb|ბრონსონი|1992|p=581}}: "Say Say Say" with Michael Jackson, {{harvnb|ბრონსონი|1992|p=808}}: McCartney's thirty-two ''Billboard'' Hot 100 number-ones.</ref> 2013 წლისთვის პოლს, [[RIAA]]-ს აღრიცხვით, აშშ-ში გაყიდული აქვს 15.5 მილიონი დისკი.<ref>{{cite web|title=Top Selling Artists |publisher=RIAA |url= http://www.riaa.com/goldandplatinum.php?content_selector=top-selling-artists |accessdate=7 ივლისი 2012}}</ref> მაკ-კარტნის ბრიტანეთის ჩარტში ჰქონია უფრო მეტი #1 ჰიტი, ვიდრე რომელიმე სხვა შემსრულებელს - სულ 24, რომელიც სათავეებში მოხვედრილა. აქედან 17 სიმღერა The Beatles-თან ჩაწერა, ერთი არის სოლო და თითო - Wings-თან, სტივი უანდერთან, [[Ferry Aid]]-თან, [[Band Aid (ჯგუფი)|Band Aid]]-თან, [[Band Aid 20]]-თან და „The Christians et al.-ის“ სახით<ref>{{harvnb|რობერტსი|2005|p=49}}: Band Aid & Band Aid; {{harvnb|რობერტსი|2005|pp=20, 54–55}}: the Beatles; {{harvnb|რობერტსი|2005|p=187}}: Ferry Aid; {{harvnb|რობერტსი|2005|pp=311–312}}: Solo, Wings, Stevie Wonder and "The Christians et al."</ref>{{refn|group=nb|2012 წლისთვის ელვის პრესლის სოლო შემსრულებლის სახით ჰქონდა ბრიტანეთის ჩარტში ყველაზე მეტი, 18 #1 სინგლი.{{sfn|რობერტსი|2005|pp=398–400}}}} მაკ-კარტნი არის ერთადერთი შემსრულებელი, რომელმა ბრიტანეთში #1 პოზიციას მიაღწია სხვადასხვა სახით - როგორც სოლო („Pipes of Peace“) შემსრულებელმა, დუეტში („Ebony and Ivory“, სტივი უანდერთან), ტრიოს სახით („Mull of Kintyre“, Wings), როგორც კვარტეტმა („She Loves You“, The Beatles), როგორც კვინტეტმა („Get Back“, The Beatles და [[ბილი პრესტონი]]) და როგორც მუსიკალური ანსამბლის მონაწილემ (საქველმოქმედო Ferry Aid).{{sfn|რობერტსი|2005|pp=311–312}} „Yesterday“, დაწერილი მაკ-კარტნის მიერ, არის სიმღერა მუსიკის ისტორიაში ყველაზე დიდი რაოდენობის ინტერპრეტაციით - ჩაწერილია მისი 2.200-ზე მეტი სიმღერა. [[BBC]]-ის თანახმად, „ეს არის ბრიტანელი ავტორის ერთადერთი სიმღერა, რომელიც ამერიკული ტელევიზიით და რადიო ეთერში შვიდ მილიონზე მეტჯერ გადაიცა. იგი არის აშშ-ში ბრიტანელი შემსრულებლის ყველა დროის ყველაზე ხშირად გაჟღერებული სიმღერა.“<ref>2.200 ჩაწერილი ვერსია: {{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/334373.stm |title=Sir Paul is Your Millennium's greatest composer |date=3 მაისი 1999 |publisher=BBC News |accessdate=3 მაისი 2012 }}; {{cite web |work=Guinness World Records |title=Most Recorded Song |url=http://www.guinnessworldrecords.com/content_pages/record.asp?recordid=50867 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060910071729/http://www.guinnessworldrecords.com/content_pages/record.asp?recordid=50867 |archivedate=2006-09-10 |accessdate=9 ივნისი 2012 }}; {{harvnb|მაკდონალდი|2005|p=157}}: "the most 'covered' song in history"; For "Yesterday" airing more than seven&nbsp;million times on American TV and radio see: {{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/569537.stm |title=McCartney's Yesterday earns US accolade |publisher=BBC News |date=17 დეკემბერი 1999 |accessdate=3 მაისი 2012 }}</ref> პოლის 1968 წლის კომპოზიცია „Hey Jude“ წარმოადგენს მისი კარიერის აღსანიშნავ წერტილს. ბრიტანეთში გამოცემის წელს სინგლი ამ სიმღერით ყველაზე დიდი რაოდენობით გაიყიდა და ჩარტში ცხრა კვირით მოხვდა - უფრო ხანგრძლივი პერიოდით, ვიდრე The Beatles-ის რომელიმე სხვა სინგლი. The Beatles-ის მიერ სინგლზე გამოცემული სიმღერებიდან და #1 ჰიტებიდან იგი იმ დროისთვის ყველაზე ხანგრძლივი იყო - 7 წუთისა და 11 წამის ხანგრძლივობით. {{sfn|ბრონსონი|1992|p=247}} „Hey Jude“, ხუთ მილიონზე მეტი გავრცელებული ასლით, არის The Beatles-ის ყველაზე გაყიდვადი სინგლი.{{sfn|საუნზი|2010|p=223}}{{refn|group=nb|"Hey Jude"-ის ქავერ-ვერსიები ჩაწერილია რამდენიმე მნიშვნელობანი შემსრულებლის მიერ. მათ შორის არიან [[ელვის პრესლი]], [[ბინგ კროსბი]], [[კაუნტ ბეისი]] და [[უილსონ პიკეტი]].{{sfn|ჰარი|2000a|pp=516–518}}}} 2005 წლის ივლისში მაკ-კარტნის მიერ [[Live 8]]-ზე [[U2]]-სთან ერთად შესრულებული „Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band“ იქცა ისტორიაში ყველაზე სწრაფად გაყიდვად სინგლად. გამოქვეყნდა რა ჩაწერიდან 45 წუთის შემდეგ, იგი მოხვდა ბრიტანეთის ოფიციალური ჩამონართების ჩარტის პირველ პოზიციაზე.{{sfn|ბლეინი|2007|pp=268–269}} === ჯილდოები === {{Main|პოლ მაკ-კარტნის ჯილდოების სია}} 1965 წლის ივნისში მაკ-კარტნის, ლენონს, ჰარისონს და სტარს გადაეცათ ბრიტანეთის იმპერიის ორდენები.{{sfn|სპიცი|2005|p=556}} 1990 წელს [[საერთაშორისო ასტრონომიული კავშირი]]ს მცირე პლანეტების ცენტრის მიერ პლანეტა 4148-ს მიენიჭა [[4148 მაკ-კარტნი|მაკ-კარტნის]] სახელი, მუსიკოსის პატივსაცემად.<ref>{{cite web|url=http://www.minorplanetcenter.net/iau/special/rocknroll/0004148.html |title= Minor planet number 4148 has been named in honor of former Beatle Paul McCartney |publisher=IAU Minor Planet Center |accessdate=9 მარტი 2010}}</ref> 1997 წლის მარტში დედოფალმა [[ელისაბედ II|ელისაბედმა]] პოლი მუსიკაში შეტანილი წვლილისთვის რაინდის რანგში აიყვანა.{{sfn|ჰარი|2002|pp=226–227}} 2000 წლის მაისში ბრიტანეთის სიმღერების შემქმნელების, კომპოზიტორებისა და ავტორების აკადემიამ მას სტიპენდიანტის სტატუსი მიანიჭა.{{sfn|ჰარი|2002|pp=38, 242}} 2008 წელს პოლს გადაეცა [[BRIT-ის დაჯილდოება|BRIT-ის ჯილდო]] მუსიკაში გამორჩეული წვლილისთვის, ისევე, როგორც მუსიკის დოქტორის საპატიო წოდება [[იელის უნივერსიტეტი]]სგან.<ref>For the Brit Award, see: {{cite web|url=http://www.nme.com/news/brit-awards-2008/34542/ |title=Sir Paul McCartney picks up special Brit award in London |work=NME |date=20 თებერვალი 2008 |accessdate=3 მაისი 2012}}; For the honorary degree from Yale, see: {{cite news|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/music/2008-05-26-3778562167_x.htm |title=Yale gives Paul McCartney honorary music degree |work=USA Today |date=26 მაისი 2008 |accessdate=3 მაისი 2012}}</ref> 2010 წელს აშშ-ის პრეზიდენტმა [[ბარაკ ობამა]]მ პოლი დააჯილდოვა [[გერშვინის ჯილდო]]თი - პოპულარულ მუსიკაში შეტანილი წვლილისთვის.<ref>{{cite news|last= Pareles |first= Jon |url= http://www.nytimes.com/2010/06/03/arts/music/03mccartney.html?src=mv |title= McCartney Is Honored at White House |work=The New York Times |date= 2 ივნისი 2010|accessdate=4 მაისი 2012}}</ref> თეთრ სახლში პოლი დაბრუნდა იმავე წლის ბოლოს - კენედის ცენტრის ჯილდოს მისაღებად.<ref>{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2010/12/06/us/06honors.html/|title=Glittering Tributes for Winners of Kennedy Center Honors|last1=Becker|first1=Bernie|last2=Southall|first2=Ashley|work=The New York Times|date=5 დეკემბერი 2010|accessdate=7 ივლისი 2012}}</ref> Wings-თან ერთად, ისევე, როგორც სოლო შემსრულებლის სახით იგი არის გრემის ორი ჯილდოს მფლობელი.<ref>{{harvnb|მაკ-გი|2003|pp=227–230}}: Wings Grammy awards; For McCartney's solo Grammy awards see: {{cite web|url=http://www.reuters.com/article/2011/02/13/us-grammys-mccartney-idUSTRE71C2LC20110213|title=Paul McCartney wins Grammy for 'Helter Skelter'|agency=Reuters|date=13 თებერვალი 2011|accessdate=7 ივლისი 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924151152/http://www.reuters.com/article/2011/02/13/us-grammys-mccartney-idUSTRE71C2LC20110213|archivedate=2015-09-24}}</ref> 2012 წელს პოლი იქცა The Beatles-ის უკანასკნელ წევრად, რომელსაც [[ჰოლივუდის დიდების ხეივანი|ჰოლივუდის დიდების ხეივანში]] ვარსკვლავი გაუხსნეს.<ref>{{cite web |last=Sinha |first=Piya |url=http://www.reuters.com/article/2012/02/10/us-paulmccartney-star-idUSTRE81902K20120210 |title=Paul McCartney finally gets Walk of Fame star |agency=Reuters |date=9 თებერვალი 2012 |accessdate=9 თებერვალი 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150926025100/http://www.reuters.com/article/2012/02/10/us-paulmccartney-star-idUSTRE81902K20120210 |archivedate=2015-09-26 }}</ref> 2012 წლის სექტემბერს, პარიზში გამართული ცერემონიისას, საფრანგეთის პრეზიდენტმა [[ფრანსუა ოლანდი|ფრანსუა ოლანდმა]] პოლს მუსიკაში შეტანილი წვლილისთვის გადასცა [[საპატიო ლეგიონის ორდენი]], ოფიცერის წოდებით.<ref>{{cite web|url=http://www.cbsnews.com/8301-207_162-57508880/paul-mccartney-awarded-french-legion-of-honor/|title=Paul McCartney awarded French Legion of Honor|date=8 სექტემბერი 2012|publisher=SBS News|accessdate=25 ოქტომბერი 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121028153134/http://www.cbsnews.com/8301-207_162-57508880/paul-mccartney-awarded-french-legion-of-honor|archivedate=2012-10-28}}</ref> == დისკოგრაფია == {{მთავარი|პოლ მაკ-კარტნის დისკოგრაფია|Wings-ის დისკოგრაფია|The Beatles-ის დისკოგრაფია}} {{col-begin}} {{col-break}} :: '''სოლო და Wings''' * ''[[McCartney (ალბომი)|McCartney]]'' (1970) * ''[[Ram (ალბომი)|Ram]]'' (1971) <small>(პოლ და ლინდა მაკ-კარტნი)</small> * ''[[Wild Life (Wings-ის ალბომი)|Wild Life]]'' (1971) <small>(Wings)</small> * ''[[Red Rose Speedway]]'' (1973) <small>(პოლ მაკ-კარტნი და Wings)</small> * ''[[Band on the Run]]'' (1973) <small>(პოლ მაკ-კარტნი და Wings)</small> * ''[[Venus and Mars (Wings-ის ალბომი)|Venus and Mars]]'' (1975) <small>(Wings)</small> * ''[[Wings at the Speed of Sound]]'' (1976) <small>(Wings)</small> * ''[[London Town (Wings-ის ალბომი)|London Town]]'' (1978) <small>(Wings)</small> * ''[[Back to the Egg]]'' (1979) <small>(Wings)</small> * ''[[McCartney II]]'' (1980) * ''[[Tug of War (ალბომი)|Tug of War]]'' (1982) * ''[[Pipes of Peace]]'' (1983) * ''[[Give My Regards to Broad Street]]'' (1984) * ''[[Press to Play]]'' (1986) * ''[[Choba B CCCP]]'' (1988) * ''[[Flowers in the Dirt]]'' (1989) * ''[[Off the Ground]]'' (1993) * ''[[Flaming Pie]]'' (1997) * ''[[Run Devil Run]]'' (1999) * ''[[Driving Rain]]'' (2001) * ''[[Chaos and Creation in the Backyard]]'' (2005) * ''[[Memory Almost Full]]'' (2007) * ''[[Kisses on the Bottom]]'' (2012) * ''[[New (ალბომი)|New]]'' (2013) * ''[[Egypt Station]]'' (2018) * ''[[McCartney III]]'' (2020) {{col-break}} ::'''კლასიკური და ინსტრუმენტული''' * ''[[The Family Way]]'' (1966)<br><small>([[საუნდტრეკი]], [[ჯორჯ მარტინი]]ს მონაწილეობით)</small> * ''[[Thrillington]]'' (1977)<br><small>(პერსი „Thrills“ თრილინგტონი)</small> * ''[[Paul McCartney's Liverpool Oratorio]]'' (1991)<br><small>([[კარლ დეივისი|კარლ დეივისთან]] ერთად)</small> * ''[[Standing Stone (ალბომი)|Standing Stone]]'' (1997) * ''[[Working Classical]]'' (1999) * ''[[Ecce Cor Meum]]'' (2006) * ''[[Ocean's Kingdom]]'' (2011)<br><small>([[პიტერ მარტინსი|პიტერ მარტინსთან]] ერთად)</small> ::'''ელექტრონული''' * ''[[Strawberries Oceans Ships Forest]]'' (1993)<br><small>([[The Fireman]])</small> * ''[[Rushes]]'' (1998)<br><small>(The Fireman)</small> * ''[[Liverpool Sound Collage]]'' (2000)<br><small>(რემიქსი)</small> * ''[[Twin Freaks]]'' (2005)<br><small>([[The Freelance Hellraiser]]-თან ერთად)</small> * ''[[Electric Arguments]]'' (2008)<br><small>(The Fireman)</small> {{col-end}} == შენიშვნები == {{Reflist|3|group=nb}} == წყაროები == * {{cite book|last1=ბებიუკი|first1=ენდი|last2=ბეიკონი|first2=ტონი (რედაქტორი)|title=Beatles Gear: All the Fab Four's Instruments, from Stage to Studio|year=2002 |publisher=Backbeat Books|edition=შესწორებული|isbn=978-0-87930-731-8|url=http://books.google.com/books?id=Eo743Uh2UOEC&dq |ref=harv}} * {{cite book|last1=ბეიკონი|first1=ტონი|last2=მორგანი|first2=გერეთ|year=2006|title=Paul McCartney&nbsp;– Bass Master&nbsp;– Playing the Great Beatles Basslines |publisher=Backbeat Books|edition=პირველი|isbn=978-0-87930-884-1|url=http://books.google.com/books?id=V-BG7p7xPTQC&dq |ref=harv}} * {{cite book|last=ბედმენი |first=კით |year=1999 |edition= 2001|title=The Beatles After the Breakup 1970–2000: A Day-by-Day Diary|publisher=Omnibus |isbn=978-0-7119-8307-6|ref=harv}} * {{cite book|last=ბენიტესი |first=ვინსენტ პერეს|year=2010|title=The Words and Music of Paul McCartney: The Solo Years|publisher=Praeger |isbn=978-0-313-34969-0 |url=http://books.google.com/books?id=bYxJWNiLO94C&dq |ref=harv}} * {{cite book|last=ბლეინი|first=ჯონ|year=2007|title=Lennon and McCartney: Together Alone|url=https://archive.org/details/lennonmccartneyt0000blan|publisher=Jawbone Press|edition=პირველი|isbn=978-1-906002-02-2|ref=harv}} * {{cite book|last=ბრონსონი|first=ფრედ|year=1992|title=The Billboard Book of Number One Hits|edition=მესამე, შესწორებული|publisher=Billboard Books|isbn=978-0-8230-8298-8|url=http://books.google.com/books?id=PgGqNrqfrsoC&dq |ref=harv}} * {{cite book|last=ბრაუნი |first=პიტერ|year=2002 |authorlink=Peter Brown (music industry) |last2=Gaines |first2=Steven |authorlink2=Steven Gaines |title=The Love You Make: An Insider's Story of The Beatles |publisher=New American Library |isbn=978-0-451-20735-7 |url=http://books.google.com/books?id=tVht7mPxbeAC&dq|ref=harv}} * {{cite journal|last=ბაკი|first=ოსკოლდ|title= Strum Together|year=1996|journal=Guitar World: Acoustic|issue=17|ref=harv}} * {{cite book|last=კარლინი|first=პიტერ ეიმის|title=Paul McCartney: A Life|year=2009|publisher=Touchstone|isbn=978-1-4165-6209-2|url=http://books.google.com/books?id=W8R4LS2LYxYC&dq |ref=harv}} * {{cite book|last=დოგეტი|first=პიტერ|year=2009|title=You Never Give Me Your Money: The Beatles After the Breakup|url=http://books.google.com/books?id=luOMJFxe-bYC&dq|edition= პირველი აშშ გამოცემა, მაგარი ყდა|publisher=Harper|isbn=978-0-06-177446-1 |ref=harv}} * {{cite book|last=ემერიკი|first=ჯეფ |year=2006 |authorlink=ჯეფ ემერიკი |last2=მეისი |first2=ჰოვარდ|title=Here, There and Everywhere: My Life Recording the Music of The Beatles |publisher=Gotham |isbn=978-1-59240-269-4 |ref=harv|url=http://books.google.com/books?id=WOk8TP8o018C&dq}} * {{cite book|last=ევერეტი|first=უოლტერ |year=1999 |title=The Beatles as Musicians: Revolver through the Anthology|url=http://books.google.ca/books?id=eTkHAldi4bEC&lpg=PP1&dq |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-512941-0 |ref=harv}} * {{cite book|last1=ჯორჯ-უორენი|first1=ჰოლი|year=2001|title=The Rolling Stone Encyclopedia of Rock & Roll|edition= 2005 შესწორებული და განახლებული|publisher=Fireside|isbn=978-0-7432-9201-6|ref=harv}} * {{cite book|last=გულდი|first=ჯონათანი|title=Can't Buy Me Love: The Beatles, Britain and America|year=2007|publisher=Three Rivers Press|edition=პირველი გამოცემა რბილი ყდით|isbn=978-0-307-35338-2|url=http://books.google.com/books?id=gTAjZ235qfsC&dq |ref=harv}} * {{cite journal|last=გრაფი|first=გერიy|title=Yesterday & Today|journal=Guitar World|volume=20| issue = 1|date=იანვარი 2000|ref=harv}} * {{cite book|last=გლენდი|first=კრეიგ (რედაქტორი)|title=Guinness World Records 2009|year=2008|work=Guinness World Records Ltd.|isbn=978-1-904994-37-4|ref=harv}} * {{cite book|last=ჰარი|first=ბილ |year=2000a|authorlink=ბილ ჰარი |title=The Beatles Encyclopedia: შესწორებული და განახლებული|url=https://archive.org/details/beatlesencyclope0000bill|publisher=Virgin |isbn=978-0-7535-0481-9 |ref=harv}} * {{cite book|last=ჰარი|first=ბილ |year=2003|title=The George Harrison Encyclopedia |publisher=Virgin |isbn=978-0-7535-0822-0|ref=harv}} * {{cite book|last=ჰარი|first=ბილ |year=2000b|title=The John Lennon Encyclopedia |url=https://archive.org/details/johnlennonencycl0000harr|publisher=Virgin |isbn=978-0-7535-0404-8|ref=harv}} * {{cite book|last=ჰარი|first=ბილ|title=The Paul McCartney Encyclopedia|url=https://archive.org/details/paulmccartneyenc0000harr|year=2002|publisher=Virgin|isbn=978-0-7535-0716-2|ref=harv}} * {{cite book|last=ინგემიო |first=კრის |year=2009|edition=მესამე|title=The Rough Guide to The Beatles |publisher=Rough Guides |isbn=978-1-84836-525-4 |ref=harv}} * {{cite journal|last=ჯისი|first=კრის|title=He Can Work It Out|journal=Bass Player|volume=16| issue = 10|date=ოქტომბერი 2005|ref=harv}} * {{cite book|last=კასტანი|first=დეივიდ სკოტ|year=2006|title=Oxford Encyclopedia of British Literature|volume=1|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-516921-8|url=http://books.google.com/books?id=DlMUSz-hiuEC&dq|ref=harv}} * {{cite book|last=ლევი|first=ჯო (რედაქტორი)|year=2005|edition=First Paperback|title=Rolling Stone's 500 Greatest Albums of All Time|publisher=Wenner Books|isbn=978-1-932958-61-4|ref=harv}} * {{cite book|last=ლუისონი |first=მარკ |authorlink=მარკ ლუისონი|year=1992 |edition= 2010|title= The Complete Beatles Chronicle:The Definitive Day-By-Day Guide to the Beatles' Entire Career |publisher=Chicago Review Press |isbn= 978-1-56976-534-0 |ref=harv}} * {{cite book|last=ლუისონი|first=მარკ (რედაქტორი)|title=Wingspan: Paul McCartney's Band on the Run|publisher=Little, Brown|year=2002|isbn=978-0-316-86032-1|ref=harv}} * {{cite news|work=[[The London Gazette]] {{No italic|(დამატება)}}|title=Most Excellent Order of the British Empire|date=4 ივნისი 1965|url=http://www.london-gazette.co.uk/issues/43667/supplements/5488|accessdate=11 მაისი 2010|ref=CITEREFLondon Gazette1965}} * {{cite book|last=მაკდონალდი |first=იენ |year=2005 |authorlink=იენ მაკდონალდი |title=Revolution in the Head: The Beatles' Records and the Sixties |edition= მესამე (2007) |publisher=Chicago Review Press |isbn=978-1-55652-733-3 |url=http://books.google.com/books?id=YJUWJhIbkccC&dq |ref=harv}} * {{cite book|last1=მაკ-კარტნი|first1=პოლ|last2=მიტჩელი|first2= ედრიან (რედაქტორი)|year=2001|publisher=W.W. Norton and Company Inc.|title= Blackbird singing: Poems and Lyrics 1965–1999|url=https://archive.org/details/blackbirdsinging00mcca|isbn=978-0-393-02049-6|ref=harv}} * {{cite book|last=მაკ-ჯი|first=გერი|title=Band on the Run: A History of Paul McCartney and Wings|year=2003|publisher=Taylor Trade|isbn=978-0-87833-304-2|url=http://books.google.com/books?id=UG0IAQAAMAAJ&q|ref=harv}} * {{cite book|last=მაილზი|first=ბარი|authorlink=ბარი მაილზი|title=Paul McCartney: Many Years From Now|year=1997|publisher=Henry Holt & Company|edition=პირველი Hardcover|isbn=978-0-8050-5248-0|url=http://books.google.com/books?id=-eh8BedNtLgC&dq |ref=harv}} * {{cite book|last=მაილზი|first=ბარი|year=1998 |edition=2009|title=The Beatles: A Diary—An Intimate Day by Day History|publisher=JG Press |isbn=978-1-57215-010-2 |ref=harv}} * {{cite book|last=მაილზი|first=ბარი|year=2001|title=The Beatles Diary Volume 1: The Beatles Years|publisher=Omnibus|isbn=978-0-7119-8308-3|ref=harv|url=http://books.google.com/books?id=trRB-lo4qR8C&dq }} * {{cite journal|last=მოლენდა|first=მაიკლ|title=Here, There, and Everywhere|journal=Guitar Player|volume=39| issue = 11|date=ნოემბერი 2005|ref=harv}} * {{cite journal|last=მალერნი|first=ტომ|title=Paul McCartney|date= ივლისი 1990|journal=Guitar Player|volume=24, No.7|issue=246 |ref=harv}} * {{cite book|last=რობერტსი|first=დეივიდ (რედაქტორი) |title=British Hit Singles & Albums |url=https://archive.org/details/britishhitsingle0000unse_s2a5|publisher=Guinness World Records Limited |edition=18 |year=2005 |isbn=978-1-904994-00-8 |ref=harv}} * {{cite book|last=სენდფორდი |first=კრისტოფერ |year=2006 |title=McCartney |url=https://archive.org/details/mccartney00sand |publisher=Carroll & Graf |isbn=978-0-7867-1614-2 |ref=harv}} * {{cite book|last1=შეფი|first1=დეივიდ|authorlink= დეივიდ შეფი|last2=გოლსონი|first2=ჯ. ბარი (რედაქტორი)|year=1981|title=The Playboy Interviews with John Lennon & Yoko Ono|url=https://archive.org/details/playboyinterview00lenn_0|publisher=Playboy Press|isbn=0-87223-705-2 |ref=harv}} * {{cite book|last=საუნზი|first=ჰოვარდ|title=Fab: An Intimate Life of Paul McCartney |year=2010|publisher=Da Capo Press|isbn=978-0-306-81783-0|url=http://books.google.com/books?id=jQJk-qRy5IUC&dq |ref=harv}} * {{cite book|last=საუზოლი |first=ბრაიან |first2= რუპერტ (მონაწილე)|last2= პერი|year=2006|title=Northern Songs: The True Story of the Beatles Song Publishing Empire|publisher=Omnibus|url= http://books.google.com/books?id=HWSRvGfa3-sC&dq|isbn=978-1-84609-237-4 |ref=harv}} * {{cite book|last=სპიცი|first=ბობ|authorlink=ბობ სპიცი|title=The Beatles: The Biography|year=2005|publisher=Little, Brown and Company|isbn=978-0-316-80352-6|ref=harv}} * {{cite book|author=The Beatles|authorlink=The Beatles|title=The Beatles Anthology|year=2000|publisher=Chronicle Books|isbn=978-0-8118-3636-4 |url=http://books.google.com/books?id=HWuQu8EMDKcC&dq|ref=harv}} * {{cite book|last1=ვენერი|first1=იან|authorlink=იან ვენერი|last2=ჯორჯ-უორენ|first2=ჰოლი (რედაქტორი)|year=2000|publisher=Verso|title=Lennon Remembers|isbn=1-85984-600-9 |url=http://books.google.com/books?id=ymjy06WZnd4C&dq |ref=harv}} * {{cite book|last= უომეკი |first= კენეთ|authorlink=კენეთ უომეკი|year= 2007 | title = Long and Winding Roads: The Evolving Artistry of the Beatles|publisher= Continuum |isbn= 978-0-8264-1746-6 |ref=harv}} == ლიტერატურა == {{Refbegin}} * {{cite book |last=ბეროუ |first=ტონი |year=2005 |title=John, Paul, George, Ringo & Me: The Real Beatles Story |publisher=Thunder's Mouth |isbn=1-56025-882-9 |url=http://books.google.com/books?id=BNnzcGw8JQsC&dq |access-date=2021-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130725031059/http://books.google.com/books?id=BNnzcGw8JQsC&dq |archive-date=2013-07-25 }} * {{cite book|last=ბეროუ|first=ტონი|year=2004|title=Paul McCartney|publisher=Carlton Publishing|isbn=978-1-84442-822-9 }} * {{cite book|last=დეივისი|first=ჰანტერ|authorlink=ჰანტერ დეივისი|title=The Beatles: The Authorized Biography|year=2009|publisher=W. W. Norton & Company|edition=მესამე, შესწორებული|isbn=978-0-393-33874-4 }} * {{cite book|last=გამბაჩინი|first=პოლ|title=Paul McCartney: In His Own Words|year=1993|publisher=Omnibus Press|isbn=978-0-86001-239-9|url=http://books.google.com/books?id=FikUAQAAIAAJ&q}} * {{cite book|last=გამბაჩინი|first=პოლ|title=The McCartney Interviews: After the Break-Up|year=1996|publisher=Omnibus Press|edition=2|isbn=978-0-7119-5494-6|url=http://books.google.com/books?id=xKPEyk1WXFUC&q}} * {{cite book|last=გრეისენი|first=ჯორი ბ.|title=Paul McCartney: I Saw Him Standing There|url=https://archive.org/details/paulmccartneyisa00grac|year=2000|publisher=Watson-Guptill Publications|isbn=978-0-8230-8372-5}} * {{cite book|last1=კირხერი|first1=ასტრიდ |last2=ფორმანი|first2=კლაუს|title=Hamburg Days |location=გილდფორდი, სურეი |publisher=Genesis Publications |year=1999 |isbn=978-0-904351-73-6}} * {{cite book|last=მარტინი|first=ჯორჯ|authorlink=ჯორჯ მარტინი|year=1979|title=All You Need Is Ears|publisher=St. Martin's Press|location=ნიუ-იორკი|isbn=978-0-312-11482-4|url=http://books.google.com/books?id=4Yoio9MewhcC&dq}} * {{cite book|last=მარტინი|first=ჯორჯ|last2=პირსონი |first2=უილიამ |title=Summer of Love: The Making of Sgt. Pepper |publisher=Macmillan |year=1994 |isbn=0-333-60398-2}} * {{cite book|last=პილი|first=იენ|title=The Unknown Paul McCartney: McCartney and the avant-garde|year=2002|publisher=Reynolds & Hearn|isbn=978-1-903111-36-9|url=http://books.google.com/books?id=uS4UAQAAIAAJ&q}} * {{cite book|last=რეიმერი|first=მაილზ|title=How to Analyze the Music of Paul McCartney|year=2010|publisher=[[ABDO Publishing Company]]|isbn=978-1-61613-531-7|url=http://books.google.com/books?id=23jlYDQOz2sC&dq}} {{Refend}} == რესურსები ინტერნეტში == {{Commonscat-inline|Paul McCartney}} * {{ოფიციალური|http://www.paulmccartney.com/}} * {{facebook|PaulMcCartney}} * {{twitter|paulmccartney}} * {{soundcloud|paulmccartney}} * {{youtube|paulmccartney|პოლ მაკ-კარტნი}} * {{IMDB name|id=0005200}} == სქოლიო == <div style="height:250px; overflow:auto; padding:3px; border:1px solid #aaa;" class="scrollbox"> {{სქოლიოს სია|4}} </div> {{ნავდაფები | სათაური = პოლ მაკ-კარტნი | state = collapsed | სიასტილი = background: solo_singer | სია = {{პოლ მაკ-კარტნი მთავარი}} {{პოლ მაკ-კარტნის სინგლები}} {{Wings}} {{ჯეიმზ ბონდის მუსიკა}} }} {{ნავდაფები | სათაური = The Beatles | მდგომარეობა = collapsed | სიასტილი = background: solo_singer | სია = {{The Beatles}} {{The Beatles-თან დაკავშირებული პიროვნებები}} {{The Beatles-ის ალბომები}} {{The Beatles-ის კომპილაციები}} {{The Beatles-ის სინგლები}} }} {{ოცი საუკეთესო ვოკალისტი (როლინგ სტოუნის მიხედვით)}} {{როკ-ენ-როლის დიდების დარბაზი 1999}} {{DEFAULTSORT:მაკ-კარტნი, პოლ}} [[კატეგორია:დაბადებული 18 ივნისი]] [[კატეგორია:დაბადებული 1942]] [[კატეგორია:XX საუკუნის კლასიკური კომპოზიტორები]] [[კატეგორია:XXI საუკუნის კლასიკური კომპოზიტორები]] [[კატეგორია:ინგლისელი მომღერლები]] [[კატეგორია:ინგლისელი პოპ-მომღერლები]] [[კატეგორია:ინგლისელი როკ-გიტარისტები]] [[კატეგორია:ინგლისელი როკ-მომღერლები]] [[კატეგორია:ინგლისელი როკ-პიანისტები]] [[კატეგორია:ინგლისელი ქველმოქმედები]] [[კატეგორია:ინგლისელი მილიარდერები]] [[კატეგორია:ინგლისელი მამაკაცი სიმღერების ავტორები და მომღერლები]] [[კატეგორია:NME-ის ჯილდოს მფლობელები]] [[კატეგორია:ინგლისელი ელექტრონული მუსიკოსები]] [[კატეგორია:XX საუკუნის ინგლისელი მომღერლები]] [[კატეგორია:XXI საუკუნის ინგლისელი მომღერლები]] [[კატეგორია:ინგლისელი კინოპროდიუსერები]] [[კატეგორია:ინგლისელი მუსიკალური პროდიუსერები]] [[კატეგორია:სიმღერების ავტორთა დიდების დარბაზში შემავალი შემსრულებლები]] [[კატეგორია:როკ-ენ-როლის დიდების დარბაზში შესული შემსრულებლები]] [[კატეგორია:ხელოვნებისა და მეცნიერების ამერიკული აკადემიის წევრები]] [[კატეგორია:აივორ ნოველოს ჯილდოს მფლობელები]] [[კატეგორია:გრემის ჯილდოს მფლობელები]] [[კატეგორია:Apple Records-ის შემსრულებლები]] [[კატეგორია:Decca Records-ის შემსრულებლები]] [[კატეგორია:Capitol Records-ის შემსრულებლები]] [[კატეგორია:Columbia Records-ის შემსრულებლები]] [[კატეგორია:Mercury Records-ის შემსრულებლები]] [[კატეგორია:Parlophone-ის შემსრულებლები]] [[კატეგორია:Polydor Records-ის შემსრულებლები]] [[კატეგორია:Vee-Jay Records-ის შემსრულებლები]] [[კატეგორია:The Quarrymen-ის წევრები]] [[კატეგორია:The Beatles-ის წევრები]] [[კატეგორია:Wings-ის წევრები]] [[კატეგორია:Brit Award-ის მფლობელები]] [[კატეგორია:Grammy Lifetime Achievement Award-ის მფლობელები]] [[კატეგორია:პრაიმტაიმის ემის ჯილდოს მფლობელები]] [[კატეგორია:კენედის ცენტრის პრემიის ლაურეატები]] [[კატეგორია:ბაკალავრი-რაინდები]] [[კატეგორია:ბრიტანეთის იმპერიის ორდენის წევრები]] [[კატეგორია:საპატიო ლეგიონის ორდენის კავალერები]] [[კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით]] [[კატეგორია:მხატვრები ანბანის მიხედვით]] [[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]] nfiudxe4dbv7g1atlvwab9d0ibytyo6 0 37478 5406730 4862260 2026-06-04T11:13:38Z ~2026-33291-68 183816 დავამატე უნივერსიტეტის ლოგო 5406730 wikitext text/x-wiki {{რეკლამა}} {{უნივერსიტეტი |სახელი= შავი ზღვის საერთაშორისო უნივერსიტეტი |მშობლიური_სახელი = International Black Sea University |ლათინური_სახელი =International Black Sea University |სურათი= |დევიზი= ადგილი, სადაც განათლება იმარჯვებს! |დაფუძნდა= [[1995]] |ტიპი= კერძო |endowment = |staff = |კოლეგია= |რექტორი= [[გია კავთელიშვილი]] |students = |undergrad = |postgrad = |doctoral = |ქალაქი= [[თბილისი]] |ქვეყანა= {{დროშა|საქართველო}} |მასკოტი=ციყვი |საიტი= [http://www.ibsu.edu.ge/ ოფიციალური საიტი] |მისამართი= დავით აღმაშენებლის ხეივანი მე-13კმ. 2 |ტელეფონი= +995 32 2 800 064 |coor = |ლოგო=[[File:IBSU logo.jpg|thumb|შავი ზღვის საერთაშორისო უნივერსიტეტის ლოგო]] }} '''შავი ზღვის საერთაშორისო უნივერსიტეტი''' ({{lang-en|International Black Sea University;}} ასევე: IBSU) — უნივერსიტეტი, რომელიც 1995 წლიდან ეწევა სასწავლო და სამეცნიერო საქმიანობას. უნივერსიტეტი არის პირველი ინგლისურენოვანი საგანმანათლებლო დაწესებულება, რომელიც სწავლების სამივე საფეხურზე ახორციელებს საგანმანათლებლო პროგრამებს, როგორც ინგლისურ, ისე ქართულ ენებზე. უნივერსიტეტში მოქმედებს 39 აკრედიტებული საგანმანათლებლო პროგრამა. == რესურსები ინტერნეტში == *[http://www.ibsu.edu.ge/ შავი ზღვის საერთაშორისო უნივერსიტეტის საიტი] {{საქართველოს უნივერსიტეტები}} [[კატეგორია:თბილისის უნივერსიტეტები]] nv7tbnva8c238bxrnzsiebnmoj09vrl 0 41661 5406643 5405471 2026-06-04T04:48:48Z შალვა მინდაძე 11 168465 /* ქრონოლოგია — ევროპა */ 5406643 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width:320px; font-size:90%; text-align:center; border:2px solid #800080; background:#F9F9F9;" |- | colspan="2" style="background:#800080; color:white; font-size:110%; padding:4px;" | '''შუა საუკუნეები''' |- | colspan="2" | [[ფაილი:Canterbury Cathedral, window nXV detail (46220634195).jpg|320px|alt=კენტერბერის ტაძრის მინანქარი]] |- | colspan="2" style="background:#E6E6FA; font-size:85%; font-style:italic; color:#000080; padding:2px;" | Med. Aev. |- ! style="background:#D8BFD8; color:black; width:40%;" | დასაწყისი | style="background:white;" | {{circa|[[500]]}} |- ! style="background:#D8BFD8; color:black;" | დასასრული | style="background:white;" | [[1500]] |- ! style="background:#D8BFD8; color:black;" | წინარე | style="background:white;" | ანტიკური ისტორია, გვიანი ანტიკა |- ! style="background:#D8BFD8; color:black;" | შემდგომი | style="background:white;" | ადრეული ახალი ხანა, [[რენესანსი]], [[ახალი დრო|ახალი ერა]] |- ! style="background:#D8BFD8; color:black;" | მოიცავს | style="background:white;" | ადრეული შუა საუკუნეები, [[განვითარებული შუა საუკუნეები]], [[გვიანი შუა საუკუნეები]] |- ! style="background:#D8BFD8; color:black;" | საკვანძო მოვლენები | style="background:white; text-align:left;" | * [[დასავლეთ რომის იმპერიის დაცემა]] * [[ისლამის გავრცელება]] * [[ვერდენის ხელშეკრულება]] * [[დიდი სქიზმა|აღმოსავლეთ–დასავლეთის განხეთქილება]] * [[ჯვაროსნული ომები]] * [[მაგნა კარტა]] * [[ასწლიანი ომი]] * [[შავი ჭირი]] * [[კონსტანტინოპოლის დაცემა]] * [[ამერიკის აღმოჩენა ქრისტეფორე კოლუმბის მიერ|ჩრდილოეთ ამერიკის აღმოჩენა]] |- ! style="background:#D8BFD8; color:black;" | ხანგრძლივობა | style="background:white;" | {{circa|[[1000]]}} წელი |} [[ფაილი:Europe map 450 ka.png|მინი|222px|ევროპა ჩვენი წელთაღრიცხვით [[450]] წელს, შუა საუკუნეების დასაწყისში]] '''შუა საუკუნეები''' მოიცავდა დაახლოებით [[V საუკუნე]]დან [[XV საუკუნე|XV საუკუნეს]] ბოლომდე პერიოდს, რაც შეესაბამება პოსტკლასიკურ ხანას მსოფლიო ისტორიაში. იგი დაიწყო დასავლეთ რომის იმპერიის დაცემით და გადაიზარდა [[რენესანსი|რენესანსში]], ვიდრე ახალ ხანამდე. შუა საუკუნეები დაყოფილია სამ ტრადიციულ პერიოდად და მოიცავს დასავლური ისტორიის შუა ეტაპს: [[ანტიკური ხანა|ანტიკურ ხანას]], შუა საუკუნეებს და [[ახალი დრო|ახალ ხანა]]ს. თავად შუა საუკუნეები იყოფა: ადრეულ, განვითარებულ და [[გვიანი შუა საუკუნეები|გვიანი]] საუკუნეების ეტაპებად. მოსახლეობის კლება, [[ურბანიზაცია|კონტრურბანიზაცია]], ცენტრალიზებული ხელისუფლების დაშლა, შემოსევები და სხვადასხვა ტომთა [[მიგრაცია|მასობრივი მიგრაციები]], რომლებიც გვიან ანტიკურ ხანაში დაიწყო, გაგრძელდა ადრეულ შუა საუკუნეებამდე. მასშტაბურმა გადაადგილებებმა მიგრაციების ხანაში, მათ შორის გერმანული ტომების, ჩამოაყალიბა ახალი სამეფოები [[დასავლეთ რომის იმპერია|დასავლეთ რომის იმპერიის]] ნარჩენებზე. [[VII საუკუნე]]ში [[ჩრდილოეთი აფრიკა]] და აღმოსავლეთი — ოდესღაც [[ბიზანტიის იმპერია|ბიზანტიის იმპერიის]] ნაწილი — მოექცა [[ომაიანთა სახალიფო|ომაიანთა]] სახალიფოს ხელისუფლების ქვეშ [[მუჰამედი|მუჰამედის]] მემკვიდრეთა დაპყრობის შემდეგ. მიუხედავად იმისა, რომ საზოგადოებაში და პოლიტიკურ სტრუქტურებში მნიშვნელოვანი ცვლილებები მოხდა, [[ანტიკური ხანა|ანტიკურ ხანასთან]] წყვეტა სრულად არ მოხდა. [[ბიზანტიის იმპერია]], როგორც [[რომის იმპერია|რომის პირდაპირი მემკვიდრე]], ჯერ კიდევ არსებობდა აღმოსავლეთ ხმელთაშუაზღვის რეგიონში და მნიშვნელოვან ძალას წარმოადგენდა. იმპერიის სამართლის კოდექსი — [[Corpus Iuris Civilis|''Corpus Juris Civilis'']] ანუ „იუსტინიანეს კოდექსი“ — ხელახლა იქნა აღმოჩენილი ჩრდილოეთ იტალიაში [[XI საუკუნე]]ში. დასავლეთში, უმეტესმა სამეფომ შეინარჩუნა რამდენიმე არსებული რომაული ინსტიტუტი. [[მონასტერი|მონასტრები]] იქმნებოდა, რადგან ქრისტიანიზაციის კამპანიები გრძელდებოდა [[პაგანიზმი#ევროპის პრე-ქრისტიანული რელიგიები|ევროპის მარჩხობელი პაგანების]] მიმართ. [[ფრანკები|ფრანკებმა]], [[კაროლინგების დინასტია|კაროლინგების დინასტიის]] ხელმძღვანელობით, დროებით შექმნეს კაროლინგების იმპერია [[VIII საუკუნე]]ის ბოლოსა და [[IX საუკუნე]]ის დასაწყისში. ეს იმპერია მოიცავდა დასავლეთ ევროპის დიდ ნაწილს, თუმცა მალევე დაეცა შიდა სამოქალაქო ომების, ისე გარე შემოსევების ზეწოლის გამო: ჩრდილოეთიდან [[ვიკინგები]]ს, აღმოსავლეთიდან მაგიარების, სამხრეთიდან კი [[სარაცინები]]ს. განვითარებულ შუა საუკუნეებში, რომელიც დაიწყო [[1000]] წლის შემდეგ, ევროპის მოსახლეობა მნიშვნელოვნად გაიზარდა, რადგან ტექნოლოგიურმა და სასოფლო-სამეურნეო მიღწევებმა ვაჭრობის გაფურჩქვნის შესაძლებლობა მისცა, ხოლო კლიმატის ცვლილებამ ნამატის რაოდენობის გაზრდა გამოიწვია.<ref>Bloch, M. ''Feudal Society''. Routledge, 1961.</ref> [[მანორალიზმი]] — [[გლეხი|გლეხთა]] სამეურნეო ერთეულებად, ანუ სოფლის თემებად ორგანიზება, სადაც ისინი ვალდებულნი იყვნენ მიწათმფლობელისთვის ქირისა და ბეგარის (შრომითი ვალდებულების) გაწევას, და [[ფეოდალიზმი]] — როგორც პოლიტიკური-სამართლებრივი სისტემა, რომლის მიხედვითაც [[რაინდი|რაინდები]] და ქვედასაფეხურზე მყოფი ფეოდალები სამხედრო სამსახურს უწევდნენ თავიანთ [[მთავარი|სუზერენს]], სანაცვლოდ კი იღებდნენ მიწის სარგებლობისა და ფლობის უფლებას, სწორედ ეს წარმოადგენდა საზოგადოებრივი წყობის ძირითად ფორმებს განვითარებულ შუა საუკუნეებში.<ref>დუბი, ჟ. ''ევროპის ეკონომიკური განვითარების დასაწყისი''. თბ., 2002.</ref> ამ ეპოქამ ასევე მოიტანა აღმოსავლეთსა და დასავლეთს შორის განხეთქილება ანუ [[დიდი სქიზმა|„დიდი სქიზმა“]] [[1054]] წელს, რითაც [[ქრისტიანობა]]მ ერთიანობა დაკარგა. [[ჯვაროსნული ომები]], პირველად პაპის მიერ ნაქადაგები წინაპირობებით დაწყებული ომი [[1095]] წელს, იყო სამხედრო დაპირსპირება, დასავლეთევროპელი ქრისტიანების მხრიდან [[წმინდა მიწა|წმინდა მიწის]] დაბრუნებისათვის მუსლიმთა წინააღმდეგ. მეფეები თანდათან გახდნენ ცენტრალიზებული ეროვნული სახელმწიფოთა მეთაურები, რამაც შეამცირა დანაშაულობი და ძალადობა, თუმცა ერთიანი [[ქრისტიანობა|ქრისტიანული სამყარო]]ს იდეალი უფრო შორეული გახადა.<ref>Southern, R. W. ''The Making of the Middle Ages''. Yale University Press, 1953.</ref> ინტელექტუალური ცხოვრება გამოირჩეოდა [[სქოლასტიკა|სქოლასტიკით]] — ფილოსოფიით, რომელიც ამტკიცებდა რწმენისა და გონების შერწყმას, და [[უნივერსიტეტი|უნივერსიტეტების]] დაარსებით. [[თომა აქვინელი|თომა აქვინელის]] თეოლოგია, [[ჯოტო დი ბონდონე|ჯოტოს]] ფერწერა, [[დანტე ალიგიერი|დანტეს]] და [[ჯეფრი ჩოსერი|ჩოსერის]] პოეზია, [[მარკო პოლო]]ს მოგზაურობა და [[გოთური არქიტექტურა|გოთური არქიტექტურა]] — მათ შორის [[შარტრი|შარტრის ტაძარი]] — წარმოადგენს ამ პერიოდისა და [[გვიანი შუა საუკუნეები|გვიან შუა საუკუნეებში]] გადასვლის ერთ-ერთ გამორჩეულ მიღწევას.<ref>Le Goff, J. ''Medieval Civilization 400–1500''. Blackwell, 1988.</ref> == ტერმინი და პერიოდიზაცია == ტერმინი „შუა საუკუნეები“ სათავეს იღებს ადრეულ ახალ დროში, როდესაც [[ჰუმანიზმი|ჰუმანისტმა]] მეცნიერებმა ისტორიულ ეპოქას ანტიკურობის დასასრულიდან მის აღორძინებამდე „შუა“, ასევე „ბნელი საუკუნეები“ უწოდეს. ჰუმანისტები მსოფლიო ისტორიას სამ ნაწილად ყოფდნენ: ძველი, შუა და ახალი ისტორია. მსოფლიო ისტორიის „სამწევროვანი“ დაყოფა ისტორიკოსთა უმრავლესობამ გაიაზრა, მაგრამ ისინი ერთსულოვანნი არ იყვნენ ამ პერიოდიზაციის კონკრეტულ მიჯნების განსაზღვრისას. არსებობს რამდენიმე მოსაზრება თუ როდის მთავრდება ძველი ისტორია და იწყება შუა საუკუნეები: # [[ქრისტიანობა|ქრისტიანობის]] ლეგალიზაციით, [[მილანის ედიქტი]]თ ([[313]] წელი); # [[რომის იმპერია|რომის იმპერიის]] დასავლეთისა და [[აღმოსავლეთ რომის იმპერია|აღმოსავლეთის იმპერიებად]] დაყოფა ([[395]] წელი); # [[ალარიხ I|ალარიხის]] მიერ რომის აღება ([[410]] წელი); # [[დასავლეთ რომის იმპერია|დასავლეთ რომის იმპერიის]] დაცემა ([[476]] წელი). შუა საუკუნეებსა და ახალ ისტორიას შორის მიჯნად კი [[XV საუკუნე|XV საუკუნის]] მიწურულსა და [[XVI საუკუნე|XVI საუკუნის]] დასაწყისს მიიჩნევს. ამ ორ ეპოქის წყალგამყოფად შემდეგი ძირითადი თარიღი სახელდება: # [[იოჰან გუტენბერგი|იოჰან გუტენბერგის]] მიერ წიგნის საბეჭდი დაზგის გამოგონება (დაახლ. [[1440]]-იანი წლები); # [[ოსმალეთის იმპერია|ოსმალების]] მიერ [[კონსტანტინოპოლი|კონსტანტინოპოლის]] აღება ([[1453]] წელი); # [[დიდი გეოგრაფიული აღმოჩენები]] ([[1492]] წლიდან); # [[რეფორმაცია|რეფორმაციის]] დასაწყისი [[საღვთო რომის იმპერია|გერმანიაში]] ([[1517]] წელი). შუა საუკუნეების შიდა პერიოდიზაციაც სამ ძირითად ეტაპად იყოფა, რომლებიც ერთმანეთისაგან სოციალ-ეკონომიკური, პოლიტიკური და კულტურული განვითარების ხასიათით განსხვავდებიან. პირველი, ადრეული შუა საუკუნეების პერიოდი იწყება [[V საუკუნე|V საუკუნის]] დასასრულით და [[1000]] წლამდე გრძელდება. ეს არის ხალხთა გადასახლების, ფეოდალიზმის საზოგადოებრივ სისტემად ჩამოყალიბების, ბარბაროსული, ადრეფეოდალური სამეფოების წარმოქმნის დრო. კულტურის დროებითი დაცემა თანდათანობით აღმავლობით იცვლება, რაშიც გადამწყვეტი როლი ქრისტიანულმა ეკლესიამ შეასრულა. მეორე, განვითარებული შუა საუკუნეების პერიოდი ([[1000]]–[[1300]] წლები) — ფეოდალური ურთიერთობების აყვავების ხანა. მისთვის დამახასიათებელია აგრეთვე ქალაქების მასობრივი ზრდა, მათში თვითმართველობის გაჩენა, სასაქონლო-ფულადი ურთიერთობების განვითარება, თავისუფალი მოქალაქეობის ჩამოყალიბება. ამ პერიოდში ძლიერდება ეკლესიის გავლენა. მესამე, გვიანდელი შუა საუკუნეების ხანაში ([[XIV საუკუნე|XIV]]–[[XV საუკუნე]]ები), მზადდება ნიადაგი ახალი დროისთვის: ყალიბდება ახალი მსოფლმხედველობა, შეიმჩნევა მნიშვნელოვანი სამეცნიერო-ტექნიკური მიღწევები და ქალაქის სამეურნეო სისტემაში წინარეკაპიტალისტური ურთიერთობების ელემენტები. სწორედ ამ ხანაში იწყება დიდი გეოგრაფიული აღმოჩენებიც. შუა საუკუნეების ავტორები ისტორიას ყოფდნენ პერიოდებად, მაგალითად, [[ექვსი ხანა]] ან [[ოთხი იმპერია]], და საკუთარ ეპოქას მიიჩნევდნენ ბოლო პერიოდად [[სამყაროს აღსასრული|სამყაროს დასასრულამდე]].<ref name=mommsen236>Mommsen „Petrarch's Conception of the 'Dark Ages'“ ''Speculum'' გვ. 236–237</ref> როდესაც ისინი საკუთარ ხანას აღწერდნენ, მას „ახალს“ უწოდებდნენ.<ref name=Dailyx>Singman ''Daily Life'' გვ. x</ref> [[1330-იანები|1330-იან]] წლებში იტალიელი ჰუმანისტი და პოეტი [[პეტრარკა|ფრანჩესკო პეტრარკა]] წინაქრისტიანულ ხანას {{lang|la|antiqua}} („ძველი“) უწოდა, ხოლო ქრისტიანულ ეპოქას — {{lang|la|nova}} („ახალი“).<ref name=idea>Knox "[https://web.archive.org/web/20120203005134/http://www.boisestate.edu/courses/latemiddleages/renaissance/historyren.shtml History of the Idea of the Renaissance]"</ref> პეტრარკა [[რომის იმპერია|რომის იმპერიის]] დაცემის შემდგომ საუკუნეებს მიიჩნევდა [[ბნელი საუკუნეები|„ბნელ ხანად“]] კლასიკური ანტიკურობის „სინათლესთან“ შედარებით.<ref name=Mommsen227>Mommsen „Petrarch's Conception of the 'Dark Ages'“ ''Speculum'' გვ. 227–228</ref> [[ლეონარდო ბრუნი]] იყო პირველი [[ისტორიკოსი]], რომელმაც გამოიყენა სამნაწილიანი პერიოდიზაცია თავის ნაშრომში ''ფლორენციელი ხალხის ისტორია'' ([[1442]]), სადაც შუა ეპოქად განსაზღვრა „რომის იმპერიის დაცემასა და [[XI საუკუნე]]სა და [[XII საუკუნე|XII საუკუნეებში]] ქალაქური ცხოვრების აღორძინებას შორის არსებული პერიოდი“. <ref name=Brunixvii>Bruni ''History of the Florentine people'' გვ. xvii–xviii</ref> სამნაწილიანი [[პერიოდი (პერიოდული სისტემა)|პერიოდიზაცია]] სტანდარტად დამკვიდრდა [[XVII საუკუნე|XVII საუკუნეში]], როდესაც გერმანელმა ისტორიკოსმა [[კრისტოფერ ცელარიუსი|კრისტოფ ცელარიუსმა]] ისტორია დაყო სამ ნაწილად: [[ანტიკური ხანა|ანტიკური]], შუასაუკუნეები და [[ახალი დრო|ახალი დრო]].<ref name=Murray4>Murray „Should the Middle Ages Be Abolished?“ ''Essays in Medieval Studies'' გვ. 4</ref> შუა საუკუნეების ყველაზე გავრცელებულ საწყის წერტილად მიიჩნევა [[500]] წელი,<ref>"[http://dictionary.reference.com/browse/Middle%20Ages Middle Ages]" Dictionary.com</ref> თუმცა [[ლეონარდო ბრუნი|ბრუნიმ]] პირველად გამოიყენა [[476]] წელი.<ref name="Wickham86">Wickham, Chris. ''The Inheritance of Rome: A History of Europe from 400 to 1000''. Penguin, 2009, გვ. 86.</ref>{{efn-ua|ეს არის წელი, როდესაც [[დასავლეთ რომის იმპერია|დასავლეთ რომის იმპერიის]] ბოლო იმპერატორი იტალიიდან განიდევნა.<ref name="Wickham86" />}} ევროპის პერიფერიულ რეგიონებში ხშირად გამოიყენება უფრო გვიანი საწყისი თარიღები.<ref>მაგალითად, [[სკანდინავია]] — Helle, Kouri და Olesen (რედ.) ''Cambridge History of Scandinavia Part 1'' (გვ. 6), სადაც საწყისი თარიღია [[1000]], ან [[რუსეთი]] — Martin ''Medieval Russia 980–1584''</ref> მთლიანად ევროპის მასშტაბით, შუა საუკუნეების დასასრულად ხშირად განიხილება [[1500]],<ref>იხ. სათაურები: Watts ''Making of Polities Europe 1300–1500'', Epstein ''Economic History of Later Medieval Europe 1000–1500'' ან Holmes (რედ.) ''Oxford History of Medieval Europe''</ref> თუმცა უნივერსალური შეთანხმება საბოლოო თარიღზე არ არსებობს. კონტექსტის მიხედვით, სხვადასხვა მოვლენას იყენებენ: [[კონსტანტინოპოლის აღება]] ოსმალთა მიერ ([[1453]]), [[ქრისტეფორე კოლუმბი|კოლუმბის]] პირველი მოგზაურობა [[ამერიკა|ამერიკისკენ]] ([[1492]]) ან [[რეფორმაცია]] ([[1517]]).<ref name="Davies291">Davies, Norman. ''Europe: A History''. Oxford University Press, 1996, გვ. 291.</ref> ინგლისელი ისტორიკოსები ხშირად [[ბოსვორთის ბრძოლა|ბოსვორთის ველის ბრძოლას]] ([[1485]]) მიიჩნევენ დასასრულად.<ref>იხ. სათაური: Saul ''Companion to Medieval England 1066–1485''</ref> [[ესპანეთი|ესპანეთისთვის]] კი ფართოდ გამოყენებულია [[ფერდინანდ II (არაგონი)|ფერდინანდ II-ის]] სიკვდილი ([[1516]]), [[ისაბელ I კასტილიელი|ისაბელ I]]-ის სიკვდილი ([[1504]]) ან [[გრანადის დაცემა|გრანადის დაპყრობა]] ([[1492]]).<ref>Kamen ''Spain 1469–1714'' გვ. 29</ref> ისტორიკოსები რომანულ ენებზე მოსაუბრე ქვეყნებში შუა საუკუნეებს ორ ნაწილად ყოფენ: ადრეულ „მაღალ“ და მოგვიანო „დაბალ“ პერიოდებად. ინგლისურენოვანი ისტორიკოსები, გერმანელი კოლეგების მაგალითზე, ჩვეულებრივ ყოფენ სამ ეტაპად: „ადრეული“, „მაღალი“ და „გვიანი“ შუა საუკუნეები.<ref name="Power304">Power, Daniel. ''The Central Middle Ages: Europe 950–1320''. Routledge, 2004, გვ. 304.</ref>[[XIX საუკუნე|XIX საუკუნეში]] ხშირად მთელ შუა საუკუნეებს მოიხსენიებდნენ, როგორც [[ბნელი საუკუნეები|„ბნელ საუკუნეებს“]],<ref name=mommsen226>Mommsen „Petrarch's Conception of the 'Dark Ages'“ ''Speculum'' გვ. 226</ref> თუმცა ამ პერიოდიზაციის გავრცელების შემდეგ ეს ტერმინი შეზღუდულად, ძირითადად ადრეული შუა საუკუნეებისთვის გამოიყენებოდა, სულ მცირე ისტორიკოსთა შორის. ==რომის იმპერიის გვიანდელი ხანა == {{Main|რომის იმპერია}} [[ფაილი:Venice city scenes - in St. Mark's square - St Mark's Basilica (11002237996).jpg|thumb|200px|გვიანი რომის ქანდაკება ოთხი [[ტეტრარქია|ტეტრარქის]] [[პორტრეტი]] ოთხი ტეტრარქის გამოსახულებით, რომელიც ინახება [[ვენეცია]]ში, იტალია.<ref name=Tansey242>Tansey, et al. ''Gardner's Art Through the Ages''. გვ. 242.</ref>]] [[რომის იმპერია]]ს უდიდესი ტერიტორიული გაფართოება [[II საუკუნე]]ში ჰქონდა; მომდევნო ორ საუკუნეში დაიწყო რომის კონტროლის თანდათანობითი შესუსტება მის გარე ტერიტორიებზე.<ref name=Cunliffe391>Cunliffe. ''Europe Between the Oceans''. გვ. 391–393.</ref> ეკონომიკური პრობლემები, მათ შორის ინფლაცია, და საზღვრებზე გარე ზეწოლა გამოიწვია [[III საუკუნის კრიზისი|III საუკუნის კრიზისი]], როდესაც იმპერატორები სწრაფად იცვლებოდნენ ახალი უზურპატორებით.<ref name=Collins3>Collins. ''Early Medieval Europe''. გვ. 3–5.</ref> [[III საუკუნე]]ში მნიშვნელოვნად გაიზარდა სამხედრო ხარჯები, განსაკუთრებით ომებში [[სასანიანთა იმპერია|სასანიანთა იმპერიასთან]], რომელიც შუა [[III საუკუნე]]ში გაძლიერდა.<ref name=Heather111>Heather. ''Fall of the Roman Empire''. გვ. 111.</ref> არმია გაორმაგდა, ხოლო [[რომაული ლეგიონი|ლეგიონის]] ნაცვლად ძირითადი ტაქტიკური დანაყოფები გახდა კავალერია და მცირე რაზმები.<ref name=Brown24-25>Brown. ''World of Late Antiquity''. გვ. 24–25.</ref> საგადასახადო ტვირთის ზრდამ შეამცირა [[კურიალები|კურიალთა]] (ქალაქების მიწათმფლობელი ელიტის) რაოდენობა და სურვილი, შეესრულებინათ თავიანთი ვალდებულებები. გაჩნდა პრეტენზიები, რომ იმპერიაში უფრო მეტი საგადასახადო ამკრეფი იყო, ვიდრე გადამხდელი.<ref name=Brown24-25 /> იმპერატორმა [[დიოკლეტიანე]]მ (მმართველობა [[284]]–[[305]]) [[286]] წელს იმპერია აღმოსავლეთ და დასავლეთ ნაწილებად დაყო, თუმცა სამართლებრივად იგი კვლავ ერთიან სახელმწიფოდ მიიჩნეოდა: ერთ ნაწილში გამოცხადებული დადგენილებები ძალაში იყო მეორეშიც.<ref name=Collins9>Collins. ''Early Medieval Europe''. გვ. 9.</ref>{{efn-ua|ეს სისტემა, რომელიც საბოლოოდ მოიცავდა ორ უფროს და ორ უმცროს თანამმართველს, ცნობილია როგორც [[ტეტრარქია]].<ref name=Collins9 />}} [[330]] წელს, სამოქალაქო ომების შემდეგ, [[კონსტანტინე დიდი]]მ (მმართველობა [[306]]–[[337]]) ქალაქი [[ბიზანტიონი]] ხელახლა დააფუძნა როგორც აღმოსავლეთის ახალი დედაქალაქი [[კონსტანტინოპოლი]].<ref name=Collins24>Collins. ''Early Medieval Europe''. გვ. 24.</ref> დიოკლეტიანეს რეფორმებმა გააძლიერა ბიუროკრატია, საგადასახადო სისტემა და არმია, რამაც დროებით გადაარჩინა იმპერია, მაგრამ ვერ აღმოფხვრა ძირითადი პრობლემები: გადაჭარბებული გადასახადები, დაბალი შობადობა და გარე ზეწოლა.<ref name=Cunliffe405>Cunliffe. ''Europe Between the Oceans''. გვ. 405–406.</ref> [[IV საუკუნე]]ში ხშირი იყო სამოქალაქო ომები მეტოქე იმპერატორებს შორის, რამაც საზღვრების დაცვისთვის განკუთვნილი ძალები შეასუსტა და [[ბარბაროსები]]ს შემოჭრა გაამარტივა.<ref name=Collins31>Collins. ''Early Medieval Europe''. გვ. 31–33.</ref> ამავე საუკუნეში რომის საზოგადოება ახალი ფორმით სტაბილიზირდა, რომელიც განსხვავდებოდა [[ანტიკური ხანა|ანტიკური ხანის]] პერიოდისგან: გაღრმავდა უფსკრული მდიდრებსა და ღარიბებს შორის და დაკნინდა მცირე ქალაქების სიცოცხლისუნარიანობა.<ref name=Brown34>Brown. ''World of Late Antiquity''. გვ. 34.</ref> კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი ცვლილება იყო [[ქრისტიანობა|ქრისტიანობის]] გავრცელება იმპერიაში, რომელიც გაგრძელდა [[II საუკუნე]]დან [[V საუკუნე]]მდე.<ref name=Brown65>Brown. ''World of Late Antiquity''. გვ. 65–68.</ref><ref name=Brown82>Brown. ''World of Late Antiquity''. გვ. 82–94.</ref> [[ფაილი:Europe map 450.PNG|thumb|350px|ევროპის პოლიტიკური საზღვრების რუკა დაახლოებით [[450]] წელს]] == ბარბაროსთა თავდასხმები და დასავლეთ რომის იმპერიის დაცემა == [[376]] წელს [[გოთები]], რომლებიც [[ჰუნები|ჰუნებს]] გაურბოდნენ, იმპერატორ [[ვალენტი|ვალენტის]] (მმართველობა [[364]]–[[378]]) ნებართვით დასახლდნენ რომის პროვინციაში [[თრაკია]] ([[ბალკანეთი|ბალკანეთში]]). თუმცა დასახლება არასწორად წარიმართა და რომაელი მოხელეების არასწორი ქმედებების გამო გოთებმა ძარცვა-გლეჯა დაიწყეს.{{efn-ua|რეგიონში რომის სამხედრო სარდლებმა თითქოს გოთებისთვის განკუთვნილი საკვები და სხვა მარაგები მიითვისეს და შემდეგ თავადვე მიჰყიდეს. აჯანყება მაშინ დაიწყო, როცა ერთ-ერთმა რომაელმა სარდალმა გოთი ლიდერების მძევლად აყვანა სცადა, თუმცა ყველას დაჭერა ვერ მოახერხა.<ref name=Collins51>Collins. ''Early Medieval Europe''. გვ. 51.</ref>}} ვალენსი აჯანყების ჩასახშობად გაემართა, თუმცა [[ადრიანოპოლის ბრძოლა|ადრიანოპოლის ბრძოლაში]] [[378]] წლის [[9 აგვისტო|9 აგვისტოს]] დაიღუპა.<ref name=Bauer47>Bauer. ''History of the Medieval World''. გვ. 47–49.</ref> იმპერიას პრობლემებს არა მხოლოდ ჩრდილოეთის ტომობრივი გაერთიანებები უქმნიდნენ, არამედ შიდა განხეთქილებები, განსაკუთრებით [[ქრისტიანობა|ქრისტიანულ]] ეკლესიაში.<ref name=Bauer56>Bauer. ''History of the Medieval World''. გვ. 56–59.</ref> [[400]] წელს [[ვესტგუთები]] დასავლეთ რომის იმპერიაში შეიჭრნენ და, მიუხედავად იმისა რომ დროებით იტალიიდან გაძევდნენ, [[410]] წელს რომი გაძარცვეს.<ref name=Bauer80>Bauer. ''History of the Medieval World''. გვ. 80–83.</ref> [[406]] წელს [[ალანები]], [[ვანდალები]] და [[სვებები]] [[გალია|გალიაში]] გადავიდნენ; მომდევნო სამი წლის განმავლობაში მთელ გალიაში გავრცელდნენ და [[409]] წელს [[პირენეები|პირინეის]] გადალახვით თანამედროვე ესპანეთში გადავიდნენ.<ref name=Collins59>Collins. ''Early Medieval Europe''. გვ. 59–60.</ref> დაიწყო ხალხთა [[მიგრაცია]], როდესაც სხვადასხვა ხალხები, თავდაპირველად ძირითადად [[გერმანელები]], ევროპაში გადაადგილდნენ. [[ფრანკები]], [[ალემანები]] და [[ბურგუნდები]] ჩრდილოეთ გალიაში დასახლდნენ, ხოლო ანგლები, [[საქსები]] და [[იუტები]] ბრიტანეთში გადავიდნენ.<ref name=Cunliffe417>Cunliffe. ''Europe Between the Oceans''. გვ. 417.</ref> ვანდალები [[გიბრალტარის სრუტე]]ზე გადავიდნენ და [[აფრიკა (რომის პროვინცია)|აფრიკის პროვინცია]] დაიპყრეს.<ref name=Collins80>Collins. ''Early Medieval Europe''. გვ. 80.</ref> [[430-იანები|430-იან წლებში]] [[ჰუნები]] შეიჭრნენ იმპერიაში; მათი მეფე [[ატილა]] (მმართველობა [[434]]–[[453]]) [[442]] და [[447]] წლებში ბალკანეთში, [[451]] წელს გალიაში, ხოლო [[452]] წელს იტალიაში შეიჭრა.<ref name=James67>James. ''Europe's Barbarians''. გვ. 67–68.</ref> ჰუნთა საფრთხე [[453]] წლამდე გაგრძელდა, როდესაც ატილა გარდაიცვალა და მისი [[ჰუნები#ატილას იმპერია|კონფედერაცია]] დაიშალა.<ref name=Bauer117>Bauer. ''History of the Medieval World''. გვ. 117–118.</ref> ტომთა ამ თავდასხმებმა მთლიანად შეცვალა დასავლეთ რომის იმპერიის პოლიტიკური და დემოგრაფიული სურათი.<ref name=Cunliffe417 /> [[V საუკუნე|V საუკუნის]] ბოლოსთვის იმპერიის დასავლეთი ნაწილი მცირე პოლიტიკური ერთეულებად დაიშალა, რომელთაც საუკუნის დასაწყისში შემოსეული ტომები მართავდნენ.<ref name=Wickham79>Wickham. ''Inheritance of Rome''. გვ. 79.</ref> დასავლეთ რომის უკანასკნელი იმპერატორის, [[რომულუს ავგუსტულუსი|რომულუს ავგუსტულუსის]] გადაყენება [[476]] წელს ტრადიციულად დასავლეთ რომის იმპერიის დასრულების თარიღად მიიჩნევა.<ref name="Wickham86" />{{efn-ua|ალტერნატიულ თარიღად ხშირად [[480]] მიიჩნევა, რადგან ამ წელს გარდაიცვალა რომულუს ავგუსტულუსის წინამორბედი [[იულიუს ნეპოსი]], რომელიც [[დალმატია]]ში იმპერატორის ტიტულს ინარჩუნებდა.<ref name="Wickham86" />}} [[493]] წლისთვის [[ოსტგუთები|ოსტგოთებ]]მა იტალიის ნახევარკუნძული დაიპყრეს.<ref name=Collins107>Collins. ''Early Medieval Europe''. გვ. 107–109.</ref> [[აღმოსავლეთ რომის იმპერია]], რომელიც დასავლეთის დაცემის შემდეგ [[ბიზანტიის იმპერია|ბიზანტიის იმპერიად]] იწოდებოდა, ვეღარ აკონტროლებდა დაკარგულ დასავლეთის ტერიტორიებს. ბიზანტიის იმპერატორები მხოლოდ პრეტენზიას აცხადებდნენ დასავლეთზე, მაგრამ რეალური ძალაუფლება აღარ ჰქონდათ. დასავლეთის მეფეებს შორის არც ერთს არ გაუბედავს იმპერატორის ტიტულის მიღება, თუმცა ბიზანტია დასავლეთის უმეტეს ნაწილს ვერ აკონტროლებდა. გამონაკლისი იყო მხოლოდ [[იუსტინიანე I|იუსტინიანეს]] მმართველობისას ([[527]]–[[565]]) გოთების ომის დროს ხმელთაშუაზღვისპირეთისა და [[იტალიის ნახევარკუნძული|იტალიის ნახევარკუნძულის]] დროებითი დაბრუნება.<ref name=Collins116>Collins. ''Early Medieval Europe''. გვ. 116–134.</ref> == ადრეული შუა საუკუნეები == === ახალი საზოგადოებები === [[ფაილი:Europe and the Near East at 476 AD.png|thumb|300px|[[ბარბაროსული სამეფოები]] და ტომები დასავლეთ რომის იმპერიის დაცემის შემდეგ]] დასავლეთ ევროპის პოლიტიკური სტრუქტურა შეიცვალა [[რომის იმპერია|რომის იმპერიის]] ერთიანობის დასრულების შემდეგ. მიუხედავად იმისა, რომ ამ ხანის ხალხთა მოძრაობები ხშირად „შემოსევებად“ არის აღწერილი, ისინი მხოლოდ სამხედრო ლაშქრობებს არ წარმოადგენდა, არამედ მთელი ხალხების მიგრაციას იმპერიის ტერიტორიაზე. ასეთ მოძრაობას ხელს უწყობდა დასავლეთ რომის ელიტების უარი, დაეფინანსებინათ არმია ან გადაეხადათ ის გადასახადები, რომლებიც სამხედრო ძალას მიგრაციის შეჩერების საშუალებას მისცემდა.<ref name=Brown122>Brown. ''World of Late Antiquity''. გვ. 122–124.</ref> [[V საუკუნე]]ს იმპერატორები ხშირად კონტროლდებოდნენ სამხედრო ძლევამოსილი პირების მიერ, როგორებიც იყვნენ [[სტილიქონი]] (გ. [[408]]), [[აეციუსი]] (გ. [[454]]), [[ასპარი]] (გ. [[471]]), [[რიციმერი]] (გ. [[472]]) და [[გუნდობადი]] (გ. [[516]]) რომლებიც სრულად ან ნაწილობრივ არარომაული წარმოშობის იყვნენ. დასავლეთ იმპერატორთა დინასტიის შეწყვეტის შემდეგ მათ ადგილს მეფეები იკავებდნენ, რომელთაც ანალოგიური წარმომავლობა ჰქონდათ. ახალი მეფეებისა და რომაული ელიტების ქორწინებები გავრცელებული მოვლენა იყო.<ref name=Wickham95>Wickham. ''Inheritance of Rome''. გვ. 95–98.</ref> ამან გამოიწვია რომაული კულტურის შერწყმა დამპყრობელი ტომების წესჩვეულებებთან. მაგალითად, პოპულარული კრებები, სადაც თავისუფალ მამაკაცებს შეეძლოთ მონაწილეობა პოლიტიკური საკითხების განხილვაში, მეტად გავრცელდა, ვიდრე ეს რომის სახელმწიფოში იყო მიღებული.<ref name=Wickham100>Wickham. ''Inheritance of Rome''. გვ. 100–101.</ref> მატერიალური არტეფაქტები, რომლებიც რომაელებსა და ტომებს ეკუთვნოდათ, ერთმანეთთან ძალიან ჰგავდა — ტომური ნივთები ხშირად რომაულის მიხედვით იყო მოდელირებული.<ref name=Collins100>Collins. ''Early Medieval Europe''. გვ. 100.</ref> ახალი სამეფოების განათლებული და სამეცნიერო კულტურაც რომაული ინტელექტუალური ტრადიციების გაგრძელებას წარმოადგენდა.<ref name=Collins96>Collins. ''Early Medieval Europe''. გვ. 96–97.</ref> მნიშვნელოვანი განსხვავება კი იყო ნელ-ნელა გადასახადებიდან შემოსავლების შემცირება. ბევრი ახალი პოლიტიკური ერთეული არმიას გადასახადებით აღარ ინახავდა; მათ სანაცვლოდ მიწას ან ქირას აძლევდნენ. შესაბამისად, დიდი გადასახადების სისტემა დაიშალა.<ref name=Wickham102>Wickham. ''Inheritance of Rome''. გვ. 102–103.</ref> ომები ხშირი იყო როგორც სამეფოებს შორის, ისე მათი შიგნით. მონობა შემცირდა, რადგან მონათა მიწოდება შესუსტდა, ხოლო საზოგადოება უფრო აგრარულ ხასიათს იღებდა.<ref name=Backman86>Backman. ''Worlds of Medieval Europe''. გვ. 86–91.</ref>{{efn-ua|ინგლისური სიტყვა „slave“ მომდინარეობს ლათინური ტერმინიდან „slavicus“, რომელიც [[სლავები|სლავებს]] აღნიშნავდა.<ref name=Dict261>Coredon. ''Dictionary of Medieval Terms''. გვ. 261.</ref>}} [[ფაილი:Theoderic Quarter Siliqua 80000847.jpg|thumb|left|220px|[[ოსტგოთები|ოსტგოთთა]] ლიდერ [[თეოდორიხ დიდი|თეოდორიხ დიდის]] მონეტა, მოჭრილი [[მილანი]]ში ([[იტალია]]), დაახლ. [[491]]–[[501]] წწ.]] [[V საუკუნე]]დან [[VIII საუკუნე]]მდე პერიოდში ცენტრალიზებული რომაული მმართველობის დაკნინებით დარჩენილი „ვაკუუმი“ ახალმა ხალხებმა და ლიდერებმა შეავსეს.<ref name=Collins96 /> [[ოსტგოთები]] — გოთთა ტომი — [[V საუკუნე|V საუკუნის]] ბოლოს იტალიაში დასახლდნენ [[თეოდორიხ დიდი|თეოდორიხ დიდის]] (გ. [[526]]) ხელმძღვანელობით და ჩამოაყალიბეს ოსტგოთთა სამეფო, რომელიც იტალიელებსა და ოსტგოთებს შორის თანამშრომლობით ხასიათდებოდა (ყოველ შემთხვევაში, თეოდორიხის მეფობის ბოლო წლამდე).<ref name=James82>James. ''Europe's Barbarians''. გვ. 82–88.</ref> [[ბურგუნდები]] [[გალია|გალიაში]] დასახლდნენ; მათი უფრო ადრეული სამეფო [[436]] წელს [[ჰუნები|ჰუნებმა]] გაანადგურეს, რის შემდეგაც [[440-იანები|440-იანებში]] ახალი სამეფო შექმნეს. [[ჟენევა]]სა და [[ლიონი|ლიონს]] შორის მდებარე არეალი [[V საუკუნე|V საუკუნის]] ბოლოსა და [[VI საუკუნე|VI საუკუნის]] დასაწყისში [[ბურგუნდია|ბურგუნდიად]] იქცა.<ref name=James77>James. ''Europe's Barbarians''. გვ. 77–78.</ref> გალიის სხვა რეგიონებში [[ფრანკები]] და [[ბრიტანები|კელტი ბრიტანელები]] მცირე პოლიტიკურ ერთეულებს ქმნიდნენ. ფრანცია (ფრანკთა სამეფო) ჩრდილოეთ გალიაში კონცენტრირდა; მისი ადრეული, შედარებით კარგად ცნობილი მეფეა [[ხილდერიხ I]] (გ. [[481]]). მისი სამარე [[1653]] წელს აღმოაჩინეს და გამორჩეულია მდიდარი [[საფლავის ინვენტარი|საფლავის ინვენტარით]] — იარაღითა და დიდი რაოდენობის ოქროთი.<ref name=James79>James. ''Europe's Barbarians''. გვ. 79–80.</ref> ხილდერიკის ვაჟის, [[ხლოდვიგ I]]-ის (მმართველობა [[509]]–[[511]]) — [[მეროვინგები|მეროვინგთა დინასტიის]] დამფუძნებლის — დროს ფრანკთა სამეფო გაფართოვდა და [[ქრისტიანობა|ქრისტიანობაზე]] მოექცა. [[ბრიტანეთი|ბრიტანელებმა]] — [[ბრიტანეთი|ბრიტანეთის]] (დღევანდელი [[დიდი ბრიტანეთი|დიდი ბრიტანეთის]]) მკვიდრებმა — დასახლება დაიწყეს დღევანდელ [[ბრეტანი]]ში.<ref name=James78>James. ''Europe's Barbarians''. გვ. 78–81.</ref>{{efn-ua|სახელწოდება „ბრეტანი“ სწორედ ამ ბრიტანელთა მიგრაციას უკავშირდება.<ref name=James78 />}} სხვა მონარქიები ჩამოყალიბდა [[ვესტგუთების სამეფო|ვესტგუთთა]] სამეფოში [[იბერიის ნახევარკუნძული|იბერიაზე]], [[სვებები|სვებებში]] — იბერიის ჩრდილო-დასავლეთში — და [[ვანდალთა სამეფო|ვანდალთა სამეფოში]] [[ჩრდილოეთი აფრიკა|ჩრდილოეთ აფრიკაში]].<ref name=James77 /> [[VI საუკუნე]]ში [[ლანგობარდები]] ჩრდილოეთ იტალიაში დასახლდნენ და [[ოსტგუთები|ოსტგუთთა სამეფო]] [[სამთავროები|სამთავროების]] ერთობლიობით ჩაანაცვლეს, რომლებიც ხანდახან ერთობლივ მეფეს ირჩევდნენ. [[VI საუკუნე|VI საუკუნის]] ბოლოს ეს მოდელი მუდმივმა მონარქიამ შეცვალა — [[ლანგობარდთა სამეფო]].<ref name=Collins196>Collins. ''Early Medieval Europe''. გვ. 196–208.</ref> შემოსევებმა/მიგრაციებმა ევროპაში ახალი ეთნიკური ჯგუფების გაჩენა განაპირობეს, თუმცა მოსახლეობის ნაკადები რეგიონების მიხედვით განსხვავდებოდა. მაგალითად, გალიაში დამპყრობლები ბევრად მასშტაბურად დასახლდნენ ჩრდილო-აღმოსავლეთით, ვიდრე სამხრეთ-დასავლეთით. [[სლავები]] [[ცენტრალური ევროპა|ცენტრალურ]] და [[აღმოსავლეთ ევროპა|აღმოსავლეთ ევროპაში]] და [[ბალკანეთის ნახევარკუნძული|ბალკანეთის ნახევარკუნძულზე]] დაფენის. ხალხების გადაადგილებას ენობრივი ცვლილებებიც მოჰყვა. [[ლათინური ენა|ლათინური]] — [[დასავლეთ რომის იმპერია|დასავლეთ რომის იმპერიის]] წიგნიერი ენა — თანდათან [[ვერნაკულარული ენები|ვერნაკულარულმა ენებმა]] შეცვალეს.; ეს ენები ლათინურიდან განვითარდა, მაგრამ მისგან განსხვავდებოდა და ერთობლივად [[რომანტიკული ენები|რომანტიკულ ენებად]] იწოდება. ეს გარდაქმნა საუკუნეებს გაგრძელდა. [[ბიზანტიის იმპერია|ბიზანტიაში]] [[ბერძნული ენა|ბერძნული]] შეინარჩუნდა, ხოლო სლავების მიგრაციამ [[სლავური ენები]] დაამკვიდრა აღმოსავლეთ ევროპაში.<ref name=Davies235>Davies. ''Europe: A History''. გვ. 235–238.</ref> === ბიზანტიის გადარჩენა === [[ფაილი:Sanvitale03.jpg|thumb|right|260px|[[მოზაიკა]], სადაც გამოსახულია [[იუსტინიანე I|იუსტინიანე]] [[რავენა]]ში — ეპისკოპოს მაქსიმიანეს, მცველებსა და კარისკაცებთან ერთად.<ref name=Adams158>Adams. ''History of Western Art''. გვ. 158–159.</ref>]] როდესაც დასავლეთ ევროპაში ახალი სამეფოები ყალიბდებოდა, [[აღმოსავლეთ რომის იმპერია]] უცვლელად შენარჩუნდა და ეკონომიკურმა აღმავლობამ [[VII საუკუნე|VII საუკუნის]] დასაწყისამდე გასტანა. აღმოსავლეთ ნაწილზე შემოსევები შედარებით იშვიათი იყო და უმეტესად [[ბალკანეთი|ბალკანეთში]] ხდება. იმპერიის ტრადიციულ მოწინააღმდეგე [[სასანიანთა იმპერია|სასანიანებთან]] მშვიდობა თითქმის მთელ [[V საუკუნე]]ს გაგრძელდა. აღმოსავლეთ იმპერია განსხვავდებოდა სახელმწიფო და [[ქრისტიანობა|ქრისტიანული ეკლესიის]] მჭიდრო ურთიერთობით — დოგმატიკურმა საკითხებმა პოლიტიკაში ისეთი წონა შეიძინა, როგორიც დასავლეთ ევროპაში არ ჰქონია. მნიშვნელოვანი სამართლებრივი სიახლე იყო [[რომის სამართალი|რომის სამართლის]] კოდიფიკაცია: პირველი მცდელობა — ''Codex Theodosianus'' — დასრულდა [[438]] წელს.<ref name=Wickham81>Wickham. ''Inheritance of Rome''. გვ. 81–83.</ref> იმპერატორ [[იუსტინიანე I|იუსტინიანეს]] (მმართველობა [[527]]–[[565]]) დროს შედგა მეორე, ბევრად უფრო სისტემური კრებული — ''Corpus Juris Civilis''.<ref name=Bauer200>Bauer. ''History of the Medieval World''. გვ. 200–202.</ref> იუსტინიანემვე დაასკვნა [[კონსტანტინოპოლი]]ში [[ჰაგია სოფია|ჰაგია სოფიას]] მშენებლობა და განახორციელა ჩრდილოეთ აფრიკის (ვანდალებისგან) და იტალიის (ოსტგოთებისგან) დაბრუნება [[ველისარიუსი|ველისარიუსის]] (გ. [[565]]) სარდლობით.<ref name=Bauer206>Bauer. ''History of the Medieval World''. გვ. 206–213.</ref><ref name=Collins126>Collins. ''Early Medieval Europe''. გვ. 126, 130.</ref> [[542]] წლის მომაკვდინებელმა [[იუსტინიანეს შავი ჭირი|შავმა ჭირმა]] კი იტალიის სრულ რიკონკისტას ხელი შეუშალა და იმპერია თავდაცვით ზომებზე გადაიყვანა.<ref name=Bauer206 /> იუსტინიანეს სიკვდილის ჟამს ბიზანტიას ეკავა იტალიის უმეტესი ნაწილი, ჩრდილოეთ აფრიკა და მცირე საყრდენი სამხრეთ ესპანეთში. ისტორიკოსთა ნაწილი აკრიტიკებს იუსტინიანეს რიკონკისტას იმპერიის „გადაჭარბებული გაწელვის“ გამო და მიიჩნევს, რომ ამან გზა გაუხსნა ადრეულ მუსლიმანურ დაპყრობებს. თუმცა მისი მემკვიდრეების სირთულეები მხოლოდ ომის გადასახადებით არ იყო გამოწვეული; დიდი პრობლემა იყო იმპერიის არსებითად ცივილური ხასიათი, რის გამოც მობილიზაცია და ჯარის სწრაფი დამატება ჭირდა.<ref name=Brown8>Brown, „Transformation of the Roman Mediterranean“, ''Oxford Illustrated History of Medieval Europe'', გვ. 8–9.</ref> აღმოსავლეთ იმპერიაში დამატებითი ზეწოლა შეიქმნა [[სლავები|სლავების]] ნელი, მაგრამ თანმიმდევრული შეღწევით [[ბალკანეთი|ბალკანეთში]]. პროცესი ეტაპობრივად დაიწყო, მაგრამ [[540-იანები|540-იანების]] ბოლოსთვის სლავური ტომები უკვე [[თრაკია]]სა და ილირიკონში იყვნენ; [[551]] წელს მათ [[ადრიანოპოლი|ადრიანოპოლთან]] იმპერიული არმია დაამარცხეს. [[560-იანები|560-იანებში]] ჩრდილოეთ [[დუნაის]] ნაპირზე დამკვიდრებული [[ავარები]] სწრაფ გაფართოებას შეუდგნენ და [[VI საუკუნე|VI საუკუნის]] ბოლოსთვის ცენტრალურ ევროპაში დომინანტ ძალად იქცნენ, ბიზანტიელ იმპერატორებს რეგულარული ხარკის გადახდას აიძულებდნენ და ძლიერებად დარჩნენ [[796]] წლამდე.<ref name=James95>James. ''Europe's Barbarians''. გვ. 95–99.</ref> მას შემდეგ, რაც იმპერატორმა [[მავრიკიოსი (ბიზანტია)|მავრიკიმ]] (მმართველობა [[582]]–[[602]]) მონაწილეობა მიიღო სასანიანთა დინასტიურ კრიზისში და დაეხმარა [[ხოსრო II|ხოსრო II]]-ს ტახტზე აღზევებაში, შედგა მშვიდობა; მაგრამ მავრიკის დამხობის შემდეგ სასანიანებმა დაიწყეს თავდასხმები და იმპერატორ [[ჰერაკლე (ბიზანტია)|ჰერაკლეს]] (მმართველობა [[610]]–[[641]]) პირველ წლებში [[ეგვიპტე]], [[სირია]] და [[ანატოლია]] დროებით დაიკავეს. ჰერაკლემ წარმატებული საპასუხო ლაშქრობებით დაბრუნება შეძლო; [[628]] წელს დაიდო ზავი და დაკარგული ტერიტორიები კვლავ ბიზანტიას დაუბრუნდა.<ref name=Collins140>Collins. ''Early Medieval Europe''. გვ. 140–143.</ref> === დასავლური საზოგადოება === {{იხილეთ აგრეთვე|ადრეული შუა საუკუნეების ევროპული სამოსი|შუა საუკუნეების სამზარეულო}} [[დასავლეთი ევროპა|დასავლეთ ევროპაში]] ძველი რომაული ელიტის ზოგიერთი ოჯახი გაქრა, ხოლო სხვები საერო საქმეებთან შედარებით უფრო მეტად საეკლესიო საქმიანობაში ჩაერთნენ. [[ლათინური ლიტერატურა|ლათინურ სწავლულობასა]] და განათლებასთან დაკავშირებული ღირებულებები მეტწილად შესუსტდა. მართალია, წერა-კითხვის ცოდნა კვლავ მნიშვნელოვან უნარად რჩებოდა, თუმცა იგი უფრო პრაქტიკულ საჭიროებად იქცა, ვიდრე ელიტური სტატუსის ნიშნად. [[IV საუკუნე|IV საუკუნეში]] [[იერონიმე]]მ, რომელიც [[420]] წელს გარდაიცვალა, სიზმარში იხილა, რომ ღმერთი მას [[ბიბლია|ბიბლიაზე]] მეტად [[ციცერონი]]ს კითხვაში გატარებული დროის გამო საყვედურობდა. [[VI საუკუნე|VI საუკუნეში]] მსგავსი სიზმარი ჰქონდა [[გრიგოლ ტურელი|გრიგოლ ტურელსაც]], რომელიც [[594]] წელს გარდაიცვალა, თუმცა მას ციცერონის კითხვის ნაცვლად [[სტენოგრაფია|სტენოგრაფიის]] შესწავლის გამო გაკიცხვა ესიზმრა.<ref name=Brown174>Brown ''World of Late Antiquity'' pp. 174–175</ref> [[VI საუკუნე|VI საუკუნის]] ბოლოსთვის ეკლესიაში რელიგიური სწავლების მთავარ საშუალებად წიგნი კი არა, მუსიკა და ხელოვნება იქცა.<ref name=Brown181>Brown ''World of Late Antiquity'' p. 181</ref> ინტელექტუალური ძალისხმევის დიდი ნაწილი კლასიკური სწავლულობის მიბაძვას ხმარდებოდა, თუმცა ამავე პერიოდში შეიქმნა რამდენიმე ორიგინალური ნაწარმოებიც, ასევე არსებობდა ზეპირი ტექსტები, რომლებიც დღემდე არ შემონახულა. ეპოქისთვის ტიპური იყო [[სიდონიუს აპოლინარისი]]ს, რომელიც [[489]] წელს გარდაიცვალა, [[კასიოდორე]]ს, რომელიც დაახლოებით [[585]] წელს გარდაიცვალა, და [[ბოეთიუსი]]ს, რომელიც დაახლოებით [[525]] წელს გარდაიცვალა, თხზულებები.<ref name=Brown45>Brown "Transformation of the Roman Mediterranean" ''Oxford Illustrated History of Medieval Europe'' pp. 45–49</ref> ცვლილებები შეეხო საერო საზოგადოებასაც. არისტოკრატიული კულტურის ცენტრში თანდათან მოექცა არა ლიტერატურული საქმიანობა, არამედ დიდ დარბაზებში გამართული საზეიმო ნადიმები. ელიტის სამოსი ძვირფასი ქვებითა და ოქროთი იყო შემკული. დიდებულები და მეფეები მფარველობდნენ მებრძოლთა ამალებს, რომლებიც სამხედრო ძალების ძირითად საყრდენს წარმოადგენდნენ.{{efn-ua|ისტორიკოსები ასეთ ამალებს ''კომიტატუსს'' უწოდებენ, თუმცა ეს ტერმინი თანამედროვე წყაროებში არ გვხვდება. იგი [[XIX საუკუნე|XIX საუკუნეში]] იქნა ადაპტირებული იმ სიტყვიდან, რომელსაც [[II საუკუნე|II საუკუნის]] ისტორიკოსი [[ტაციტუსი]] იყენებდა ბატონის ან მეფის უახლოესი თანამებრძოლების აღსანიშნავად.<ref name=Dict80>Coredon ''Dictionary of Medieval Terms'' p. 80</ref> ''კომიტატუსი'' შედგებოდა ახალგაზრდა მამაკაცებისგან, რომელთაც თავიანთი ბატონისადმი სრული ერთგულება მოეთხოვებოდათ. თუ მათი ფიცით დაკავშირებული ბატონი დაიღუპებოდა, მათაც სიკვდილამდე ბრძოლა უნდა გაეგრძელებინათ.<ref name=Geary56>Geary ''Before France and Germany'' pp. 56–57</ref>}} ელიტაში დიდი მნიშვნელობა ჰქონდა საგვარეულო კავშირებს, ისევე როგორც ერთგულების, სიმამაცისა და ღირსების ღირებულებებს. ამ კავშირებმა არისტოკრატიულ საზოგადოებაში შუღლისა და საგვარეულო დაპირისპირებების გავრცელებას შეუწყო ხელი. ასეთ შემთხვევებს აღწერს [[გრიგოლ ტურელი]] [[მეროვინგები|მეროვინგულ]] [[გალია]]შიც. როგორც ჩანს, დაპირისპირებების უმეტესობა საკმაოდ სწრაფად სრულდებოდა გარკვეული [[ვერგელდი|კომპენსაციის]] გადახდით.<ref name=Wickham189>Wickham ''Inheritance of Rome'' pp. 189–193</ref> ქალები არისტოკრატიულ საზოგადოებაში ძირითადად ცოლებისა და დედების როლით მონაწილეობდნენ; განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი იყო მმართველის დედის სტატუსი მეროვინგულ გალიაში. [[ანგლოსაქსები|ანგლოსაქსურ]] საზოგადოებაში, მცირეწლოვანი მმართველების სიმცირის გამო, დედოფალ-დედებს შედარებით ნაკლები როლი ჰქონდათ, თუმცა ეს ნაწილობრივ მონასტრების [[აბატი|აბატი ქალები]]ს გაზრდილი გავლენით კომპენსირდებოდა. მხოლოდ იტალიაში ჩანს, რომ ქალები ყოველთვის მამაკაცი ნათესავის მფარველობისა და კონტროლის ქვეშ განიხილებოდნენ.<ref name=Wickham195>Wickham ''Inheritance of Rome'' pp. 195–199</ref> [[ფაილი:Frühmittelalterliches Dorf.jpg|ადრეული [[შუა საუკუნეები]]ს [[გლეხობა|გლეხური]] სოფლის რეკონსტრუქცია [[ბავარია]]ში, [[გერმანია]]|მინი|მარცხნივ]] გლეხური საზოგადოება არისტოკრატიასთან შედარებით გაცილებით სუსტად არის დოკუმენტირებული. ისტორიკოსებისთვის ხელმისაწვდომი ცნობების უდიდესი ნაწილი [[არქეოლოგია|არქეოლოგიიდან]] მოდის; [[IX საუკუნე|IX საუკუნემდე]] გლეხური ცხოვრების ამსახველი დეტალური წერილობითი წყაროები მცირე რაოდენობითაა შემონახული. დაბალი სოციალური ფენების შესახებ არსებული აღწერების უმეტესობა ან [[კოდექსი|სამართლებრივი კოდექსებიდან]], ან ზედა ფენების წარმომადგენელ ავტორთა თხზულებებიდან მომდინარეობს.<ref name=Wickham204>Wickham ''Inheritance of Rome'' p. 204</ref> დასავლეთში მიწათმფლობელობის ფორმები ერთგვაროვანი არ იყო. ზოგიერთ რეგიონში მიწები ძლიერ დანაწევრებული იყო, სხვაგან კი ფართო და ერთმანეთთან დაკავშირებული მიწის მასივები ჭარბობდა. ამ განსხვავებებმა გლეხური საზოგადოებების მრავალფეროვნება განაპირობა: ზოგიერთ მათგანზე არისტოკრატი მიწათმფლობელები დომინირებდნენ, სხვები კი შედარებით დიდ ავტონომიას ინარჩუნებდნენ.<ref name=Wickham205>Wickham ''Inheritance of Rome'' pp. 205–210</ref> დასახლების ფორმებიც მნიშვნელოვნად განსხვავდებოდა. ზოგიერთი გლეხი დიდ დასახლებებში ცხოვრობდა, რომელთა მოსახლეობა ზოგჯერ 700 ადამიანს აღწევდა. სხვები რამდენიმე ოჯახისგან შემდგარ მცირე ჯგუფებად სახლდებოდნენ ან ცალკეულ მეურნეობებში ცხოვრობდნენ, რომლებიც სოფლის სივრცეში გაფანტულად იყო განლაგებული. არსებობდა ისეთი რეგიონებიც, სადაც ორი ან მეტი დასახლების ტიპი ერთდროულად იყო გავრცელებული.<ref name=Wickham211>Wickham ''Inheritance of Rome'' pp. 211–212</ref> გვიანრომაული პერიოდისგან განსხვავებით, თავისუფალი გლეხისა და არისტოკრატის სამართლებრივ სტატუსებს შორის მკვეთრი ზღვარი აღარ არსებობდა; თავისუფალი გლეხის ოჯახს, ძლიერი ბატონის სამხედრო სამსახურის მეშვეობით, რამდენიმე თაობის განმავლობაში არისტოკრატიაში დაწინაურებაც შეეძლო.<ref name=Wickham215>Wickham ''Inheritance of Rome'' p. 215</ref> ადრეულ შუა საუკუნეებში მნიშვნელოვნად შეიცვალა რომაული საქალაქო ცხოვრება და კულტურაც. მიუხედავად იმისა, რომ იტალიის ქალაქები დასახლებული დარჩა, მათი ზომა საგრძნობლად შემცირდა. მაგალითად, [[რომი]]ს მოსახლეობა ასიათასებიდან დაახლოებით 30,000-მდე შემცირდა [[VI საუკუნე|VI საუკუნის]] ბოლოსთვის. რომაული ტაძრები ქრისტიანულ ეკლესიებად გადაკეთდა, ხოლო ქალაქის კედლები კვლავ გამოიყენებოდა.<ref name=Brown24-26>Brown "Transformation of the Roman Mediterranean" ''Oxford Illustrated History of Medieval Europe'' pp. 24–26</ref> ჩრდილოეთ ევროპაშიც ქალაქები დაპატარავდა, ხოლო სამოქალაქო ძეგლებსა და სხვა საზოგადოებრივ ნაგებობებს სამშენებლო მასალის მისაღებად შლიდნენ. ახალი სამეფოების ჩამოყალიბება ხშირად გარკვეულ ზრდას იწვევდა იმ ქალაქებში, რომლებიც დედაქალაქებად აირჩიეს.<ref name=City3>Gies and Gies ''Life in a Medieval City'' pp. 3–4</ref> მიუხედავად იმისა, რომ ებრაული თემები რომის იმპერიის ბევრ ქალაქში არსებობდა, [[ებრაელები|ებრაელე]]ბი იმპერიის ქრისტიანობაზე მოქცევის შემდეგ პერიოდულად დევნას განიცდიდნენ. ოფიციალურად ისინი ითმენდნენ, თუმცა მათ მიმართ მოქმედებდა გაქრისტიანების მცდელობები და ზოგჯერ ახალ ტერიტორიებზე დასახლებისკენაც მოუწოდებდნენ.<ref name=Jews191>Loyn "Jews" ''Middle Ages'' p. 191</ref> === ისლამის აღზევება === {{მთავარი|ისლამის გავრცელება|ადრეული მუსლიმური დაპყრობები}} [[ფაილი:Map of expansion of Caliphate.svg|upright=1.3|thumb|[[ადრეული მუსლიმური დაპყრობები]] {{legend|#a1584e|გაფართოება მუჰამედის მმართველობის პერიოდში, [[622]]–[[632]]}} {{legend|#ef9070|გაფართოება მართლმორწმუნე ხალიფების სახალიფოს პერიოდში, [[632]]–[[661]]}} {{legend|#fad07d|გაფართოება ომაიანთა სახალიფოს პერიოდში, [[661]]–[[750]]}}]] [[VI საუკუნე|VI საუკუნის]] ბოლოსა და [[VII საუკუნე|VII საუკუნის]] დასაწყისში [[აღმოსავლეთ რომის იმპერია|აღმოსავლეთ რომის იმპერიასა]] და [[ირანი|ირანში]] რელიგიური წარმოდგენები გარდაქმნის პროცესში იყო. [[იუდაიზმი]] აქტიურ მისიონერულ რელიგიას წარმოადგენდა და მასზე, სულ მცირე, ერთი [[არაბები|არაბი]] პოლიტიკური ლიდერი მაინც მოექცა.{{efn-ua|[[დუ ნუვასი]], დღევანდელი [[იემენი|იემენის]] ტერიტორიაზე არსებული სამეფოს მმართველი, [[525]] წელს იუდაიზმზე მოექცა. ქრისტიანთა შემდგომმა დევნამ კი მისი სამეფოს წინააღმდეგ [[ეთიოპია|ეთიოპიის]] [[აქსუმის სამეფო|აქსუმელთა]] ლაშქრობა და ქვეყნის დაპყრობა გამოიწვია.<ref name=Collins138>Collins ''Early Medieval Europe'' pp. 138–139</ref>}} ამასთანავე, იუდეველი თეოლოგები ქმნიდნენ პოლემიკურ ნაშრომებს, რომლებშიც თავიანთ რელიგიას ქრისტიანული და ისლამური გავლენებისაგან იცავდნენ.<ref>{{Cite book |url=http://dx.doi.org/10.1093/acref/9780199730049.001.0001 |title=The Oxford Dictionary of the Jewish Religion |date=2011-01-01 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-973004-9 |editor-last=Berlin |editor-first=Adele |editor-last2=Grossman |editor-first2=Maxine}}</ref> ქრისტიანობა აქტიურ მისიონერულ საქმიანობას ეწეოდა და მოქცეულთა მოსაპოვებლად სპარსელთა [[ზოროასტრიზმი|ზოროასტრიზმს]] უწევდა კონკურენციას, განსაკუთრებით — [[არაბეთის ნახევარკუნძული|არაბეთის ნახევარკუნძულის]] მოსახლეობაში. ამ მრავალფეროვანმა რელიგიურმა და პოლიტიკურმა გარემოებებმა თავი მოიყარა [[ისლამი|ისლამის]] წარმოშობაში, რომელიც არაბეთში [[მუჰამედი|მუჰამედის]] სიცოცხლეში ჩამოყალიბდა (გ. [[632]]).<ref name=Collins143>Collins ''Early Medieval Europe'' pp. 143–145</ref> მისი გარდაცვალების შემდეგ მუსლიმურმა ძალებმა აღმოსავლეთ რომის იმპერიისა და სპარსეთის დიდი ნაწილი დაიპყრეს. ეს პროცესი დაიწყო სირიის დაპყრობით [[634]]–[[635]] წლებში, გაგრძელდა სპარსეთის დაპყრობით [[637]]–[[642]] წლებში, შემდეგ კი გავრცელდა ეგვიპტეზე [[640]]–[[641]] წლებში, [[მაღრიბის მუსლიმური დაპყრობა|ჩრდილოეთ აფრიკაზე]] [[VII საუკუნე|VII საუკუნის]] მეორე ნახევარში და [[პირენეს ნახევარკუნძული|იბერიის]] ნახევარკუნძულზე [[711]] წელს.<ref name=Collins149>Collins ''Early Medieval Europe'' pp. 149–151</ref> [[714]] წლისთვის მუსლიმური ძალები აკონტროლებდნენ ნახევარკუნძულის დიდ ნაწილს, რომელსაც მათ [[ალ-ანდალუსი]] უწოდეს.<ref name=Reilly52>Reilly ''Medieval Spains'' pp. 52–53</ref> ისლამურმა დაპყრობებმა თავის მწვერვალს [[VIII საუკუნე|VIII საუკუნის]] შუა ხანებში მიაღწია. [[პუატიეს ბრძოლა (732)|ტურის ბრძოლა]]ში [[732]] წელს მუსლიმური ძალების დამარცხებამ ფრანკებს სამხრეთ საფრანგეთის ხელახალი დაპყრობის შესაძლებლობა მისცა; თუმცა ევროპაში ისლამური გაფართოების შეჩერების მთავარი მიზეზი [[ომაიანთა სახალიფო|ომაიანთა სახალიფოს]] დამხობა და მისი [[აბასიანთა სახალიფო|აბასიანთა სახალიფოთი]] ჩანაცვლება იყო. აბასიანებმა დედაქალაქი [[ბაღდადი|ბაღდადში]] გადაიტანეს და ევროპაზე მეტად ახლო აღმოსავლეთზე გაამახვილეს ყურადღება. შედეგად მათ მუსლიმური მიწების ნაწილებზე კონტროლი დაკარგეს. ომაიანთა შთამომავლებმა იბერიის ნახევარკუნძულზე მოიკიდეს ფეხი, [[აღლაბიდები]] ჩრდილოეთ აფრიკას აკონტროლებდნენ, ხოლო [[ტულუნიდები]] ეგვიპტის მმართველებად იქცნენ.<ref name=Brown15>Brown "Transformation of the Roman Mediterranean" ''Oxford Illustrated History of Medieval Europe'' p. 15</ref> [[VIII საუკუნე|VIII საუკუნის]] შუა ხანებისთვის ხმელთაშუა ზღვის რეგიონში ახალი სავაჭრო ურთიერთობები ყალიბდებოდა: ფრანკებსა და არაბებს შორის ვაჭრობამ ძველი [[რომი|რომაული]] [[ეკონომიკა]] ჩაანაცვლა. ფრანკები არაბებს აძლევდნენ ხე-ტყეს, ბეწვეულს, ხმლებსა და დამონებულ ადამიანებს, სანაცვლოდ კი იღებდნენ აბრეშუმსა და სხვა ქსოვილებს, სანელებლებსა და ძვირფას ლითონებს.<ref name=Cunliffe427>Cunliffe ''Europe Between the Oceans'' pp. 427–428</ref> === ვაჭრობა და ეკონომიკა === {{მთავარი|შუა საუკუნეების ეკონომიკური ისტორია}} [[IV საუკუნე|IV]] და [[V საუკუნე|V საუკუნეების]] მიგრაციებმა და შემოსევებმა [[ხმელთაშუა ზღვა|ხმელთაშუა ზღვის]] ირგვლივ არსებული სავაჭრო ქსელები მოშალა. აფრიკული საქონლის ევროპაში შეტანა შეწყდა: თავდაპირველად იგი კონტინენტის შიდა რეგიონებიდან გაქრა, ხოლო [[VII საუკუნე|VII საუკუნისთვის]] მხოლოდ რამდენიმე ქალაქში, მათ შორის [[რომი|რომსა]] და [[ნეაპოლი|ნეაპოლში]], გვხვდებოდა. [[VII საუკუნე|VII საუკუნის]] ბოლოს, მუსლიმური დაპყრობების გავლენით, აფრიკული პროდუქცია [[დასავლეთი ევროპა|დასავლეთ ევროპაში]] აღარ ფიქსირდებოდა. ადრეულ შუა საუკუნეებში ძველი რომაული სამყაროს მთელ სივრცეში შორეული ვაჭრობის საქონლის ადგილობრივი ნაწარმით ჩანაცვლების ტენდენცია გამოიკვეთა. ეს განსაკუთრებით შესამჩნევი იყო იმ მიწებზე, რომლებიც ხმელთაშუა ზღვისპირეთს არ ეკუთვნოდა, მაგალითად, ჩრდილოეთ გალიასა და ბრიტანეთში. არქეოლოგიურ მასალაში აღმოჩენილი არალოკალური წარმოშობის ნივთები, ჩვეულებრივ, ფუფუნების საგნებს წარმოადგენდა. ჩრდილოეთ ევროპაში არა მხოლოდ სავაჭრო ქსელები იყო ადგილობრივი ხასიათის, არამედ მიმოქცევაში არსებული საქონელიც მარტივი იყო — მცირე რაოდენობით კერამიკითა და სხვა შედარებით რთული ნაწარმით. ხმელთაშუაზღვისპირეთში კი კერამიკა კვლავ ფართოდ იყო გავრცელებული და, როგორც ჩანს, იგი არა მხოლოდ ადგილობრივად იწარმოებოდა, არამედ საშუალო მანძილის სავაჭრო ქსელებითაც ვრცელდებოდა.<ref name=Wickham218>Wickham ''Inheritance of Rome'' pp.&nbsp;218–219</ref> დასავლეთის სხვადასხვა გერმანულ სახელმწიფოს საკუთარი [[მონეტა|მონეტები]] ჰქონდა, რომლებიც არსებული რომაული და ბიზანტიური ნიმუშების მიბაძვით იჭრებოდა. ოქროს მონეტების მოჭრა [[VII საუკუნე|VII საუკუნის]] ბოლომდე, [[693]]–[[694]] წლებამდე გაგრძელდა, რის შემდეგაც მეროვინგთა სამეფოში იგი ვერცხლის მონეტამ ჩაანაცვლა. ფრანკთა ძირითადი ვერცხლის მონეტა იყო [[დენარიუსი]] ან [[დენიე]], ხოლო მისი [[ანგლოსაქსები|ანგლოსაქსური]] სახეობა [[პენი|პენის]] სახელით იყო ცნობილი. ამ რეგიონებიდან დენიე, ანუ პენი, [[700]] წლიდან [[1000]] წლამდე პერიოდში მთელ ევროპაში გავრცელდა. სპილენძისა და ბრინჯაოს მონეტები არ იჭრებოდა; ასევე არ იჭრებოდა ოქროს მონეტებიც, სამხრეთ ევროპის გარდა. არც მრავალ ერთეულად ნომინირებული ვერცხლის მონეტები მოჭრილა.<ref name=Coin>Grierson "Coinage and currency" ''Middle Ages''</ref> == შუა საუკუნეები საქართველოში == [[476]] წელს, [[დასავლეთ რომის იმპერია|დასავლეთ რომის იმპერიის]] დაცემის პერიოდში, [[ქართლი|ქართლში]] მეფობდა [[ვახტანგ გორგასალი|ვახტანგ I გორგასალი]]. მისი მმართველობა ქართულ ისტორიულ ტრადიციაში უკავშირდება სამეფო ხელისუფლების განმტკიცებას, [[თბილისი|თბილისის]] პოლიტიკური მნიშვნელობის ზრდას, [[მცხეთა|მცხეთიდან]] დედაქალაქის გადმოტანის პროცესის დაწყებასა და საეკლესიო ორგანიზაციის გაძლიერებას.<ref>{{cite book |last=Rapp |first=Stephen H. |title=Studies in Medieval Georgian Historiography: Early Texts and Eurasian Contexts |publisher=Peeters Publishers |location=Leuven |year=2003 |page=320 |isbn=9789042913189}}</ref> ვახტანგის მოღვაწეობას უკავშირებენ აგრეთვე [[კათალიკოსი|კათალიკოსობის]] ინსტიტუტის განმტკიცებასა და ქართლის ეკლესიის სტატუსის ამაღლებას, თუმცა ამ პროცესის ქრონოლოგია და კანონიკური საფუძვლები ისტორიოგრაფიაში ერთმნიშვნელოვნად გადაწყვეტილი არ არის.<ref>{{cite thesis |last=Matitashvili |first=Shota |title=The Canonical Status of the Iberian (Eastern Georgian) Church during Late Antiquity and Early Middle Ages |publisher=Central European University |location=Vienna |year=2021 |pages=72, 78–80 |url=https://www.etd.ceu.edu/2021/matitashvili_shota.pdf |access-date=28 მაისი, 2026}}</ref> ქართული წყაროებისა და ისტორიოგრაფიული ტრადიციის მიხედვით, ვახტანგი სასანიანთა წინააღმდეგ ბრძოლაში დაიჭრა და მოგვიანებით გარდაიცვალა.<ref>{{cite book |last=Rayfield |first=Donald |title=Edge of Empires: A History of Georgia |publisher=Reaktion Books |location=London |year=2012 |pages=62–64 |isbn=9781780230306}}</ref> მიუხედავად იმისა, რომ [[ვახტანგ გორგასალი]]ს მეფობა საქართველოს ისტორიის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ეტაპად მიიჩნევა, იგი, ჩვეულებრივ, არ განიხილება საქართველოში შუა საუკუნეების დასაწყისად. ქართულ ისტორიოგრაფიაში ამ მხრივ უფრო არსებით მიჯნად მიიჩნევა [[ქრისტიანობა|ქრისტიანობის]] სახელმწიფო [[რელიგია|რელიგიად]] გამოცხადება, რომელმაც ქვეყნის პოლიტიკური, კულტურული და საეკლესიო განვითარების მიმართულება არსებითად შეცვალა.<ref>{{cite book |last=Suny |first=Ronald Grigor |title=The Making of the Georgian Nation |edition=2nd |publisher=Indiana University Press |location=Bloomington |year=1994 |pages=20–21 |isbn=9780253209153}}</ref> შესაბამისად, საქართველოს ისტორიის პერიოდიზაციაში შუა საუკუნეების დასაწყისად ხშირად მიიჩნევა [[ქართლის მოქცევა]], ანუ დაახლოებით [[326]] წელი.<ref>{{cite journal |last=Toumanoff |first=Cyril |title=Chronology of the Early Kings of Iberia |journal=Traditio |volume=25 |year=1969 |pages=21–22 |publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/S0362152900010898}}</ref> == ქრონოლოგიები == === შუა საუკუნეების პერიოდიზაცია === {| class="wikitable sortable mw-collapsible" style="width:100%; font-size:95%; text-align:left; border:2px solid #a2a9b1;" |+ style="caption-side:top; padding:10px; background:#eaecf0; color:#202122; font-size:115%; font-weight:bold; border:1px solid #a2a9b1;" | შუა საუკუნეების პერიოდიზაცია: ევროპული ტრადიცია და ქართული ისტორიოგრაფია ! style="width:18%; background:#d8e8ff;" | ტრადიცია / რეგიონი ! style="width:22%; background:#d8e8ff;" | ქვეპერიოდი ! style="width:16%; background:#d8e8ff;" | დათარიღება ! style="width:44%; background:#d8e8ff;" | მოკლე დახასიათება და საზღვრის განმსაზღვრელი ნიშნები |- | rowspan="3" style="background:#f2f7ff; font-weight:bold;" | [[ევროპა]] — ზოგადი ისტორიოგრაფიული ტრადიცია | '''ადრეული შუა საუკუნეები''' | დაახლ. [[476]]–[[1000]] | პერიოდი [[დასავლეთ რომის იმპერია|დასავლეთ რომის იმპერიის]] დაცემიდან მაღალი შუა საუკუნეების დასაწყისამდე. მისთვის დამახასიათებელია ხალხთა დიდი მიგრაციები, რომანული და გერმანული ტრადიციების შერწყმა, ქრისტიანული ეკლესიის გაძლიერება და ფეოდალური ურთიერთობების ჩამოყალიბება.<ref name="BritannicaMiddleAges">{{Cite web |title=Middle Ages |url=https://www.britannica.com/event/Middle-Ages |publisher=Encyclopaedia Britannica |access-date=2026-06-02}}</ref><ref name="Wickham">{{Cite book |last=Wickham |first=Chris |title=The Inheritance of Rome: A History of Europe from 400 to 1000 |publisher=Penguin Books |year=2009 |isbn=978-0-14-311742-1}}</ref> |- | '''მაღალი შუა საუკუნეები''' | დაახლ. [[1000]]–[[1300]] | ევროპაში დემოგრაფიული ზრდის, ურბანიზაციის, სასოფლო-სამეურნეო გაფართოების, უნივერსიტეტების გაჩენის, ჯვაროსნული მოძრაობისა და საეკლესიო-პოლიტიკური ინსტიტუტების გაძლიერების ხანა. ამავე პერიოდს უკავშირდება [[XII საუკუნე|XII საუკუნის]] კულტურული აღმავლობა.<ref name="BritannicaMiddleAges" /><ref name="Power">{{Cite book |last=Power |first=Daniel |title=The Central Middle Ages: Europe 950–1320 |publisher=Oxford University Press |year=2006 |isbn=978-0-19-925312-8}}</ref> |- | '''გვიანი შუა საუკუნეები''' | დაახლ. [[1300]]–[[1500]] | კრიზისებისა და გარდაქმნების პერიოდი: [[შავი ჭირი]], ომები, სოციალური დაძაბულობები, პაპობის კრიზისი, სახელმწიფოთა ცენტრალიზაცია და ადრეული ახალი დროისკენ გადასვლა. დასასრულის ნიშნებად ხშირად გამოიყენება [[1453]] წელი — [[კონსტანტინოპოლის აღება]], [[1492]] წელი — [[ქრისტეფორე კოლუმბი|კოლუმბის]] პირველი მოგზაურობა და [[1517]] წელი — [[რეფორმაცია|რეფორმაციის]] დასაწყისი.<ref name="BritannicaMiddleAges" /><ref name="Holmes">{{Cite book |last=Holmes |first=George |title=The Oxford History of Medieval Europe |publisher=Oxford University Press |year=2001 |isbn=978-0-19-280133-3}}</ref> |- | rowspan="3" style="background:#fff8e8; font-weight:bold;" | [[საქართველო]] — ქართული ისტორიოგრაფიული პრაქტიკა | '''ადრეფეოდალური ხანა''' | [[IV საუკუნე|IV]]–[[X საუკუნე|X საუკუნეები]] | პერიოდი [[ქართლის გაქრისტიანება|ქართლის გაქრისტიანებიდან]] ფეოდალური წყობის განმტკიცებამდე. ამ ხანაში ძლიერდება ეკლესია, ყალიბდება ქართული ქრისტიანული კულტურა, იცვლება პოლიტიკური ცენტრები და საქართველო ექცევა ბიზანტიურ-სასანურ, შემდეგ კი არაბულ პოლიტიკურ გარემოში.<ref name="Suny">{{Cite book |last=Suny |first=Ronald Grigor |title=The Making of the Georgian Nation |publisher=Indiana University Press |year=1994 |isbn=978-0-253-20915-3}}</ref><ref name="Rapp">{{Cite book |last=Rapp |first=Stephen H. |title=Studies in Medieval Georgian Historiography: Early Texts and Eurasian Contexts |publisher=Peeters |year=2003 |isbn=978-90-429-1318-9}}</ref> |- | '''მაღალი შუა საუკუნეები / საქართველოს „ოქროს ხანა“''' | [[XI საუკუნე|XI]]–[[XIII საუკუნე|XIII საუკუნეები]] | საქართველოს პოლიტიკური, ეკონომიკური და კულტურული აღმავლობის პერიოდი. ამ ხანას უკავშირდება ქვეყნის ცენტრალიზაცია, სამხედრო-პოლიტიკური გაძლიერება, კულტურული აყვავება, საგანმანათლებლო კერების განვითარება და საქართველოს რეგიონულ ძალად ქცევა [[დავით IV აღმაშენებელი|დავით IV აღმაშენებლისა]] და [[თამარ მეფე|თამარ მეფის]] ეპოქებში.<ref name="Rayfield">{{Cite book |last=Rayfield |first=Donald |title=Edge of Empires: A History of Georgia |publisher=Reaktion Books |year=2012 |isbn=978-1-78023-030-6}}</ref><ref name="Suny" /> |- | '''გვიანფეოდალური ხანა''' | [[XIV საუკუნე|XIV]]–[[XVIII საუკუნე|XVIII საუკუნეები]] | პოლიტიკური დაშლის, მონღოლთა ზეწოლის, თემურ-ლენგის შემოსევების, ოსმალეთ-სეფიანთა დაპირისპირების, შიდა სამეფო-სამთავროებად დაყოფისა და ხანგრძლივი ფეოდალური ურთიერთობების პერიოდი. მიუხედავად პოლიტიკური ფრაგმენტაციისა, გრძელდება ქართული კულტურის, ხელოვნებისა და ეკლესიური ცხოვრების განვითარება.<ref name="Rayfield" /><ref name="Suny" /> |} === ქრონოლოგია — ევროპა === {| class="wikitable sortable mw-collapsible" style="width:100%; font-size:95%; border:2px solid #a2a9b1;" |+ style="caption-side:top; padding:10px; background:#eaecf0; color:#202122; font-size:115%; font-weight:bold; border:1px solid #a2a9b1;" | შუა საუკუნეების ევროპული ქრონოლოგია ! style="width:12%; background:#e2f0d9;" | თარიღი ! style="width:30%; background:#e2f0d9;" | მოვლენა ! style="width:20%; background:#e2f0d9;" | რეგიონი / სახელმწიფო ! style="width:38%; background:#e2f0d9;" | მნიშვნელობა / შენიშვნა |- | [[313]] | [[მილანის ედიქტი]] | [[რომის იმპერია]] | ქრისტიანობის ლეგალიზაცია რომის იმპერიაში.<ref name="BritannicaChristianity">{{Cite web |title=Christianity in the Roman Empire |url=https://www.britannica.com/topic/Christianity |publisher=Encyclopaedia Britannica |access-date=2026-06-02}}</ref> |- | [[325]] | [[ნიკეის პირველი საეკლესიო კრება]] | [[ნიკეა]]; [[რომის იმპერია]] | ქრისტიანული დოგმატიკის ერთ-ერთი ძირითადი საყრდენის ჩამოყალიბება.<ref name="BritannicaNicaea">{{Cite web |title=Council of Nicaea |url=https://www.britannica.com/event/First-Council-of-Nicaea-325 |publisher=Encyclopaedia Britannica |access-date=2026-06-02}}</ref> |- | [[378]] | [[ადრიანოპოლის ბრძოლა]] | [[ბალკანეთი]] | გუთებმა დაამარცხეს რომაელები; ბრძოლაში დაიღუპა იმპერატორი [[ვალენტი]].<ref name="Wickham" /> |- | [[395]] | რომის იმპერიის ადმინისტრაციული გაყოფა | [[ევროპა]]; [[რომის იმპერია]] | იმპერია საბოლოოდ გაიყო აღმოსავლეთ და დასავლეთ ნაწილებად.<ref name="Wickham" /> |- | [[410]] | რომის აოხრება | [[იტალია]] | [[ვესტგუთები|ვესტგუთთა]] მეფე [[ალარიხ I]]-ის მიერ [[რომი|რომის]] აღება.<ref name="Wickham" /> |- | [[439]] | [[კართაგენი|კართაგენის]] დაპყრობა ვანდალების მიერ | [[ჩრდილოეთი აფრიკა]] | [[ვანდალები|ვანდალთა]] სამეფოს გაძლიერება და დასავლეთ ხმელთაშუაზღვისპირეთში რომაული გავლენის შესუსტება.<ref name="Wickham" /> |- | [[451]] | [[კატალაუნის ბრძოლა|კატალაუნის ველების ბრძოლა]] | [[გალია]] | რომაულ-გერმანულმა ძალებმა შეაჩერეს [[ჰუნები|ჰუნთა]] წინსვლა.<ref name="Heather">{{Cite book |last=Heather |first=Peter |title=The Fall of the Roman Empire: A New History of Rome and the Barbarians |publisher=Oxford University Press |year=2006 |isbn=978-0-19-532541-6}}</ref> |- | [[455]] | რომის აოხრება | [[იტალია]] | ვანდალების მიერ რომის აოხრება.<ref name="Heather" /> |- | [[476]] | [[დასავლეთ რომის იმპერიის დაცემა]] | [[იტალია]] | [[რომულუს ავგუსტულუსი|რომულუს ავგუსტულუსის]] გადაყენება; ტრადიციულად მიიჩნევა დასავლეთ რომის იმპერიის დასასრულად.<ref name="BritannicaMiddleAges" /> |- | [[486]] | სუასონის ბრძოლა | [[გალია]] | [[ფრანკები|ფრანკთა]] მეფე [[ხლოდვიგ I]]-ის გამარჯვება და ფრანკთა ძალაუფლების გაძლიერება.<ref name="Collins">{{Cite book |last=Collins |first=Roger |title=Early Medieval Europe, 300–1000 |publisher=Palgrave Macmillan |year=2010 |isbn=978-0-230-00673-7}}</ref> |- | დაახლ. [[496]] | [[ხლოდვიგ I|ხლოდვიგ I-ის]] მონათვლა | [[ფრანკთა სამეფო]] | ფრანკთა სამეფოს ქრისტიანიზაციის მნიშვნელოვანი ეტაპი.<ref name="Collins" /> |- | [[529]] | [[ბენედიქტელთა ორდენი|ბენედიქტური]] წესდების ჩამოყალიბება; ათენის აკადემიის დახურვა | [[იტალია]]; [[საბერძნეთი]] | დასავლურ მონასტრულ ცხოვრებას მიეცა მყარი ორგანიზაციული საფუძველი; ათენის აკადემიის დახურვა ხშირად ანტიკური ფილოსოფიური სკოლის სიმბოლურ დასასრულად განიხილება.<ref name="Brown">{{Cite book |last=Brown |first=Peter |title=The Rise of Western Christendom: Triumph and Diversity, A.D. 200–1000 |publisher=Wiley-Blackwell |year=2013 |isbn=978-1-118-30126-5}}</ref> |- | [[532]] | [[ნიკას აჯანყება]] | [[კონსტანტინოპოლი]]; [[ბიზანტიის იმპერია]] | [[იუსტინიანე I|იუსტინიანე I-ის]] მმართველობის ერთ-ერთი უდიდესი შიდა კრიზისი.<ref name="Evans">{{Cite book |last=Evans |first=J. A. S. |title=The Age of Justinian: The Circumstances of Imperial Power |publisher=Routledge |year=1996 |isbn=978-0-415-02209-5}}</ref> |- | [[533]]–[[554]] | იუსტინიანე I-ის ომები ვანდალებთან და ოსტგუთებთან | [[ჩრდილოეთი აფრიკა]]; [[იტალია]] | [[ბიზანტიის იმპერია|აღმოსავლეთ რომის იმპერიის]] მცდელობა, დაებრუნებინა დასავლეთის ყოფილი რომაული მიწები.<ref name="Evans" /> |- | [[537]] | [[აია სოფია|აია სოფიას]] დასრულება | [[კონსტანტინოპოლი]] | იუსტინიანეს ეპოქის არქიტექტურული და რელიგიური სიმბოლო.<ref name="Evans" /> |- | [[541]]–[[542]] | იუსტინიანეს შავი ჭირი | [[ხმელთაშუა ზღვა|ხმელთაშუაზღვისპირეთი]] | მძიმე დემოგრაფიული და ეკონომიკური კრიზისი.<ref name="Wickham" /> |- | [[568]] | ლანგობარდების შესვლა იტალიაში | [[იტალია]] | იტალიაში ახალი გერმანული სამეფოს ჩამოყალიბების დასაწყისი.<ref name="Collins" /> |- | [[590]]–[[604]] | [[გრიგოლ I|პაპ გრიგოლ I დიდის]] პონტიფიკატი | [[რომი]] | პაპობის გაძლიერება, მისიონერული საქმიანობა და საეკლესიო ადმინისტრაციის მოწესრიგება.<ref name="Brown" /> |- | [[622]] | [[ჰიჯრა]] | [[არაბეთის ნახევარკუნძული]] | [[მუჰამედი|მუჰამედის]] გადასვლა მექიდან მედინაში; ისლამური წელთაღრიცხვის დასაწყისი.<ref name="Kennedy">{{Cite book |last=Kennedy |first=Hugh |title=The Great Arab Conquests: How the Spread of Islam Changed the World We Live In |publisher=Da Capo Press |year=2007 |isbn=978-0-306-81728-1}}</ref> |- | [[632]] | [[მუჰამედი|მუჰამედის]] გარდაცვალება | [[არაბეთი]] | ისლამური სახელმწიფოს სწრაფი გაფართოების დასაწყისი.<ref name="Kennedy" /> |- | [[636]] | [[იარმუკის ბრძოლა]] | [[სირია]] | [[ბიზანტიის იმპერია|ბიზანტიის]] მძიმე მარცხი არაბებთან.<ref name="Kennedy" /> |- | [[651]] | [[სასანიანთა იმპერია|სასანიანთა იმპერიის]] დაცემა | [[ირანი]] | ირანის დიდი ნაწილის მუსლიმური დაპყრობა.<ref name="Kennedy" /> |- | [[711]]–[[718]] | ომაიანთა მიერ იბერიის ნახევარკუნძულის დაპყრობა | [[იბერიის ნახევარკუნძული]]; [[ესპანეთი]] | [[ალ-ანდალუსი|ალ-ანდალუსის]] ჩამოყალიბების წინაპირობა.<ref name="Kennedy" /> |- | [[717]]–[[718]] | კონსტანტინოპოლის არაბული ალყა | [[კონსტანტინოპოლი]] | ბიზანტიამ შეაჩერა არაბთა წინსვლა აღმოსავლეთ ევროპისკენ.<ref name="Treadgold">{{Cite book |last=Treadgold |first=Warren |title=A History of the Byzantine State and Society |publisher=Stanford University Press |year=1997 |isbn=978-0-8047-2630-6}}</ref> |- | [[732]] | [[პუატიეს ბრძოლა]] | [[გალია]]; [[საფრანგეთი]] | ფრანკებმა შეაჩერეს მუსლიმური ძალების წინსვლა დასავლეთ ევროპაში.<ref name="Collins" /> |- | [[751]] | [[პიპინ მოკლე|პიპინ მოკლეს]] გამეფება | [[ფრანკთა სამეფო]] | კაროლინგთა დინასტიის ხელისუფლების დამკვიდრება.<ref name="McKitterick">{{Cite book |last=McKitterick |first=Rosamond |title=Charlemagne: The Formation of a European Identity |publisher=Cambridge University Press |year=2008 |isbn=978-0-521-88672-7}}</ref> |- | [[754]]–[[756]] | პიპინის დონაცია | [[იტალია]] | პაპის საერო ძალაუფლების გაფართოების ერთ-ერთი საფუძველი.<ref name="McKitterick" /> |- | [[768]]–[[814]] | [[კარლოს დიდი|კარლოს დიდის]] მმართველობა | [[დასავლეთი ევროპა]] | ფრანკთა სახელმწიფოს გაძლიერება და დასავლეთ ევროპის მნიშვნელოვანი პოლიტიკური გაერთიანება.<ref name="McKitterick" /> |- | [[800]] | [[კარლოს დიდი|კარლოს დიდის]] იმპერატორად კურთხევა | [[რომი]] | დასავლეთში იმპერიული ტიტულის აღდგენა.<ref name="McKitterick" /> |- | [[843]] | [[ვერდენის ხელშეკრულება]] | [[დასავლეთი ევროპა]] | კაროლინგთა იმპერიის დაყოფა.<ref name="McKitterick" /> |- | [[862]] | რიურიკის მოწოდება | [[აღმოსავლეთი ევროპა]] | ტრადიციულად უკავშირდება რუსის სახელმწიფოებრივი საწყისების ჩამოყალიბებას.<ref name="Franklin">{{Cite book |last=Franklin |first=Simon |last2=Shepard |first2=Jonathan |title=The Emergence of Rus 750–1200 |publisher=Longman |year=1996 |isbn=978-0-582-49091-8}}</ref> |- | [[863]] | [[კირილე და მეთოდე|კირილესა და მეთოდეს]] მისია | [[ცენტრალური ევროპა]] | სლავური მწიგნობრობისა და ქრისტიანული მისიის მნიშვნელოვანი ეტაპი.<ref name="Brown" /> |- | [[910]] | კლიუნის სააბატოს დაარსება | [[ბურგუნდია]]; [[საფრანგეთი]] | მონასტრული რეფორმის მნიშვნელოვანი ცენტრი.<ref name="Power" /> |- | [[962]] | [[ოტო I დიდი|ოტო I-ის]] იმპერატორად კურთხევა | [[გერმანია]]; [[იტალია]] | [[საღვთო რომის იმპერია|საღვთო რომის იმპერიის]] ჩამოყალიბება.<ref name="Power" /> |- | [[988]] | კიევის რუსეთის გაქრისტიანება | [[აღმოსავლეთი ევროპა]] | [[ვლადიმირ I დიდი|ვლადიმირ დიდის]] მმართველობის მნიშვნელოვანი რელიგიურ-პოლიტიკური აქტი.<ref name="Franklin" /> |- | დაახლ. [[1000]] | [[ლეიფ ერიქსონი|ლეიფ ერიქსონის]] მოგზაურობა ვინლენდში | [[ჩრდილოეთი ატლანტიკა]] | ევროპელთა ერთ-ერთი ადრეული გადასვლა ჩრდილოეთ ამერიკაში.<ref name="Davies">{{Cite book |last=Davies |first=Norman |title=Europe: A History |publisher=Oxford University Press |year=1996 |isbn=978-0-19-820171-7}}</ref> |- | [[1054]] | [[დიდი სქიზმა]] | [[ევროპა]] | ქრისტიანული ეკლესიის გაყოფა დასავლურ კათოლიკურ და აღმოსავლურ მართლმადიდებელ ეკლესიებად.<ref name="Power" /> |- | [[1066]] | [[ჰასტინგის ბრძოლა]] | [[ინგლისი]] | ნორმანთა მიერ ინგლისის დაპყრობა.<ref name="Davies" /> |- | [[1071]] | [[მანასკერტის ბრძოლა]] | [[ანატოლია]] | ბიზანტიის მარცხი სელჩუკებთან; ანატოლიაში თურქული ძალების გაძლიერება.<ref name="Treadgold" /> |- | [[1075]]–[[1122]] | ინვესტიტურისათვის ბრძოლა | [[გერმანია]]; [[იტალია]] | პაპობასა და იმპერატორს შორის დაპირისპირება საეკლესიო თანამდებობათა დანიშვნის უფლებაზე.<ref name="Power" /> |- | [[1088]] | [[ბოლონიის უნივერსიტეტი|ბოლონიის უნივერსიტეტის]] დაარსება | [[იტალია]] | ევროპის ერთ-ერთი უძველესი უნივერსიტეტი.<ref name="Power" /> |- | [[1095]]–[[1099]] | [[პირველი ჯვაროსნული ლაშქრობა]] | [[ლევანტი]] | [[1099]] წელს ჯვაროსნებმა აიღეს [[იერუსალიმი]].<ref name="RileySmith">{{Cite book |last=Riley-Smith |first=Jonathan |title=The Crusades: A History |publisher=Yale University Press |year=2005 |isbn=978-0-300-10128-7}}</ref> |- | [[1122]] | ვორმსის კონკორდატი | [[გერმანია]] | ინვესტიტურისათვის ბრძოლის კომპრომისული დასრულება.<ref name="Power" /> |- | [[1147]]–[[1149]] | [[მეორე ჯვაროსნული ლაშქრობა]] | [[ლევანტი]] | ჯვაროსნული მოძრაობის ახალი ეტაპი, რომელიც სამხედრო თვალსაზრისით წარუმატებელი აღმოჩნდა.<ref name="RileySmith" /> |- | [[1187]] | [[ჰატინის ბრძოლა]] | [[პალესტინა]] | [[სალადინი|სალადინის]] გამარჯვება და იერუსალიმის დაკარგვა ჯვაროსნების მიერ.<ref name="RileySmith" /> |- | [[1189]]–[[1192]] | [[მესამე ჯვაროსნული ლაშქრობა]] | [[ლევანტი]] | ევროპელი მონარქების ლაშქრობა იერუსალიმის დასაბრუნებლად.<ref name="RileySmith" /> |- | [[1204]] | კონსტანტინოპოლის აღება მეოთხე ჯვაროსნული ლაშქრობის დროს | [[კონსტანტინოპოლი]] | ბიზანტიის დროებითი დაცემა და ლათინთა იმპერიის შექმნა.<ref name="RileySmith" /> |- | [[1215]] | [[მაგნა კარტა]] | [[ინგლისი]] | მეფის ძალაუფლების სამართლებრივი შეზღუდვის მნიშვნელოვანი დოკუმენტი.<ref name="Davies" /> |- | [[1217]]–[[1221]] | [[მეხუთე ჯვაროსნული ლაშქრობა]] | [[ეგვიპტე]]; [[ლევანტი]] | ჯვაროსნული სტრატეგიის გადატანა ეგვიპტეზე.<ref name="RileySmith" /> |- | [[1223]] | კალკის ბრძოლა | [[აღმოსავლეთი ევროპა]] | მონღოლთა პირველი მასშტაბური შეტაკება აღმოსავლეთ ევროპულ ძალებთან.<ref name="May">{{Cite book |last=May |first=Timothy |title=The Mongol Conquests in World History |publisher=Reaktion Books |year=2012 |isbn=978-1-86189-867-8}}</ref> |- | [[1228]]–[[1229]] | [[მეექვსე ჯვაროსნული ლაშქრობა]] | [[ლევანტი]] | [[ფრიდრიხ II (საღვთო რომის იმპერატორი)|ფრიდრიხ II-მ]] დიპლომატიური გზით დროებით დაიბრუნა იერუსალიმი.<ref name="RileySmith" /> |- | [[1241]] | მოჰის ბრძოლა და ლეგნიცის ბრძოლა | [[უნგრეთი]]; [[პოლონეთი]] | მონღოლთა გამარჯვებები ცენტრალურ ევროპაში.<ref name="May" /> |- | [[1258]] | ბაღდადის აღება მონღოლების მიერ | [[მესოპოტამია]] | აბასიანთა ხალიფატის პოლიტიკური ცენტრის დაცემა.<ref name="May" /> |- | [[1261]] | კონსტანტინოპოლის დაბრუნება ბიზანტიელთა მიერ | [[კონსტანტინოპოლი]] | ბიზანტიის იმპერიის აღდგენა პალეოლოგოსთა დინასტიის დროს.<ref name="Treadgold" /> |- | [[1291]] | აკრის დაცემა | [[ლევანტი]] | ჯვაროსანთა უკანასკნელი მნიშვნელოვანი საყრდენის დაკარგვა წმინდა მიწაზე.<ref name="RileySmith" /> |- | [[1309]]–[[1377]] | ავინიონის ტყვეობა | [[საფრანგეთი]] | პაპობის რეზიდენციის გადატანა ავინიონში.<ref name="Holmes" /> |- | [[1337]]–[[1453]] | [[ასწლიანი ომი]] | [[საფრანგეთი]]; [[ინგლისი]] | ხანგრძლივი სამხედრო-დინასტიური დაპირისპირება ინგლისსა და საფრანგეთს შორის.<ref name="Holmes" /> |- | [[1347]]–[[1351]] | [[შავი ჭირი]] ევროპაში | [[ევროპა]] | შუა საუკუნეების ევროპის ერთ-ერთი უმძიმესი დემოგრაფიული კატასტროფა.<ref name="Benedictow">{{Cite book |last=Benedictow |first=Ole J. |title=The Black Death 1346–1353: The Complete History |publisher=Boydell Press |year=2004 |isbn=978-1-84383-214-0}}</ref> |- | [[1356]] | ოქროს ბულა | [[საღვთო რომის იმპერია]] | იმპერატორის არჩევის წესის სამართლებრივი მოწესრიგება.<ref name="Holmes" /> |- | [[1378]]–[[1417]] | დასავლეთის [[დიდი სქიზმა|სქიზმა]] | [[ევროპა]] | პაპობის კრიზისი, როდესაც ერთდროულად არსებობდა ორი ან სამი პაპი.<ref name="Holmes" /> |- | [[1389]] | [[კოსოვოს ბრძოლა (1389)|კოსოვოს ბრძოლა]] | [[ბალკანეთი]] | ოსმალთა გავლენის გაძლიერება ბალკანეთში.<ref name="Davies" /> |- | [[1410]] | [[გრიუნვალდის ბრძოლა]] | [[პოლონეთი]]; [[ლიტვა]] | ტევტონთა ორდენის მარცხი პოლონეთ-ლიტვის გაერთიანებულ ძალებთან.<ref name="Davies" /> |- | [[1414]]–[[1418]] | [[კონსტანცის საეკლესიო კრება|კონსტანცის კრება]] | [[ევროპა]] | დასავლეთის სქიზმის დასრულება; [[1415]] წელს იან ჰუსის სიკვდილით დასჯა.<ref name="Holmes" /> |- | [[1439]] | ფლორენციის კრება | [[იტალია]] | აღმოსავლურ და დასავლურ ეკლესიებს შორის უნიის ახალი მცდელობა.<ref name="Holmes" /> |- | დაახლ. [[1440]]-იანი წლები | გუტენბერგის მოძრავი შრიფტის გამოყენება | [[გერმანია]] | წიგნის ბეჭდვის რევოლუციის დასაწყისი.<ref name="Davies" /> |- | [[1453]] | [[კონსტანტინოპოლის აღება]] | [[კონსტანტინოპოლი]] | ბიზანტიის იმპერიის დასასრული; შუა საუკუნეების ერთ-ერთი პირობითი დასასრული.<ref name="Treadgold" /> |- | [[1455]] | გუტენბერგის ბიბლია | [[გერმანია]] | ბეჭდური წიგნის გავრცელების ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ნიმუში.<ref name="Davies" /> |- | [[1461]]–[[1487]] | ვარდების ომები | [[ინგლისი]] | ინგლისის დინასტიური ომები; [[1485]] წლის ბოსუორთის ბრძოლით ტიუდორების დინასტიის აღზევება დაიწყო.<ref name="Holmes" /> |- | [[1478]] | ესპანეთის [[ინკვიზიცია|ინკვიზიციი]]ს დაარსება | [[ესპანეთი]] | კათოლიკური მონარქიის რელიგიური პოლიტიკის გამკაცრება.<ref name="Davies" /> |- | [[1492]] | [[გრანადის დაცემა]] და [[ქრისტეფორე კოლუმბის მიერ აღმოჩენილი ამერიკა|კოლუმბის პირველი მოგზაურობა]] | [[ესპანეთი]]; [[ატლანტის ოკეანე]] | რეკონკისტის დასრულება და ევროპული გეოგრაფიული გაფართოების ახალი ეტაპი.<ref name="Davies" /> |- | [[1494]] | [[იტალიური ომები]]ს დასაწყისი | [[იტალია]] | [[საფრანგეთი|საფრანგეთის]], [[ესპანეთი|ესპანეთისა]] და [[საღვთო რომის იმპერია|საღვთო რომის იმპერიის]] ბრძოლა იტალიისათვის.<ref name="Holmes" /> |- | [[1517]] | [[მარტინ ლუთერი|ლუთერი]]ს [[95 თეზისი]] | [[გერმანია]] | [[რეფორმაცია|რეფორმაციის]] დასაწყისი და ადრეული ახალი დროის ერთ-ერთი მთავარი მიჯნა.<ref name="Davies" /> |} === ქრონოლოგია — საქართველო === {| class="wikitable sortable mw-collapsible" style="width:100%; font-size:95%; border:2px solid #a2a9b1;" |+ style="caption-side:top; padding:10px; background:#eaecf0; color:#202122; font-size:115%; font-weight:bold; border:1px solid #a2a9b1;" | საქართველოს შუა საუკუნეების ქრონოლოგია ! style="width:12%; background:#fff2cc;" | თარიღი ! style="width:31%; background:#fff2cc;" | მოვლენა ! style="width:19%; background:#fff2cc;" | რეგიონი / სახელმწიფო ! style="width:38%; background:#fff2cc;" | მნიშვნელობა / შენიშვნა |- | დაახლ. [[337]] | [[ქართლის გაქრისტიანება]] | [[ქართლი]] | ქრისტიანობა ქართლის სამეფოს სახელმწიფო რელიგიად იქცა; მოვლენა უკავშირდება [[მირიან III|მირიან III-სა]] და [[წმინდა ნინო|წმინდა ნინოს]].<ref name="Rapp" /><ref name="Suny" /> |- | [[V საუკუნე|V საუკუნის]] მეორე ნახევარი | [[ვახტანგ I გორგასალი|ვახტანგ I გორგასლის]] რეფორმები | [[აღმოსავლეთი საქართველო]] | სამეფო ხელისუფლების გაძლიერება, ეკლესიის ორგანიზაციული მოწესრიგება და [[თბილისი|თბილისის]] პოლიტიკური მნიშვნელობის ზრდა.<ref name="Rayfield" /><ref name="Suny" /> |- | [[482]]–[[484]] | [[ვახტანგ I გორგასალი|ვახტანგ I გორგასლის]] აჯანყება სასანიანთა წინააღმდეგ | [[ქართლი]]; [[კავკასია]] | ქართლის ანტისასანური ბრძოლის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ეტაპი.<ref name="Rayfield" /> |- | დაახლ. [[523]] | გურგენ მეფის აჯანყება [[სასანიანთა იმპერია|სასანიანთა ირანის]] წინააღმდეგ | [[ქართლი]] | ქართლის სამეფო ხელისუფლების დასუსტებისა და სასანური ზეწოლის გაძლიერების წინაპირობა.<ref name="Rapp" /> |- | დაახლ. [[580]] | ქართლის სამეფო ხელისუფლების გაუქმება | [[აღმოსავლეთი საქართველო]] | სასანიანთა ირანმა ქართლში მეფობა გააუქმა და მმართველობა მარზპანის ინსტიტუტს დაუქვემდებარა.<ref name="Rapp" /> |- | [[591]] | ბიზანტია-სასანიანთა შეთანხმება ქართლზე | [[სამხრეთი კავკასია]] | ქართლის ტერიტორია [[ბიზანტიის იმპერია|ბიზანტიასა]] და [[სასანიანთა იმპერია|სასანიანთა ირანს]] შორის გავლენის სფეროებად გაიყო.<ref name="Rapp" /> |- | [[627]]–[[628]] | [[ჰერაკლე (ბიზანტია)|ჰერაკლე კეისრის]] ლაშქრობა კავკასიაში | [[ქართლი]]; [[თბილისი]] | ბიზანტია-სასანიანთა ომების კონტექსტში თბილისი ალყაში მოექცა და რეგიონში ძალთა ბალანსი შეიცვალა.<ref name="Treadgold" /><ref name="Rapp" /> |- | [[VII საუკუნე|VII საუკუნის]] შუა ხანები | არაბთა პირველი ლაშქრობები კავკასიაში | [[სამხრეთი კავკასია]] | არაბთა პოლიტიკური და სამხედრო გავლენის დასაწყისი საქართველოში.<ref name="Suny" /> |- | [[736]]–[[738]] | მურვან ყრუს ლაშქრობები | [[საქართველო]] | არაბთა მძიმე ლაშქრობებმა მნიშვნელოვნად დააზიანა ქართული პოლიტიკური ცენტრები.<ref name="Rayfield" /> |- | [[VIII საუკუნე|VIII საუკუნე]] | [[თბილისის საამირო|თბილისის საამიროს]] ჩამოყალიბება | [[თბილისი]] | არაბული პოლიტიკური ადმინისტრაციის დამკვიდრება აღმოსავლეთ საქართველოში.<ref name="Suny" /> |- | [[780]]-იანი წლები | [[აშოტ I კურაპალატი|აშოტ I კურაპალატის]] მოღვაწეობის დასაწყისი | [[ტაო-კლარჯეთი]] | [[ბაგრატიონები|ბაგრატიონთა]] პოლიტიკური აღმავლობისა და ტაო-კლარჯეთის გაძლიერების მნიშვნელოვანი ეტაპი.<ref name="Suny" /> |- | [[853]] | ბუღა თურქის ლაშქრობა და თბილისის აოხრება | [[თბილისი]] | არაბთა სამხედრო ექსპედიცია, რომელმაც დაასუსტა თბილისის საამირო და რეგიონული ძალები.<ref name="Rayfield" /> |- | [[888]] | [[ადარნასე IV|ადარნასე IV-ის]] „ქართველთა მეფედ“ კურთხევა | [[ტაო-კლარჯეთი]] | ბაგრატიონთა სამეფო ტიტულის აღდგენა და ქართული სახელმწიფოებრიობის კონსოლიდაციის მნიშვნელოვანი ეტაპი.<ref name="Suny" /> |- | [[978]] | [[ბაგრატ III (საქართველოს მეფე)|ბაგრატ III-ის]] გამეფება აფხაზთა სამეფოში | [[დასავლეთი საქართველო]] | საქართველოს გაერთიანების ერთ-ერთი გადამწყვეტი წინაპირობა.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1001]] | [[დავით III კურაპალატი|დავით III კურაპალატის]] მემკვიდრეობის საკითხი | [[ტაო]] | ბიზანტიის ჩარევამ საქართველოს სამხრეთ-დასავლეთის პოლიტიკურ მდგომარეობაზე მნიშვნელოვანი გავლენა მოახდინა.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1008]] | [[ბაგრატ III (საქართველოს მეფე)|ბაგრატ III]] — აფხაზთა და ქართველთა მეფე | [[საქართველო]] | ერთიანი ქართული მონარქიის ჩამოყალიბების ძირითადი ეტაპი.<ref name="Rayfield" /><ref name="Suny" /> |- | [[1014]] | [[გიორგი I (საქართველოს მეფე)|გიორგი I-ის]] გამეფება | [[საქართველო]] | საქართველოსა და ბიზანტიას შორის დაპირისპირების ახალი ეტაპის დასაწყისი.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1021]]–[[1022]] | საქართველო-ბიზანტიის ომი | [[სამხრეთი საქართველო]]; [[ანატოლია]] | შირიმნის ბრძოლისა და შემდგომი შეთანხმებების შედეგად სამხრეთ-დასავლეთ კავკასიაში ძალთა განლაგება შეიცვალა.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1073]] | დიდგვაროვანთა აჯანყება [[გიორგი II (საქართველოს მეფე)|გიორგი II-ის]] წინააღმდეგ | [[საქართველო]] | ცენტრალური ხელისუფლების სისუსტის გამოვლენა.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1080]]-იანი წლები | დიდი თურქობა | [[საქართველო]] | სელჩუკთა შემოსევებმა გამოიწვია მძიმე დემოგრაფიული, ეკონომიკური და პოლიტიკური კრიზისი.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1089]] | [[დავით IV აღმაშენებელი|დავით IV აღმაშენებლის]] გამეფება | [[საქართველო]] | სახელმწიფო რეფორმებისა და ქვეყნის გაძლიერების დასაწყისი.<ref name="Rayfield" /><ref name="Suny" /> |- | [[1103]] | [[რუის-ურბნისის საეკლესიო კრება]] | [[ქართლი]] | ეკლესიისა და სახელმწიფო მმართველობის რეფორმირების მნიშვნელოვანი ეტაპი.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1104]] | კახეთ-ჰერეთის შემოერთება | [[აღმოსავლეთი საქართველო]] | აღმოსავლეთ საქართველოს გაერთიანება ცენტრალური სამეფო ხელისუფლების ქვეშ.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1106]] | [[გელათის მონასტერი|გელათის მონასტრისა]] და აკადემიის დაარსება | [[იმერეთი]] | ქართული განათლებისა და კულტურის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ცენტრის შექმნა.<ref name="Suny" /> |- | [[1118]] | ყივჩაღთა ჩამოსახლება | [[საქართველო]] | დავით IV-ის სამხედრო რეფორმის მნიშვნელოვანი ნაწილი.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1121]] | [[დიდგორის ბრძოლა]] | [[ქართლი]] | საქართველოს გადამწყვეტი გამარჯვება სელჩუკურ კოალიციაზე.<ref name="Rayfield" /><ref name="Suny" /> |- | [[1122]] | თბილისის აღება | [[თბილისი]] | თბილისი კვლავ იქცა საქართველოს სამეფოს დედაქალაქად.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1124]] | ანისის აღება | [[სომხეთი]] | საქართველოს გავლენის გაფართოება სამხრეთ კავკასიაში.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1156]] | [[გიორგი III (საქართველოს მეფე)|გიორგი III-ის]] გამეფება | [[საქართველო]] | ბაგრატიონთა სამეფო ხელისუფლების გაძლიერების გაგრძელება.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1177]]–[[1178]] | ორბელთა აჯანყება | [[საქართველო]] | დიდგვაროვანთა წინააღმდეგ სამეფო ხელისუფლების განმტკიცების მნიშვნელოვანი ეტაპი.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1184]] | [[თამარ მეფე|თამარ მეფის]] გამეფება | [[საქართველო]] | საქართველოს „ოქროს ხანის“ უმაღლესი ეტაპის დასაწყისი.<ref name="Rayfield" /><ref name="Suny" /> |- | [[1185]] | ყუთლუ-არსლანის დასის გამოსვლა | [[საქართველო]] | სამეფო ხელისუფლებისა და დიდებულთა ნაწილის პოლიტიკური დაპირისპირება.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1195]] | შამქორის ბრძოლა | [[სამხრეთი კავკასია]] | საქართველოს გამარჯვება აზერბაიჯანის ათაბაგის წინააღმდეგ.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1202]]–[[1203]] | ბასიანის ბრძოლა | [[ანატოლია]] | საქართველოს გამარჯვება რუმის სასულთნოს ძალებზე.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1204]] | [[ტრაპიზონის იმპერია|ტრაპიზონის იმპერიის]] შექმნა | [[შავი ზღვა|შავიზღვისპირეთი]] | საქართველოს მხარდაჭერით ჩამოყალიბდა ტრაპიზონის იმპერია, რომელიც შავი ზღვის აღმოსავლეთ რეგიონში მნიშვნელოვან ძალად იქცა.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1213]] | [[თამარ მეფე|თამარ მეფის]] გარდაცვალება | [[საქართველო]] | საქართველოს პოლიტიკური ძლიერების უმაღლესი ეტაპის დასრულების სიმბოლური თარიღი.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1220]]–[[1223]] | მონღოლთა პირველი გამოჩენა საქართველოში | [[საქართველო]] | მონღოლთა სადაზვერვო-დამრბევი ლაშქრობები სამხრეთ კავკასიაში.<ref name="May" /><ref name="Rayfield" /> |- | [[1225]] | გარნისის ბრძოლა | [[სომხეთი]] | ქართველთა მარცხი ხვარაზმშაჰ ჯალალედინთან.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1226]] | ჯალალედინის მიერ თბილისის აღება | [[თბილისი]] | საქართველოს პოლიტიკური და დემოგრაფიული მდგომარეობის მძიმე გაუარესება.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1236]]–[[1240]] | მონღოლთა ბატონობის დამყარება საქართველოში | [[საქართველო]] | საქართველო მონღოლთა პოლიტიკური და საგადასახადო სისტემის გავლენის ქვეშ მოექცა.<ref name="May" /><ref name="Rayfield" /> |- | [[1259]] | [[დავით VI ნარინი|დავით VI ნარინის]] აჯანყება | [[დასავლეთი საქართველო]] | მონღოლთა წინააღმდეგ ბრძოლისა და დასავლეთ საქართველოს ცალკე პოლიტიკური ცენტრის ჩამოყალიბების წინაპირობა.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1260]] | [[დავით VII ულუ|დავით VII ულუს]] აჯანყება | [[აღმოსავლეთი საქართველო]] | მონღოლთა ბატონობის წინააღმდეგ აღმოსავლეთ საქართველოს წინააღმდეგობის გამოვლენა.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1299]]–[[1302]] | [[გიორგი V ბრწყინვალე|გიორგი V ბრწყინვალის]] პირველი მეფობა | [[საქართველო]] | გიორგი V-ის პოლიტიკური აღზევების დასაწყისი.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1314]]–[[1346]] | [[გიორგი V ბრწყინვალე|გიორგი V ბრწყინვალის]] მმართველობა | [[საქართველო]] | ქვეყნის გაერთიანება, მონღოლთა ბატონობისგან გათავისუფლება და სამეფო ხელისუფლების აღდგენა.<ref name="Rayfield" /><ref name="Suny" /> |- | [[1348]] | შავი ჭირი საქართველოში | [[სამხრეთი კავკასია]] | დემოგრაფიული და ეკონომიკური მძიმე დარტყმა.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1386]]–[[1403]] | [[თემურლენგი|თემურ-ლენგის]] ლაშქრობები საქართველოში | [[საქართველო]] | მრავალჯერადმა შემოსევებმა მნიშვნელოვნად დააზიანა ქვეყნის ეკონომიკა და პოლიტიკური სტრუქტურა.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1444]] | ვარნის ბრძოლა და მისი რეგიონული შედეგები | [[ბალკანეთი]]; [[შავი ზღვა|შავიზღვისპირეთი]] | ოსმალთა გაძლიერებამ სამხრეთ კავკასიის გეოპოლიტიკურ გარემოზეც მოახდინა გავლენა.<ref name="Davies" /> |- | [[1453]] | [[კონსტანტინოპოლის აღება|კონსტანტინოპოლის აღება ოსმალების მიერ]] | [[კონსტანტინოპოლი]] | [[ბიზანტიის იმპერია|ბიზანტიის]] დაცემამ საქართველო კიდევ უფრო მეტად მოაქცია ოსმალეთ-სპარსეთის კონკურენციის სივრცეში.<ref name="Treadgold" /><ref name="Rayfield" /> |- | [[1463]] | ჩიხორის ბრძოლა | [[იმერეთი]] | ერთიანი საქართველოს სამეფოს დაშლის პროცესის მნიშვნელოვანი ეტაპი.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1466]] | [[ბაგრატ VI|ბაგრატ VI-ის]] გამეფება | [[ქართლი]]; [[იმერეთი]] | სამეფო ხელისუფლების კრიზისისა და პოლიტიკური დაშლის გაღრმავება.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1490]] | დარბაზობა და საქართველოს სამეფოს დაშლის იურიდიული გაფორმება | [[საქართველო]] | ერთიანი სამეფოს დაშლის შედეგად ჩამოყალიბდა [[ქართლის სამეფო]], [[კახეთის სამეფო]], [[იმერეთის სამეფო]] და [[სამცხე-საათაბაგო]].<ref name="Rayfield" /><ref name="Suny" /> |- | [[1555]] | [[ამასიის ზავი]] | [[სამხრეთი კავკასია]] | [[ოსმალეთის იმპერია|ოსმალეთსა]] და [[სეფიანთა სახელმწიფო|სეფიანთა ირანს]] შორის სამხრეთ კავკასია გავლენის სფეროებად გაიყო.<ref name="Rayfield" /> |} == რესურსები ინტერნეტში == * [http://www.mittelalterliche-geschichte.de/ შუა საუკუნეების ისტორია, მათიას კლუგე] {{de}} {{en}}. * [http://www.fordham.edu/halsall/ Internet Medieval Sourcebook Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090416220919/http://www.fordham.edu/halsall/ |date=2009-04-16 }} {{en}}. * [http://www.lexikus.de/Themen/Mittelalter თავისუფალი ინტერნეტ-წიგნები შუა საუკუნეების შესახებ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110524120841/http://www.lexikus.de/Themen/Mittelalter |date=2011-05-24 }} {{de}}. == შენიშვნები == <references group="upper-alpha"/> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} <references/> [[კატეგორია:შუა საუკუნეები| ]] 9sd1myfath7mggo1a7ckmnfjn05xxlu 5406651 5406643 2026-06-04T05:15:35Z შალვა მინდაძე 11 168465 /* ვაჭრობა და ეკონომიკა */ 5406651 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width:320px; font-size:90%; text-align:center; border:2px solid #800080; background:#F9F9F9;" |- | colspan="2" style="background:#800080; color:white; font-size:110%; padding:4px;" | '''შუა საუკუნეები''' |- | colspan="2" | [[ფაილი:Canterbury Cathedral, window nXV detail (46220634195).jpg|320px|alt=კენტერბერის ტაძრის მინანქარი]] |- | colspan="2" style="background:#E6E6FA; font-size:85%; font-style:italic; color:#000080; padding:2px;" | Med. Aev. |- ! style="background:#D8BFD8; color:black; width:40%;" | დასაწყისი | style="background:white;" | {{circa|[[500]]}} |- ! style="background:#D8BFD8; color:black;" | დასასრული | style="background:white;" | [[1500]] |- ! style="background:#D8BFD8; color:black;" | წინარე | style="background:white;" | ანტიკური ისტორია, გვიანი ანტიკა |- ! style="background:#D8BFD8; color:black;" | შემდგომი | style="background:white;" | ადრეული ახალი ხანა, [[რენესანსი]], [[ახალი დრო|ახალი ერა]] |- ! style="background:#D8BFD8; color:black;" | მოიცავს | style="background:white;" | ადრეული შუა საუკუნეები, [[განვითარებული შუა საუკუნეები]], [[გვიანი შუა საუკუნეები]] |- ! style="background:#D8BFD8; color:black;" | საკვანძო მოვლენები | style="background:white; text-align:left;" | * [[დასავლეთ რომის იმპერიის დაცემა]] * [[ისლამის გავრცელება]] * [[ვერდენის ხელშეკრულება]] * [[დიდი სქიზმა|აღმოსავლეთ–დასავლეთის განხეთქილება]] * [[ჯვაროსნული ომები]] * [[მაგნა კარტა]] * [[ასწლიანი ომი]] * [[შავი ჭირი]] * [[კონსტანტინოპოლის დაცემა]] * [[ამერიკის აღმოჩენა ქრისტეფორე კოლუმბის მიერ|ჩრდილოეთ ამერიკის აღმოჩენა]] |- ! style="background:#D8BFD8; color:black;" | ხანგრძლივობა | style="background:white;" | {{circa|[[1000]]}} წელი |} [[ფაილი:Europe map 450 ka.png|მინი|222px|ევროპა ჩვენი წელთაღრიცხვით [[450]] წელს, შუა საუკუნეების დასაწყისში]] '''შუა საუკუნეები''' მოიცავდა დაახლოებით [[V საუკუნე]]დან [[XV საუკუნე|XV საუკუნეს]] ბოლომდე პერიოდს, რაც შეესაბამება პოსტკლასიკურ ხანას მსოფლიო ისტორიაში. იგი დაიწყო დასავლეთ რომის იმპერიის დაცემით და გადაიზარდა [[რენესანსი|რენესანსში]], ვიდრე ახალ ხანამდე. შუა საუკუნეები დაყოფილია სამ ტრადიციულ პერიოდად და მოიცავს დასავლური ისტორიის შუა ეტაპს: [[ანტიკური ხანა|ანტიკურ ხანას]], შუა საუკუნეებს და [[ახალი დრო|ახალ ხანა]]ს. თავად შუა საუკუნეები იყოფა: ადრეულ, განვითარებულ და [[გვიანი შუა საუკუნეები|გვიანი]] საუკუნეების ეტაპებად. მოსახლეობის კლება, [[ურბანიზაცია|კონტრურბანიზაცია]], ცენტრალიზებული ხელისუფლების დაშლა, შემოსევები და სხვადასხვა ტომთა [[მიგრაცია|მასობრივი მიგრაციები]], რომლებიც გვიან ანტიკურ ხანაში დაიწყო, გაგრძელდა ადრეულ შუა საუკუნეებამდე. მასშტაბურმა გადაადგილებებმა მიგრაციების ხანაში, მათ შორის გერმანული ტომების, ჩამოაყალიბა ახალი სამეფოები [[დასავლეთ რომის იმპერია|დასავლეთ რომის იმპერიის]] ნარჩენებზე. [[VII საუკუნე]]ში [[ჩრდილოეთი აფრიკა]] და აღმოსავლეთი — ოდესღაც [[ბიზანტიის იმპერია|ბიზანტიის იმპერიის]] ნაწილი — მოექცა [[ომაიანთა სახალიფო|ომაიანთა]] სახალიფოს ხელისუფლების ქვეშ [[მუჰამედი|მუჰამედის]] მემკვიდრეთა დაპყრობის შემდეგ. მიუხედავად იმისა, რომ საზოგადოებაში და პოლიტიკურ სტრუქტურებში მნიშვნელოვანი ცვლილებები მოხდა, [[ანტიკური ხანა|ანტიკურ ხანასთან]] წყვეტა სრულად არ მოხდა. [[ბიზანტიის იმპერია]], როგორც [[რომის იმპერია|რომის პირდაპირი მემკვიდრე]], ჯერ კიდევ არსებობდა აღმოსავლეთ ხმელთაშუაზღვის რეგიონში და მნიშვნელოვან ძალას წარმოადგენდა. იმპერიის სამართლის კოდექსი — [[Corpus Iuris Civilis|''Corpus Juris Civilis'']] ანუ „იუსტინიანეს კოდექსი“ — ხელახლა იქნა აღმოჩენილი ჩრდილოეთ იტალიაში [[XI საუკუნე]]ში. დასავლეთში, უმეტესმა სამეფომ შეინარჩუნა რამდენიმე არსებული რომაული ინსტიტუტი. [[მონასტერი|მონასტრები]] იქმნებოდა, რადგან ქრისტიანიზაციის კამპანიები გრძელდებოდა [[პაგანიზმი#ევროპის პრე-ქრისტიანული რელიგიები|ევროპის მარჩხობელი პაგანების]] მიმართ. [[ფრანკები|ფრანკებმა]], [[კაროლინგების დინასტია|კაროლინგების დინასტიის]] ხელმძღვანელობით, დროებით შექმნეს კაროლინგების იმპერია [[VIII საუკუნე]]ის ბოლოსა და [[IX საუკუნე]]ის დასაწყისში. ეს იმპერია მოიცავდა დასავლეთ ევროპის დიდ ნაწილს, თუმცა მალევე დაეცა შიდა სამოქალაქო ომების, ისე გარე შემოსევების ზეწოლის გამო: ჩრდილოეთიდან [[ვიკინგები]]ს, აღმოსავლეთიდან მაგიარების, სამხრეთიდან კი [[სარაცინები]]ს. განვითარებულ შუა საუკუნეებში, რომელიც დაიწყო [[1000]] წლის შემდეგ, ევროპის მოსახლეობა მნიშვნელოვნად გაიზარდა, რადგან ტექნოლოგიურმა და სასოფლო-სამეურნეო მიღწევებმა ვაჭრობის გაფურჩქვნის შესაძლებლობა მისცა, ხოლო კლიმატის ცვლილებამ ნამატის რაოდენობის გაზრდა გამოიწვია.<ref>Bloch, M. ''Feudal Society''. Routledge, 1961.</ref> [[მანორალიზმი]] — [[გლეხი|გლეხთა]] სამეურნეო ერთეულებად, ანუ სოფლის თემებად ორგანიზება, სადაც ისინი ვალდებულნი იყვნენ მიწათმფლობელისთვის ქირისა და ბეგარის (შრომითი ვალდებულების) გაწევას, და [[ფეოდალიზმი]] — როგორც პოლიტიკური-სამართლებრივი სისტემა, რომლის მიხედვითაც [[რაინდი|რაინდები]] და ქვედასაფეხურზე მყოფი ფეოდალები სამხედრო სამსახურს უწევდნენ თავიანთ [[მთავარი|სუზერენს]], სანაცვლოდ კი იღებდნენ მიწის სარგებლობისა და ფლობის უფლებას, სწორედ ეს წარმოადგენდა საზოგადოებრივი წყობის ძირითად ფორმებს განვითარებულ შუა საუკუნეებში.<ref>დუბი, ჟ. ''ევროპის ეკონომიკური განვითარების დასაწყისი''. თბ., 2002.</ref> ამ ეპოქამ ასევე მოიტანა აღმოსავლეთსა და დასავლეთს შორის განხეთქილება ანუ [[დიდი სქიზმა|„დიდი სქიზმა“]] [[1054]] წელს, რითაც [[ქრისტიანობა]]მ ერთიანობა დაკარგა. [[ჯვაროსნული ომები]], პირველად პაპის მიერ ნაქადაგები წინაპირობებით დაწყებული ომი [[1095]] წელს, იყო სამხედრო დაპირსპირება, დასავლეთევროპელი ქრისტიანების მხრიდან [[წმინდა მიწა|წმინდა მიწის]] დაბრუნებისათვის მუსლიმთა წინააღმდეგ. მეფეები თანდათან გახდნენ ცენტრალიზებული ეროვნული სახელმწიფოთა მეთაურები, რამაც შეამცირა დანაშაულობი და ძალადობა, თუმცა ერთიანი [[ქრისტიანობა|ქრისტიანული სამყარო]]ს იდეალი უფრო შორეული გახადა.<ref>Southern, R. W. ''The Making of the Middle Ages''. Yale University Press, 1953.</ref> ინტელექტუალური ცხოვრება გამოირჩეოდა [[სქოლასტიკა|სქოლასტიკით]] — ფილოსოფიით, რომელიც ამტკიცებდა რწმენისა და გონების შერწყმას, და [[უნივერსიტეტი|უნივერსიტეტების]] დაარსებით. [[თომა აქვინელი|თომა აქვინელის]] თეოლოგია, [[ჯოტო დი ბონდონე|ჯოტოს]] ფერწერა, [[დანტე ალიგიერი|დანტეს]] და [[ჯეფრი ჩოსერი|ჩოსერის]] პოეზია, [[მარკო პოლო]]ს მოგზაურობა და [[გოთური არქიტექტურა|გოთური არქიტექტურა]] — მათ შორის [[შარტრი|შარტრის ტაძარი]] — წარმოადგენს ამ პერიოდისა და [[გვიანი შუა საუკუნეები|გვიან შუა საუკუნეებში]] გადასვლის ერთ-ერთ გამორჩეულ მიღწევას.<ref>Le Goff, J. ''Medieval Civilization 400–1500''. Blackwell, 1988.</ref> == ტერმინი და პერიოდიზაცია == ტერმინი „შუა საუკუნეები“ სათავეს იღებს ადრეულ ახალ დროში, როდესაც [[ჰუმანიზმი|ჰუმანისტმა]] მეცნიერებმა ისტორიულ ეპოქას ანტიკურობის დასასრულიდან მის აღორძინებამდე „შუა“, ასევე „ბნელი საუკუნეები“ უწოდეს. ჰუმანისტები მსოფლიო ისტორიას სამ ნაწილად ყოფდნენ: ძველი, შუა და ახალი ისტორია. მსოფლიო ისტორიის „სამწევროვანი“ დაყოფა ისტორიკოსთა უმრავლესობამ გაიაზრა, მაგრამ ისინი ერთსულოვანნი არ იყვნენ ამ პერიოდიზაციის კონკრეტულ მიჯნების განსაზღვრისას. არსებობს რამდენიმე მოსაზრება თუ როდის მთავრდება ძველი ისტორია და იწყება შუა საუკუნეები: # [[ქრისტიანობა|ქრისტიანობის]] ლეგალიზაციით, [[მილანის ედიქტი]]თ ([[313]] წელი); # [[რომის იმპერია|რომის იმპერიის]] დასავლეთისა და [[აღმოსავლეთ რომის იმპერია|აღმოსავლეთის იმპერიებად]] დაყოფა ([[395]] წელი); # [[ალარიხ I|ალარიხის]] მიერ რომის აღება ([[410]] წელი); # [[დასავლეთ რომის იმპერია|დასავლეთ რომის იმპერიის]] დაცემა ([[476]] წელი). შუა საუკუნეებსა და ახალ ისტორიას შორის მიჯნად კი [[XV საუკუნე|XV საუკუნის]] მიწურულსა და [[XVI საუკუნე|XVI საუკუნის]] დასაწყისს მიიჩნევს. ამ ორ ეპოქის წყალგამყოფად შემდეგი ძირითადი თარიღი სახელდება: # [[იოჰან გუტენბერგი|იოჰან გუტენბერგის]] მიერ წიგნის საბეჭდი დაზგის გამოგონება (დაახლ. [[1440]]-იანი წლები); # [[ოსმალეთის იმპერია|ოსმალების]] მიერ [[კონსტანტინოპოლი|კონსტანტინოპოლის]] აღება ([[1453]] წელი); # [[დიდი გეოგრაფიული აღმოჩენები]] ([[1492]] წლიდან); # [[რეფორმაცია|რეფორმაციის]] დასაწყისი [[საღვთო რომის იმპერია|გერმანიაში]] ([[1517]] წელი). შუა საუკუნეების შიდა პერიოდიზაციაც სამ ძირითად ეტაპად იყოფა, რომლებიც ერთმანეთისაგან სოციალ-ეკონომიკური, პოლიტიკური და კულტურული განვითარების ხასიათით განსხვავდებიან. პირველი, ადრეული შუა საუკუნეების პერიოდი იწყება [[V საუკუნე|V საუკუნის]] დასასრულით და [[1000]] წლამდე გრძელდება. ეს არის ხალხთა გადასახლების, ფეოდალიზმის საზოგადოებრივ სისტემად ჩამოყალიბების, ბარბაროსული, ადრეფეოდალური სამეფოების წარმოქმნის დრო. კულტურის დროებითი დაცემა თანდათანობით აღმავლობით იცვლება, რაშიც გადამწყვეტი როლი ქრისტიანულმა ეკლესიამ შეასრულა. მეორე, განვითარებული შუა საუკუნეების პერიოდი ([[1000]]–[[1300]] წლები) — ფეოდალური ურთიერთობების აყვავების ხანა. მისთვის დამახასიათებელია აგრეთვე ქალაქების მასობრივი ზრდა, მათში თვითმართველობის გაჩენა, სასაქონლო-ფულადი ურთიერთობების განვითარება, თავისუფალი მოქალაქეობის ჩამოყალიბება. ამ პერიოდში ძლიერდება ეკლესიის გავლენა. მესამე, გვიანდელი შუა საუკუნეების ხანაში ([[XIV საუკუნე|XIV]]–[[XV საუკუნე]]ები), მზადდება ნიადაგი ახალი დროისთვის: ყალიბდება ახალი მსოფლმხედველობა, შეიმჩნევა მნიშვნელოვანი სამეცნიერო-ტექნიკური მიღწევები და ქალაქის სამეურნეო სისტემაში წინარეკაპიტალისტური ურთიერთობების ელემენტები. სწორედ ამ ხანაში იწყება დიდი გეოგრაფიული აღმოჩენებიც. შუა საუკუნეების ავტორები ისტორიას ყოფდნენ პერიოდებად, მაგალითად, [[ექვსი ხანა]] ან [[ოთხი იმპერია]], და საკუთარ ეპოქას მიიჩნევდნენ ბოლო პერიოდად [[სამყაროს აღსასრული|სამყაროს დასასრულამდე]].<ref name=mommsen236>Mommsen „Petrarch's Conception of the 'Dark Ages'“ ''Speculum'' გვ. 236–237</ref> როდესაც ისინი საკუთარ ხანას აღწერდნენ, მას „ახალს“ უწოდებდნენ.<ref name=Dailyx>Singman ''Daily Life'' გვ. x</ref> [[1330-იანები|1330-იან]] წლებში იტალიელი ჰუმანისტი და პოეტი [[პეტრარკა|ფრანჩესკო პეტრარკა]] წინაქრისტიანულ ხანას {{lang|la|antiqua}} („ძველი“) უწოდა, ხოლო ქრისტიანულ ეპოქას — {{lang|la|nova}} („ახალი“).<ref name=idea>Knox "[https://web.archive.org/web/20120203005134/http://www.boisestate.edu/courses/latemiddleages/renaissance/historyren.shtml History of the Idea of the Renaissance]"</ref> პეტრარკა [[რომის იმპერია|რომის იმპერიის]] დაცემის შემდგომ საუკუნეებს მიიჩნევდა [[ბნელი საუკუნეები|„ბნელ ხანად“]] კლასიკური ანტიკურობის „სინათლესთან“ შედარებით.<ref name=Mommsen227>Mommsen „Petrarch's Conception of the 'Dark Ages'“ ''Speculum'' გვ. 227–228</ref> [[ლეონარდო ბრუნი]] იყო პირველი [[ისტორიკოსი]], რომელმაც გამოიყენა სამნაწილიანი პერიოდიზაცია თავის ნაშრომში ''ფლორენციელი ხალხის ისტორია'' ([[1442]]), სადაც შუა ეპოქად განსაზღვრა „რომის იმპერიის დაცემასა და [[XI საუკუნე]]სა და [[XII საუკუნე|XII საუკუნეებში]] ქალაქური ცხოვრების აღორძინებას შორის არსებული პერიოდი“. <ref name=Brunixvii>Bruni ''History of the Florentine people'' გვ. xvii–xviii</ref> სამნაწილიანი [[პერიოდი (პერიოდული სისტემა)|პერიოდიზაცია]] სტანდარტად დამკვიდრდა [[XVII საუკუნე|XVII საუკუნეში]], როდესაც გერმანელმა ისტორიკოსმა [[კრისტოფერ ცელარიუსი|კრისტოფ ცელარიუსმა]] ისტორია დაყო სამ ნაწილად: [[ანტიკური ხანა|ანტიკური]], შუასაუკუნეები და [[ახალი დრო|ახალი დრო]].<ref name=Murray4>Murray „Should the Middle Ages Be Abolished?“ ''Essays in Medieval Studies'' გვ. 4</ref> შუა საუკუნეების ყველაზე გავრცელებულ საწყის წერტილად მიიჩნევა [[500]] წელი,<ref>"[http://dictionary.reference.com/browse/Middle%20Ages Middle Ages]" Dictionary.com</ref> თუმცა [[ლეონარდო ბრუნი|ბრუნიმ]] პირველად გამოიყენა [[476]] წელი.<ref name="Wickham86">Wickham, Chris. ''The Inheritance of Rome: A History of Europe from 400 to 1000''. Penguin, 2009, გვ. 86.</ref>{{efn-ua|ეს არის წელი, როდესაც [[დასავლეთ რომის იმპერია|დასავლეთ რომის იმპერიის]] ბოლო იმპერატორი იტალიიდან განიდევნა.<ref name="Wickham86" />}} ევროპის პერიფერიულ რეგიონებში ხშირად გამოიყენება უფრო გვიანი საწყისი თარიღები.<ref>მაგალითად, [[სკანდინავია]] — Helle, Kouri და Olesen (რედ.) ''Cambridge History of Scandinavia Part 1'' (გვ. 6), სადაც საწყისი თარიღია [[1000]], ან [[რუსეთი]] — Martin ''Medieval Russia 980–1584''</ref> მთლიანად ევროპის მასშტაბით, შუა საუკუნეების დასასრულად ხშირად განიხილება [[1500]],<ref>იხ. სათაურები: Watts ''Making of Polities Europe 1300–1500'', Epstein ''Economic History of Later Medieval Europe 1000–1500'' ან Holmes (რედ.) ''Oxford History of Medieval Europe''</ref> თუმცა უნივერსალური შეთანხმება საბოლოო თარიღზე არ არსებობს. კონტექსტის მიხედვით, სხვადასხვა მოვლენას იყენებენ: [[კონსტანტინოპოლის აღება]] ოსმალთა მიერ ([[1453]]), [[ქრისტეფორე კოლუმბი|კოლუმბის]] პირველი მოგზაურობა [[ამერიკა|ამერიკისკენ]] ([[1492]]) ან [[რეფორმაცია]] ([[1517]]).<ref name="Davies291">Davies, Norman. ''Europe: A History''. Oxford University Press, 1996, გვ. 291.</ref> ინგლისელი ისტორიკოსები ხშირად [[ბოსვორთის ბრძოლა|ბოსვორთის ველის ბრძოლას]] ([[1485]]) მიიჩნევენ დასასრულად.<ref>იხ. სათაური: Saul ''Companion to Medieval England 1066–1485''</ref> [[ესპანეთი|ესპანეთისთვის]] კი ფართოდ გამოყენებულია [[ფერდინანდ II (არაგონი)|ფერდინანდ II-ის]] სიკვდილი ([[1516]]), [[ისაბელ I კასტილიელი|ისაბელ I]]-ის სიკვდილი ([[1504]]) ან [[გრანადის დაცემა|გრანადის დაპყრობა]] ([[1492]]).<ref>Kamen ''Spain 1469–1714'' გვ. 29</ref> ისტორიკოსები რომანულ ენებზე მოსაუბრე ქვეყნებში შუა საუკუნეებს ორ ნაწილად ყოფენ: ადრეულ „მაღალ“ და მოგვიანო „დაბალ“ პერიოდებად. ინგლისურენოვანი ისტორიკოსები, გერმანელი კოლეგების მაგალითზე, ჩვეულებრივ ყოფენ სამ ეტაპად: „ადრეული“, „მაღალი“ და „გვიანი“ შუა საუკუნეები.<ref name="Power304">Power, Daniel. ''The Central Middle Ages: Europe 950–1320''. Routledge, 2004, გვ. 304.</ref>[[XIX საუკუნე|XIX საუკუნეში]] ხშირად მთელ შუა საუკუნეებს მოიხსენიებდნენ, როგორც [[ბნელი საუკუნეები|„ბნელ საუკუნეებს“]],<ref name=mommsen226>Mommsen „Petrarch's Conception of the 'Dark Ages'“ ''Speculum'' გვ. 226</ref> თუმცა ამ პერიოდიზაციის გავრცელების შემდეგ ეს ტერმინი შეზღუდულად, ძირითადად ადრეული შუა საუკუნეებისთვის გამოიყენებოდა, სულ მცირე ისტორიკოსთა შორის. ==რომის იმპერიის გვიანდელი ხანა == {{Main|რომის იმპერია}} [[ფაილი:Venice city scenes - in St. Mark's square - St Mark's Basilica (11002237996).jpg|thumb|200px|გვიანი რომის ქანდაკება ოთხი [[ტეტრარქია|ტეტრარქის]] [[პორტრეტი]] ოთხი ტეტრარქის გამოსახულებით, რომელიც ინახება [[ვენეცია]]ში, იტალია.<ref name=Tansey242>Tansey, et al. ''Gardner's Art Through the Ages''. გვ. 242.</ref>]] [[რომის იმპერია]]ს უდიდესი ტერიტორიული გაფართოება [[II საუკუნე]]ში ჰქონდა; მომდევნო ორ საუკუნეში დაიწყო რომის კონტროლის თანდათანობითი შესუსტება მის გარე ტერიტორიებზე.<ref name=Cunliffe391>Cunliffe. ''Europe Between the Oceans''. გვ. 391–393.</ref> ეკონომიკური პრობლემები, მათ შორის ინფლაცია, და საზღვრებზე გარე ზეწოლა გამოიწვია [[III საუკუნის კრიზისი|III საუკუნის კრიზისი]], როდესაც იმპერატორები სწრაფად იცვლებოდნენ ახალი უზურპატორებით.<ref name=Collins3>Collins. ''Early Medieval Europe''. გვ. 3–5.</ref> [[III საუკუნე]]ში მნიშვნელოვნად გაიზარდა სამხედრო ხარჯები, განსაკუთრებით ომებში [[სასანიანთა იმპერია|სასანიანთა იმპერიასთან]], რომელიც შუა [[III საუკუნე]]ში გაძლიერდა.<ref name=Heather111>Heather. ''Fall of the Roman Empire''. გვ. 111.</ref> არმია გაორმაგდა, ხოლო [[რომაული ლეგიონი|ლეგიონის]] ნაცვლად ძირითადი ტაქტიკური დანაყოფები გახდა კავალერია და მცირე რაზმები.<ref name=Brown24-25>Brown. ''World of Late Antiquity''. გვ. 24–25.</ref> საგადასახადო ტვირთის ზრდამ შეამცირა [[კურიალები|კურიალთა]] (ქალაქების მიწათმფლობელი ელიტის) რაოდენობა და სურვილი, შეესრულებინათ თავიანთი ვალდებულებები. გაჩნდა პრეტენზიები, რომ იმპერიაში უფრო მეტი საგადასახადო ამკრეფი იყო, ვიდრე გადამხდელი.<ref name=Brown24-25 /> იმპერატორმა [[დიოკლეტიანე]]მ (მმართველობა [[284]]–[[305]]) [[286]] წელს იმპერია აღმოსავლეთ და დასავლეთ ნაწილებად დაყო, თუმცა სამართლებრივად იგი კვლავ ერთიან სახელმწიფოდ მიიჩნეოდა: ერთ ნაწილში გამოცხადებული დადგენილებები ძალაში იყო მეორეშიც.<ref name=Collins9>Collins. ''Early Medieval Europe''. გვ. 9.</ref>{{efn-ua|ეს სისტემა, რომელიც საბოლოოდ მოიცავდა ორ უფროს და ორ უმცროს თანამმართველს, ცნობილია როგორც [[ტეტრარქია]].<ref name=Collins9 />}} [[330]] წელს, სამოქალაქო ომების შემდეგ, [[კონსტანტინე დიდი]]მ (მმართველობა [[306]]–[[337]]) ქალაქი [[ბიზანტიონი]] ხელახლა დააფუძნა როგორც აღმოსავლეთის ახალი დედაქალაქი [[კონსტანტინოპოლი]].<ref name=Collins24>Collins. ''Early Medieval Europe''. გვ. 24.</ref> დიოკლეტიანეს რეფორმებმა გააძლიერა ბიუროკრატია, საგადასახადო სისტემა და არმია, რამაც დროებით გადაარჩინა იმპერია, მაგრამ ვერ აღმოფხვრა ძირითადი პრობლემები: გადაჭარბებული გადასახადები, დაბალი შობადობა და გარე ზეწოლა.<ref name=Cunliffe405>Cunliffe. ''Europe Between the Oceans''. გვ. 405–406.</ref> [[IV საუკუნე]]ში ხშირი იყო სამოქალაქო ომები მეტოქე იმპერატორებს შორის, რამაც საზღვრების დაცვისთვის განკუთვნილი ძალები შეასუსტა და [[ბარბაროსები]]ს შემოჭრა გაამარტივა.<ref name=Collins31>Collins. ''Early Medieval Europe''. გვ. 31–33.</ref> ამავე საუკუნეში რომის საზოგადოება ახალი ფორმით სტაბილიზირდა, რომელიც განსხვავდებოდა [[ანტიკური ხანა|ანტიკური ხანის]] პერიოდისგან: გაღრმავდა უფსკრული მდიდრებსა და ღარიბებს შორის და დაკნინდა მცირე ქალაქების სიცოცხლისუნარიანობა.<ref name=Brown34>Brown. ''World of Late Antiquity''. გვ. 34.</ref> კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი ცვლილება იყო [[ქრისტიანობა|ქრისტიანობის]] გავრცელება იმპერიაში, რომელიც გაგრძელდა [[II საუკუნე]]დან [[V საუკუნე]]მდე.<ref name=Brown65>Brown. ''World of Late Antiquity''. გვ. 65–68.</ref><ref name=Brown82>Brown. ''World of Late Antiquity''. გვ. 82–94.</ref> [[ფაილი:Europe map 450.PNG|thumb|350px|ევროპის პოლიტიკური საზღვრების რუკა დაახლოებით [[450]] წელს]] == ბარბაროსთა თავდასხმები და დასავლეთ რომის იმპერიის დაცემა == [[376]] წელს [[გოთები]], რომლებიც [[ჰუნები|ჰუნებს]] გაურბოდნენ, იმპერატორ [[ვალენტი|ვალენტის]] (მმართველობა [[364]]–[[378]]) ნებართვით დასახლდნენ რომის პროვინციაში [[თრაკია]] ([[ბალკანეთი|ბალკანეთში]]). თუმცა დასახლება არასწორად წარიმართა და რომაელი მოხელეების არასწორი ქმედებების გამო გოთებმა ძარცვა-გლეჯა დაიწყეს.{{efn-ua|რეგიონში რომის სამხედრო სარდლებმა თითქოს გოთებისთვის განკუთვნილი საკვები და სხვა მარაგები მიითვისეს და შემდეგ თავადვე მიჰყიდეს. აჯანყება მაშინ დაიწყო, როცა ერთ-ერთმა რომაელმა სარდალმა გოთი ლიდერების მძევლად აყვანა სცადა, თუმცა ყველას დაჭერა ვერ მოახერხა.<ref name=Collins51>Collins. ''Early Medieval Europe''. გვ. 51.</ref>}} ვალენსი აჯანყების ჩასახშობად გაემართა, თუმცა [[ადრიანოპოლის ბრძოლა|ადრიანოპოლის ბრძოლაში]] [[378]] წლის [[9 აგვისტო|9 აგვისტოს]] დაიღუპა.<ref name=Bauer47>Bauer. ''History of the Medieval World''. გვ. 47–49.</ref> იმპერიას პრობლემებს არა მხოლოდ ჩრდილოეთის ტომობრივი გაერთიანებები უქმნიდნენ, არამედ შიდა განხეთქილებები, განსაკუთრებით [[ქრისტიანობა|ქრისტიანულ]] ეკლესიაში.<ref name=Bauer56>Bauer. ''History of the Medieval World''. გვ. 56–59.</ref> [[400]] წელს [[ვესტგუთები]] დასავლეთ რომის იმპერიაში შეიჭრნენ და, მიუხედავად იმისა რომ დროებით იტალიიდან გაძევდნენ, [[410]] წელს რომი გაძარცვეს.<ref name=Bauer80>Bauer. ''History of the Medieval World''. გვ. 80–83.</ref> [[406]] წელს [[ალანები]], [[ვანდალები]] და [[სვებები]] [[გალია|გალიაში]] გადავიდნენ; მომდევნო სამი წლის განმავლობაში მთელ გალიაში გავრცელდნენ და [[409]] წელს [[პირენეები|პირინეის]] გადალახვით თანამედროვე ესპანეთში გადავიდნენ.<ref name=Collins59>Collins. ''Early Medieval Europe''. გვ. 59–60.</ref> დაიწყო ხალხთა [[მიგრაცია]], როდესაც სხვადასხვა ხალხები, თავდაპირველად ძირითადად [[გერმანელები]], ევროპაში გადაადგილდნენ. [[ფრანკები]], [[ალემანები]] და [[ბურგუნდები]] ჩრდილოეთ გალიაში დასახლდნენ, ხოლო ანგლები, [[საქსები]] და [[იუტები]] ბრიტანეთში გადავიდნენ.<ref name=Cunliffe417>Cunliffe. ''Europe Between the Oceans''. გვ. 417.</ref> ვანდალები [[გიბრალტარის სრუტე]]ზე გადავიდნენ და [[აფრიკა (რომის პროვინცია)|აფრიკის პროვინცია]] დაიპყრეს.<ref name=Collins80>Collins. ''Early Medieval Europe''. გვ. 80.</ref> [[430-იანები|430-იან წლებში]] [[ჰუნები]] შეიჭრნენ იმპერიაში; მათი მეფე [[ატილა]] (მმართველობა [[434]]–[[453]]) [[442]] და [[447]] წლებში ბალკანეთში, [[451]] წელს გალიაში, ხოლო [[452]] წელს იტალიაში შეიჭრა.<ref name=James67>James. ''Europe's Barbarians''. გვ. 67–68.</ref> ჰუნთა საფრთხე [[453]] წლამდე გაგრძელდა, როდესაც ატილა გარდაიცვალა და მისი [[ჰუნები#ატილას იმპერია|კონფედერაცია]] დაიშალა.<ref name=Bauer117>Bauer. ''History of the Medieval World''. გვ. 117–118.</ref> ტომთა ამ თავდასხმებმა მთლიანად შეცვალა დასავლეთ რომის იმპერიის პოლიტიკური და დემოგრაფიული სურათი.<ref name=Cunliffe417 /> [[V საუკუნე|V საუკუნის]] ბოლოსთვის იმპერიის დასავლეთი ნაწილი მცირე პოლიტიკური ერთეულებად დაიშალა, რომელთაც საუკუნის დასაწყისში შემოსეული ტომები მართავდნენ.<ref name=Wickham79>Wickham. ''Inheritance of Rome''. გვ. 79.</ref> დასავლეთ რომის უკანასკნელი იმპერატორის, [[რომულუს ავგუსტულუსი|რომულუს ავგუსტულუსის]] გადაყენება [[476]] წელს ტრადიციულად დასავლეთ რომის იმპერიის დასრულების თარიღად მიიჩნევა.<ref name="Wickham86" />{{efn-ua|ალტერნატიულ თარიღად ხშირად [[480]] მიიჩნევა, რადგან ამ წელს გარდაიცვალა რომულუს ავგუსტულუსის წინამორბედი [[იულიუს ნეპოსი]], რომელიც [[დალმატია]]ში იმპერატორის ტიტულს ინარჩუნებდა.<ref name="Wickham86" />}} [[493]] წლისთვის [[ოსტგუთები|ოსტგოთებ]]მა იტალიის ნახევარკუნძული დაიპყრეს.<ref name=Collins107>Collins. ''Early Medieval Europe''. გვ. 107–109.</ref> [[აღმოსავლეთ რომის იმპერია]], რომელიც დასავლეთის დაცემის შემდეგ [[ბიზანტიის იმპერია|ბიზანტიის იმპერიად]] იწოდებოდა, ვეღარ აკონტროლებდა დაკარგულ დასავლეთის ტერიტორიებს. ბიზანტიის იმპერატორები მხოლოდ პრეტენზიას აცხადებდნენ დასავლეთზე, მაგრამ რეალური ძალაუფლება აღარ ჰქონდათ. დასავლეთის მეფეებს შორის არც ერთს არ გაუბედავს იმპერატორის ტიტულის მიღება, თუმცა ბიზანტია დასავლეთის უმეტეს ნაწილს ვერ აკონტროლებდა. გამონაკლისი იყო მხოლოდ [[იუსტინიანე I|იუსტინიანეს]] მმართველობისას ([[527]]–[[565]]) გოთების ომის დროს ხმელთაშუაზღვისპირეთისა და [[იტალიის ნახევარკუნძული|იტალიის ნახევარკუნძულის]] დროებითი დაბრუნება.<ref name=Collins116>Collins. ''Early Medieval Europe''. გვ. 116–134.</ref> == ადრეული შუა საუკუნეები == === ახალი საზოგადოებები === [[ფაილი:Europe and the Near East at 476 AD.png|thumb|300px|[[ბარბაროსული სამეფოები]] და ტომები დასავლეთ რომის იმპერიის დაცემის შემდეგ]] დასავლეთ ევროპის პოლიტიკური სტრუქტურა შეიცვალა [[რომის იმპერია|რომის იმპერიის]] ერთიანობის დასრულების შემდეგ. მიუხედავად იმისა, რომ ამ ხანის ხალხთა მოძრაობები ხშირად „შემოსევებად“ არის აღწერილი, ისინი მხოლოდ სამხედრო ლაშქრობებს არ წარმოადგენდა, არამედ მთელი ხალხების მიგრაციას იმპერიის ტერიტორიაზე. ასეთ მოძრაობას ხელს უწყობდა დასავლეთ რომის ელიტების უარი, დაეფინანსებინათ არმია ან გადაეხადათ ის გადასახადები, რომლებიც სამხედრო ძალას მიგრაციის შეჩერების საშუალებას მისცემდა.<ref name=Brown122>Brown. ''World of Late Antiquity''. გვ. 122–124.</ref> [[V საუკუნე]]ს იმპერატორები ხშირად კონტროლდებოდნენ სამხედრო ძლევამოსილი პირების მიერ, როგორებიც იყვნენ [[სტილიქონი]] (გ. [[408]]), [[აეციუსი]] (გ. [[454]]), [[ასპარი]] (გ. [[471]]), [[რიციმერი]] (გ. [[472]]) და [[გუნდობადი]] (გ. [[516]]) რომლებიც სრულად ან ნაწილობრივ არარომაული წარმოშობის იყვნენ. დასავლეთ იმპერატორთა დინასტიის შეწყვეტის შემდეგ მათ ადგილს მეფეები იკავებდნენ, რომელთაც ანალოგიური წარმომავლობა ჰქონდათ. ახალი მეფეებისა და რომაული ელიტების ქორწინებები გავრცელებული მოვლენა იყო.<ref name=Wickham95>Wickham. ''Inheritance of Rome''. გვ. 95–98.</ref> ამან გამოიწვია რომაული კულტურის შერწყმა დამპყრობელი ტომების წესჩვეულებებთან. მაგალითად, პოპულარული კრებები, სადაც თავისუფალ მამაკაცებს შეეძლოთ მონაწილეობა პოლიტიკური საკითხების განხილვაში, მეტად გავრცელდა, ვიდრე ეს რომის სახელმწიფოში იყო მიღებული.<ref name=Wickham100>Wickham. ''Inheritance of Rome''. გვ. 100–101.</ref> მატერიალური არტეფაქტები, რომლებიც რომაელებსა და ტომებს ეკუთვნოდათ, ერთმანეთთან ძალიან ჰგავდა — ტომური ნივთები ხშირად რომაულის მიხედვით იყო მოდელირებული.<ref name=Collins100>Collins. ''Early Medieval Europe''. გვ. 100.</ref> ახალი სამეფოების განათლებული და სამეცნიერო კულტურაც რომაული ინტელექტუალური ტრადიციების გაგრძელებას წარმოადგენდა.<ref name=Collins96>Collins. ''Early Medieval Europe''. გვ. 96–97.</ref> მნიშვნელოვანი განსხვავება კი იყო ნელ-ნელა გადასახადებიდან შემოსავლების შემცირება. ბევრი ახალი პოლიტიკური ერთეული არმიას გადასახადებით აღარ ინახავდა; მათ სანაცვლოდ მიწას ან ქირას აძლევდნენ. შესაბამისად, დიდი გადასახადების სისტემა დაიშალა.<ref name=Wickham102>Wickham. ''Inheritance of Rome''. გვ. 102–103.</ref> ომები ხშირი იყო როგორც სამეფოებს შორის, ისე მათი შიგნით. მონობა შემცირდა, რადგან მონათა მიწოდება შესუსტდა, ხოლო საზოგადოება უფრო აგრარულ ხასიათს იღებდა.<ref name=Backman86>Backman. ''Worlds of Medieval Europe''. გვ. 86–91.</ref>{{efn-ua|ინგლისური სიტყვა „slave“ მომდინარეობს ლათინური ტერმინიდან „slavicus“, რომელიც [[სლავები|სლავებს]] აღნიშნავდა.<ref name=Dict261>Coredon. ''Dictionary of Medieval Terms''. გვ. 261.</ref>}} [[ფაილი:Theoderic Quarter Siliqua 80000847.jpg|thumb|left|220px|[[ოსტგოთები|ოსტგოთთა]] ლიდერ [[თეოდორიხ დიდი|თეოდორიხ დიდის]] მონეტა, მოჭრილი [[მილანი]]ში ([[იტალია]]), დაახლ. [[491]]–[[501]] წწ.]] [[V საუკუნე]]დან [[VIII საუკუნე]]მდე პერიოდში ცენტრალიზებული რომაული მმართველობის დაკნინებით დარჩენილი „ვაკუუმი“ ახალმა ხალხებმა და ლიდერებმა შეავსეს.<ref name=Collins96 /> [[ოსტგოთები]] — გოთთა ტომი — [[V საუკუნე|V საუკუნის]] ბოლოს იტალიაში დასახლდნენ [[თეოდორიხ დიდი|თეოდორიხ დიდის]] (გ. [[526]]) ხელმძღვანელობით და ჩამოაყალიბეს ოსტგოთთა სამეფო, რომელიც იტალიელებსა და ოსტგოთებს შორის თანამშრომლობით ხასიათდებოდა (ყოველ შემთხვევაში, თეოდორიხის მეფობის ბოლო წლამდე).<ref name=James82>James. ''Europe's Barbarians''. გვ. 82–88.</ref> [[ბურგუნდები]] [[გალია|გალიაში]] დასახლდნენ; მათი უფრო ადრეული სამეფო [[436]] წელს [[ჰუნები|ჰუნებმა]] გაანადგურეს, რის შემდეგაც [[440-იანები|440-იანებში]] ახალი სამეფო შექმნეს. [[ჟენევა]]სა და [[ლიონი|ლიონს]] შორის მდებარე არეალი [[V საუკუნე|V საუკუნის]] ბოლოსა და [[VI საუკუნე|VI საუკუნის]] დასაწყისში [[ბურგუნდია|ბურგუნდიად]] იქცა.<ref name=James77>James. ''Europe's Barbarians''. გვ. 77–78.</ref> გალიის სხვა რეგიონებში [[ფრანკები]] და [[ბრიტანები|კელტი ბრიტანელები]] მცირე პოლიტიკურ ერთეულებს ქმნიდნენ. ფრანცია (ფრანკთა სამეფო) ჩრდილოეთ გალიაში კონცენტრირდა; მისი ადრეული, შედარებით კარგად ცნობილი მეფეა [[ხილდერიხ I]] (გ. [[481]]). მისი სამარე [[1653]] წელს აღმოაჩინეს და გამორჩეულია მდიდარი [[საფლავის ინვენტარი|საფლავის ინვენტარით]] — იარაღითა და დიდი რაოდენობის ოქროთი.<ref name=James79>James. ''Europe's Barbarians''. გვ. 79–80.</ref> ხილდერიკის ვაჟის, [[ხლოდვიგ I]]-ის (მმართველობა [[509]]–[[511]]) — [[მეროვინგები|მეროვინგთა დინასტიის]] დამფუძნებლის — დროს ფრანკთა სამეფო გაფართოვდა და [[ქრისტიანობა|ქრისტიანობაზე]] მოექცა. [[ბრიტანეთი|ბრიტანელებმა]] — [[ბრიტანეთი|ბრიტანეთის]] (დღევანდელი [[დიდი ბრიტანეთი|დიდი ბრიტანეთის]]) მკვიდრებმა — დასახლება დაიწყეს დღევანდელ [[ბრეტანი]]ში.<ref name=James78>James. ''Europe's Barbarians''. გვ. 78–81.</ref>{{efn-ua|სახელწოდება „ბრეტანი“ სწორედ ამ ბრიტანელთა მიგრაციას უკავშირდება.<ref name=James78 />}} სხვა მონარქიები ჩამოყალიბდა [[ვესტგუთების სამეფო|ვესტგუთთა]] სამეფოში [[იბერიის ნახევარკუნძული|იბერიაზე]], [[სვებები|სვებებში]] — იბერიის ჩრდილო-დასავლეთში — და [[ვანდალთა სამეფო|ვანდალთა სამეფოში]] [[ჩრდილოეთი აფრიკა|ჩრდილოეთ აფრიკაში]].<ref name=James77 /> [[VI საუკუნე]]ში [[ლანგობარდები]] ჩრდილოეთ იტალიაში დასახლდნენ და [[ოსტგუთები|ოსტგუთთა სამეფო]] [[სამთავროები|სამთავროების]] ერთობლიობით ჩაანაცვლეს, რომლებიც ხანდახან ერთობლივ მეფეს ირჩევდნენ. [[VI საუკუნე|VI საუკუნის]] ბოლოს ეს მოდელი მუდმივმა მონარქიამ შეცვალა — [[ლანგობარდთა სამეფო]].<ref name=Collins196>Collins. ''Early Medieval Europe''. გვ. 196–208.</ref> შემოსევებმა/მიგრაციებმა ევროპაში ახალი ეთნიკური ჯგუფების გაჩენა განაპირობეს, თუმცა მოსახლეობის ნაკადები რეგიონების მიხედვით განსხვავდებოდა. მაგალითად, გალიაში დამპყრობლები ბევრად მასშტაბურად დასახლდნენ ჩრდილო-აღმოსავლეთით, ვიდრე სამხრეთ-დასავლეთით. [[სლავები]] [[ცენტრალური ევროპა|ცენტრალურ]] და [[აღმოსავლეთ ევროპა|აღმოსავლეთ ევროპაში]] და [[ბალკანეთის ნახევარკუნძული|ბალკანეთის ნახევარკუნძულზე]] დაფენის. ხალხების გადაადგილებას ენობრივი ცვლილებებიც მოჰყვა. [[ლათინური ენა|ლათინური]] — [[დასავლეთ რომის იმპერია|დასავლეთ რომის იმპერიის]] წიგნიერი ენა — თანდათან [[ვერნაკულარული ენები|ვერნაკულარულმა ენებმა]] შეცვალეს.; ეს ენები ლათინურიდან განვითარდა, მაგრამ მისგან განსხვავდებოდა და ერთობლივად [[რომანტიკული ენები|რომანტიკულ ენებად]] იწოდება. ეს გარდაქმნა საუკუნეებს გაგრძელდა. [[ბიზანტიის იმპერია|ბიზანტიაში]] [[ბერძნული ენა|ბერძნული]] შეინარჩუნდა, ხოლო სლავების მიგრაციამ [[სლავური ენები]] დაამკვიდრა აღმოსავლეთ ევროპაში.<ref name=Davies235>Davies. ''Europe: A History''. გვ. 235–238.</ref> === ბიზანტიის გადარჩენა === [[ფაილი:Sanvitale03.jpg|thumb|right|260px|[[მოზაიკა]], სადაც გამოსახულია [[იუსტინიანე I|იუსტინიანე]] [[რავენა]]ში — ეპისკოპოს მაქსიმიანეს, მცველებსა და კარისკაცებთან ერთად.<ref name=Adams158>Adams. ''History of Western Art''. გვ. 158–159.</ref>]] როდესაც დასავლეთ ევროპაში ახალი სამეფოები ყალიბდებოდა, [[აღმოსავლეთ რომის იმპერია]] უცვლელად შენარჩუნდა და ეკონომიკურმა აღმავლობამ [[VII საუკუნე|VII საუკუნის]] დასაწყისამდე გასტანა. აღმოსავლეთ ნაწილზე შემოსევები შედარებით იშვიათი იყო და უმეტესად [[ბალკანეთი|ბალკანეთში]] ხდება. იმპერიის ტრადიციულ მოწინააღმდეგე [[სასანიანთა იმპერია|სასანიანებთან]] მშვიდობა თითქმის მთელ [[V საუკუნე]]ს გაგრძელდა. აღმოსავლეთ იმპერია განსხვავდებოდა სახელმწიფო და [[ქრისტიანობა|ქრისტიანული ეკლესიის]] მჭიდრო ურთიერთობით — დოგმატიკურმა საკითხებმა პოლიტიკაში ისეთი წონა შეიძინა, როგორიც დასავლეთ ევროპაში არ ჰქონია. მნიშვნელოვანი სამართლებრივი სიახლე იყო [[რომის სამართალი|რომის სამართლის]] კოდიფიკაცია: პირველი მცდელობა — ''Codex Theodosianus'' — დასრულდა [[438]] წელს.<ref name=Wickham81>Wickham. ''Inheritance of Rome''. გვ. 81–83.</ref> იმპერატორ [[იუსტინიანე I|იუსტინიანეს]] (მმართველობა [[527]]–[[565]]) დროს შედგა მეორე, ბევრად უფრო სისტემური კრებული — ''Corpus Juris Civilis''.<ref name=Bauer200>Bauer. ''History of the Medieval World''. გვ. 200–202.</ref> იუსტინიანემვე დაასკვნა [[კონსტანტინოპოლი]]ში [[ჰაგია სოფია|ჰაგია სოფიას]] მშენებლობა და განახორციელა ჩრდილოეთ აფრიკის (ვანდალებისგან) და იტალიის (ოსტგოთებისგან) დაბრუნება [[ველისარიუსი|ველისარიუსის]] (გ. [[565]]) სარდლობით.<ref name=Bauer206>Bauer. ''History of the Medieval World''. გვ. 206–213.</ref><ref name=Collins126>Collins. ''Early Medieval Europe''. გვ. 126, 130.</ref> [[542]] წლის მომაკვდინებელმა [[იუსტინიანეს შავი ჭირი|შავმა ჭირმა]] კი იტალიის სრულ რიკონკისტას ხელი შეუშალა და იმპერია თავდაცვით ზომებზე გადაიყვანა.<ref name=Bauer206 /> იუსტინიანეს სიკვდილის ჟამს ბიზანტიას ეკავა იტალიის უმეტესი ნაწილი, ჩრდილოეთ აფრიკა და მცირე საყრდენი სამხრეთ ესპანეთში. ისტორიკოსთა ნაწილი აკრიტიკებს იუსტინიანეს რიკონკისტას იმპერიის „გადაჭარბებული გაწელვის“ გამო და მიიჩნევს, რომ ამან გზა გაუხსნა ადრეულ მუსლიმანურ დაპყრობებს. თუმცა მისი მემკვიდრეების სირთულეები მხოლოდ ომის გადასახადებით არ იყო გამოწვეული; დიდი პრობლემა იყო იმპერიის არსებითად ცივილური ხასიათი, რის გამოც მობილიზაცია და ჯარის სწრაფი დამატება ჭირდა.<ref name=Brown8>Brown, „Transformation of the Roman Mediterranean“, ''Oxford Illustrated History of Medieval Europe'', გვ. 8–9.</ref> აღმოსავლეთ იმპერიაში დამატებითი ზეწოლა შეიქმნა [[სლავები|სლავების]] ნელი, მაგრამ თანმიმდევრული შეღწევით [[ბალკანეთი|ბალკანეთში]]. პროცესი ეტაპობრივად დაიწყო, მაგრამ [[540-იანები|540-იანების]] ბოლოსთვის სლავური ტომები უკვე [[თრაკია]]სა და ილირიკონში იყვნენ; [[551]] წელს მათ [[ადრიანოპოლი|ადრიანოპოლთან]] იმპერიული არმია დაამარცხეს. [[560-იანები|560-იანებში]] ჩრდილოეთ [[დუნაის]] ნაპირზე დამკვიდრებული [[ავარები]] სწრაფ გაფართოებას შეუდგნენ და [[VI საუკუნე|VI საუკუნის]] ბოლოსთვის ცენტრალურ ევროპაში დომინანტ ძალად იქცნენ, ბიზანტიელ იმპერატორებს რეგულარული ხარკის გადახდას აიძულებდნენ და ძლიერებად დარჩნენ [[796]] წლამდე.<ref name=James95>James. ''Europe's Barbarians''. გვ. 95–99.</ref> მას შემდეგ, რაც იმპერატორმა [[მავრიკიოსი (ბიზანტია)|მავრიკიმ]] (მმართველობა [[582]]–[[602]]) მონაწილეობა მიიღო სასანიანთა დინასტიურ კრიზისში და დაეხმარა [[ხოსრო II|ხოსრო II]]-ს ტახტზე აღზევებაში, შედგა მშვიდობა; მაგრამ მავრიკის დამხობის შემდეგ სასანიანებმა დაიწყეს თავდასხმები და იმპერატორ [[ჰერაკლე (ბიზანტია)|ჰერაკლეს]] (მმართველობა [[610]]–[[641]]) პირველ წლებში [[ეგვიპტე]], [[სირია]] და [[ანატოლია]] დროებით დაიკავეს. ჰერაკლემ წარმატებული საპასუხო ლაშქრობებით დაბრუნება შეძლო; [[628]] წელს დაიდო ზავი და დაკარგული ტერიტორიები კვლავ ბიზანტიას დაუბრუნდა.<ref name=Collins140>Collins. ''Early Medieval Europe''. გვ. 140–143.</ref> === დასავლური საზოგადოება === {{იხილეთ აგრეთვე|ადრეული შუა საუკუნეების ევროპული სამოსი|შუა საუკუნეების სამზარეულო}} [[დასავლეთი ევროპა|დასავლეთ ევროპაში]] ძველი რომაული ელიტის ზოგიერთი ოჯახი გაქრა, ხოლო სხვები საერო საქმეებთან შედარებით უფრო მეტად საეკლესიო საქმიანობაში ჩაერთნენ. [[ლათინური ლიტერატურა|ლათინურ სწავლულობასა]] და განათლებასთან დაკავშირებული ღირებულებები მეტწილად შესუსტდა. მართალია, წერა-კითხვის ცოდნა კვლავ მნიშვნელოვან უნარად რჩებოდა, თუმცა იგი უფრო პრაქტიკულ საჭიროებად იქცა, ვიდრე ელიტური სტატუსის ნიშნად. [[IV საუკუნე|IV საუკუნეში]] [[იერონიმე]]მ, რომელიც [[420]] წელს გარდაიცვალა, სიზმარში იხილა, რომ ღმერთი მას [[ბიბლია|ბიბლიაზე]] მეტად [[ციცერონი]]ს კითხვაში გატარებული დროის გამო საყვედურობდა. [[VI საუკუნე|VI საუკუნეში]] მსგავსი სიზმარი ჰქონდა [[გრიგოლ ტურელი|გრიგოლ ტურელსაც]], რომელიც [[594]] წელს გარდაიცვალა, თუმცა მას ციცერონის კითხვის ნაცვლად [[სტენოგრაფია|სტენოგრაფიის]] შესწავლის გამო გაკიცხვა ესიზმრა.<ref name=Brown174>Brown ''World of Late Antiquity'' pp. 174–175</ref> [[VI საუკუნე|VI საუკუნის]] ბოლოსთვის ეკლესიაში რელიგიური სწავლების მთავარ საშუალებად წიგნი კი არა, მუსიკა და ხელოვნება იქცა.<ref name=Brown181>Brown ''World of Late Antiquity'' p. 181</ref> ინტელექტუალური ძალისხმევის დიდი ნაწილი კლასიკური სწავლულობის მიბაძვას ხმარდებოდა, თუმცა ამავე პერიოდში შეიქმნა რამდენიმე ორიგინალური ნაწარმოებიც, ასევე არსებობდა ზეპირი ტექსტები, რომლებიც დღემდე არ შემონახულა. ეპოქისთვის ტიპური იყო [[სიდონიუს აპოლინარისი]]ს, რომელიც [[489]] წელს გარდაიცვალა, [[კასიოდორე]]ს, რომელიც დაახლოებით [[585]] წელს გარდაიცვალა, და [[ბოეთიუსი]]ს, რომელიც დაახლოებით [[525]] წელს გარდაიცვალა, თხზულებები.<ref name=Brown45>Brown "Transformation of the Roman Mediterranean" ''Oxford Illustrated History of Medieval Europe'' pp. 45–49</ref> ცვლილებები შეეხო საერო საზოგადოებასაც. არისტოკრატიული კულტურის ცენტრში თანდათან მოექცა არა ლიტერატურული საქმიანობა, არამედ დიდ დარბაზებში გამართული საზეიმო ნადიმები. ელიტის სამოსი ძვირფასი ქვებითა და ოქროთი იყო შემკული. დიდებულები და მეფეები მფარველობდნენ მებრძოლთა ამალებს, რომლებიც სამხედრო ძალების ძირითად საყრდენს წარმოადგენდნენ.{{efn-ua|ისტორიკოსები ასეთ ამალებს ''კომიტატუსს'' უწოდებენ, თუმცა ეს ტერმინი თანამედროვე წყაროებში არ გვხვდება. იგი [[XIX საუკუნე|XIX საუკუნეში]] იქნა ადაპტირებული იმ სიტყვიდან, რომელსაც [[II საუკუნე|II საუკუნის]] ისტორიკოსი [[ტაციტუსი]] იყენებდა ბატონის ან მეფის უახლოესი თანამებრძოლების აღსანიშნავად.<ref name=Dict80>Coredon ''Dictionary of Medieval Terms'' p. 80</ref> ''კომიტატუსი'' შედგებოდა ახალგაზრდა მამაკაცებისგან, რომელთაც თავიანთი ბატონისადმი სრული ერთგულება მოეთხოვებოდათ. თუ მათი ფიცით დაკავშირებული ბატონი დაიღუპებოდა, მათაც სიკვდილამდე ბრძოლა უნდა გაეგრძელებინათ.<ref name=Geary56>Geary ''Before France and Germany'' pp. 56–57</ref>}} ელიტაში დიდი მნიშვნელობა ჰქონდა საგვარეულო კავშირებს, ისევე როგორც ერთგულების, სიმამაცისა და ღირსების ღირებულებებს. ამ კავშირებმა არისტოკრატიულ საზოგადოებაში შუღლისა და საგვარეულო დაპირისპირებების გავრცელებას შეუწყო ხელი. ასეთ შემთხვევებს აღწერს [[გრიგოლ ტურელი]] [[მეროვინგები|მეროვინგულ]] [[გალია]]შიც. როგორც ჩანს, დაპირისპირებების უმეტესობა საკმაოდ სწრაფად სრულდებოდა გარკვეული [[ვერგელდი|კომპენსაციის]] გადახდით.<ref name=Wickham189>Wickham ''Inheritance of Rome'' pp. 189–193</ref> ქალები არისტოკრატიულ საზოგადოებაში ძირითადად ცოლებისა და დედების როლით მონაწილეობდნენ; განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი იყო მმართველის დედის სტატუსი მეროვინგულ გალიაში. [[ანგლოსაქსები|ანგლოსაქსურ]] საზოგადოებაში, მცირეწლოვანი მმართველების სიმცირის გამო, დედოფალ-დედებს შედარებით ნაკლები როლი ჰქონდათ, თუმცა ეს ნაწილობრივ მონასტრების [[აბატი|აბატი ქალები]]ს გაზრდილი გავლენით კომპენსირდებოდა. მხოლოდ იტალიაში ჩანს, რომ ქალები ყოველთვის მამაკაცი ნათესავის მფარველობისა და კონტროლის ქვეშ განიხილებოდნენ.<ref name=Wickham195>Wickham ''Inheritance of Rome'' pp. 195–199</ref> [[ფაილი:Frühmittelalterliches Dorf.jpg|ადრეული [[შუა საუკუნეები]]ს [[გლეხობა|გლეხური]] სოფლის რეკონსტრუქცია [[ბავარია]]ში, [[გერმანია]]|მინი|მარცხნივ]] გლეხური საზოგადოება არისტოკრატიასთან შედარებით გაცილებით სუსტად არის დოკუმენტირებული. ისტორიკოსებისთვის ხელმისაწვდომი ცნობების უდიდესი ნაწილი [[არქეოლოგია|არქეოლოგიიდან]] მოდის; [[IX საუკუნე|IX საუკუნემდე]] გლეხური ცხოვრების ამსახველი დეტალური წერილობითი წყაროები მცირე რაოდენობითაა შემონახული. დაბალი სოციალური ფენების შესახებ არსებული აღწერების უმეტესობა ან [[კოდექსი|სამართლებრივი კოდექსებიდან]], ან ზედა ფენების წარმომადგენელ ავტორთა თხზულებებიდან მომდინარეობს.<ref name=Wickham204>Wickham ''Inheritance of Rome'' p. 204</ref> დასავლეთში მიწათმფლობელობის ფორმები ერთგვაროვანი არ იყო. ზოგიერთ რეგიონში მიწები ძლიერ დანაწევრებული იყო, სხვაგან კი ფართო და ერთმანეთთან დაკავშირებული მიწის მასივები ჭარბობდა. ამ განსხვავებებმა გლეხური საზოგადოებების მრავალფეროვნება განაპირობა: ზოგიერთ მათგანზე არისტოკრატი მიწათმფლობელები დომინირებდნენ, სხვები კი შედარებით დიდ ავტონომიას ინარჩუნებდნენ.<ref name=Wickham205>Wickham ''Inheritance of Rome'' pp. 205–210</ref> დასახლების ფორმებიც მნიშვნელოვნად განსხვავდებოდა. ზოგიერთი გლეხი დიდ დასახლებებში ცხოვრობდა, რომელთა მოსახლეობა ზოგჯერ 700 ადამიანს აღწევდა. სხვები რამდენიმე ოჯახისგან შემდგარ მცირე ჯგუფებად სახლდებოდნენ ან ცალკეულ მეურნეობებში ცხოვრობდნენ, რომლებიც სოფლის სივრცეში გაფანტულად იყო განლაგებული. არსებობდა ისეთი რეგიონებიც, სადაც ორი ან მეტი დასახლების ტიპი ერთდროულად იყო გავრცელებული.<ref name=Wickham211>Wickham ''Inheritance of Rome'' pp. 211–212</ref> გვიანრომაული პერიოდისგან განსხვავებით, თავისუფალი გლეხისა და არისტოკრატის სამართლებრივ სტატუსებს შორის მკვეთრი ზღვარი აღარ არსებობდა; თავისუფალი გლეხის ოჯახს, ძლიერი ბატონის სამხედრო სამსახურის მეშვეობით, რამდენიმე თაობის განმავლობაში არისტოკრატიაში დაწინაურებაც შეეძლო.<ref name=Wickham215>Wickham ''Inheritance of Rome'' p. 215</ref> ადრეულ შუა საუკუნეებში მნიშვნელოვნად შეიცვალა რომაული საქალაქო ცხოვრება და კულტურაც. მიუხედავად იმისა, რომ იტალიის ქალაქები დასახლებული დარჩა, მათი ზომა საგრძნობლად შემცირდა. მაგალითად, [[რომი]]ს მოსახლეობა ასიათასებიდან დაახლოებით 30,000-მდე შემცირდა [[VI საუკუნე|VI საუკუნის]] ბოლოსთვის. რომაული ტაძრები ქრისტიანულ ეკლესიებად გადაკეთდა, ხოლო ქალაქის კედლები კვლავ გამოიყენებოდა.<ref name=Brown24-26>Brown "Transformation of the Roman Mediterranean" ''Oxford Illustrated History of Medieval Europe'' pp. 24–26</ref> ჩრდილოეთ ევროპაშიც ქალაქები დაპატარავდა, ხოლო სამოქალაქო ძეგლებსა და სხვა საზოგადოებრივ ნაგებობებს სამშენებლო მასალის მისაღებად შლიდნენ. ახალი სამეფოების ჩამოყალიბება ხშირად გარკვეულ ზრდას იწვევდა იმ ქალაქებში, რომლებიც დედაქალაქებად აირჩიეს.<ref name=City3>Gies and Gies ''Life in a Medieval City'' pp. 3–4</ref> მიუხედავად იმისა, რომ ებრაული თემები რომის იმპერიის ბევრ ქალაქში არსებობდა, [[ებრაელები|ებრაელე]]ბი იმპერიის ქრისტიანობაზე მოქცევის შემდეგ პერიოდულად დევნას განიცდიდნენ. ოფიციალურად ისინი ითმენდნენ, თუმცა მათ მიმართ მოქმედებდა გაქრისტიანების მცდელობები და ზოგჯერ ახალ ტერიტორიებზე დასახლებისკენაც მოუწოდებდნენ.<ref name=Jews191>Loyn "Jews" ''Middle Ages'' p. 191</ref> === ისლამის აღზევება === {{მთავარი|ისლამის გავრცელება|ადრეული მუსლიმური დაპყრობები}} [[ფაილი:Map of expansion of Caliphate.svg|upright=1.3|thumb|[[ადრეული მუსლიმური დაპყრობები]] {{legend|#a1584e|გაფართოება მუჰამედის მმართველობის პერიოდში, [[622]]–[[632]]}} {{legend|#ef9070|გაფართოება მართლმორწმუნე ხალიფების სახალიფოს პერიოდში, [[632]]–[[661]]}} {{legend|#fad07d|გაფართოება ომაიანთა სახალიფოს პერიოდში, [[661]]–[[750]]}}]] [[VI საუკუნე|VI საუკუნის]] ბოლოსა და [[VII საუკუნე|VII საუკუნის]] დასაწყისში [[აღმოსავლეთ რომის იმპერია|აღმოსავლეთ რომის იმპერიასა]] და [[ირანი|ირანში]] რელიგიური წარმოდგენები გარდაქმნის პროცესში იყო. [[იუდაიზმი]] აქტიურ მისიონერულ რელიგიას წარმოადგენდა და მასზე, სულ მცირე, ერთი [[არაბები|არაბი]] პოლიტიკური ლიდერი მაინც მოექცა.{{efn-ua|[[დუ ნუვასი]], დღევანდელი [[იემენი|იემენის]] ტერიტორიაზე არსებული სამეფოს მმართველი, [[525]] წელს იუდაიზმზე მოექცა. ქრისტიანთა შემდგომმა დევნამ კი მისი სამეფოს წინააღმდეგ [[ეთიოპია|ეთიოპიის]] [[აქსუმის სამეფო|აქსუმელთა]] ლაშქრობა და ქვეყნის დაპყრობა გამოიწვია.<ref name=Collins138>Collins ''Early Medieval Europe'' pp. 138–139</ref>}} ამასთანავე, იუდეველი თეოლოგები ქმნიდნენ პოლემიკურ ნაშრომებს, რომლებშიც თავიანთ რელიგიას ქრისტიანული და ისლამური გავლენებისაგან იცავდნენ.<ref>{{Cite book |url=http://dx.doi.org/10.1093/acref/9780199730049.001.0001 |title=The Oxford Dictionary of the Jewish Religion |date=2011-01-01 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-973004-9 |editor-last=Berlin |editor-first=Adele |editor-last2=Grossman |editor-first2=Maxine}}</ref> ქრისტიანობა აქტიურ მისიონერულ საქმიანობას ეწეოდა და მოქცეულთა მოსაპოვებლად სპარსელთა [[ზოროასტრიზმი|ზოროასტრიზმს]] უწევდა კონკურენციას, განსაკუთრებით — [[არაბეთის ნახევარკუნძული|არაბეთის ნახევარკუნძულის]] მოსახლეობაში. ამ მრავალფეროვანმა რელიგიურმა და პოლიტიკურმა გარემოებებმა თავი მოიყარა [[ისლამი|ისლამის]] წარმოშობაში, რომელიც არაბეთში [[მუჰამედი|მუჰამედის]] სიცოცხლეში ჩამოყალიბდა (გ. [[632]]).<ref name=Collins143>Collins ''Early Medieval Europe'' pp. 143–145</ref> მისი გარდაცვალების შემდეგ მუსლიმურმა ძალებმა აღმოსავლეთ რომის იმპერიისა და სპარსეთის დიდი ნაწილი დაიპყრეს. ეს პროცესი დაიწყო სირიის დაპყრობით [[634]]–[[635]] წლებში, გაგრძელდა სპარსეთის დაპყრობით [[637]]–[[642]] წლებში, შემდეგ კი გავრცელდა ეგვიპტეზე [[640]]–[[641]] წლებში, [[მაღრიბის მუსლიმური დაპყრობა|ჩრდილოეთ აფრიკაზე]] [[VII საუკუნე|VII საუკუნის]] მეორე ნახევარში და [[პირენეს ნახევარკუნძული|იბერიის]] ნახევარკუნძულზე [[711]] წელს.<ref name=Collins149>Collins ''Early Medieval Europe'' pp. 149–151</ref> [[714]] წლისთვის მუსლიმური ძალები აკონტროლებდნენ ნახევარკუნძულის დიდ ნაწილს, რომელსაც მათ [[ალ-ანდალუსი]] უწოდეს.<ref name=Reilly52>Reilly ''Medieval Spains'' pp. 52–53</ref> ისლამურმა დაპყრობებმა თავის მწვერვალს [[VIII საუკუნე|VIII საუკუნის]] შუა ხანებში მიაღწია. [[პუატიეს ბრძოლა (732)|ტურის ბრძოლა]]ში [[732]] წელს მუსლიმური ძალების დამარცხებამ ფრანკებს სამხრეთ საფრანგეთის ხელახალი დაპყრობის შესაძლებლობა მისცა; თუმცა ევროპაში ისლამური გაფართოების შეჩერების მთავარი მიზეზი [[ომაიანთა სახალიფო|ომაიანთა სახალიფოს]] დამხობა და მისი [[აბასიანთა სახალიფო|აბასიანთა სახალიფოთი]] ჩანაცვლება იყო. აბასიანებმა დედაქალაქი [[ბაღდადი|ბაღდადში]] გადაიტანეს და ევროპაზე მეტად ახლო აღმოსავლეთზე გაამახვილეს ყურადღება. შედეგად მათ მუსლიმური მიწების ნაწილებზე კონტროლი დაკარგეს. ომაიანთა შთამომავლებმა იბერიის ნახევარკუნძულზე მოიკიდეს ფეხი, [[აღლაბიდები]] ჩრდილოეთ აფრიკას აკონტროლებდნენ, ხოლო [[ტულუნიდები]] ეგვიპტის მმართველებად იქცნენ.<ref name=Brown15>Brown "Transformation of the Roman Mediterranean" ''Oxford Illustrated History of Medieval Europe'' p. 15</ref> [[VIII საუკუნე|VIII საუკუნის]] შუა ხანებისთვის ხმელთაშუა ზღვის რეგიონში ახალი სავაჭრო ურთიერთობები ყალიბდებოდა: ფრანკებსა და არაბებს შორის ვაჭრობამ ძველი [[რომი|რომაული]] [[ეკონომიკა]] ჩაანაცვლა. ფრანკები არაბებს აძლევდნენ ხე-ტყეს, ბეწვეულს, ხმლებსა და დამონებულ ადამიანებს, სანაცვლოდ კი იღებდნენ აბრეშუმსა და სხვა ქსოვილებს, სანელებლებსა და ძვირფას ლითონებს.<ref name=Cunliffe427>Cunliffe ''Europe Between the Oceans'' pp. 427–428</ref> === ვაჭრობა და ეკონომიკა === {{მთავარი|შუა საუკუნეების ეკონომიკური ისტორია}} [[IV საუკუნე|IV]] და [[V საუკუნე|V საუკუნეების]] მიგრაციებმა და შემოსევებმა [[ხმელთაშუა ზღვა|ხმელთაშუა ზღვის]] ირგვლივ არსებული სავაჭრო ქსელები მოშალა. აფრიკული საქონლის ევროპაში შეტანა შეწყდა: თავდაპირველად იგი კონტინენტის შიდა რეგიონებიდან გაქრა, ხოლო [[VII საუკუნე|VII საუკუნისთვის]] მხოლოდ რამდენიმე ქალაქში, მათ შორის [[რომი|რომსა]] და [[ნეაპოლი|ნეაპოლში]], გვხვდებოდა. [[VII საუკუნე|VII საუკუნის]] ბოლოს, მუსლიმური დაპყრობების გავლენით, აფრიკული პროდუქცია [[დასავლეთი ევროპა|დასავლეთ ევროპაში]] აღარ ფიქსირდებოდა. ადრეულ შუა საუკუნეებში ძველი რომაული სამყაროს მთელ სივრცეში შორეული ვაჭრობის საქონლის ადგილობრივი ნაწარმით ჩანაცვლების ტენდენცია გამოიკვეთა. ეს განსაკუთრებით შესამჩნევი იყო იმ მიწებზე, რომლებიც ხმელთაშუა ზღვისპირეთს არ ეკუთვნოდა, მაგალითად, ჩრდილოეთ გალიასა და ბრიტანეთში. არქეოლოგიურ მასალაში აღმოჩენილი არალოკალური წარმოშობის ნივთები, ჩვეულებრივ, ფუფუნების საგნებს წარმოადგენდა. ჩრდილოეთ ევროპაში არა მხოლოდ სავაჭრო ქსელები იყო ადგილობრივი ხასიათის, არამედ მიმოქცევაში არსებული საქონელიც მარტივი იყო — მცირე რაოდენობით კერამიკითა და სხვა შედარებით რთული ნაწარმით. ხმელთაშუაზღვისპირეთში კი კერამიკა კვლავ ფართოდ იყო გავრცელებული და, როგორც ჩანს, იგი არა მხოლოდ ადგილობრივად იწარმოებოდა, არამედ საშუალო მანძილის სავაჭრო ქსელებითაც ვრცელდებოდა.<ref name=Wickham218>Wickham ''Inheritance of Rome'' pp.&nbsp;218–219</ref> დასავლეთის სხვადასხვა გერმანულ სახელმწიფოს საკუთარი [[მონეტა|მონეტები]] ჰქონდა, რომლებიც არსებული რომაული და ბიზანტიური ნიმუშების მიბაძვით იჭრებოდა. ოქროს მონეტების მოჭრა [[VII საუკუნე|VII საუკუნის]] ბოლომდე, [[693]]–[[694]] წლებამდე გაგრძელდა, რის შემდეგაც მეროვინგთა სამეფოში იგი ვერცხლის მონეტამ ჩაანაცვლა. ფრანკთა ძირითადი ვერცხლის მონეტა იყო [[დენარიუსი]] ან [[დენიე]], ხოლო მისი [[ანგლოსაქსები|ანგლოსაქსური]] სახეობა [[პენი|პენის]] სახელით იყო ცნობილი. ამ რეგიონებიდან დენიე, ანუ პენი, [[700]] წლიდან [[1000]] წლამდე პერიოდში მთელ ევროპაში გავრცელდა. სპილენძისა და ბრინჯაოს მონეტები არ იჭრებოდა; ასევე არ იჭრებოდა ოქროს მონეტებიც, სამხრეთ ევროპის გარდა. არც მრავალ ერთეულად ნომინირებული ვერცხლის მონეტები მოჭრილა.<ref name=Coin>Grierson "Coinage and currency" ''Middle Ages''</ref> === ეკლესია და მონაზვნობა === {{მთავარი|ქრისტიანობა შუა საუკუნეებში}} [[ფაილი:Gregory I - Antiphonary of Hartker of Sankt Gallen.jpg|მინი|upright=0.8|[[XI საუკუნე|XI საუკუნის]] მინიატურა, რომელზეც გამოსახულია გრიგოლ დიდი, რომელიც მდივანს კარნახობს]] [[ქრისტიანობა]] არაბთა დაპყრობებამდე [[აღმოსავლეთი ევროპა|აღმოსავლეთ]] და [[დასავლეთი ევროპა|დასავლეთ ევროპას]] შორის ერთ-ერთ უმთავრეს გამაერთიანებელ ფაქტორს წარმოადგენდა, თუმცა [[ჩრდილოეთი აფრიკა|ჩრდილოეთ აფრიკის]] დაპყრობამ ამ რეგიონებს შორის არსებული საზღვაო კავშირები გაწყვიტა. დროთა განმავლობაში [[ბიზანტიის იმპერია|ბიზანტიური]] ეკლესია ენობრივი, პრაქტიკული და [[ლიტურგია|ლიტურგიული]] თვალსაზრისით სულ უფრო მეტად განსხვავდებოდა დასავლური ეკლესიისაგან. აღმოსავლეთის ეკლესია დასავლური [[ლათინური ენა|ლათინურის]] ნაცვლად [[ბერძნული ენა|ბერძნულს]] იყენებდა. თანდათან გამოიკვეთა თეოლოგიური და პოლიტიკური განსხვავებებიც; [[VIII საუკუნე|VIII საუკუნის]] დასაწყისისა და შუა ხანებისთვის ისეთი საკითხები, როგორებიც იყო [[ხატმებრძოლეობა|ხატმებრძოლეობა]], სასულიერო [[ქორწინება]] და სახელმწიფოს კონტროლი ეკლესიაზე, იმდენად გამწვავდა, რომ კულტურული და რელიგიური განსხვავებები მსგავსებებზე უფრო მნიშვნელოვანი გახდა.<ref name=Collins218>Collins ''Early Medieval Europe'' pp. 218–233</ref> ფორმალური განხეთქილება, რომელიც [[დიდი სქიზმა|დიდი სქიზმის]] სახელით არის ცნობილი, [[1054]] წელს მოხდა, როდესაც პაპობა და კონსტანტინოპოლის საპატრიარქო პაპის უზენაესობის საკითხზე დაუპირისპირდნენ ერთმანეთს და ერთმანეთი ეკლესიიდან განკვეთეს. შედეგად, ქრისტიანობა ორ ეკლესიად გაიყო: დასავლური შტო [[რომის კათოლიკური ეკლესია|რომის კათოლიკურ ეკლესიად]], ხოლო აღმოსავლური შტო [[მართლმადიდებელი ეკლესია|მართლმადიდებელ ეკლესიად]] ჩამოყალიბდა.<ref name=Davies328>Davies ''Europe'' pp. 328–332</ref> რომის იმპერიის საეკლესიო სტრუქტურამ დასავლეთში ხალხთა გადაადგილებებსა და შემოსევებს ძირითადად უცვლელად გაუძლო. მიუხედავად ამისა, [[პაპი|პაპობას]] მცირე ავტორიტეტი ჰქონდა და დასავლეთის [[ეპისკოპოსი|ეპისკოპოსთაგან]] მხოლოდ ცოტანი აღიქვამდნენ რომის ეპისკოპოსს რელიგიურ ან პოლიტიკურ წინამძღოლად. [[750]] წლამდე პაპების დიდი ნაწილი უფრო მეტად ბიზანტიურ საქმეებსა და აღმოსავლურ თეოლოგიურ დავებს უთმობდა ყურადღებას. შემონახულია პაპ გრიგოლ დიდის — პაპი [[590]]–[[604]] წლებში — წერილების რეგისტრი, ანუ საარქივო ასლები. ამ 850 წერილიდან უმეტესობა [[იტალია|იტალიისა]] და [[კონსტანტინოპოლი|კონსტანტინოპოლის]] საქმეებს ეხებოდა. დასავლეთ ევროპაში ერთადერთი რეგიონი, სადაც პაპობას რეალური გავლენა ჰქონდა, [[ბრიტანეთი]] იყო; სწორედ იქ გაგზავნა გრიგოლმა [[597]] წელს [[გრიგორიანული მისია]], რომლის მიზანიც [[ანგლოსაქსები|ანგლოსაქსების]] ქრისტიანობაზე მოქცევა იყო.<ref name=WIckham170>Wickham ''Inheritance of Rome'' pp. 170–172</ref> [[V საუკუნე|V]]–[[VII საუკუნე]]ებში დასავლეთ ევროპაში განსაკუთრებით აქტიურობდნენ [[ირლანდია|ირლანდიელი]] მისიონერები: თავდაპირველად ისინი [[ინგლისი|ინგლისსა]] და [[შოტლანდია|შოტლანდიაში]] მოღვაწეობდნენ, შემდეგ კი კონტინენტურ ევროპაშიც გადავიდნენ. ისეთმა [[ბერი|ბერებმა]], როგორებიც იყვნენ [[კოლუმბა]] (გ. [[597]]) და [[კოლუმბანი]] (გ. [[615]]), დააარსეს მონასტრები, ასწავლიდნენ ლათინურსა და ბერძნულს და ქმნიდნენ როგორც საერო, ისე რელიგიურ თხზულებებს.<ref name=Colish62>Colish ''Medieval Foundations'' pp. 62–63</ref> ადრეული შუა საუკუნეები დასავლეთში ქრისტიანული მონაზვნობის აღმავლობის ხანა იყო. ევროპული მონაზვნობის ფორმა იმ ტრადიციებმა და იდეებმა განსაზღვრა, რომლებიც [[ეგვიპტე|ეგვიპტისა]] და [[სირია|სირიის]] [[უდაბნოს მამები|უდაბნოს მამებს]] უკავშირდებოდა. ევროპული მონასტრების უმეტესობა იმ ტიპს მიეკუთვნებოდა, რომელიც სულიერი ცხოვრების საერთო-საზოგადოებრივ გამოცდილებაზე ამახვილებდა ყურადღებას; ეს მიმართულება [[კენობიტიზმი|კენობიტიზმის]] სახელით არის ცნობილი და მისი ფუძემდებელი [[პახომი]] (გ. [[348]]) იყო [[IV საუკუნე|IV საუკუნეში]]. მონაზვნური იდეალები ეგვიპტიდან დასავლეთ ევროპაში [[V საუკუნე|V]]–[[VI საუკუნე]]ებში გავრცელდა, მათ შორის [[ჰაგიოგრაფია|ჰაგიოგრაფიული]] ლიტერატურის, მაგალითად, ''[[ანტონის ცხოვრება|ანტონის ცხოვრების]]'', მეშვეობით.<ref name=Lawrence10>Lawrence ''Medieval Monasticism'' pp. 10–13</ref> [[ბენედიქტელთა ორდენი|ბენედიქტე ნურსიელ]]მა (გ. [[547]]) [[VI საუკუნე|VI საუკუნეში]] დასავლური მონაზვნობისთვის დაწერა ბენედიქტეს წესი, რომელშიც დეტალურად იყო განსაზღვრული [[აბატი|აბატის]] ხელმძღვანელობით მოქმედი ბერების თემის ადმინისტრაციული და სულიერი მოვალეობები.<ref name=Lawrence18>Lawrence ''Medieval Monasticism'' pp. 18–24</ref> ბერებმა და მონასტრებმა ადრეული შუა საუკუნეების რელიგიურ და პოლიტიკურ ცხოვრებაზე ღრმა გავლენა მოახდინეს. სხვადასხვა შემთხვევაში ისინი ძლიერი საგვარეულოებისთვის მიწის ნდობითი საკუთრების ფუნქციას ასრულებდნენ, ახლად დაპყრობილ რეგიონებში პროპაგანდისა და სამეფო ხელისუფლების მხარდაჭერის ცენტრებს წარმოადგენდნენ, აგრეთვე მისიონერული საქმიანობისა და პროზელიტიზმის საყრდენებად იქცნენ.<ref name=Wickham185>Wickham ''Inheritance of Rome'' pp. 185–187</ref> ისინი ხშირად განათლებისა და წიგნიერების მთავარი, ზოგჯერ კი ერთადერთი კერებიც იყვნენ რეგიონში. [[ლათინური ლიტერატურა|ლათინური კლასიკური]] ტექსტების მრავალი შემონახული ხელნაწერი სწორედ ადრეული შუა საუკუნეების მონასტრებში გადაიწერა.<ref name=Hamilton43>Hamilton ''Religion in the Medieval West'' pp. 43–44</ref> ბერები ახალი ნაშრომების ავტორებიც იყვნენ; ისინი წერდნენ ისტორიას, თეოლოგიურ თხზულებებსა და სხვა სახის ტექსტებს. ასეთ ავტორთა შორის იყო ჩრდილოეთ ინგლისელი [[ბედა ღირსი|ბედა]] (გ. [[735]]), რომელიც [[VII საუკუნე|VII საუკუნის]] ბოლოსა და [[VIII საუკუნე|VIII საუკუნის]] დასაწყისში მოღვაწეობდა.<ref name=Colish64>Colish ''Medieval Foundations'' pp. 64–65</ref> == შუა საუკუნეები საქართველოში == [[476]] წელს, [[დასავლეთ რომის იმპერია|დასავლეთ რომის იმპერიის]] დაცემის პერიოდში, [[ქართლი|ქართლში]] მეფობდა [[ვახტანგ გორგასალი|ვახტანგ I გორგასალი]]. მისი მმართველობა ქართულ ისტორიულ ტრადიციაში უკავშირდება სამეფო ხელისუფლების განმტკიცებას, [[თბილისი|თბილისის]] პოლიტიკური მნიშვნელობის ზრდას, [[მცხეთა|მცხეთიდან]] დედაქალაქის გადმოტანის პროცესის დაწყებასა და საეკლესიო ორგანიზაციის გაძლიერებას.<ref>{{cite book |last=Rapp |first=Stephen H. |title=Studies in Medieval Georgian Historiography: Early Texts and Eurasian Contexts |publisher=Peeters Publishers |location=Leuven |year=2003 |page=320 |isbn=9789042913189}}</ref> ვახტანგის მოღვაწეობას უკავშირებენ აგრეთვე [[კათალიკოსი|კათალიკოსობის]] ინსტიტუტის განმტკიცებასა და ქართლის ეკლესიის სტატუსის ამაღლებას, თუმცა ამ პროცესის ქრონოლოგია და კანონიკური საფუძვლები ისტორიოგრაფიაში ერთმნიშვნელოვნად გადაწყვეტილი არ არის.<ref>{{cite thesis |last=Matitashvili |first=Shota |title=The Canonical Status of the Iberian (Eastern Georgian) Church during Late Antiquity and Early Middle Ages |publisher=Central European University |location=Vienna |year=2021 |pages=72, 78–80 |url=https://www.etd.ceu.edu/2021/matitashvili_shota.pdf |access-date=28 მაისი, 2026}}</ref> ქართული წყაროებისა და ისტორიოგრაფიული ტრადიციის მიხედვით, ვახტანგი სასანიანთა წინააღმდეგ ბრძოლაში დაიჭრა და მოგვიანებით გარდაიცვალა.<ref>{{cite book |last=Rayfield |first=Donald |title=Edge of Empires: A History of Georgia |publisher=Reaktion Books |location=London |year=2012 |pages=62–64 |isbn=9781780230306}}</ref> მიუხედავად იმისა, რომ [[ვახტანგ გორგასალი]]ს მეფობა საქართველოს ისტორიის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ეტაპად მიიჩნევა, იგი, ჩვეულებრივ, არ განიხილება საქართველოში შუა საუკუნეების დასაწყისად. ქართულ ისტორიოგრაფიაში ამ მხრივ უფრო არსებით მიჯნად მიიჩნევა [[ქრისტიანობა|ქრისტიანობის]] სახელმწიფო [[რელიგია|რელიგიად]] გამოცხადება, რომელმაც ქვეყნის პოლიტიკური, კულტურული და საეკლესიო განვითარების მიმართულება არსებითად შეცვალა.<ref>{{cite book |last=Suny |first=Ronald Grigor |title=The Making of the Georgian Nation |edition=2nd |publisher=Indiana University Press |location=Bloomington |year=1994 |pages=20–21 |isbn=9780253209153}}</ref> შესაბამისად, საქართველოს ისტორიის პერიოდიზაციაში შუა საუკუნეების დასაწყისად ხშირად მიიჩნევა [[ქართლის მოქცევა]], ანუ დაახლოებით [[326]] წელი.<ref>{{cite journal |last=Toumanoff |first=Cyril |title=Chronology of the Early Kings of Iberia |journal=Traditio |volume=25 |year=1969 |pages=21–22 |publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/S0362152900010898}}</ref> == ქრონოლოგიები == === შუა საუკუნეების პერიოდიზაცია === {| class="wikitable sortable mw-collapsible" style="width:100%; font-size:95%; text-align:left; border:2px solid #a2a9b1;" |+ style="caption-side:top; padding:10px; background:#eaecf0; color:#202122; font-size:115%; font-weight:bold; border:1px solid #a2a9b1;" | შუა საუკუნეების პერიოდიზაცია: ევროპული ტრადიცია და ქართული ისტორიოგრაფია ! style="width:18%; background:#d8e8ff;" | ტრადიცია / რეგიონი ! style="width:22%; background:#d8e8ff;" | ქვეპერიოდი ! style="width:16%; background:#d8e8ff;" | დათარიღება ! style="width:44%; background:#d8e8ff;" | მოკლე დახასიათება და საზღვრის განმსაზღვრელი ნიშნები |- | rowspan="3" style="background:#f2f7ff; font-weight:bold;" | [[ევროპა]] — ზოგადი ისტორიოგრაფიული ტრადიცია | '''ადრეული შუა საუკუნეები''' | დაახლ. [[476]]–[[1000]] | პერიოდი [[დასავლეთ რომის იმპერია|დასავლეთ რომის იმპერიის]] დაცემიდან მაღალი შუა საუკუნეების დასაწყისამდე. მისთვის დამახასიათებელია ხალხთა დიდი მიგრაციები, რომანული და გერმანული ტრადიციების შერწყმა, ქრისტიანული ეკლესიის გაძლიერება და ფეოდალური ურთიერთობების ჩამოყალიბება.<ref name="BritannicaMiddleAges">{{Cite web |title=Middle Ages |url=https://www.britannica.com/event/Middle-Ages |publisher=Encyclopaedia Britannica |access-date=2026-06-02}}</ref><ref name="Wickham">{{Cite book |last=Wickham |first=Chris |title=The Inheritance of Rome: A History of Europe from 400 to 1000 |publisher=Penguin Books |year=2009 |isbn=978-0-14-311742-1}}</ref> |- | '''მაღალი შუა საუკუნეები''' | დაახლ. [[1000]]–[[1300]] | ევროპაში დემოგრაფიული ზრდის, ურბანიზაციის, სასოფლო-სამეურნეო გაფართოების, უნივერსიტეტების გაჩენის, ჯვაროსნული მოძრაობისა და საეკლესიო-პოლიტიკური ინსტიტუტების გაძლიერების ხანა. ამავე პერიოდს უკავშირდება [[XII საუკუნე|XII საუკუნის]] კულტურული აღმავლობა.<ref name="BritannicaMiddleAges" /><ref name="Power">{{Cite book |last=Power |first=Daniel |title=The Central Middle Ages: Europe 950–1320 |publisher=Oxford University Press |year=2006 |isbn=978-0-19-925312-8}}</ref> |- | '''გვიანი შუა საუკუნეები''' | დაახლ. [[1300]]–[[1500]] | კრიზისებისა და გარდაქმნების პერიოდი: [[შავი ჭირი]], ომები, სოციალური დაძაბულობები, პაპობის კრიზისი, სახელმწიფოთა ცენტრალიზაცია და ადრეული ახალი დროისკენ გადასვლა. დასასრულის ნიშნებად ხშირად გამოიყენება [[1453]] წელი — [[კონსტანტინოპოლის აღება]], [[1492]] წელი — [[ქრისტეფორე კოლუმბი|კოლუმბის]] პირველი მოგზაურობა და [[1517]] წელი — [[რეფორმაცია|რეფორმაციის]] დასაწყისი.<ref name="BritannicaMiddleAges" /><ref name="Holmes">{{Cite book |last=Holmes |first=George |title=The Oxford History of Medieval Europe |publisher=Oxford University Press |year=2001 |isbn=978-0-19-280133-3}}</ref> |- | rowspan="3" style="background:#fff8e8; font-weight:bold;" | [[საქართველო]] — ქართული ისტორიოგრაფიული პრაქტიკა | '''ადრეფეოდალური ხანა''' | [[IV საუკუნე|IV]]–[[X საუკუნე|X საუკუნეები]] | პერიოდი [[ქართლის გაქრისტიანება|ქართლის გაქრისტიანებიდან]] ფეოდალური წყობის განმტკიცებამდე. ამ ხანაში ძლიერდება ეკლესია, ყალიბდება ქართული ქრისტიანული კულტურა, იცვლება პოლიტიკური ცენტრები და საქართველო ექცევა ბიზანტიურ-სასანურ, შემდეგ კი არაბულ პოლიტიკურ გარემოში.<ref name="Suny">{{Cite book |last=Suny |first=Ronald Grigor |title=The Making of the Georgian Nation |publisher=Indiana University Press |year=1994 |isbn=978-0-253-20915-3}}</ref><ref name="Rapp">{{Cite book |last=Rapp |first=Stephen H. |title=Studies in Medieval Georgian Historiography: Early Texts and Eurasian Contexts |publisher=Peeters |year=2003 |isbn=978-90-429-1318-9}}</ref> |- | '''მაღალი შუა საუკუნეები / საქართველოს „ოქროს ხანა“''' | [[XI საუკუნე|XI]]–[[XIII საუკუნე|XIII საუკუნეები]] | საქართველოს პოლიტიკური, ეკონომიკური და კულტურული აღმავლობის პერიოდი. ამ ხანას უკავშირდება ქვეყნის ცენტრალიზაცია, სამხედრო-პოლიტიკური გაძლიერება, კულტურული აყვავება, საგანმანათლებლო კერების განვითარება და საქართველოს რეგიონულ ძალად ქცევა [[დავით IV აღმაშენებელი|დავით IV აღმაშენებლისა]] და [[თამარ მეფე|თამარ მეფის]] ეპოქებში.<ref name="Rayfield">{{Cite book |last=Rayfield |first=Donald |title=Edge of Empires: A History of Georgia |publisher=Reaktion Books |year=2012 |isbn=978-1-78023-030-6}}</ref><ref name="Suny" /> |- | '''გვიანფეოდალური ხანა''' | [[XIV საუკუნე|XIV]]–[[XVIII საუკუნე|XVIII საუკუნეები]] | პოლიტიკური დაშლის, მონღოლთა ზეწოლის, თემურ-ლენგის შემოსევების, ოსმალეთ-სეფიანთა დაპირისპირების, შიდა სამეფო-სამთავროებად დაყოფისა და ხანგრძლივი ფეოდალური ურთიერთობების პერიოდი. მიუხედავად პოლიტიკური ფრაგმენტაციისა, გრძელდება ქართული კულტურის, ხელოვნებისა და ეკლესიური ცხოვრების განვითარება.<ref name="Rayfield" /><ref name="Suny" /> |} === ქრონოლოგია — ევროპა === {| class="wikitable sortable mw-collapsible" style="width:100%; font-size:95%; border:2px solid #a2a9b1;" |+ style="caption-side:top; padding:10px; background:#eaecf0; color:#202122; font-size:115%; font-weight:bold; border:1px solid #a2a9b1;" | შუა საუკუნეების ევროპული ქრონოლოგია ! style="width:12%; background:#e2f0d9;" | თარიღი ! style="width:30%; background:#e2f0d9;" | მოვლენა ! style="width:20%; background:#e2f0d9;" | რეგიონი / სახელმწიფო ! style="width:38%; background:#e2f0d9;" | მნიშვნელობა / შენიშვნა |- | [[313]] | [[მილანის ედიქტი]] | [[რომის იმპერია]] | ქრისტიანობის ლეგალიზაცია რომის იმპერიაში.<ref name="BritannicaChristianity">{{Cite web |title=Christianity in the Roman Empire |url=https://www.britannica.com/topic/Christianity |publisher=Encyclopaedia Britannica |access-date=2026-06-02}}</ref> |- | [[325]] | [[ნიკეის პირველი საეკლესიო კრება]] | [[ნიკეა]]; [[რომის იმპერია]] | ქრისტიანული დოგმატიკის ერთ-ერთი ძირითადი საყრდენის ჩამოყალიბება.<ref name="BritannicaNicaea">{{Cite web |title=Council of Nicaea |url=https://www.britannica.com/event/First-Council-of-Nicaea-325 |publisher=Encyclopaedia Britannica |access-date=2026-06-02}}</ref> |- | [[378]] | [[ადრიანოპოლის ბრძოლა]] | [[ბალკანეთი]] | გუთებმა დაამარცხეს რომაელები; ბრძოლაში დაიღუპა იმპერატორი [[ვალენტი]].<ref name="Wickham" /> |- | [[395]] | რომის იმპერიის ადმინისტრაციული გაყოფა | [[ევროპა]]; [[რომის იმპერია]] | იმპერია საბოლოოდ გაიყო აღმოსავლეთ და დასავლეთ ნაწილებად.<ref name="Wickham" /> |- | [[410]] | რომის აოხრება | [[იტალია]] | [[ვესტგუთები|ვესტგუთთა]] მეფე [[ალარიხ I]]-ის მიერ [[რომი|რომის]] აღება.<ref name="Wickham" /> |- | [[439]] | [[კართაგენი|კართაგენის]] დაპყრობა ვანდალების მიერ | [[ჩრდილოეთი აფრიკა]] | [[ვანდალები|ვანდალთა]] სამეფოს გაძლიერება და დასავლეთ ხმელთაშუაზღვისპირეთში რომაული გავლენის შესუსტება.<ref name="Wickham" /> |- | [[451]] | [[კატალაუნის ბრძოლა|კატალაუნის ველების ბრძოლა]] | [[გალია]] | რომაულ-გერმანულმა ძალებმა შეაჩერეს [[ჰუნები|ჰუნთა]] წინსვლა.<ref name="Heather">{{Cite book |last=Heather |first=Peter |title=The Fall of the Roman Empire: A New History of Rome and the Barbarians |publisher=Oxford University Press |year=2006 |isbn=978-0-19-532541-6}}</ref> |- | [[455]] | რომის აოხრება | [[იტალია]] | ვანდალების მიერ რომის აოხრება.<ref name="Heather" /> |- | [[476]] | [[დასავლეთ რომის იმპერიის დაცემა]] | [[იტალია]] | [[რომულუს ავგუსტულუსი|რომულუს ავგუსტულუსის]] გადაყენება; ტრადიციულად მიიჩნევა დასავლეთ რომის იმპერიის დასასრულად.<ref name="BritannicaMiddleAges" /> |- | [[486]] | სუასონის ბრძოლა | [[გალია]] | [[ფრანკები|ფრანკთა]] მეფე [[ხლოდვიგ I]]-ის გამარჯვება და ფრანკთა ძალაუფლების გაძლიერება.<ref name="Collins">{{Cite book |last=Collins |first=Roger |title=Early Medieval Europe, 300–1000 |publisher=Palgrave Macmillan |year=2010 |isbn=978-0-230-00673-7}}</ref> |- | დაახლ. [[496]] | [[ხლოდვიგ I|ხლოდვიგ I-ის]] მონათვლა | [[ფრანკთა სამეფო]] | ფრანკთა სამეფოს ქრისტიანიზაციის მნიშვნელოვანი ეტაპი.<ref name="Collins" /> |- | [[529]] | [[ბენედიქტელთა ორდენი|ბენედიქტური]] წესდების ჩამოყალიბება; ათენის აკადემიის დახურვა | [[იტალია]]; [[საბერძნეთი]] | დასავლურ მონასტრულ ცხოვრებას მიეცა მყარი ორგანიზაციული საფუძველი; ათენის აკადემიის დახურვა ხშირად ანტიკური ფილოსოფიური სკოლის სიმბოლურ დასასრულად განიხილება.<ref name="Brown">{{Cite book |last=Brown |first=Peter |title=The Rise of Western Christendom: Triumph and Diversity, A.D. 200–1000 |publisher=Wiley-Blackwell |year=2013 |isbn=978-1-118-30126-5}}</ref> |- | [[532]] | [[ნიკას აჯანყება]] | [[კონსტანტინოპოლი]]; [[ბიზანტიის იმპერია]] | [[იუსტინიანე I|იუსტინიანე I-ის]] მმართველობის ერთ-ერთი უდიდესი შიდა კრიზისი.<ref name="Evans">{{Cite book |last=Evans |first=J. A. S. |title=The Age of Justinian: The Circumstances of Imperial Power |publisher=Routledge |year=1996 |isbn=978-0-415-02209-5}}</ref> |- | [[533]]–[[554]] | იუსტინიანე I-ის ომები ვანდალებთან და ოსტგუთებთან | [[ჩრდილოეთი აფრიკა]]; [[იტალია]] | [[ბიზანტიის იმპერია|აღმოსავლეთ რომის იმპერიის]] მცდელობა, დაებრუნებინა დასავლეთის ყოფილი რომაული მიწები.<ref name="Evans" /> |- | [[537]] | [[აია სოფია|აია სოფიას]] დასრულება | [[კონსტანტინოპოლი]] | იუსტინიანეს ეპოქის არქიტექტურული და რელიგიური სიმბოლო.<ref name="Evans" /> |- | [[541]]–[[542]] | იუსტინიანეს შავი ჭირი | [[ხმელთაშუა ზღვა|ხმელთაშუაზღვისპირეთი]] | მძიმე დემოგრაფიული და ეკონომიკური კრიზისი.<ref name="Wickham" /> |- | [[568]] | ლანგობარდების შესვლა იტალიაში | [[იტალია]] | იტალიაში ახალი გერმანული სამეფოს ჩამოყალიბების დასაწყისი.<ref name="Collins" /> |- | [[590]]–[[604]] | [[გრიგოლ I|პაპ გრიგოლ I დიდის]] პონტიფიკატი | [[რომი]] | პაპობის გაძლიერება, მისიონერული საქმიანობა და საეკლესიო ადმინისტრაციის მოწესრიგება.<ref name="Brown" /> |- | [[622]] | [[ჰიჯრა]] | [[არაბეთის ნახევარკუნძული]] | [[მუჰამედი|მუჰამედის]] გადასვლა მექიდან მედინაში; ისლამური წელთაღრიცხვის დასაწყისი.<ref name="Kennedy">{{Cite book |last=Kennedy |first=Hugh |title=The Great Arab Conquests: How the Spread of Islam Changed the World We Live In |publisher=Da Capo Press |year=2007 |isbn=978-0-306-81728-1}}</ref> |- | [[632]] | [[მუჰამედი|მუჰამედის]] გარდაცვალება | [[არაბეთი]] | ისლამური სახელმწიფოს სწრაფი გაფართოების დასაწყისი.<ref name="Kennedy" /> |- | [[636]] | [[იარმუკის ბრძოლა]] | [[სირია]] | [[ბიზანტიის იმპერია|ბიზანტიის]] მძიმე მარცხი არაბებთან.<ref name="Kennedy" /> |- | [[651]] | [[სასანიანთა იმპერია|სასანიანთა იმპერიის]] დაცემა | [[ირანი]] | ირანის დიდი ნაწილის მუსლიმური დაპყრობა.<ref name="Kennedy" /> |- | [[711]]–[[718]] | ომაიანთა მიერ იბერიის ნახევარკუნძულის დაპყრობა | [[იბერიის ნახევარკუნძული]]; [[ესპანეთი]] | [[ალ-ანდალუსი|ალ-ანდალუსის]] ჩამოყალიბების წინაპირობა.<ref name="Kennedy" /> |- | [[717]]–[[718]] | კონსტანტინოპოლის არაბული ალყა | [[კონსტანტინოპოლი]] | ბიზანტიამ შეაჩერა არაბთა წინსვლა აღმოსავლეთ ევროპისკენ.<ref name="Treadgold">{{Cite book |last=Treadgold |first=Warren |title=A History of the Byzantine State and Society |publisher=Stanford University Press |year=1997 |isbn=978-0-8047-2630-6}}</ref> |- | [[732]] | [[პუატიეს ბრძოლა]] | [[გალია]]; [[საფრანგეთი]] | ფრანკებმა შეაჩერეს მუსლიმური ძალების წინსვლა დასავლეთ ევროპაში.<ref name="Collins" /> |- | [[751]] | [[პიპინ მოკლე|პიპინ მოკლეს]] გამეფება | [[ფრანკთა სამეფო]] | კაროლინგთა დინასტიის ხელისუფლების დამკვიდრება.<ref name="McKitterick">{{Cite book |last=McKitterick |first=Rosamond |title=Charlemagne: The Formation of a European Identity |publisher=Cambridge University Press |year=2008 |isbn=978-0-521-88672-7}}</ref> |- | [[754]]–[[756]] | პიპინის დონაცია | [[იტალია]] | პაპის საერო ძალაუფლების გაფართოების ერთ-ერთი საფუძველი.<ref name="McKitterick" /> |- | [[768]]–[[814]] | [[კარლოს დიდი|კარლოს დიდის]] მმართველობა | [[დასავლეთი ევროპა]] | ფრანკთა სახელმწიფოს გაძლიერება და დასავლეთ ევროპის მნიშვნელოვანი პოლიტიკური გაერთიანება.<ref name="McKitterick" /> |- | [[800]] | [[კარლოს დიდი|კარლოს დიდის]] იმპერატორად კურთხევა | [[რომი]] | დასავლეთში იმპერიული ტიტულის აღდგენა.<ref name="McKitterick" /> |- | [[843]] | [[ვერდენის ხელშეკრულება]] | [[დასავლეთი ევროპა]] | კაროლინგთა იმპერიის დაყოფა.<ref name="McKitterick" /> |- | [[862]] | რიურიკის მოწოდება | [[აღმოსავლეთი ევროპა]] | ტრადიციულად უკავშირდება რუსის სახელმწიფოებრივი საწყისების ჩამოყალიბებას.<ref name="Franklin">{{Cite book |last=Franklin |first=Simon |last2=Shepard |first2=Jonathan |title=The Emergence of Rus 750–1200 |publisher=Longman |year=1996 |isbn=978-0-582-49091-8}}</ref> |- | [[863]] | [[კირილე და მეთოდე|კირილესა და მეთოდეს]] მისია | [[ცენტრალური ევროპა]] | სლავური მწიგნობრობისა და ქრისტიანული მისიის მნიშვნელოვანი ეტაპი.<ref name="Brown" /> |- | [[910]] | კლიუნის სააბატოს დაარსება | [[ბურგუნდია]]; [[საფრანგეთი]] | მონასტრული რეფორმის მნიშვნელოვანი ცენტრი.<ref name="Power" /> |- | [[962]] | [[ოტო I დიდი|ოტო I-ის]] იმპერატორად კურთხევა | [[გერმანია]]; [[იტალია]] | [[საღვთო რომის იმპერია|საღვთო რომის იმპერიის]] ჩამოყალიბება.<ref name="Power" /> |- | [[988]] | კიევის რუსეთის გაქრისტიანება | [[აღმოსავლეთი ევროპა]] | [[ვლადიმირ I დიდი|ვლადიმირ დიდის]] მმართველობის მნიშვნელოვანი რელიგიურ-პოლიტიკური აქტი.<ref name="Franklin" /> |- | დაახლ. [[1000]] | [[ლეიფ ერიქსონი|ლეიფ ერიქსონის]] მოგზაურობა ვინლენდში | [[ჩრდილოეთი ატლანტიკა]] | ევროპელთა ერთ-ერთი ადრეული გადასვლა ჩრდილოეთ ამერიკაში.<ref name="Davies">{{Cite book |last=Davies |first=Norman |title=Europe: A History |publisher=Oxford University Press |year=1996 |isbn=978-0-19-820171-7}}</ref> |- | [[1054]] | [[დიდი სქიზმა]] | [[ევროპა]] | ქრისტიანული ეკლესიის გაყოფა დასავლურ კათოლიკურ და აღმოსავლურ მართლმადიდებელ ეკლესიებად.<ref name="Power" /> |- | [[1066]] | [[ჰასტინგის ბრძოლა]] | [[ინგლისი]] | ნორმანთა მიერ ინგლისის დაპყრობა.<ref name="Davies" /> |- | [[1071]] | [[მანასკერტის ბრძოლა]] | [[ანატოლია]] | ბიზანტიის მარცხი სელჩუკებთან; ანატოლიაში თურქული ძალების გაძლიერება.<ref name="Treadgold" /> |- | [[1075]]–[[1122]] | ინვესტიტურისათვის ბრძოლა | [[გერმანია]]; [[იტალია]] | პაპობასა და იმპერატორს შორის დაპირისპირება საეკლესიო თანამდებობათა დანიშვნის უფლებაზე.<ref name="Power" /> |- | [[1088]] | [[ბოლონიის უნივერსიტეტი|ბოლონიის უნივერსიტეტის]] დაარსება | [[იტალია]] | ევროპის ერთ-ერთი უძველესი უნივერსიტეტი.<ref name="Power" /> |- | [[1095]]–[[1099]] | [[პირველი ჯვაროსნული ლაშქრობა]] | [[ლევანტი]] | [[1099]] წელს ჯვაროსნებმა აიღეს [[იერუსალიმი]].<ref name="RileySmith">{{Cite book |last=Riley-Smith |first=Jonathan |title=The Crusades: A History |publisher=Yale University Press |year=2005 |isbn=978-0-300-10128-7}}</ref> |- | [[1122]] | ვორმსის კონკორდატი | [[გერმანია]] | ინვესტიტურისათვის ბრძოლის კომპრომისული დასრულება.<ref name="Power" /> |- | [[1147]]–[[1149]] | [[მეორე ჯვაროსნული ლაშქრობა]] | [[ლევანტი]] | ჯვაროსნული მოძრაობის ახალი ეტაპი, რომელიც სამხედრო თვალსაზრისით წარუმატებელი აღმოჩნდა.<ref name="RileySmith" /> |- | [[1187]] | [[ჰატინის ბრძოლა]] | [[პალესტინა]] | [[სალადინი|სალადინის]] გამარჯვება და იერუსალიმის დაკარგვა ჯვაროსნების მიერ.<ref name="RileySmith" /> |- | [[1189]]–[[1192]] | [[მესამე ჯვაროსნული ლაშქრობა]] | [[ლევანტი]] | ევროპელი მონარქების ლაშქრობა იერუსალიმის დასაბრუნებლად.<ref name="RileySmith" /> |- | [[1204]] | კონსტანტინოპოლის აღება მეოთხე ჯვაროსნული ლაშქრობის დროს | [[კონსტანტინოპოლი]] | ბიზანტიის დროებითი დაცემა და ლათინთა იმპერიის შექმნა.<ref name="RileySmith" /> |- | [[1215]] | [[მაგნა კარტა]] | [[ინგლისი]] | მეფის ძალაუფლების სამართლებრივი შეზღუდვის მნიშვნელოვანი დოკუმენტი.<ref name="Davies" /> |- | [[1217]]–[[1221]] | [[მეხუთე ჯვაროსნული ლაშქრობა]] | [[ეგვიპტე]]; [[ლევანტი]] | ჯვაროსნული სტრატეგიის გადატანა ეგვიპტეზე.<ref name="RileySmith" /> |- | [[1223]] | კალკის ბრძოლა | [[აღმოსავლეთი ევროპა]] | მონღოლთა პირველი მასშტაბური შეტაკება აღმოსავლეთ ევროპულ ძალებთან.<ref name="May">{{Cite book |last=May |first=Timothy |title=The Mongol Conquests in World History |publisher=Reaktion Books |year=2012 |isbn=978-1-86189-867-8}}</ref> |- | [[1228]]–[[1229]] | [[მეექვსე ჯვაროსნული ლაშქრობა]] | [[ლევანტი]] | [[ფრიდრიხ II (საღვთო რომის იმპერატორი)|ფრიდრიხ II-მ]] დიპლომატიური გზით დროებით დაიბრუნა იერუსალიმი.<ref name="RileySmith" /> |- | [[1241]] | მოჰის ბრძოლა და ლეგნიცის ბრძოლა | [[უნგრეთი]]; [[პოლონეთი]] | მონღოლთა გამარჯვებები ცენტრალურ ევროპაში.<ref name="May" /> |- | [[1258]] | ბაღდადის აღება მონღოლების მიერ | [[მესოპოტამია]] | აბასიანთა ხალიფატის პოლიტიკური ცენტრის დაცემა.<ref name="May" /> |- | [[1261]] | კონსტანტინოპოლის დაბრუნება ბიზანტიელთა მიერ | [[კონსტანტინოპოლი]] | ბიზანტიის იმპერიის აღდგენა პალეოლოგოსთა დინასტიის დროს.<ref name="Treadgold" /> |- | [[1291]] | აკრის დაცემა | [[ლევანტი]] | ჯვაროსანთა უკანასკნელი მნიშვნელოვანი საყრდენის დაკარგვა წმინდა მიწაზე.<ref name="RileySmith" /> |- | [[1309]]–[[1377]] | ავინიონის ტყვეობა | [[საფრანგეთი]] | პაპობის რეზიდენციის გადატანა ავინიონში.<ref name="Holmes" /> |- | [[1337]]–[[1453]] | [[ასწლიანი ომი]] | [[საფრანგეთი]]; [[ინგლისი]] | ხანგრძლივი სამხედრო-დინასტიური დაპირისპირება ინგლისსა და საფრანგეთს შორის.<ref name="Holmes" /> |- | [[1347]]–[[1351]] | [[შავი ჭირი]] ევროპაში | [[ევროპა]] | შუა საუკუნეების ევროპის ერთ-ერთი უმძიმესი დემოგრაფიული კატასტროფა.<ref name="Benedictow">{{Cite book |last=Benedictow |first=Ole J. |title=The Black Death 1346–1353: The Complete History |publisher=Boydell Press |year=2004 |isbn=978-1-84383-214-0}}</ref> |- | [[1356]] | ოქროს ბულა | [[საღვთო რომის იმპერია]] | იმპერატორის არჩევის წესის სამართლებრივი მოწესრიგება.<ref name="Holmes" /> |- | [[1378]]–[[1417]] | დასავლეთის [[დიდი სქიზმა|სქიზმა]] | [[ევროპა]] | პაპობის კრიზისი, როდესაც ერთდროულად არსებობდა ორი ან სამი პაპი.<ref name="Holmes" /> |- | [[1389]] | [[კოსოვოს ბრძოლა (1389)|კოსოვოს ბრძოლა]] | [[ბალკანეთი]] | ოსმალთა გავლენის გაძლიერება ბალკანეთში.<ref name="Davies" /> |- | [[1410]] | [[გრიუნვალდის ბრძოლა]] | [[პოლონეთი]]; [[ლიტვა]] | ტევტონთა ორდენის მარცხი პოლონეთ-ლიტვის გაერთიანებულ ძალებთან.<ref name="Davies" /> |- | [[1414]]–[[1418]] | [[კონსტანცის საეკლესიო კრება|კონსტანცის კრება]] | [[ევროპა]] | დასავლეთის სქიზმის დასრულება; [[1415]] წელს იან ჰუსის სიკვდილით დასჯა.<ref name="Holmes" /> |- | [[1439]] | ფლორენციის კრება | [[იტალია]] | აღმოსავლურ და დასავლურ ეკლესიებს შორის უნიის ახალი მცდელობა.<ref name="Holmes" /> |- | დაახლ. [[1440]]-იანი წლები | გუტენბერგის მოძრავი შრიფტის გამოყენება | [[გერმანია]] | წიგნის ბეჭდვის რევოლუციის დასაწყისი.<ref name="Davies" /> |- | [[1453]] | [[კონსტანტინოპოლის აღება]] | [[კონსტანტინოპოლი]] | ბიზანტიის იმპერიის დასასრული; შუა საუკუნეების ერთ-ერთი პირობითი დასასრული.<ref name="Treadgold" /> |- | [[1455]] | გუტენბერგის ბიბლია | [[გერმანია]] | ბეჭდური წიგნის გავრცელების ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ნიმუში.<ref name="Davies" /> |- | [[1461]]–[[1487]] | ვარდების ომები | [[ინგლისი]] | ინგლისის დინასტიური ომები; [[1485]] წლის ბოსუორთის ბრძოლით ტიუდორების დინასტიის აღზევება დაიწყო.<ref name="Holmes" /> |- | [[1478]] | ესპანეთის [[ინკვიზიცია|ინკვიზიციი]]ს დაარსება | [[ესპანეთი]] | კათოლიკური მონარქიის რელიგიური პოლიტიკის გამკაცრება.<ref name="Davies" /> |- | [[1492]] | [[გრანადის დაცემა]] და [[ქრისტეფორე კოლუმბის მიერ აღმოჩენილი ამერიკა|კოლუმბის პირველი მოგზაურობა]] | [[ესპანეთი]]; [[ატლანტის ოკეანე]] | რეკონკისტის დასრულება და ევროპული გეოგრაფიული გაფართოების ახალი ეტაპი.<ref name="Davies" /> |- | [[1494]] | [[იტალიური ომები]]ს დასაწყისი | [[იტალია]] | [[საფრანგეთი|საფრანგეთის]], [[ესპანეთი|ესპანეთისა]] და [[საღვთო რომის იმპერია|საღვთო რომის იმპერიის]] ბრძოლა იტალიისათვის.<ref name="Holmes" /> |- | [[1517]] | [[მარტინ ლუთერი|ლუთერი]]ს [[95 თეზისი]] | [[გერმანია]] | [[რეფორმაცია|რეფორმაციის]] დასაწყისი და ადრეული ახალი დროის ერთ-ერთი მთავარი მიჯნა.<ref name="Davies" /> |} === ქრონოლოგია — საქართველო === {| class="wikitable sortable mw-collapsible" style="width:100%; font-size:95%; border:2px solid #a2a9b1;" |+ style="caption-side:top; padding:10px; background:#eaecf0; color:#202122; font-size:115%; font-weight:bold; border:1px solid #a2a9b1;" | საქართველოს შუა საუკუნეების ქრონოლოგია ! style="width:12%; background:#fff2cc;" | თარიღი ! style="width:31%; background:#fff2cc;" | მოვლენა ! style="width:19%; background:#fff2cc;" | რეგიონი / სახელმწიფო ! style="width:38%; background:#fff2cc;" | მნიშვნელობა / შენიშვნა |- | დაახლ. [[337]] | [[ქართლის გაქრისტიანება]] | [[ქართლი]] | ქრისტიანობა ქართლის სამეფოს სახელმწიფო რელიგიად იქცა; მოვლენა უკავშირდება [[მირიან III|მირიან III-სა]] და [[წმინდა ნინო|წმინდა ნინოს]].<ref name="Rapp" /><ref name="Suny" /> |- | [[V საუკუნე|V საუკუნის]] მეორე ნახევარი | [[ვახტანგ I გორგასალი|ვახტანგ I გორგასლის]] რეფორმები | [[აღმოსავლეთი საქართველო]] | სამეფო ხელისუფლების გაძლიერება, ეკლესიის ორგანიზაციული მოწესრიგება და [[თბილისი|თბილისის]] პოლიტიკური მნიშვნელობის ზრდა.<ref name="Rayfield" /><ref name="Suny" /> |- | [[482]]–[[484]] | [[ვახტანგ I გორგასალი|ვახტანგ I გორგასლის]] აჯანყება სასანიანთა წინააღმდეგ | [[ქართლი]]; [[კავკასია]] | ქართლის ანტისასანური ბრძოლის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ეტაპი.<ref name="Rayfield" /> |- | დაახლ. [[523]] | გურგენ მეფის აჯანყება [[სასანიანთა იმპერია|სასანიანთა ირანის]] წინააღმდეგ | [[ქართლი]] | ქართლის სამეფო ხელისუფლების დასუსტებისა და სასანური ზეწოლის გაძლიერების წინაპირობა.<ref name="Rapp" /> |- | დაახლ. [[580]] | ქართლის სამეფო ხელისუფლების გაუქმება | [[აღმოსავლეთი საქართველო]] | სასანიანთა ირანმა ქართლში მეფობა გააუქმა და მმართველობა მარზპანის ინსტიტუტს დაუქვემდებარა.<ref name="Rapp" /> |- | [[591]] | ბიზანტია-სასანიანთა შეთანხმება ქართლზე | [[სამხრეთი კავკასია]] | ქართლის ტერიტორია [[ბიზანტიის იმპერია|ბიზანტიასა]] და [[სასანიანთა იმპერია|სასანიანთა ირანს]] შორის გავლენის სფეროებად გაიყო.<ref name="Rapp" /> |- | [[627]]–[[628]] | [[ჰერაკლე (ბიზანტია)|ჰერაკლე კეისრის]] ლაშქრობა კავკასიაში | [[ქართლი]]; [[თბილისი]] | ბიზანტია-სასანიანთა ომების კონტექსტში თბილისი ალყაში მოექცა და რეგიონში ძალთა ბალანსი შეიცვალა.<ref name="Treadgold" /><ref name="Rapp" /> |- | [[VII საუკუნე|VII საუკუნის]] შუა ხანები | არაბთა პირველი ლაშქრობები კავკასიაში | [[სამხრეთი კავკასია]] | არაბთა პოლიტიკური და სამხედრო გავლენის დასაწყისი საქართველოში.<ref name="Suny" /> |- | [[736]]–[[738]] | მურვან ყრუს ლაშქრობები | [[საქართველო]] | არაბთა მძიმე ლაშქრობებმა მნიშვნელოვნად დააზიანა ქართული პოლიტიკური ცენტრები.<ref name="Rayfield" /> |- | [[VIII საუკუნე|VIII საუკუნე]] | [[თბილისის საამირო|თბილისის საამიროს]] ჩამოყალიბება | [[თბილისი]] | არაბული პოლიტიკური ადმინისტრაციის დამკვიდრება აღმოსავლეთ საქართველოში.<ref name="Suny" /> |- | [[780]]-იანი წლები | [[აშოტ I კურაპალატი|აშოტ I კურაპალატის]] მოღვაწეობის დასაწყისი | [[ტაო-კლარჯეთი]] | [[ბაგრატიონები|ბაგრატიონთა]] პოლიტიკური აღმავლობისა და ტაო-კლარჯეთის გაძლიერების მნიშვნელოვანი ეტაპი.<ref name="Suny" /> |- | [[853]] | ბუღა თურქის ლაშქრობა და თბილისის აოხრება | [[თბილისი]] | არაბთა სამხედრო ექსპედიცია, რომელმაც დაასუსტა თბილისის საამირო და რეგიონული ძალები.<ref name="Rayfield" /> |- | [[888]] | [[ადარნასე IV|ადარნასე IV-ის]] „ქართველთა მეფედ“ კურთხევა | [[ტაო-კლარჯეთი]] | ბაგრატიონთა სამეფო ტიტულის აღდგენა და ქართული სახელმწიფოებრიობის კონსოლიდაციის მნიშვნელოვანი ეტაპი.<ref name="Suny" /> |- | [[978]] | [[ბაგრატ III (საქართველოს მეფე)|ბაგრატ III-ის]] გამეფება აფხაზთა სამეფოში | [[დასავლეთი საქართველო]] | საქართველოს გაერთიანების ერთ-ერთი გადამწყვეტი წინაპირობა.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1001]] | [[დავით III კურაპალატი|დავით III კურაპალატის]] მემკვიდრეობის საკითხი | [[ტაო]] | ბიზანტიის ჩარევამ საქართველოს სამხრეთ-დასავლეთის პოლიტიკურ მდგომარეობაზე მნიშვნელოვანი გავლენა მოახდინა.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1008]] | [[ბაგრატ III (საქართველოს მეფე)|ბაგრატ III]] — აფხაზთა და ქართველთა მეფე | [[საქართველო]] | ერთიანი ქართული მონარქიის ჩამოყალიბების ძირითადი ეტაპი.<ref name="Rayfield" /><ref name="Suny" /> |- | [[1014]] | [[გიორგი I (საქართველოს მეფე)|გიორგი I-ის]] გამეფება | [[საქართველო]] | საქართველოსა და ბიზანტიას შორის დაპირისპირების ახალი ეტაპის დასაწყისი.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1021]]–[[1022]] | საქართველო-ბიზანტიის ომი | [[სამხრეთი საქართველო]]; [[ანატოლია]] | შირიმნის ბრძოლისა და შემდგომი შეთანხმებების შედეგად სამხრეთ-დასავლეთ კავკასიაში ძალთა განლაგება შეიცვალა.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1073]] | დიდგვაროვანთა აჯანყება [[გიორგი II (საქართველოს მეფე)|გიორგი II-ის]] წინააღმდეგ | [[საქართველო]] | ცენტრალური ხელისუფლების სისუსტის გამოვლენა.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1080]]-იანი წლები | დიდი თურქობა | [[საქართველო]] | სელჩუკთა შემოსევებმა გამოიწვია მძიმე დემოგრაფიული, ეკონომიკური და პოლიტიკური კრიზისი.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1089]] | [[დავით IV აღმაშენებელი|დავით IV აღმაშენებლის]] გამეფება | [[საქართველო]] | სახელმწიფო რეფორმებისა და ქვეყნის გაძლიერების დასაწყისი.<ref name="Rayfield" /><ref name="Suny" /> |- | [[1103]] | [[რუის-ურბნისის საეკლესიო კრება]] | [[ქართლი]] | ეკლესიისა და სახელმწიფო მმართველობის რეფორმირების მნიშვნელოვანი ეტაპი.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1104]] | კახეთ-ჰერეთის შემოერთება | [[აღმოსავლეთი საქართველო]] | აღმოსავლეთ საქართველოს გაერთიანება ცენტრალური სამეფო ხელისუფლების ქვეშ.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1106]] | [[გელათის მონასტერი|გელათის მონასტრისა]] და აკადემიის დაარსება | [[იმერეთი]] | ქართული განათლებისა და კულტურის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ცენტრის შექმნა.<ref name="Suny" /> |- | [[1118]] | ყივჩაღთა ჩამოსახლება | [[საქართველო]] | დავით IV-ის სამხედრო რეფორმის მნიშვნელოვანი ნაწილი.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1121]] | [[დიდგორის ბრძოლა]] | [[ქართლი]] | საქართველოს გადამწყვეტი გამარჯვება სელჩუკურ კოალიციაზე.<ref name="Rayfield" /><ref name="Suny" /> |- | [[1122]] | თბილისის აღება | [[თბილისი]] | თბილისი კვლავ იქცა საქართველოს სამეფოს დედაქალაქად.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1124]] | ანისის აღება | [[სომხეთი]] | საქართველოს გავლენის გაფართოება სამხრეთ კავკასიაში.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1156]] | [[გიორგი III (საქართველოს მეფე)|გიორგი III-ის]] გამეფება | [[საქართველო]] | ბაგრატიონთა სამეფო ხელისუფლების გაძლიერების გაგრძელება.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1177]]–[[1178]] | ორბელთა აჯანყება | [[საქართველო]] | დიდგვაროვანთა წინააღმდეგ სამეფო ხელისუფლების განმტკიცების მნიშვნელოვანი ეტაპი.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1184]] | [[თამარ მეფე|თამარ მეფის]] გამეფება | [[საქართველო]] | საქართველოს „ოქროს ხანის“ უმაღლესი ეტაპის დასაწყისი.<ref name="Rayfield" /><ref name="Suny" /> |- | [[1185]] | ყუთლუ-არსლანის დასის გამოსვლა | [[საქართველო]] | სამეფო ხელისუფლებისა და დიდებულთა ნაწილის პოლიტიკური დაპირისპირება.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1195]] | შამქორის ბრძოლა | [[სამხრეთი კავკასია]] | საქართველოს გამარჯვება აზერბაიჯანის ათაბაგის წინააღმდეგ.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1202]]–[[1203]] | ბასიანის ბრძოლა | [[ანატოლია]] | საქართველოს გამარჯვება რუმის სასულთნოს ძალებზე.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1204]] | [[ტრაპიზონის იმპერია|ტრაპიზონის იმპერიის]] შექმნა | [[შავი ზღვა|შავიზღვისპირეთი]] | საქართველოს მხარდაჭერით ჩამოყალიბდა ტრაპიზონის იმპერია, რომელიც შავი ზღვის აღმოსავლეთ რეგიონში მნიშვნელოვან ძალად იქცა.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1213]] | [[თამარ მეფე|თამარ მეფის]] გარდაცვალება | [[საქართველო]] | საქართველოს პოლიტიკური ძლიერების უმაღლესი ეტაპის დასრულების სიმბოლური თარიღი.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1220]]–[[1223]] | მონღოლთა პირველი გამოჩენა საქართველოში | [[საქართველო]] | მონღოლთა სადაზვერვო-დამრბევი ლაშქრობები სამხრეთ კავკასიაში.<ref name="May" /><ref name="Rayfield" /> |- | [[1225]] | გარნისის ბრძოლა | [[სომხეთი]] | ქართველთა მარცხი ხვარაზმშაჰ ჯალალედინთან.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1226]] | ჯალალედინის მიერ თბილისის აღება | [[თბილისი]] | საქართველოს პოლიტიკური და დემოგრაფიული მდგომარეობის მძიმე გაუარესება.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1236]]–[[1240]] | მონღოლთა ბატონობის დამყარება საქართველოში | [[საქართველო]] | საქართველო მონღოლთა პოლიტიკური და საგადასახადო სისტემის გავლენის ქვეშ მოექცა.<ref name="May" /><ref name="Rayfield" /> |- | [[1259]] | [[დავით VI ნარინი|დავით VI ნარინის]] აჯანყება | [[დასავლეთი საქართველო]] | მონღოლთა წინააღმდეგ ბრძოლისა და დასავლეთ საქართველოს ცალკე პოლიტიკური ცენტრის ჩამოყალიბების წინაპირობა.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1260]] | [[დავით VII ულუ|დავით VII ულუს]] აჯანყება | [[აღმოსავლეთი საქართველო]] | მონღოლთა ბატონობის წინააღმდეგ აღმოსავლეთ საქართველოს წინააღმდეგობის გამოვლენა.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1299]]–[[1302]] | [[გიორგი V ბრწყინვალე|გიორგი V ბრწყინვალის]] პირველი მეფობა | [[საქართველო]] | გიორგი V-ის პოლიტიკური აღზევების დასაწყისი.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1314]]–[[1346]] | [[გიორგი V ბრწყინვალე|გიორგი V ბრწყინვალის]] მმართველობა | [[საქართველო]] | ქვეყნის გაერთიანება, მონღოლთა ბატონობისგან გათავისუფლება და სამეფო ხელისუფლების აღდგენა.<ref name="Rayfield" /><ref name="Suny" /> |- | [[1348]] | შავი ჭირი საქართველოში | [[სამხრეთი კავკასია]] | დემოგრაფიული და ეკონომიკური მძიმე დარტყმა.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1386]]–[[1403]] | [[თემურლენგი|თემურ-ლენგის]] ლაშქრობები საქართველოში | [[საქართველო]] | მრავალჯერადმა შემოსევებმა მნიშვნელოვნად დააზიანა ქვეყნის ეკონომიკა და პოლიტიკური სტრუქტურა.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1444]] | ვარნის ბრძოლა და მისი რეგიონული შედეგები | [[ბალკანეთი]]; [[შავი ზღვა|შავიზღვისპირეთი]] | ოსმალთა გაძლიერებამ სამხრეთ კავკასიის გეოპოლიტიკურ გარემოზეც მოახდინა გავლენა.<ref name="Davies" /> |- | [[1453]] | [[კონსტანტინოპოლის აღება|კონსტანტინოპოლის აღება ოსმალების მიერ]] | [[კონსტანტინოპოლი]] | [[ბიზანტიის იმპერია|ბიზანტიის]] დაცემამ საქართველო კიდევ უფრო მეტად მოაქცია ოსმალეთ-სპარსეთის კონკურენციის სივრცეში.<ref name="Treadgold" /><ref name="Rayfield" /> |- | [[1463]] | ჩიხორის ბრძოლა | [[იმერეთი]] | ერთიანი საქართველოს სამეფოს დაშლის პროცესის მნიშვნელოვანი ეტაპი.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1466]] | [[ბაგრატ VI|ბაგრატ VI-ის]] გამეფება | [[ქართლი]]; [[იმერეთი]] | სამეფო ხელისუფლების კრიზისისა და პოლიტიკური დაშლის გაღრმავება.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1490]] | დარბაზობა და საქართველოს სამეფოს დაშლის იურიდიული გაფორმება | [[საქართველო]] | ერთიანი სამეფოს დაშლის შედეგად ჩამოყალიბდა [[ქართლის სამეფო]], [[კახეთის სამეფო]], [[იმერეთის სამეფო]] და [[სამცხე-საათაბაგო]].<ref name="Rayfield" /><ref name="Suny" /> |- | [[1555]] | [[ამასიის ზავი]] | [[სამხრეთი კავკასია]] | [[ოსმალეთის იმპერია|ოსმალეთსა]] და [[სეფიანთა სახელმწიფო|სეფიანთა ირანს]] შორის სამხრეთ კავკასია გავლენის სფეროებად გაიყო.<ref name="Rayfield" /> |} == რესურსები ინტერნეტში == * [http://www.mittelalterliche-geschichte.de/ შუა საუკუნეების ისტორია, მათიას კლუგე] {{de}} {{en}}. * [http://www.fordham.edu/halsall/ Internet Medieval Sourcebook Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090416220919/http://www.fordham.edu/halsall/ |date=2009-04-16 }} {{en}}. * [http://www.lexikus.de/Themen/Mittelalter თავისუფალი ინტერნეტ-წიგნები შუა საუკუნეების შესახებ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110524120841/http://www.lexikus.de/Themen/Mittelalter |date=2011-05-24 }} {{de}}. == შენიშვნები == <references group="upper-alpha"/> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} <references/> [[კატეგორია:შუა საუკუნეები| ]] 7fgw8m7ydhpozj0ob8imqb9gor74g4n 5406679 5406651 2026-06-04T07:55:40Z შალვა მინდაძე 11 168465 /* ეკლესია და მონაზვნობა */ 5406679 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width:320px; font-size:90%; text-align:center; border:2px solid #800080; background:#F9F9F9;" |- | colspan="2" style="background:#800080; color:white; font-size:110%; padding:4px;" | '''შუა საუკუნეები''' |- | colspan="2" | [[ფაილი:Canterbury Cathedral, window nXV detail (46220634195).jpg|320px|alt=კენტერბერის ტაძრის მინანქარი]] |- | colspan="2" style="background:#E6E6FA; font-size:85%; font-style:italic; color:#000080; padding:2px;" | Med. Aev. |- ! style="background:#D8BFD8; color:black; width:40%;" | დასაწყისი | style="background:white;" | {{circa|[[500]]}} |- ! style="background:#D8BFD8; color:black;" | დასასრული | style="background:white;" | [[1500]] |- ! style="background:#D8BFD8; color:black;" | წინარე | style="background:white;" | ანტიკური ისტორია, გვიანი ანტიკა |- ! style="background:#D8BFD8; color:black;" | შემდგომი | style="background:white;" | ადრეული ახალი ხანა, [[რენესანსი]], [[ახალი დრო|ახალი ერა]] |- ! style="background:#D8BFD8; color:black;" | მოიცავს | style="background:white;" | ადრეული შუა საუკუნეები, [[განვითარებული შუა საუკუნეები]], [[გვიანი შუა საუკუნეები]] |- ! style="background:#D8BFD8; color:black;" | საკვანძო მოვლენები | style="background:white; text-align:left;" | * [[დასავლეთ რომის იმპერიის დაცემა]] * [[ისლამის გავრცელება]] * [[ვერდენის ხელშეკრულება]] * [[დიდი სქიზმა|აღმოსავლეთ–დასავლეთის განხეთქილება]] * [[ჯვაროსნული ომები]] * [[მაგნა კარტა]] * [[ასწლიანი ომი]] * [[შავი ჭირი]] * [[კონსტანტინოპოლის დაცემა]] * [[ამერიკის აღმოჩენა ქრისტეფორე კოლუმბის მიერ|ჩრდილოეთ ამერიკის აღმოჩენა]] |- ! style="background:#D8BFD8; color:black;" | ხანგრძლივობა | style="background:white;" | {{circa|[[1000]]}} წელი |} [[ფაილი:Europe map 450 ka.png|მინი|222px|ევროპა ჩვენი წელთაღრიცხვით [[450]] წელს, შუა საუკუნეების დასაწყისში]] '''შუა საუკუნეები''' მოიცავდა დაახლოებით [[V საუკუნე]]დან [[XV საუკუნე|XV საუკუნეს]] ბოლომდე პერიოდს, რაც შეესაბამება პოსტკლასიკურ ხანას მსოფლიო ისტორიაში. იგი დაიწყო დასავლეთ რომის იმპერიის დაცემით და გადაიზარდა [[რენესანსი|რენესანსში]], ვიდრე ახალ ხანამდე. შუა საუკუნეები დაყოფილია სამ ტრადიციულ პერიოდად და მოიცავს დასავლური ისტორიის შუა ეტაპს: [[ანტიკური ხანა|ანტიკურ ხანას]], შუა საუკუნეებს და [[ახალი დრო|ახალ ხანა]]ს. თავად შუა საუკუნეები იყოფა: ადრეულ, განვითარებულ და [[გვიანი შუა საუკუნეები|გვიანი]] საუკუნეების ეტაპებად. მოსახლეობის კლება, [[ურბანიზაცია|კონტრურბანიზაცია]], ცენტრალიზებული ხელისუფლების დაშლა, შემოსევები და სხვადასხვა ტომთა [[მიგრაცია|მასობრივი მიგრაციები]], რომლებიც გვიან ანტიკურ ხანაში დაიწყო, გაგრძელდა ადრეულ შუა საუკუნეებამდე. მასშტაბურმა გადაადგილებებმა მიგრაციების ხანაში, მათ შორის გერმანული ტომების, ჩამოაყალიბა ახალი სამეფოები [[დასავლეთ რომის იმპერია|დასავლეთ რომის იმპერიის]] ნარჩენებზე. [[VII საუკუნე]]ში [[ჩრდილოეთი აფრიკა]] და აღმოსავლეთი — ოდესღაც [[ბიზანტიის იმპერია|ბიზანტიის იმპერიის]] ნაწილი — მოექცა [[ომაიანთა სახალიფო|ომაიანთა]] სახალიფოს ხელისუფლების ქვეშ [[მუჰამედი|მუჰამედის]] მემკვიდრეთა დაპყრობის შემდეგ. მიუხედავად იმისა, რომ საზოგადოებაში და პოლიტიკურ სტრუქტურებში მნიშვნელოვანი ცვლილებები მოხდა, [[ანტიკური ხანა|ანტიკურ ხანასთან]] წყვეტა სრულად არ მოხდა. [[ბიზანტიის იმპერია]], როგორც [[რომის იმპერია|რომის პირდაპირი მემკვიდრე]], ჯერ კიდევ არსებობდა აღმოსავლეთ ხმელთაშუაზღვის რეგიონში და მნიშვნელოვან ძალას წარმოადგენდა. იმპერიის სამართლის კოდექსი — [[Corpus Iuris Civilis|''Corpus Juris Civilis'']] ანუ „იუსტინიანეს კოდექსი“ — ხელახლა იქნა აღმოჩენილი ჩრდილოეთ იტალიაში [[XI საუკუნე]]ში. დასავლეთში, უმეტესმა სამეფომ შეინარჩუნა რამდენიმე არსებული რომაული ინსტიტუტი. [[მონასტერი|მონასტრები]] იქმნებოდა, რადგან ქრისტიანიზაციის კამპანიები გრძელდებოდა [[პაგანიზმი#ევროპის პრე-ქრისტიანული რელიგიები|ევროპის მარჩხობელი პაგანების]] მიმართ. [[ფრანკები|ფრანკებმა]], [[კაროლინგების დინასტია|კაროლინგების დინასტიის]] ხელმძღვანელობით, დროებით შექმნეს კაროლინგების იმპერია [[VIII საუკუნე]]ის ბოლოსა და [[IX საუკუნე]]ის დასაწყისში. ეს იმპერია მოიცავდა დასავლეთ ევროპის დიდ ნაწილს, თუმცა მალევე დაეცა შიდა სამოქალაქო ომების, ისე გარე შემოსევების ზეწოლის გამო: ჩრდილოეთიდან [[ვიკინგები]]ს, აღმოსავლეთიდან მაგიარების, სამხრეთიდან კი [[სარაცინები]]ს. განვითარებულ შუა საუკუნეებში, რომელიც დაიწყო [[1000]] წლის შემდეგ, ევროპის მოსახლეობა მნიშვნელოვნად გაიზარდა, რადგან ტექნოლოგიურმა და სასოფლო-სამეურნეო მიღწევებმა ვაჭრობის გაფურჩქვნის შესაძლებლობა მისცა, ხოლო კლიმატის ცვლილებამ ნამატის რაოდენობის გაზრდა გამოიწვია.<ref>Bloch, M. ''Feudal Society''. Routledge, 1961.</ref> [[მანორალიზმი]] — [[გლეხი|გლეხთა]] სამეურნეო ერთეულებად, ანუ სოფლის თემებად ორგანიზება, სადაც ისინი ვალდებულნი იყვნენ მიწათმფლობელისთვის ქირისა და ბეგარის (შრომითი ვალდებულების) გაწევას, და [[ფეოდალიზმი]] — როგორც პოლიტიკური-სამართლებრივი სისტემა, რომლის მიხედვითაც [[რაინდი|რაინდები]] და ქვედასაფეხურზე მყოფი ფეოდალები სამხედრო სამსახურს უწევდნენ თავიანთ [[მთავარი|სუზერენს]], სანაცვლოდ კი იღებდნენ მიწის სარგებლობისა და ფლობის უფლებას, სწორედ ეს წარმოადგენდა საზოგადოებრივი წყობის ძირითად ფორმებს განვითარებულ შუა საუკუნეებში.<ref>დუბი, ჟ. ''ევროპის ეკონომიკური განვითარების დასაწყისი''. თბ., 2002.</ref> ამ ეპოქამ ასევე მოიტანა აღმოსავლეთსა და დასავლეთს შორის განხეთქილება ანუ [[დიდი სქიზმა|„დიდი სქიზმა“]] [[1054]] წელს, რითაც [[ქრისტიანობა]]მ ერთიანობა დაკარგა. [[ჯვაროსნული ომები]], პირველად პაპის მიერ ნაქადაგები წინაპირობებით დაწყებული ომი [[1095]] წელს, იყო სამხედრო დაპირსპირება, დასავლეთევროპელი ქრისტიანების მხრიდან [[წმინდა მიწა|წმინდა მიწის]] დაბრუნებისათვის მუსლიმთა წინააღმდეგ. მეფეები თანდათან გახდნენ ცენტრალიზებული ეროვნული სახელმწიფოთა მეთაურები, რამაც შეამცირა დანაშაულობი და ძალადობა, თუმცა ერთიანი [[ქრისტიანობა|ქრისტიანული სამყარო]]ს იდეალი უფრო შორეული გახადა.<ref>Southern, R. W. ''The Making of the Middle Ages''. Yale University Press, 1953.</ref> ინტელექტუალური ცხოვრება გამოირჩეოდა [[სქოლასტიკა|სქოლასტიკით]] — ფილოსოფიით, რომელიც ამტკიცებდა რწმენისა და გონების შერწყმას, და [[უნივერსიტეტი|უნივერსიტეტების]] დაარსებით. [[თომა აქვინელი|თომა აქვინელის]] თეოლოგია, [[ჯოტო დი ბონდონე|ჯოტოს]] ფერწერა, [[დანტე ალიგიერი|დანტეს]] და [[ჯეფრი ჩოსერი|ჩოსერის]] პოეზია, [[მარკო პოლო]]ს მოგზაურობა და [[გოთური არქიტექტურა|გოთური არქიტექტურა]] — მათ შორის [[შარტრი|შარტრის ტაძარი]] — წარმოადგენს ამ პერიოდისა და [[გვიანი შუა საუკუნეები|გვიან შუა საუკუნეებში]] გადასვლის ერთ-ერთ გამორჩეულ მიღწევას.<ref>Le Goff, J. ''Medieval Civilization 400–1500''. Blackwell, 1988.</ref> == ტერმინი და პერიოდიზაცია == ტერმინი „შუა საუკუნეები“ სათავეს იღებს ადრეულ ახალ დროში, როდესაც [[ჰუმანიზმი|ჰუმანისტმა]] მეცნიერებმა ისტორიულ ეპოქას ანტიკურობის დასასრულიდან მის აღორძინებამდე „შუა“, ასევე „ბნელი საუკუნეები“ უწოდეს. ჰუმანისტები მსოფლიო ისტორიას სამ ნაწილად ყოფდნენ: ძველი, შუა და ახალი ისტორია. მსოფლიო ისტორიის „სამწევროვანი“ დაყოფა ისტორიკოსთა უმრავლესობამ გაიაზრა, მაგრამ ისინი ერთსულოვანნი არ იყვნენ ამ პერიოდიზაციის კონკრეტულ მიჯნების განსაზღვრისას. არსებობს რამდენიმე მოსაზრება თუ როდის მთავრდება ძველი ისტორია და იწყება შუა საუკუნეები: # [[ქრისტიანობა|ქრისტიანობის]] ლეგალიზაციით, [[მილანის ედიქტი]]თ ([[313]] წელი); # [[რომის იმპერია|რომის იმპერიის]] დასავლეთისა და [[აღმოსავლეთ რომის იმპერია|აღმოსავლეთის იმპერიებად]] დაყოფა ([[395]] წელი); # [[ალარიხ I|ალარიხის]] მიერ რომის აღება ([[410]] წელი); # [[დასავლეთ რომის იმპერია|დასავლეთ რომის იმპერიის]] დაცემა ([[476]] წელი). შუა საუკუნეებსა და ახალ ისტორიას შორის მიჯნად კი [[XV საუკუნე|XV საუკუნის]] მიწურულსა და [[XVI საუკუნე|XVI საუკუნის]] დასაწყისს მიიჩნევს. ამ ორ ეპოქის წყალგამყოფად შემდეგი ძირითადი თარიღი სახელდება: # [[იოჰან გუტენბერგი|იოჰან გუტენბერგის]] მიერ წიგნის საბეჭდი დაზგის გამოგონება (დაახლ. [[1440]]-იანი წლები); # [[ოსმალეთის იმპერია|ოსმალების]] მიერ [[კონსტანტინოპოლი|კონსტანტინოპოლის]] აღება ([[1453]] წელი); # [[დიდი გეოგრაფიული აღმოჩენები]] ([[1492]] წლიდან); # [[რეფორმაცია|რეფორმაციის]] დასაწყისი [[საღვთო რომის იმპერია|გერმანიაში]] ([[1517]] წელი). შუა საუკუნეების შიდა პერიოდიზაციაც სამ ძირითად ეტაპად იყოფა, რომლებიც ერთმანეთისაგან სოციალ-ეკონომიკური, პოლიტიკური და კულტურული განვითარების ხასიათით განსხვავდებიან. პირველი, ადრეული შუა საუკუნეების პერიოდი იწყება [[V საუკუნე|V საუკუნის]] დასასრულით და [[1000]] წლამდე გრძელდება. ეს არის ხალხთა გადასახლების, ფეოდალიზმის საზოგადოებრივ სისტემად ჩამოყალიბების, ბარბაროსული, ადრეფეოდალური სამეფოების წარმოქმნის დრო. კულტურის დროებითი დაცემა თანდათანობით აღმავლობით იცვლება, რაშიც გადამწყვეტი როლი ქრისტიანულმა ეკლესიამ შეასრულა. მეორე, განვითარებული შუა საუკუნეების პერიოდი ([[1000]]–[[1300]] წლები) — ფეოდალური ურთიერთობების აყვავების ხანა. მისთვის დამახასიათებელია აგრეთვე ქალაქების მასობრივი ზრდა, მათში თვითმართველობის გაჩენა, სასაქონლო-ფულადი ურთიერთობების განვითარება, თავისუფალი მოქალაქეობის ჩამოყალიბება. ამ პერიოდში ძლიერდება ეკლესიის გავლენა. მესამე, გვიანდელი შუა საუკუნეების ხანაში ([[XIV საუკუნე|XIV]]–[[XV საუკუნე]]ები), მზადდება ნიადაგი ახალი დროისთვის: ყალიბდება ახალი მსოფლმხედველობა, შეიმჩნევა მნიშვნელოვანი სამეცნიერო-ტექნიკური მიღწევები და ქალაქის სამეურნეო სისტემაში წინარეკაპიტალისტური ურთიერთობების ელემენტები. სწორედ ამ ხანაში იწყება დიდი გეოგრაფიული აღმოჩენებიც. შუა საუკუნეების ავტორები ისტორიას ყოფდნენ პერიოდებად, მაგალითად, [[ექვსი ხანა]] ან [[ოთხი იმპერია]], და საკუთარ ეპოქას მიიჩნევდნენ ბოლო პერიოდად [[სამყაროს აღსასრული|სამყაროს დასასრულამდე]].<ref name=mommsen236>Mommsen „Petrarch's Conception of the 'Dark Ages'“ ''Speculum'' გვ. 236–237</ref> როდესაც ისინი საკუთარ ხანას აღწერდნენ, მას „ახალს“ უწოდებდნენ.<ref name=Dailyx>Singman ''Daily Life'' გვ. x</ref> [[1330-იანები|1330-იან]] წლებში იტალიელი ჰუმანისტი და პოეტი [[პეტრარკა|ფრანჩესკო პეტრარკა]] წინაქრისტიანულ ხანას {{lang|la|antiqua}} („ძველი“) უწოდა, ხოლო ქრისტიანულ ეპოქას — {{lang|la|nova}} („ახალი“).<ref name=idea>Knox "[https://web.archive.org/web/20120203005134/http://www.boisestate.edu/courses/latemiddleages/renaissance/historyren.shtml History of the Idea of the Renaissance]"</ref> პეტრარკა [[რომის იმპერია|რომის იმპერიის]] დაცემის შემდგომ საუკუნეებს მიიჩნევდა [[ბნელი საუკუნეები|„ბნელ ხანად“]] კლასიკური ანტიკურობის „სინათლესთან“ შედარებით.<ref name=Mommsen227>Mommsen „Petrarch's Conception of the 'Dark Ages'“ ''Speculum'' გვ. 227–228</ref> [[ლეონარდო ბრუნი]] იყო პირველი [[ისტორიკოსი]], რომელმაც გამოიყენა სამნაწილიანი პერიოდიზაცია თავის ნაშრომში ''ფლორენციელი ხალხის ისტორია'' ([[1442]]), სადაც შუა ეპოქად განსაზღვრა „რომის იმპერიის დაცემასა და [[XI საუკუნე]]სა და [[XII საუკუნე|XII საუკუნეებში]] ქალაქური ცხოვრების აღორძინებას შორის არსებული პერიოდი“. <ref name=Brunixvii>Bruni ''History of the Florentine people'' გვ. xvii–xviii</ref> სამნაწილიანი [[პერიოდი (პერიოდული სისტემა)|პერიოდიზაცია]] სტანდარტად დამკვიდრდა [[XVII საუკუნე|XVII საუკუნეში]], როდესაც გერმანელმა ისტორიკოსმა [[კრისტოფერ ცელარიუსი|კრისტოფ ცელარიუსმა]] ისტორია დაყო სამ ნაწილად: [[ანტიკური ხანა|ანტიკური]], შუასაუკუნეები და [[ახალი დრო|ახალი დრო]].<ref name=Murray4>Murray „Should the Middle Ages Be Abolished?“ ''Essays in Medieval Studies'' გვ. 4</ref> შუა საუკუნეების ყველაზე გავრცელებულ საწყის წერტილად მიიჩნევა [[500]] წელი,<ref>"[http://dictionary.reference.com/browse/Middle%20Ages Middle Ages]" Dictionary.com</ref> თუმცა [[ლეონარდო ბრუნი|ბრუნიმ]] პირველად გამოიყენა [[476]] წელი.<ref name="Wickham86">Wickham, Chris. ''The Inheritance of Rome: A History of Europe from 400 to 1000''. Penguin, 2009, გვ. 86.</ref>{{efn-ua|ეს არის წელი, როდესაც [[დასავლეთ რომის იმპერია|დასავლეთ რომის იმპერიის]] ბოლო იმპერატორი იტალიიდან განიდევნა.<ref name="Wickham86" />}} ევროპის პერიფერიულ რეგიონებში ხშირად გამოიყენება უფრო გვიანი საწყისი თარიღები.<ref>მაგალითად, [[სკანდინავია]] — Helle, Kouri და Olesen (რედ.) ''Cambridge History of Scandinavia Part 1'' (გვ. 6), სადაც საწყისი თარიღია [[1000]], ან [[რუსეთი]] — Martin ''Medieval Russia 980–1584''</ref> მთლიანად ევროპის მასშტაბით, შუა საუკუნეების დასასრულად ხშირად განიხილება [[1500]],<ref>იხ. სათაურები: Watts ''Making of Polities Europe 1300–1500'', Epstein ''Economic History of Later Medieval Europe 1000–1500'' ან Holmes (რედ.) ''Oxford History of Medieval Europe''</ref> თუმცა უნივერსალური შეთანხმება საბოლოო თარიღზე არ არსებობს. კონტექსტის მიხედვით, სხვადასხვა მოვლენას იყენებენ: [[კონსტანტინოპოლის აღება]] ოსმალთა მიერ ([[1453]]), [[ქრისტეფორე კოლუმბი|კოლუმბის]] პირველი მოგზაურობა [[ამერიკა|ამერიკისკენ]] ([[1492]]) ან [[რეფორმაცია]] ([[1517]]).<ref name="Davies291">Davies, Norman. ''Europe: A History''. Oxford University Press, 1996, გვ. 291.</ref> ინგლისელი ისტორიკოსები ხშირად [[ბოსვორთის ბრძოლა|ბოსვორთის ველის ბრძოლას]] ([[1485]]) მიიჩნევენ დასასრულად.<ref>იხ. სათაური: Saul ''Companion to Medieval England 1066–1485''</ref> [[ესპანეთი|ესპანეთისთვის]] კი ფართოდ გამოყენებულია [[ფერდინანდ II (არაგონი)|ფერდინანდ II-ის]] სიკვდილი ([[1516]]), [[ისაბელ I კასტილიელი|ისაბელ I]]-ის სიკვდილი ([[1504]]) ან [[გრანადის დაცემა|გრანადის დაპყრობა]] ([[1492]]).<ref>Kamen ''Spain 1469–1714'' გვ. 29</ref> ისტორიკოსები რომანულ ენებზე მოსაუბრე ქვეყნებში შუა საუკუნეებს ორ ნაწილად ყოფენ: ადრეულ „მაღალ“ და მოგვიანო „დაბალ“ პერიოდებად. ინგლისურენოვანი ისტორიკოსები, გერმანელი კოლეგების მაგალითზე, ჩვეულებრივ ყოფენ სამ ეტაპად: „ადრეული“, „მაღალი“ და „გვიანი“ შუა საუკუნეები.<ref name="Power304">Power, Daniel. ''The Central Middle Ages: Europe 950–1320''. Routledge, 2004, გვ. 304.</ref>[[XIX საუკუნე|XIX საუკუნეში]] ხშირად მთელ შუა საუკუნეებს მოიხსენიებდნენ, როგორც [[ბნელი საუკუნეები|„ბნელ საუკუნეებს“]],<ref name=mommsen226>Mommsen „Petrarch's Conception of the 'Dark Ages'“ ''Speculum'' გვ. 226</ref> თუმცა ამ პერიოდიზაციის გავრცელების შემდეგ ეს ტერმინი შეზღუდულად, ძირითადად ადრეული შუა საუკუნეებისთვის გამოიყენებოდა, სულ მცირე ისტორიკოსთა შორის. ==რომის იმპერიის გვიანდელი ხანა == {{Main|რომის იმპერია}} [[ფაილი:Venice city scenes - in St. Mark's square - St Mark's Basilica (11002237996).jpg|thumb|200px|გვიანი რომის ქანდაკება ოთხი [[ტეტრარქია|ტეტრარქის]] [[პორტრეტი]] ოთხი ტეტრარქის გამოსახულებით, რომელიც ინახება [[ვენეცია]]ში, იტალია.<ref name=Tansey242>Tansey, et al. ''Gardner's Art Through the Ages''. გვ. 242.</ref>]] [[რომის იმპერია]]ს უდიდესი ტერიტორიული გაფართოება [[II საუკუნე]]ში ჰქონდა; მომდევნო ორ საუკუნეში დაიწყო რომის კონტროლის თანდათანობითი შესუსტება მის გარე ტერიტორიებზე.<ref name=Cunliffe391>Cunliffe. ''Europe Between the Oceans''. გვ. 391–393.</ref> ეკონომიკური პრობლემები, მათ შორის ინფლაცია, და საზღვრებზე გარე ზეწოლა გამოიწვია [[III საუკუნის კრიზისი|III საუკუნის კრიზისი]], როდესაც იმპერატორები სწრაფად იცვლებოდნენ ახალი უზურპატორებით.<ref name=Collins3>Collins. ''Early Medieval Europe''. გვ. 3–5.</ref> [[III საუკუნე]]ში მნიშვნელოვნად გაიზარდა სამხედრო ხარჯები, განსაკუთრებით ომებში [[სასანიანთა იმპერია|სასანიანთა იმპერიასთან]], რომელიც შუა [[III საუკუნე]]ში გაძლიერდა.<ref name=Heather111>Heather. ''Fall of the Roman Empire''. გვ. 111.</ref> არმია გაორმაგდა, ხოლო [[რომაული ლეგიონი|ლეგიონის]] ნაცვლად ძირითადი ტაქტიკური დანაყოფები გახდა კავალერია და მცირე რაზმები.<ref name=Brown24-25>Brown. ''World of Late Antiquity''. გვ. 24–25.</ref> საგადასახადო ტვირთის ზრდამ შეამცირა [[კურიალები|კურიალთა]] (ქალაქების მიწათმფლობელი ელიტის) რაოდენობა და სურვილი, შეესრულებინათ თავიანთი ვალდებულებები. გაჩნდა პრეტენზიები, რომ იმპერიაში უფრო მეტი საგადასახადო ამკრეფი იყო, ვიდრე გადამხდელი.<ref name=Brown24-25 /> იმპერატორმა [[დიოკლეტიანე]]მ (მმართველობა [[284]]–[[305]]) [[286]] წელს იმპერია აღმოსავლეთ და დასავლეთ ნაწილებად დაყო, თუმცა სამართლებრივად იგი კვლავ ერთიან სახელმწიფოდ მიიჩნეოდა: ერთ ნაწილში გამოცხადებული დადგენილებები ძალაში იყო მეორეშიც.<ref name=Collins9>Collins. ''Early Medieval Europe''. გვ. 9.</ref>{{efn-ua|ეს სისტემა, რომელიც საბოლოოდ მოიცავდა ორ უფროს და ორ უმცროს თანამმართველს, ცნობილია როგორც [[ტეტრარქია]].<ref name=Collins9 />}} [[330]] წელს, სამოქალაქო ომების შემდეგ, [[კონსტანტინე დიდი]]მ (მმართველობა [[306]]–[[337]]) ქალაქი [[ბიზანტიონი]] ხელახლა დააფუძნა როგორც აღმოსავლეთის ახალი დედაქალაქი [[კონსტანტინოპოლი]].<ref name=Collins24>Collins. ''Early Medieval Europe''. გვ. 24.</ref> დიოკლეტიანეს რეფორმებმა გააძლიერა ბიუროკრატია, საგადასახადო სისტემა და არმია, რამაც დროებით გადაარჩინა იმპერია, მაგრამ ვერ აღმოფხვრა ძირითადი პრობლემები: გადაჭარბებული გადასახადები, დაბალი შობადობა და გარე ზეწოლა.<ref name=Cunliffe405>Cunliffe. ''Europe Between the Oceans''. გვ. 405–406.</ref> [[IV საუკუნე]]ში ხშირი იყო სამოქალაქო ომები მეტოქე იმპერატორებს შორის, რამაც საზღვრების დაცვისთვის განკუთვნილი ძალები შეასუსტა და [[ბარბაროსები]]ს შემოჭრა გაამარტივა.<ref name=Collins31>Collins. ''Early Medieval Europe''. გვ. 31–33.</ref> ამავე საუკუნეში რომის საზოგადოება ახალი ფორმით სტაბილიზირდა, რომელიც განსხვავდებოდა [[ანტიკური ხანა|ანტიკური ხანის]] პერიოდისგან: გაღრმავდა უფსკრული მდიდრებსა და ღარიბებს შორის და დაკნინდა მცირე ქალაქების სიცოცხლისუნარიანობა.<ref name=Brown34>Brown. ''World of Late Antiquity''. გვ. 34.</ref> კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი ცვლილება იყო [[ქრისტიანობა|ქრისტიანობის]] გავრცელება იმპერიაში, რომელიც გაგრძელდა [[II საუკუნე]]დან [[V საუკუნე]]მდე.<ref name=Brown65>Brown. ''World of Late Antiquity''. გვ. 65–68.</ref><ref name=Brown82>Brown. ''World of Late Antiquity''. გვ. 82–94.</ref> [[ფაილი:Europe map 450.PNG|thumb|350px|ევროპის პოლიტიკური საზღვრების რუკა დაახლოებით [[450]] წელს]] == ბარბაროსთა თავდასხმები და დასავლეთ რომის იმპერიის დაცემა == [[376]] წელს [[გოთები]], რომლებიც [[ჰუნები|ჰუნებს]] გაურბოდნენ, იმპერატორ [[ვალენტი|ვალენტის]] (მმართველობა [[364]]–[[378]]) ნებართვით დასახლდნენ რომის პროვინციაში [[თრაკია]] ([[ბალკანეთი|ბალკანეთში]]). თუმცა დასახლება არასწორად წარიმართა და რომაელი მოხელეების არასწორი ქმედებების გამო გოთებმა ძარცვა-გლეჯა დაიწყეს.{{efn-ua|რეგიონში რომის სამხედრო სარდლებმა თითქოს გოთებისთვის განკუთვნილი საკვები და სხვა მარაგები მიითვისეს და შემდეგ თავადვე მიჰყიდეს. აჯანყება მაშინ დაიწყო, როცა ერთ-ერთმა რომაელმა სარდალმა გოთი ლიდერების მძევლად აყვანა სცადა, თუმცა ყველას დაჭერა ვერ მოახერხა.<ref name=Collins51>Collins. ''Early Medieval Europe''. გვ. 51.</ref>}} ვალენსი აჯანყების ჩასახშობად გაემართა, თუმცა [[ადრიანოპოლის ბრძოლა|ადრიანოპოლის ბრძოლაში]] [[378]] წლის [[9 აგვისტო|9 აგვისტოს]] დაიღუპა.<ref name=Bauer47>Bauer. ''History of the Medieval World''. გვ. 47–49.</ref> იმპერიას პრობლემებს არა მხოლოდ ჩრდილოეთის ტომობრივი გაერთიანებები უქმნიდნენ, არამედ შიდა განხეთქილებები, განსაკუთრებით [[ქრისტიანობა|ქრისტიანულ]] ეკლესიაში.<ref name=Bauer56>Bauer. ''History of the Medieval World''. გვ. 56–59.</ref> [[400]] წელს [[ვესტგუთები]] დასავლეთ რომის იმპერიაში შეიჭრნენ და, მიუხედავად იმისა რომ დროებით იტალიიდან გაძევდნენ, [[410]] წელს რომი გაძარცვეს.<ref name=Bauer80>Bauer. ''History of the Medieval World''. გვ. 80–83.</ref> [[406]] წელს [[ალანები]], [[ვანდალები]] და [[სვებები]] [[გალია|გალიაში]] გადავიდნენ; მომდევნო სამი წლის განმავლობაში მთელ გალიაში გავრცელდნენ და [[409]] წელს [[პირენეები|პირინეის]] გადალახვით თანამედროვე ესპანეთში გადავიდნენ.<ref name=Collins59>Collins. ''Early Medieval Europe''. გვ. 59–60.</ref> დაიწყო ხალხთა [[მიგრაცია]], როდესაც სხვადასხვა ხალხები, თავდაპირველად ძირითადად [[გერმანელები]], ევროპაში გადაადგილდნენ. [[ფრანკები]], [[ალემანები]] და [[ბურგუნდები]] ჩრდილოეთ გალიაში დასახლდნენ, ხოლო ანგლები, [[საქსები]] და [[იუტები]] ბრიტანეთში გადავიდნენ.<ref name=Cunliffe417>Cunliffe. ''Europe Between the Oceans''. გვ. 417.</ref> ვანდალები [[გიბრალტარის სრუტე]]ზე გადავიდნენ და [[აფრიკა (რომის პროვინცია)|აფრიკის პროვინცია]] დაიპყრეს.<ref name=Collins80>Collins. ''Early Medieval Europe''. გვ. 80.</ref> [[430-იანები|430-იან წლებში]] [[ჰუნები]] შეიჭრნენ იმპერიაში; მათი მეფე [[ატილა]] (მმართველობა [[434]]–[[453]]) [[442]] და [[447]] წლებში ბალკანეთში, [[451]] წელს გალიაში, ხოლო [[452]] წელს იტალიაში შეიჭრა.<ref name=James67>James. ''Europe's Barbarians''. გვ. 67–68.</ref> ჰუნთა საფრთხე [[453]] წლამდე გაგრძელდა, როდესაც ატილა გარდაიცვალა და მისი [[ჰუნები#ატილას იმპერია|კონფედერაცია]] დაიშალა.<ref name=Bauer117>Bauer. ''History of the Medieval World''. გვ. 117–118.</ref> ტომთა ამ თავდასხმებმა მთლიანად შეცვალა დასავლეთ რომის იმპერიის პოლიტიკური და დემოგრაფიული სურათი.<ref name=Cunliffe417 /> [[V საუკუნე|V საუკუნის]] ბოლოსთვის იმპერიის დასავლეთი ნაწილი მცირე პოლიტიკური ერთეულებად დაიშალა, რომელთაც საუკუნის დასაწყისში შემოსეული ტომები მართავდნენ.<ref name=Wickham79>Wickham. ''Inheritance of Rome''. გვ. 79.</ref> დასავლეთ რომის უკანასკნელი იმპერატორის, [[რომულუს ავგუსტულუსი|რომულუს ავგუსტულუსის]] გადაყენება [[476]] წელს ტრადიციულად დასავლეთ რომის იმპერიის დასრულების თარიღად მიიჩნევა.<ref name="Wickham86" />{{efn-ua|ალტერნატიულ თარიღად ხშირად [[480]] მიიჩნევა, რადგან ამ წელს გარდაიცვალა რომულუს ავგუსტულუსის წინამორბედი [[იულიუს ნეპოსი]], რომელიც [[დალმატია]]ში იმპერატორის ტიტულს ინარჩუნებდა.<ref name="Wickham86" />}} [[493]] წლისთვის [[ოსტგუთები|ოსტგოთებ]]მა იტალიის ნახევარკუნძული დაიპყრეს.<ref name=Collins107>Collins. ''Early Medieval Europe''. გვ. 107–109.</ref> [[აღმოსავლეთ რომის იმპერია]], რომელიც დასავლეთის დაცემის შემდეგ [[ბიზანტიის იმპერია|ბიზანტიის იმპერიად]] იწოდებოდა, ვეღარ აკონტროლებდა დაკარგულ დასავლეთის ტერიტორიებს. ბიზანტიის იმპერატორები მხოლოდ პრეტენზიას აცხადებდნენ დასავლეთზე, მაგრამ რეალური ძალაუფლება აღარ ჰქონდათ. დასავლეთის მეფეებს შორის არც ერთს არ გაუბედავს იმპერატორის ტიტულის მიღება, თუმცა ბიზანტია დასავლეთის უმეტეს ნაწილს ვერ აკონტროლებდა. გამონაკლისი იყო მხოლოდ [[იუსტინიანე I|იუსტინიანეს]] მმართველობისას ([[527]]–[[565]]) გოთების ომის დროს ხმელთაშუაზღვისპირეთისა და [[იტალიის ნახევარკუნძული|იტალიის ნახევარკუნძულის]] დროებითი დაბრუნება.<ref name=Collins116>Collins. ''Early Medieval Europe''. გვ. 116–134.</ref> == ადრეული შუა საუკუნეები == === ახალი საზოგადოებები === [[ფაილი:Europe and the Near East at 476 AD.png|thumb|300px|[[ბარბაროსული სამეფოები]] და ტომები დასავლეთ რომის იმპერიის დაცემის შემდეგ]] დასავლეთ ევროპის პოლიტიკური სტრუქტურა შეიცვალა [[რომის იმპერია|რომის იმპერიის]] ერთიანობის დასრულების შემდეგ. მიუხედავად იმისა, რომ ამ ხანის ხალხთა მოძრაობები ხშირად „შემოსევებად“ არის აღწერილი, ისინი მხოლოდ სამხედრო ლაშქრობებს არ წარმოადგენდა, არამედ მთელი ხალხების მიგრაციას იმპერიის ტერიტორიაზე. ასეთ მოძრაობას ხელს უწყობდა დასავლეთ რომის ელიტების უარი, დაეფინანსებინათ არმია ან გადაეხადათ ის გადასახადები, რომლებიც სამხედრო ძალას მიგრაციის შეჩერების საშუალებას მისცემდა.<ref name=Brown122>Brown. ''World of Late Antiquity''. გვ. 122–124.</ref> [[V საუკუნე]]ს იმპერატორები ხშირად კონტროლდებოდნენ სამხედრო ძლევამოსილი პირების მიერ, როგორებიც იყვნენ [[სტილიქონი]] (გ. [[408]]), [[აეციუსი]] (გ. [[454]]), [[ასპარი]] (გ. [[471]]), [[რიციმერი]] (გ. [[472]]) და [[გუნდობადი]] (გ. [[516]]) რომლებიც სრულად ან ნაწილობრივ არარომაული წარმოშობის იყვნენ. დასავლეთ იმპერატორთა დინასტიის შეწყვეტის შემდეგ მათ ადგილს მეფეები იკავებდნენ, რომელთაც ანალოგიური წარმომავლობა ჰქონდათ. ახალი მეფეებისა და რომაული ელიტების ქორწინებები გავრცელებული მოვლენა იყო.<ref name=Wickham95>Wickham. ''Inheritance of Rome''. გვ. 95–98.</ref> ამან გამოიწვია რომაული კულტურის შერწყმა დამპყრობელი ტომების წესჩვეულებებთან. მაგალითად, პოპულარული კრებები, სადაც თავისუფალ მამაკაცებს შეეძლოთ მონაწილეობა პოლიტიკური საკითხების განხილვაში, მეტად გავრცელდა, ვიდრე ეს რომის სახელმწიფოში იყო მიღებული.<ref name=Wickham100>Wickham. ''Inheritance of Rome''. გვ. 100–101.</ref> მატერიალური არტეფაქტები, რომლებიც რომაელებსა და ტომებს ეკუთვნოდათ, ერთმანეთთან ძალიან ჰგავდა — ტომური ნივთები ხშირად რომაულის მიხედვით იყო მოდელირებული.<ref name=Collins100>Collins. ''Early Medieval Europe''. გვ. 100.</ref> ახალი სამეფოების განათლებული და სამეცნიერო კულტურაც რომაული ინტელექტუალური ტრადიციების გაგრძელებას წარმოადგენდა.<ref name=Collins96>Collins. ''Early Medieval Europe''. გვ. 96–97.</ref> მნიშვნელოვანი განსხვავება კი იყო ნელ-ნელა გადასახადებიდან შემოსავლების შემცირება. ბევრი ახალი პოლიტიკური ერთეული არმიას გადასახადებით აღარ ინახავდა; მათ სანაცვლოდ მიწას ან ქირას აძლევდნენ. შესაბამისად, დიდი გადასახადების სისტემა დაიშალა.<ref name=Wickham102>Wickham. ''Inheritance of Rome''. გვ. 102–103.</ref> ომები ხშირი იყო როგორც სამეფოებს შორის, ისე მათი შიგნით. მონობა შემცირდა, რადგან მონათა მიწოდება შესუსტდა, ხოლო საზოგადოება უფრო აგრარულ ხასიათს იღებდა.<ref name=Backman86>Backman. ''Worlds of Medieval Europe''. გვ. 86–91.</ref>{{efn-ua|ინგლისური სიტყვა „slave“ მომდინარეობს ლათინური ტერმინიდან „slavicus“, რომელიც [[სლავები|სლავებს]] აღნიშნავდა.<ref name=Dict261>Coredon. ''Dictionary of Medieval Terms''. გვ. 261.</ref>}} [[ფაილი:Theoderic Quarter Siliqua 80000847.jpg|thumb|left|220px|[[ოსტგოთები|ოსტგოთთა]] ლიდერ [[თეოდორიხ დიდი|თეოდორიხ დიდის]] მონეტა, მოჭრილი [[მილანი]]ში ([[იტალია]]), დაახლ. [[491]]–[[501]] წწ.]] [[V საუკუნე]]დან [[VIII საუკუნე]]მდე პერიოდში ცენტრალიზებული რომაული მმართველობის დაკნინებით დარჩენილი „ვაკუუმი“ ახალმა ხალხებმა და ლიდერებმა შეავსეს.<ref name=Collins96 /> [[ოსტგოთები]] — გოთთა ტომი — [[V საუკუნე|V საუკუნის]] ბოლოს იტალიაში დასახლდნენ [[თეოდორიხ დიდი|თეოდორიხ დიდის]] (გ. [[526]]) ხელმძღვანელობით და ჩამოაყალიბეს ოსტგოთთა სამეფო, რომელიც იტალიელებსა და ოსტგოთებს შორის თანამშრომლობით ხასიათდებოდა (ყოველ შემთხვევაში, თეოდორიხის მეფობის ბოლო წლამდე).<ref name=James82>James. ''Europe's Barbarians''. გვ. 82–88.</ref> [[ბურგუნდები]] [[გალია|გალიაში]] დასახლდნენ; მათი უფრო ადრეული სამეფო [[436]] წელს [[ჰუნები|ჰუნებმა]] გაანადგურეს, რის შემდეგაც [[440-იანები|440-იანებში]] ახალი სამეფო შექმნეს. [[ჟენევა]]სა და [[ლიონი|ლიონს]] შორის მდებარე არეალი [[V საუკუნე|V საუკუნის]] ბოლოსა და [[VI საუკუნე|VI საუკუნის]] დასაწყისში [[ბურგუნდია|ბურგუნდიად]] იქცა.<ref name=James77>James. ''Europe's Barbarians''. გვ. 77–78.</ref> გალიის სხვა რეგიონებში [[ფრანკები]] და [[ბრიტანები|კელტი ბრიტანელები]] მცირე პოლიტიკურ ერთეულებს ქმნიდნენ. ფრანცია (ფრანკთა სამეფო) ჩრდილოეთ გალიაში კონცენტრირდა; მისი ადრეული, შედარებით კარგად ცნობილი მეფეა [[ხილდერიხ I]] (გ. [[481]]). მისი სამარე [[1653]] წელს აღმოაჩინეს და გამორჩეულია მდიდარი [[საფლავის ინვენტარი|საფლავის ინვენტარით]] — იარაღითა და დიდი რაოდენობის ოქროთი.<ref name=James79>James. ''Europe's Barbarians''. გვ. 79–80.</ref> ხილდერიკის ვაჟის, [[ხლოდვიგ I]]-ის (მმართველობა [[509]]–[[511]]) — [[მეროვინგები|მეროვინგთა დინასტიის]] დამფუძნებლის — დროს ფრანკთა სამეფო გაფართოვდა და [[ქრისტიანობა|ქრისტიანობაზე]] მოექცა. [[ბრიტანეთი|ბრიტანელებმა]] — [[ბრიტანეთი|ბრიტანეთის]] (დღევანდელი [[დიდი ბრიტანეთი|დიდი ბრიტანეთის]]) მკვიდრებმა — დასახლება დაიწყეს დღევანდელ [[ბრეტანი]]ში.<ref name=James78>James. ''Europe's Barbarians''. გვ. 78–81.</ref>{{efn-ua|სახელწოდება „ბრეტანი“ სწორედ ამ ბრიტანელთა მიგრაციას უკავშირდება.<ref name=James78 />}} სხვა მონარქიები ჩამოყალიბდა [[ვესტგუთების სამეფო|ვესტგუთთა]] სამეფოში [[იბერიის ნახევარკუნძული|იბერიაზე]], [[სვებები|სვებებში]] — იბერიის ჩრდილო-დასავლეთში — და [[ვანდალთა სამეფო|ვანდალთა სამეფოში]] [[ჩრდილოეთი აფრიკა|ჩრდილოეთ აფრიკაში]].<ref name=James77 /> [[VI საუკუნე]]ში [[ლანგობარდები]] ჩრდილოეთ იტალიაში დასახლდნენ და [[ოსტგუთები|ოსტგუთთა სამეფო]] [[სამთავროები|სამთავროების]] ერთობლიობით ჩაანაცვლეს, რომლებიც ხანდახან ერთობლივ მეფეს ირჩევდნენ. [[VI საუკუნე|VI საუკუნის]] ბოლოს ეს მოდელი მუდმივმა მონარქიამ შეცვალა — [[ლანგობარდთა სამეფო]].<ref name=Collins196>Collins. ''Early Medieval Europe''. გვ. 196–208.</ref> შემოსევებმა/მიგრაციებმა ევროპაში ახალი ეთნიკური ჯგუფების გაჩენა განაპირობეს, თუმცა მოსახლეობის ნაკადები რეგიონების მიხედვით განსხვავდებოდა. მაგალითად, გალიაში დამპყრობლები ბევრად მასშტაბურად დასახლდნენ ჩრდილო-აღმოსავლეთით, ვიდრე სამხრეთ-დასავლეთით. [[სლავები]] [[ცენტრალური ევროპა|ცენტრალურ]] და [[აღმოსავლეთ ევროპა|აღმოსავლეთ ევროპაში]] და [[ბალკანეთის ნახევარკუნძული|ბალკანეთის ნახევარკუნძულზე]] დაფენის. ხალხების გადაადგილებას ენობრივი ცვლილებებიც მოჰყვა. [[ლათინური ენა|ლათინური]] — [[დასავლეთ რომის იმპერია|დასავლეთ რომის იმპერიის]] წიგნიერი ენა — თანდათან [[ვერნაკულარული ენები|ვერნაკულარულმა ენებმა]] შეცვალეს.; ეს ენები ლათინურიდან განვითარდა, მაგრამ მისგან განსხვავდებოდა და ერთობლივად [[რომანტიკული ენები|რომანტიკულ ენებად]] იწოდება. ეს გარდაქმნა საუკუნეებს გაგრძელდა. [[ბიზანტიის იმპერია|ბიზანტიაში]] [[ბერძნული ენა|ბერძნული]] შეინარჩუნდა, ხოლო სლავების მიგრაციამ [[სლავური ენები]] დაამკვიდრა აღმოსავლეთ ევროპაში.<ref name=Davies235>Davies. ''Europe: A History''. გვ. 235–238.</ref> === ბიზანტიის გადარჩენა === [[ფაილი:Sanvitale03.jpg|thumb|right|260px|[[მოზაიკა]], სადაც გამოსახულია [[იუსტინიანე I|იუსტინიანე]] [[რავენა]]ში — ეპისკოპოს მაქსიმიანეს, მცველებსა და კარისკაცებთან ერთად.<ref name=Adams158>Adams. ''History of Western Art''. გვ. 158–159.</ref>]] როდესაც დასავლეთ ევროპაში ახალი სამეფოები ყალიბდებოდა, [[აღმოსავლეთ რომის იმპერია]] უცვლელად შენარჩუნდა და ეკონომიკურმა აღმავლობამ [[VII საუკუნე|VII საუკუნის]] დასაწყისამდე გასტანა. აღმოსავლეთ ნაწილზე შემოსევები შედარებით იშვიათი იყო და უმეტესად [[ბალკანეთი|ბალკანეთში]] ხდება. იმპერიის ტრადიციულ მოწინააღმდეგე [[სასანიანთა იმპერია|სასანიანებთან]] მშვიდობა თითქმის მთელ [[V საუკუნე]]ს გაგრძელდა. აღმოსავლეთ იმპერია განსხვავდებოდა სახელმწიფო და [[ქრისტიანობა|ქრისტიანული ეკლესიის]] მჭიდრო ურთიერთობით — დოგმატიკურმა საკითხებმა პოლიტიკაში ისეთი წონა შეიძინა, როგორიც დასავლეთ ევროპაში არ ჰქონია. მნიშვნელოვანი სამართლებრივი სიახლე იყო [[რომის სამართალი|რომის სამართლის]] კოდიფიკაცია: პირველი მცდელობა — ''Codex Theodosianus'' — დასრულდა [[438]] წელს.<ref name=Wickham81>Wickham. ''Inheritance of Rome''. გვ. 81–83.</ref> იმპერატორ [[იუსტინიანე I|იუსტინიანეს]] (მმართველობა [[527]]–[[565]]) დროს შედგა მეორე, ბევრად უფრო სისტემური კრებული — ''Corpus Juris Civilis''.<ref name=Bauer200>Bauer. ''History of the Medieval World''. გვ. 200–202.</ref> იუსტინიანემვე დაასკვნა [[კონსტანტინოპოლი]]ში [[ჰაგია სოფია|ჰაგია სოფიას]] მშენებლობა და განახორციელა ჩრდილოეთ აფრიკის (ვანდალებისგან) და იტალიის (ოსტგოთებისგან) დაბრუნება [[ველისარიუსი|ველისარიუსის]] (გ. [[565]]) სარდლობით.<ref name=Bauer206>Bauer. ''History of the Medieval World''. გვ. 206–213.</ref><ref name=Collins126>Collins. ''Early Medieval Europe''. გვ. 126, 130.</ref> [[542]] წლის მომაკვდინებელმა [[იუსტინიანეს შავი ჭირი|შავმა ჭირმა]] კი იტალიის სრულ რიკონკისტას ხელი შეუშალა და იმპერია თავდაცვით ზომებზე გადაიყვანა.<ref name=Bauer206 /> იუსტინიანეს სიკვდილის ჟამს ბიზანტიას ეკავა იტალიის უმეტესი ნაწილი, ჩრდილოეთ აფრიკა და მცირე საყრდენი სამხრეთ ესპანეთში. ისტორიკოსთა ნაწილი აკრიტიკებს იუსტინიანეს რიკონკისტას იმპერიის „გადაჭარბებული გაწელვის“ გამო და მიიჩნევს, რომ ამან გზა გაუხსნა ადრეულ მუსლიმანურ დაპყრობებს. თუმცა მისი მემკვიდრეების სირთულეები მხოლოდ ომის გადასახადებით არ იყო გამოწვეული; დიდი პრობლემა იყო იმპერიის არსებითად ცივილური ხასიათი, რის გამოც მობილიზაცია და ჯარის სწრაფი დამატება ჭირდა.<ref name=Brown8>Brown, „Transformation of the Roman Mediterranean“, ''Oxford Illustrated History of Medieval Europe'', გვ. 8–9.</ref> აღმოსავლეთ იმპერიაში დამატებითი ზეწოლა შეიქმნა [[სლავები|სლავების]] ნელი, მაგრამ თანმიმდევრული შეღწევით [[ბალკანეთი|ბალკანეთში]]. პროცესი ეტაპობრივად დაიწყო, მაგრამ [[540-იანები|540-იანების]] ბოლოსთვის სლავური ტომები უკვე [[თრაკია]]სა და ილირიკონში იყვნენ; [[551]] წელს მათ [[ადრიანოპოლი|ადრიანოპოლთან]] იმპერიული არმია დაამარცხეს. [[560-იანები|560-იანებში]] ჩრდილოეთ [[დუნაის]] ნაპირზე დამკვიდრებული [[ავარები]] სწრაფ გაფართოებას შეუდგნენ და [[VI საუკუნე|VI საუკუნის]] ბოლოსთვის ცენტრალურ ევროპაში დომინანტ ძალად იქცნენ, ბიზანტიელ იმპერატორებს რეგულარული ხარკის გადახდას აიძულებდნენ და ძლიერებად დარჩნენ [[796]] წლამდე.<ref name=James95>James. ''Europe's Barbarians''. გვ. 95–99.</ref> მას შემდეგ, რაც იმპერატორმა [[მავრიკიოსი (ბიზანტია)|მავრიკიმ]] (მმართველობა [[582]]–[[602]]) მონაწილეობა მიიღო სასანიანთა დინასტიურ კრიზისში და დაეხმარა [[ხოსრო II|ხოსრო II]]-ს ტახტზე აღზევებაში, შედგა მშვიდობა; მაგრამ მავრიკის დამხობის შემდეგ სასანიანებმა დაიწყეს თავდასხმები და იმპერატორ [[ჰერაკლე (ბიზანტია)|ჰერაკლეს]] (მმართველობა [[610]]–[[641]]) პირველ წლებში [[ეგვიპტე]], [[სირია]] და [[ანატოლია]] დროებით დაიკავეს. ჰერაკლემ წარმატებული საპასუხო ლაშქრობებით დაბრუნება შეძლო; [[628]] წელს დაიდო ზავი და დაკარგული ტერიტორიები კვლავ ბიზანტიას დაუბრუნდა.<ref name=Collins140>Collins. ''Early Medieval Europe''. გვ. 140–143.</ref> === დასავლური საზოგადოება === {{იხილეთ აგრეთვე|ადრეული შუა საუკუნეების ევროპული სამოსი|შუა საუკუნეების სამზარეულო}} [[დასავლეთი ევროპა|დასავლეთ ევროპაში]] ძველი რომაული ელიტის ზოგიერთი ოჯახი გაქრა, ხოლო სხვები საერო საქმეებთან შედარებით უფრო მეტად საეკლესიო საქმიანობაში ჩაერთნენ. [[ლათინური ლიტერატურა|ლათინურ სწავლულობასა]] და განათლებასთან დაკავშირებული ღირებულებები მეტწილად შესუსტდა. მართალია, წერა-კითხვის ცოდნა კვლავ მნიშვნელოვან უნარად რჩებოდა, თუმცა იგი უფრო პრაქტიკულ საჭიროებად იქცა, ვიდრე ელიტური სტატუსის ნიშნად. [[IV საუკუნე|IV საუკუნეში]] [[იერონიმე]]მ, რომელიც [[420]] წელს გარდაიცვალა, სიზმარში იხილა, რომ ღმერთი მას [[ბიბლია|ბიბლიაზე]] მეტად [[ციცერონი]]ს კითხვაში გატარებული დროის გამო საყვედურობდა. [[VI საუკუნე|VI საუკუნეში]] მსგავსი სიზმარი ჰქონდა [[გრიგოლ ტურელი|გრიგოლ ტურელსაც]], რომელიც [[594]] წელს გარდაიცვალა, თუმცა მას ციცერონის კითხვის ნაცვლად [[სტენოგრაფია|სტენოგრაფიის]] შესწავლის გამო გაკიცხვა ესიზმრა.<ref name=Brown174>Brown ''World of Late Antiquity'' pp. 174–175</ref> [[VI საუკუნე|VI საუკუნის]] ბოლოსთვის ეკლესიაში რელიგიური სწავლების მთავარ საშუალებად წიგნი კი არა, მუსიკა და ხელოვნება იქცა.<ref name=Brown181>Brown ''World of Late Antiquity'' p. 181</ref> ინტელექტუალური ძალისხმევის დიდი ნაწილი კლასიკური სწავლულობის მიბაძვას ხმარდებოდა, თუმცა ამავე პერიოდში შეიქმნა რამდენიმე ორიგინალური ნაწარმოებიც, ასევე არსებობდა ზეპირი ტექსტები, რომლებიც დღემდე არ შემონახულა. ეპოქისთვის ტიპური იყო [[სიდონიუს აპოლინარისი]]ს, რომელიც [[489]] წელს გარდაიცვალა, [[კასიოდორე]]ს, რომელიც დაახლოებით [[585]] წელს გარდაიცვალა, და [[ბოეთიუსი]]ს, რომელიც დაახლოებით [[525]] წელს გარდაიცვალა, თხზულებები.<ref name=Brown45>Brown "Transformation of the Roman Mediterranean" ''Oxford Illustrated History of Medieval Europe'' pp. 45–49</ref> ცვლილებები შეეხო საერო საზოგადოებასაც. არისტოკრატიული კულტურის ცენტრში თანდათან მოექცა არა ლიტერატურული საქმიანობა, არამედ დიდ დარბაზებში გამართული საზეიმო ნადიმები. ელიტის სამოსი ძვირფასი ქვებითა და ოქროთი იყო შემკული. დიდებულები და მეფეები მფარველობდნენ მებრძოლთა ამალებს, რომლებიც სამხედრო ძალების ძირითად საყრდენს წარმოადგენდნენ.{{efn-ua|ისტორიკოსები ასეთ ამალებს ''კომიტატუსს'' უწოდებენ, თუმცა ეს ტერმინი თანამედროვე წყაროებში არ გვხვდება. იგი [[XIX საუკუნე|XIX საუკუნეში]] იქნა ადაპტირებული იმ სიტყვიდან, რომელსაც [[II საუკუნე|II საუკუნის]] ისტორიკოსი [[ტაციტუსი]] იყენებდა ბატონის ან მეფის უახლოესი თანამებრძოლების აღსანიშნავად.<ref name=Dict80>Coredon ''Dictionary of Medieval Terms'' p. 80</ref> ''კომიტატუსი'' შედგებოდა ახალგაზრდა მამაკაცებისგან, რომელთაც თავიანთი ბატონისადმი სრული ერთგულება მოეთხოვებოდათ. თუ მათი ფიცით დაკავშირებული ბატონი დაიღუპებოდა, მათაც სიკვდილამდე ბრძოლა უნდა გაეგრძელებინათ.<ref name=Geary56>Geary ''Before France and Germany'' pp. 56–57</ref>}} ელიტაში დიდი მნიშვნელობა ჰქონდა საგვარეულო კავშირებს, ისევე როგორც ერთგულების, სიმამაცისა და ღირსების ღირებულებებს. ამ კავშირებმა არისტოკრატიულ საზოგადოებაში შუღლისა და საგვარეულო დაპირისპირებების გავრცელებას შეუწყო ხელი. ასეთ შემთხვევებს აღწერს [[გრიგოლ ტურელი]] [[მეროვინგები|მეროვინგულ]] [[გალია]]შიც. როგორც ჩანს, დაპირისპირებების უმეტესობა საკმაოდ სწრაფად სრულდებოდა გარკვეული [[ვერგელდი|კომპენსაციის]] გადახდით.<ref name=Wickham189>Wickham ''Inheritance of Rome'' pp. 189–193</ref> ქალები არისტოკრატიულ საზოგადოებაში ძირითადად ცოლებისა და დედების როლით მონაწილეობდნენ; განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი იყო მმართველის დედის სტატუსი მეროვინგულ გალიაში. [[ანგლოსაქსები|ანგლოსაქსურ]] საზოგადოებაში, მცირეწლოვანი მმართველების სიმცირის გამო, დედოფალ-დედებს შედარებით ნაკლები როლი ჰქონდათ, თუმცა ეს ნაწილობრივ მონასტრების [[აბატი|აბატი ქალები]]ს გაზრდილი გავლენით კომპენსირდებოდა. მხოლოდ იტალიაში ჩანს, რომ ქალები ყოველთვის მამაკაცი ნათესავის მფარველობისა და კონტროლის ქვეშ განიხილებოდნენ.<ref name=Wickham195>Wickham ''Inheritance of Rome'' pp. 195–199</ref> [[ფაილი:Frühmittelalterliches Dorf.jpg|ადრეული [[შუა საუკუნეები]]ს [[გლეხობა|გლეხური]] სოფლის რეკონსტრუქცია [[ბავარია]]ში, [[გერმანია]]|მინი|მარცხნივ]] გლეხური საზოგადოება არისტოკრატიასთან შედარებით გაცილებით სუსტად არის დოკუმენტირებული. ისტორიკოსებისთვის ხელმისაწვდომი ცნობების უდიდესი ნაწილი [[არქეოლოგია|არქეოლოგიიდან]] მოდის; [[IX საუკუნე|IX საუკუნემდე]] გლეხური ცხოვრების ამსახველი დეტალური წერილობითი წყაროები მცირე რაოდენობითაა შემონახული. დაბალი სოციალური ფენების შესახებ არსებული აღწერების უმეტესობა ან [[კოდექსი|სამართლებრივი კოდექსებიდან]], ან ზედა ფენების წარმომადგენელ ავტორთა თხზულებებიდან მომდინარეობს.<ref name=Wickham204>Wickham ''Inheritance of Rome'' p. 204</ref> დასავლეთში მიწათმფლობელობის ფორმები ერთგვაროვანი არ იყო. ზოგიერთ რეგიონში მიწები ძლიერ დანაწევრებული იყო, სხვაგან კი ფართო და ერთმანეთთან დაკავშირებული მიწის მასივები ჭარბობდა. ამ განსხვავებებმა გლეხური საზოგადოებების მრავალფეროვნება განაპირობა: ზოგიერთ მათგანზე არისტოკრატი მიწათმფლობელები დომინირებდნენ, სხვები კი შედარებით დიდ ავტონომიას ინარჩუნებდნენ.<ref name=Wickham205>Wickham ''Inheritance of Rome'' pp. 205–210</ref> დასახლების ფორმებიც მნიშვნელოვნად განსხვავდებოდა. ზოგიერთი გლეხი დიდ დასახლებებში ცხოვრობდა, რომელთა მოსახლეობა ზოგჯერ 700 ადამიანს აღწევდა. სხვები რამდენიმე ოჯახისგან შემდგარ მცირე ჯგუფებად სახლდებოდნენ ან ცალკეულ მეურნეობებში ცხოვრობდნენ, რომლებიც სოფლის სივრცეში გაფანტულად იყო განლაგებული. არსებობდა ისეთი რეგიონებიც, სადაც ორი ან მეტი დასახლების ტიპი ერთდროულად იყო გავრცელებული.<ref name=Wickham211>Wickham ''Inheritance of Rome'' pp. 211–212</ref> გვიანრომაული პერიოდისგან განსხვავებით, თავისუფალი გლეხისა და არისტოკრატის სამართლებრივ სტატუსებს შორის მკვეთრი ზღვარი აღარ არსებობდა; თავისუფალი გლეხის ოჯახს, ძლიერი ბატონის სამხედრო სამსახურის მეშვეობით, რამდენიმე თაობის განმავლობაში არისტოკრატიაში დაწინაურებაც შეეძლო.<ref name=Wickham215>Wickham ''Inheritance of Rome'' p. 215</ref> ადრეულ შუა საუკუნეებში მნიშვნელოვნად შეიცვალა რომაული საქალაქო ცხოვრება და კულტურაც. მიუხედავად იმისა, რომ იტალიის ქალაქები დასახლებული დარჩა, მათი ზომა საგრძნობლად შემცირდა. მაგალითად, [[რომი]]ს მოსახლეობა ასიათასებიდან დაახლოებით 30,000-მდე შემცირდა [[VI საუკუნე|VI საუკუნის]] ბოლოსთვის. რომაული ტაძრები ქრისტიანულ ეკლესიებად გადაკეთდა, ხოლო ქალაქის კედლები კვლავ გამოიყენებოდა.<ref name=Brown24-26>Brown "Transformation of the Roman Mediterranean" ''Oxford Illustrated History of Medieval Europe'' pp. 24–26</ref> ჩრდილოეთ ევროპაშიც ქალაქები დაპატარავდა, ხოლო სამოქალაქო ძეგლებსა და სხვა საზოგადოებრივ ნაგებობებს სამშენებლო მასალის მისაღებად შლიდნენ. ახალი სამეფოების ჩამოყალიბება ხშირად გარკვეულ ზრდას იწვევდა იმ ქალაქებში, რომლებიც დედაქალაქებად აირჩიეს.<ref name=City3>Gies and Gies ''Life in a Medieval City'' pp. 3–4</ref> მიუხედავად იმისა, რომ ებრაული თემები რომის იმპერიის ბევრ ქალაქში არსებობდა, [[ებრაელები|ებრაელე]]ბი იმპერიის ქრისტიანობაზე მოქცევის შემდეგ პერიოდულად დევნას განიცდიდნენ. ოფიციალურად ისინი ითმენდნენ, თუმცა მათ მიმართ მოქმედებდა გაქრისტიანების მცდელობები და ზოგჯერ ახალ ტერიტორიებზე დასახლებისკენაც მოუწოდებდნენ.<ref name=Jews191>Loyn "Jews" ''Middle Ages'' p. 191</ref> === ისლამის აღზევება === {{მთავარი|ისლამის გავრცელება|ადრეული მუსლიმური დაპყრობები}} [[ფაილი:Map of expansion of Caliphate.svg|upright=1.3|thumb|[[ადრეული მუსლიმური დაპყრობები]] {{legend|#a1584e|გაფართოება მუჰამედის მმართველობის პერიოდში, [[622]]–[[632]]}} {{legend|#ef9070|გაფართოება მართლმორწმუნე ხალიფების სახალიფოს პერიოდში, [[632]]–[[661]]}} {{legend|#fad07d|გაფართოება ომაიანთა სახალიფოს პერიოდში, [[661]]–[[750]]}}]] [[VI საუკუნე|VI საუკუნის]] ბოლოსა და [[VII საუკუნე|VII საუკუნის]] დასაწყისში [[აღმოსავლეთ რომის იმპერია|აღმოსავლეთ რომის იმპერიასა]] და [[ირანი|ირანში]] რელიგიური წარმოდგენები გარდაქმნის პროცესში იყო. [[იუდაიზმი]] აქტიურ მისიონერულ რელიგიას წარმოადგენდა და მასზე, სულ მცირე, ერთი [[არაბები|არაბი]] პოლიტიკური ლიდერი მაინც მოექცა.{{efn-ua|[[დუ ნუვასი]], დღევანდელი [[იემენი|იემენის]] ტერიტორიაზე არსებული სამეფოს მმართველი, [[525]] წელს იუდაიზმზე მოექცა. ქრისტიანთა შემდგომმა დევნამ კი მისი სამეფოს წინააღმდეგ [[ეთიოპია|ეთიოპიის]] [[აქსუმის სამეფო|აქსუმელთა]] ლაშქრობა და ქვეყნის დაპყრობა გამოიწვია.<ref name=Collins138>Collins ''Early Medieval Europe'' pp. 138–139</ref>}} ამასთანავე, იუდეველი თეოლოგები ქმნიდნენ პოლემიკურ ნაშრომებს, რომლებშიც თავიანთ რელიგიას ქრისტიანული და ისლამური გავლენებისაგან იცავდნენ.<ref>{{Cite book |url=http://dx.doi.org/10.1093/acref/9780199730049.001.0001 |title=The Oxford Dictionary of the Jewish Religion |date=2011-01-01 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-973004-9 |editor-last=Berlin |editor-first=Adele |editor-last2=Grossman |editor-first2=Maxine}}</ref> ქრისტიანობა აქტიურ მისიონერულ საქმიანობას ეწეოდა და მოქცეულთა მოსაპოვებლად სპარსელთა [[ზოროასტრიზმი|ზოროასტრიზმს]] უწევდა კონკურენციას, განსაკუთრებით — [[არაბეთის ნახევარკუნძული|არაბეთის ნახევარკუნძულის]] მოსახლეობაში. ამ მრავალფეროვანმა რელიგიურმა და პოლიტიკურმა გარემოებებმა თავი მოიყარა [[ისლამი|ისლამის]] წარმოშობაში, რომელიც არაბეთში [[მუჰამედი|მუჰამედის]] სიცოცხლეში ჩამოყალიბდა (გ. [[632]]).<ref name=Collins143>Collins ''Early Medieval Europe'' pp. 143–145</ref> მისი გარდაცვალების შემდეგ მუსლიმურმა ძალებმა აღმოსავლეთ რომის იმპერიისა და სპარსეთის დიდი ნაწილი დაიპყრეს. ეს პროცესი დაიწყო სირიის დაპყრობით [[634]]–[[635]] წლებში, გაგრძელდა სპარსეთის დაპყრობით [[637]]–[[642]] წლებში, შემდეგ კი გავრცელდა ეგვიპტეზე [[640]]–[[641]] წლებში, [[მაღრიბის მუსლიმური დაპყრობა|ჩრდილოეთ აფრიკაზე]] [[VII საუკუნე|VII საუკუნის]] მეორე ნახევარში და [[პირენეს ნახევარკუნძული|იბერიის]] ნახევარკუნძულზე [[711]] წელს.<ref name=Collins149>Collins ''Early Medieval Europe'' pp. 149–151</ref> [[714]] წლისთვის მუსლიმური ძალები აკონტროლებდნენ ნახევარკუნძულის დიდ ნაწილს, რომელსაც მათ [[ალ-ანდალუსი]] უწოდეს.<ref name=Reilly52>Reilly ''Medieval Spains'' pp. 52–53</ref> ისლამურმა დაპყრობებმა თავის მწვერვალს [[VIII საუკუნე|VIII საუკუნის]] შუა ხანებში მიაღწია. [[პუატიეს ბრძოლა (732)|ტურის ბრძოლა]]ში [[732]] წელს მუსლიმური ძალების დამარცხებამ ფრანკებს სამხრეთ საფრანგეთის ხელახალი დაპყრობის შესაძლებლობა მისცა; თუმცა ევროპაში ისლამური გაფართოების შეჩერების მთავარი მიზეზი [[ომაიანთა სახალიფო|ომაიანთა სახალიფოს]] დამხობა და მისი [[აბასიანთა სახალიფო|აბასიანთა სახალიფოთი]] ჩანაცვლება იყო. აბასიანებმა დედაქალაქი [[ბაღდადი|ბაღდადში]] გადაიტანეს და ევროპაზე მეტად ახლო აღმოსავლეთზე გაამახვილეს ყურადღება. შედეგად მათ მუსლიმური მიწების ნაწილებზე კონტროლი დაკარგეს. ომაიანთა შთამომავლებმა იბერიის ნახევარკუნძულზე მოიკიდეს ფეხი, [[აღლაბიდები]] ჩრდილოეთ აფრიკას აკონტროლებდნენ, ხოლო [[ტულუნიდები]] ეგვიპტის მმართველებად იქცნენ.<ref name=Brown15>Brown "Transformation of the Roman Mediterranean" ''Oxford Illustrated History of Medieval Europe'' p. 15</ref> [[VIII საუკუნე|VIII საუკუნის]] შუა ხანებისთვის ხმელთაშუა ზღვის რეგიონში ახალი სავაჭრო ურთიერთობები ყალიბდებოდა: ფრანკებსა და არაბებს შორის ვაჭრობამ ძველი [[რომი|რომაული]] [[ეკონომიკა]] ჩაანაცვლა. ფრანკები არაბებს აძლევდნენ ხე-ტყეს, ბეწვეულს, ხმლებსა და დამონებულ ადამიანებს, სანაცვლოდ კი იღებდნენ აბრეშუმსა და სხვა ქსოვილებს, სანელებლებსა და ძვირფას ლითონებს.<ref name=Cunliffe427>Cunliffe ''Europe Between the Oceans'' pp. 427–428</ref> === ვაჭრობა და ეკონომიკა === {{მთავარი|შუა საუკუნეების ეკონომიკური ისტორია}} [[IV საუკუნე|IV]] და [[V საუკუნე|V საუკუნეების]] მიგრაციებმა და შემოსევებმა [[ხმელთაშუა ზღვა|ხმელთაშუა ზღვის]] ირგვლივ არსებული სავაჭრო ქსელები მოშალა. აფრიკული საქონლის ევროპაში შეტანა შეწყდა: თავდაპირველად იგი კონტინენტის შიდა რეგიონებიდან გაქრა, ხოლო [[VII საუკუნე|VII საუკუნისთვის]] მხოლოდ რამდენიმე ქალაქში, მათ შორის [[რომი|რომსა]] და [[ნეაპოლი|ნეაპოლში]], გვხვდებოდა. [[VII საუკუნე|VII საუკუნის]] ბოლოს, მუსლიმური დაპყრობების გავლენით, აფრიკული პროდუქცია [[დასავლეთი ევროპა|დასავლეთ ევროპაში]] აღარ ფიქსირდებოდა. ადრეულ შუა საუკუნეებში ძველი რომაული სამყაროს მთელ სივრცეში შორეული ვაჭრობის საქონლის ადგილობრივი ნაწარმით ჩანაცვლების ტენდენცია გამოიკვეთა. ეს განსაკუთრებით შესამჩნევი იყო იმ მიწებზე, რომლებიც ხმელთაშუა ზღვისპირეთს არ ეკუთვნოდა, მაგალითად, ჩრდილოეთ გალიასა და ბრიტანეთში. არქეოლოგიურ მასალაში აღმოჩენილი არალოკალური წარმოშობის ნივთები, ჩვეულებრივ, ფუფუნების საგნებს წარმოადგენდა. ჩრდილოეთ ევროპაში არა მხოლოდ სავაჭრო ქსელები იყო ადგილობრივი ხასიათის, არამედ მიმოქცევაში არსებული საქონელიც მარტივი იყო — მცირე რაოდენობით კერამიკითა და სხვა შედარებით რთული ნაწარმით. ხმელთაშუაზღვისპირეთში კი კერამიკა კვლავ ფართოდ იყო გავრცელებული და, როგორც ჩანს, იგი არა მხოლოდ ადგილობრივად იწარმოებოდა, არამედ საშუალო მანძილის სავაჭრო ქსელებითაც ვრცელდებოდა.<ref name=Wickham218>Wickham ''Inheritance of Rome'' pp.&nbsp;218–219</ref> დასავლეთის სხვადასხვა გერმანულ სახელმწიფოს საკუთარი [[მონეტა|მონეტები]] ჰქონდა, რომლებიც არსებული რომაული და ბიზანტიური ნიმუშების მიბაძვით იჭრებოდა. ოქროს მონეტების მოჭრა [[VII საუკუნე|VII საუკუნის]] ბოლომდე, [[693]]–[[694]] წლებამდე გაგრძელდა, რის შემდეგაც მეროვინგთა სამეფოში იგი ვერცხლის მონეტამ ჩაანაცვლა. ფრანკთა ძირითადი ვერცხლის მონეტა იყო [[დენარიუსი]] ან [[დენიე]], ხოლო მისი [[ანგლოსაქსები|ანგლოსაქსური]] სახეობა [[პენი|პენის]] სახელით იყო ცნობილი. ამ რეგიონებიდან დენიე, ანუ პენი, [[700]] წლიდან [[1000]] წლამდე პერიოდში მთელ ევროპაში გავრცელდა. სპილენძისა და ბრინჯაოს მონეტები არ იჭრებოდა; ასევე არ იჭრებოდა ოქროს მონეტებიც, სამხრეთ ევროპის გარდა. არც მრავალ ერთეულად ნომინირებული ვერცხლის მონეტები მოჭრილა.<ref name=Coin>Grierson "Coinage and currency" ''Middle Ages''</ref> === ეკლესია და მონაზვნობა === {{მთავარი|ქრისტიანობა შუა საუკუნეებში}} [[ფაილი:Gregory I - Antiphonary of Hartker of Sankt Gallen.jpg|მინი|upright=0.8|[[XI საუკუნე|XI საუკუნის]] მინიატურა, რომელზეც გამოსახულია გრიგოლ დიდი, რომელიც მდივანს კარნახობს]] [[ქრისტიანობა]] არაბთა დაპყრობებამდე [[აღმოსავლეთი ევროპა|აღმოსავლეთ]] და [[დასავლეთი ევროპა|დასავლეთ ევროპას]] შორის ერთ-ერთ უმთავრეს გამაერთიანებელ ფაქტორს წარმოადგენდა, თუმცა [[ჩრდილოეთი აფრიკა|ჩრდილოეთ აფრიკის]] დაპყრობამ ამ რეგიონებს შორის არსებული საზღვაო კავშირები გაწყვიტა. დროთა განმავლობაში [[ბიზანტიის იმპერია|ბიზანტიური]] ეკლესია ენობრივი, პრაქტიკული და [[ლიტურგია|ლიტურგიული]] თვალსაზრისით სულ უფრო მეტად განსხვავდებოდა დასავლური ეკლესიისაგან. აღმოსავლეთის ეკლესია დასავლური [[ლათინური ენა|ლათინურის]] ნაცვლად [[ბერძნული ენა|ბერძნულს]] იყენებდა. თანდათან გამოიკვეთა თეოლოგიური და პოლიტიკური განსხვავებებიც; [[VIII საუკუნე|VIII საუკუნის]] დასაწყისისა და შუა ხანებისთვის ისეთი საკითხები, როგორებიც იყო [[ხატმებრძოლეობა|ხატმებრძოლეობა]], სასულიერო [[ქორწინება]] და სახელმწიფოს კონტროლი ეკლესიაზე, იმდენად გამწვავდა, რომ კულტურული და რელიგიური განსხვავებები მსგავსებებზე უფრო მნიშვნელოვანი გახდა.<ref name=Collins218>Collins ''Early Medieval Europe'' pp. 218–233</ref> ფორმალური განხეთქილება, რომელიც [[დიდი სქიზმა|დიდი სქიზმის]] სახელით არის ცნობილი, [[1054]] წელს მოხდა, როდესაც პაპობა და კონსტანტინოპოლის საპატრიარქო პაპის უზენაესობის საკითხზე დაუპირისპირდნენ ერთმანეთს და ერთმანეთი ეკლესიიდან განკვეთეს. შედეგად, ქრისტიანობა ორ ეკლესიად გაიყო: დასავლური შტო [[რომის კათოლიკური ეკლესია|რომის კათოლიკურ ეკლესიად]], ხოლო აღმოსავლური შტო [[მართლმადიდებელი ეკლესია|მართლმადიდებელ ეკლესიად]] ჩამოყალიბდა.<ref name=Davies328>Davies ''Europe'' pp. 328–332</ref> რომის იმპერიის საეკლესიო სტრუქტურამ დასავლეთში ხალხთა გადაადგილებებსა და შემოსევებს ძირითადად უცვლელად გაუძლო. მიუხედავად ამისა, [[პაპი|პაპობას]] მცირე ავტორიტეტი ჰქონდა და დასავლეთის [[ეპისკოპოსი|ეპისკოპოსთაგან]] მხოლოდ ცოტანი აღიქვამდნენ რომის ეპისკოპოსს რელიგიურ ან პოლიტიკურ წინამძღოლად. [[750]] წლამდე პაპების დიდი ნაწილი უფრო მეტად ბიზანტიურ საქმეებსა და აღმოსავლურ თეოლოგიურ დავებს უთმობდა ყურადღებას. შემონახულია პაპ გრიგოლ დიდის — პაპი [[590]]–[[604]] წლებში — წერილების რეგისტრი, ანუ საარქივო ასლები. ამ 850 წერილიდან უმეტესობა [[იტალია|იტალიისა]] და [[კონსტანტინოპოლი|კონსტანტინოპოლის]] საქმეებს ეხებოდა. დასავლეთ ევროპაში ერთადერთი რეგიონი, სადაც პაპობას რეალური გავლენა ჰქონდა, [[ბრიტანეთი]] იყო; სწორედ იქ გაგზავნა გრიგოლმა [[597]] წელს [[გრიგორიანული მისია]], რომლის მიზანიც [[ანგლოსაქსები|ანგლოსაქსების]] ქრისტიანობაზე მოქცევა იყო.<ref name=WIckham170>Wickham ''Inheritance of Rome'' pp. 170–172</ref> [[V საუკუნე|V]]–[[VII საუკუნე]]ებში დასავლეთ ევროპაში განსაკუთრებით აქტიურობდნენ [[ირლანდია|ირლანდიელი]] მისიონერები: თავდაპირველად ისინი [[ინგლისი|ინგლისსა]] და [[შოტლანდია|შოტლანდიაში]] მოღვაწეობდნენ, შემდეგ კი კონტინენტურ ევროპაშიც გადავიდნენ. ისეთმა [[ბერი|ბერებმა]], როგორებიც იყვნენ [[კოლუმბა]] (გ. [[597]]) და [[კოლუმბანი]] (გ. [[615]]), დააარსეს მონასტრები, ასწავლიდნენ ლათინურსა და ბერძნულს და ქმნიდნენ როგორც საერო, ისე რელიგიურ თხზულებებს.<ref name=Colish62>Colish ''Medieval Foundations'' pp. 62–63</ref> ადრეული შუა საუკუნეები დასავლეთში ქრისტიანული მონაზვნობის აღმავლობის ხანა იყო. ევროპული მონაზვნობის ფორმა იმ ტრადიციებმა და იდეებმა განსაზღვრა, რომლებიც [[ეგვიპტე|ეგვიპტისა]] და [[სირია|სირიის]] [[უდაბნოს მამები|უდაბნოს მამებს]] უკავშირდებოდა. ევროპული მონასტრების უმეტესობა იმ ტიპს მიეკუთვნებოდა, რომელიც სულიერი ცხოვრების საერთო-საზოგადოებრივ გამოცდილებაზე ამახვილებდა ყურადღებას; ეს მიმართულება [[კენობიტიზმი|კენობიტიზმის]] სახელით არის ცნობილი და მისი ფუძემდებელი [[პახომი]] (გ. [[348]]) იყო [[IV საუკუნე|IV საუკუნეში]]. მონაზვნური იდეალები ეგვიპტიდან დასავლეთ ევროპაში [[V საუკუნე|V]]–[[VI საუკუნე]]ებში გავრცელდა, მათ შორის [[ჰაგიოგრაფია|ჰაგიოგრაფიული]] ლიტერატურის, მაგალითად, ''[[ანტონის ცხოვრება|ანტონის ცხოვრების]]'', მეშვეობით.<ref name=Lawrence10>Lawrence ''Medieval Monasticism'' pp. 10–13</ref> [[ბენედიქტელთა ორდენი|ბენედიქტე ნურსიელ]]მა (გ. [[547]]) [[VI საუკუნე|VI საუკუნეში]] დასავლური მონაზვნობისთვის დაწერა ბენედიქტეს წესი, რომელშიც დეტალურად იყო განსაზღვრული [[აბატი|აბატის]] ხელმძღვანელობით მოქმედი ბერების თემის ადმინისტრაციული და სულიერი მოვალეობები.<ref name=Lawrence18>Lawrence ''Medieval Monasticism'' pp. 18–24</ref> ბერებმა და მონასტრებმა ადრეული შუა საუკუნეების რელიგიურ და პოლიტიკურ ცხოვრებაზე ღრმა გავლენა მოახდინეს. სხვადასხვა შემთხვევაში ისინი ძლიერი საგვარეულოებისთვის მიწის ნდობითი საკუთრების ფუნქციას ასრულებდნენ, ახლად დაპყრობილ რეგიონებში პროპაგანდისა და სამეფო ხელისუფლების მხარდაჭერის ცენტრებს წარმოადგენდნენ, აგრეთვე მისიონერული საქმიანობისა და პროზელიტიზმის საყრდენებად იქცნენ.<ref name=Wickham185>Wickham ''Inheritance of Rome'' pp. 185–187</ref> ისინი ხშირად განათლებისა და წიგნიერების მთავარი, ზოგჯერ კი ერთადერთი კერებიც იყვნენ რეგიონში. [[ლათინური ლიტერატურა|ლათინური კლასიკური]] ტექსტების მრავალი შემონახული ხელნაწერი სწორედ ადრეული შუა საუკუნეების მონასტრებში გადაიწერა.<ref name=Hamilton43>Hamilton ''Religion in the Medieval West'' pp. 43–44</ref> ბერები ახალი ნაშრომების ავტორებიც იყვნენ; ისინი წერდნენ ისტორიას, თეოლოგიურ თხზულებებსა და სხვა სახის ტექსტებს. ასეთ ავტორთა შორის იყო ჩრდილოეთ ინგლისელი [[ბედა ღირსი|ბედა]] (გ. [[735]]), რომელიც [[VII საუკუნე|VII საუკუნის]] ბოლოსა და [[VIII საუკუნე|VIII საუკუნის]] დასაწყისში მოღვაწეობდა.<ref name=Colish64>Colish ''Medieval Foundations'' pp. 64–65</ref> === კაროლინგული რენესანსი === {{მთავარი|კაროლინგული რენესანსი}} [[ფაილი:Kloster Lorsch 07.jpg|მინი|upright=1.2|მარცხნივ|ლორშის [[სააბატო]]ს კარიბჭე, დაახლ. [[800]] წელი — კაროლინგული არქიტექტურის ნიმუში და კლასიკური არქიტექტურის პირველი, თუმცა იზოლირებული მოძრაობის მაგალითი]] [[კარლოს დიდი]]ს კარი [[აახენი|აახენში]] კულტურული აღორძინების ცენტრი იყო. ამ პროცესს ზოგჯერ „კაროლინგულ რენესანსს“ უწოდებენ. გაიზარდა წიგნიერება, განვითარდა [[ხელოვნება]], [[არქიტექტურა]], სამართლის მეცნიერება, აგრეთვე [[ლიტურგია|ლიტურგიული]] და საღვთო წერილის შესწავლის მიმართულებები. ინგლისელი ბერი ალკუინი (გ. [[804]]) [[აახენი|აახენ]]ში მიიწვიეს; მან იქ [[ნორთუმბრია|ნორთუმბრიის]] მონასტრებში არსებული საგანმანათლებლო ტრადიცია ჩაიტანა. კარლოს დიდის კანცელარიამ — ანუ სამწერლო უწყებამ — დაიწყო ახალი დამწერლობითი ფორმის გამოყენება, რომელიც დღეს კაროლინგული მინუსკულის სახელით არის ცნობილი.{{efn-ua|[[კაროლინგული მინუსკული]] განვითარდა გვიანი ანტიკურობის [[უნციალური დამწერლობა|უნციალური დამწერლობიდან]], რომელიც [[ლათინური ანბანი|ლათინური ანბანის]] კლასიკურ ფორმებთან შედარებით უფრო მცირე და მომრგვალებული წერის ფორმა იყო.<ref name=Davies241>Davies ''Europe'' p. 241</ref>}} ამან ხელი შეუწყო დამწერლობის სტანდარტიზებული ფორმის ჩამოყალიბებას და ევროპის დიდი ნაწილის მასშტაბით კომუნიკაციის გაუმჯობესებას. კარლოს დიდი მხარს უჭერდა ცვლილებებს საეკლესიო [[ლიტურგია]]ში: თავის სამფლობელოებში მან საეკლესიო მსახურების რომაული ფორმა დაამკვიდრა, ეკლესიების ლიტურგიულ მუსიკაში კი — [[გრიგორიანული რეფორმა|გრიგორიანული]] ქორალი. ამ პერიოდში სწავლულთა ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი საქმიანობა იყო რელიგიურ და საერო თემებზე შექმნილი ძირითადი ნაშრომების გადაწერა, გასწორება და გავრცელება, რათა განათლების განვითარებისთვის შეეწყოთ ხელი. ამავე დროს იქმნებოდა ახალი რელიგიური თხზულებები და სასკოლო სახელმძღვანელოებიც.<ref name=Colish66>Colish ''Medieval Foundations'' pp. 66–70</ref> იმ პერიოდის გრამატიკოსებმა [[ლათინური ენა]] შეცვალეს: [[რომის იმპერია|რომის იმპერიის]] კლასიკური [[ლათინური]] უფრო მოქნილ ფორმად გარდაქმნეს, რომელიც უკეთ შეესაბამებოდა ეკლესიისა და ხელისუფლების საჭიროებებს. კარლოს დიდის მმართველობის ხანაში ეს ენა იმდენად დაშორდა კლასიკურ ლათინურს, რომ მოგვიანებით მას შუა საუკუნეების ლათინური ეწოდა.<ref name=Lang>Loyn "Language and dialect" ''Middle Ages'' p. 204</ref> === კაროლინგების იმპერიის დაშლა === {{მთავარი|საღვთო რომის იმპერია|ვიკინგების ხანა}} {{multiple image | footer = [[კაროლინგების იმპერია|კაროლინგების იმპერიის]] ტერიტორიული დანაწილება [[843]], [[855]] და [[870]] წლებში | align=left | direction = horizontal | width = 135 | image1 = Carolingian territorial divisions, 843.png | width1 = {{#expr: (120 * 497 / 594) round 0}} | alt1 = | caption1 = | image2 = Carolingian territorial divisions, 855.png | width2 = {{#expr: (120 * 497 / 594) round 0}} | alt2 = | caption2 = | image3 = Carolingian territorial divisions, 870.png | width3 = {{#expr: (120 * 497 / 594) round 0}} | alt3 = | caption3 = }} კარლოს დიდს განზრახული ჰქონდა, გაეგრძელებინა ფრანკული ტრადიცია და სამეფო ყველა მემკვიდრეს შორის გაეყო, თუმცა ამის გაკეთება ვერ შეძლო, რადგან [[813]] წლისთვის ცოცხალი მხოლოდ ერთი ვაჟი, [[ლუი I ღვთისმოსავი|ლუი ღვთისმოსავი]] (მმართველობა [[814]]–[[840]]), ჰყავდა. [[814]] წელს, გარდაცვალებამდე ცოტა ხნით ადრე, კარლოს დიდმა ლუი თავის მემკვიდრედ აკურთხა. ლუის 26-წლიანი მმართველობა მისი ვაჟებისთვის იმპერიის მრავალჯერადი დანაწილებით აღინიშნა; [[829]] წლის შემდეგ კი სხვადასხვა დროს შექმნილ მამისა და ვაჟების კავშირებს შორის დაიწყო სამოქალაქო ომები იმპერიის ცალკეულ ნაწილებზე კონტროლის მოსაპოვებლად. საბოლოოდ, ლუიმ თავისი უფროსი ვაჟი {{nowrap|[[ლოთარ I]]}} (გ. [[855]]) იმპერატორად აღიარა და მას იტალია გადასცა.{{efn-ua|იმ დროს იტალია მთელ ნახევარკუნძულს არ მოიცავდა და მხოლოდ ჩრდილოეთის ნაწილს გულისხმობდა.<ref name=Davies285>Davies ''Europe'' p. 285</ref>}} ლუიმ იმპერიის დანარჩენი ნაწილი ლოთარსა და თავის უმცროს ვაჟს, [[შარლ მელოტი|შარლ მელოტს]] (გ. [[877]]), შორის გაყო. ლოთარმა მიიღო აღმოსავლეთი [[ფრანკთა სამეფო]], რომელიც [[რაინი]]ს ორივე ნაპირსა და აღმოსავლეთით მდებარე მიწებს მოიცავდა; შარლს კი დარჩა დასავლეთი [[ფრანკთა სამეფო]] — იმპერიის ის ნაწილი, რომელიც რაინლანდისა და [[ალპები|ალპების]] დასავლეთით მდებარეობდა. შუათანა ვაჟს, [[ლუდვიგ II გერმანელი|ლუდვიგ გერმანელ]]ს (გ. [[876]]), რომელიც ბოლომდე ამბოხებულად რჩებოდა, უფროსი ძმის სიუზერენიტეტის ქვეშ [[ბავარია|ბავარიის]] შენარჩუნების უფლება მისცეს. ეს დანაწილება სადავო აღმოჩნდა. პიპინ II აკვიტანიელმა (გ. [[864]] წლის შემდეგ), იმპერატორის შვილიშვილმა, [[აკვიტანია|აკვიტანიისთვის]] ბრძოლაში აჯანყება წამოიწყო, ხოლო ლუდვიგ გერმანელი მთელი აღმოსავლეთი ფრანკთა სამეფოს მიერთებას ცდილობდა. ლუი ღვთისმოსავი [[840]] წელს გარდაიცვალა, როდესაც იმპერია კვლავ ქაოსში იყო.<ref name=Bauer427>Bauer ''History of the Medieval World'' pp. 427–431</ref> მის გარდაცვალებას სამწლიანი სამოქალაქო ომი მოჰყვა. [[ვერდენის ხელშეკრულება|ვერდენის ხელშეკრულებით]] ([[843]]) ლოთარისთვის შეიქმნა სამეფო [[რაინი]]სა და [[რონა]]ს შორის, რომელიც მის იტალიურ სამფლობელოებს შეუერთდა; ამავე დროს აღიარებულ იქნა მისი საიმპერატორო ტიტულიც. ლუდვიგ გერმანელი აკონტროლებდა ბავარიასა და აღმოსავლეთ მიწებს დღევანდელი [[გერმანია|გერმანიის]] ტერიტორიაზე. შარლ მელოტმა მიიღო დასავლეთ ფრანკული მიწები, რომლებიც დღევანდელი [[საფრანგეთი|საფრანგეთის]] უდიდეს ნაწილს მოიცავდა.<ref name=Bauer427 /> კარლოს დიდის შვილიშვილებმა და შვილთაშვილებმა თავიანთი სამეფოები საკუთარ შთამომავლებს შორის დაყვეს, რამაც საბოლოოდ შიდა ერთიანობის სრულ დაკარგვას შეუწყო ხელი.<ref name=Backman139>Backman ''Worlds of Medieval Europe'' p. 139</ref>{{efn-ua|იმპერია ხანმოკლედ კვლავ გააერთიანა [[კარლ III მსუქანი|კარლ III-მ]], რომელიც „მსუქნის“ სახელით არის ცნობილი, [[884]] წელს. თუმცა იმპერიის რეალური ერთეულები არ შერწყმულა და მათ ცალკეული ადმინისტრაციები შეინარჩუნეს. კარლი [[887]] წელს გადააყენეს და იგი [[888]] წლის იანვარში გარდაიცვალა.<ref name=Collins356>Collins ''Early Medieval Europe'' pp.&nbsp;356–358</ref>}} [[987]] წელს დასავლეთის მიწებში კაროლინგების დინასტია შეცვალა [[ჰუგო კაპეტი]]ს (მმართველობა [[987]]–[[996]]) მეფედ კურთხევამ.{{efn-ua|დასავლეთის მიწებში კაროლინგების დინასტია მანამდეც ჩამოაშორა ძალაუფლებას მეფე [[ოდო საფრანგეთისა|ოდომ]] (მმართველობა [[888]]–[[898]]), რომელიც ადრე [[პარიზის გრაფი]] იყო და ტახტი [[888]] წელს დაიკავა.<ref name=Collins358>Collins ''Early Medieval Europe'' pp. 358–359</ref> მიუხედავად იმისა, რომ ოდოს გარდაცვალების შემდეგ კაროლინგების დინასტიის წევრები დასავლეთის მიწებში კვლავ გამეფდნენ, მეფეები ოდოს ოჯახმაც მისცა: მისი ძმა [[რობერტ I საფრანგეთისა|რობერტ I]] მეფე იყო [[922]]–[[923]] წლებში, ხოლო შემდეგ რობერტის სიძე [[რაული]] მეფობდა [[929]]–[[936]] წლებში, ვიდრე კაროლინგები ტახტს კიდევ ერთხელ დაიბრუნებდნენ.<ref name=Collins360 />}}{{efn-ua|ჰუგო კაპეტი უფრო ადრინდელი მეფის, რობერტ I-ის შვილიშვილი იყო.<ref name=Collins360 />}} აღმოსავლეთის მიწებში დინასტია უფრო ადრე, [[911]] წელს, [[ლუდვიგ IV ბავარიელი|ლუდვიგ ბავშვი]]ს გარდაცვალებით შეწყდა,<ref name=Collins360>Collins ''Early Medieval Europe'' pp. 360–361</ref> რის შემდეგაც მეფედ არჩეულ იქნა დინასტიურად დაუკავშირებელი [[კონრად I]] (მმართველობა [[911]]–[[918]]).<ref name=Collins397>Collins ''Early Medieval Europe'' p. 397</ref> კაროლინგების იმპერიის დაშლას თან ახლდა გარედან მომავალი მტრების შემოსევები, მიგრაციები და თავდასხმები. ატლანტის ოკეანისა და ჩრდილოეთის სანაპიროებს თავს ესხმოდნენ [[ვიკინგები]], რომლებიც ასევე არბევდნენ [[ბრიტანეთის კუნძულები|ბრიტანეთის კუნძულებს]] და იქაც სახლდებოდნენ, ისევე როგორც [[ისლანდია|ისლანდიაში]]. [[911]] წელს ვიკინგთა ბელადმა [[როლო]]მ (გ. დაახლ. [[931]]) ფრანკთა მეფე [[შარლ III მოსულელო|შარლ უბრალო]]სგან (მმართველობა [[898]]–[[922]]) მიიღო ნებართვა, დასახლებულიყო იმ ტერიტორიაზე, რომელიც შემდგომში [[ნორმანდია]] გახდა.<ref name=Backman141>Backman ''Worlds of Medieval Europe'' pp. 141–144</ref>{{efn-ua|ეს დასახლება საბოლოოდ გაფართოვდა და დამპყრობლური ლაშქრობები გაგზავნა [[ინგლისი|ინგლისში]], [[სიცილია|სიცილიასა]] და სამხრეთ [[იტალია|იტალიაში]].<ref name=Davies336>Davies ''Europe'' pp. 336–339</ref>}} ფრანკთა სამეფოების აღმოსავლეთი ნაწილები, განსაკუთრებით [[გერმანია]] და [[იტალია]], მუდმივად განიცდიდა [[უნგრელები|მადიარების]] თავდასხმებს, ვიდრე დამპყრობლები [[955]] წელს [[ლეხფელდის ბრძოლა|ლეხფელდის ბრძოლაში]] არ დამარცხდნენ.<ref name=Backman144>Backman ''Worlds of Medieval Europe'' pp. 144–145</ref> [[აბასიანთა სახალიფო|აბასიანთა]] დინასტიის დასუსტებამ ისლამური სამყაროს მცირე პოლიტიკურ სახელმწიფოებად დაშლა გამოიწვია. ზოგიერთმა მათგანმა გაფართოება დაიწყო [[იტალია|იტალიასა]] და [[სიცილია|სიცილიაში]], აგრეთვე [[პირენეები|პირენეების]] გადაღმა, ფრანკთა სამეფოების სამხრეთ ნაწილებში.<ref name=Bauer147>Bauer ''History of the Medieval World'' pp. 147–149</ref> == შუა საუკუნეები საქართველოში == [[476]] წელს, [[დასავლეთ რომის იმპერია|დასავლეთ რომის იმპერიის]] დაცემის პერიოდში, [[ქართლი|ქართლში]] მეფობდა [[ვახტანგ გორგასალი|ვახტანგ I გორგასალი]]. მისი მმართველობა ქართულ ისტორიულ ტრადიციაში უკავშირდება სამეფო ხელისუფლების განმტკიცებას, [[თბილისი|თბილისის]] პოლიტიკური მნიშვნელობის ზრდას, [[მცხეთა|მცხეთიდან]] დედაქალაქის გადმოტანის პროცესის დაწყებასა და საეკლესიო ორგანიზაციის გაძლიერებას.<ref>{{cite book |last=Rapp |first=Stephen H. |title=Studies in Medieval Georgian Historiography: Early Texts and Eurasian Contexts |publisher=Peeters Publishers |location=Leuven |year=2003 |page=320 |isbn=9789042913189}}</ref> ვახტანგის მოღვაწეობას უკავშირებენ აგრეთვე [[კათალიკოსი|კათალიკოსობის]] ინსტიტუტის განმტკიცებასა და ქართლის ეკლესიის სტატუსის ამაღლებას, თუმცა ამ პროცესის ქრონოლოგია და კანონიკური საფუძვლები ისტორიოგრაფიაში ერთმნიშვნელოვნად გადაწყვეტილი არ არის.<ref>{{cite thesis |last=Matitashvili |first=Shota |title=The Canonical Status of the Iberian (Eastern Georgian) Church during Late Antiquity and Early Middle Ages |publisher=Central European University |location=Vienna |year=2021 |pages=72, 78–80 |url=https://www.etd.ceu.edu/2021/matitashvili_shota.pdf |access-date=28 მაისი, 2026}}</ref> ქართული წყაროებისა და ისტორიოგრაფიული ტრადიციის მიხედვით, ვახტანგი სასანიანთა წინააღმდეგ ბრძოლაში დაიჭრა და მოგვიანებით გარდაიცვალა.<ref>{{cite book |last=Rayfield |first=Donald |title=Edge of Empires: A History of Georgia |publisher=Reaktion Books |location=London |year=2012 |pages=62–64 |isbn=9781780230306}}</ref> მიუხედავად იმისა, რომ [[ვახტანგ გორგასალი]]ს მეფობა საქართველოს ისტორიის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ეტაპად მიიჩნევა, იგი, ჩვეულებრივ, არ განიხილება საქართველოში შუა საუკუნეების დასაწყისად. ქართულ ისტორიოგრაფიაში ამ მხრივ უფრო არსებით მიჯნად მიიჩნევა [[ქრისტიანობა|ქრისტიანობის]] სახელმწიფო [[რელიგია|რელიგიად]] გამოცხადება, რომელმაც ქვეყნის პოლიტიკური, კულტურული და საეკლესიო განვითარების მიმართულება არსებითად შეცვალა.<ref>{{cite book |last=Suny |first=Ronald Grigor |title=The Making of the Georgian Nation |edition=2nd |publisher=Indiana University Press |location=Bloomington |year=1994 |pages=20–21 |isbn=9780253209153}}</ref> შესაბამისად, საქართველოს ისტორიის პერიოდიზაციაში შუა საუკუნეების დასაწყისად ხშირად მიიჩნევა [[ქართლის მოქცევა]], ანუ დაახლოებით [[326]] წელი.<ref>{{cite journal |last=Toumanoff |first=Cyril |title=Chronology of the Early Kings of Iberia |journal=Traditio |volume=25 |year=1969 |pages=21–22 |publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/S0362152900010898}}</ref> == ქრონოლოგიები == === შუა საუკუნეების პერიოდიზაცია === {| class="wikitable sortable mw-collapsible" style="width:100%; font-size:95%; text-align:left; border:2px solid #a2a9b1;" |+ style="caption-side:top; padding:10px; background:#eaecf0; color:#202122; font-size:115%; font-weight:bold; border:1px solid #a2a9b1;" | შუა საუკუნეების პერიოდიზაცია: ევროპული ტრადიცია და ქართული ისტორიოგრაფია ! style="width:18%; background:#d8e8ff;" | ტრადიცია / რეგიონი ! style="width:22%; background:#d8e8ff;" | ქვეპერიოდი ! style="width:16%; background:#d8e8ff;" | დათარიღება ! style="width:44%; background:#d8e8ff;" | მოკლე დახასიათება და საზღვრის განმსაზღვრელი ნიშნები |- | rowspan="3" style="background:#f2f7ff; font-weight:bold;" | [[ევროპა]] — ზოგადი ისტორიოგრაფიული ტრადიცია | '''ადრეული შუა საუკუნეები''' | დაახლ. [[476]]–[[1000]] | პერიოდი [[დასავლეთ რომის იმპერია|დასავლეთ რომის იმპერიის]] დაცემიდან მაღალი შუა საუკუნეების დასაწყისამდე. მისთვის დამახასიათებელია ხალხთა დიდი მიგრაციები, რომანული და გერმანული ტრადიციების შერწყმა, ქრისტიანული ეკლესიის გაძლიერება და ფეოდალური ურთიერთობების ჩამოყალიბება.<ref name="BritannicaMiddleAges">{{Cite web |title=Middle Ages |url=https://www.britannica.com/event/Middle-Ages |publisher=Encyclopaedia Britannica |access-date=2026-06-02}}</ref><ref name="Wickham">{{Cite book |last=Wickham |first=Chris |title=The Inheritance of Rome: A History of Europe from 400 to 1000 |publisher=Penguin Books |year=2009 |isbn=978-0-14-311742-1}}</ref> |- | '''მაღალი შუა საუკუნეები''' | დაახლ. [[1000]]–[[1300]] | ევროპაში დემოგრაფიული ზრდის, ურბანიზაციის, სასოფლო-სამეურნეო გაფართოების, უნივერსიტეტების გაჩენის, ჯვაროსნული მოძრაობისა და საეკლესიო-პოლიტიკური ინსტიტუტების გაძლიერების ხანა. ამავე პერიოდს უკავშირდება [[XII საუკუნე|XII საუკუნის]] კულტურული აღმავლობა.<ref name="BritannicaMiddleAges" /><ref name="Power">{{Cite book |last=Power |first=Daniel |title=The Central Middle Ages: Europe 950–1320 |publisher=Oxford University Press |year=2006 |isbn=978-0-19-925312-8}}</ref> |- | '''გვიანი შუა საუკუნეები''' | დაახლ. [[1300]]–[[1500]] | კრიზისებისა და გარდაქმნების პერიოდი: [[შავი ჭირი]], ომები, სოციალური დაძაბულობები, პაპობის კრიზისი, სახელმწიფოთა ცენტრალიზაცია და ადრეული ახალი დროისკენ გადასვლა. დასასრულის ნიშნებად ხშირად გამოიყენება [[1453]] წელი — [[კონსტანტინოპოლის აღება]], [[1492]] წელი — [[ქრისტეფორე კოლუმბი|კოლუმბის]] პირველი მოგზაურობა და [[1517]] წელი — [[რეფორმაცია|რეფორმაციის]] დასაწყისი.<ref name="BritannicaMiddleAges" /><ref name="Holmes">{{Cite book |last=Holmes |first=George |title=The Oxford History of Medieval Europe |publisher=Oxford University Press |year=2001 |isbn=978-0-19-280133-3}}</ref> |- | rowspan="3" style="background:#fff8e8; font-weight:bold;" | [[საქართველო]] — ქართული ისტორიოგრაფიული პრაქტიკა | '''ადრეფეოდალური ხანა''' | [[IV საუკუნე|IV]]–[[X საუკუნე|X საუკუნეები]] | პერიოდი [[ქართლის გაქრისტიანება|ქართლის გაქრისტიანებიდან]] ფეოდალური წყობის განმტკიცებამდე. ამ ხანაში ძლიერდება ეკლესია, ყალიბდება ქართული ქრისტიანული კულტურა, იცვლება პოლიტიკური ცენტრები და საქართველო ექცევა ბიზანტიურ-სასანურ, შემდეგ კი არაბულ პოლიტიკურ გარემოში.<ref name="Suny">{{Cite book |last=Suny |first=Ronald Grigor |title=The Making of the Georgian Nation |publisher=Indiana University Press |year=1994 |isbn=978-0-253-20915-3}}</ref><ref name="Rapp">{{Cite book |last=Rapp |first=Stephen H. |title=Studies in Medieval Georgian Historiography: Early Texts and Eurasian Contexts |publisher=Peeters |year=2003 |isbn=978-90-429-1318-9}}</ref> |- | '''მაღალი შუა საუკუნეები / საქართველოს „ოქროს ხანა“''' | [[XI საუკუნე|XI]]–[[XIII საუკუნე|XIII საუკუნეები]] | საქართველოს პოლიტიკური, ეკონომიკური და კულტურული აღმავლობის პერიოდი. ამ ხანას უკავშირდება ქვეყნის ცენტრალიზაცია, სამხედრო-პოლიტიკური გაძლიერება, კულტურული აყვავება, საგანმანათლებლო კერების განვითარება და საქართველოს რეგიონულ ძალად ქცევა [[დავით IV აღმაშენებელი|დავით IV აღმაშენებლისა]] და [[თამარ მეფე|თამარ მეფის]] ეპოქებში.<ref name="Rayfield">{{Cite book |last=Rayfield |first=Donald |title=Edge of Empires: A History of Georgia |publisher=Reaktion Books |year=2012 |isbn=978-1-78023-030-6}}</ref><ref name="Suny" /> |- | '''გვიანფეოდალური ხანა''' | [[XIV საუკუნე|XIV]]–[[XVIII საუკუნე|XVIII საუკუნეები]] | პოლიტიკური დაშლის, მონღოლთა ზეწოლის, თემურ-ლენგის შემოსევების, ოსმალეთ-სეფიანთა დაპირისპირების, შიდა სამეფო-სამთავროებად დაყოფისა და ხანგრძლივი ფეოდალური ურთიერთობების პერიოდი. მიუხედავად პოლიტიკური ფრაგმენტაციისა, გრძელდება ქართული კულტურის, ხელოვნებისა და ეკლესიური ცხოვრების განვითარება.<ref name="Rayfield" /><ref name="Suny" /> |} === ქრონოლოგია — ევროპა === {| class="wikitable sortable mw-collapsible" style="width:100%; font-size:95%; border:2px solid #a2a9b1;" |+ style="caption-side:top; padding:10px; background:#eaecf0; color:#202122; font-size:115%; font-weight:bold; border:1px solid #a2a9b1;" | შუა საუკუნეების ევროპული ქრონოლოგია ! style="width:12%; background:#e2f0d9;" | თარიღი ! style="width:30%; background:#e2f0d9;" | მოვლენა ! style="width:20%; background:#e2f0d9;" | რეგიონი / სახელმწიფო ! style="width:38%; background:#e2f0d9;" | მნიშვნელობა / შენიშვნა |- | [[313]] | [[მილანის ედიქტი]] | [[რომის იმპერია]] | ქრისტიანობის ლეგალიზაცია რომის იმპერიაში.<ref name="BritannicaChristianity">{{Cite web |title=Christianity in the Roman Empire |url=https://www.britannica.com/topic/Christianity |publisher=Encyclopaedia Britannica |access-date=2026-06-02}}</ref> |- | [[325]] | [[ნიკეის პირველი საეკლესიო კრება]] | [[ნიკეა]]; [[რომის იმპერია]] | ქრისტიანული დოგმატიკის ერთ-ერთი ძირითადი საყრდენის ჩამოყალიბება.<ref name="BritannicaNicaea">{{Cite web |title=Council of Nicaea |url=https://www.britannica.com/event/First-Council-of-Nicaea-325 |publisher=Encyclopaedia Britannica |access-date=2026-06-02}}</ref> |- | [[378]] | [[ადრიანოპოლის ბრძოლა]] | [[ბალკანეთი]] | გუთებმა დაამარცხეს რომაელები; ბრძოლაში დაიღუპა იმპერატორი [[ვალენტი]].<ref name="Wickham" /> |- | [[395]] | რომის იმპერიის ადმინისტრაციული გაყოფა | [[ევროპა]]; [[რომის იმპერია]] | იმპერია საბოლოოდ გაიყო აღმოსავლეთ და დასავლეთ ნაწილებად.<ref name="Wickham" /> |- | [[410]] | რომის აოხრება | [[იტალია]] | [[ვესტგუთები|ვესტგუთთა]] მეფე [[ალარიხ I]]-ის მიერ [[რომი|რომის]] აღება.<ref name="Wickham" /> |- | [[439]] | [[კართაგენი|კართაგენის]] დაპყრობა ვანდალების მიერ | [[ჩრდილოეთი აფრიკა]] | [[ვანდალები|ვანდალთა]] სამეფოს გაძლიერება და დასავლეთ ხმელთაშუაზღვისპირეთში რომაული გავლენის შესუსტება.<ref name="Wickham" /> |- | [[451]] | [[კატალაუნის ბრძოლა|კატალაუნის ველების ბრძოლა]] | [[გალია]] | რომაულ-გერმანულმა ძალებმა შეაჩერეს [[ჰუნები|ჰუნთა]] წინსვლა.<ref name="Heather">{{Cite book |last=Heather |first=Peter |title=The Fall of the Roman Empire: A New History of Rome and the Barbarians |publisher=Oxford University Press |year=2006 |isbn=978-0-19-532541-6}}</ref> |- | [[455]] | რომის აოხრება | [[იტალია]] | ვანდალების მიერ რომის აოხრება.<ref name="Heather" /> |- | [[476]] | [[დასავლეთ რომის იმპერიის დაცემა]] | [[იტალია]] | [[რომულუს ავგუსტულუსი|რომულუს ავგუსტულუსის]] გადაყენება; ტრადიციულად მიიჩნევა დასავლეთ რომის იმპერიის დასასრულად.<ref name="BritannicaMiddleAges" /> |- | [[486]] | სუასონის ბრძოლა | [[გალია]] | [[ფრანკები|ფრანკთა]] მეფე [[ხლოდვიგ I]]-ის გამარჯვება და ფრანკთა ძალაუფლების გაძლიერება.<ref name="Collins">{{Cite book |last=Collins |first=Roger |title=Early Medieval Europe, 300–1000 |publisher=Palgrave Macmillan |year=2010 |isbn=978-0-230-00673-7}}</ref> |- | დაახლ. [[496]] | [[ხლოდვიგ I|ხლოდვიგ I-ის]] მონათვლა | [[ფრანკთა სამეფო]] | ფრანკთა სამეფოს ქრისტიანიზაციის მნიშვნელოვანი ეტაპი.<ref name="Collins" /> |- | [[529]] | [[ბენედიქტელთა ორდენი|ბენედიქტური]] წესდების ჩამოყალიბება; ათენის აკადემიის დახურვა | [[იტალია]]; [[საბერძნეთი]] | დასავლურ მონასტრულ ცხოვრებას მიეცა მყარი ორგანიზაციული საფუძველი; ათენის აკადემიის დახურვა ხშირად ანტიკური ფილოსოფიური სკოლის სიმბოლურ დასასრულად განიხილება.<ref name="Brown">{{Cite book |last=Brown |first=Peter |title=The Rise of Western Christendom: Triumph and Diversity, A.D. 200–1000 |publisher=Wiley-Blackwell |year=2013 |isbn=978-1-118-30126-5}}</ref> |- | [[532]] | [[ნიკას აჯანყება]] | [[კონსტანტინოპოლი]]; [[ბიზანტიის იმპერია]] | [[იუსტინიანე I|იუსტინიანე I-ის]] მმართველობის ერთ-ერთი უდიდესი შიდა კრიზისი.<ref name="Evans">{{Cite book |last=Evans |first=J. A. S. |title=The Age of Justinian: The Circumstances of Imperial Power |publisher=Routledge |year=1996 |isbn=978-0-415-02209-5}}</ref> |- | [[533]]–[[554]] | იუსტინიანე I-ის ომები ვანდალებთან და ოსტგუთებთან | [[ჩრდილოეთი აფრიკა]]; [[იტალია]] | [[ბიზანტიის იმპერია|აღმოსავლეთ რომის იმპერიის]] მცდელობა, დაებრუნებინა დასავლეთის ყოფილი რომაული მიწები.<ref name="Evans" /> |- | [[537]] | [[აია სოფია|აია სოფიას]] დასრულება | [[კონსტანტინოპოლი]] | იუსტინიანეს ეპოქის არქიტექტურული და რელიგიური სიმბოლო.<ref name="Evans" /> |- | [[541]]–[[542]] | იუსტინიანეს შავი ჭირი | [[ხმელთაშუა ზღვა|ხმელთაშუაზღვისპირეთი]] | მძიმე დემოგრაფიული და ეკონომიკური კრიზისი.<ref name="Wickham" /> |- | [[568]] | ლანგობარდების შესვლა იტალიაში | [[იტალია]] | იტალიაში ახალი გერმანული სამეფოს ჩამოყალიბების დასაწყისი.<ref name="Collins" /> |- | [[590]]–[[604]] | [[გრიგოლ I|პაპ გრიგოლ I დიდის]] პონტიფიკატი | [[რომი]] | პაპობის გაძლიერება, მისიონერული საქმიანობა და საეკლესიო ადმინისტრაციის მოწესრიგება.<ref name="Brown" /> |- | [[622]] | [[ჰიჯრა]] | [[არაბეთის ნახევარკუნძული]] | [[მუჰამედი|მუჰამედის]] გადასვლა მექიდან მედინაში; ისლამური წელთაღრიცხვის დასაწყისი.<ref name="Kennedy">{{Cite book |last=Kennedy |first=Hugh |title=The Great Arab Conquests: How the Spread of Islam Changed the World We Live In |publisher=Da Capo Press |year=2007 |isbn=978-0-306-81728-1}}</ref> |- | [[632]] | [[მუჰამედი|მუჰამედის]] გარდაცვალება | [[არაბეთი]] | ისლამური სახელმწიფოს სწრაფი გაფართოების დასაწყისი.<ref name="Kennedy" /> |- | [[636]] | [[იარმუკის ბრძოლა]] | [[სირია]] | [[ბიზანტიის იმპერია|ბიზანტიის]] მძიმე მარცხი არაბებთან.<ref name="Kennedy" /> |- | [[651]] | [[სასანიანთა იმპერია|სასანიანთა იმპერიის]] დაცემა | [[ირანი]] | ირანის დიდი ნაწილის მუსლიმური დაპყრობა.<ref name="Kennedy" /> |- | [[711]]–[[718]] | ომაიანთა მიერ იბერიის ნახევარკუნძულის დაპყრობა | [[იბერიის ნახევარკუნძული]]; [[ესპანეთი]] | [[ალ-ანდალუსი|ალ-ანდალუსის]] ჩამოყალიბების წინაპირობა.<ref name="Kennedy" /> |- | [[717]]–[[718]] | კონსტანტინოპოლის არაბული ალყა | [[კონსტანტინოპოლი]] | ბიზანტიამ შეაჩერა არაბთა წინსვლა აღმოსავლეთ ევროპისკენ.<ref name="Treadgold">{{Cite book |last=Treadgold |first=Warren |title=A History of the Byzantine State and Society |publisher=Stanford University Press |year=1997 |isbn=978-0-8047-2630-6}}</ref> |- | [[732]] | [[პუატიეს ბრძოლა]] | [[გალია]]; [[საფრანგეთი]] | ფრანკებმა შეაჩერეს მუსლიმური ძალების წინსვლა დასავლეთ ევროპაში.<ref name="Collins" /> |- | [[751]] | [[პიპინ მოკლე|პიპინ მოკლეს]] გამეფება | [[ფრანკთა სამეფო]] | კაროლინგთა დინასტიის ხელისუფლების დამკვიდრება.<ref name="McKitterick">{{Cite book |last=McKitterick |first=Rosamond |title=Charlemagne: The Formation of a European Identity |publisher=Cambridge University Press |year=2008 |isbn=978-0-521-88672-7}}</ref> |- | [[754]]–[[756]] | პიპინის დონაცია | [[იტალია]] | პაპის საერო ძალაუფლების გაფართოების ერთ-ერთი საფუძველი.<ref name="McKitterick" /> |- | [[768]]–[[814]] | [[კარლოს დიდი|კარლოს დიდის]] მმართველობა | [[დასავლეთი ევროპა]] | ფრანკთა სახელმწიფოს გაძლიერება და დასავლეთ ევროპის მნიშვნელოვანი პოლიტიკური გაერთიანება.<ref name="McKitterick" /> |- | [[800]] | [[კარლოს დიდი|კარლოს დიდის]] იმპერატორად კურთხევა | [[რომი]] | დასავლეთში იმპერიული ტიტულის აღდგენა.<ref name="McKitterick" /> |- | [[843]] | [[ვერდენის ხელშეკრულება]] | [[დასავლეთი ევროპა]] | კაროლინგთა იმპერიის დაყოფა.<ref name="McKitterick" /> |- | [[862]] | რიურიკის მოწოდება | [[აღმოსავლეთი ევროპა]] | ტრადიციულად უკავშირდება რუსის სახელმწიფოებრივი საწყისების ჩამოყალიბებას.<ref name="Franklin">{{Cite book |last=Franklin |first=Simon |last2=Shepard |first2=Jonathan |title=The Emergence of Rus 750–1200 |publisher=Longman |year=1996 |isbn=978-0-582-49091-8}}</ref> |- | [[863]] | [[კირილე და მეთოდე|კირილესა და მეთოდეს]] მისია | [[ცენტრალური ევროპა]] | სლავური მწიგნობრობისა და ქრისტიანული მისიის მნიშვნელოვანი ეტაპი.<ref name="Brown" /> |- | [[910]] | კლიუნის სააბატოს დაარსება | [[ბურგუნდია]]; [[საფრანგეთი]] | მონასტრული რეფორმის მნიშვნელოვანი ცენტრი.<ref name="Power" /> |- | [[962]] | [[ოტო I დიდი|ოტო I-ის]] იმპერატორად კურთხევა | [[გერმანია]]; [[იტალია]] | [[საღვთო რომის იმპერია|საღვთო რომის იმპერიის]] ჩამოყალიბება.<ref name="Power" /> |- | [[988]] | კიევის რუსეთის გაქრისტიანება | [[აღმოსავლეთი ევროპა]] | [[ვლადიმირ I დიდი|ვლადიმირ დიდის]] მმართველობის მნიშვნელოვანი რელიგიურ-პოლიტიკური აქტი.<ref name="Franklin" /> |- | დაახლ. [[1000]] | [[ლეიფ ერიქსონი|ლეიფ ერიქსონის]] მოგზაურობა ვინლენდში | [[ჩრდილოეთი ატლანტიკა]] | ევროპელთა ერთ-ერთი ადრეული გადასვლა ჩრდილოეთ ამერიკაში.<ref name="Davies">{{Cite book |last=Davies |first=Norman |title=Europe: A History |publisher=Oxford University Press |year=1996 |isbn=978-0-19-820171-7}}</ref> |- | [[1054]] | [[დიდი სქიზმა]] | [[ევროპა]] | ქრისტიანული ეკლესიის გაყოფა დასავლურ კათოლიკურ და აღმოსავლურ მართლმადიდებელ ეკლესიებად.<ref name="Power" /> |- | [[1066]] | [[ჰასტინგის ბრძოლა]] | [[ინგლისი]] | ნორმანთა მიერ ინგლისის დაპყრობა.<ref name="Davies" /> |- | [[1071]] | [[მანასკერტის ბრძოლა]] | [[ანატოლია]] | ბიზანტიის მარცხი სელჩუკებთან; ანატოლიაში თურქული ძალების გაძლიერება.<ref name="Treadgold" /> |- | [[1075]]–[[1122]] | ინვესტიტურისათვის ბრძოლა | [[გერმანია]]; [[იტალია]] | პაპობასა და იმპერატორს შორის დაპირისპირება საეკლესიო თანამდებობათა დანიშვნის უფლებაზე.<ref name="Power" /> |- | [[1088]] | [[ბოლონიის უნივერსიტეტი|ბოლონიის უნივერსიტეტის]] დაარსება | [[იტალია]] | ევროპის ერთ-ერთი უძველესი უნივერსიტეტი.<ref name="Power" /> |- | [[1095]]–[[1099]] | [[პირველი ჯვაროსნული ლაშქრობა]] | [[ლევანტი]] | [[1099]] წელს ჯვაროსნებმა აიღეს [[იერუსალიმი]].<ref name="RileySmith">{{Cite book |last=Riley-Smith |first=Jonathan |title=The Crusades: A History |publisher=Yale University Press |year=2005 |isbn=978-0-300-10128-7}}</ref> |- | [[1122]] | ვორმსის კონკორდატი | [[გერმანია]] | ინვესტიტურისათვის ბრძოლის კომპრომისული დასრულება.<ref name="Power" /> |- | [[1147]]–[[1149]] | [[მეორე ჯვაროსნული ლაშქრობა]] | [[ლევანტი]] | ჯვაროსნული მოძრაობის ახალი ეტაპი, რომელიც სამხედრო თვალსაზრისით წარუმატებელი აღმოჩნდა.<ref name="RileySmith" /> |- | [[1187]] | [[ჰატინის ბრძოლა]] | [[პალესტინა]] | [[სალადინი|სალადინის]] გამარჯვება და იერუსალიმის დაკარგვა ჯვაროსნების მიერ.<ref name="RileySmith" /> |- | [[1189]]–[[1192]] | [[მესამე ჯვაროსნული ლაშქრობა]] | [[ლევანტი]] | ევროპელი მონარქების ლაშქრობა იერუსალიმის დასაბრუნებლად.<ref name="RileySmith" /> |- | [[1204]] | კონსტანტინოპოლის აღება მეოთხე ჯვაროსნული ლაშქრობის დროს | [[კონსტანტინოპოლი]] | ბიზანტიის დროებითი დაცემა და ლათინთა იმპერიის შექმნა.<ref name="RileySmith" /> |- | [[1215]] | [[მაგნა კარტა]] | [[ინგლისი]] | მეფის ძალაუფლების სამართლებრივი შეზღუდვის მნიშვნელოვანი დოკუმენტი.<ref name="Davies" /> |- | [[1217]]–[[1221]] | [[მეხუთე ჯვაროსნული ლაშქრობა]] | [[ეგვიპტე]]; [[ლევანტი]] | ჯვაროსნული სტრატეგიის გადატანა ეგვიპტეზე.<ref name="RileySmith" /> |- | [[1223]] | კალკის ბრძოლა | [[აღმოსავლეთი ევროპა]] | მონღოლთა პირველი მასშტაბური შეტაკება აღმოსავლეთ ევროპულ ძალებთან.<ref name="May">{{Cite book |last=May |first=Timothy |title=The Mongol Conquests in World History |publisher=Reaktion Books |year=2012 |isbn=978-1-86189-867-8}}</ref> |- | [[1228]]–[[1229]] | [[მეექვსე ჯვაროსნული ლაშქრობა]] | [[ლევანტი]] | [[ფრიდრიხ II (საღვთო რომის იმპერატორი)|ფრიდრიხ II-მ]] დიპლომატიური გზით დროებით დაიბრუნა იერუსალიმი.<ref name="RileySmith" /> |- | [[1241]] | მოჰის ბრძოლა და ლეგნიცის ბრძოლა | [[უნგრეთი]]; [[პოლონეთი]] | მონღოლთა გამარჯვებები ცენტრალურ ევროპაში.<ref name="May" /> |- | [[1258]] | ბაღდადის აღება მონღოლების მიერ | [[მესოპოტამია]] | აბასიანთა ხალიფატის პოლიტიკური ცენტრის დაცემა.<ref name="May" /> |- | [[1261]] | კონსტანტინოპოლის დაბრუნება ბიზანტიელთა მიერ | [[კონსტანტინოპოლი]] | ბიზანტიის იმპერიის აღდგენა პალეოლოგოსთა დინასტიის დროს.<ref name="Treadgold" /> |- | [[1291]] | აკრის დაცემა | [[ლევანტი]] | ჯვაროსანთა უკანასკნელი მნიშვნელოვანი საყრდენის დაკარგვა წმინდა მიწაზე.<ref name="RileySmith" /> |- | [[1309]]–[[1377]] | ავინიონის ტყვეობა | [[საფრანგეთი]] | პაპობის რეზიდენციის გადატანა ავინიონში.<ref name="Holmes" /> |- | [[1337]]–[[1453]] | [[ასწლიანი ომი]] | [[საფრანგეთი]]; [[ინგლისი]] | ხანგრძლივი სამხედრო-დინასტიური დაპირისპირება ინგლისსა და საფრანგეთს შორის.<ref name="Holmes" /> |- | [[1347]]–[[1351]] | [[შავი ჭირი]] ევროპაში | [[ევროპა]] | შუა საუკუნეების ევროპის ერთ-ერთი უმძიმესი დემოგრაფიული კატასტროფა.<ref name="Benedictow">{{Cite book |last=Benedictow |first=Ole J. |title=The Black Death 1346–1353: The Complete History |publisher=Boydell Press |year=2004 |isbn=978-1-84383-214-0}}</ref> |- | [[1356]] | ოქროს ბულა | [[საღვთო რომის იმპერია]] | იმპერატორის არჩევის წესის სამართლებრივი მოწესრიგება.<ref name="Holmes" /> |- | [[1378]]–[[1417]] | დასავლეთის [[დიდი სქიზმა|სქიზმა]] | [[ევროპა]] | პაპობის კრიზისი, როდესაც ერთდროულად არსებობდა ორი ან სამი პაპი.<ref name="Holmes" /> |- | [[1389]] | [[კოსოვოს ბრძოლა (1389)|კოსოვოს ბრძოლა]] | [[ბალკანეთი]] | ოსმალთა გავლენის გაძლიერება ბალკანეთში.<ref name="Davies" /> |- | [[1410]] | [[გრიუნვალდის ბრძოლა]] | [[პოლონეთი]]; [[ლიტვა]] | ტევტონთა ორდენის მარცხი პოლონეთ-ლიტვის გაერთიანებულ ძალებთან.<ref name="Davies" /> |- | [[1414]]–[[1418]] | [[კონსტანცის საეკლესიო კრება|კონსტანცის კრება]] | [[ევროპა]] | დასავლეთის სქიზმის დასრულება; [[1415]] წელს იან ჰუსის სიკვდილით დასჯა.<ref name="Holmes" /> |- | [[1439]] | ფლორენციის კრება | [[იტალია]] | აღმოსავლურ და დასავლურ ეკლესიებს შორის უნიის ახალი მცდელობა.<ref name="Holmes" /> |- | დაახლ. [[1440]]-იანი წლები | გუტენბერგის მოძრავი შრიფტის გამოყენება | [[გერმანია]] | წიგნის ბეჭდვის რევოლუციის დასაწყისი.<ref name="Davies" /> |- | [[1453]] | [[კონსტანტინოპოლის აღება]] | [[კონსტანტინოპოლი]] | ბიზანტიის იმპერიის დასასრული; შუა საუკუნეების ერთ-ერთი პირობითი დასასრული.<ref name="Treadgold" /> |- | [[1455]] | გუტენბერგის ბიბლია | [[გერმანია]] | ბეჭდური წიგნის გავრცელების ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ნიმუში.<ref name="Davies" /> |- | [[1461]]–[[1487]] | ვარდების ომები | [[ინგლისი]] | ინგლისის დინასტიური ომები; [[1485]] წლის ბოსუორთის ბრძოლით ტიუდორების დინასტიის აღზევება დაიწყო.<ref name="Holmes" /> |- | [[1478]] | ესპანეთის [[ინკვიზიცია|ინკვიზიციი]]ს დაარსება | [[ესპანეთი]] | კათოლიკური მონარქიის რელიგიური პოლიტიკის გამკაცრება.<ref name="Davies" /> |- | [[1492]] | [[გრანადის დაცემა]] და [[ქრისტეფორე კოლუმბის მიერ აღმოჩენილი ამერიკა|კოლუმბის პირველი მოგზაურობა]] | [[ესპანეთი]]; [[ატლანტის ოკეანე]] | რეკონკისტის დასრულება და ევროპული გეოგრაფიული გაფართოების ახალი ეტაპი.<ref name="Davies" /> |- | [[1494]] | [[იტალიური ომები]]ს დასაწყისი | [[იტალია]] | [[საფრანგეთი|საფრანგეთის]], [[ესპანეთი|ესპანეთისა]] და [[საღვთო რომის იმპერია|საღვთო რომის იმპერიის]] ბრძოლა იტალიისათვის.<ref name="Holmes" /> |- | [[1517]] | [[მარტინ ლუთერი|ლუთერი]]ს [[95 თეზისი]] | [[გერმანია]] | [[რეფორმაცია|რეფორმაციის]] დასაწყისი და ადრეული ახალი დროის ერთ-ერთი მთავარი მიჯნა.<ref name="Davies" /> |} === ქრონოლოგია — საქართველო === {| class="wikitable sortable mw-collapsible" style="width:100%; font-size:95%; border:2px solid #a2a9b1;" |+ style="caption-side:top; padding:10px; background:#eaecf0; color:#202122; font-size:115%; font-weight:bold; border:1px solid #a2a9b1;" | საქართველოს შუა საუკუნეების ქრონოლოგია ! style="width:12%; background:#fff2cc;" | თარიღი ! style="width:31%; background:#fff2cc;" | მოვლენა ! style="width:19%; background:#fff2cc;" | რეგიონი / სახელმწიფო ! style="width:38%; background:#fff2cc;" | მნიშვნელობა / შენიშვნა |- | დაახლ. [[337]] | [[ქართლის გაქრისტიანება]] | [[ქართლი]] | ქრისტიანობა ქართლის სამეფოს სახელმწიფო რელიგიად იქცა; მოვლენა უკავშირდება [[მირიან III|მირიან III-სა]] და [[წმინდა ნინო|წმინდა ნინოს]].<ref name="Rapp" /><ref name="Suny" /> |- | [[V საუკუნე|V საუკუნის]] მეორე ნახევარი | [[ვახტანგ I გორგასალი|ვახტანგ I გორგასლის]] რეფორმები | [[აღმოსავლეთი საქართველო]] | სამეფო ხელისუფლების გაძლიერება, ეკლესიის ორგანიზაციული მოწესრიგება და [[თბილისი|თბილისის]] პოლიტიკური მნიშვნელობის ზრდა.<ref name="Rayfield" /><ref name="Suny" /> |- | [[482]]–[[484]] | [[ვახტანგ I გორგასალი|ვახტანგ I გორგასლის]] აჯანყება სასანიანთა წინააღმდეგ | [[ქართლი]]; [[კავკასია]] | ქართლის ანტისასანური ბრძოლის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ეტაპი.<ref name="Rayfield" /> |- | დაახლ. [[523]] | გურგენ მეფის აჯანყება [[სასანიანთა იმპერია|სასანიანთა ირანის]] წინააღმდეგ | [[ქართლი]] | ქართლის სამეფო ხელისუფლების დასუსტებისა და სასანური ზეწოლის გაძლიერების წინაპირობა.<ref name="Rapp" /> |- | დაახლ. [[580]] | ქართლის სამეფო ხელისუფლების გაუქმება | [[აღმოსავლეთი საქართველო]] | სასანიანთა ირანმა ქართლში მეფობა გააუქმა და მმართველობა მარზპანის ინსტიტუტს დაუქვემდებარა.<ref name="Rapp" /> |- | [[591]] | ბიზანტია-სასანიანთა შეთანხმება ქართლზე | [[სამხრეთი კავკასია]] | ქართლის ტერიტორია [[ბიზანტიის იმპერია|ბიზანტიასა]] და [[სასანიანთა იმპერია|სასანიანთა ირანს]] შორის გავლენის სფეროებად გაიყო.<ref name="Rapp" /> |- | [[627]]–[[628]] | [[ჰერაკლე (ბიზანტია)|ჰერაკლე კეისრის]] ლაშქრობა კავკასიაში | [[ქართლი]]; [[თბილისი]] | ბიზანტია-სასანიანთა ომების კონტექსტში თბილისი ალყაში მოექცა და რეგიონში ძალთა ბალანსი შეიცვალა.<ref name="Treadgold" /><ref name="Rapp" /> |- | [[VII საუკუნე|VII საუკუნის]] შუა ხანები | არაბთა პირველი ლაშქრობები კავკასიაში | [[სამხრეთი კავკასია]] | არაბთა პოლიტიკური და სამხედრო გავლენის დასაწყისი საქართველოში.<ref name="Suny" /> |- | [[736]]–[[738]] | მურვან ყრუს ლაშქრობები | [[საქართველო]] | არაბთა მძიმე ლაშქრობებმა მნიშვნელოვნად დააზიანა ქართული პოლიტიკური ცენტრები.<ref name="Rayfield" /> |- | [[VIII საუკუნე|VIII საუკუნე]] | [[თბილისის საამირო|თბილისის საამიროს]] ჩამოყალიბება | [[თბილისი]] | არაბული პოლიტიკური ადმინისტრაციის დამკვიდრება აღმოსავლეთ საქართველოში.<ref name="Suny" /> |- | [[780]]-იანი წლები | [[აშოტ I კურაპალატი|აშოტ I კურაპალატის]] მოღვაწეობის დასაწყისი | [[ტაო-კლარჯეთი]] | [[ბაგრატიონები|ბაგრატიონთა]] პოლიტიკური აღმავლობისა და ტაო-კლარჯეთის გაძლიერების მნიშვნელოვანი ეტაპი.<ref name="Suny" /> |- | [[853]] | ბუღა თურქის ლაშქრობა და თბილისის აოხრება | [[თბილისი]] | არაბთა სამხედრო ექსპედიცია, რომელმაც დაასუსტა თბილისის საამირო და რეგიონული ძალები.<ref name="Rayfield" /> |- | [[888]] | [[ადარნასე IV|ადარნასე IV-ის]] „ქართველთა მეფედ“ კურთხევა | [[ტაო-კლარჯეთი]] | ბაგრატიონთა სამეფო ტიტულის აღდგენა და ქართული სახელმწიფოებრიობის კონსოლიდაციის მნიშვნელოვანი ეტაპი.<ref name="Suny" /> |- | [[978]] | [[ბაგრატ III (საქართველოს მეფე)|ბაგრატ III-ის]] გამეფება აფხაზთა სამეფოში | [[დასავლეთი საქართველო]] | საქართველოს გაერთიანების ერთ-ერთი გადამწყვეტი წინაპირობა.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1001]] | [[დავით III კურაპალატი|დავით III კურაპალატის]] მემკვიდრეობის საკითხი | [[ტაო]] | ბიზანტიის ჩარევამ საქართველოს სამხრეთ-დასავლეთის პოლიტიკურ მდგომარეობაზე მნიშვნელოვანი გავლენა მოახდინა.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1008]] | [[ბაგრატ III (საქართველოს მეფე)|ბაგრატ III]] — აფხაზთა და ქართველთა მეფე | [[საქართველო]] | ერთიანი ქართული მონარქიის ჩამოყალიბების ძირითადი ეტაპი.<ref name="Rayfield" /><ref name="Suny" /> |- | [[1014]] | [[გიორგი I (საქართველოს მეფე)|გიორგი I-ის]] გამეფება | [[საქართველო]] | საქართველოსა და ბიზანტიას შორის დაპირისპირების ახალი ეტაპის დასაწყისი.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1021]]–[[1022]] | საქართველო-ბიზანტიის ომი | [[სამხრეთი საქართველო]]; [[ანატოლია]] | შირიმნის ბრძოლისა და შემდგომი შეთანხმებების შედეგად სამხრეთ-დასავლეთ კავკასიაში ძალთა განლაგება შეიცვალა.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1073]] | დიდგვაროვანთა აჯანყება [[გიორგი II (საქართველოს მეფე)|გიორგი II-ის]] წინააღმდეგ | [[საქართველო]] | ცენტრალური ხელისუფლების სისუსტის გამოვლენა.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1080]]-იანი წლები | დიდი თურქობა | [[საქართველო]] | სელჩუკთა შემოსევებმა გამოიწვია მძიმე დემოგრაფიული, ეკონომიკური და პოლიტიკური კრიზისი.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1089]] | [[დავით IV აღმაშენებელი|დავით IV აღმაშენებლის]] გამეფება | [[საქართველო]] | სახელმწიფო რეფორმებისა და ქვეყნის გაძლიერების დასაწყისი.<ref name="Rayfield" /><ref name="Suny" /> |- | [[1103]] | [[რუის-ურბნისის საეკლესიო კრება]] | [[ქართლი]] | ეკლესიისა და სახელმწიფო მმართველობის რეფორმირების მნიშვნელოვანი ეტაპი.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1104]] | კახეთ-ჰერეთის შემოერთება | [[აღმოსავლეთი საქართველო]] | აღმოსავლეთ საქართველოს გაერთიანება ცენტრალური სამეფო ხელისუფლების ქვეშ.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1106]] | [[გელათის მონასტერი|გელათის მონასტრისა]] და აკადემიის დაარსება | [[იმერეთი]] | ქართული განათლებისა და კულტურის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ცენტრის შექმნა.<ref name="Suny" /> |- | [[1118]] | ყივჩაღთა ჩამოსახლება | [[საქართველო]] | დავით IV-ის სამხედრო რეფორმის მნიშვნელოვანი ნაწილი.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1121]] | [[დიდგორის ბრძოლა]] | [[ქართლი]] | საქართველოს გადამწყვეტი გამარჯვება სელჩუკურ კოალიციაზე.<ref name="Rayfield" /><ref name="Suny" /> |- | [[1122]] | თბილისის აღება | [[თბილისი]] | თბილისი კვლავ იქცა საქართველოს სამეფოს დედაქალაქად.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1124]] | ანისის აღება | [[სომხეთი]] | საქართველოს გავლენის გაფართოება სამხრეთ კავკასიაში.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1156]] | [[გიორგი III (საქართველოს მეფე)|გიორგი III-ის]] გამეფება | [[საქართველო]] | ბაგრატიონთა სამეფო ხელისუფლების გაძლიერების გაგრძელება.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1177]]–[[1178]] | ორბელთა აჯანყება | [[საქართველო]] | დიდგვაროვანთა წინააღმდეგ სამეფო ხელისუფლების განმტკიცების მნიშვნელოვანი ეტაპი.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1184]] | [[თამარ მეფე|თამარ მეფის]] გამეფება | [[საქართველო]] | საქართველოს „ოქროს ხანის“ უმაღლესი ეტაპის დასაწყისი.<ref name="Rayfield" /><ref name="Suny" /> |- | [[1185]] | ყუთლუ-არსლანის დასის გამოსვლა | [[საქართველო]] | სამეფო ხელისუფლებისა და დიდებულთა ნაწილის პოლიტიკური დაპირისპირება.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1195]] | შამქორის ბრძოლა | [[სამხრეთი კავკასია]] | საქართველოს გამარჯვება აზერბაიჯანის ათაბაგის წინააღმდეგ.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1202]]–[[1203]] | ბასიანის ბრძოლა | [[ანატოლია]] | საქართველოს გამარჯვება რუმის სასულთნოს ძალებზე.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1204]] | [[ტრაპიზონის იმპერია|ტრაპიზონის იმპერიის]] შექმნა | [[შავი ზღვა|შავიზღვისპირეთი]] | საქართველოს მხარდაჭერით ჩამოყალიბდა ტრაპიზონის იმპერია, რომელიც შავი ზღვის აღმოსავლეთ რეგიონში მნიშვნელოვან ძალად იქცა.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1213]] | [[თამარ მეფე|თამარ მეფის]] გარდაცვალება | [[საქართველო]] | საქართველოს პოლიტიკური ძლიერების უმაღლესი ეტაპის დასრულების სიმბოლური თარიღი.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1220]]–[[1223]] | მონღოლთა პირველი გამოჩენა საქართველოში | [[საქართველო]] | მონღოლთა სადაზვერვო-დამრბევი ლაშქრობები სამხრეთ კავკასიაში.<ref name="May" /><ref name="Rayfield" /> |- | [[1225]] | გარნისის ბრძოლა | [[სომხეთი]] | ქართველთა მარცხი ხვარაზმშაჰ ჯალალედინთან.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1226]] | ჯალალედინის მიერ თბილისის აღება | [[თბილისი]] | საქართველოს პოლიტიკური და დემოგრაფიული მდგომარეობის მძიმე გაუარესება.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1236]]–[[1240]] | მონღოლთა ბატონობის დამყარება საქართველოში | [[საქართველო]] | საქართველო მონღოლთა პოლიტიკური და საგადასახადო სისტემის გავლენის ქვეშ მოექცა.<ref name="May" /><ref name="Rayfield" /> |- | [[1259]] | [[დავით VI ნარინი|დავით VI ნარინის]] აჯანყება | [[დასავლეთი საქართველო]] | მონღოლთა წინააღმდეგ ბრძოლისა და დასავლეთ საქართველოს ცალკე პოლიტიკური ცენტრის ჩამოყალიბების წინაპირობა.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1260]] | [[დავით VII ულუ|დავით VII ულუს]] აჯანყება | [[აღმოსავლეთი საქართველო]] | მონღოლთა ბატონობის წინააღმდეგ აღმოსავლეთ საქართველოს წინააღმდეგობის გამოვლენა.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1299]]–[[1302]] | [[გიორგი V ბრწყინვალე|გიორგი V ბრწყინვალის]] პირველი მეფობა | [[საქართველო]] | გიორგი V-ის პოლიტიკური აღზევების დასაწყისი.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1314]]–[[1346]] | [[გიორგი V ბრწყინვალე|გიორგი V ბრწყინვალის]] მმართველობა | [[საქართველო]] | ქვეყნის გაერთიანება, მონღოლთა ბატონობისგან გათავისუფლება და სამეფო ხელისუფლების აღდგენა.<ref name="Rayfield" /><ref name="Suny" /> |- | [[1348]] | შავი ჭირი საქართველოში | [[სამხრეთი კავკასია]] | დემოგრაფიული და ეკონომიკური მძიმე დარტყმა.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1386]]–[[1403]] | [[თემურლენგი|თემურ-ლენგის]] ლაშქრობები საქართველოში | [[საქართველო]] | მრავალჯერადმა შემოსევებმა მნიშვნელოვნად დააზიანა ქვეყნის ეკონომიკა და პოლიტიკური სტრუქტურა.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1444]] | ვარნის ბრძოლა და მისი რეგიონული შედეგები | [[ბალკანეთი]]; [[შავი ზღვა|შავიზღვისპირეთი]] | ოსმალთა გაძლიერებამ სამხრეთ კავკასიის გეოპოლიტიკურ გარემოზეც მოახდინა გავლენა.<ref name="Davies" /> |- | [[1453]] | [[კონსტანტინოპოლის აღება|კონსტანტინოპოლის აღება ოსმალების მიერ]] | [[კონსტანტინოპოლი]] | [[ბიზანტიის იმპერია|ბიზანტიის]] დაცემამ საქართველო კიდევ უფრო მეტად მოაქცია ოსმალეთ-სპარსეთის კონკურენციის სივრცეში.<ref name="Treadgold" /><ref name="Rayfield" /> |- | [[1463]] | ჩიხორის ბრძოლა | [[იმერეთი]] | ერთიანი საქართველოს სამეფოს დაშლის პროცესის მნიშვნელოვანი ეტაპი.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1466]] | [[ბაგრატ VI|ბაგრატ VI-ის]] გამეფება | [[ქართლი]]; [[იმერეთი]] | სამეფო ხელისუფლების კრიზისისა და პოლიტიკური დაშლის გაღრმავება.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1490]] | დარბაზობა და საქართველოს სამეფოს დაშლის იურიდიული გაფორმება | [[საქართველო]] | ერთიანი სამეფოს დაშლის შედეგად ჩამოყალიბდა [[ქართლის სამეფო]], [[კახეთის სამეფო]], [[იმერეთის სამეფო]] და [[სამცხე-საათაბაგო]].<ref name="Rayfield" /><ref name="Suny" /> |- | [[1555]] | [[ამასიის ზავი]] | [[სამხრეთი კავკასია]] | [[ოსმალეთის იმპერია|ოსმალეთსა]] და [[სეფიანთა სახელმწიფო|სეფიანთა ირანს]] შორის სამხრეთ კავკასია გავლენის სფეროებად გაიყო.<ref name="Rayfield" /> |} == რესურსები ინტერნეტში == * [http://www.mittelalterliche-geschichte.de/ შუა საუკუნეების ისტორია, მათიას კლუგე] {{de}} {{en}}. * [http://www.fordham.edu/halsall/ Internet Medieval Sourcebook Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090416220919/http://www.fordham.edu/halsall/ |date=2009-04-16 }} {{en}}. * [http://www.lexikus.de/Themen/Mittelalter თავისუფალი ინტერნეტ-წიგნები შუა საუკუნეების შესახებ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110524120841/http://www.lexikus.de/Themen/Mittelalter |date=2011-05-24 }} {{de}}. == შენიშვნები == <references group="upper-alpha"/> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} <references/> [[კატეგორია:შუა საუკუნეები| ]] gl2l6bv170la7inzq5mce5inty0k04r 5406680 5406679 2026-06-04T07:59:34Z შალვა მინდაძე 11 168465 /* ქრონოლოგია — საქართველო */ 5406680 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width:320px; font-size:90%; text-align:center; border:2px solid #800080; background:#F9F9F9;" |- | colspan="2" style="background:#800080; color:white; font-size:110%; padding:4px;" | '''შუა საუკუნეები''' |- | colspan="2" | [[ფაილი:Canterbury Cathedral, window nXV detail (46220634195).jpg|320px|alt=კენტერბერის ტაძრის მინანქარი]] |- | colspan="2" style="background:#E6E6FA; font-size:85%; font-style:italic; color:#000080; padding:2px;" | Med. Aev. |- ! style="background:#D8BFD8; color:black; width:40%;" | დასაწყისი | style="background:white;" | {{circa|[[500]]}} |- ! style="background:#D8BFD8; color:black;" | დასასრული | style="background:white;" | [[1500]] |- ! style="background:#D8BFD8; color:black;" | წინარე | style="background:white;" | ანტიკური ისტორია, გვიანი ანტიკა |- ! style="background:#D8BFD8; color:black;" | შემდგომი | style="background:white;" | ადრეული ახალი ხანა, [[რენესანსი]], [[ახალი დრო|ახალი ერა]] |- ! style="background:#D8BFD8; color:black;" | მოიცავს | style="background:white;" | ადრეული შუა საუკუნეები, [[განვითარებული შუა საუკუნეები]], [[გვიანი შუა საუკუნეები]] |- ! style="background:#D8BFD8; color:black;" | საკვანძო მოვლენები | style="background:white; text-align:left;" | * [[დასავლეთ რომის იმპერიის დაცემა]] * [[ისლამის გავრცელება]] * [[ვერდენის ხელშეკრულება]] * [[დიდი სქიზმა|აღმოსავლეთ–დასავლეთის განხეთქილება]] * [[ჯვაროსნული ომები]] * [[მაგნა კარტა]] * [[ასწლიანი ომი]] * [[შავი ჭირი]] * [[კონსტანტინოპოლის დაცემა]] * [[ამერიკის აღმოჩენა ქრისტეფორე კოლუმბის მიერ|ჩრდილოეთ ამერიკის აღმოჩენა]] |- ! style="background:#D8BFD8; color:black;" | ხანგრძლივობა | style="background:white;" | {{circa|[[1000]]}} წელი |} [[ფაილი:Europe map 450 ka.png|მინი|222px|ევროპა ჩვენი წელთაღრიცხვით [[450]] წელს, შუა საუკუნეების დასაწყისში]] '''შუა საუკუნეები''' მოიცავდა დაახლოებით [[V საუკუნე]]დან [[XV საუკუნე|XV საუკუნეს]] ბოლომდე პერიოდს, რაც შეესაბამება პოსტკლასიკურ ხანას მსოფლიო ისტორიაში. იგი დაიწყო დასავლეთ რომის იმპერიის დაცემით და გადაიზარდა [[რენესანსი|რენესანსში]], ვიდრე ახალ ხანამდე. შუა საუკუნეები დაყოფილია სამ ტრადიციულ პერიოდად და მოიცავს დასავლური ისტორიის შუა ეტაპს: [[ანტიკური ხანა|ანტიკურ ხანას]], შუა საუკუნეებს და [[ახალი დრო|ახალ ხანა]]ს. თავად შუა საუკუნეები იყოფა: ადრეულ, განვითარებულ და [[გვიანი შუა საუკუნეები|გვიანი]] საუკუნეების ეტაპებად. მოსახლეობის კლება, [[ურბანიზაცია|კონტრურბანიზაცია]], ცენტრალიზებული ხელისუფლების დაშლა, შემოსევები და სხვადასხვა ტომთა [[მიგრაცია|მასობრივი მიგრაციები]], რომლებიც გვიან ანტიკურ ხანაში დაიწყო, გაგრძელდა ადრეულ შუა საუკუნეებამდე. მასშტაბურმა გადაადგილებებმა მიგრაციების ხანაში, მათ შორის გერმანული ტომების, ჩამოაყალიბა ახალი სამეფოები [[დასავლეთ რომის იმპერია|დასავლეთ რომის იმპერიის]] ნარჩენებზე. [[VII საუკუნე]]ში [[ჩრდილოეთი აფრიკა]] და აღმოსავლეთი — ოდესღაც [[ბიზანტიის იმპერია|ბიზანტიის იმპერიის]] ნაწილი — მოექცა [[ომაიანთა სახალიფო|ომაიანთა]] სახალიფოს ხელისუფლების ქვეშ [[მუჰამედი|მუჰამედის]] მემკვიდრეთა დაპყრობის შემდეგ. მიუხედავად იმისა, რომ საზოგადოებაში და პოლიტიკურ სტრუქტურებში მნიშვნელოვანი ცვლილებები მოხდა, [[ანტიკური ხანა|ანტიკურ ხანასთან]] წყვეტა სრულად არ მოხდა. [[ბიზანტიის იმპერია]], როგორც [[რომის იმპერია|რომის პირდაპირი მემკვიდრე]], ჯერ კიდევ არსებობდა აღმოსავლეთ ხმელთაშუაზღვის რეგიონში და მნიშვნელოვან ძალას წარმოადგენდა. იმპერიის სამართლის კოდექსი — [[Corpus Iuris Civilis|''Corpus Juris Civilis'']] ანუ „იუსტინიანეს კოდექსი“ — ხელახლა იქნა აღმოჩენილი ჩრდილოეთ იტალიაში [[XI საუკუნე]]ში. დასავლეთში, უმეტესმა სამეფომ შეინარჩუნა რამდენიმე არსებული რომაული ინსტიტუტი. [[მონასტერი|მონასტრები]] იქმნებოდა, რადგან ქრისტიანიზაციის კამპანიები გრძელდებოდა [[პაგანიზმი#ევროპის პრე-ქრისტიანული რელიგიები|ევროპის მარჩხობელი პაგანების]] მიმართ. [[ფრანკები|ფრანკებმა]], [[კაროლინგების დინასტია|კაროლინგების დინასტიის]] ხელმძღვანელობით, დროებით შექმნეს კაროლინგების იმპერია [[VIII საუკუნე]]ის ბოლოსა და [[IX საუკუნე]]ის დასაწყისში. ეს იმპერია მოიცავდა დასავლეთ ევროპის დიდ ნაწილს, თუმცა მალევე დაეცა შიდა სამოქალაქო ომების, ისე გარე შემოსევების ზეწოლის გამო: ჩრდილოეთიდან [[ვიკინგები]]ს, აღმოსავლეთიდან მაგიარების, სამხრეთიდან კი [[სარაცინები]]ს. განვითარებულ შუა საუკუნეებში, რომელიც დაიწყო [[1000]] წლის შემდეგ, ევროპის მოსახლეობა მნიშვნელოვნად გაიზარდა, რადგან ტექნოლოგიურმა და სასოფლო-სამეურნეო მიღწევებმა ვაჭრობის გაფურჩქვნის შესაძლებლობა მისცა, ხოლო კლიმატის ცვლილებამ ნამატის რაოდენობის გაზრდა გამოიწვია.<ref>Bloch, M. ''Feudal Society''. Routledge, 1961.</ref> [[მანორალიზმი]] — [[გლეხი|გლეხთა]] სამეურნეო ერთეულებად, ანუ სოფლის თემებად ორგანიზება, სადაც ისინი ვალდებულნი იყვნენ მიწათმფლობელისთვის ქირისა და ბეგარის (შრომითი ვალდებულების) გაწევას, და [[ფეოდალიზმი]] — როგორც პოლიტიკური-სამართლებრივი სისტემა, რომლის მიხედვითაც [[რაინდი|რაინდები]] და ქვედასაფეხურზე მყოფი ფეოდალები სამხედრო სამსახურს უწევდნენ თავიანთ [[მთავარი|სუზერენს]], სანაცვლოდ კი იღებდნენ მიწის სარგებლობისა და ფლობის უფლებას, სწორედ ეს წარმოადგენდა საზოგადოებრივი წყობის ძირითად ფორმებს განვითარებულ შუა საუკუნეებში.<ref>დუბი, ჟ. ''ევროპის ეკონომიკური განვითარების დასაწყისი''. თბ., 2002.</ref> ამ ეპოქამ ასევე მოიტანა აღმოსავლეთსა და დასავლეთს შორის განხეთქილება ანუ [[დიდი სქიზმა|„დიდი სქიზმა“]] [[1054]] წელს, რითაც [[ქრისტიანობა]]მ ერთიანობა დაკარგა. [[ჯვაროსნული ომები]], პირველად პაპის მიერ ნაქადაგები წინაპირობებით დაწყებული ომი [[1095]] წელს, იყო სამხედრო დაპირსპირება, დასავლეთევროპელი ქრისტიანების მხრიდან [[წმინდა მიწა|წმინდა მიწის]] დაბრუნებისათვის მუსლიმთა წინააღმდეგ. მეფეები თანდათან გახდნენ ცენტრალიზებული ეროვნული სახელმწიფოთა მეთაურები, რამაც შეამცირა დანაშაულობი და ძალადობა, თუმცა ერთიანი [[ქრისტიანობა|ქრისტიანული სამყარო]]ს იდეალი უფრო შორეული გახადა.<ref>Southern, R. W. ''The Making of the Middle Ages''. Yale University Press, 1953.</ref> ინტელექტუალური ცხოვრება გამოირჩეოდა [[სქოლასტიკა|სქოლასტიკით]] — ფილოსოფიით, რომელიც ამტკიცებდა რწმენისა და გონების შერწყმას, და [[უნივერსიტეტი|უნივერსიტეტების]] დაარსებით. [[თომა აქვინელი|თომა აქვინელის]] თეოლოგია, [[ჯოტო დი ბონდონე|ჯოტოს]] ფერწერა, [[დანტე ალიგიერი|დანტეს]] და [[ჯეფრი ჩოსერი|ჩოსერის]] პოეზია, [[მარკო პოლო]]ს მოგზაურობა და [[გოთური არქიტექტურა|გოთური არქიტექტურა]] — მათ შორის [[შარტრი|შარტრის ტაძარი]] — წარმოადგენს ამ პერიოდისა და [[გვიანი შუა საუკუნეები|გვიან შუა საუკუნეებში]] გადასვლის ერთ-ერთ გამორჩეულ მიღწევას.<ref>Le Goff, J. ''Medieval Civilization 400–1500''. Blackwell, 1988.</ref> == ტერმინი და პერიოდიზაცია == ტერმინი „შუა საუკუნეები“ სათავეს იღებს ადრეულ ახალ დროში, როდესაც [[ჰუმანიზმი|ჰუმანისტმა]] მეცნიერებმა ისტორიულ ეპოქას ანტიკურობის დასასრულიდან მის აღორძინებამდე „შუა“, ასევე „ბნელი საუკუნეები“ უწოდეს. ჰუმანისტები მსოფლიო ისტორიას სამ ნაწილად ყოფდნენ: ძველი, შუა და ახალი ისტორია. მსოფლიო ისტორიის „სამწევროვანი“ დაყოფა ისტორიკოსთა უმრავლესობამ გაიაზრა, მაგრამ ისინი ერთსულოვანნი არ იყვნენ ამ პერიოდიზაციის კონკრეტულ მიჯნების განსაზღვრისას. არსებობს რამდენიმე მოსაზრება თუ როდის მთავრდება ძველი ისტორია და იწყება შუა საუკუნეები: # [[ქრისტიანობა|ქრისტიანობის]] ლეგალიზაციით, [[მილანის ედიქტი]]თ ([[313]] წელი); # [[რომის იმპერია|რომის იმპერიის]] დასავლეთისა და [[აღმოსავლეთ რომის იმპერია|აღმოსავლეთის იმპერიებად]] დაყოფა ([[395]] წელი); # [[ალარიხ I|ალარიხის]] მიერ რომის აღება ([[410]] წელი); # [[დასავლეთ რომის იმპერია|დასავლეთ რომის იმპერიის]] დაცემა ([[476]] წელი). შუა საუკუნეებსა და ახალ ისტორიას შორის მიჯნად კი [[XV საუკუნე|XV საუკუნის]] მიწურულსა და [[XVI საუკუნე|XVI საუკუნის]] დასაწყისს მიიჩნევს. ამ ორ ეპოქის წყალგამყოფად შემდეგი ძირითადი თარიღი სახელდება: # [[იოჰან გუტენბერგი|იოჰან გუტენბერგის]] მიერ წიგნის საბეჭდი დაზგის გამოგონება (დაახლ. [[1440]]-იანი წლები); # [[ოსმალეთის იმპერია|ოსმალების]] მიერ [[კონსტანტინოპოლი|კონსტანტინოპოლის]] აღება ([[1453]] წელი); # [[დიდი გეოგრაფიული აღმოჩენები]] ([[1492]] წლიდან); # [[რეფორმაცია|რეფორმაციის]] დასაწყისი [[საღვთო რომის იმპერია|გერმანიაში]] ([[1517]] წელი). შუა საუკუნეების შიდა პერიოდიზაციაც სამ ძირითად ეტაპად იყოფა, რომლებიც ერთმანეთისაგან სოციალ-ეკონომიკური, პოლიტიკური და კულტურული განვითარების ხასიათით განსხვავდებიან. პირველი, ადრეული შუა საუკუნეების პერიოდი იწყება [[V საუკუნე|V საუკუნის]] დასასრულით და [[1000]] წლამდე გრძელდება. ეს არის ხალხთა გადასახლების, ფეოდალიზმის საზოგადოებრივ სისტემად ჩამოყალიბების, ბარბაროსული, ადრეფეოდალური სამეფოების წარმოქმნის დრო. კულტურის დროებითი დაცემა თანდათანობით აღმავლობით იცვლება, რაშიც გადამწყვეტი როლი ქრისტიანულმა ეკლესიამ შეასრულა. მეორე, განვითარებული შუა საუკუნეების პერიოდი ([[1000]]–[[1300]] წლები) — ფეოდალური ურთიერთობების აყვავების ხანა. მისთვის დამახასიათებელია აგრეთვე ქალაქების მასობრივი ზრდა, მათში თვითმართველობის გაჩენა, სასაქონლო-ფულადი ურთიერთობების განვითარება, თავისუფალი მოქალაქეობის ჩამოყალიბება. ამ პერიოდში ძლიერდება ეკლესიის გავლენა. მესამე, გვიანდელი შუა საუკუნეების ხანაში ([[XIV საუკუნე|XIV]]–[[XV საუკუნე]]ები), მზადდება ნიადაგი ახალი დროისთვის: ყალიბდება ახალი მსოფლმხედველობა, შეიმჩნევა მნიშვნელოვანი სამეცნიერო-ტექნიკური მიღწევები და ქალაქის სამეურნეო სისტემაში წინარეკაპიტალისტური ურთიერთობების ელემენტები. სწორედ ამ ხანაში იწყება დიდი გეოგრაფიული აღმოჩენებიც. შუა საუკუნეების ავტორები ისტორიას ყოფდნენ პერიოდებად, მაგალითად, [[ექვსი ხანა]] ან [[ოთხი იმპერია]], და საკუთარ ეპოქას მიიჩნევდნენ ბოლო პერიოდად [[სამყაროს აღსასრული|სამყაროს დასასრულამდე]].<ref name=mommsen236>Mommsen „Petrarch's Conception of the 'Dark Ages'“ ''Speculum'' გვ. 236–237</ref> როდესაც ისინი საკუთარ ხანას აღწერდნენ, მას „ახალს“ უწოდებდნენ.<ref name=Dailyx>Singman ''Daily Life'' გვ. x</ref> [[1330-იანები|1330-იან]] წლებში იტალიელი ჰუმანისტი და პოეტი [[პეტრარკა|ფრანჩესკო პეტრარკა]] წინაქრისტიანულ ხანას {{lang|la|antiqua}} („ძველი“) უწოდა, ხოლო ქრისტიანულ ეპოქას — {{lang|la|nova}} („ახალი“).<ref name=idea>Knox "[https://web.archive.org/web/20120203005134/http://www.boisestate.edu/courses/latemiddleages/renaissance/historyren.shtml History of the Idea of the Renaissance]"</ref> პეტრარკა [[რომის იმპერია|რომის იმპერიის]] დაცემის შემდგომ საუკუნეებს მიიჩნევდა [[ბნელი საუკუნეები|„ბნელ ხანად“]] კლასიკური ანტიკურობის „სინათლესთან“ შედარებით.<ref name=Mommsen227>Mommsen „Petrarch's Conception of the 'Dark Ages'“ ''Speculum'' გვ. 227–228</ref> [[ლეონარდო ბრუნი]] იყო პირველი [[ისტორიკოსი]], რომელმაც გამოიყენა სამნაწილიანი პერიოდიზაცია თავის ნაშრომში ''ფლორენციელი ხალხის ისტორია'' ([[1442]]), სადაც შუა ეპოქად განსაზღვრა „რომის იმპერიის დაცემასა და [[XI საუკუნე]]სა და [[XII საუკუნე|XII საუკუნეებში]] ქალაქური ცხოვრების აღორძინებას შორის არსებული პერიოდი“. <ref name=Brunixvii>Bruni ''History of the Florentine people'' გვ. xvii–xviii</ref> სამნაწილიანი [[პერიოდი (პერიოდული სისტემა)|პერიოდიზაცია]] სტანდარტად დამკვიდრდა [[XVII საუკუნე|XVII საუკუნეში]], როდესაც გერმანელმა ისტორიკოსმა [[კრისტოფერ ცელარიუსი|კრისტოფ ცელარიუსმა]] ისტორია დაყო სამ ნაწილად: [[ანტიკური ხანა|ანტიკური]], შუასაუკუნეები და [[ახალი დრო|ახალი დრო]].<ref name=Murray4>Murray „Should the Middle Ages Be Abolished?“ ''Essays in Medieval Studies'' გვ. 4</ref> შუა საუკუნეების ყველაზე გავრცელებულ საწყის წერტილად მიიჩნევა [[500]] წელი,<ref>"[http://dictionary.reference.com/browse/Middle%20Ages Middle Ages]" Dictionary.com</ref> თუმცა [[ლეონარდო ბრუნი|ბრუნიმ]] პირველად გამოიყენა [[476]] წელი.<ref name="Wickham86">Wickham, Chris. ''The Inheritance of Rome: A History of Europe from 400 to 1000''. Penguin, 2009, გვ. 86.</ref>{{efn-ua|ეს არის წელი, როდესაც [[დასავლეთ რომის იმპერია|დასავლეთ რომის იმპერიის]] ბოლო იმპერატორი იტალიიდან განიდევნა.<ref name="Wickham86" />}} ევროპის პერიფერიულ რეგიონებში ხშირად გამოიყენება უფრო გვიანი საწყისი თარიღები.<ref>მაგალითად, [[სკანდინავია]] — Helle, Kouri და Olesen (რედ.) ''Cambridge History of Scandinavia Part 1'' (გვ. 6), სადაც საწყისი თარიღია [[1000]], ან [[რუსეთი]] — Martin ''Medieval Russia 980–1584''</ref> მთლიანად ევროპის მასშტაბით, შუა საუკუნეების დასასრულად ხშირად განიხილება [[1500]],<ref>იხ. სათაურები: Watts ''Making of Polities Europe 1300–1500'', Epstein ''Economic History of Later Medieval Europe 1000–1500'' ან Holmes (რედ.) ''Oxford History of Medieval Europe''</ref> თუმცა უნივერსალური შეთანხმება საბოლოო თარიღზე არ არსებობს. კონტექსტის მიხედვით, სხვადასხვა მოვლენას იყენებენ: [[კონსტანტინოპოლის აღება]] ოსმალთა მიერ ([[1453]]), [[ქრისტეფორე კოლუმბი|კოლუმბის]] პირველი მოგზაურობა [[ამერიკა|ამერიკისკენ]] ([[1492]]) ან [[რეფორმაცია]] ([[1517]]).<ref name="Davies291">Davies, Norman. ''Europe: A History''. Oxford University Press, 1996, გვ. 291.</ref> ინგლისელი ისტორიკოსები ხშირად [[ბოსვორთის ბრძოლა|ბოსვორთის ველის ბრძოლას]] ([[1485]]) მიიჩნევენ დასასრულად.<ref>იხ. სათაური: Saul ''Companion to Medieval England 1066–1485''</ref> [[ესპანეთი|ესპანეთისთვის]] კი ფართოდ გამოყენებულია [[ფერდინანდ II (არაგონი)|ფერდინანდ II-ის]] სიკვდილი ([[1516]]), [[ისაბელ I კასტილიელი|ისაბელ I]]-ის სიკვდილი ([[1504]]) ან [[გრანადის დაცემა|გრანადის დაპყრობა]] ([[1492]]).<ref>Kamen ''Spain 1469–1714'' გვ. 29</ref> ისტორიკოსები რომანულ ენებზე მოსაუბრე ქვეყნებში შუა საუკუნეებს ორ ნაწილად ყოფენ: ადრეულ „მაღალ“ და მოგვიანო „დაბალ“ პერიოდებად. ინგლისურენოვანი ისტორიკოსები, გერმანელი კოლეგების მაგალითზე, ჩვეულებრივ ყოფენ სამ ეტაპად: „ადრეული“, „მაღალი“ და „გვიანი“ შუა საუკუნეები.<ref name="Power304">Power, Daniel. ''The Central Middle Ages: Europe 950–1320''. Routledge, 2004, გვ. 304.</ref>[[XIX საუკუნე|XIX საუკუნეში]] ხშირად მთელ შუა საუკუნეებს მოიხსენიებდნენ, როგორც [[ბნელი საუკუნეები|„ბნელ საუკუნეებს“]],<ref name=mommsen226>Mommsen „Petrarch's Conception of the 'Dark Ages'“ ''Speculum'' გვ. 226</ref> თუმცა ამ პერიოდიზაციის გავრცელების შემდეგ ეს ტერმინი შეზღუდულად, ძირითადად ადრეული შუა საუკუნეებისთვის გამოიყენებოდა, სულ მცირე ისტორიკოსთა შორის. ==რომის იმპერიის გვიანდელი ხანა == {{Main|რომის იმპერია}} [[ფაილი:Venice city scenes - in St. Mark's square - St Mark's Basilica (11002237996).jpg|thumb|200px|გვიანი რომის ქანდაკება ოთხი [[ტეტრარქია|ტეტრარქის]] [[პორტრეტი]] ოთხი ტეტრარქის გამოსახულებით, რომელიც ინახება [[ვენეცია]]ში, იტალია.<ref name=Tansey242>Tansey, et al. ''Gardner's Art Through the Ages''. გვ. 242.</ref>]] [[რომის იმპერია]]ს უდიდესი ტერიტორიული გაფართოება [[II საუკუნე]]ში ჰქონდა; მომდევნო ორ საუკუნეში დაიწყო რომის კონტროლის თანდათანობითი შესუსტება მის გარე ტერიტორიებზე.<ref name=Cunliffe391>Cunliffe. ''Europe Between the Oceans''. გვ. 391–393.</ref> ეკონომიკური პრობლემები, მათ შორის ინფლაცია, და საზღვრებზე გარე ზეწოლა გამოიწვია [[III საუკუნის კრიზისი|III საუკუნის კრიზისი]], როდესაც იმპერატორები სწრაფად იცვლებოდნენ ახალი უზურპატორებით.<ref name=Collins3>Collins. ''Early Medieval Europe''. გვ. 3–5.</ref> [[III საუკუნე]]ში მნიშვნელოვნად გაიზარდა სამხედრო ხარჯები, განსაკუთრებით ომებში [[სასანიანთა იმპერია|სასანიანთა იმპერიასთან]], რომელიც შუა [[III საუკუნე]]ში გაძლიერდა.<ref name=Heather111>Heather. ''Fall of the Roman Empire''. გვ. 111.</ref> არმია გაორმაგდა, ხოლო [[რომაული ლეგიონი|ლეგიონის]] ნაცვლად ძირითადი ტაქტიკური დანაყოფები გახდა კავალერია და მცირე რაზმები.<ref name=Brown24-25>Brown. ''World of Late Antiquity''. გვ. 24–25.</ref> საგადასახადო ტვირთის ზრდამ შეამცირა [[კურიალები|კურიალთა]] (ქალაქების მიწათმფლობელი ელიტის) რაოდენობა და სურვილი, შეესრულებინათ თავიანთი ვალდებულებები. გაჩნდა პრეტენზიები, რომ იმპერიაში უფრო მეტი საგადასახადო ამკრეფი იყო, ვიდრე გადამხდელი.<ref name=Brown24-25 /> იმპერატორმა [[დიოკლეტიანე]]მ (მმართველობა [[284]]–[[305]]) [[286]] წელს იმპერია აღმოსავლეთ და დასავლეთ ნაწილებად დაყო, თუმცა სამართლებრივად იგი კვლავ ერთიან სახელმწიფოდ მიიჩნეოდა: ერთ ნაწილში გამოცხადებული დადგენილებები ძალაში იყო მეორეშიც.<ref name=Collins9>Collins. ''Early Medieval Europe''. გვ. 9.</ref>{{efn-ua|ეს სისტემა, რომელიც საბოლოოდ მოიცავდა ორ უფროს და ორ უმცროს თანამმართველს, ცნობილია როგორც [[ტეტრარქია]].<ref name=Collins9 />}} [[330]] წელს, სამოქალაქო ომების შემდეგ, [[კონსტანტინე დიდი]]მ (მმართველობა [[306]]–[[337]]) ქალაქი [[ბიზანტიონი]] ხელახლა დააფუძნა როგორც აღმოსავლეთის ახალი დედაქალაქი [[კონსტანტინოპოლი]].<ref name=Collins24>Collins. ''Early Medieval Europe''. გვ. 24.</ref> დიოკლეტიანეს რეფორმებმა გააძლიერა ბიუროკრატია, საგადასახადო სისტემა და არმია, რამაც დროებით გადაარჩინა იმპერია, მაგრამ ვერ აღმოფხვრა ძირითადი პრობლემები: გადაჭარბებული გადასახადები, დაბალი შობადობა და გარე ზეწოლა.<ref name=Cunliffe405>Cunliffe. ''Europe Between the Oceans''. გვ. 405–406.</ref> [[IV საუკუნე]]ში ხშირი იყო სამოქალაქო ომები მეტოქე იმპერატორებს შორის, რამაც საზღვრების დაცვისთვის განკუთვნილი ძალები შეასუსტა და [[ბარბაროსები]]ს შემოჭრა გაამარტივა.<ref name=Collins31>Collins. ''Early Medieval Europe''. გვ. 31–33.</ref> ამავე საუკუნეში რომის საზოგადოება ახალი ფორმით სტაბილიზირდა, რომელიც განსხვავდებოდა [[ანტიკური ხანა|ანტიკური ხანის]] პერიოდისგან: გაღრმავდა უფსკრული მდიდრებსა და ღარიბებს შორის და დაკნინდა მცირე ქალაქების სიცოცხლისუნარიანობა.<ref name=Brown34>Brown. ''World of Late Antiquity''. გვ. 34.</ref> კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი ცვლილება იყო [[ქრისტიანობა|ქრისტიანობის]] გავრცელება იმპერიაში, რომელიც გაგრძელდა [[II საუკუნე]]დან [[V საუკუნე]]მდე.<ref name=Brown65>Brown. ''World of Late Antiquity''. გვ. 65–68.</ref><ref name=Brown82>Brown. ''World of Late Antiquity''. გვ. 82–94.</ref> [[ფაილი:Europe map 450.PNG|thumb|350px|ევროპის პოლიტიკური საზღვრების რუკა დაახლოებით [[450]] წელს]] == ბარბაროსთა თავდასხმები და დასავლეთ რომის იმპერიის დაცემა == [[376]] წელს [[გოთები]], რომლებიც [[ჰუნები|ჰუნებს]] გაურბოდნენ, იმპერატორ [[ვალენტი|ვალენტის]] (მმართველობა [[364]]–[[378]]) ნებართვით დასახლდნენ რომის პროვინციაში [[თრაკია]] ([[ბალკანეთი|ბალკანეთში]]). თუმცა დასახლება არასწორად წარიმართა და რომაელი მოხელეების არასწორი ქმედებების გამო გოთებმა ძარცვა-გლეჯა დაიწყეს.{{efn-ua|რეგიონში რომის სამხედრო სარდლებმა თითქოს გოთებისთვის განკუთვნილი საკვები და სხვა მარაგები მიითვისეს და შემდეგ თავადვე მიჰყიდეს. აჯანყება მაშინ დაიწყო, როცა ერთ-ერთმა რომაელმა სარდალმა გოთი ლიდერების მძევლად აყვანა სცადა, თუმცა ყველას დაჭერა ვერ მოახერხა.<ref name=Collins51>Collins. ''Early Medieval Europe''. გვ. 51.</ref>}} ვალენსი აჯანყების ჩასახშობად გაემართა, თუმცა [[ადრიანოპოლის ბრძოლა|ადრიანოპოლის ბრძოლაში]] [[378]] წლის [[9 აგვისტო|9 აგვისტოს]] დაიღუპა.<ref name=Bauer47>Bauer. ''History of the Medieval World''. გვ. 47–49.</ref> იმპერიას პრობლემებს არა მხოლოდ ჩრდილოეთის ტომობრივი გაერთიანებები უქმნიდნენ, არამედ შიდა განხეთქილებები, განსაკუთრებით [[ქრისტიანობა|ქრისტიანულ]] ეკლესიაში.<ref name=Bauer56>Bauer. ''History of the Medieval World''. გვ. 56–59.</ref> [[400]] წელს [[ვესტგუთები]] დასავლეთ რომის იმპერიაში შეიჭრნენ და, მიუხედავად იმისა რომ დროებით იტალიიდან გაძევდნენ, [[410]] წელს რომი გაძარცვეს.<ref name=Bauer80>Bauer. ''History of the Medieval World''. გვ. 80–83.</ref> [[406]] წელს [[ალანები]], [[ვანდალები]] და [[სვებები]] [[გალია|გალიაში]] გადავიდნენ; მომდევნო სამი წლის განმავლობაში მთელ გალიაში გავრცელდნენ და [[409]] წელს [[პირენეები|პირინეის]] გადალახვით თანამედროვე ესპანეთში გადავიდნენ.<ref name=Collins59>Collins. ''Early Medieval Europe''. გვ. 59–60.</ref> დაიწყო ხალხთა [[მიგრაცია]], როდესაც სხვადასხვა ხალხები, თავდაპირველად ძირითადად [[გერმანელები]], ევროპაში გადაადგილდნენ. [[ფრანკები]], [[ალემანები]] და [[ბურგუნდები]] ჩრდილოეთ გალიაში დასახლდნენ, ხოლო ანგლები, [[საქსები]] და [[იუტები]] ბრიტანეთში გადავიდნენ.<ref name=Cunliffe417>Cunliffe. ''Europe Between the Oceans''. გვ. 417.</ref> ვანდალები [[გიბრალტარის სრუტე]]ზე გადავიდნენ და [[აფრიკა (რომის პროვინცია)|აფრიკის პროვინცია]] დაიპყრეს.<ref name=Collins80>Collins. ''Early Medieval Europe''. გვ. 80.</ref> [[430-იანები|430-იან წლებში]] [[ჰუნები]] შეიჭრნენ იმპერიაში; მათი მეფე [[ატილა]] (მმართველობა [[434]]–[[453]]) [[442]] და [[447]] წლებში ბალკანეთში, [[451]] წელს გალიაში, ხოლო [[452]] წელს იტალიაში შეიჭრა.<ref name=James67>James. ''Europe's Barbarians''. გვ. 67–68.</ref> ჰუნთა საფრთხე [[453]] წლამდე გაგრძელდა, როდესაც ატილა გარდაიცვალა და მისი [[ჰუნები#ატილას იმპერია|კონფედერაცია]] დაიშალა.<ref name=Bauer117>Bauer. ''History of the Medieval World''. გვ. 117–118.</ref> ტომთა ამ თავდასხმებმა მთლიანად შეცვალა დასავლეთ რომის იმპერიის პოლიტიკური და დემოგრაფიული სურათი.<ref name=Cunliffe417 /> [[V საუკუნე|V საუკუნის]] ბოლოსთვის იმპერიის დასავლეთი ნაწილი მცირე პოლიტიკური ერთეულებად დაიშალა, რომელთაც საუკუნის დასაწყისში შემოსეული ტომები მართავდნენ.<ref name=Wickham79>Wickham. ''Inheritance of Rome''. გვ. 79.</ref> დასავლეთ რომის უკანასკნელი იმპერატორის, [[რომულუს ავგუსტულუსი|რომულუს ავგუსტულუსის]] გადაყენება [[476]] წელს ტრადიციულად დასავლეთ რომის იმპერიის დასრულების თარიღად მიიჩნევა.<ref name="Wickham86" />{{efn-ua|ალტერნატიულ თარიღად ხშირად [[480]] მიიჩნევა, რადგან ამ წელს გარდაიცვალა რომულუს ავგუსტულუსის წინამორბედი [[იულიუს ნეპოსი]], რომელიც [[დალმატია]]ში იმპერატორის ტიტულს ინარჩუნებდა.<ref name="Wickham86" />}} [[493]] წლისთვის [[ოსტგუთები|ოსტგოთებ]]მა იტალიის ნახევარკუნძული დაიპყრეს.<ref name=Collins107>Collins. ''Early Medieval Europe''. გვ. 107–109.</ref> [[აღმოსავლეთ რომის იმპერია]], რომელიც დასავლეთის დაცემის შემდეგ [[ბიზანტიის იმპერია|ბიზანტიის იმპერიად]] იწოდებოდა, ვეღარ აკონტროლებდა დაკარგულ დასავლეთის ტერიტორიებს. ბიზანტიის იმპერატორები მხოლოდ პრეტენზიას აცხადებდნენ დასავლეთზე, მაგრამ რეალური ძალაუფლება აღარ ჰქონდათ. დასავლეთის მეფეებს შორის არც ერთს არ გაუბედავს იმპერატორის ტიტულის მიღება, თუმცა ბიზანტია დასავლეთის უმეტეს ნაწილს ვერ აკონტროლებდა. გამონაკლისი იყო მხოლოდ [[იუსტინიანე I|იუსტინიანეს]] მმართველობისას ([[527]]–[[565]]) გოთების ომის დროს ხმელთაშუაზღვისპირეთისა და [[იტალიის ნახევარკუნძული|იტალიის ნახევარკუნძულის]] დროებითი დაბრუნება.<ref name=Collins116>Collins. ''Early Medieval Europe''. გვ. 116–134.</ref> == ადრეული შუა საუკუნეები == === ახალი საზოგადოებები === [[ფაილი:Europe and the Near East at 476 AD.png|thumb|300px|[[ბარბაროსული სამეფოები]] და ტომები დასავლეთ რომის იმპერიის დაცემის შემდეგ]] დასავლეთ ევროპის პოლიტიკური სტრუქტურა შეიცვალა [[რომის იმპერია|რომის იმპერიის]] ერთიანობის დასრულების შემდეგ. მიუხედავად იმისა, რომ ამ ხანის ხალხთა მოძრაობები ხშირად „შემოსევებად“ არის აღწერილი, ისინი მხოლოდ სამხედრო ლაშქრობებს არ წარმოადგენდა, არამედ მთელი ხალხების მიგრაციას იმპერიის ტერიტორიაზე. ასეთ მოძრაობას ხელს უწყობდა დასავლეთ რომის ელიტების უარი, დაეფინანსებინათ არმია ან გადაეხადათ ის გადასახადები, რომლებიც სამხედრო ძალას მიგრაციის შეჩერების საშუალებას მისცემდა.<ref name=Brown122>Brown. ''World of Late Antiquity''. გვ. 122–124.</ref> [[V საუკუნე]]ს იმპერატორები ხშირად კონტროლდებოდნენ სამხედრო ძლევამოსილი პირების მიერ, როგორებიც იყვნენ [[სტილიქონი]] (გ. [[408]]), [[აეციუსი]] (გ. [[454]]), [[ასპარი]] (გ. [[471]]), [[რიციმერი]] (გ. [[472]]) და [[გუნდობადი]] (გ. [[516]]) რომლებიც სრულად ან ნაწილობრივ არარომაული წარმოშობის იყვნენ. დასავლეთ იმპერატორთა დინასტიის შეწყვეტის შემდეგ მათ ადგილს მეფეები იკავებდნენ, რომელთაც ანალოგიური წარმომავლობა ჰქონდათ. ახალი მეფეებისა და რომაული ელიტების ქორწინებები გავრცელებული მოვლენა იყო.<ref name=Wickham95>Wickham. ''Inheritance of Rome''. გვ. 95–98.</ref> ამან გამოიწვია რომაული კულტურის შერწყმა დამპყრობელი ტომების წესჩვეულებებთან. მაგალითად, პოპულარული კრებები, სადაც თავისუფალ მამაკაცებს შეეძლოთ მონაწილეობა პოლიტიკური საკითხების განხილვაში, მეტად გავრცელდა, ვიდრე ეს რომის სახელმწიფოში იყო მიღებული.<ref name=Wickham100>Wickham. ''Inheritance of Rome''. გვ. 100–101.</ref> მატერიალური არტეფაქტები, რომლებიც რომაელებსა და ტომებს ეკუთვნოდათ, ერთმანეთთან ძალიან ჰგავდა — ტომური ნივთები ხშირად რომაულის მიხედვით იყო მოდელირებული.<ref name=Collins100>Collins. ''Early Medieval Europe''. გვ. 100.</ref> ახალი სამეფოების განათლებული და სამეცნიერო კულტურაც რომაული ინტელექტუალური ტრადიციების გაგრძელებას წარმოადგენდა.<ref name=Collins96>Collins. ''Early Medieval Europe''. გვ. 96–97.</ref> მნიშვნელოვანი განსხვავება კი იყო ნელ-ნელა გადასახადებიდან შემოსავლების შემცირება. ბევრი ახალი პოლიტიკური ერთეული არმიას გადასახადებით აღარ ინახავდა; მათ სანაცვლოდ მიწას ან ქირას აძლევდნენ. შესაბამისად, დიდი გადასახადების სისტემა დაიშალა.<ref name=Wickham102>Wickham. ''Inheritance of Rome''. გვ. 102–103.</ref> ომები ხშირი იყო როგორც სამეფოებს შორის, ისე მათი შიგნით. მონობა შემცირდა, რადგან მონათა მიწოდება შესუსტდა, ხოლო საზოგადოება უფრო აგრარულ ხასიათს იღებდა.<ref name=Backman86>Backman. ''Worlds of Medieval Europe''. გვ. 86–91.</ref>{{efn-ua|ინგლისური სიტყვა „slave“ მომდინარეობს ლათინური ტერმინიდან „slavicus“, რომელიც [[სლავები|სლავებს]] აღნიშნავდა.<ref name=Dict261>Coredon. ''Dictionary of Medieval Terms''. გვ. 261.</ref>}} [[ფაილი:Theoderic Quarter Siliqua 80000847.jpg|thumb|left|220px|[[ოსტგოთები|ოსტგოთთა]] ლიდერ [[თეოდორიხ დიდი|თეოდორიხ დიდის]] მონეტა, მოჭრილი [[მილანი]]ში ([[იტალია]]), დაახლ. [[491]]–[[501]] წწ.]] [[V საუკუნე]]დან [[VIII საუკუნე]]მდე პერიოდში ცენტრალიზებული რომაული მმართველობის დაკნინებით დარჩენილი „ვაკუუმი“ ახალმა ხალხებმა და ლიდერებმა შეავსეს.<ref name=Collins96 /> [[ოსტგოთები]] — გოთთა ტომი — [[V საუკუნე|V საუკუნის]] ბოლოს იტალიაში დასახლდნენ [[თეოდორიხ დიდი|თეოდორიხ დიდის]] (გ. [[526]]) ხელმძღვანელობით და ჩამოაყალიბეს ოსტგოთთა სამეფო, რომელიც იტალიელებსა და ოსტგოთებს შორის თანამშრომლობით ხასიათდებოდა (ყოველ შემთხვევაში, თეოდორიხის მეფობის ბოლო წლამდე).<ref name=James82>James. ''Europe's Barbarians''. გვ. 82–88.</ref> [[ბურგუნდები]] [[გალია|გალიაში]] დასახლდნენ; მათი უფრო ადრეული სამეფო [[436]] წელს [[ჰუნები|ჰუნებმა]] გაანადგურეს, რის შემდეგაც [[440-იანები|440-იანებში]] ახალი სამეფო შექმნეს. [[ჟენევა]]სა და [[ლიონი|ლიონს]] შორის მდებარე არეალი [[V საუკუნე|V საუკუნის]] ბოლოსა და [[VI საუკუნე|VI საუკუნის]] დასაწყისში [[ბურგუნდია|ბურგუნდიად]] იქცა.<ref name=James77>James. ''Europe's Barbarians''. გვ. 77–78.</ref> გალიის სხვა რეგიონებში [[ფრანკები]] და [[ბრიტანები|კელტი ბრიტანელები]] მცირე პოლიტიკურ ერთეულებს ქმნიდნენ. ფრანცია (ფრანკთა სამეფო) ჩრდილოეთ გალიაში კონცენტრირდა; მისი ადრეული, შედარებით კარგად ცნობილი მეფეა [[ხილდერიხ I]] (გ. [[481]]). მისი სამარე [[1653]] წელს აღმოაჩინეს და გამორჩეულია მდიდარი [[საფლავის ინვენტარი|საფლავის ინვენტარით]] — იარაღითა და დიდი რაოდენობის ოქროთი.<ref name=James79>James. ''Europe's Barbarians''. გვ. 79–80.</ref> ხილდერიკის ვაჟის, [[ხლოდვიგ I]]-ის (მმართველობა [[509]]–[[511]]) — [[მეროვინგები|მეროვინგთა დინასტიის]] დამფუძნებლის — დროს ფრანკთა სამეფო გაფართოვდა და [[ქრისტიანობა|ქრისტიანობაზე]] მოექცა. [[ბრიტანეთი|ბრიტანელებმა]] — [[ბრიტანეთი|ბრიტანეთის]] (დღევანდელი [[დიდი ბრიტანეთი|დიდი ბრიტანეთის]]) მკვიდრებმა — დასახლება დაიწყეს დღევანდელ [[ბრეტანი]]ში.<ref name=James78>James. ''Europe's Barbarians''. გვ. 78–81.</ref>{{efn-ua|სახელწოდება „ბრეტანი“ სწორედ ამ ბრიტანელთა მიგრაციას უკავშირდება.<ref name=James78 />}} სხვა მონარქიები ჩამოყალიბდა [[ვესტგუთების სამეფო|ვესტგუთთა]] სამეფოში [[იბერიის ნახევარკუნძული|იბერიაზე]], [[სვებები|სვებებში]] — იბერიის ჩრდილო-დასავლეთში — და [[ვანდალთა სამეფო|ვანდალთა სამეფოში]] [[ჩრდილოეთი აფრიკა|ჩრდილოეთ აფრიკაში]].<ref name=James77 /> [[VI საუკუნე]]ში [[ლანგობარდები]] ჩრდილოეთ იტალიაში დასახლდნენ და [[ოსტგუთები|ოსტგუთთა სამეფო]] [[სამთავროები|სამთავროების]] ერთობლიობით ჩაანაცვლეს, რომლებიც ხანდახან ერთობლივ მეფეს ირჩევდნენ. [[VI საუკუნე|VI საუკუნის]] ბოლოს ეს მოდელი მუდმივმა მონარქიამ შეცვალა — [[ლანგობარდთა სამეფო]].<ref name=Collins196>Collins. ''Early Medieval Europe''. გვ. 196–208.</ref> შემოსევებმა/მიგრაციებმა ევროპაში ახალი ეთნიკური ჯგუფების გაჩენა განაპირობეს, თუმცა მოსახლეობის ნაკადები რეგიონების მიხედვით განსხვავდებოდა. მაგალითად, გალიაში დამპყრობლები ბევრად მასშტაბურად დასახლდნენ ჩრდილო-აღმოსავლეთით, ვიდრე სამხრეთ-დასავლეთით. [[სლავები]] [[ცენტრალური ევროპა|ცენტრალურ]] და [[აღმოსავლეთ ევროპა|აღმოსავლეთ ევროპაში]] და [[ბალკანეთის ნახევარკუნძული|ბალკანეთის ნახევარკუნძულზე]] დაფენის. ხალხების გადაადგილებას ენობრივი ცვლილებებიც მოჰყვა. [[ლათინური ენა|ლათინური]] — [[დასავლეთ რომის იმპერია|დასავლეთ რომის იმპერიის]] წიგნიერი ენა — თანდათან [[ვერნაკულარული ენები|ვერნაკულარულმა ენებმა]] შეცვალეს.; ეს ენები ლათინურიდან განვითარდა, მაგრამ მისგან განსხვავდებოდა და ერთობლივად [[რომანტიკული ენები|რომანტიკულ ენებად]] იწოდება. ეს გარდაქმნა საუკუნეებს გაგრძელდა. [[ბიზანტიის იმპერია|ბიზანტიაში]] [[ბერძნული ენა|ბერძნული]] შეინარჩუნდა, ხოლო სლავების მიგრაციამ [[სლავური ენები]] დაამკვიდრა აღმოსავლეთ ევროპაში.<ref name=Davies235>Davies. ''Europe: A History''. გვ. 235–238.</ref> === ბიზანტიის გადარჩენა === [[ფაილი:Sanvitale03.jpg|thumb|right|260px|[[მოზაიკა]], სადაც გამოსახულია [[იუსტინიანე I|იუსტინიანე]] [[რავენა]]ში — ეპისკოპოს მაქსიმიანეს, მცველებსა და კარისკაცებთან ერთად.<ref name=Adams158>Adams. ''History of Western Art''. გვ. 158–159.</ref>]] როდესაც დასავლეთ ევროპაში ახალი სამეფოები ყალიბდებოდა, [[აღმოსავლეთ რომის იმპერია]] უცვლელად შენარჩუნდა და ეკონომიკურმა აღმავლობამ [[VII საუკუნე|VII საუკუნის]] დასაწყისამდე გასტანა. აღმოსავლეთ ნაწილზე შემოსევები შედარებით იშვიათი იყო და უმეტესად [[ბალკანეთი|ბალკანეთში]] ხდება. იმპერიის ტრადიციულ მოწინააღმდეგე [[სასანიანთა იმპერია|სასანიანებთან]] მშვიდობა თითქმის მთელ [[V საუკუნე]]ს გაგრძელდა. აღმოსავლეთ იმპერია განსხვავდებოდა სახელმწიფო და [[ქრისტიანობა|ქრისტიანული ეკლესიის]] მჭიდრო ურთიერთობით — დოგმატიკურმა საკითხებმა პოლიტიკაში ისეთი წონა შეიძინა, როგორიც დასავლეთ ევროპაში არ ჰქონია. მნიშვნელოვანი სამართლებრივი სიახლე იყო [[რომის სამართალი|რომის სამართლის]] კოდიფიკაცია: პირველი მცდელობა — ''Codex Theodosianus'' — დასრულდა [[438]] წელს.<ref name=Wickham81>Wickham. ''Inheritance of Rome''. გვ. 81–83.</ref> იმპერატორ [[იუსტინიანე I|იუსტინიანეს]] (მმართველობა [[527]]–[[565]]) დროს შედგა მეორე, ბევრად უფრო სისტემური კრებული — ''Corpus Juris Civilis''.<ref name=Bauer200>Bauer. ''History of the Medieval World''. გვ. 200–202.</ref> იუსტინიანემვე დაასკვნა [[კონსტანტინოპოლი]]ში [[ჰაგია სოფია|ჰაგია სოფიას]] მშენებლობა და განახორციელა ჩრდილოეთ აფრიკის (ვანდალებისგან) და იტალიის (ოსტგოთებისგან) დაბრუნება [[ველისარიუსი|ველისარიუსის]] (გ. [[565]]) სარდლობით.<ref name=Bauer206>Bauer. ''History of the Medieval World''. გვ. 206–213.</ref><ref name=Collins126>Collins. ''Early Medieval Europe''. გვ. 126, 130.</ref> [[542]] წლის მომაკვდინებელმა [[იუსტინიანეს შავი ჭირი|შავმა ჭირმა]] კი იტალიის სრულ რიკონკისტას ხელი შეუშალა და იმპერია თავდაცვით ზომებზე გადაიყვანა.<ref name=Bauer206 /> იუსტინიანეს სიკვდილის ჟამს ბიზანტიას ეკავა იტალიის უმეტესი ნაწილი, ჩრდილოეთ აფრიკა და მცირე საყრდენი სამხრეთ ესპანეთში. ისტორიკოსთა ნაწილი აკრიტიკებს იუსტინიანეს რიკონკისტას იმპერიის „გადაჭარბებული გაწელვის“ გამო და მიიჩნევს, რომ ამან გზა გაუხსნა ადრეულ მუსლიმანურ დაპყრობებს. თუმცა მისი მემკვიდრეების სირთულეები მხოლოდ ომის გადასახადებით არ იყო გამოწვეული; დიდი პრობლემა იყო იმპერიის არსებითად ცივილური ხასიათი, რის გამოც მობილიზაცია და ჯარის სწრაფი დამატება ჭირდა.<ref name=Brown8>Brown, „Transformation of the Roman Mediterranean“, ''Oxford Illustrated History of Medieval Europe'', გვ. 8–9.</ref> აღმოსავლეთ იმპერიაში დამატებითი ზეწოლა შეიქმნა [[სლავები|სლავების]] ნელი, მაგრამ თანმიმდევრული შეღწევით [[ბალკანეთი|ბალკანეთში]]. პროცესი ეტაპობრივად დაიწყო, მაგრამ [[540-იანები|540-იანების]] ბოლოსთვის სლავური ტომები უკვე [[თრაკია]]სა და ილირიკონში იყვნენ; [[551]] წელს მათ [[ადრიანოპოლი|ადრიანოპოლთან]] იმპერიული არმია დაამარცხეს. [[560-იანები|560-იანებში]] ჩრდილოეთ [[დუნაის]] ნაპირზე დამკვიდრებული [[ავარები]] სწრაფ გაფართოებას შეუდგნენ და [[VI საუკუნე|VI საუკუნის]] ბოლოსთვის ცენტრალურ ევროპაში დომინანტ ძალად იქცნენ, ბიზანტიელ იმპერატორებს რეგულარული ხარკის გადახდას აიძულებდნენ და ძლიერებად დარჩნენ [[796]] წლამდე.<ref name=James95>James. ''Europe's Barbarians''. გვ. 95–99.</ref> მას შემდეგ, რაც იმპერატორმა [[მავრიკიოსი (ბიზანტია)|მავრიკიმ]] (მმართველობა [[582]]–[[602]]) მონაწილეობა მიიღო სასანიანთა დინასტიურ კრიზისში და დაეხმარა [[ხოსრო II|ხოსრო II]]-ს ტახტზე აღზევებაში, შედგა მშვიდობა; მაგრამ მავრიკის დამხობის შემდეგ სასანიანებმა დაიწყეს თავდასხმები და იმპერატორ [[ჰერაკლე (ბიზანტია)|ჰერაკლეს]] (მმართველობა [[610]]–[[641]]) პირველ წლებში [[ეგვიპტე]], [[სირია]] და [[ანატოლია]] დროებით დაიკავეს. ჰერაკლემ წარმატებული საპასუხო ლაშქრობებით დაბრუნება შეძლო; [[628]] წელს დაიდო ზავი და დაკარგული ტერიტორიები კვლავ ბიზანტიას დაუბრუნდა.<ref name=Collins140>Collins. ''Early Medieval Europe''. გვ. 140–143.</ref> === დასავლური საზოგადოება === {{იხილეთ აგრეთვე|ადრეული შუა საუკუნეების ევროპული სამოსი|შუა საუკუნეების სამზარეულო}} [[დასავლეთი ევროპა|დასავლეთ ევროპაში]] ძველი რომაული ელიტის ზოგიერთი ოჯახი გაქრა, ხოლო სხვები საერო საქმეებთან შედარებით უფრო მეტად საეკლესიო საქმიანობაში ჩაერთნენ. [[ლათინური ლიტერატურა|ლათინურ სწავლულობასა]] და განათლებასთან დაკავშირებული ღირებულებები მეტწილად შესუსტდა. მართალია, წერა-კითხვის ცოდნა კვლავ მნიშვნელოვან უნარად რჩებოდა, თუმცა იგი უფრო პრაქტიკულ საჭიროებად იქცა, ვიდრე ელიტური სტატუსის ნიშნად. [[IV საუკუნე|IV საუკუნეში]] [[იერონიმე]]მ, რომელიც [[420]] წელს გარდაიცვალა, სიზმარში იხილა, რომ ღმერთი მას [[ბიბლია|ბიბლიაზე]] მეტად [[ციცერონი]]ს კითხვაში გატარებული დროის გამო საყვედურობდა. [[VI საუკუნე|VI საუკუნეში]] მსგავსი სიზმარი ჰქონდა [[გრიგოლ ტურელი|გრიგოლ ტურელსაც]], რომელიც [[594]] წელს გარდაიცვალა, თუმცა მას ციცერონის კითხვის ნაცვლად [[სტენოგრაფია|სტენოგრაფიის]] შესწავლის გამო გაკიცხვა ესიზმრა.<ref name=Brown174>Brown ''World of Late Antiquity'' pp. 174–175</ref> [[VI საუკუნე|VI საუკუნის]] ბოლოსთვის ეკლესიაში რელიგიური სწავლების მთავარ საშუალებად წიგნი კი არა, მუსიკა და ხელოვნება იქცა.<ref name=Brown181>Brown ''World of Late Antiquity'' p. 181</ref> ინტელექტუალური ძალისხმევის დიდი ნაწილი კლასიკური სწავლულობის მიბაძვას ხმარდებოდა, თუმცა ამავე პერიოდში შეიქმნა რამდენიმე ორიგინალური ნაწარმოებიც, ასევე არსებობდა ზეპირი ტექსტები, რომლებიც დღემდე არ შემონახულა. ეპოქისთვის ტიპური იყო [[სიდონიუს აპოლინარისი]]ს, რომელიც [[489]] წელს გარდაიცვალა, [[კასიოდორე]]ს, რომელიც დაახლოებით [[585]] წელს გარდაიცვალა, და [[ბოეთიუსი]]ს, რომელიც დაახლოებით [[525]] წელს გარდაიცვალა, თხზულებები.<ref name=Brown45>Brown "Transformation of the Roman Mediterranean" ''Oxford Illustrated History of Medieval Europe'' pp. 45–49</ref> ცვლილებები შეეხო საერო საზოგადოებასაც. არისტოკრატიული კულტურის ცენტრში თანდათან მოექცა არა ლიტერატურული საქმიანობა, არამედ დიდ დარბაზებში გამართული საზეიმო ნადიმები. ელიტის სამოსი ძვირფასი ქვებითა და ოქროთი იყო შემკული. დიდებულები და მეფეები მფარველობდნენ მებრძოლთა ამალებს, რომლებიც სამხედრო ძალების ძირითად საყრდენს წარმოადგენდნენ.{{efn-ua|ისტორიკოსები ასეთ ამალებს ''კომიტატუსს'' უწოდებენ, თუმცა ეს ტერმინი თანამედროვე წყაროებში არ გვხვდება. იგი [[XIX საუკუნე|XIX საუკუნეში]] იქნა ადაპტირებული იმ სიტყვიდან, რომელსაც [[II საუკუნე|II საუკუნის]] ისტორიკოსი [[ტაციტუსი]] იყენებდა ბატონის ან მეფის უახლოესი თანამებრძოლების აღსანიშნავად.<ref name=Dict80>Coredon ''Dictionary of Medieval Terms'' p. 80</ref> ''კომიტატუსი'' შედგებოდა ახალგაზრდა მამაკაცებისგან, რომელთაც თავიანთი ბატონისადმი სრული ერთგულება მოეთხოვებოდათ. თუ მათი ფიცით დაკავშირებული ბატონი დაიღუპებოდა, მათაც სიკვდილამდე ბრძოლა უნდა გაეგრძელებინათ.<ref name=Geary56>Geary ''Before France and Germany'' pp. 56–57</ref>}} ელიტაში დიდი მნიშვნელობა ჰქონდა საგვარეულო კავშირებს, ისევე როგორც ერთგულების, სიმამაცისა და ღირსების ღირებულებებს. ამ კავშირებმა არისტოკრატიულ საზოგადოებაში შუღლისა და საგვარეულო დაპირისპირებების გავრცელებას შეუწყო ხელი. ასეთ შემთხვევებს აღწერს [[გრიგოლ ტურელი]] [[მეროვინგები|მეროვინგულ]] [[გალია]]შიც. როგორც ჩანს, დაპირისპირებების უმეტესობა საკმაოდ სწრაფად სრულდებოდა გარკვეული [[ვერგელდი|კომპენსაციის]] გადახდით.<ref name=Wickham189>Wickham ''Inheritance of Rome'' pp. 189–193</ref> ქალები არისტოკრატიულ საზოგადოებაში ძირითადად ცოლებისა და დედების როლით მონაწილეობდნენ; განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი იყო მმართველის დედის სტატუსი მეროვინგულ გალიაში. [[ანგლოსაქსები|ანგლოსაქსურ]] საზოგადოებაში, მცირეწლოვანი მმართველების სიმცირის გამო, დედოფალ-დედებს შედარებით ნაკლები როლი ჰქონდათ, თუმცა ეს ნაწილობრივ მონასტრების [[აბატი|აბატი ქალები]]ს გაზრდილი გავლენით კომპენსირდებოდა. მხოლოდ იტალიაში ჩანს, რომ ქალები ყოველთვის მამაკაცი ნათესავის მფარველობისა და კონტროლის ქვეშ განიხილებოდნენ.<ref name=Wickham195>Wickham ''Inheritance of Rome'' pp. 195–199</ref> [[ფაილი:Frühmittelalterliches Dorf.jpg|ადრეული [[შუა საუკუნეები]]ს [[გლეხობა|გლეხური]] სოფლის რეკონსტრუქცია [[ბავარია]]ში, [[გერმანია]]|მინი|მარცხნივ]] გლეხური საზოგადოება არისტოკრატიასთან შედარებით გაცილებით სუსტად არის დოკუმენტირებული. ისტორიკოსებისთვის ხელმისაწვდომი ცნობების უდიდესი ნაწილი [[არქეოლოგია|არქეოლოგიიდან]] მოდის; [[IX საუკუნე|IX საუკუნემდე]] გლეხური ცხოვრების ამსახველი დეტალური წერილობითი წყაროები მცირე რაოდენობითაა შემონახული. დაბალი სოციალური ფენების შესახებ არსებული აღწერების უმეტესობა ან [[კოდექსი|სამართლებრივი კოდექსებიდან]], ან ზედა ფენების წარმომადგენელ ავტორთა თხზულებებიდან მომდინარეობს.<ref name=Wickham204>Wickham ''Inheritance of Rome'' p. 204</ref> დასავლეთში მიწათმფლობელობის ფორმები ერთგვაროვანი არ იყო. ზოგიერთ რეგიონში მიწები ძლიერ დანაწევრებული იყო, სხვაგან კი ფართო და ერთმანეთთან დაკავშირებული მიწის მასივები ჭარბობდა. ამ განსხვავებებმა გლეხური საზოგადოებების მრავალფეროვნება განაპირობა: ზოგიერთ მათგანზე არისტოკრატი მიწათმფლობელები დომინირებდნენ, სხვები კი შედარებით დიდ ავტონომიას ინარჩუნებდნენ.<ref name=Wickham205>Wickham ''Inheritance of Rome'' pp. 205–210</ref> დასახლების ფორმებიც მნიშვნელოვნად განსხვავდებოდა. ზოგიერთი გლეხი დიდ დასახლებებში ცხოვრობდა, რომელთა მოსახლეობა ზოგჯერ 700 ადამიანს აღწევდა. სხვები რამდენიმე ოჯახისგან შემდგარ მცირე ჯგუფებად სახლდებოდნენ ან ცალკეულ მეურნეობებში ცხოვრობდნენ, რომლებიც სოფლის სივრცეში გაფანტულად იყო განლაგებული. არსებობდა ისეთი რეგიონებიც, სადაც ორი ან მეტი დასახლების ტიპი ერთდროულად იყო გავრცელებული.<ref name=Wickham211>Wickham ''Inheritance of Rome'' pp. 211–212</ref> გვიანრომაული პერიოდისგან განსხვავებით, თავისუფალი გლეხისა და არისტოკრატის სამართლებრივ სტატუსებს შორის მკვეთრი ზღვარი აღარ არსებობდა; თავისუფალი გლეხის ოჯახს, ძლიერი ბატონის სამხედრო სამსახურის მეშვეობით, რამდენიმე თაობის განმავლობაში არისტოკრატიაში დაწინაურებაც შეეძლო.<ref name=Wickham215>Wickham ''Inheritance of Rome'' p. 215</ref> ადრეულ შუა საუკუნეებში მნიშვნელოვნად შეიცვალა რომაული საქალაქო ცხოვრება და კულტურაც. მიუხედავად იმისა, რომ იტალიის ქალაქები დასახლებული დარჩა, მათი ზომა საგრძნობლად შემცირდა. მაგალითად, [[რომი]]ს მოსახლეობა ასიათასებიდან დაახლოებით 30,000-მდე შემცირდა [[VI საუკუნე|VI საუკუნის]] ბოლოსთვის. რომაული ტაძრები ქრისტიანულ ეკლესიებად გადაკეთდა, ხოლო ქალაქის კედლები კვლავ გამოიყენებოდა.<ref name=Brown24-26>Brown "Transformation of the Roman Mediterranean" ''Oxford Illustrated History of Medieval Europe'' pp. 24–26</ref> ჩრდილოეთ ევროპაშიც ქალაქები დაპატარავდა, ხოლო სამოქალაქო ძეგლებსა და სხვა საზოგადოებრივ ნაგებობებს სამშენებლო მასალის მისაღებად შლიდნენ. ახალი სამეფოების ჩამოყალიბება ხშირად გარკვეულ ზრდას იწვევდა იმ ქალაქებში, რომლებიც დედაქალაქებად აირჩიეს.<ref name=City3>Gies and Gies ''Life in a Medieval City'' pp. 3–4</ref> მიუხედავად იმისა, რომ ებრაული თემები რომის იმპერიის ბევრ ქალაქში არსებობდა, [[ებრაელები|ებრაელე]]ბი იმპერიის ქრისტიანობაზე მოქცევის შემდეგ პერიოდულად დევნას განიცდიდნენ. ოფიციალურად ისინი ითმენდნენ, თუმცა მათ მიმართ მოქმედებდა გაქრისტიანების მცდელობები და ზოგჯერ ახალ ტერიტორიებზე დასახლებისკენაც მოუწოდებდნენ.<ref name=Jews191>Loyn "Jews" ''Middle Ages'' p. 191</ref> === ისლამის აღზევება === {{მთავარი|ისლამის გავრცელება|ადრეული მუსლიმური დაპყრობები}} [[ფაილი:Map of expansion of Caliphate.svg|upright=1.3|thumb|[[ადრეული მუსლიმური დაპყრობები]] {{legend|#a1584e|გაფართოება მუჰამედის მმართველობის პერიოდში, [[622]]–[[632]]}} {{legend|#ef9070|გაფართოება მართლმორწმუნე ხალიფების სახალიფოს პერიოდში, [[632]]–[[661]]}} {{legend|#fad07d|გაფართოება ომაიანთა სახალიფოს პერიოდში, [[661]]–[[750]]}}]] [[VI საუკუნე|VI საუკუნის]] ბოლოსა და [[VII საუკუნე|VII საუკუნის]] დასაწყისში [[აღმოსავლეთ რომის იმპერია|აღმოსავლეთ რომის იმპერიასა]] და [[ირანი|ირანში]] რელიგიური წარმოდგენები გარდაქმნის პროცესში იყო. [[იუდაიზმი]] აქტიურ მისიონერულ რელიგიას წარმოადგენდა და მასზე, სულ მცირე, ერთი [[არაბები|არაბი]] პოლიტიკური ლიდერი მაინც მოექცა.{{efn-ua|[[დუ ნუვასი]], დღევანდელი [[იემენი|იემენის]] ტერიტორიაზე არსებული სამეფოს მმართველი, [[525]] წელს იუდაიზმზე მოექცა. ქრისტიანთა შემდგომმა დევნამ კი მისი სამეფოს წინააღმდეგ [[ეთიოპია|ეთიოპიის]] [[აქსუმის სამეფო|აქსუმელთა]] ლაშქრობა და ქვეყნის დაპყრობა გამოიწვია.<ref name=Collins138>Collins ''Early Medieval Europe'' pp. 138–139</ref>}} ამასთანავე, იუდეველი თეოლოგები ქმნიდნენ პოლემიკურ ნაშრომებს, რომლებშიც თავიანთ რელიგიას ქრისტიანული და ისლამური გავლენებისაგან იცავდნენ.<ref>{{Cite book |url=http://dx.doi.org/10.1093/acref/9780199730049.001.0001 |title=The Oxford Dictionary of the Jewish Religion |date=2011-01-01 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-973004-9 |editor-last=Berlin |editor-first=Adele |editor-last2=Grossman |editor-first2=Maxine}}</ref> ქრისტიანობა აქტიურ მისიონერულ საქმიანობას ეწეოდა და მოქცეულთა მოსაპოვებლად სპარსელთა [[ზოროასტრიზმი|ზოროასტრიზმს]] უწევდა კონკურენციას, განსაკუთრებით — [[არაბეთის ნახევარკუნძული|არაბეთის ნახევარკუნძულის]] მოსახლეობაში. ამ მრავალფეროვანმა რელიგიურმა და პოლიტიკურმა გარემოებებმა თავი მოიყარა [[ისლამი|ისლამის]] წარმოშობაში, რომელიც არაბეთში [[მუჰამედი|მუჰამედის]] სიცოცხლეში ჩამოყალიბდა (გ. [[632]]).<ref name=Collins143>Collins ''Early Medieval Europe'' pp. 143–145</ref> მისი გარდაცვალების შემდეგ მუსლიმურმა ძალებმა აღმოსავლეთ რომის იმპერიისა და სპარსეთის დიდი ნაწილი დაიპყრეს. ეს პროცესი დაიწყო სირიის დაპყრობით [[634]]–[[635]] წლებში, გაგრძელდა სპარსეთის დაპყრობით [[637]]–[[642]] წლებში, შემდეგ კი გავრცელდა ეგვიპტეზე [[640]]–[[641]] წლებში, [[მაღრიბის მუსლიმური დაპყრობა|ჩრდილოეთ აფრიკაზე]] [[VII საუკუნე|VII საუკუნის]] მეორე ნახევარში და [[პირენეს ნახევარკუნძული|იბერიის]] ნახევარკუნძულზე [[711]] წელს.<ref name=Collins149>Collins ''Early Medieval Europe'' pp. 149–151</ref> [[714]] წლისთვის მუსლიმური ძალები აკონტროლებდნენ ნახევარკუნძულის დიდ ნაწილს, რომელსაც მათ [[ალ-ანდალუსი]] უწოდეს.<ref name=Reilly52>Reilly ''Medieval Spains'' pp. 52–53</ref> ისლამურმა დაპყრობებმა თავის მწვერვალს [[VIII საუკუნე|VIII საუკუნის]] შუა ხანებში მიაღწია. [[პუატიეს ბრძოლა (732)|ტურის ბრძოლა]]ში [[732]] წელს მუსლიმური ძალების დამარცხებამ ფრანკებს სამხრეთ საფრანგეთის ხელახალი დაპყრობის შესაძლებლობა მისცა; თუმცა ევროპაში ისლამური გაფართოების შეჩერების მთავარი მიზეზი [[ომაიანთა სახალიფო|ომაიანთა სახალიფოს]] დამხობა და მისი [[აბასიანთა სახალიფო|აბასიანთა სახალიფოთი]] ჩანაცვლება იყო. აბასიანებმა დედაქალაქი [[ბაღდადი|ბაღდადში]] გადაიტანეს და ევროპაზე მეტად ახლო აღმოსავლეთზე გაამახვილეს ყურადღება. შედეგად მათ მუსლიმური მიწების ნაწილებზე კონტროლი დაკარგეს. ომაიანთა შთამომავლებმა იბერიის ნახევარკუნძულზე მოიკიდეს ფეხი, [[აღლაბიდები]] ჩრდილოეთ აფრიკას აკონტროლებდნენ, ხოლო [[ტულუნიდები]] ეგვიპტის მმართველებად იქცნენ.<ref name=Brown15>Brown "Transformation of the Roman Mediterranean" ''Oxford Illustrated History of Medieval Europe'' p. 15</ref> [[VIII საუკუნე|VIII საუკუნის]] შუა ხანებისთვის ხმელთაშუა ზღვის რეგიონში ახალი სავაჭრო ურთიერთობები ყალიბდებოდა: ფრანკებსა და არაბებს შორის ვაჭრობამ ძველი [[რომი|რომაული]] [[ეკონომიკა]] ჩაანაცვლა. ფრანკები არაბებს აძლევდნენ ხე-ტყეს, ბეწვეულს, ხმლებსა და დამონებულ ადამიანებს, სანაცვლოდ კი იღებდნენ აბრეშუმსა და სხვა ქსოვილებს, სანელებლებსა და ძვირფას ლითონებს.<ref name=Cunliffe427>Cunliffe ''Europe Between the Oceans'' pp. 427–428</ref> === ვაჭრობა და ეკონომიკა === {{მთავარი|შუა საუკუნეების ეკონომიკური ისტორია}} [[IV საუკუნე|IV]] და [[V საუკუნე|V საუკუნეების]] მიგრაციებმა და შემოსევებმა [[ხმელთაშუა ზღვა|ხმელთაშუა ზღვის]] ირგვლივ არსებული სავაჭრო ქსელები მოშალა. აფრიკული საქონლის ევროპაში შეტანა შეწყდა: თავდაპირველად იგი კონტინენტის შიდა რეგიონებიდან გაქრა, ხოლო [[VII საუკუნე|VII საუკუნისთვის]] მხოლოდ რამდენიმე ქალაქში, მათ შორის [[რომი|რომსა]] და [[ნეაპოლი|ნეაპოლში]], გვხვდებოდა. [[VII საუკუნე|VII საუკუნის]] ბოლოს, მუსლიმური დაპყრობების გავლენით, აფრიკული პროდუქცია [[დასავლეთი ევროპა|დასავლეთ ევროპაში]] აღარ ფიქსირდებოდა. ადრეულ შუა საუკუნეებში ძველი რომაული სამყაროს მთელ სივრცეში შორეული ვაჭრობის საქონლის ადგილობრივი ნაწარმით ჩანაცვლების ტენდენცია გამოიკვეთა. ეს განსაკუთრებით შესამჩნევი იყო იმ მიწებზე, რომლებიც ხმელთაშუა ზღვისპირეთს არ ეკუთვნოდა, მაგალითად, ჩრდილოეთ გალიასა და ბრიტანეთში. არქეოლოგიურ მასალაში აღმოჩენილი არალოკალური წარმოშობის ნივთები, ჩვეულებრივ, ფუფუნების საგნებს წარმოადგენდა. ჩრდილოეთ ევროპაში არა მხოლოდ სავაჭრო ქსელები იყო ადგილობრივი ხასიათის, არამედ მიმოქცევაში არსებული საქონელიც მარტივი იყო — მცირე რაოდენობით კერამიკითა და სხვა შედარებით რთული ნაწარმით. ხმელთაშუაზღვისპირეთში კი კერამიკა კვლავ ფართოდ იყო გავრცელებული და, როგორც ჩანს, იგი არა მხოლოდ ადგილობრივად იწარმოებოდა, არამედ საშუალო მანძილის სავაჭრო ქსელებითაც ვრცელდებოდა.<ref name=Wickham218>Wickham ''Inheritance of Rome'' pp.&nbsp;218–219</ref> დასავლეთის სხვადასხვა გერმანულ სახელმწიფოს საკუთარი [[მონეტა|მონეტები]] ჰქონდა, რომლებიც არსებული რომაული და ბიზანტიური ნიმუშების მიბაძვით იჭრებოდა. ოქროს მონეტების მოჭრა [[VII საუკუნე|VII საუკუნის]] ბოლომდე, [[693]]–[[694]] წლებამდე გაგრძელდა, რის შემდეგაც მეროვინგთა სამეფოში იგი ვერცხლის მონეტამ ჩაანაცვლა. ფრანკთა ძირითადი ვერცხლის მონეტა იყო [[დენარიუსი]] ან [[დენიე]], ხოლო მისი [[ანგლოსაქსები|ანგლოსაქსური]] სახეობა [[პენი|პენის]] სახელით იყო ცნობილი. ამ რეგიონებიდან დენიე, ანუ პენი, [[700]] წლიდან [[1000]] წლამდე პერიოდში მთელ ევროპაში გავრცელდა. სპილენძისა და ბრინჯაოს მონეტები არ იჭრებოდა; ასევე არ იჭრებოდა ოქროს მონეტებიც, სამხრეთ ევროპის გარდა. არც მრავალ ერთეულად ნომინირებული ვერცხლის მონეტები მოჭრილა.<ref name=Coin>Grierson "Coinage and currency" ''Middle Ages''</ref> === ეკლესია და მონაზვნობა === {{მთავარი|ქრისტიანობა შუა საუკუნეებში}} [[ფაილი:Gregory I - Antiphonary of Hartker of Sankt Gallen.jpg|მინი|upright=0.8|[[XI საუკუნე|XI საუკუნის]] მინიატურა, რომელზეც გამოსახულია გრიგოლ დიდი, რომელიც მდივანს კარნახობს]] [[ქრისტიანობა]] არაბთა დაპყრობებამდე [[აღმოსავლეთი ევროპა|აღმოსავლეთ]] და [[დასავლეთი ევროპა|დასავლეთ ევროპას]] შორის ერთ-ერთ უმთავრეს გამაერთიანებელ ფაქტორს წარმოადგენდა, თუმცა [[ჩრდილოეთი აფრიკა|ჩრდილოეთ აფრიკის]] დაპყრობამ ამ რეგიონებს შორის არსებული საზღვაო კავშირები გაწყვიტა. დროთა განმავლობაში [[ბიზანტიის იმპერია|ბიზანტიური]] ეკლესია ენობრივი, პრაქტიკული და [[ლიტურგია|ლიტურგიული]] თვალსაზრისით სულ უფრო მეტად განსხვავდებოდა დასავლური ეკლესიისაგან. აღმოსავლეთის ეკლესია დასავლური [[ლათინური ენა|ლათინურის]] ნაცვლად [[ბერძნული ენა|ბერძნულს]] იყენებდა. თანდათან გამოიკვეთა თეოლოგიური და პოლიტიკური განსხვავებებიც; [[VIII საუკუნე|VIII საუკუნის]] დასაწყისისა და შუა ხანებისთვის ისეთი საკითხები, როგორებიც იყო [[ხატმებრძოლეობა|ხატმებრძოლეობა]], სასულიერო [[ქორწინება]] და სახელმწიფოს კონტროლი ეკლესიაზე, იმდენად გამწვავდა, რომ კულტურული და რელიგიური განსხვავებები მსგავსებებზე უფრო მნიშვნელოვანი გახდა.<ref name=Collins218>Collins ''Early Medieval Europe'' pp. 218–233</ref> ფორმალური განხეთქილება, რომელიც [[დიდი სქიზმა|დიდი სქიზმის]] სახელით არის ცნობილი, [[1054]] წელს მოხდა, როდესაც პაპობა და კონსტანტინოპოლის საპატრიარქო პაპის უზენაესობის საკითხზე დაუპირისპირდნენ ერთმანეთს და ერთმანეთი ეკლესიიდან განკვეთეს. შედეგად, ქრისტიანობა ორ ეკლესიად გაიყო: დასავლური შტო [[რომის კათოლიკური ეკლესია|რომის კათოლიკურ ეკლესიად]], ხოლო აღმოსავლური შტო [[მართლმადიდებელი ეკლესია|მართლმადიდებელ ეკლესიად]] ჩამოყალიბდა.<ref name=Davies328>Davies ''Europe'' pp. 328–332</ref> რომის იმპერიის საეკლესიო სტრუქტურამ დასავლეთში ხალხთა გადაადგილებებსა და შემოსევებს ძირითადად უცვლელად გაუძლო. მიუხედავად ამისა, [[პაპი|პაპობას]] მცირე ავტორიტეტი ჰქონდა და დასავლეთის [[ეპისკოპოსი|ეპისკოპოსთაგან]] მხოლოდ ცოტანი აღიქვამდნენ რომის ეპისკოპოსს რელიგიურ ან პოლიტიკურ წინამძღოლად. [[750]] წლამდე პაპების დიდი ნაწილი უფრო მეტად ბიზანტიურ საქმეებსა და აღმოსავლურ თეოლოგიურ დავებს უთმობდა ყურადღებას. შემონახულია პაპ გრიგოლ დიდის — პაპი [[590]]–[[604]] წლებში — წერილების რეგისტრი, ანუ საარქივო ასლები. ამ 850 წერილიდან უმეტესობა [[იტალია|იტალიისა]] და [[კონსტანტინოპოლი|კონსტანტინოპოლის]] საქმეებს ეხებოდა. დასავლეთ ევროპაში ერთადერთი რეგიონი, სადაც პაპობას რეალური გავლენა ჰქონდა, [[ბრიტანეთი]] იყო; სწორედ იქ გაგზავნა გრიგოლმა [[597]] წელს [[გრიგორიანული მისია]], რომლის მიზანიც [[ანგლოსაქსები|ანგლოსაქსების]] ქრისტიანობაზე მოქცევა იყო.<ref name=WIckham170>Wickham ''Inheritance of Rome'' pp. 170–172</ref> [[V საუკუნე|V]]–[[VII საუკუნე]]ებში დასავლეთ ევროპაში განსაკუთრებით აქტიურობდნენ [[ირლანდია|ირლანდიელი]] მისიონერები: თავდაპირველად ისინი [[ინგლისი|ინგლისსა]] და [[შოტლანდია|შოტლანდიაში]] მოღვაწეობდნენ, შემდეგ კი კონტინენტურ ევროპაშიც გადავიდნენ. ისეთმა [[ბერი|ბერებმა]], როგორებიც იყვნენ [[კოლუმბა]] (გ. [[597]]) და [[კოლუმბანი]] (გ. [[615]]), დააარსეს მონასტრები, ასწავლიდნენ ლათინურსა და ბერძნულს და ქმნიდნენ როგორც საერო, ისე რელიგიურ თხზულებებს.<ref name=Colish62>Colish ''Medieval Foundations'' pp. 62–63</ref> ადრეული შუა საუკუნეები დასავლეთში ქრისტიანული მონაზვნობის აღმავლობის ხანა იყო. ევროპული მონაზვნობის ფორმა იმ ტრადიციებმა და იდეებმა განსაზღვრა, რომლებიც [[ეგვიპტე|ეგვიპტისა]] და [[სირია|სირიის]] [[უდაბნოს მამები|უდაბნოს მამებს]] უკავშირდებოდა. ევროპული მონასტრების უმეტესობა იმ ტიპს მიეკუთვნებოდა, რომელიც სულიერი ცხოვრების საერთო-საზოგადოებრივ გამოცდილებაზე ამახვილებდა ყურადღებას; ეს მიმართულება [[კენობიტიზმი|კენობიტიზმის]] სახელით არის ცნობილი და მისი ფუძემდებელი [[პახომი]] (გ. [[348]]) იყო [[IV საუკუნე|IV საუკუნეში]]. მონაზვნური იდეალები ეგვიპტიდან დასავლეთ ევროპაში [[V საუკუნე|V]]–[[VI საუკუნე]]ებში გავრცელდა, მათ შორის [[ჰაგიოგრაფია|ჰაგიოგრაფიული]] ლიტერატურის, მაგალითად, ''[[ანტონის ცხოვრება|ანტონის ცხოვრების]]'', მეშვეობით.<ref name=Lawrence10>Lawrence ''Medieval Monasticism'' pp. 10–13</ref> [[ბენედიქტელთა ორდენი|ბენედიქტე ნურსიელ]]მა (გ. [[547]]) [[VI საუკუნე|VI საუკუნეში]] დასავლური მონაზვნობისთვის დაწერა ბენედიქტეს წესი, რომელშიც დეტალურად იყო განსაზღვრული [[აბატი|აბატის]] ხელმძღვანელობით მოქმედი ბერების თემის ადმინისტრაციული და სულიერი მოვალეობები.<ref name=Lawrence18>Lawrence ''Medieval Monasticism'' pp. 18–24</ref> ბერებმა და მონასტრებმა ადრეული შუა საუკუნეების რელიგიურ და პოლიტიკურ ცხოვრებაზე ღრმა გავლენა მოახდინეს. სხვადასხვა შემთხვევაში ისინი ძლიერი საგვარეულოებისთვის მიწის ნდობითი საკუთრების ფუნქციას ასრულებდნენ, ახლად დაპყრობილ რეგიონებში პროპაგანდისა და სამეფო ხელისუფლების მხარდაჭერის ცენტრებს წარმოადგენდნენ, აგრეთვე მისიონერული საქმიანობისა და პროზელიტიზმის საყრდენებად იქცნენ.<ref name=Wickham185>Wickham ''Inheritance of Rome'' pp. 185–187</ref> ისინი ხშირად განათლებისა და წიგნიერების მთავარი, ზოგჯერ კი ერთადერთი კერებიც იყვნენ რეგიონში. [[ლათინური ლიტერატურა|ლათინური კლასიკური]] ტექსტების მრავალი შემონახული ხელნაწერი სწორედ ადრეული შუა საუკუნეების მონასტრებში გადაიწერა.<ref name=Hamilton43>Hamilton ''Religion in the Medieval West'' pp. 43–44</ref> ბერები ახალი ნაშრომების ავტორებიც იყვნენ; ისინი წერდნენ ისტორიას, თეოლოგიურ თხზულებებსა და სხვა სახის ტექსტებს. ასეთ ავტორთა შორის იყო ჩრდილოეთ ინგლისელი [[ბედა ღირსი|ბედა]] (გ. [[735]]), რომელიც [[VII საუკუნე|VII საუკუნის]] ბოლოსა და [[VIII საუკუნე|VIII საუკუნის]] დასაწყისში მოღვაწეობდა.<ref name=Colish64>Colish ''Medieval Foundations'' pp. 64–65</ref> === კაროლინგული რენესანსი === {{მთავარი|კაროლინგული რენესანსი}} [[ფაილი:Kloster Lorsch 07.jpg|მინი|upright=1.2|მარცხნივ|ლორშის [[სააბატო]]ს კარიბჭე, დაახლ. [[800]] წელი — კაროლინგული არქიტექტურის ნიმუში და კლასიკური არქიტექტურის პირველი, თუმცა იზოლირებული მოძრაობის მაგალითი]] [[კარლოს დიდი]]ს კარი [[აახენი|აახენში]] კულტურული აღორძინების ცენტრი იყო. ამ პროცესს ზოგჯერ „კაროლინგულ რენესანსს“ უწოდებენ. გაიზარდა წიგნიერება, განვითარდა [[ხელოვნება]], [[არქიტექტურა]], სამართლის მეცნიერება, აგრეთვე [[ლიტურგია|ლიტურგიული]] და საღვთო წერილის შესწავლის მიმართულებები. ინგლისელი ბერი ალკუინი (გ. [[804]]) [[აახენი|აახენ]]ში მიიწვიეს; მან იქ [[ნორთუმბრია|ნორთუმბრიის]] მონასტრებში არსებული საგანმანათლებლო ტრადიცია ჩაიტანა. კარლოს დიდის კანცელარიამ — ანუ სამწერლო უწყებამ — დაიწყო ახალი დამწერლობითი ფორმის გამოყენება, რომელიც დღეს კაროლინგული მინუსკულის სახელით არის ცნობილი.{{efn-ua|[[კაროლინგული მინუსკული]] განვითარდა გვიანი ანტიკურობის [[უნციალური დამწერლობა|უნციალური დამწერლობიდან]], რომელიც [[ლათინური ანბანი|ლათინური ანბანის]] კლასიკურ ფორმებთან შედარებით უფრო მცირე და მომრგვალებული წერის ფორმა იყო.<ref name=Davies241>Davies ''Europe'' p. 241</ref>}} ამან ხელი შეუწყო დამწერლობის სტანდარტიზებული ფორმის ჩამოყალიბებას და ევროპის დიდი ნაწილის მასშტაბით კომუნიკაციის გაუმჯობესებას. კარლოს დიდი მხარს უჭერდა ცვლილებებს საეკლესიო [[ლიტურგია]]ში: თავის სამფლობელოებში მან საეკლესიო მსახურების რომაული ფორმა დაამკვიდრა, ეკლესიების ლიტურგიულ მუსიკაში კი — [[გრიგორიანული რეფორმა|გრიგორიანული]] ქორალი. ამ პერიოდში სწავლულთა ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი საქმიანობა იყო რელიგიურ და საერო თემებზე შექმნილი ძირითადი ნაშრომების გადაწერა, გასწორება და გავრცელება, რათა განათლების განვითარებისთვის შეეწყოთ ხელი. ამავე დროს იქმნებოდა ახალი რელიგიური თხზულებები და სასკოლო სახელმძღვანელოებიც.<ref name=Colish66>Colish ''Medieval Foundations'' pp. 66–70</ref> იმ პერიოდის გრამატიკოსებმა [[ლათინური ენა]] შეცვალეს: [[რომის იმპერია|რომის იმპერიის]] კლასიკური [[ლათინური]] უფრო მოქნილ ფორმად გარდაქმნეს, რომელიც უკეთ შეესაბამებოდა ეკლესიისა და ხელისუფლების საჭიროებებს. კარლოს დიდის მმართველობის ხანაში ეს ენა იმდენად დაშორდა კლასიკურ ლათინურს, რომ მოგვიანებით მას შუა საუკუნეების ლათინური ეწოდა.<ref name=Lang>Loyn "Language and dialect" ''Middle Ages'' p. 204</ref> === კაროლინგების იმპერიის დაშლა === {{მთავარი|საღვთო რომის იმპერია|ვიკინგების ხანა}} {{multiple image | footer = [[კაროლინგების იმპერია|კაროლინგების იმპერიის]] ტერიტორიული დანაწილება [[843]], [[855]] და [[870]] წლებში | align=left | direction = horizontal | width = 135 | image1 = Carolingian territorial divisions, 843.png | width1 = {{#expr: (120 * 497 / 594) round 0}} | alt1 = | caption1 = | image2 = Carolingian territorial divisions, 855.png | width2 = {{#expr: (120 * 497 / 594) round 0}} | alt2 = | caption2 = | image3 = Carolingian territorial divisions, 870.png | width3 = {{#expr: (120 * 497 / 594) round 0}} | alt3 = | caption3 = }} კარლოს დიდს განზრახული ჰქონდა, გაეგრძელებინა ფრანკული ტრადიცია და სამეფო ყველა მემკვიდრეს შორის გაეყო, თუმცა ამის გაკეთება ვერ შეძლო, რადგან [[813]] წლისთვის ცოცხალი მხოლოდ ერთი ვაჟი, [[ლუი I ღვთისმოსავი|ლუი ღვთისმოსავი]] (მმართველობა [[814]]–[[840]]), ჰყავდა. [[814]] წელს, გარდაცვალებამდე ცოტა ხნით ადრე, კარლოს დიდმა ლუი თავის მემკვიდრედ აკურთხა. ლუის 26-წლიანი მმართველობა მისი ვაჟებისთვის იმპერიის მრავალჯერადი დანაწილებით აღინიშნა; [[829]] წლის შემდეგ კი სხვადასხვა დროს შექმნილ მამისა და ვაჟების კავშირებს შორის დაიწყო სამოქალაქო ომები იმპერიის ცალკეულ ნაწილებზე კონტროლის მოსაპოვებლად. საბოლოოდ, ლუიმ თავისი უფროსი ვაჟი {{nowrap|[[ლოთარ I]]}} (გ. [[855]]) იმპერატორად აღიარა და მას იტალია გადასცა.{{efn-ua|იმ დროს იტალია მთელ ნახევარკუნძულს არ მოიცავდა და მხოლოდ ჩრდილოეთის ნაწილს გულისხმობდა.<ref name=Davies285>Davies ''Europe'' p. 285</ref>}} ლუიმ იმპერიის დანარჩენი ნაწილი ლოთარსა და თავის უმცროს ვაჟს, [[შარლ მელოტი|შარლ მელოტს]] (გ. [[877]]), შორის გაყო. ლოთარმა მიიღო აღმოსავლეთი [[ფრანკთა სამეფო]], რომელიც [[რაინი]]ს ორივე ნაპირსა და აღმოსავლეთით მდებარე მიწებს მოიცავდა; შარლს კი დარჩა დასავლეთი [[ფრანკთა სამეფო]] — იმპერიის ის ნაწილი, რომელიც რაინლანდისა და [[ალპები|ალპების]] დასავლეთით მდებარეობდა. შუათანა ვაჟს, [[ლუდვიგ II გერმანელი|ლუდვიგ გერმანელ]]ს (გ. [[876]]), რომელიც ბოლომდე ამბოხებულად რჩებოდა, უფროსი ძმის სიუზერენიტეტის ქვეშ [[ბავარია|ბავარიის]] შენარჩუნების უფლება მისცეს. ეს დანაწილება სადავო აღმოჩნდა. პიპინ II აკვიტანიელმა (გ. [[864]] წლის შემდეგ), იმპერატორის შვილიშვილმა, [[აკვიტანია|აკვიტანიისთვის]] ბრძოლაში აჯანყება წამოიწყო, ხოლო ლუდვიგ გერმანელი მთელი აღმოსავლეთი ფრანკთა სამეფოს მიერთებას ცდილობდა. ლუი ღვთისმოსავი [[840]] წელს გარდაიცვალა, როდესაც იმპერია კვლავ ქაოსში იყო.<ref name=Bauer427>Bauer ''History of the Medieval World'' pp. 427–431</ref> მის გარდაცვალებას სამწლიანი სამოქალაქო ომი მოჰყვა. [[ვერდენის ხელშეკრულება|ვერდენის ხელშეკრულებით]] ([[843]]) ლოთარისთვის შეიქმნა სამეფო [[რაინი]]სა და [[რონა]]ს შორის, რომელიც მის იტალიურ სამფლობელოებს შეუერთდა; ამავე დროს აღიარებულ იქნა მისი საიმპერატორო ტიტულიც. ლუდვიგ გერმანელი აკონტროლებდა ბავარიასა და აღმოსავლეთ მიწებს დღევანდელი [[გერმანია|გერმანიის]] ტერიტორიაზე. შარლ მელოტმა მიიღო დასავლეთ ფრანკული მიწები, რომლებიც დღევანდელი [[საფრანგეთი|საფრანგეთის]] უდიდეს ნაწილს მოიცავდა.<ref name=Bauer427 /> კარლოს დიდის შვილიშვილებმა და შვილთაშვილებმა თავიანთი სამეფოები საკუთარ შთამომავლებს შორის დაყვეს, რამაც საბოლოოდ შიდა ერთიანობის სრულ დაკარგვას შეუწყო ხელი.<ref name=Backman139>Backman ''Worlds of Medieval Europe'' p. 139</ref>{{efn-ua|იმპერია ხანმოკლედ კვლავ გააერთიანა [[კარლ III მსუქანი|კარლ III-მ]], რომელიც „მსუქნის“ სახელით არის ცნობილი, [[884]] წელს. თუმცა იმპერიის რეალური ერთეულები არ შერწყმულა და მათ ცალკეული ადმინისტრაციები შეინარჩუნეს. კარლი [[887]] წელს გადააყენეს და იგი [[888]] წლის იანვარში გარდაიცვალა.<ref name=Collins356>Collins ''Early Medieval Europe'' pp.&nbsp;356–358</ref>}} [[987]] წელს დასავლეთის მიწებში კაროლინგების დინასტია შეცვალა [[ჰუგო კაპეტი]]ს (მმართველობა [[987]]–[[996]]) მეფედ კურთხევამ.{{efn-ua|დასავლეთის მიწებში კაროლინგების დინასტია მანამდეც ჩამოაშორა ძალაუფლებას მეფე [[ოდო საფრანგეთისა|ოდომ]] (მმართველობა [[888]]–[[898]]), რომელიც ადრე [[პარიზის გრაფი]] იყო და ტახტი [[888]] წელს დაიკავა.<ref name=Collins358>Collins ''Early Medieval Europe'' pp. 358–359</ref> მიუხედავად იმისა, რომ ოდოს გარდაცვალების შემდეგ კაროლინგების დინასტიის წევრები დასავლეთის მიწებში კვლავ გამეფდნენ, მეფეები ოდოს ოჯახმაც მისცა: მისი ძმა [[რობერტ I საფრანგეთისა|რობერტ I]] მეფე იყო [[922]]–[[923]] წლებში, ხოლო შემდეგ რობერტის სიძე [[რაული]] მეფობდა [[929]]–[[936]] წლებში, ვიდრე კაროლინგები ტახტს კიდევ ერთხელ დაიბრუნებდნენ.<ref name=Collins360 />}}{{efn-ua|ჰუგო კაპეტი უფრო ადრინდელი მეფის, რობერტ I-ის შვილიშვილი იყო.<ref name=Collins360 />}} აღმოსავლეთის მიწებში დინასტია უფრო ადრე, [[911]] წელს, [[ლუდვიგ IV ბავარიელი|ლუდვიგ ბავშვი]]ს გარდაცვალებით შეწყდა,<ref name=Collins360>Collins ''Early Medieval Europe'' pp. 360–361</ref> რის შემდეგაც მეფედ არჩეულ იქნა დინასტიურად დაუკავშირებელი [[კონრად I]] (მმართველობა [[911]]–[[918]]).<ref name=Collins397>Collins ''Early Medieval Europe'' p. 397</ref> კაროლინგების იმპერიის დაშლას თან ახლდა გარედან მომავალი მტრების შემოსევები, მიგრაციები და თავდასხმები. ატლანტის ოკეანისა და ჩრდილოეთის სანაპიროებს თავს ესხმოდნენ [[ვიკინგები]], რომლებიც ასევე არბევდნენ [[ბრიტანეთის კუნძულები|ბრიტანეთის კუნძულებს]] და იქაც სახლდებოდნენ, ისევე როგორც [[ისლანდია|ისლანდიაში]]. [[911]] წელს ვიკინგთა ბელადმა [[როლო]]მ (გ. დაახლ. [[931]]) ფრანკთა მეფე [[შარლ III მოსულელო|შარლ უბრალო]]სგან (მმართველობა [[898]]–[[922]]) მიიღო ნებართვა, დასახლებულიყო იმ ტერიტორიაზე, რომელიც შემდგომში [[ნორმანდია]] გახდა.<ref name=Backman141>Backman ''Worlds of Medieval Europe'' pp. 141–144</ref>{{efn-ua|ეს დასახლება საბოლოოდ გაფართოვდა და დამპყრობლური ლაშქრობები გაგზავნა [[ინგლისი|ინგლისში]], [[სიცილია|სიცილიასა]] და სამხრეთ [[იტალია|იტალიაში]].<ref name=Davies336>Davies ''Europe'' pp. 336–339</ref>}} ფრანკთა სამეფოების აღმოსავლეთი ნაწილები, განსაკუთრებით [[გერმანია]] და [[იტალია]], მუდმივად განიცდიდა [[უნგრელები|მადიარების]] თავდასხმებს, ვიდრე დამპყრობლები [[955]] წელს [[ლეხფელდის ბრძოლა|ლეხფელდის ბრძოლაში]] არ დამარცხდნენ.<ref name=Backman144>Backman ''Worlds of Medieval Europe'' pp. 144–145</ref> [[აბასიანთა სახალიფო|აბასიანთა]] დინასტიის დასუსტებამ ისლამური სამყაროს მცირე პოლიტიკურ სახელმწიფოებად დაშლა გამოიწვია. ზოგიერთმა მათგანმა გაფართოება დაიწყო [[იტალია|იტალიასა]] და [[სიცილია|სიცილიაში]], აგრეთვე [[პირენეები|პირენეების]] გადაღმა, ფრანკთა სამეფოების სამხრეთ ნაწილებში.<ref name=Bauer147>Bauer ''History of the Medieval World'' pp. 147–149</ref> == შუა საუკუნეები საქართველოში == [[476]] წელს, [[დასავლეთ რომის იმპერია|დასავლეთ რომის იმპერიის]] დაცემის პერიოდში, [[ქართლი|ქართლში]] მეფობდა [[ვახტანგ გორგასალი|ვახტანგ I გორგასალი]]. მისი მმართველობა ქართულ ისტორიულ ტრადიციაში უკავშირდება სამეფო ხელისუფლების განმტკიცებას, [[თბილისი|თბილისის]] პოლიტიკური მნიშვნელობის ზრდას, [[მცხეთა|მცხეთიდან]] დედაქალაქის გადმოტანის პროცესის დაწყებასა და საეკლესიო ორგანიზაციის გაძლიერებას.<ref>{{cite book |last=Rapp |first=Stephen H. |title=Studies in Medieval Georgian Historiography: Early Texts and Eurasian Contexts |publisher=Peeters Publishers |location=Leuven |year=2003 |page=320 |isbn=9789042913189}}</ref> ვახტანგის მოღვაწეობას უკავშირებენ აგრეთვე [[კათალიკოსი|კათალიკოსობის]] ინსტიტუტის განმტკიცებასა და ქართლის ეკლესიის სტატუსის ამაღლებას, თუმცა ამ პროცესის ქრონოლოგია და კანონიკური საფუძვლები ისტორიოგრაფიაში ერთმნიშვნელოვნად გადაწყვეტილი არ არის.<ref>{{cite thesis |last=Matitashvili |first=Shota |title=The Canonical Status of the Iberian (Eastern Georgian) Church during Late Antiquity and Early Middle Ages |publisher=Central European University |location=Vienna |year=2021 |pages=72, 78–80 |url=https://www.etd.ceu.edu/2021/matitashvili_shota.pdf |access-date=28 მაისი, 2026}}</ref> ქართული წყაროებისა და ისტორიოგრაფიული ტრადიციის მიხედვით, ვახტანგი სასანიანთა წინააღმდეგ ბრძოლაში დაიჭრა და მოგვიანებით გარდაიცვალა.<ref>{{cite book |last=Rayfield |first=Donald |title=Edge of Empires: A History of Georgia |publisher=Reaktion Books |location=London |year=2012 |pages=62–64 |isbn=9781780230306}}</ref> მიუხედავად იმისა, რომ [[ვახტანგ გორგასალი]]ს მეფობა საქართველოს ისტორიის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ეტაპად მიიჩნევა, იგი, ჩვეულებრივ, არ განიხილება საქართველოში შუა საუკუნეების დასაწყისად. ქართულ ისტორიოგრაფიაში ამ მხრივ უფრო არსებით მიჯნად მიიჩნევა [[ქრისტიანობა|ქრისტიანობის]] სახელმწიფო [[რელიგია|რელიგიად]] გამოცხადება, რომელმაც ქვეყნის პოლიტიკური, კულტურული და საეკლესიო განვითარების მიმართულება არსებითად შეცვალა.<ref>{{cite book |last=Suny |first=Ronald Grigor |title=The Making of the Georgian Nation |edition=2nd |publisher=Indiana University Press |location=Bloomington |year=1994 |pages=20–21 |isbn=9780253209153}}</ref> შესაბამისად, საქართველოს ისტორიის პერიოდიზაციაში შუა საუკუნეების დასაწყისად ხშირად მიიჩნევა [[ქართლის მოქცევა]], ანუ დაახლოებით [[326]] წელი.<ref>{{cite journal |last=Toumanoff |first=Cyril |title=Chronology of the Early Kings of Iberia |journal=Traditio |volume=25 |year=1969 |pages=21–22 |publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/S0362152900010898}}</ref> == ქრონოლოგიები == === შუა საუკუნეების პერიოდიზაცია === {| class="wikitable sortable mw-collapsible" style="width:100%; font-size:95%; text-align:left; border:2px solid #a2a9b1;" |+ style="caption-side:top; padding:10px; background:#eaecf0; color:#202122; font-size:115%; font-weight:bold; border:1px solid #a2a9b1;" | შუა საუკუნეების პერიოდიზაცია: ევროპული ტრადიცია და ქართული ისტორიოგრაფია ! style="width:18%; background:#d8e8ff;" | ტრადიცია / რეგიონი ! style="width:22%; background:#d8e8ff;" | ქვეპერიოდი ! style="width:16%; background:#d8e8ff;" | დათარიღება ! style="width:44%; background:#d8e8ff;" | მოკლე დახასიათება და საზღვრის განმსაზღვრელი ნიშნები |- | rowspan="3" style="background:#f2f7ff; font-weight:bold;" | [[ევროპა]] — ზოგადი ისტორიოგრაფიული ტრადიცია | '''ადრეული შუა საუკუნეები''' | დაახლ. [[476]]–[[1000]] | პერიოდი [[დასავლეთ რომის იმპერია|დასავლეთ რომის იმპერიის]] დაცემიდან მაღალი შუა საუკუნეების დასაწყისამდე. მისთვის დამახასიათებელია ხალხთა დიდი მიგრაციები, რომანული და გერმანული ტრადიციების შერწყმა, ქრისტიანული ეკლესიის გაძლიერება და ფეოდალური ურთიერთობების ჩამოყალიბება.<ref name="BritannicaMiddleAges">{{Cite web |title=Middle Ages |url=https://www.britannica.com/event/Middle-Ages |publisher=Encyclopaedia Britannica |access-date=2026-06-02}}</ref><ref name="Wickham">{{Cite book |last=Wickham |first=Chris |title=The Inheritance of Rome: A History of Europe from 400 to 1000 |publisher=Penguin Books |year=2009 |isbn=978-0-14-311742-1}}</ref> |- | '''მაღალი შუა საუკუნეები''' | დაახლ. [[1000]]–[[1300]] | ევროპაში დემოგრაფიული ზრდის, ურბანიზაციის, სასოფლო-სამეურნეო გაფართოების, უნივერსიტეტების გაჩენის, ჯვაროსნული მოძრაობისა და საეკლესიო-პოლიტიკური ინსტიტუტების გაძლიერების ხანა. ამავე პერიოდს უკავშირდება [[XII საუკუნე|XII საუკუნის]] კულტურული აღმავლობა.<ref name="BritannicaMiddleAges" /><ref name="Power">{{Cite book |last=Power |first=Daniel |title=The Central Middle Ages: Europe 950–1320 |publisher=Oxford University Press |year=2006 |isbn=978-0-19-925312-8}}</ref> |- | '''გვიანი შუა საუკუნეები''' | დაახლ. [[1300]]–[[1500]] | კრიზისებისა და გარდაქმნების პერიოდი: [[შავი ჭირი]], ომები, სოციალური დაძაბულობები, პაპობის კრიზისი, სახელმწიფოთა ცენტრალიზაცია და ადრეული ახალი დროისკენ გადასვლა. დასასრულის ნიშნებად ხშირად გამოიყენება [[1453]] წელი — [[კონსტანტინოპოლის აღება]], [[1492]] წელი — [[ქრისტეფორე კოლუმბი|კოლუმბის]] პირველი მოგზაურობა და [[1517]] წელი — [[რეფორმაცია|რეფორმაციის]] დასაწყისი.<ref name="BritannicaMiddleAges" /><ref name="Holmes">{{Cite book |last=Holmes |first=George |title=The Oxford History of Medieval Europe |publisher=Oxford University Press |year=2001 |isbn=978-0-19-280133-3}}</ref> |- | rowspan="3" style="background:#fff8e8; font-weight:bold;" | [[საქართველო]] — ქართული ისტორიოგრაფიული პრაქტიკა | '''ადრეფეოდალური ხანა''' | [[IV საუკუნე|IV]]–[[X საუკუნე|X საუკუნეები]] | პერიოდი [[ქართლის გაქრისტიანება|ქართლის გაქრისტიანებიდან]] ფეოდალური წყობის განმტკიცებამდე. ამ ხანაში ძლიერდება ეკლესია, ყალიბდება ქართული ქრისტიანული კულტურა, იცვლება პოლიტიკური ცენტრები და საქართველო ექცევა ბიზანტიურ-სასანურ, შემდეგ კი არაბულ პოლიტიკურ გარემოში.<ref name="Suny">{{Cite book |last=Suny |first=Ronald Grigor |title=The Making of the Georgian Nation |publisher=Indiana University Press |year=1994 |isbn=978-0-253-20915-3}}</ref><ref name="Rapp">{{Cite book |last=Rapp |first=Stephen H. |title=Studies in Medieval Georgian Historiography: Early Texts and Eurasian Contexts |publisher=Peeters |year=2003 |isbn=978-90-429-1318-9}}</ref> |- | '''მაღალი შუა საუკუნეები / საქართველოს „ოქროს ხანა“''' | [[XI საუკუნე|XI]]–[[XIII საუკუნე|XIII საუკუნეები]] | საქართველოს პოლიტიკური, ეკონომიკური და კულტურული აღმავლობის პერიოდი. ამ ხანას უკავშირდება ქვეყნის ცენტრალიზაცია, სამხედრო-პოლიტიკური გაძლიერება, კულტურული აყვავება, საგანმანათლებლო კერების განვითარება და საქართველოს რეგიონულ ძალად ქცევა [[დავით IV აღმაშენებელი|დავით IV აღმაშენებლისა]] და [[თამარ მეფე|თამარ მეფის]] ეპოქებში.<ref name="Rayfield">{{Cite book |last=Rayfield |first=Donald |title=Edge of Empires: A History of Georgia |publisher=Reaktion Books |year=2012 |isbn=978-1-78023-030-6}}</ref><ref name="Suny" /> |- | '''გვიანფეოდალური ხანა''' | [[XIV საუკუნე|XIV]]–[[XVIII საუკუნე|XVIII საუკუნეები]] | პოლიტიკური დაშლის, მონღოლთა ზეწოლის, თემურ-ლენგის შემოსევების, ოსმალეთ-სეფიანთა დაპირისპირების, შიდა სამეფო-სამთავროებად დაყოფისა და ხანგრძლივი ფეოდალური ურთიერთობების პერიოდი. მიუხედავად პოლიტიკური ფრაგმენტაციისა, გრძელდება ქართული კულტურის, ხელოვნებისა და ეკლესიური ცხოვრების განვითარება.<ref name="Rayfield" /><ref name="Suny" /> |} === ქრონოლოგია — ევროპა === {| class="wikitable sortable mw-collapsible" style="width:100%; font-size:95%; border:2px solid #a2a9b1;" |+ style="caption-side:top; padding:10px; background:#eaecf0; color:#202122; font-size:115%; font-weight:bold; border:1px solid #a2a9b1;" | შუა საუკუნეების ევროპული ქრონოლოგია ! style="width:12%; background:#e2f0d9;" | თარიღი ! style="width:30%; background:#e2f0d9;" | მოვლენა ! style="width:20%; background:#e2f0d9;" | რეგიონი / სახელმწიფო ! style="width:38%; background:#e2f0d9;" | მნიშვნელობა / შენიშვნა |- | [[313]] | [[მილანის ედიქტი]] | [[რომის იმპერია]] | ქრისტიანობის ლეგალიზაცია რომის იმპერიაში.<ref name="BritannicaChristianity">{{Cite web |title=Christianity in the Roman Empire |url=https://www.britannica.com/topic/Christianity |publisher=Encyclopaedia Britannica |access-date=2026-06-02}}</ref> |- | [[325]] | [[ნიკეის პირველი საეკლესიო კრება]] | [[ნიკეა]]; [[რომის იმპერია]] | ქრისტიანული დოგმატიკის ერთ-ერთი ძირითადი საყრდენის ჩამოყალიბება.<ref name="BritannicaNicaea">{{Cite web |title=Council of Nicaea |url=https://www.britannica.com/event/First-Council-of-Nicaea-325 |publisher=Encyclopaedia Britannica |access-date=2026-06-02}}</ref> |- | [[378]] | [[ადრიანოპოლის ბრძოლა]] | [[ბალკანეთი]] | გუთებმა დაამარცხეს რომაელები; ბრძოლაში დაიღუპა იმპერატორი [[ვალენტი]].<ref name="Wickham" /> |- | [[395]] | რომის იმპერიის ადმინისტრაციული გაყოფა | [[ევროპა]]; [[რომის იმპერია]] | იმპერია საბოლოოდ გაიყო აღმოსავლეთ და დასავლეთ ნაწილებად.<ref name="Wickham" /> |- | [[410]] | რომის აოხრება | [[იტალია]] | [[ვესტგუთები|ვესტგუთთა]] მეფე [[ალარიხ I]]-ის მიერ [[რომი|რომის]] აღება.<ref name="Wickham" /> |- | [[439]] | [[კართაგენი|კართაგენის]] დაპყრობა ვანდალების მიერ | [[ჩრდილოეთი აფრიკა]] | [[ვანდალები|ვანდალთა]] სამეფოს გაძლიერება და დასავლეთ ხმელთაშუაზღვისპირეთში რომაული გავლენის შესუსტება.<ref name="Wickham" /> |- | [[451]] | [[კატალაუნის ბრძოლა|კატალაუნის ველების ბრძოლა]] | [[გალია]] | რომაულ-გერმანულმა ძალებმა შეაჩერეს [[ჰუნები|ჰუნთა]] წინსვლა.<ref name="Heather">{{Cite book |last=Heather |first=Peter |title=The Fall of the Roman Empire: A New History of Rome and the Barbarians |publisher=Oxford University Press |year=2006 |isbn=978-0-19-532541-6}}</ref> |- | [[455]] | რომის აოხრება | [[იტალია]] | ვანდალების მიერ რომის აოხრება.<ref name="Heather" /> |- | [[476]] | [[დასავლეთ რომის იმპერიის დაცემა]] | [[იტალია]] | [[რომულუს ავგუსტულუსი|რომულუს ავგუსტულუსის]] გადაყენება; ტრადიციულად მიიჩნევა დასავლეთ რომის იმპერიის დასასრულად.<ref name="BritannicaMiddleAges" /> |- | [[486]] | სუასონის ბრძოლა | [[გალია]] | [[ფრანკები|ფრანკთა]] მეფე [[ხლოდვიგ I]]-ის გამარჯვება და ფრანკთა ძალაუფლების გაძლიერება.<ref name="Collins">{{Cite book |last=Collins |first=Roger |title=Early Medieval Europe, 300–1000 |publisher=Palgrave Macmillan |year=2010 |isbn=978-0-230-00673-7}}</ref> |- | დაახლ. [[496]] | [[ხლოდვიგ I|ხლოდვიგ I-ის]] მონათვლა | [[ფრანკთა სამეფო]] | ფრანკთა სამეფოს ქრისტიანიზაციის მნიშვნელოვანი ეტაპი.<ref name="Collins" /> |- | [[529]] | [[ბენედიქტელთა ორდენი|ბენედიქტური]] წესდების ჩამოყალიბება; ათენის აკადემიის დახურვა | [[იტალია]]; [[საბერძნეთი]] | დასავლურ მონასტრულ ცხოვრებას მიეცა მყარი ორგანიზაციული საფუძველი; ათენის აკადემიის დახურვა ხშირად ანტიკური ფილოსოფიური სკოლის სიმბოლურ დასასრულად განიხილება.<ref name="Brown">{{Cite book |last=Brown |first=Peter |title=The Rise of Western Christendom: Triumph and Diversity, A.D. 200–1000 |publisher=Wiley-Blackwell |year=2013 |isbn=978-1-118-30126-5}}</ref> |- | [[532]] | [[ნიკას აჯანყება]] | [[კონსტანტინოპოლი]]; [[ბიზანტიის იმპერია]] | [[იუსტინიანე I|იუსტინიანე I-ის]] მმართველობის ერთ-ერთი უდიდესი შიდა კრიზისი.<ref name="Evans">{{Cite book |last=Evans |first=J. A. S. |title=The Age of Justinian: The Circumstances of Imperial Power |publisher=Routledge |year=1996 |isbn=978-0-415-02209-5}}</ref> |- | [[533]]–[[554]] | იუსტინიანე I-ის ომები ვანდალებთან და ოსტგუთებთან | [[ჩრდილოეთი აფრიკა]]; [[იტალია]] | [[ბიზანტიის იმპერია|აღმოსავლეთ რომის იმპერიის]] მცდელობა, დაებრუნებინა დასავლეთის ყოფილი რომაული მიწები.<ref name="Evans" /> |- | [[537]] | [[აია სოფია|აია სოფიას]] დასრულება | [[კონსტანტინოპოლი]] | იუსტინიანეს ეპოქის არქიტექტურული და რელიგიური სიმბოლო.<ref name="Evans" /> |- | [[541]]–[[542]] | იუსტინიანეს შავი ჭირი | [[ხმელთაშუა ზღვა|ხმელთაშუაზღვისპირეთი]] | მძიმე დემოგრაფიული და ეკონომიკური კრიზისი.<ref name="Wickham" /> |- | [[568]] | ლანგობარდების შესვლა იტალიაში | [[იტალია]] | იტალიაში ახალი გერმანული სამეფოს ჩამოყალიბების დასაწყისი.<ref name="Collins" /> |- | [[590]]–[[604]] | [[გრიგოლ I|პაპ გრიგოლ I დიდის]] პონტიფიკატი | [[რომი]] | პაპობის გაძლიერება, მისიონერული საქმიანობა და საეკლესიო ადმინისტრაციის მოწესრიგება.<ref name="Brown" /> |- | [[622]] | [[ჰიჯრა]] | [[არაბეთის ნახევარკუნძული]] | [[მუჰამედი|მუჰამედის]] გადასვლა მექიდან მედინაში; ისლამური წელთაღრიცხვის დასაწყისი.<ref name="Kennedy">{{Cite book |last=Kennedy |first=Hugh |title=The Great Arab Conquests: How the Spread of Islam Changed the World We Live In |publisher=Da Capo Press |year=2007 |isbn=978-0-306-81728-1}}</ref> |- | [[632]] | [[მუჰამედი|მუჰამედის]] გარდაცვალება | [[არაბეთი]] | ისლამური სახელმწიფოს სწრაფი გაფართოების დასაწყისი.<ref name="Kennedy" /> |- | [[636]] | [[იარმუკის ბრძოლა]] | [[სირია]] | [[ბიზანტიის იმპერია|ბიზანტიის]] მძიმე მარცხი არაბებთან.<ref name="Kennedy" /> |- | [[651]] | [[სასანიანთა იმპერია|სასანიანთა იმპერიის]] დაცემა | [[ირანი]] | ირანის დიდი ნაწილის მუსლიმური დაპყრობა.<ref name="Kennedy" /> |- | [[711]]–[[718]] | ომაიანთა მიერ იბერიის ნახევარკუნძულის დაპყრობა | [[იბერიის ნახევარკუნძული]]; [[ესპანეთი]] | [[ალ-ანდალუსი|ალ-ანდალუსის]] ჩამოყალიბების წინაპირობა.<ref name="Kennedy" /> |- | [[717]]–[[718]] | კონსტანტინოპოლის არაბული ალყა | [[კონსტანტინოპოლი]] | ბიზანტიამ შეაჩერა არაბთა წინსვლა აღმოსავლეთ ევროპისკენ.<ref name="Treadgold">{{Cite book |last=Treadgold |first=Warren |title=A History of the Byzantine State and Society |publisher=Stanford University Press |year=1997 |isbn=978-0-8047-2630-6}}</ref> |- | [[732]] | [[პუატიეს ბრძოლა]] | [[გალია]]; [[საფრანგეთი]] | ფრანკებმა შეაჩერეს მუსლიმური ძალების წინსვლა დასავლეთ ევროპაში.<ref name="Collins" /> |- | [[751]] | [[პიპინ მოკლე|პიპინ მოკლეს]] გამეფება | [[ფრანკთა სამეფო]] | კაროლინგთა დინასტიის ხელისუფლების დამკვიდრება.<ref name="McKitterick">{{Cite book |last=McKitterick |first=Rosamond |title=Charlemagne: The Formation of a European Identity |publisher=Cambridge University Press |year=2008 |isbn=978-0-521-88672-7}}</ref> |- | [[754]]–[[756]] | პიპინის დონაცია | [[იტალია]] | პაპის საერო ძალაუფლების გაფართოების ერთ-ერთი საფუძველი.<ref name="McKitterick" /> |- | [[768]]–[[814]] | [[კარლოს დიდი|კარლოს დიდის]] მმართველობა | [[დასავლეთი ევროპა]] | ფრანკთა სახელმწიფოს გაძლიერება და დასავლეთ ევროპის მნიშვნელოვანი პოლიტიკური გაერთიანება.<ref name="McKitterick" /> |- | [[800]] | [[კარლოს დიდი|კარლოს დიდის]] იმპერატორად კურთხევა | [[რომი]] | დასავლეთში იმპერიული ტიტულის აღდგენა.<ref name="McKitterick" /> |- | [[843]] | [[ვერდენის ხელშეკრულება]] | [[დასავლეთი ევროპა]] | კაროლინგთა იმპერიის დაყოფა.<ref name="McKitterick" /> |- | [[862]] | რიურიკის მოწოდება | [[აღმოსავლეთი ევროპა]] | ტრადიციულად უკავშირდება რუსის სახელმწიფოებრივი საწყისების ჩამოყალიბებას.<ref name="Franklin">{{Cite book |last=Franklin |first=Simon |last2=Shepard |first2=Jonathan |title=The Emergence of Rus 750–1200 |publisher=Longman |year=1996 |isbn=978-0-582-49091-8}}</ref> |- | [[863]] | [[კირილე და მეთოდე|კირილესა და მეთოდეს]] მისია | [[ცენტრალური ევროპა]] | სლავური მწიგნობრობისა და ქრისტიანული მისიის მნიშვნელოვანი ეტაპი.<ref name="Brown" /> |- | [[910]] | კლიუნის სააბატოს დაარსება | [[ბურგუნდია]]; [[საფრანგეთი]] | მონასტრული რეფორმის მნიშვნელოვანი ცენტრი.<ref name="Power" /> |- | [[962]] | [[ოტო I დიდი|ოტო I-ის]] იმპერატორად კურთხევა | [[გერმანია]]; [[იტალია]] | [[საღვთო რომის იმპერია|საღვთო რომის იმპერიის]] ჩამოყალიბება.<ref name="Power" /> |- | [[988]] | კიევის რუსეთის გაქრისტიანება | [[აღმოსავლეთი ევროპა]] | [[ვლადიმირ I დიდი|ვლადიმირ დიდის]] მმართველობის მნიშვნელოვანი რელიგიურ-პოლიტიკური აქტი.<ref name="Franklin" /> |- | დაახლ. [[1000]] | [[ლეიფ ერიქსონი|ლეიფ ერიქსონის]] მოგზაურობა ვინლენდში | [[ჩრდილოეთი ატლანტიკა]] | ევროპელთა ერთ-ერთი ადრეული გადასვლა ჩრდილოეთ ამერიკაში.<ref name="Davies">{{Cite book |last=Davies |first=Norman |title=Europe: A History |publisher=Oxford University Press |year=1996 |isbn=978-0-19-820171-7}}</ref> |- | [[1054]] | [[დიდი სქიზმა]] | [[ევროპა]] | ქრისტიანული ეკლესიის გაყოფა დასავლურ კათოლიკურ და აღმოსავლურ მართლმადიდებელ ეკლესიებად.<ref name="Power" /> |- | [[1066]] | [[ჰასტინგის ბრძოლა]] | [[ინგლისი]] | ნორმანთა მიერ ინგლისის დაპყრობა.<ref name="Davies" /> |- | [[1071]] | [[მანასკერტის ბრძოლა]] | [[ანატოლია]] | ბიზანტიის მარცხი სელჩუკებთან; ანატოლიაში თურქული ძალების გაძლიერება.<ref name="Treadgold" /> |- | [[1075]]–[[1122]] | ინვესტიტურისათვის ბრძოლა | [[გერმანია]]; [[იტალია]] | პაპობასა და იმპერატორს შორის დაპირისპირება საეკლესიო თანამდებობათა დანიშვნის უფლებაზე.<ref name="Power" /> |- | [[1088]] | [[ბოლონიის უნივერსიტეტი|ბოლონიის უნივერსიტეტის]] დაარსება | [[იტალია]] | ევროპის ერთ-ერთი უძველესი უნივერსიტეტი.<ref name="Power" /> |- | [[1095]]–[[1099]] | [[პირველი ჯვაროსნული ლაშქრობა]] | [[ლევანტი]] | [[1099]] წელს ჯვაროსნებმა აიღეს [[იერუსალიმი]].<ref name="RileySmith">{{Cite book |last=Riley-Smith |first=Jonathan |title=The Crusades: A History |publisher=Yale University Press |year=2005 |isbn=978-0-300-10128-7}}</ref> |- | [[1122]] | ვორმსის კონკორდატი | [[გერმანია]] | ინვესტიტურისათვის ბრძოლის კომპრომისული დასრულება.<ref name="Power" /> |- | [[1147]]–[[1149]] | [[მეორე ჯვაროსნული ლაშქრობა]] | [[ლევანტი]] | ჯვაროსნული მოძრაობის ახალი ეტაპი, რომელიც სამხედრო თვალსაზრისით წარუმატებელი აღმოჩნდა.<ref name="RileySmith" /> |- | [[1187]] | [[ჰატინის ბრძოლა]] | [[პალესტინა]] | [[სალადინი|სალადინის]] გამარჯვება და იერუსალიმის დაკარგვა ჯვაროსნების მიერ.<ref name="RileySmith" /> |- | [[1189]]–[[1192]] | [[მესამე ჯვაროსნული ლაშქრობა]] | [[ლევანტი]] | ევროპელი მონარქების ლაშქრობა იერუსალიმის დასაბრუნებლად.<ref name="RileySmith" /> |- | [[1204]] | კონსტანტინოპოლის აღება მეოთხე ჯვაროსნული ლაშქრობის დროს | [[კონსტანტინოპოლი]] | ბიზანტიის დროებითი დაცემა და ლათინთა იმპერიის შექმნა.<ref name="RileySmith" /> |- | [[1215]] | [[მაგნა კარტა]] | [[ინგლისი]] | მეფის ძალაუფლების სამართლებრივი შეზღუდვის მნიშვნელოვანი დოკუმენტი.<ref name="Davies" /> |- | [[1217]]–[[1221]] | [[მეხუთე ჯვაროსნული ლაშქრობა]] | [[ეგვიპტე]]; [[ლევანტი]] | ჯვაროსნული სტრატეგიის გადატანა ეგვიპტეზე.<ref name="RileySmith" /> |- | [[1223]] | კალკის ბრძოლა | [[აღმოსავლეთი ევროპა]] | მონღოლთა პირველი მასშტაბური შეტაკება აღმოსავლეთ ევროპულ ძალებთან.<ref name="May">{{Cite book |last=May |first=Timothy |title=The Mongol Conquests in World History |publisher=Reaktion Books |year=2012 |isbn=978-1-86189-867-8}}</ref> |- | [[1228]]–[[1229]] | [[მეექვსე ჯვაროსნული ლაშქრობა]] | [[ლევანტი]] | [[ფრიდრიხ II (საღვთო რომის იმპერატორი)|ფრიდრიხ II-მ]] დიპლომატიური გზით დროებით დაიბრუნა იერუსალიმი.<ref name="RileySmith" /> |- | [[1241]] | მოჰის ბრძოლა და ლეგნიცის ბრძოლა | [[უნგრეთი]]; [[პოლონეთი]] | მონღოლთა გამარჯვებები ცენტრალურ ევროპაში.<ref name="May" /> |- | [[1258]] | ბაღდადის აღება მონღოლების მიერ | [[მესოპოტამია]] | აბასიანთა ხალიფატის პოლიტიკური ცენტრის დაცემა.<ref name="May" /> |- | [[1261]] | კონსტანტინოპოლის დაბრუნება ბიზანტიელთა მიერ | [[კონსტანტინოპოლი]] | ბიზანტიის იმპერიის აღდგენა პალეოლოგოსთა დინასტიის დროს.<ref name="Treadgold" /> |- | [[1291]] | აკრის დაცემა | [[ლევანტი]] | ჯვაროსანთა უკანასკნელი მნიშვნელოვანი საყრდენის დაკარგვა წმინდა მიწაზე.<ref name="RileySmith" /> |- | [[1309]]–[[1377]] | ავინიონის ტყვეობა | [[საფრანგეთი]] | პაპობის რეზიდენციის გადატანა ავინიონში.<ref name="Holmes" /> |- | [[1337]]–[[1453]] | [[ასწლიანი ომი]] | [[საფრანგეთი]]; [[ინგლისი]] | ხანგრძლივი სამხედრო-დინასტიური დაპირისპირება ინგლისსა და საფრანგეთს შორის.<ref name="Holmes" /> |- | [[1347]]–[[1351]] | [[შავი ჭირი]] ევროპაში | [[ევროპა]] | შუა საუკუნეების ევროპის ერთ-ერთი უმძიმესი დემოგრაფიული კატასტროფა.<ref name="Benedictow">{{Cite book |last=Benedictow |first=Ole J. |title=The Black Death 1346–1353: The Complete History |publisher=Boydell Press |year=2004 |isbn=978-1-84383-214-0}}</ref> |- | [[1356]] | ოქროს ბულა | [[საღვთო რომის იმპერია]] | იმპერატორის არჩევის წესის სამართლებრივი მოწესრიგება.<ref name="Holmes" /> |- | [[1378]]–[[1417]] | დასავლეთის [[დიდი სქიზმა|სქიზმა]] | [[ევროპა]] | პაპობის კრიზისი, როდესაც ერთდროულად არსებობდა ორი ან სამი პაპი.<ref name="Holmes" /> |- | [[1389]] | [[კოსოვოს ბრძოლა (1389)|კოსოვოს ბრძოლა]] | [[ბალკანეთი]] | ოსმალთა გავლენის გაძლიერება ბალკანეთში.<ref name="Davies" /> |- | [[1410]] | [[გრიუნვალდის ბრძოლა]] | [[პოლონეთი]]; [[ლიტვა]] | ტევტონთა ორდენის მარცხი პოლონეთ-ლიტვის გაერთიანებულ ძალებთან.<ref name="Davies" /> |- | [[1414]]–[[1418]] | [[კონსტანცის საეკლესიო კრება|კონსტანცის კრება]] | [[ევროპა]] | დასავლეთის სქიზმის დასრულება; [[1415]] წელს იან ჰუსის სიკვდილით დასჯა.<ref name="Holmes" /> |- | [[1439]] | ფლორენციის კრება | [[იტალია]] | აღმოსავლურ და დასავლურ ეკლესიებს შორის უნიის ახალი მცდელობა.<ref name="Holmes" /> |- | დაახლ. [[1440]]-იანი წლები | გუტენბერგის მოძრავი შრიფტის გამოყენება | [[გერმანია]] | წიგნის ბეჭდვის რევოლუციის დასაწყისი.<ref name="Davies" /> |- | [[1453]] | [[კონსტანტინოპოლის აღება]] | [[კონსტანტინოპოლი]] | ბიზანტიის იმპერიის დასასრული; შუა საუკუნეების ერთ-ერთი პირობითი დასასრული.<ref name="Treadgold" /> |- | [[1455]] | გუტენბერგის ბიბლია | [[გერმანია]] | ბეჭდური წიგნის გავრცელების ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ნიმუში.<ref name="Davies" /> |- | [[1461]]–[[1487]] | ვარდების ომები | [[ინგლისი]] | ინგლისის დინასტიური ომები; [[1485]] წლის ბოსუორთის ბრძოლით ტიუდორების დინასტიის აღზევება დაიწყო.<ref name="Holmes" /> |- | [[1478]] | ესპანეთის [[ინკვიზიცია|ინკვიზიციი]]ს დაარსება | [[ესპანეთი]] | კათოლიკური მონარქიის რელიგიური პოლიტიკის გამკაცრება.<ref name="Davies" /> |- | [[1492]] | [[გრანადის დაცემა]] და [[ქრისტეფორე კოლუმბის მიერ აღმოჩენილი ამერიკა|კოლუმბის პირველი მოგზაურობა]] | [[ესპანეთი]]; [[ატლანტის ოკეანე]] | რეკონკისტის დასრულება და ევროპული გეოგრაფიული გაფართოების ახალი ეტაპი.<ref name="Davies" /> |- | [[1494]] | [[იტალიური ომები]]ს დასაწყისი | [[იტალია]] | [[საფრანგეთი|საფრანგეთის]], [[ესპანეთი|ესპანეთისა]] და [[საღვთო რომის იმპერია|საღვთო რომის იმპერიის]] ბრძოლა იტალიისათვის.<ref name="Holmes" /> |- | [[1517]] | [[მარტინ ლუთერი|ლუთერი]]ს [[95 თეზისი]] | [[გერმანია]] | [[რეფორმაცია|რეფორმაციის]] დასაწყისი და ადრეული ახალი დროის ერთ-ერთი მთავარი მიჯნა.<ref name="Davies" /> |} === ქრონოლოგია — საქართველო === {| class="wikitable sortable mw-collapsible" style="width:100%; font-size:95%; border:2px solid #a2a9b1;" |+ style="caption-side:top; padding:10px; background:#eaecf0; color:#202122; font-size:115%; font-weight:bold; border:1px solid #a2a9b1;" | საქართველოს შუა საუკუნეების ქრონოლოგია ! style="width:12%; background:#fff2cc;" | თარიღი ! style="width:31%; background:#fff2cc;" | მოვლენა ! style="width:19%; background:#fff2cc;" | რეგიონი / სახელმწიფო ! style="width:38%; background:#fff2cc;" | მნიშვნელობა / შენიშვნა |- | დაახლ. [[337]] | [[ქართლის გაქრისტიანება]] | [[ქართლი]] | ქრისტიანობა ქართლის სამეფოს სახელმწიფო რელიგიად იქცა; მოვლენა უკავშირდება [[მირიან III|მირიან III-სა]] და [[წმინდა ნინო|წმინდა ნინოს]].<ref name="Rapp" /><ref name="Suny" /> |- | [[V საუკუნე|V საუკუნის]] მეორე ნახევარი | [[ვახტანგ I გორგასალი|ვახტანგ I გორგასლის]] რეფორმები | [[აღმოსავლეთი საქართველო]] | სამეფო ხელისუფლების გაძლიერება, ეკლესიის ორგანიზაციული მოწესრიგება და [[თბილისი|თბილისის]] პოლიტიკური მნიშვნელობის ზრდა.<ref name="Rayfield" /><ref name="Suny" /> |- | [[482]]–[[484]] | [[ვახტანგ I გორგასალი|ვახტანგ I გორგასლის]] აჯანყება სასანიანთა წინააღმდეგ | [[ქართლი]]; [[კავკასია]] | ქართლის ანტისასანური ბრძოლის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ეტაპი.<ref name="Rayfield" /> |- | დაახლ. [[523]] | გურგენ მეფის აჯანყება [[სასანიანთა იმპერია|სასანიანთა ირანის]] წინააღმდეგ | [[ქართლი]] | ქართლის სამეფო ხელისუფლების დასუსტებისა და სასანური ზეწოლის გაძლიერების წინაპირობა.<ref name="Rapp" /> |- | დაახლ. [[580]] | ქართლის სამეფო ხელისუფლების გაუქმება | [[აღმოსავლეთი საქართველო]] | სასანიანთა ირანმა ქართლში მეფობა გააუქმა და მმართველობა მარზპანის ინსტიტუტს დაუქვემდებარა.<ref name="Rapp" /> |- | [[591]] | ბიზანტია-სასანიანთა შეთანხმება ქართლზე | [[სამხრეთი კავკასია]] | ქართლის ტერიტორია [[ბიზანტიის იმპერია|ბიზანტიასა]] და [[სასანიანთა იმპერია|სასანიანთა ირანს]] შორის გავლენის სფეროებად გაიყო.<ref name="Rapp" /> |- | [[627]]–[[628]] | [[ჰერაკლე (ბიზანტია)|ჰერაკლე კეისრის]] ლაშქრობა კავკასიაში | [[ქართლი]]; [[თბილისი]] | ბიზანტია-სასანიანთა ომების კონტექსტში თბილისი ალყაში მოექცა და რეგიონში ძალთა ბალანსი შეიცვალა.<ref name="Treadgold" /><ref name="Rapp" /> |- | [[VII საუკუნე|VII საუკუნის]] შუა ხანები | არაბთა პირველი ლაშქრობები კავკასიაში | [[სამხრეთი კავკასია]] | არაბთა პოლიტიკური და სამხედრო გავლენის დასაწყისი საქართველოში.<ref name="Suny" /> |- | [[736]]–[[738]] | მურვან ყრუს ლაშქრობები | [[საქართველო]] | არაბთა მძიმე ლაშქრობებმა მნიშვნელოვნად დააზიანა ქართული პოლიტიკური ცენტრები.<ref name="Rayfield" /> |- | [[VIII საუკუნე|VIII საუკუნე]] | [[თბილისის საამირო|თბილისის საამიროს]] ჩამოყალიბება | [[თბილისი]] | არაბული პოლიტიკური ადმინისტრაციის დამკვიდრება აღმოსავლეთ საქართველოში.<ref name="Suny" /> |- | [[780]]-იანი წლები | [[აშოტ I კურაპალატი|აშოტ I კურაპალატის]] მოღვაწეობის დასაწყისი | [[ტაო-კლარჯეთი]] | [[ბაგრატიონები|ბაგრატიონთა]] პოლიტიკური აღმავლობისა და ტაო-კლარჯეთის გაძლიერების მნიშვნელოვანი ეტაპი.<ref name="Suny" /> |- | [[853]] | ბუღა თურქის ლაშქრობა და თბილისის აოხრება | [[თბილისი]] | არაბთა სამხედრო ექსპედიცია, რომელმაც დაასუსტა თბილისის საამირო და რეგიონული ძალები.<ref name="Rayfield" /> |- | [[888]] | [[ადარნასე IV|ადარნასე IV-ის]] „ქართველთა მეფედ“ კურთხევა | [[ტაო-კლარჯეთი]] | ბაგრატიონთა სამეფო ტიტულის აღდგენა და ქართული სახელმწიფოებრიობის კონსოლიდაციის მნიშვნელოვანი ეტაპი.<ref name="Suny" /> |- | [[978]] | [[ბაგრატ III (საქართველოს მეფე)|ბაგრატ III-ის]] გამეფება აფხაზთა სამეფოში | [[დასავლეთი საქართველო]] | საქართველოს გაერთიანების ერთ-ერთი გადამწყვეტი წინაპირობა.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1001]] | [[დავით III კურაპალატი|დავით III კურაპალატის]] მემკვიდრეობის საკითხი | [[ტაო]] | ბიზანტიის ჩარევამ საქართველოს სამხრეთ-დასავლეთის პოლიტიკურ მდგომარეობაზე მნიშვნელოვანი გავლენა მოახდინა.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1008]] | [[ბაგრატ III (საქართველოს მეფე)|ბაგრატ III]] — აფხაზთა და ქართველთა მეფე | [[საქართველო]] | ერთიანი ქართული მონარქიის ჩამოყალიბების ძირითადი ეტაპი.<ref name="Rayfield" /><ref name="Suny" /> |- | [[1014]] | [[გიორგი I (საქართველოს მეფე)|გიორგი I-ის]] გამეფება | [[საქართველო]] | საქართველოსა და ბიზანტიას შორის დაპირისპირების ახალი ეტაპის დასაწყისი.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1021]]–[[1022]] | საქართველო-ბიზანტიის ომი | [[სამხრეთი საქართველო]]; [[ანატოლია]] | შირიმნის ბრძოლისა და შემდგომი შეთანხმებების შედეგად სამხრეთ-დასავლეთ კავკასიაში ძალთა განლაგება შეიცვალა.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1073]] | დიდგვაროვანთა აჯანყება [[გიორგი II (საქართველოს მეფე)|გიორგი II-ის]] წინააღმდეგ | [[საქართველო]] | ცენტრალური ხელისუფლების სისუსტის გამოვლენა.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1080]]-იანი წლები | დიდი თურქობა | [[საქართველო]] | სელჩუკთა შემოსევებმა გამოიწვია მძიმე დემოგრაფიული, ეკონომიკური და პოლიტიკური კრიზისი.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1089]] | [[დავით IV აღმაშენებელი|დავით IV აღმაშენებლის]] გამეფება | [[საქართველო]] | სახელმწიფო რეფორმებისა და ქვეყნის გაძლიერების დასაწყისი.<ref name="Rayfield" /><ref name="Suny" /> |- | [[1103]] | [[რუის-ურბნისის საეკლესიო კრება]] | [[ქართლი]] | ეკლესიისა და სახელმწიფო მმართველობის რეფორმირების მნიშვნელოვანი ეტაპი.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1104]] | კახეთ-ჰერეთის შემოერთება | [[აღმოსავლეთი საქართველო]] | აღმოსავლეთ საქართველოს გაერთიანება ცენტრალური სამეფო ხელისუფლების ქვეშ.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1106]] | [[გელათის მონასტერი|გელათის მონასტრისა]] და აკადემიის დაარსება | [[იმერეთი]] | ქართული განათლებისა და კულტურის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ცენტრის შექმნა.<ref name="Suny" /> |- | [[1118]] | ყივჩაღთა ჩამოსახლება | [[საქართველო]] | დავით IV-ის სამხედრო რეფორმის მნიშვნელოვანი ნაწილი.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1121]] | [[დიდგორის ბრძოლა]] | [[ქართლი]] | საქართველოს გადამწყვეტი გამარჯვება სელჩუკურ კოალიციაზე.<ref name="Rayfield" /><ref name="Suny" /> |- | [[1122]] | თბილისის აღება | [[თბილისი]] | თბილისი კვლავ იქცა საქართველოს სამეფოს დედაქალაქად.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1124]] | ანისის აღება | [[სომხეთი]] | საქართველოს გავლენის გაფართოება სამხრეთ კავკასიაში.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1156]] | [[გიორგი III (საქართველოს მეფე)|გიორგი III-ის]] გამეფება | [[საქართველო]] | ბაგრატიონთა სამეფო ხელისუფლების გაძლიერების გაგრძელება.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1177]]–[[1178]] | ორბელთა აჯანყება | [[საქართველო]] | დიდგვაროვანთა წინააღმდეგ სამეფო ხელისუფლების განმტკიცების მნიშვნელოვანი ეტაპი.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1184]] | [[თამარ მეფე|თამარ მეფის]] გამეფება | [[საქართველო]] | საქართველოს „ოქროს ხანის“ უმაღლესი ეტაპის დასაწყისი.<ref name="Rayfield" /><ref name="Suny" /> |- | [[1185]] | ყუთლუ-არსლანის დასის გამოსვლა | [[საქართველო]] | სამეფო ხელისუფლებისა და დიდებულთა ნაწილის პოლიტიკური დაპირისპირება.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1195]] | შამქორის ბრძოლა | [[სამხრეთი კავკასია]] | საქართველოს გამარჯვება აზერბაიჯანის ათაბაგის წინააღმდეგ.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1202]]–[[1203]] | ბასიანის ბრძოლა | [[ანატოლია]] | საქართველოს გამარჯვება რუმის სასულთნოს ძალებზე.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1204]] | [[ტრაპიზონის იმპერია|ტრაპიზონის იმპერიის]] შექმნა | [[შავი ზღვა|შავიზღვისპირეთი]] | საქართველოს მხარდაჭერით ჩამოყალიბდა ტრაპიზონის იმპერია, რომელიც შავი ზღვის აღმოსავლეთ რეგიონში მნიშვნელოვან ძალად იქცა.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1213]] | [[თამარ მეფე|თამარ მეფის]] გარდაცვალება | [[საქართველო]] | საქართველოს პოლიტიკური ძლიერების უმაღლესი ეტაპის დასრულების სიმბოლური თარიღი.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1220]]–[[1223]] | მონღოლთა პირველი გამოჩენა საქართველოში | [[საქართველო]] | მონღოლთა სადაზვერვო-დამრბევი ლაშქრობები სამხრეთ კავკასიაში.<ref name="May" /><ref name="Rayfield" /> |- | [[1225]] | გარნისის ბრძოლა | [[სომხეთი]] | ქართველთა მარცხი ხვარაზმშაჰ ჯალალედინთან.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1226]] | ჯალალედინის მიერ თბილისის აღება | [[თბილისი]] | საქართველოს პოლიტიკური და დემოგრაფიული მდგომარეობის მძიმე გაუარესება.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1236]]–[[1240]] | მონღოლთა ბატონობის დამყარება საქართველოში | [[საქართველო]] | საქართველო მონღოლთა პოლიტიკური და საგადასახადო სისტემის გავლენის ქვეშ მოექცა.<ref name="May" /><ref name="Rayfield" /> |- | [[1259]] | [[დავით VI ნარინი|დავით VI ნარინის]] აჯანყება | დასავლეთი საქართველო | მონღოლთა წინააღმდეგ ბრძოლისა და დასავლეთ საქართველოს ცალკე პოლიტიკური ცენტრის ჩამოყალიბების წინაპირობა.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1260]] | [[დავით VII ულუ|დავით VII ულუს]] აჯანყება | [[აღმოსავლეთი საქართველო]] | მონღოლთა ბატონობის წინააღმდეგ აღმოსავლეთ საქართველოს წინააღმდეგობის გამოვლენა.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1299]]–[[1302]] | [[გიორგი V ბრწყინვალე|გიორგი V ბრწყინვალის]] პირველი მეფობა | [[საქართველო]] | გიორგი V-ის პოლიტიკური აღზევების დასაწყისი.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1314]]–[[1346]] | [[გიორგი V ბრწყინვალე|გიორგი V ბრწყინვალის]] მმართველობა | [[საქართველო]] | ქვეყნის გაერთიანება, მონღოლთა ბატონობისგან გათავისუფლება და სამეფო ხელისუფლების აღდგენა.<ref name="Rayfield" /><ref name="Suny" /> |- | [[1348]] | შავი ჭირი საქართველოში | [[სამხრეთი კავკასია]] | დემოგრაფიული და ეკონომიკური მძიმე დარტყმა.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1386]]–[[1403]] | [[თემურლენგი|თემურ-ლენგის]] ლაშქრობები საქართველოში | [[საქართველო]] | მრავალჯერადმა შემოსევებმა მნიშვნელოვნად დააზიანა ქვეყნის ეკონომიკა და პოლიტიკური სტრუქტურა.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1444]] | ვარნის ბრძოლა და მისი რეგიონული შედეგები | [[ბალკანეთი]]; [[შავი ზღვა|შავიზღვისპირეთი]] | ოსმალთა გაძლიერებამ სამხრეთ კავკასიის გეოპოლიტიკურ გარემოზეც მოახდინა გავლენა.<ref name="Davies" /> |- | [[1453]] | [[კონსტანტინოპოლის აღება|კონსტანტინოპოლის აღება ოსმალების მიერ]] | [[კონსტანტინოპოლი]] | [[ბიზანტიის იმპერია|ბიზანტიის]] დაცემამ საქართველო კიდევ უფრო მეტად მოაქცია ოსმალეთ-სპარსეთის კონკურენციის სივრცეში.<ref name="Treadgold" /><ref name="Rayfield" /> |- | [[1463]] | ჩიხორის ბრძოლა | [[იმერეთი]] | ერთიანი საქართველოს სამეფოს დაშლის პროცესის მნიშვნელოვანი ეტაპი.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1466]] | [[ბაგრატ VI|ბაგრატ VI-ის]] გამეფება | [[ქართლი]]; [[იმერეთი]] | სამეფო ხელისუფლების კრიზისისა და პოლიტიკური დაშლის გაღრმავება.<ref name="Rayfield" /> |- | [[1490]] | დარბაზობა და საქართველოს სამეფოს დაშლის იურიდიული გაფორმება | [[საქართველო]] | ერთიანი სამეფოს დაშლის შედეგად ჩამოყალიბდა [[ქართლის სამეფო]], [[კახეთის სამეფო]], [[იმერეთის სამეფო]] და [[სამცხე-საათაბაგო]].<ref name="Rayfield" /><ref name="Suny" /> |- | [[1555]] | [[ამასიის ზავი]] | [[სამხრეთი კავკასია]] | [[ოსმალეთის იმპერია|ოსმალეთსა]] და [[სეფიანთა ირანი|სეფიანთა ირანს]] შორის სამხრეთ კავკასია გავლენის სფეროებად გაიყო.<ref name="Rayfield" /> |} == რესურსები ინტერნეტში == * [http://www.mittelalterliche-geschichte.de/ შუა საუკუნეების ისტორია, მათიას კლუგე] {{de}} {{en}}. * [http://www.fordham.edu/halsall/ Internet Medieval Sourcebook Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090416220919/http://www.fordham.edu/halsall/ |date=2009-04-16 }} {{en}}. * [http://www.lexikus.de/Themen/Mittelalter თავისუფალი ინტერნეტ-წიგნები შუა საუკუნეების შესახებ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110524120841/http://www.lexikus.de/Themen/Mittelalter |date=2011-05-24 }} {{de}}. == შენიშვნები == <references group="upper-alpha"/> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} <references/> [[კატეგორია:შუა საუკუნეები| ]] nsedeci3xwieyojic95c1d62vi1dsmu 0 56303 5406391 4861301 2026-06-03T16:35:46Z ნანა1962 171202 5406391 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა პოლიტიკოსი}} '''დავიდ ბენ-გურიონი''' (დავიდ გრინი) ({{Lang-he|דָּוִד בֶּן-גּוּרִיּוֹן}}‎; დ. [[16 ოქტომბერი]], [[1886]], [[პლონსკი]], [[პოლონეთი]] — გ. [[1 დეკემბერი]], [[1973]], [[თელ-ავივი]], [[ისრაელი]]) — თანამედროვე ისრაელის სახელმწიფოს ერთ-ერთი დამაარსებელი. სიონისტური მოძრაობის ერთ-ერთი ხელმძღვანელი. ისრაელის პირველი და მესამე [[ისრაელის პრემიერ-მინისტრების სია|პრემიერ-მინისტრი]]. == ბიოგრაფია == დაამთავრა [[სტამბოლის უნივერსიტეტი]]ს იურიდიული ფაკულტეტი. [[1906]] წელს [[პალესტინა]]ში გაემგზავრა, სადაც ებრაელთა თავდაცვის ორგანიზაცია „ჰაშომერის“ დაარსებაში მიიღო მონაწილეობა. [[1910]] წელს ებრაული ყოველკვირეული ჟურნალის „ჰააჰდუთ“ (ერთობა) რედაქტორი გახდა. პირველი მსოფლიო ომის წლებში ებრაული ლეგიონის ფორმირებაში მიიღო მონაწილეობა პალესტინის განთავისუფლებისთვის. [[1920]] წელს ებრაელ მშრომელთა საყოველთაო ფედერაციის ერთ-ერთი ორგანიზატორი გახდა. 1935 წელს ებრაული სააგენტოს თავმჯდომარედ აირჩიეს. [[1940]] წელს აირჩიეს ისრაელის მუშათა პარტიის ლიდერად. [[1948]]-[[1953]] და [[1955]-[[1963]] წლებში ისრაელის პრემიერ-მინისტრი და თავდაცვის მინისტრია. მისი ხელმძღვანელობით მოგებულ იქნა დამოუკიდებლობის ომი (1948-1949) და სინაის კამპანია (1956). 1965 წელს დააარსა ოპოზიციური პარტია „რაფი“. [[1970]] წელს კნესეტიდან წავიდა და პოლიტიკას თავი დაანება. ==რესურსები ინტერნეტში== {{Commonscat-inline|David Ben Gurion}} *[http://news.bbc.co.uk/2/hi/events/israel_at_50/profiles/81279.stm Special Report David Ben-Gurion] BBC News *[http://www.jafi.org.il/education/100/people/BIOS/bg.html "David Ben-Gurion (1886–1973)"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061001222800/http://www.jafi.org.il/education/100/people/bios/bg.html |date=2006-10-01 }} Jewish Agency for Israel *[http://www.shapell.org/manuscript.aspx?169689 David Ben-Gurion's Personal Correspondence and Historical Documents] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120118091203/http://www.shapell.org/manuscript.aspx?169689 |date=2012-01-18 }} Shapell Manuscript Foundation *[http://alsos.wlu.edu/qsearch.aspx?browse=people/Ben+Gurion,+David Annotated bibliography for David Ben-Gurion from the Alsos Digital Library for Nuclear Issues] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100505014035/http://alsos.wlu.edu/qsearch.aspx?browse=people%2FBen+Gurion%2C+David |date=2010-05-05 }} * [http://www.defeatist-diary.com/index.asp?p=lang_new10504&period=18/1/2011-25 March 2011 Ben-Gurion and Tewfik Toubi Finally Meet (28 October 1966)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120119073758/http://www.defeatist-diary.com/index.asp?p=lang_new10504&period=18%2F1%2F2011-25 |date=19 იანვარი 2012 }} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{ისრაელის პრემიერ-მინისტრები}} {{ისრაელის პრეზიდენტები}} {{ისრაელის თავდაცვის მინისტრები}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} {{DEFAULTSORT:ბენ-გურიონი, დავიდ}} [[კატეგორია:ისრაელის პრემიერ-მინისტრები]] [[კატეგორია:დაბადებული 16 ოქტომბერი]] [[კატეგორია:დაბადებული 1886]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 1 დეკემბერი]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 1973]] [[კატეგორია:ცივი ომის ლიდერები]] [[კატეგორია:ებრაელი სოციალისტები]] [[კატეგორია:ისრაელის I მოწვევის ქნესეთის წევრები]] [[კატეგორია:ისრაელის II მოწვევის ქნესეთის წევრები]] [[კატეგორია:ისრაელის III მოწვევის ქნესეთის წევრები]] [[კატეგორია:ისრაელის IV მოწვევის ქნესეთის წევრები]] [[კატეგორია:ისრაელის V მოწვევის ქნესეთის წევრები]] [[კატეგორია:ისრაელის VI მოწვევის ქნესეთის წევრები]] [[კატეგორია:ისრაელის VII მოწვევის ქნესეთის წევრები]] 7v5y7z546z120bai377i2okmhryzymn 0 59562 5406623 4877388 2026-06-03T23:35:02Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406623 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Radnice Liberec pamatnik 1968.jpg|thumb|upright|right|ძალადობის მსხვერპლთა მემორიალი [[ლიბერეცი|ლიბერეცში]]]] '''პრაღის გაზაფხული''' ეწოდება [[ჩეხოსლოვაკია]]ში განვითარებულ მოვლენებს. „პრაღის გაზაფხული“ წარმოადგენდა ამ ქვეყანაში პირველ ცდას, მიეცათ სოციალიზმისათვის ადამიანური სახე. იმ [[დემოკრატია|დემოკრატიულ]] გარდაქმნებს, რომლებსაც ახორციელებდნენ ადგილობრივი რეფორმატორები [[ალექსანდრე დუბჩეკი]]ს მეთაურობით, [[საბჭოთა კავშირი]]ს სახელმწიფო უშიშროების კომიტეტში განიხილავდნენ, როგორც მუქარას მთელი [[სოციალისტური ბანაკი]]სადმი. იმის შიშით, რომ ჩეხოსლოვაკიაში [[სოციალიზმი|სოციალისტური]] წყობილების დამხობას და მის გამოსვლას [[ვარშავის ხელშეკრულება|ვარშავის ხელშეკრულებიდან]] უბიძგებდა სხვა სახელმწიფოებს ანალოგიური ნაბიჯის გადადგმისაკენ, [[საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტია|საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის]] პოლიტბიურომ მიიღო გადაწყვეტილება ინტერნაციონალური დახმარების საფარქვეშ [[1968]] წლის [[21 აგვისტო]]ს შეეყვანა თავისი ჯარები ჩეხოსლოვაკიის ტერიტორიაზე. [[1956]] წლის [[უნგრეთი]]ს ცნობილი მოვლენების შემდეგ ეს იყო საბჭოთა კავშირის პირველი ცდა ძალის გამოყენებით ჩაეხშო დემოკრატიული გარდაქმნები სოციალისტური ბანაკის შიგნით. ეს მოვლენები თვითონ საბჭოთა კავშირის პოლიტიკურ განვითარებაზე აისახა და საბოლოო ჯამში საბჭოთა კავშირის დაშლა გამოიწვია. ,,პრაღის გაზაფხულის“ გაკვეთილები დღესაც წარმოადგენს ამ მოვლენებში ჩართული სხვადასხვა ქვეყნების განსაკუთრებული ყურადღების ობიექტს. == რესურსები ინტერნეტში == {{commons category|Prague Spring}} * [http://library.thinkquest.org/C001155/ Think Quest] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060628080043/http://library.thinkquest.org/C001155/ |date=2006-06-28 }} – The Prague Spring 1968 * [http://www.rferl.org/features/1998/08/F.RU.980820113706.asp Radio Free Europe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080501095853/http://www.rferl.org/features/1998/08/F.RU.980820113706.asp |date=2008-05-01 }} – A Chronology Of Events Leading To The 1968 Invasion * [http://www.prague-life.com/prague/prague-spring Prague Life] – More information on the Prague Spring * [http://www.thefirstpost.co.uk/45180,news-comment,news-politics,the-prague-spring-40-years-on The Prague Spring, 40 Years On] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111019123613/http://www.thefirstpost.co.uk/45180,news-comment,news-politics,the-prague-spring-40-years-on |date=2011-10-19 }} – slideshow by ''[[The First Post]]'' * [http://www.ustrcr.cz/en/august-1968-victims-of-the-occupation Victims of the Invasion] – A list of victims from the Warsaw Pact Invasion with method of death {{ცივი ომი}} [[კატეგორია:ჩეხეთის ისტორია]] [[კატეგორია:სლოვაკეთის ისტორია]] [[კატეგორია:უახლესი ისტორია]] [[კატეგორია:ცივი ომის კონფლიქტები]] [[კატეგორია:სოციალისტური ბანაკი]] [[კატეგორია:1968 წელი ჩეხოსლოვაკიაში]] [[კატეგორია:1968 წელი საერთაშორისო ურთიერთობებში]] 0hzybgymlr1i1e2e2java9f8v37tl4s 0 62260 5406685 4894673 2026-06-04T08:07:51Z ~2026-33123-07 183804 5406685 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = სოფელი |ქართული სახელი = მანავი |მშობლიური სახელი = <nowiki></nowiki> |ქვეყანა = საქართველო |პანორამა = Manavi, Sagarejo Municipality, Georgia.jpg |პანორამის სიგანე = 300 |წარწერა = |lat_dir = N|lat_deg = 41|lat_min = 43|lat_sec = 06 |lon_dir = E|lon_deg = 45|lon_min = 27|lon_sec = 46 |CoordAddon = type:city(40361)_region:GE |CoordScale = |ქვეყნის რუკის ზომა = 300 |რეგიონის რუკის ზომა = |რაიონის რუკის ზომა = 300 |რეგიონის ტიპი = მხარე |რეგიონი = კახეთის მხარე |რეგიონი ცხრილში = |შიდა დაყოფა = |რაიონის ტიპი = მუნიციპალიტეტი |რაიონი = საგარეჯოს მუნიციპალიტეტი |თემი = მანავი |მმართველის ტიპი = |მმართველი = |დაარსების თარიღი = |პირველი ხსენება = |წინა სახელები = |სტატუსი-დან = |ფართობი = |სიმაღლის ტიპი=ზღვის დონე{{!}}ზღვის დონიდან |დასახლების ცენტრის სიმაღლე = 750 |კლიმატი = |ოფიციალური ენა = |მოსახლეობა = 2769<ref name="აღწერა 2014">{{cite web|url=http://www.geostat.ge/index.php?action=page&p_id=2152&lang=geo|title=მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014|date=ნოემბერი 2014|publisher=საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური|accessdate=7 ნოემბერი, 2016}}</ref> |აღწერის წელი = 2014 |სიმჭიდროვე = |აგლომერაცია = |ეროვნული შემადგენლობა = [[ქართველები]] 99,7 % |ეთნოქორონიმი = |დროის სარტყელი = +4 |DST = |სატელეფონო კოდი = +995 |საფოსტო ინდექსი = |საავტომობილო კოდი = |საიტი = |კატეგორია ვიკისაწყობში = Manavi }} '''მანავი''' — [[სოფელი]] [[საქართველო]]ში, [[კახეთის მხარე|კახეთში]], [[საგარეჯოს მუნიციპალიტეტი|საგარეჯოს მუნიციპალიტეტში]]. [[გომბორის ქედი]]ს სამხრეთ-დასავლეთ კალთის ძირას, თემის ცენტრი (სოფლები: [[ბურდიანი]]). [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 750 მ, [[საგარეჯო]]დან 15 კმ, მანავის რკინიგზის სადგურიდან 1 კმ. სოფელი შედის ქართული ღვინო [[მანავი (ღვინო)|„მანავის“]] მიკროზონაში. ==ისტორია== სოფლის ხელსაყრელი გეოგრაფიული გარემო კარგ პირობებს ქმნიდა მეურნეობის მრავალი დარგის, მათ შორის [[მევენახეობა]]-[[მეღვინეობა|მეღვინეობის]] განვითარებისთვის. მანავში, ვაზის „[[მწვანე კახური|კახური მწვანის]]“ ჯიშიდან, საუკუნეების მანძილზე მზადდებოდა სასიამოვნო, სპეციფიკური გემოს და არომატის მქონე ღვინო „მანავის მწვანე“. [[ვახუშტი ბატონიშვილი|ვახუშტი ბატონიშვილის]] მიხედვით, „ჰერეთის მთის ძირს არს მანავი, სადაც აღაშენა სასახლე იმამ-ყულიხან. მთის ძირად არს ძუელადი ციხე და აწ შემუსვრილი. არამედ ღვინო მანავისა კეთილი“. ვარაუდობდნენ, რომ მანავზე გადიოდა ე. წ. „ცხვრის გზა“, რომელიც შვიდი დღის სავალი იყო და ამ გზით ცხვარი [[მთიულეთი|მთიულეთიდან]] [[შირაქის ვაკე|შირაქში]] გადაჰყავდათ ზამთრის საძოვრებზე. მანავის დასახლებამ და მისმა ციხე-სიმაგრემ, განსაკუთრებული მნიშვნელობა შეიძინა [[კახეთის სამთავრო|კახეთის სამთავროს]] ჩამოყალიბების პერიოდში. სხვა ქართულ სამთავროებთან ურთიერთბისა თუ [[არაბები|არაბებთან]] ბრძოლის დროს, ერთიანი ქართული სახელმწიფოს არსებობის პერიოდში, ეს ფუნქცია მოიშალა, მაგრამ ფეოდალური დაშლილობისა და [[კახეთის სამეფო|კახეთის სამეფოს]] დაარსების შემდეგ, როგორც სტრატეგიული პუნქტი, იგი კვლავ მნიშვნელოვანი გახდა. მისი მნიშვნელობა განსაკუთრებით გაიზარდა [[ლეკიანობა|ლეკიანობის]] დროს. [[1706]] წელს [[იმამყული-ხანი|იმამყული-ხანმა]] თავისი საზამთრო რეზიდენცია ყარაჯაღიდან მანავში გადმოიტანა, ვახუშტი ბატონიშვილი მის მიზეზად ლეკიანობას თვლის. [[1712]] წელს მანავში იქორწინეს თეიმურაზ მეფემ და [[ვახტანგ VI]]-ის ასულმა თამარმა. [[1715]] წელს, როდესაც მანავში მყოფი დავით იმამყული-ხანთან მისი დის ელენეს დასანიშნად, ქართლის მეფის იესეს (ალიყული-ხანი) წარმოგზავნილი, დიდგვაროვანი მოხელეები იმყოფებოდნენ, „ჭარელნი მოვიდნენ რბევად“ და კახელებს, თავისი სტუმრებიანად, მათ მოსაგერიებლად მოუწიათ წასვლა. [[1715]] წელს [[აჯი-ჩალაბი|აჯი-ჩალაბთან]] ქართველების დამარცხების შემდეგ გულმოცემული ლეკები საქართველოს შემოესივნენ და, როგორც [[პაპუნა ორბელიანი]] გადმოგვცემს: „მრავალი ალაგი წაახდინეს... წარბძანდა მეფე ერეკლე მათთან საბრძოლველად. დახვდნენ ლეკნი მანავის თავში, ძლიერებითა ღვთისათა გაემარჯვა მეფეს ერეკლეს და ამოწყვიტეს ლეკნი“. საისტორიო წყაროებიდან ირკვევა, რომ [[XVII საუკუნე|XVII საუკუნეში]] და [[XVIII საუკუნე|XVIII საუკუნის]] დასაწყისში მანავის მოსახლეობის ნაწილი ლეკიანობის გამო აყრილა კიდეც, მაგრამ [[ერეკლე II|ერეკელე II]]-ის მეფობის დროს ბევრნი კვალვ დაბრუნებულან. კახეთის სამეფოს წარმოქმნის შემდეგ, მანავი ძირითადად სამეფო-სახასო მამულად განიხილებოდა. სოფელსა და მის შემოგარენს მეფის მოურავები განაგებდნენ. ერეკლე II-ის დროს მოურავებად ჩერქეზიშვილები ყოფილან, რომლებსაც, დროთა განმავლობაში, მანავის ყმა-მამულის ნაწილი მიუსაკუთრებიათ, რის გამოც სამეფო კართან გაუგებრობები წარმოქმნილა. მანავში ყმა-მამულს ავალიშვილებიც ფლობდნენ. ამას გარდა, მანავში ყმა-მამულს, სახნავ-სათესსა და ვენახებს ეკლესიაც ფლობდა, იყო საუფლისწულო მიწებიც. საომარი მოქმედებების წინ, მანავთან ხდებოდა, როგორც კახეთის, ასევე [[ქართლ-კახეთი|ქართლ-კახეთის]] ლაშქრის შეკრება. [[1748]] წლის ახლო ხანებში ერეკლეს „კახნი კაის ჯარით ზოგი საგარეჯოს და ზოგი მანავს“ შეუკრებია, ხოლო [[1796]] წელს აქ დაუბარებია მას ოთარ ამილახორი მთელი თავისი სასარდლოთი. [[1812]] წლის კახეთის აჯანყების დროს, მანაველებმა გაანადგურეს რუსთა საეგზეკუციო ჯარი, მაგრამ მარკიზმა [[ფილიპ პაულუჩი|ფილიპე პაულუჩიმ]] ხაშმის ბარბაროსულად დარბევის შემდეგ. უბრძოლველად დაიკავა [[პატარძეული]], [[საგარეჯო]], მანავი და [[კაკაბეთი]]. [[1812]] წლის [[26 ნოემბერი|26 ნოემბერს]] მანავთან გადამწყვეტი ბრძოლა მოხდა [[რუსები|რუსებსა]] და ქართველებს შორის, რომლებსაც [[ალექსანდრე ბატონიშვილი]] მეთაურობდა. ქართველებს ლეკებიც უნდა მიხმარებოდნენ. სოფელთან „იქნა ბრძოლა ძლიერი, სადაცა იძლივნენ ქართველ-ლეკნი“. ქართველთა დამარცხების მიზეზად [[თეიმურაზ ბატონიშვილი]] თავის ნაშრომ „ახალ ისტორიაში“ კარის წინამძღვრის ელეფთერ ზუკაკიშვილის, გიორგი მეფის ვშიკაღასბაშ ალექსანდრე მაყაშვილის და ლეკთა რაზმის ღალატს ასახელებს. აჯანყებაში მონაწილეობის გამო მრავალი გააციმბირეს. რეპრესირებულთა შორის იყო მანავის მოურავი ივანე ჩერქეზიშვილი. ბაგრატ ბატონიშვილის „ახალი მოთხრობის“ მიხედვით, მუხრანბატონის შვილიშვილს ერმიას თუში მეცხვარეების ხმალი მოსწონებია. თუშებს ხმალი არ დაუთმიათ. განაწყენებულ ერმიას მათთვის აჯანყებაში მონაწილეობა დაუბრალებია. ამ ცრუ ბრალდების გამო, [[დიმიტრი ორბელიანი|დიმიტრი ორბელიანს]] თუში მეცხვარეები შეუპყრია და დაუწვავს. [[გერმანელები|გერმანელი]] მეცნიერი და მოგზაური [[იოჰან გიულდენშტედტი]] [[1772]] წელს კახეთში მოგზაურობის დროს აღნიშნავს: „23 თებერვალს დილით გავვდით საგარეჯოდან და 5/4 საათში გავიარეთ 5 საჟენის სიგანის მდინარე, რომელიც მიედინება სოფელი მანავის 1 ვერსიით ზემოთ. ეს სოფელი თითქმის მთლიანად განადგურებულია; გადარჩენილ მოსახლეთაგან მცირე ნაწილმა შეაფარა თავი ოდნავ ჩრდილოეთით ვიწრო გალავანს ციცაბო მაღლობზე. ეს არის ყველაზე განაპირა ადგილი თვალ (?) საგარეჯოს მხარისა, რომელიც გადაჭიმულია პირველი მთისწინეთის სამხრეთ კალთების გასწვრივ, თბილისიდან ამ ადგილამდე“. [[1825]]-[[1826]] წლებში საქართველოში იმოგზაურა გერმანელმა მეცნიერმა და მოგზაურმა [[ედუარდ აიხვალდი|ედუარდ აიხვალდმა]]. იგი მანავს ახლომახლო ქართულ სოფლებს შორის, ყველაზე დიდად მიიჩნევს. ==დემოგრაფია== [[2014]] წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 2769 ადამიანი. {| class="wikitable" style="text-align:right" |- ! აღწერის წელი !! მოსახლეობა !! კაცი !! ქალი |- | 2002<ref name="აღწერა 2002">[[Commons:File:2002 Census of village population of Georgia.pdf|საქართველოს მოსახლეობის 2002 წლის პირველი ეროვნული საყოველთაო აღწერის ძირითადი შედეგები, ტომი II]]</ref>|| 3106|| 1516|| 1590 |- | 2014<ref name="აღწერა 2014" />|| {{კლება}} 2769|| 1387|| 1382 |} ==ისტორიული ძეგლები== ===მანავის ციხე=== {{მთავარი|მანავის ციხე}} მანავში შემორჩენილია ქართული ხუროთმომოძრვრების ძეგლი - ძლიერ დაზიანებული ციხესიმაგრე. ძველი სამშენებლო ფენა X-XI საუკუნეებს მიეკუთვნება, ახალი - XVI-[[XVIII საუკუნე]]ებს. ციხე ორი ნაწილისაგან შედგება. შემაღლებულ ადგილზე დგას ციტადელი, რომელსაც აღმოსავლეთით ეკვრის ქვედაციხე. ციხესიმაგრის შუაში ჯგუფად დგას სამი ეკლესია, ციხის ქვემოთ რიყისა და შირიმის ქვით ნაგები მცირე ზომის ეკლესიაა. იგი აუშენებია [[დავითგარეჯა|დავითგარეჯის]] ნათლისმცემლის მონასტრის წინამძღვარს ეფრემს (1794). შიგა სივრცის მიხედვით ეკლესია [[დარბაზული ეკლესია|დარბაზულია]], მაგრამ დაგვირგვინებულია აგურით ამოყვანილი გუმბათით, რომელიც აფრებით ეყრდნობა საბჯენ და კონქის თაღებს. ===ღვთისმშობლის შობის ეკლესია=== [[File:Manavi. The church.jpg|thumb|250პქ|მანავის ღვთისმშობლის შობის ეკლესია]] {{მთავარი|მანავის ღვთისმშობლის შობის ეკლესია}} ეკლესია საქართველოში, კახეთის მხარეში, საგარეჯოს მუნიციპალიტეტში, სოფლის ჩრდილოეთით, მთის ფერდზე დგას [[კუპელჰალე]]ს სტილის ეკლესია, რომელიც ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლია. ის ააშენა დავით გარეჯის ნათლისმცემლის მონასტრის წინამძღვარმა ეფთიმიმ 1794 წელს. ===სხვა ძეგლები=== *[[ვედრებისის წმინდა გიორგის ეკლესია]] *[[ზეიანის გორასამარხები]] *[[თათრების ციხე]] *[[თელეთის მთავარანგელოზის ეკლესია]] *[[მანავის ეკლესია]] *[[მანავის ნიში]] *[[მანავის ქაშვეთის ეკლესია]] *[[მანავის ქვაჯვარა]] *[[მანავის ღვთისმშობლის ეკლესია]] ==ლიტერატურა== {{ქსე|6|401}} {{სძა|1-3|125-126|კახაძე კ.}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{საგარეჯოს მუნიციპალიტეტი}} [[კატეგორია:საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფლები]] jnfks7quwwi0aybdre4ypo5vgmi4nav 0 67807 5406622 4664177 2026-06-03T23:21:00Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406622 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი =ქალაქი |ქართული სახელი = პრაია |მშობლიური სახელი = Praia |ქვეყანა = კაბო-ვერდე |პანორამა = Praia aerial.jpg |პანორამის სიგანე = 280px |წარწერა = |დროშა = |გერბი = |გერბის სიგანე = |დროშის სიგანე = |lat_dir = N|lat_deg= 14|lat_min= 55|lat_sec= |lon_dir = W|lon_deg= 23|lon_min= 31|lon_sec= |ქვეყნის რუკის ზომა = 250 |რეგიონის რუკის ზომა = 200 |რაიონის რუკის ზომა = |რეგიონის ტიპი = |რეგიონი = |რეგიონი ცხრილში = |შიდა დაყოფა = |რაიონის ტიპი= |რაიონი = |მმართველის ტიპი = ქალაქის მერი |მმართველი = |დაარსების თარიღი = |პირველი ხსენება = |წინა სახელები = |სტატუსი-დან = |ფართობი = |სიმაღლის ტიპი=სიმაღლე |დასახლების ცენტრის სიმაღლე= |მოსახლეობა = 127 832 |აღწერის წელი =2010 |სიმჭიდროვე = |აგლომერაცია = |ეროვნული შემადგენლობა = |დროის სარტყელი = |DST = |სატელეფონო კოდი = |საფოსტო ინდექსი = |საიტი = www.cmpraia.cv/ |კატეგორია ვიკისაწყობში = }} '''პრაია''' ([[პორტუგალიური ენა|პორტ.]]: ''Praia'' — პლაჟი) — [[კაბო-ვერდე]]ს დედაქალაქი და ასევე ყველაზე დიდი ქალაქი. მდებარეობს [[ატლანტის ოკეანე]]ში, [[სენეგალი]]ს სანაპიროსთან,სანტიაგუს კუნძულის სამხრეთ სანაპიროზე, [[სოტავენტოს კუნძულები |სოტავენტოს კუნძულების]] ჯგუფის შიგნით. ქალაქი პრაიას მუნიციპალიტეტის ნაწილია. პრაია არის [[კაბო-ვერდე|კაბო-ვერდეს]] ეკონომიკური, პოლიტიკური და კულტურული ცენტრი. კუნძულზე მშრალი ჰავაა. ქალაქი დაარსდა [[XV საუკუნე]]ში.<ref name="yearbook">[http://ine.cv/wp-content/uploads/2017/02/statistical-yearbook-cv-2015_en.pdf Cabo Verde, Statistical Yearbook 2015], [[Instituto Nacional de Estatística (Cape Verde)|Instituto Nacional de Estatística]]</ref> == ისტორია == [[ფაილი:Battle_of_Porto_Praya.jpg|მარცხნივ|მინი| პრაიას პორტი 1781 წლის ბრძოლის დროს. ]] [[ფაილი:BARROW(1806)_p098_PORTO_PRAYA,_ISLAND_OF_ST.JAGO_(cropped).jpg|მარცხნივ|მინი| პრაია, გამოსახული 1806 წელს. ]] კუნძული სანტიაგუ აღმოაჩინა [[ ანტონიო და ნოლი |ანტონიო და ნოლიმ]] 1460 წელს.<ref name="gomes">[[hdl:11328/594|Valor simbólico do centro histórico da Praia]], Lourenço Conceição Gomes, Universidade Portucalense, 2008</ref> კუნძულზე პირველი დასახლება იყო რიბეირა გრანდე ([[სიდადე-ველია]]). სოფელი ''პრაია დე სანტა მარია'' პირველად ნახსენებია 1615 წელს, რომელიც ჩამოყალიბდა ბუნებრივი ნავსადგურის მახლობლად.<ref>Roman Adrian Cybriwsky, ''Capital Cities around the World: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture'', ABC-CLIO, USA, 2013, p. 244</ref> სანტიაგუს პორტები იყო დამაკავშირებელი პორტუგალიასა და პორტუგალიის კოლონიებს შორის აფრიკასა და სამხრეთ ამერიკაში. XVI საუკუნის დასასრულსა და XVIII საუკუნის ბოლოს შორის, რიბეირა გრანდესა და პრაიაში მეკობრეობის მრავალი შემთხვევა დაფიქსირდა, მათ შორის [[ფრენსის დრეიკი|ფრენსის დრეიკისა]] (1585) და [[ ჟაკ კასარდი |ჟაკ კასარდის]] (1712) მიერ. სტრატეგიული პოზიციის გამო მას უკეთესი დაცვა ჰქონდა მეკობრეების თავდასხმებისგან, რამაც დიდი უპირატესობა მიანიჭა ძველ ქალაქ რიბეირა გრანდეს ([[სიდადე-ველია]]). იგი თანდათანობით გადააკეთეს სიდადე-ველიად, რომელიც გახდა [[კაბო-ვერდე|კაბო-ვერდეს]] ყველაზე მნიშვნელოვანი დასახლება და 1770 წელს გახდა [[კაბო-ვერდე|კაბო-ვერდეს]] დედაქალაქი.<ref name="unesco">[https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6103 Centre historique de Praia], UNESCO</ref> ''პორტო პრაიას საზღვაო ბრძოლა'' გაიმართა პრაიას პორტში 1781 წლის 16 აპრილს. რადგან პორტუგალია ნეიტრალური იყო, ბრძოლაში ჩართულნი იყვნენ დიდი ბრიტანეთი და საფრანგეთი. ბრძოლა დასრულდა ტაქტიკური გათამაშებითა და საფრანგეთის სტრატეგიული გამარჯვებით. პრაია იყო პირველი გაჩერება [[ჩარლზ დარვინი|ჩარლზ დარვინის]] მოგზაურობაში 1832 წელს.<ref> [[wikisource:en:Journal of researches into the natural history and geology of the countries visited during the voyage of H.M.S. Beagle round the world/Chapter 1|Journal of researches into the natural history and geology of the countries visited during the voyage of H.M.S. Beagle round the world – Chapter 1 at Wikisource, top part]]</ref> XIX საუკუნის განმავლობაში, ''პრაიას პლატო'' მთლიანად გადაკეთდა ქუჩებად [[ორთოგონალური გეგმა|ორთოგონალური გეგმის მიხედვით]], რომელიც გაფორმებულია დიდი კოლონიური შენობებითა და მანსარდით.<ref name="unesco"/><ref>[http://www.portaldoconhecimento.gov.cv/bitstream/10961/2407/1/monografia%20Domigas%20de%20Pina.pdf Antigas residências senhoriais do Centro Histórico da Praia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190712155315/http://www.portaldoconhecimento.gov.cv/bitstream/10961/2407/1/monografia%20Domigas%20de%20Pina.pdf|date=2019-07-12}}, Domingas Andrade Silva Barbosa de Pina, [[University of Cape Verde|Universidade de Cabo Verde]], 2009</ref> პრაია ოფიციალურად 1858 წელს გახდა ქალაქი (''სიდადი''). კაბო-ვერდეს დედაქალაქის სტატუსიდან გამომდინარე, კონცენტრირება მოახდინა პოლიტიკურ, რელიგიურ და ეკონომიკურ როლებზე.<ref name="gomes">[[hdl:11328/594|Valor simbólico do centro histórico da Praia]], Lourenço Conceição Gomes, Universidade Portucalense, 2008</ref> 1920-იანი წლების დასაწყისში მოსახლეობა დაახლოებით 21,000 ადამიანი იყო.<ref>{{Cite book|last=Habbel|first=Josef|title=Habbels Konversationslexikon|page=1043|year=1925}}</ref> არქიპელაგის ნაწილებში პორტუგალიის მმართველობის მიმართ წინააღმდეგობა 1950-იან წლებში გაიზარდა. პრაიაში არ განხორციელებულა ღია ომი დამოუკიდებლობისათვის, როგორც [[გვინეა-ბისაუ|გვინეა-ბისაუში]]. 1974 წლის [[მიხაკების რევოლუცია|მიხაკების რევოლუციის]] შედეგად დასრულდა პორტუგალიის კოლონიური ომი, [[კაბო-ვერდე]]მ გამოაცხადა დამოუკიდებლობა 1975 წლის ივლისში. დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ, პრაიამ დემოგრაფიული ბუმი გაიარა, რომელიც მიგრანტებს იღებდა ყველა კუნძულიდან. შედეგად, [[კაბო-ვერდე]]ს მთელი მოსახლეობის 56% ცხოვრობს სანტიაგუში და 29% მხოლოდ პრაიას მუნიციპალიტეტში. მისი მოსახლეობის რაოდენობამ მიაღწია 151,436 ადამიანს (2015 წ.).<ref name="yearbook"/> == გეოგრაფია == [[ფაილი:Praia,_Cape_Verde_Astronaut_Imagery.jpg|მარცხნივ|მინი| პრაიას აეროხედი. ]] გეოგრაფიულად, პრაია შეიძლება აღიწეროს როგორც [[პლატო|პლატოები]] და მათი მიმდებარე [[ხეობა|ხეობები]]. ამ პლატოებს აქვს საერთო სახელწოდება ''აჩადა'' (აჩადა დე სანტო ანტონიო, აჩადა დე სანო ფილიპე, აჩადა ევგენიო ლიმა, აჩადა გრანდე, აჩადინა და ა.შ.) - აჩადა არის პორტუგალური სიტყვა, რაც გამოხატავს ვულკანურ პლატოს ), მაგრამ ცენტრალურ ნაწილს ეწოდება '''''პლატო''''' (თვით პორტუგალიურ ენაზე). ურბანული დასახლება ძირითადად ამ პლატოს და ხეობების გასწვრივ არსებობს. სანტა მარიას კუნძული პლაჟის წინ მდებარეობს იმავე სახელწოდებით (დღეს უფრო ცნობილია როგორც '''გამბოა'''). დიდი ხნის განმავლობაში, მხოლოდ ''პლატო'' ითვლებოდა ქალაქად. სწორედ ამიტომ, მხოლოდ ''პლატოზე'' ჰქონდათ შედარებით კარგად განვითარებული ურბანიზაცია საკუთარი ინფრასტრუქტურებით. დარჩენილი უბნები უფრო ორგანული, ქაოტური გზით განვითარდა. დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ, ''პლატო'' სხვა სამეზობლოებს შეუერთდა, რათა შეედგინათ ის, რასაც ახლა პრიას ქალაქად მიიჩნევენ. მთელი ქალაქი, იმ დროს, აღჭურვილი იყო სათანადო ინფრასტრუქტურით. ურბანიზაცია დამოუკიდებლობის მოპოვებისთანავე დაიწყო და ჩრდილოეთის გაფართოებას ცდილობდა. === კლიმატი === პრაიას [[არიდული ჰავა]] აქვს ([[კიოპენის კლიმატის კლასიფიკაცია]]: BWh) [[წვიმების სეზონი|წვიმების მოკლე სეზონით]] და გრძელი, [[მშრალი სეზონი|მშრალი სეზონით]]. საშუალოდ, ქალაქში დაახლოებით 210 მმ ნალექია წელიწადში. ვინაიდან ყველაზე ცივ თვეს ტემპერატურა ფიქსირდება 18 °C-ზე მეტი, მისი ტემპერატურის ნიმუშები ჰგავს [[ტროპიკული სარტყლები|ტროპიკულ კლიმატს]], მაგრამ ნალექის სიმცირის გამო კლასიფიცირებულია არიდულ ჰავად. ტემპერატურა თბილია და საშუალო მაღალი ტემპერატურა 27 °C-ია და საშუალო დაბალი ტემპერატურა 22 °C-ია. == დემოგრაფია == [[ფაილი:Nossa_Senhora_da_Graça.jpg|მინი| [[:pt:Nossa Senhora da Graça (Santiago)|ნოსა სენორა და გრას]] ეკლესია. ]] სტატისტიკის ეროვნული სამსახურის მონაცემებით, ქალაქის მოსახლეობა 2017 წლის ივლისის მდგომარეობით 159,050 ადამიანია. XIX საუკუნის შუა პერიოდის მონაცემებით, მოსახლეობა შეფასებული იყო 1,500-დან 2000-მდე.<ref name="Roberts">{{Cite book|location=New York}}</ref> {| class="wikitable" ! colspan="4" | ქალაქ პრაიას (1990–2017) მოსახლეობა |- style="background:blue; color:white; text-align:center;" | '''1990 წ''' | '''2000 წ''' | '''2010 წ''' | '''2017 წელი''' |- style="text-align:center;" | 61,644 | 94,161 | 130,271 | 159,050 |} == განათლება == ქალაქი პრაიაში არის არქიპელაგის პირველი დაწყებითი სკოლა, რომელიც თავდაპირველად იყო სახელწოდებით ''Escola Central'' (დღეს ცნობილია როგორც ''Escola Grande''). დიდი ხნის განმავლობაში ეს იყო ერთადერთი დაწყებითი სკოლა პრაიაში. 1960-იანი წლების დასაწყისში სხვა დაწყებითი სკოლების მშენებლობა დაიწყეს პლატოზე და კუნძულზე მდებარე სხვა რაიონებში. == ეკონომიკა == [[ფაილი:Praia_coast_Cape_Verde.jpg|მარჯვნივ|მინი| ტურიზმს მნიშვნელოვანი წვლილი შეაქვს პრაიას ეკონომიკაში. ]] პრაიას ძირითადი ეკონომიკური საქმიანობა ეკუთვნის მესამე სექტორს. ადმინისტრაციასთან და მმართველობასთან დაკავშირებული საქმიანობის (ადგილობრივი და ეროვნული) მიღმა, არსებობს ფართო კომერცია, მომსახურება (ჯანდაცვა, განათლება, ტურიზმი, რესტორნები და სასტუმროები, საზოგადოებრივი დანიშნულების მქონე ობიექტები და ა.შ.) და ლიბერალური ხასიათის სხვა საქმიანობები.<ref>Britannica, [https://www.britannica.com/place/Praia Praia], britannica.com, USA, accessed on 7 July 2019</ref> პრაია, როგორც ქვეყნის დედაქალაქი, ასევე ეკონომიკური კერაა და კაბო-ვერდეს არქიპელაგის ერთ-ერთი ეკონომიკურად ყველაზე სიცოცხლისუნარიანი ქალაქია. 2014 წლის აღწერის მიხედვით სიღარიბის ზღვარს ქვემოთ ცხოვრობს ქალაქის მოსახლეობის დაახლოებით მესამედი (1/3). კაბო-ვერდეს ნაციონალურ ავიახაზს თავისი შტაბი აქვს პრაიაში.<ref>"[http://www.flytacv.com/spip.php?page=contact&id_article=68#sommaire_1 Contact] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091009231137/http://www.flytacv.com/spip.php?page=contact&id_article=68#sommaire_1|date=2009-10-09}} ." [[TACV კაბო ვერდე|TACV Cabo Verde]]. Retrieved on 23 October 2009.</ref> == ტრანსპორტი == [[ფაილი:Praia_International_Airport.jpg|მარჯვნივ|მინი| პრაიას საერთაშორისო აეროპორტი. ]] ქალაქს ემსახურება ''ნელსონ მანდელას სახელობის საერთაშორისო აეროპორტი'' და კაბო-ვერდეს ავიახაზები. მას აქვს ქვეყანაში მეორე ყველაზე ხშირად გამოყენებადი პორტი, ''პრაიას პორტი''. პორტს მართავს ნავსადგურის ეროვნული ორგანო (ENAPOR). პორტის რეკონსტრუქცია და გაფართოება მოხდა 2014 წელს.<ref>{{Cite web|url=http://www.enapor.cv/web/guest/porto-da-praia|title=Information about the port|publisher=[[ENAPOR]]|language=pt|accessdate=23 August 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170219012115/http://www.enapor.cv/web/guest/porto-da-praia|archivedate=19 თებერვალი 2017}}</ref> === საზოგადოებრივი ტრანსპორტი === ქალაქ პრაიაში საზოგადოებრივი ტრანსპორტით მომსახურებას უზრუნველყოფს კომპანია SolAtlântico. არსებობს ქალაქის ავტობუსის 12 ხაზი.<ref>{{Cite news|url=https://expressodasilhas.cv/economia/2016/11/07/ecobus-suspende-rota-praia-assomada-praia/50841|title=Ecobus suspende rota Praia/Assomada/Praia|work=[[Expresso das Ilhas]]|date=7 November 2016}}</ref> == კულტურა == [[ფაილი:Praia-Palácio_Presidencial_(1)_(cropped).jpg|მარჯვნივ|მინი| კაბო-ვერდეს საპრეზიდენტო სასახლე. ]] ქალაქში არის ეთნოგრაფიული მუზეუმი, რომელიც დაარსდა 1997 წელს. 2016 წლიდან პრაიას ისტორიული ცენტრი [[მსოფლიო მემკვიდრეობა|მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაშია]].<ref name="unesco"/> == სალოცავი ადგილები == სალოცავ ადგილებს შორის ძირითადად ქრისტიანული ეკლესიები და ტაძრებია: კაბო-ვერდეს [[რომის კათოლიკური ეკლესია|კათოლიკური ეკლესია]], ნაზარეთის ეკლესია, ღვთის სამეფოს უნივერსალური ეკლესია, ღვთის ასამბლეა.<ref>J. Gordon Melton, Martin Baumann, ‘‘Religions of the World: A Comprehensive Encyclopedia of Beliefs and Practices’’, ABC-CLIO, USA, 2010, p. 505</ref> ასევე არის [[მუსლიმი|მუსლიმური]] მეჩეთები. == სპორტული == პრაიაში არის რამდენიმე სპორტული გუნდი. ყველაზე პოპულარული საფეხბურთო კლუბებია: Sporting, Boavista, Travadores, Académica, Vitória და Desportivo. კალათბურთის კლუბებში შედის ABC Praia, Bairro და Travadores. ფრენბურთის კლუბებში შედის Desportivo da Praia. == გამოჩენილი ადამიანები == * [[ ივან ალმეიდა |ივან ალმეიდა]], კალათბურთელი * [[ Gardénia Benrós |გარდენია ბენროსი]], მომღერალი * [[ მიტო ელიასი |მიტო ელიასი]], მხატვარი * [[გელსონ ფერნანდესი]], ფეხბურთელი, რომელიც თამაშობს [[აინტრახტი ფრანკფურტი (საფეხბურთო კლუბი)|აინტრახტის ფრანკფურტში]] და [[შვეიცარიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|შვეიცარიაში]]. * [[ დორიო ფურტადო |დარიო ფურტადო]], ფეხბურთელი * [[ ნანდო მარია ნევესი |ნანდო მარია ნევესი]], ფეხბურთელი * [[ნანი (ფეხბურთელი)|ნანი]], ფეხბურთელი, რომელიც თამაშობს ორლანდოს სიტსა და [[პორტუგალიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|პორტუგალიაში]]. * [[ რონი სუტო |რონი]], ფეხბურთელი * [[ იარა დოს სანტოსი |იარა დოს სანტოსი]], მწერალი * [[ ვად |ვადუ]], მომღერალი * [[ Arménio Vieira |არმენიო ვიეირა]], მწერალი == საერთაშორისო ურთიერთობები == პრაია დაძმობილებულია შემდეგ ქალაქებთან: {{div col|colwidth=20em}} *{{flagicon|USA}} [[ბოსტონი]], [[აშშ]]<ref>{{cite web |title=Sister cities|url=https://www.boston.gov/economic-development/sister-cities|website=boston.gov|publisher=City of Boston|accessdate=19 February 2020}}</ref> *{{flagicon|POR}} [[ფარუ]], [[პორტუგალია]]<ref>{{cite web |title=Geminações|url=https://www.cm-faro.pt/pt/menu/292/geminacoes.aspx|website=cm-faro.pt|publisher=Faro|language=pt|accessdate=11 December 2019}}</ref> *{{flagicon|POR}} [[ფიგეირა-და-ფოში]], [[პორტუგალია]]<ref>{{cite web|title=Geminações de Cidades e Vilas: Figueira da Foz|url=https://www.anmp.pt/anmp/pro/mun1/gem101l0.php?cod_ent=M6230|website=anmp.pt|publisher=Associação Nacional de Municípios Portugueses|language=pt|accessdate=10 December 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211212025024/https://www.anmp.pt/anmp/pro/mun1/gem101l0.php?cod_ent=M6230|archivedate=12 დეკემბერი 2021}}</ref> *{{flagicon|POR}} [[ფუნშალი]], [[პორტუგალია]]<ref>{{cite web|title=Acordos de Geminação|url=http://www.cm-funchal.pt/en/rela%C3%A7%C3%B5es-internacionais/179-acordos-de-gemina%C3%A7%C3%A3o.html|website=cm-funchal.pt|publisher=Funchal|language=pt|accessdate=10 December 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211212025027/https://www.cm-funchal.pt/en/rela%C3%A7%C3%B5es-internacionais/179-acordos-de-gemina%C3%A7%C3%A3o.html|archivedate=12 დეკემბერი 2021}}</ref> *{{flagicon|POR}} [[გონდომარი (პორტუგალია)|გონდომარი]], [[პორტუგალია]]<ref>{{cite web|title=Geminações|url=https://www.cm-gondomar.pt/concelho/geminacoes/barton-inglaterra/|website=cm-gondomar.pt|publisher=Gondomar|language=pt|accessdate=12 December 2019|archive-date=28 დეკემბერი 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211228205558/https://www.cm-gondomar.pt/concelho/geminacoes/barton-inglaterra/}}</ref> *{{flagicon|CHN}} [[ძინანი]], [[ჩინეთი]]<ref>{{cite web|title=Sister Cities|url=http://english.jinan.gov.cn/art/2018/12/18/art_29566_2754518.html|website=english.jinan.gov.cn|publisher=Jinan|accessdate=19 February 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200606193657/http://english.jinan.gov.cn/art/2018/12/18/art_29566_2754518.html|archivedate=6 ივნისი 2020}}</ref> *{{flagicon|POR}} [[ლისაბონი]], [[პორტუგალია]]<ref>{{cite web|title=Acordos de geminação|url=https://www.lisboa.pt/municipio/relacoes-internacionais/acordos-de-geminacao|website=lisboa.pt|publisher=Lisboa|language=pt|accessdate=3 February 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200203073427/https://www.lisboa.pt/municipio/relacoes-internacionais/acordos-de-geminacao|archivedate=3 თებერვალი 2020}}</ref> *{{flagicon|MAC}} [[მაკაო]], [[ჩინეთი]]<ref>{{cite web |title=Exchange between IACM and other cities|url=https://www.iam.gov.mo/files/exchange_e.pdf|website=iam.gov.mo|publisher=Governo da Região Administrativa Special de Macau|date=2019|accessdate=19 February 2020}}</ref> *{{flagicon|POR}} [[პონტა-დელგადა]], [[პორტუგალია]]<ref>{{cite web|title=Geminações de Cidades e Vilas: Ponta Delgada|url=https://www.anmp.pt/anmp/pro/mun1/gem101l0.php?cod_ent=M9500|website=anmp.pt|publisher=Associação Nacional de Municípios Portugueses|language=pt|accessdate=12 December 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210512211937/https://www.anmp.pt/anmp/pro/mun1/gem101l0.php?cod_ent=M9500|archivedate=12 მაისი 2021}}</ref> {{div col end}} ==რესურსები ინტერნეტში== * [http://www.cmpraia.cv/ ოფიციალური საიტი] * [http://erseyo.net/2011/12/praia/ ქალაქი პრაია] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120308142132/http://erseyo.net/2011/12/praia/ |date=2012-03-08 }} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{აფრიკის დედაქალაქები}} [[კატეგორია:კაბო-ვერდეს ქალაქები]] [[კატეგორია:აფრიკის დედაქალაქები]] 88sxdu8umiocx1w8fcew5box3alp7eu 0 70987 5406381 4736946 2026-06-03T16:24:54Z ნანა1962 171202 5406381 wikitext text/x-wiki '''სპამი''' ({{lang-en|spam, bulk ან junk}}) — [[ელექტრონული წერილი]]ს ტიპი, რომელიც იგზავნება პიროვნების ან კომპანიის მიერ, მიმღების დაუკითხავად და სურვილის გარეშე. მსგავსი წერილები უმეტესწილად სარეკლამო ხასიათისაა. პიროვნებას, რომელიც მსგავს წერილებს გზავნის, ეწოდება '''[[სპამერი]]'''. მათი ძირითადი მიზანია თავიანთი პროდუქტის პოპულარიზაცია. == როგორ ხვდება ჩვენი იმეილი სპამერის ხელში == სპამერისთვის ყველაზე რთულია იმ იმეილების ხელში ჩაგდება, რომელთაც უნდა გაუგზავნოს ესა თუ ის იმეილი. რადგან აქ ლაპარაკია არ ერთ და ორ, არამედ ათასობით იმეილზე. ერთ-ერთი გზაა ასეთი იმეილების სხვა პიროვნებისგან მიღება — ყიდვა (მაგალითად ისეთი საიტის მეპატრონისგან, სადაც აუცილებელია იმეილის მითითება რეგისტრაციის გასავლელად). === მეთოდი პირველი === სპამერისთვის დიდი მნიშვნელობა აქვს ისეთი იმეილ- მისამართების მიღებას, რომელსაც ნამდვილად იყენებს და ამოწმებს ვინმე, ამის შესამოწმებლად ისინი აგზავნიან შემდეგი სახის იმეილს: :თუკი აღარ გინდათ რომ მიიღოთ :მსგავსი სახის წერილები ჩვენგან ,'''დააკლიკეთ აქ''' თუკი ასეთი იმეილის მიმღები დააკლიკავს ამ [[ლინკი|ლინკზე]], იგი თავისდა უნებურად შეატყობინებს სპამერს, რომ ამ იმეილს მართლა ჰყავს პატრონი. === მეორე მეთოდი === სპამერები ზოგჯერ ტექსტთან ერთად გზავნიან სურათს. შეიძლება იგი იმდენად პატარა იყოს, რომ ვერც კი დავინახოთ. ყველა ამ სურათს განსხვავებული იმეილისთვის განსხვავებული სახელი აქვს. როდესაც იმეილს გავხსნით, ავტომატურად ეგზავნება მოთხოვნა სურათის ჩატვირთვის შესახებ იმ სერვერს, სადაც სურათია ატვირთული. ამის შესახებ კი სპამერები იგებენ და მათთვის ცნობილი ხდება, რომ თქვენ კითხულობთ ამ იმეილს. == გავრცელებული სახის სპამები == ქვემოთ მოცემული 2006 წლისთვის ყველაზე გავრცელებული სპამების ტიპები. {| class="wikitable" | ;სპამები კატეგორიის მიხედვით |- |პროდუქცია |25% |- |ფინანსური |20% |- |უფროსებისთვის |19% |- |ხულიგნობები |9% |- |ჯანმრთელობა |7% |- |ინტერნეტი |7% |- |გართობა |6% |- |რელიგია |4% |- |სხვა |3% |- |} ==რესურსები ინტერნეტში== * [http://www.nplg.gov.ge/gwdict/index.php?a=term&d=10&t=5425 სპამი — საბიბლიოთეკო ტერმინების განმარტებითი ლექსიკონი] [[კატეგორია:ინტერნეტის ისტორია]] [[კატეგორია:ელექტრონული ფოსტა]] tirutt4t30nkyhdnf24gi07i686719j 0 72693 5406318 4930650 2026-06-03T14:42:11Z Surprizi 14671 5406318 wikitext text/x-wiki {{გადასაწერი}} [[ფაილი:Milky Way IR Spitzer.jpg|thumb|300px|გალაქტიკის ბირთვის ინფრაწითელი გამოსახულება]] '''ირმის ნახტომი''',<ref name="ენციკლოპედია"/> აგრეთვე ცნობილი როგორც '''ხარის ნავალი''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''იერუსალიმის გზა''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''დათვისფეხა''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''ცის-იკანკლედი''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''დევის ნამუხლარი'''<ref name="ენციკლოპედია"/> ({{lang-la|Via Lactea}}; {{lang-el|Γαλαξίας}} ''გალაქსიას'' — „რძიანი გზა“) — [[გალაქტიკა]], გიგანტური ვარსკვლავური სისტემა, რომელშიც მდებარეობს ჩვენი [[მზის სისტემა]], ასევე ყველა შეუიარაღებელი თვალით ხილული [[ვარსკვლავი]], [[პლანეტა]] და [[ციური სხეული]]; [[დაკვირვებადი სამყარო]]ს მილიარდობით გალაქტიკიდან ერთ-ერთი. == აგებულება და სტრუქტურა == გალაქტიკა შედგება ელიფსური ფორმის ცენტრისგან, რომელიც გარშემორტყმულია გაზისა და კოსმოსური მტვრის დისკით, ხოლო ვარსკვლავები ქმნიან ოთხ მკაფიო სპირალისებურ მკლავს. ირმის ნახტომის დიამეტრი დაახლოებით 30 ათასი [[პარსეკი]]ა (100 000 [[სინათლის წელი]]) და მისი სისქე კი დაახლოებით 1000 სინათლის წელიწადია. გალაქტიკა შეიცავს სულ მცირე 200 მილიარდ ვარსკვლავს (თანამედროვე შეფასება მერყეობს 200-დან 400 მილიარდ ვარსკვლავამდე). 2009 წლის იანვარის მონაცემებით გალაქტიკის მასა არის მზის მასის 3×10¹², ანუ 6×10⁴² კგ. მისი ძირითადი მასა მოდის არა ვარსკვლავებისა და ვარსკვლავთშორისი აირის, არამედ უჩინარი [[შავი მატერია|შავი მატერიის]] [[გალაქტიკის ჰალო|ჰალოზე]]. === გალაქტიკის ცენტრი === {{მთავარი|გალაქტიკის ცენტრი}} გალაქტიკის ცენტრი არის ამოზნექილი და სიგანეში დაახლოებით 8 ათასი პარსეკია. მის ცენტრში მდებარეობს [[ზემასიური შავი ხვრელი]] ([[მშვილდოსანი A*]]), რომლის გარშემო ბრუნავს საშუალო მასის [[შავი ხვრელი]]. მათი ერთობლივი გრავიატაცია აიძულებს მათ გარშემო მყოფ ვარსკვლავებს იბრუნონ უჩვეულო ტრაექტორიაზე. === მკლავები === ირმის ნახტომი ეკუთვნის სპირალურ გალაქტიკებს, რაც ნიშნავს რომ მას გააჩნია სპირალური მკლავები. ყოველი მკლავი წარმოადგენს [[ლოგარითმული სპირალი|ლოგარითმულ სპირალს]] 12 გრადუსიანი დახრით. მიჩნეულია რომ არსებობს ოთხი ძირითადი მკლავი. [[ფაილი:Milky Way Spiral Arm Georgian.svg|thumb|right|260px|გალაქტიკის მკლავები]] {|class="wikitable" |- !ფერი !მკლავი |- |style="background-color: #00BFBF"| |[[პერსევსის მკლავი]] (Perseus Arm) |- |style="background-color: #0000FF"| |[[გედის მკლავი]] (Norma-Cygnus Arm) |- |style="background-color: #008000"| |[[ცენტავრის მკლავი]] (Scutum-Crux Arm) |- |style="background-color: #FF0000"| |[[მშვილდოსანის მკლავი]] (Sagittarius Arm) |- |colspan="2" style="text-align:center;"|''არსებობს ორი მცირე მკლავი, მათ შორის:'' |- |style="background-color: #996600"| |[[ორიონის მკლავი]] (Orion Arm; სადაც ჩვენი [[მზის სისტემა]] მდებარეობს) |} === ჰალო === გალაქტიკის ჰალოს აქვს სფეროსებური ფორმა დაახლოებით 5-10 ათასი [[სინათლის წელიწადი]]ს დიამეტრით და მისი ტემპერატურა დაახლოებით 5×10⁵ [[კელვინი]]ა. == პანორამა == {{პანორამა|360-degree Panorama of the Southern Sky.jpg|1500px}} == იხილეთ აგრეთვე == {{პორტალი|ასტრონომია}} * [[გალაქტიკის ჰალო]] * [[ირმის ნახტომის სახელების სია]] * [[გალაქტიკა]] ==სქოლიო== {{Reflist|refs= <ref name="ენციკლოპედია">{{ქსე|5|225||არა}}</ref> }} {{დედამიწის ადგილმდებარეობა}} [[კატეგორია:ირმის ნახტომი| ]] [[კატეგორია:სპირალისებური გალაქტიკები]] ef953uvd5k7z34m69um2nqec2433prg 5406319 5406318 2026-06-03T14:43:50Z Surprizi 14671 5406319 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Surprizi|Surprizi]].|3|06|2026}} [[ფაილი:Milky Way IR Spitzer.jpg|thumb|300px|გალაქტიკის ბირთვის ინფრაწითელი გამოსახულება]] '''ირმის ნახტომი''',<ref name="ენციკლოპედია"/> აგრეთვე ცნობილი როგორც '''ხარის ნავალი''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''იერუსალიმის გზა''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''დათვისფეხა''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''ცის-იკანკლედი''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''დევის ნამუხლარი'''<ref name="ენციკლოპედია"/> ({{lang-la|Via Lactea}}; {{lang-el|Γαλαξίας}} ''გალაქსიას'' — „რძიანი გზა“) — [[გალაქტიკა]], გიგანტური ვარსკვლავური სისტემა, რომელშიც მდებარეობს ჩვენი [[მზის სისტემა]], ასევე ყველა შეუიარაღებელი თვალით ხილული [[ვარსკვლავი]], [[პლანეტა]] და [[ციური სხეული]]; [[დაკვირვებადი სამყარო]]ს მილიარდობით გალაქტიკიდან ერთ-ერთი. ირმის ნახტომი ან ირმის ნახტომის გალაქტიკა[c] არის გალაქტიკა, რომელიც მოიცავს მზის სისტემას, სახელწოდებით აღწერილია გალაქტიკის დედამიწიდან იერსახე: ღამის ცაზე დანახული სინათლის ბუნდოვანი ზოლი, რომელიც წარმოიქმნება გალაქტიკის სხვა მკლავებში არსებული ვარსკვლავებისგან, რომლებიც იმდენად შორს არიან, რომ შეუიარაღებელი თვალით მათი ინდივიდუალურად გარჩევა შეუძლებელია. ირმის ნახტომი არის ზოლიანი სპირალური გალაქტიკა D25 იზოფოტალური დიამეტრით, რომელიც შეფასებულია 26.8 ± 1.1 კილოპარსეკით (87,400 ± 3,600 სინათლის წელი),[10] მაგრამ სპირალური მკლავების სისქე მხოლოდ დაახლოებით 1000 სინათლის წელია (უფრო მეტი ზოლის ხაზთან). ბოლოდროინდელი სიმულაციები ვარაუდობენ, რომ ბნელი მატერიის არე, რომელიც ასევე შეიცავს ზოგიერთ ხილულ ვარსკვლავს, შეიძლება გაგრძელდეს თითქმის 2 მილიონი სინათლის წლის დიამეტრამდე (613 კპკ).[28][29] ირმის ნახტომს რამდენიმე თანამგზავრი გალაქტიკა აქვს და გალაქტიკების ადგილობრივი ჯგუფის ნაწილია, რომელიც ქალწულის ზეგროვის ნაწილს წარმოადგენს, რომელიც თავად ლანიაკეას ზეგროვის კომპონენტია.[30][31] შეფასებულია, რომ ის შეიცავს 100-400 მილიარდ ვარსკვლავს[32][33] და სულ მცირე ამდენ პლანეტას.[34][35] მზის სისტემა მდებარეობს გალაქტიკური ცენტრიდან დაახლოებით 27 000 სინათლის წლის (8.3 კპკ) რადიუსში,[36] ორიონის მკლავის შიდა კიდეზე, რომელიც გაზისა და მტვრის სპირალური ფორმის კონცენტრაციაა. ყველაზე შიდა 10 000 სინათლის წლის ვარსკვლავები ქმნიან ამობურცულობას და ერთ ან მეტ ზოლს, რომლებიც გამოსხივდება ამობურცულობიდან. გალაქტიკური ცენტრი არის ინტენსიური რადიოწყარო, რომელიც ცნობილია როგორც მშვილდოსანი A*, ზემასიური შავი ხვრელი 4,100 (± 0.034) მილიონი მზის მასით.[37][38] ირმის ნახტომის უძველესი ვარსკვლავები თითქმის ისეთივე ძველია, როგორც თავად სამყარო და, სავარაუდოდ, დიდი აფეთქების ბნელი საუკუნეების შემდეგ მალევე ჩამოყალიბდნენ.[39] გალილეო გალილეიმ პირველად 1610 წელს თავისი ტელესკოპით სინათლის ზოლი ცალკეულ ვარსკვლავებად დაყო. 1920-იანი წლების დასაწყისამდე ასტრონომების უმეტესობა ფიქრობდა, რომ ირმის ნახტომი სამყაროს ყველა ვარსკვლავს შეიცავდა.[40] ასტრონომებს ჰარლოუ შაპლისა და ჰებერ დაუსტ კერტისს შორის 1920 წელს გამართული დიდი დებატების შემდეგ,[41] ედვინ ჰაბლის 1923 წელს ჩატარებულმა დაკვირვებებმა აჩვენა, რომ ირმის ნახტომი მრავალი გალაქტიკიდან მხოლოდ ერთ-ერთი იყო. == აგებულება და სტრუქტურა == გალაქტიკა შედგება ელიფსური ფორმის ცენტრისგან, რომელიც გარშემორტყმულია გაზისა და კოსმოსური მტვრის დისკით, ხოლო ვარსკვლავები ქმნიან ოთხ მკაფიო სპირალისებურ მკლავს. ირმის ნახტომის დიამეტრი დაახლოებით 30 ათასი [[პარსეკი]]ა (100 000 [[სინათლის წელი]]) და მისი სისქე კი დაახლოებით 1000 სინათლის წელიწადია. გალაქტიკა შეიცავს სულ მცირე 200 მილიარდ ვარსკვლავს (თანამედროვე შეფასება მერყეობს 200-დან 400 მილიარდ ვარსკვლავამდე). 2009 წლის იანვარის მონაცემებით გალაქტიკის მასა არის მზის მასის 3×10¹², ანუ 6×10⁴² კგ. მისი ძირითადი მასა მოდის არა ვარსკვლავებისა და ვარსკვლავთშორისი აირის, არამედ უჩინარი [[შავი მატერია|შავი მატერიის]] [[გალაქტიკის ჰალო|ჰალოზე]]. === გალაქტიკის ცენტრი === {{მთავარი|გალაქტიკის ცენტრი}} გალაქტიკის ცენტრი არის ამოზნექილი და სიგანეში დაახლოებით 8 ათასი პარსეკია. მის ცენტრში მდებარეობს [[ზემასიური შავი ხვრელი]] ([[მშვილდოსანი A*]]), რომლის გარშემო ბრუნავს საშუალო მასის [[შავი ხვრელი]]. მათი ერთობლივი გრავიატაცია აიძულებს მათ გარშემო მყოფ ვარსკვლავებს იბრუნონ უჩვეულო ტრაექტორიაზე. === მკლავები === ირმის ნახტომი ეკუთვნის სპირალურ გალაქტიკებს, რაც ნიშნავს რომ მას გააჩნია სპირალური მკლავები. ყოველი მკლავი წარმოადგენს [[ლოგარითმული სპირალი|ლოგარითმულ სპირალს]] 12 გრადუსიანი დახრით. მიჩნეულია რომ არსებობს ოთხი ძირითადი მკლავი. [[ფაილი:Milky Way Spiral Arm Georgian.svg|thumb|right|260px|გალაქტიკის მკლავები]] {|class="wikitable" |- !ფერი !მკლავი |- |style="background-color: #00BFBF"| |[[პერსევსის მკლავი]] (Perseus Arm) |- |style="background-color: #0000FF"| |[[გედის მკლავი]] (Norma-Cygnus Arm) |- |style="background-color: #008000"| |[[ცენტავრის მკლავი]] (Scutum-Crux Arm) |- |style="background-color: #FF0000"| |[[მშვილდოსანის მკლავი]] (Sagittarius Arm) |- |colspan="2" style="text-align:center;"|''არსებობს ორი მცირე მკლავი, მათ შორის:'' |- |style="background-color: #996600"| |[[ორიონის მკლავი]] (Orion Arm; სადაც ჩვენი [[მზის სისტემა]] მდებარეობს) |} === ჰალო === გალაქტიკის ჰალოს აქვს სფეროსებური ფორმა დაახლოებით 5-10 ათასი [[სინათლის წელიწადი]]ს დიამეტრით და მისი ტემპერატურა დაახლოებით 5×10⁵ [[კელვინი]]ა. == პანორამა == {{პანორამა|360-degree Panorama of the Southern Sky.jpg|1500px}} == იხილეთ აგრეთვე == {{პორტალი|ასტრონომია}} * [[გალაქტიკის ჰალო]] * [[ირმის ნახტომის სახელების სია]] * [[გალაქტიკა]] ==სქოლიო== {{Reflist|refs= <ref name="ენციკლოპედია">{{ქსე|5|225||არა}}</ref> }} {{დედამიწის ადგილმდებარეობა}} [[კატეგორია:ირმის ნახტომი| ]] [[კატეგორია:სპირალისებური გალაქტიკები]] 8vlc0se7a5qsggmo15amq9yslizb59m 5406320 5406319 2026-06-03T14:44:42Z Surprizi 14671 5406320 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Surprizi|Surprizi]].|3|06|2026}} [[ფაილი:ESO-VLT-Laser-phot-33a-07.jpg|thumb|ირმის ნახტომის ცის კამარაზე]] '''ირმის ნახტომი''',<ref name="ენციკლოპედია"/> აგრეთვე ცნობილი როგორც '''ხარის ნავალი''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''იერუსალიმის გზა''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''დათვისფეხა''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''ცის-იკანკლედი''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''დევის ნამუხლარი'''<ref name="ენციკლოპედია"/> ({{lang-la|Via Lactea}}; {{lang-el|Γαλαξίας}} ''გალაქსიას'' — „რძიანი გზა“) — [[გალაქტიკა]], გიგანტური ვარსკვლავური სისტემა, რომელშიც მდებარეობს ჩვენი [[მზის სისტემა]], ასევე ყველა შეუიარაღებელი თვალით ხილული [[ვარსკვლავი]], [[პლანეტა]] და [[ციური სხეული]]; [[დაკვირვებადი სამყარო]]ს მილიარდობით გალაქტიკიდან ერთ-ერთი. ირმის ნახტომი ან ირმის ნახტომის გალაქტიკა[c] არის გალაქტიკა, რომელიც მოიცავს მზის სისტემას, სახელწოდებით აღწერილია გალაქტიკის დედამიწიდან იერსახე: ღამის ცაზე დანახული სინათლის ბუნდოვანი ზოლი, რომელიც წარმოიქმნება გალაქტიკის სხვა მკლავებში არსებული ვარსკვლავებისგან, რომლებიც იმდენად შორს არიან, რომ შეუიარაღებელი თვალით მათი ინდივიდუალურად გარჩევა შეუძლებელია. ირმის ნახტომი არის ზოლიანი სპირალური გალაქტიკა D25 იზოფოტალური დიამეტრით, რომელიც შეფასებულია 26.8 ± 1.1 კილოპარსეკით (87,400 ± 3,600 სინათლის წელი),[10] მაგრამ სპირალური მკლავების სისქე მხოლოდ დაახლოებით 1000 სინათლის წელია (უფრო მეტი ზოლის ხაზთან). ბოლოდროინდელი სიმულაციები ვარაუდობენ, რომ ბნელი მატერიის არე, რომელიც ასევე შეიცავს ზოგიერთ ხილულ ვარსკვლავს, შეიძლება გაგრძელდეს თითქმის 2 მილიონი სინათლის წლის დიამეტრამდე (613 კპკ).[28][29] ირმის ნახტომს რამდენიმე თანამგზავრი გალაქტიკა აქვს და გალაქტიკების ადგილობრივი ჯგუფის ნაწილია, რომელიც ქალწულის ზეგროვის ნაწილს წარმოადგენს, რომელიც თავად ლანიაკეას ზეგროვის კომპონენტია.[30][31] შეფასებულია, რომ ის შეიცავს 100-400 მილიარდ ვარსკვლავს[32][33] და სულ მცირე ამდენ პლანეტას.[34][35] მზის სისტემა მდებარეობს გალაქტიკური ცენტრიდან დაახლოებით 27 000 სინათლის წლის (8.3 კპკ) რადიუსში,[36] ორიონის მკლავის შიდა კიდეზე, რომელიც გაზისა და მტვრის სპირალური ფორმის კონცენტრაციაა. ყველაზე შიდა 10 000 სინათლის წლის ვარსკვლავები ქმნიან ამობურცულობას და ერთ ან მეტ ზოლს, რომლებიც გამოსხივდება ამობურცულობიდან. გალაქტიკური ცენტრი არის ინტენსიური რადიოწყარო, რომელიც ცნობილია როგორც მშვილდოსანი A*, ზემასიური შავი ხვრელი 4,100 (± 0.034) მილიონი მზის მასით.[37][38] ირმის ნახტომის უძველესი ვარსკვლავები თითქმის ისეთივე ძველია, როგორც თავად სამყარო და, სავარაუდოდ, დიდი აფეთქების ბნელი საუკუნეების შემდეგ მალევე ჩამოყალიბდნენ.[39] გალილეო გალილეიმ პირველად 1610 წელს თავისი ტელესკოპით სინათლის ზოლი ცალკეულ ვარსკვლავებად დაყო. 1920-იანი წლების დასაწყისამდე ასტრონომების უმეტესობა ფიქრობდა, რომ ირმის ნახტომი სამყაროს ყველა ვარსკვლავს შეიცავდა.[40] ასტრონომებს ჰარლოუ შაპლისა და ჰებერ დაუსტ კერტისს შორის 1920 წელს გამართული დიდი დებატების შემდეგ,[41] ედვინ ჰაბლის 1923 წელს ჩატარებულმა დაკვირვებებმა აჩვენა, რომ ირმის ნახტომი მრავალი გალაქტიკიდან მხოლოდ ერთ-ერთი იყო. == აგებულება და სტრუქტურა == გალაქტიკა შედგება ელიფსური ფორმის ცენტრისგან, რომელიც გარშემორტყმულია გაზისა და კოსმოსური მტვრის დისკით, ხოლო ვარსკვლავები ქმნიან ოთხ მკაფიო სპირალისებურ მკლავს. ირმის ნახტომის დიამეტრი დაახლოებით 30 ათასი [[პარსეკი]]ა (100 000 [[სინათლის წელი]]) და მისი სისქე კი დაახლოებით 1000 სინათლის წელიწადია. გალაქტიკა შეიცავს სულ მცირე 200 მილიარდ ვარსკვლავს (თანამედროვე შეფასება მერყეობს 200-დან 400 მილიარდ ვარსკვლავამდე). 2009 წლის იანვარის მონაცემებით გალაქტიკის მასა არის მზის მასის 3×10¹², ანუ 6×10⁴² კგ. მისი ძირითადი მასა მოდის არა ვარსკვლავებისა და ვარსკვლავთშორისი აირის, არამედ უჩინარი [[შავი მატერია|შავი მატერიის]] [[გალაქტიკის ჰალო|ჰალოზე]]. === გალაქტიკის ცენტრი === {{მთავარი|გალაქტიკის ცენტრი}} გალაქტიკის ცენტრი არის ამოზნექილი და სიგანეში დაახლოებით 8 ათასი პარსეკია. მის ცენტრში მდებარეობს [[ზემასიური შავი ხვრელი]] ([[მშვილდოსანი A*]]), რომლის გარშემო ბრუნავს საშუალო მასის [[შავი ხვრელი]]. მათი ერთობლივი გრავიატაცია აიძულებს მათ გარშემო მყოფ ვარსკვლავებს იბრუნონ უჩვეულო ტრაექტორიაზე. === მკლავები === ირმის ნახტომი ეკუთვნის სპირალურ გალაქტიკებს, რაც ნიშნავს რომ მას გააჩნია სპირალური მკლავები. ყოველი მკლავი წარმოადგენს [[ლოგარითმული სპირალი|ლოგარითმულ სპირალს]] 12 გრადუსიანი დახრით. მიჩნეულია რომ არსებობს ოთხი ძირითადი მკლავი. [[ფაილი:Milky Way Spiral Arm Georgian.svg|thumb|right|260px|გალაქტიკის მკლავები]] {|class="wikitable" |- !ფერი !მკლავი |- |style="background-color: #00BFBF"| |[[პერსევსის მკლავი]] (Perseus Arm) |- |style="background-color: #0000FF"| |[[გედის მკლავი]] (Norma-Cygnus Arm) |- |style="background-color: #008000"| |[[ცენტავრის მკლავი]] (Scutum-Crux Arm) |- |style="background-color: #FF0000"| |[[მშვილდოსანის მკლავი]] (Sagittarius Arm) |- |colspan="2" style="text-align:center;"|''არსებობს ორი მცირე მკლავი, მათ შორის:'' |- |style="background-color: #996600"| |[[ორიონის მკლავი]] (Orion Arm; სადაც ჩვენი [[მზის სისტემა]] მდებარეობს) |} === ჰალო === გალაქტიკის ჰალოს აქვს სფეროსებური ფორმა დაახლოებით 5-10 ათასი [[სინათლის წელიწადი]]ს დიამეტრით და მისი ტემპერატურა დაახლოებით 5×10⁵ [[კელვინი]]ა. == პანორამა == {{პანორამა|360-degree Panorama of the Southern Sky.jpg|1500px}} == იხილეთ აგრეთვე == {{პორტალი|ასტრონომია}} * [[გალაქტიკის ჰალო]] * [[ირმის ნახტომის სახელების სია]] * [[გალაქტიკა]] ==სქოლიო== {{Reflist|refs= <ref name="ენციკლოპედია">{{ქსე|5|225||არა}}</ref> }} {{დედამიწის ადგილმდებარეობა}} [[კატეგორია:ირმის ნახტომი| ]] [[კატეგორია:სპირალისებური გალაქტიკები]] rkarfamjx5t78yqe4if6zniuu38kwlq 5406326 5406320 2026-06-03T15:13:33Z Surprizi 14671 5406326 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Surprizi|Surprizi]].|3|06|2026}} [[ფაილი:ESO-VLT-Laser-phot-33a-07.jpg|thumb|ირმის ნახტომის ცის კამარაზე]] '''ირმის ნახტომი''',<ref name="ენციკლოპედია"/> აგრეთვე ცნობილი როგორც '''ხარის ნავალი''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''იერუსალიმის გზა''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''დათვისფეხა''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''ცის-იკანკლედი''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''დევის ნამუხლარი'''<ref name="ენციკლოპედია"/> ({{lang-la|Via Lactea}}; {{lang-el|Γαλαξίας}} ''გალაქსიას'' — „რძიანი გზა“) — [[გალაქტიკა]], რომელიც სხვა ვარსკვლავურ სისტემებთან ერთად მოიცავს ჩვენს [[მზის სისტემა]]საც. ირმის ნახტომი არის ტოტიანი (ბარიანი) სპირალური გალაქტიკა D₂₅ იზოფოტალური დიამეტრით, რომელიც შეფასებულია 26.8 ± 1.1 კილოპარსეკით (87,400 ± 3,600 სინათლის წელი),<ref name="Goodwin" /> მაგრამ სპირალური მკლავების სისქე მხოლოდ დაახლოებით 1000 სინათლის წელია (უფრო მეტი ტოტის ხაზთან). ბოლოდროინდელი სიმულაციები ვარაუდობენ, რომ ბნელი მატერიის არე, რომელიც ასევე შეიცავს ზოგიერთ ხილულ ვარსკვლავს, შეიძლება გაგრძელდეს თითქმის 2 მილიონი სინათლის წლის დიამეტრამდე (613 კპკ).<ref name=croswell2020 /><ref name="dearson2020" /> ირმის ნახტომს რამდენიმე თანამგზავრი გალაქტიკა აქვს და გალაქტიკების ადგილობრივი ჯგუფის ნაწილია, რომელიც ქალწულის ზეგროვის ნაწილს წარმოადგენს, რომელიც თავად ლანიაკეას ზეგროვის კომპონენტია.<ref>{{Cite web |title=Laniakea: Our home supercluster | date=September 3, 2014 |url=https://www.youtube.com/watch?v=rENyyRwxpHo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140904162040/http://www.youtube.com/watch?v=rENyyRwxpHo |archive-date=September 4, 2014 |publisher=YouTube}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Tully |first1=R. Brent |last2=Courtois |first2=Hélène |last3=Hoffman |first3=Yehuda |last4=Pomarède |first4=Daniel |display-authors=1 |date=September 4, 2014 |title=The Laniakea supercluster of galaxies |journal=Nature |volume=513 |issue=7516 |pages=71–73 |arxiv=1409.0880 |bibcode=2014Natur.513...71T |doi=10.1038/nature13674 |pmid=25186900 |s2cid=205240232}}</ref> შეფასებულია, რომ ის შეიცავს 100-400 მილიარდ ვარსკვლავს<ref>{{Cite web |title=Milky Way |url=http://www.bbc.co.uk/science/space/universe/key_places/milky_way |archive-url=https://web.archive.org/web/20120302071454/http://www.bbc.co.uk/science/space/universe/key_places/milky_way |archive-date=March 2, 2012 |publisher=[[BBC]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=How Many Stars in the Milky Way? |url=http://asd.gsfc.nasa.gov/blueshift/index.php/2015/07/22/how-many-stars-in-the-milky-way/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160125140109/http://asd.gsfc.nasa.gov/blueshift/index.php/2015/07/22/how-many-stars-in-the-milky-way/ |archive-date=January 25, 2016 |website=NASA Blueshift}}</ref> და სულ მცირე ამდენ პლანეტას.<ref name="Nature-20120111" /><ref name="Space-20130102">{{cite news |author=<!--Not stated--> |title=100 Billion Alien Planets Fill Our Milky Way Galaxy: Study |url=http://www.space.com/19103-milky-way-100-billion-planets.html |date=January 2, 2013 |work=[[Space.com]] |access-date=January 3, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130103060601/http://www.space.com/19103-milky-way-100-billion-planets.html |archive-date=January 3, 2013}}</ref> მზის სისტემა მდებარეობს გალაქტიკური ცენტრიდან დაახლოებით 27 000 სინათლის წლის (8.3 კპკ) რადიუსში,<ref name="Gillessen2016" /> ორიონის მკლავის შიდა კიდეზე, რომელიც გაზისა და მტვრის სპირალური ფორმის კონცენტრაციაა. ყველაზე შიდა 10 000 სინათლის წლის ვარსკვლავები ქმნიან ამობურცულობას და ერთ ან მეტ ტოტს, რომლებიც გამოსხივდება ამობურცულობიდან. გალაქტიკური ცენტრი არის ინტენსიური რადიოწყარო, რომელიც ცნობილია როგორც [[მშვილდოსანი A*]], ზემასიური შავი ხვრელი 4,100 (± 0.034) მილიონი მზის მასით.<ref name="NYT-20220131">{{Cite news |last=Overbye |first=Dennis |author-link=Dennis Overbye |date=January 31, 2022 |title=An Electrifying View of the Heart of the Milky Way – A new radio-wave image of the center of our galaxy reveals all the forms of frenzy that a hundred million or so stars can get up to. |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2022/01/31/science/milky-way.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 1, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220131224108/https://www.nytimes.com/2022/01/31/science/milky-way.html |archive-date=January 31, 2022}}</ref><ref name="ARX-20220128">{{Cite journal |last=Heyood, I. |display-authors=et al. |date=January 28, 2022 |title=The 1.28 GHz MeerKAT Galactic Center Mosaic |journal=The Astrophysical Journal |volume=925 |issue=2 |page=165 |arxiv=2201.10541 |bibcode=2022ApJ...925..165H |doi=10.3847/1538-4357/ac449a |s2cid=246275657 |doi-access=free}}</ref> ირმის ნახტომის უძველესი ვარსკვლავები თითქმის ისეთივე ძველია, როგორც თავად სამყარო და, სავარაუდოდ, დიდი აფეთქების ბნელი საუკუნეების შემდეგ მალევე ჩამოყალიბდნენ.<ref name="HD_140283_(arXiv)">{{Cite journal |last1=Bond|first1=H.E. |last2=Nelan|first2=E. P. |last3=VandenBerg|first3=D. A. |last4=Schaefer|first4=G. H. |last5=Harmer|first5=D. |date=February 13, 2013 |title=HD 140283: A Star in the Solar Neighborhood that Formed Shortly After the Big Bang |journal=The Astrophysical Journal |volume=765 |issue=1 |pages=L12 |arxiv=1302.3180 |bibcode=2013ApJ...765L..12B |doi=10.1088/2041-8205/765/1/L12 |s2cid=119247629}}</ref> [[გალილეო გალილეი]]მ პირველად 1610 წელს თავისი ტელესკოპით სინათლის ზოლი ცალკეულ ვარსკვლავებად დაყო. 1920-იანი წლების დასაწყისამდე ასტრონომების უმეტესობა ფიქრობდა, რომ ირმის ნახტომი სამყაროს ყველა ვარსკვლავს შეიცავდა.<ref>{{Cite news |title=Milky Way Galaxy: Facts About Our Galactic Home |url=http://www.space.com/19915-milky-way-galaxy.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170321063305/http://www.space.com/19915-milky-way-galaxy.html |archive-date=March 21, 2017 |access-date=April 8, 2017 |work=Space.com}}</ref> ასტრონომებს [[ჰარლოუ შაპლი]]სა და [[ჰებერ კერტისი|ჰებერ კერტისს]] შორის [[1920]] წელს გამართული დიდი დებატების შემდეგ,<ref name="shapley_curtis" /> [[ედვინ ჰაბლი]]ს [[1923]] წელს ჩატარებულმა დაკვირვებებმა აჩვენა, რომ ირმის ნახტომი მრავალი გალაქტიკიდან მხოლოდ ერთ-ერთი იყო. == აგებულება და სტრუქტურა == გალაქტიკა შედგება ელიფსური ფორმის ცენტრისგან, რომელიც გარშემორტყმულია გაზისა და კოსმოსური მტვრის დისკით, ხოლო ვარსკვლავები ქმნიან ოთხ მკაფიო სპირალისებურ მკლავს. ირმის ნახტომის დიამეტრი დაახლოებით 30 ათასი [[პარსეკი]]ა (100 000 [[სინათლის წელი]]) და მისი სისქე კი დაახლოებით 1000 სინათლის წელიწადია. გალაქტიკა შეიცავს სულ მცირე 200 მილიარდ ვარსკვლავს (თანამედროვე შეფასება მერყეობს 200-დან 400 მილიარდ ვარსკვლავამდე). 2009 წლის იანვარის მონაცემებით გალაქტიკის მასა არის მზის მასის 3×10¹², ანუ 6×10⁴² კგ. მისი ძირითადი მასა მოდის არა ვარსკვლავებისა და ვარსკვლავთშორისი აირის, არამედ უჩინარი [[შავი მატერია|შავი მატერიის]] [[გალაქტიკის ჰალო|ჰალოზე]]. === გალაქტიკის ცენტრი === {{მთავარი|გალაქტიკის ცენტრი}} გალაქტიკის ცენტრი არის ამოზნექილი და სიგანეში დაახლოებით 8 ათასი პარსეკია. მის ცენტრში მდებარეობს [[ზემასიური შავი ხვრელი]] ([[მშვილდოსანი A*]]), რომლის გარშემო ბრუნავს საშუალო მასის [[შავი ხვრელი]]. მათი ერთობლივი გრავიატაცია აიძულებს მათ გარშემო მყოფ ვარსკვლავებს იბრუნონ უჩვეულო ტრაექტორიაზე. === მკლავები === ირმის ნახტომი ეკუთვნის სპირალურ გალაქტიკებს, რაც ნიშნავს რომ მას გააჩნია სპირალური მკლავები. ყოველი მკლავი წარმოადგენს [[ლოგარითმული სპირალი|ლოგარითმულ სპირალს]] 12 გრადუსიანი დახრით. მიჩნეულია რომ არსებობს ოთხი ძირითადი მკლავი. [[ფაილი:Milky Way Spiral Arm Georgian.svg|thumb|right|260px|გალაქტიკის მკლავები]] {|class="wikitable" |- !ფერი !მკლავი |- |style="background-color: #00BFBF"| |[[პერსევსის მკლავი]] (Perseus Arm) |- |style="background-color: #0000FF"| |[[გედის მკლავი]] (Norma-Cygnus Arm) |- |style="background-color: #008000"| |[[ცენტავრის მკლავი]] (Scutum-Crux Arm) |- |style="background-color: #FF0000"| |[[მშვილდოსანის მკლავი]] (Sagittarius Arm) |- |colspan="2" style="text-align:center;"|''არსებობს ორი მცირე მკლავი, მათ შორის:'' |- |style="background-color: #996600"| |[[ორიონის მკლავი]] (Orion Arm; სადაც ჩვენი [[მზის სისტემა]] მდებარეობს) |} === ჰალო === გალაქტიკის ჰალოს აქვს სფეროსებური ფორმა დაახლოებით 5-10 ათასი [[სინათლის წელიწადი]]ს დიამეტრით და მისი ტემპერატურა დაახლოებით 5×10⁵ [[კელვინი]]ა. == პანორამა == {{პანორამა|360-degree Panorama of the Southern Sky.jpg|1500px}} == იხილეთ აგრეთვე == {{პორტალი|ასტრონომია}} * [[გალაქტიკის ჰალო]] * [[ირმის ნახტომის სახელების სია]] * [[გალაქტიკა]] ==სქოლიო== {{Reflist|refs= <ref name="ენციკლოპედია">{{ქსე|5|225||არა}}</ref> }} {{დედამიწის ადგილმდებარეობა}} [[კატეგორია:ირმის ნახტომი| ]] [[კატეგორია:სპირალისებური გალაქტიკები]] br68izm7mb68ifyki30t4ex08l4id82 5406328 5406326 2026-06-03T15:18:31Z Surprizi 14671 5406328 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Surprizi|Surprizi]].|3|06|2026}} [[ფაილი:ESO-VLT-Laser-phot-33a-07.jpg|thumb|ირმის ნახტომის ცის კამარაზე]] '''ირმის ნახტომი''',<ref name="ენციკლოპედია"/> აგრეთვე ცნობილი როგორც '''ხარის ნავალი''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''იერუსალიმის გზა''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''დათვისფეხა''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''ცის-იკანკლედი''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''დევის ნამუხლარი'''<ref name="ენციკლოპედია"/> ({{lang-la|Via Lactea}}; {{lang-el|Γαλαξίας}} ''გალაქსიას'' — „რძიანი გზა“) — [[გალაქტიკა]], რომელიც სხვა ვარსკვლავურ სისტემებთან ერთად მოიცავს ჩვენს [[მზის სისტემა]]საც. ირმის ნახტომი არის ტოტიანი (ბარიანი) სპირალური გალაქტიკა D₂₅ იზოფოტალური დიამეტრით, რომელიც შეფასებულია 26.8 ± 1.1 კილოპარსეკით (87,400 ± 3,600 სინათლის წელი), მაგრამ სპირალური მკლავების სისქე მხოლოდ დაახლოებით 1000 სინათლის წელია (უფრო მეტი ტოტის ხაზთან). ბოლოდროინდელი სიმულაციები ვარაუდობენ, რომ ბნელი მატერიის არე, რომელიც ასევე შეიცავს ზოგიერთ ხილულ ვარსკვლავს, შეიძლება გაგრძელდეს თითქმის 2 მილიონი სინათლის წლის დიამეტრამდე (613 კპკ).<ref name=croswell2020 /><ref name="dearson2020" /> ირმის ნახტომს რამდენიმე თანამგზავრი გალაქტიკა აქვს და გალაქტიკების ადგილობრივი ჯგუფის ნაწილია, რომელიც ქალწულის ზეგროვის ნაწილს წარმოადგენს, რომელიც თავად ლანიაკეას ზეგროვის კომპონენტია.<ref>{{Cite web |title=Laniakea: Our home supercluster | date=September 3, 2014 |url=https://www.youtube.com/watch?v=rENyyRwxpHo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140904162040/http://www.youtube.com/watch?v=rENyyRwxpHo |archive-date=September 4, 2014 |publisher=YouTube}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Tully |first1=R. Brent |last2=Courtois |first2=Hélène |last3=Hoffman |first3=Yehuda |last4=Pomarède |first4=Daniel |display-authors=1 |date=September 4, 2014 |title=The Laniakea supercluster of galaxies |journal=Nature |volume=513 |issue=7516 |pages=71–73 |arxiv=1409.0880 |bibcode=2014Natur.513...71T |doi=10.1038/nature13674 |pmid=25186900 |s2cid=205240232}}</ref> შეფასებულია, რომ ის შეიცავს 100-400 მილიარდ ვარსკვლავს<ref>{{Cite web |title=Milky Way |url=http://www.bbc.co.uk/science/space/universe/key_places/milky_way |archive-url=https://web.archive.org/web/20120302071454/http://www.bbc.co.uk/science/space/universe/key_places/milky_way |archive-date=March 2, 2012 |publisher=[[BBC]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=How Many Stars in the Milky Way? |url=http://asd.gsfc.nasa.gov/blueshift/index.php/2015/07/22/how-many-stars-in-the-milky-way/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160125140109/http://asd.gsfc.nasa.gov/blueshift/index.php/2015/07/22/how-many-stars-in-the-milky-way/ |archive-date=January 25, 2016 |website=NASA Blueshift}}</ref> და სულ მცირე ამდენ პლანეტას.<ref name="Nature-20120111" /><ref name="Space-20130102">{{cite news |author=<!--Not stated--> |title=100 Billion Alien Planets Fill Our Milky Way Galaxy: Study |url=http://www.space.com/19103-milky-way-100-billion-planets.html |date=January 2, 2013 |work=[[Space.com]] |access-date=January 3, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130103060601/http://www.space.com/19103-milky-way-100-billion-planets.html |archive-date=January 3, 2013}}</ref> მზის სისტემა მდებარეობს გალაქტიკური ცენტრიდან დაახლოებით 27 000 სინათლის წლის (8.3 კპკ) რადიუსში,<ref name="Gillessen2016" /> ორიონის მკლავის შიდა კიდეზე, რომელიც გაზისა და მტვრის სპირალური ფორმის კონცენტრაციაა. ყველაზე შიდა 10 000 სინათლის წლის ვარსკვლავები ქმნიან ამობურცულობას და ერთ ან მეტ ტოტს, რომლებიც გამოსხივდება ამობურცულობიდან. გალაქტიკური ცენტრი არის ინტენსიური რადიოწყარო, რომელიც ცნობილია როგორც [[მშვილდოსანი A*]], ზემასიური შავი ხვრელი 4,100 (± 0.034) მილიონი მზის მასით.<ref name="NYT-20220131">{{Cite news |last=Overbye |first=Dennis |author-link=Dennis Overbye |date=January 31, 2022 |title=An Electrifying View of the Heart of the Milky Way – A new radio-wave image of the center of our galaxy reveals all the forms of frenzy that a hundred million or so stars can get up to. |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2022/01/31/science/milky-way.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 1, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220131224108/https://www.nytimes.com/2022/01/31/science/milky-way.html |archive-date=January 31, 2022}}</ref><ref name="ARX-20220128">{{Cite journal |last=Heyood, I. |display-authors=et al. |date=January 28, 2022 |title=The 1.28 GHz MeerKAT Galactic Center Mosaic |journal=The Astrophysical Journal |volume=925 |issue=2 |page=165 |arxiv=2201.10541 |bibcode=2022ApJ...925..165H |doi=10.3847/1538-4357/ac449a |s2cid=246275657 |doi-access=free}}</ref> ირმის ნახტომის უძველესი ვარსკვლავები თითქმის ისეთივე ძველია, როგორც თავად სამყარო და, სავარაუდოდ, დიდი აფეთქების ბნელი საუკუნეების შემდეგ მალევე ჩამოყალიბდნენ.<ref name="HD_140283_(arXiv)">{{Cite journal |last1=Bond|first1=H.E. |last2=Nelan|first2=E. P. |last3=VandenBerg|first3=D. A. |last4=Schaefer|first4=G. H. |last5=Harmer|first5=D. |date=February 13, 2013 |title=HD 140283: A Star in the Solar Neighborhood that Formed Shortly After the Big Bang |journal=The Astrophysical Journal |volume=765 |issue=1 |pages=L12 |arxiv=1302.3180 |bibcode=2013ApJ...765L..12B |doi=10.1088/2041-8205/765/1/L12 |s2cid=119247629}}</ref> [[გალილეო გალილეი]]მ პირველად 1610 წელს თავისი ტელესკოპით სინათლის ზოლი ცალკეულ ვარსკვლავებად დაყო. 1920-იანი წლების დასაწყისამდე ასტრონომების უმეტესობა ფიქრობდა, რომ ირმის ნახტომი სამყაროს ყველა ვარსკვლავს შეიცავდა.<ref>{{Cite news |title=Milky Way Galaxy: Facts About Our Galactic Home |url=http://www.space.com/19915-milky-way-galaxy.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170321063305/http://www.space.com/19915-milky-way-galaxy.html |archive-date=March 21, 2017 |access-date=April 8, 2017 |work=Space.com}}</ref> ასტრონომებს [[ჰარლოუ შაპლი]]სა და [[ჰებერ კერტისი|ჰებერ კერტისს]] შორის [[1920]] წელს გამართული დიდი დებატების შემდეგ,<ref name="shapley_curtis" /> [[ედვინ ჰაბლი]]ს [[1923]] წელს ჩატარებულმა დაკვირვებებმა აჩვენა, რომ ირმის ნახტომი მრავალი გალაქტიკიდან მხოლოდ ერთ-ერთი იყო. == აგებულება და სტრუქტურა == გალაქტიკა შედგება ელიფსური ფორმის ცენტრისგან, რომელიც გარშემორტყმულია გაზისა და კოსმოსური მტვრის დისკით, ხოლო ვარსკვლავები ქმნიან ოთხ მკაფიო სპირალისებურ მკლავს. ირმის ნახტომის დიამეტრი დაახლოებით 30 ათასი [[პარსეკი]]ა (100 000 [[სინათლის წელი]]) და მისი სისქე კი დაახლოებით 1000 სინათლის წელიწადია. გალაქტიკა შეიცავს სულ მცირე 200 მილიარდ ვარსკვლავს (თანამედროვე შეფასება მერყეობს 200-დან 400 მილიარდ ვარსკვლავამდე). 2009 წლის იანვარის მონაცემებით გალაქტიკის მასა არის მზის მასის 3×10¹², ანუ 6×10⁴² კგ. მისი ძირითადი მასა მოდის არა ვარსკვლავებისა და ვარსკვლავთშორისი აირის, არამედ უჩინარი [[შავი მატერია|შავი მატერიის]] [[გალაქტიკის ჰალო|ჰალოზე]]. === გალაქტიკის ცენტრი === {{მთავარი|გალაქტიკის ცენტრი}} გალაქტიკის ცენტრი არის ამოზნექილი და სიგანეში დაახლოებით 8 ათასი პარსეკია. მის ცენტრში მდებარეობს [[ზემასიური შავი ხვრელი]] ([[მშვილდოსანი A*]]), რომლის გარშემო ბრუნავს საშუალო მასის [[შავი ხვრელი]]. მათი ერთობლივი გრავიატაცია აიძულებს მათ გარშემო მყოფ ვარსკვლავებს იბრუნონ უჩვეულო ტრაექტორიაზე. === მკლავები === ირმის ნახტომი ეკუთვნის სპირალურ გალაქტიკებს, რაც ნიშნავს რომ მას გააჩნია სპირალური მკლავები. ყოველი მკლავი წარმოადგენს [[ლოგარითმული სპირალი|ლოგარითმულ სპირალს]] 12 გრადუსიანი დახრით. მიჩნეულია რომ არსებობს ოთხი ძირითადი მკლავი. [[ფაილი:Milky Way Spiral Arm Georgian.svg|thumb|right|260px|გალაქტიკის მკლავები]] {|class="wikitable" |- !ფერი !მკლავი |- |style="background-color: #00BFBF"| |[[პერსევსის მკლავი]] (Perseus Arm) |- |style="background-color: #0000FF"| |[[გედის მკლავი]] (Norma-Cygnus Arm) |- |style="background-color: #008000"| |[[ცენტავრის მკლავი]] (Scutum-Crux Arm) |- |style="background-color: #FF0000"| |[[მშვილდოსანის მკლავი]] (Sagittarius Arm) |- |colspan="2" style="text-align:center;"|''არსებობს ორი მცირე მკლავი, მათ შორის:'' |- |style="background-color: #996600"| |[[ორიონის მკლავი]] (Orion Arm; სადაც ჩვენი [[მზის სისტემა]] მდებარეობს) |} === ჰალო === გალაქტიკის ჰალოს აქვს სფეროსებური ფორმა დაახლოებით 5-10 ათასი [[სინათლის წელიწადი]]ს დიამეტრით და მისი ტემპერატურა დაახლოებით 5×10⁵ [[კელვინი]]ა. == პანორამა == {{პანორამა|360-degree Panorama of the Southern Sky.jpg|1500px}} == იხილეთ აგრეთვე == {{პორტალი|ასტრონომია}} * [[გალაქტიკის ჰალო]] * [[ირმის ნახტომის სახელების სია]] * [[გალაქტიკა]] ==სქოლიო== {{Reflist|refs= <ref name="ენციკლოპედია">{{ქსე|5|225||არა}}</ref> <ref name="frebel">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Frebel |first1=A. |last2=Christlieb |first2=N. |last3=Norris |first3=J. E. |last4=Thom |first4=C. |last5=Beers |first5=T. C. |last6=Rhee |first6=J. |doi=10.1086/518122 |title=Discovery of HE 1523-0901, a strongly ''r''-process-enhanced metal-poor star with detected uranium |journal=The Astrophysical Journal |volume=660 |issue=2 |pages=L117 |year=2007 |bibcode=2007ApJ...660L.117F |arxiv=astro-ph/0703414 |s2cid=17533424 }}</ref> <!-- <ref name="Jankowski">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=Wp6E3y-58LkC&pg=PT6 |first1=Connie |last1=Jankowski |title=Pioneers of Light and Sound |page=6 |isbn=978-0-7565-4306-8 |publisher=Compass Point Books |date=2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161120142012/https://books.google.com/books?id=Wp6E3y-58LkC&pg=PT6 |archive-date=November 20, 2016}}</ref> --> <ref name=pasachoff1994>{{cite book |last1=Pasachoff |first1=Jay M. |author-link=Jay Pasachoff |title=Astronomy: From the Earth to the Universe |publisher=Harcourt School |date=1994 |isbn=978-0-03-001667-7 |page=500}}</ref> <ref name=steinicke_sakiel2007>{{cite book |first1=Wolfgang |last1=Steinicke |first2=Richard |last2=Jakiel |title=Galaxies and how to observe them |series=Astronomers' observing guides |publisher=Springer |date=2007 |isbn=978-1-85233-752-0 |page=[https://archive.org/details/galaxieshowtoobs0000stei/page/94 94] |url=https://archive.org/details/galaxieshowtoobs0000stei |url-access=registration}}</ref> <ref name="ask-astro">{{cite news |last1=Coffey |first1=Jeffrey |work=Universe Today |title=How big is the Milky Way? |url=http://www.universetoday.com/75691/how-big-is-the-milky-way/ |access-date=November 28, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130924002929/http://www.universetoday.com/75691/how-big-is-the-milky-way/ |archive-date=September 24, 2013}}</ref> <ref name="nbcnews1">{{cite press release |author=David Freeman |title=The Milky Way galaxy may be much bigger than we thought |url=https://www.nbcnews.com/mach/science/milky-way-galaxy-may-be-much-bigger-we-thought-ncna876966 |date=May 25, 2018 |publisher=[[CNBC]] |access-date=August 13, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180813182050/https://www.nbcnews.com/mach/science/milky-way-galaxy-may-be-much-bigger-we-thought-ncna876966 |archive-date=August 13, 2018 |url-status=live}}</ref> <ref name="rpi2015">{{cite press release |author=Mary L. Martialay |title=The Corrugated Galaxy{{snd}}Milky Way May Be Much Larger Than Previously Estimated |url=http://news.rpi.edu/content/2015/03/09/rippling-milky-way-may-be-much-larger-previously-estimated |date=March 11, 2015 |publisher=[[Rensselaer Polytechnic Institute]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20150313123405/http://news.rpi.edu/content/2015/03/09/rippling-milky-way-may-be-much-larger-previously-estimated |archive-date=March 13, 2015}}</ref> <ref name="croswell2020">{{cite news |url=https://www.sciencenews.org/article/astronomers-have-found-edge-milky-way-size |title=Astronomers have found the edge of the Milky Way at last |work=ScienceNews |first=Ken |last=Croswell |date=March 23, 2020 |access-date=March 27, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200324214927/https://www.sciencenews.org/article/astronomers-have-found-edge-milky-way-size |archive-date=March 24, 2020 |url-status=live}}</ref> <ref name="dearson2020">{{cite journal |last=Dearson |first=Alis J. |arxiv=2002.09497 |title=The Edge of the Galaxy |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |date=2020 |volume=496 |issue=3 |pages=3929–3942 |doi=10.1093/mnras/staa1711 |doi-access=free |bibcode=2020MNRAS.496.3929D |s2cid=211259409 }}</ref> <ref name=villard20120111>{{cite news |first=Ray |last=Villard |title=The Milky Way Contains at Least 100 Billion Planets According to Survey |publisher=HubbleSite.org |date=January 11, 2012 |url=http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2012/07/full/ |access-date=January 11, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140723213047/http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2012/07/full/ |archive-date=July 23, 2014}}</ref> <ref name=frommert_kronberg2005>{{cite web |last1=Frommert |first1=H. |last2=Kronberg |first2=C. |date=August 25, 2005 |url=http://messier.seds.org/more/mw.html |title=The Milky Way Galaxy |publisher=SEDS |access-date=May 9, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070512093341/http://seds.org/MESSIER/more/mw.html |archive-date=May 12, 2007}}</ref> <ref name=young2006>{{cite magazine |last=Young |first=Kelly |date=June 6, 2006 |url=https://www.newscientist.com/article/dn9282-andromeda-galaxy-hosts-a-trillion-stars.html |title=Andromeda Galaxy hosts a trillion stars |magazine=New Scientist |access-date=June 8, 2006 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110105061511/http://www.newscientist.com/article/dn9282-andromeda-galaxy-hosts-a-trillion-stars.html |archive-date=January 5, 2011}}</ref> <ref name=wethington2010>{{cite web |url=http://www.universetoday.com/guide-to-space/milky-way/how-many-stars-are-in-the-milky-way/ |title=How Many Stars are in the Milky Way? |first1=Nicholos |last1=Wethington |access-date=April 9, 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100327200757/http://www.universetoday.com/guide-to-space/milky-way/how-many-stars-are-in-the-milky-way/ |archive-date=March 27, 2010}}</ref> <ref name="science312_1773">{{Cite journal |last1=Levine |first1=E. S. |last2=Blitz |first2=L. |last3=Heiles |first3=C. |doi=10.1126/science.1128455 |title=The spiral structure of the outer Milky Way in hydrogen |journal=Science |volume=312 |issue=5781 |pages=1773–1777 |year=2006 |bibcode=2006Sci...312.1773L |arxiv=astro-ph/0605728 |pmid=16741076 |s2cid=12763199 }}</ref> <ref name=araa28_215>{{Cite journal |last1=Dickey |first1=J. M. |last2=Lockman |first2=F. J. |doi=10.1146/annurev.aa.28.090190.001243 |title=H I in the Galaxy |journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics |volume=28 |pages=215–259 |year=1990 |bibcode=1990ARA&A..28..215D }}</ref> <ref name=apj702_1472>{{Cite journal |last1=Savage |first1=B. D. |last2=Wakker |first2=B. P. |doi=10.1088/0004-637X/702/2/1472 |title=The extension of the transition temperature plasma into the lower galactic halo |journal=The Astrophysical Journal |volume=702 |issue=2 |pages=1472–1489 |year=2009 |bibcode=2009ApJ...702.1472S |arxiv=0907.4955|s2cid=119245570 }}</ref> <ref name="Nature-20120111">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Cassan |first1=A. |last2=Kubas |first2=D. |last3=Beaulieu |first3=J. -P. |last4=Dominik |first4=M. |last5=Horne |first5=K. |last6=Greenhill |first6=J. |last7=Wambsganss |first7=J. |last8=Menzies |first8=J. |last9=Williams |first9=A. |last10=Jørgensen |doi=10.1038/nature10684 |first10=U. G. |last11=Udalski |first11=A. |last12=Bennett |first12=D. P. |last13=Albrow |first13=M. D. |last14=Batista |first14=V. |last15=Brillant |first15=S. |last16=Caldwell |first16=J. A. R. |last17=Cole |first17=A. |last18=Coutures |first18=C. |last19=Cook |first19=K. H. |last20=Dieters |first20=S. |last21=Prester |first21=D. D. |last22=Donatowicz |first22=J. |last23=Fouqué |first23=P. |last24=Hill |first24=K. |last25=Kains |first25=N. |last26=Kane |first26=S. |last27=Marquette |first27=J. -B. |last28=Martin |first28=R. |last29=Pollard |first29=K. R. |last30=Sahu |first30=K. C. |title=One or more bound planets per Milky Way star from microlensing observations |journal=Nature |volume=481 |issue=7380 |pages=167–169 |date=January 11, 2012 |pmid=22237108 |bibcode=2012Natur.481..167C |arxiv=1202.0903 |s2cid=2614136}}</ref> <ref name=borenstein2011>{{cite news |last=Borenstein |first=Seth |archive-date=February 22, 2011 |date=February 19, 2011 |archive-url=https://archive.today/20110222025002/https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2011/02/19/AR2011021902211.html |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2011/02/19/AR2011021902211.html |title=Cosmic census finds crowd of planets in our galaxy |agency=[[Associated Press]] |newspaper=[[The Washington Post]] }}</ref> <ref name=nasa20110526>{{cite web |url=http://planetquest.jpl.nasa.gov/news/freePlanet.cfm |title=Free-Floating Planets May be More Common Than Stars |date=February 18, 2011 |publisher=NASA's Jet Propulsion Laboratory |location=Pasadena, CA |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522090224/http://planetquest.jpl.nasa.gov/news/freePlanet.cfm |archive-date=May 22, 2011 |quote=The team estimates there are about twice as many of them as stars. }}</ref> <ref name=arxiv0909.3857>{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Sale |first1=S. E. |last2=Drew |first2=J. E. |last3=Knigge |first3=C. |last4=Zijlstra |first4=A. A. |last5=Irwin |first5=M. J. |last6=Morris |first6=R. A. H. |last7=Phillipps |first7=S. |last8=Drake |first8=J. J. |last9=Greimel |first9=R. |doi=10.1111/j.1365-2966.2009.15746.x |title=The structure of the outer Galactic disc as revealed by IPHAS early A stars |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=402 |issue=2 |pages=713–723 |year=2010 |doi-access=free |bibcode=2010MNRAS.402..713S |arxiv=0909.3857 |s2cid=12884630}}</ref> <ref name=mnras371_1_108>{{Cite journal |last1=Connors |first1=Tim W. |last2=Kawata |first2=Daisuke |last3=Gibson |first3=Brad K. |title=N-body simulations of the Magellanic stream |doi=10.1111/j.1365-2966.2006.10659.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=371 |issue=1 |pages=108–120 |year=2006 |doi-access=free |arxiv=astro-ph/0508390 |bibcode=2006MNRAS.371..108C |s2cid=15563258}}</ref> <ref name=coffey>{{cite web |url=http://www.universetoday.com/guide-to-space/the-universe/absolute-magnitude/ |title=Absolute Magnitude |first1=Jerry |last1=Coffey |archive-url=https://web.archive.org/web/20110913181441/http://www.universetoday.com/41041/absolute-magnitude/ |archive-date=September 13, 2011 |date=May 11, 2017}}</ref> <ref name="Karachentsevetal2006">{{Cite journal |last1=Karachentsev |first1=I. D. |last2=Kashibadze |first2=O. G. |doi=10.1007/s10511-006-0002-6 |title=Masses of the local group and of the M81 group estimated from distortions in the local velocity field |journal=Astrophysics |volume=49 |issue=1 |pages=3–18 |year=2006 |bibcode=2006Ap.....49....3K |s2cid=120973010}}</ref> <ref name="mass">{{cite web |last1=Vayntrub |first1=Alina |date=2000 |url=http://hypertextbook.com/facts/2000/AlinaVayntrub.shtml |title=Mass of the Milky Way |work=The Physics Factbook |access-date=May 9, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140813125916/http://hypertextbook.com/facts/2000/AlinaVayntrub.shtml |archive-date=August 13, 2014}}</ref> <ref name="galmass">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Battaglia |first1=G. |last2=Helmi |first2=A. |last3=Morrison |first3=H. |last4=Harding |first4=P. |last5=Olszewski |first5=E. W. |last6=Mateo |first6=M. |last7=Freeman |first7=K. C. |last8=Norris |first8=J. |last9=Shectman |first9=S. A. |title=The radial velocity dispersion profile of the Galactic halo: Constraining the density profile of the dark halo of the Milky Way |doi=10.1111/j.1365-2966.2005.09367.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |pages=433–442 |year=2005 |arxiv=astro-ph/0506102 |bibcode=2005MNRAS.364..433B |volume=364 |issue=2 |doi-access=free |s2cid=15562509}}</ref> <ref name=apjl_1_l72>{{Cite journal |last1=Shen |first1=J. |last2=Rich |first2=R. M. |last3=Kormendy |first3=J. |last4=Howard |first4=C. D. |last5=De Propris |first5=R. |last6=Kunder |first6=A. |doi=10.1088/2041-8205/720/1/L72 |title=Our Milky Way As a Pure-Disk Galaxy{{snd}}A Challenge for Galaxy Formation |journal=The Astrophysical Journal |volume=720 |issue=1 |pages=L72–L76 |year=2010 |pmid= |pmc= |arxiv=1005.0385 |bibcode=2010ApJ...720L..72S |s2cid=118470423}}</ref> <ref name=nrao20090105>{{cite press release |first1=Dave |last1=Finley |first2=David |last2=Aguilar |title=Milky Way a Swifter Spinner, More Massive, New Measurements Show |publisher=National Radio Astronomy Observatory |date=January 5, 2009 |url=http://www.nrao.edu/pr/2009/mwrotate/ |access-date=January 20, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140808002256/http://www.nrao.edu/pr/2009/mwrotate/ |archive-date=August 8, 2014}}</ref> <ref name="reid2009">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Reid |first1=M. J. |last2=Menten |first2=K. M. |last3=Zheng |first3=X. W. |last4=Brunthaler |first4=A. |last5=Moscadelli |first5=L. |last6=Xu |first6=Y. |last7=Zhang |first7=B. |last8=Sato |first8=M. |last9=Honma |first9=M. |title=Trigonometric parallaxes of massive star-forming regions. VI. Galactic structure, fundamental parameters, and noncircular motions |doi=10.1088/0004-637X/700/1/137 |journal=The Astrophysical Journal |volume=700 |issue=1 |pages=137–148 |year=2009 |bibcode=2009ApJ...700..137R |arxiv=0902.3913 |s2cid=11347166 }}</ref> <ref name="gnedin2010">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Gnedin |first1=O. Y. |last2=Brown |first2=W. R. |last3=Geller |first3=M. J. |last4=Kenyon |first4=S. J. |title=The mass profile of the Galaxy to 80 kpc |doi=10.1088/2041-8205/720/1/L108 |journal=The Astrophysical Journal |volume=720 |issue=1 |pages=L108–L112 |year=2010 |bibcode=2010ApJ...720L.108G |arxiv=1005.2619 |s2cid=119245657}}</ref> <ref name=McMillan2011>{{Cite journal |last1=McMillan |first1=P. J. |title=Mass models of the Milky Way |doi=10.1111/j.1365-2966.2011.18564.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=414 |issue=3 |pages=2446–2457 |date=July 2011 |doi-access=free |bibcode=2011MNRAS.414.2446M |arxiv=1102.4340 |s2cid=119100616}}</ref> <ref name="McMillan2016">{{cite journal |last1=McMillan |first1=Paul J. |title=The mass distribution and gravitational potential of the Milky Way |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |date=February 11, 2017 |volume=465 |issue=1 |pages=76–94 |doi=10.1093/mnras/stw2759 |doi-access=free |arxiv=1608.00971 |bibcode=2017MNRAS.465...76M |s2cid=119183093}}</ref> <ref name=ssr100_1_129>{{Cite journal |last1=Gerhard |first1=O. |title=Mass distribution in our Galaxy |journal=Space Science Reviews |volume=100 |issue=1/4 |pages=129–138 |doi=10.1023/A:1015818111633 |bibcode=2002SSRv..100..129G |arxiv=astro-ph/0203110 |year=2002 |s2cid=42162871}}</ref> <ref name="fn3">{{cite magazine |first=Maggie |last=McKee |title=Bar at Milky Way's heart revealed |magazine=New Scientist |date=August 16, 2005 |url=https://www.newscientist.com/article/dn7854--bar-at-milky-ways-heart-revealed.html |access-date=June 17, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141009132952/http://www.newscientist.com/article/dn7854--bar-at-milky-ways-heart-revealed.htm#.VDaN5_l_uVA |archive-date=October 9, 2014}}</ref> <ref name="Galactic bulge">{{cite news |last1=Grant |first1=J. |last2=Lin |first2=B. |title=The Stars of the Milky Way |date=2000 |url=http://members.fcac.org/~sol/chview/chv5.htm |publisher=Fairfax Public Access Corporation |access-date=May 9, 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070611185732/http://members.fcac.org/~sol/chview/chv5.htm |archive-date=June 11, 2007}}</ref> <ref name=ReideaSgrb2009>{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Reid |first1=M. J. |last2=Menten |first2=K. M. |last3=Zheng |first3=X. W. |last4=Brunthaler |first4=A. |last5=Xu |first5=Y. |title=A trigonometric parallax of Sgr B2 |doi=10.1088/0004-637X/705/2/1548 |journal=The Astrophysical Journal |volume=705 |issue=2 |pages=1548–1553 |date=November 2009 |bibcode=2009ApJ...705.1548R |arxiv=0908.3637|s2cid=1916267 }}</ref> <ref name="vanhollebeke09">{{Cite journal |last1=Vanhollebeke |first1=E. |last2=Groenewegen |first2=M. A. T. |last3=Girardi |first3=L. |title=Stellar populations in the Galactic bulge. Modelling the Galactic bulge with TRILEGAL |doi=10.1051/0004-6361/20078472 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=498 |issue=1 |pages=95–107 |date=April 2009 |bibcode=2009A&A...498...95V |arxiv=0903.0946|s2cid=125177722 }}</ref> <ref name="majaess10">{{cite journal |last1=Majaess |first1=D. |date=March 2010 |page=55 |volume=60 |issue=1 |journal=Acta Astronomica |title=Concerning the Distance to the Center of the Milky Way and Its Structure |bibcode=2010AcA....60...55M |arxiv=1002.2743}}</ref> <ref name=Jones2004>{{cite book |title=An Introduction to Galaxies and Cosmology |pages=50–51 |publisher=Cambridge University Press |date=2004 |isbn=978-0-521-54623-2 |first1=Mark H. |last1=Jones |first2=Robert J. |last2=Lambourne |first3=David John |last3=Adams |url=https://books.google.com/books?id=36K1PfetZegC&pg=PA50 |access-date=August 23, 2020 |archive-date=March 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326143523/https://books.google.com/books?id=36K1PfetZegC&pg=PA50 |url-status=live }}</ref> <ref name=boehle2016>{{cite journal |last1=Boehle |first1=A. |title=An Improved Distance and Mass Estimate for SGR A* from a Multistar Orbit Analysis |last2=Ghez |first2=A. M. |last3=Schödel |first3=R. |last4=Meyer |first4=L. |last5=Yelda |first5=S. |last6=Albers |first6=S. |last7=Martinez |first7=G. D. |last8=Becklin |first8=E. E. |last9=Do |first9=T.|last10=Lu|first10=J. R. |last11=Matthews |first11=K. |last12=Morris |first12=M. R. |last13=Sitarski |first13=B. |last14=Witzel |first14=G. |journal=The Astrophysical Journal |date=October 3, 2016 |volume=830 |issue=1 |page=17 |doi=10.3847/0004-637X/830/1/17 |arxiv=1607.05726 |bibcode=2016ApJ...830...17B |hdl=10261/147803 |s2cid=307657 |url=https://authors.library.caltech.edu/70841/1/Boehle_2016_ApJ_830_17.pdf |access-date=July 31, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171202115020/https://authors.library.caltech.edu/70841/1/Boehle_2016_ApJ_830_17.pdf |archive-date=December 2, 2017 |url-status=live |doi-access=free }}</ref> <ref name="Gillessen2016">{{cite journal |last1=Gillessen |first1=Stefan |last2=Plewa |first2=Philipp |last3=Eisenhauer |first3=Frank |last4=Sari |first4=Re'em |last5=Waisberg |first5=Idel |last6=Habibi |first6=Maryam |last7=Pfuhl |first7=Oliver |last8=George |first8=Elizabeth |last9=Dexter |first9=Jason|last10=von Fellenberg|first10=Sebastiano |last11=Ott |first11=Thomas |last12=Genzel |first12=Reinhard |title=An Update on Monitoring Stellar Orbits in the Galactic Center |date=November 28, 2016 |arxiv=1611.09144 |doi=10.3847/1538-4357/aa5c41 |volume=837 |issue=1 |journal=The Astrophysical Journal |page=30 |bibcode=2017ApJ...837...30G|s2cid=119087402 |doi-access=free }}</ref> <ref name=apj692_2_1075>{{Cite journal |display-authors=1 |doi=10.1088/0004-637X/692/2/1075 |last1=Gillessen |first1=S. |last2=Eisenhauer |first2=F. |last3=Trippe |first3=S. |last4=Alexander |first4=T. |last5=Genzel |first5=R. |last6=Martins |first6=F. |last7=Ott |first7=T. |title=Monitoring stellar orbits around the massive black hole in the Galactic Center |journal=[[Astrophysical Journal]] |volume=692 |issue=2 |pages=1075–1109 |arxiv=0810.4674 |year=2009 |bibcode=2009ApJ...692.1075G|s2cid=1431308 }}</ref> <ref name=apj689_2_1044>{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Ghez |first1=A. M. |last2=Salim |first2=S. |last3=Weinberg |first3=N. N. |last4=Lu |first4=J. R. |last5=Do |first5=T. |last6=Dunn |first6=J. K. |last7=Matthews |first7=K. |last8=Morris |first8=M. R. |last9=Yelda |first9=S. | last10=Becklin |doi=10.1086/592738 | first10=E. E. |last11=Kremenek |first11=T. |last12=Milosavljevic |first12=M. |last13=Naiman |first13=J. |title=Measuring distance and properties of the Milky Way's central supermassive black hole with stellar orbits |journal=The Astrophysical Journal |volume=689 |issue=2 |pages=1044–1062 |date=December 2008 |bibcode=2008ApJ...689.1044G |arxiv=0808.2870|s2cid=18335611 }}</ref> <ref name=blandford1999>{{cite conference |first=R. D. |last=Blandford |title=Origin and Evolution of Massive Black Holes in Galactic Nuclei |conference=Galaxy Dynamics, proceedings of a conference held at Rutgers University, ASP Conference Series |location=Rutgers University |date=August 8–12, 1998 |volume=182 |publication-date=August 1999 |bibcode=1999ASPC..182...87B |arxiv=astro-ph/9906025}}</ref> <ref name=frolov_zelnikov2011>{{cite book |first1=Valeri P. |last1=Frolov |first2=Andrei |last2=Zelnikov |title=Introduction to Black Hole Physics |publisher=Oxford University Press |date=2011 |pages=11, 36 |isbn=978-0-19-969229-3 |url=https://books.google.com/books?id=r_l5AK9DdXsC&pg=PA34 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160810210832/https://books.google.com/books?id=r_l5AK9DdXsC&lpg=PA34 |archive-date=August 10, 2016}}</ref> <ref name="Cabrera-Lavers08">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Cabrera-Lavers |first1=A. |last2=González-Fernández |first2=C. |last3=Garzón |first3=F. |last4=Hammersley |first4=P. L. |last5=López-Corredoira |first5=M. |title=The long Galactic bar as seen by UKIDSS Galactic plane survey |doi=10.1051/0004-6361:200810720 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=491 |issue=3 |pages=781–787 |date=December 2008 |bibcode=2008A&A...491..781C |arxiv=0809.3174|s2cid=15040792 }}</ref> <ref name="nishiyama06">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Nishiyama |first1=S. |last2=Nagata |first2=T. |last3=Baba |first3=D. |last4=Haba |first4=Y. |last5=Kadowaki |first5=R. |last6=Kato |first6=D. |last7=Kurita |first7=M. |last8=Nagashima |first8=C. |last9=Nagayama |first9=T. |doi=10.1086/429291 |title=A distinct structure inside the Galactic bar |journal=The Astrophysical Journal |volume=621 |issue=2 |pages=L105 |year=2005 |bibcode=2005ApJ...621L.105N |arxiv=astro-ph/0502058 |s2cid=399710 }}</ref> <ref name="alcock98">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Alcock |first1=C. |last2=Allsman |first2=R. A. |last3=Alves |first3=D. R. |last4=Axelrod |first4=T. S. |last5=Becker |first5=A. C. |last6=Basu |first6=A. |last7=Baskett |first7=L. |last8=Bennett |first8=D. P. |last9=Cook |first9=K. H. |title=The RR Lyrae population of the Galactic Bulge from the MACHO database: mean colors and magnitudes |doi=10.1086/305017 |journal=The Astrophysical Journal |volume=492 |issue=2 |pages=190–199 |year=1998 |bibcode=1998ApJ...492..190A |doi-access=free }}</ref> <ref name="kunder08">{{Cite journal |last1=Kunder |first1=A. |last2=Chaboyer |first2=B. |doi=10.1088/0004-6256/136/6/2441 |title=Metallicity analysis of Macho Galactic Bulge RR0 Lyrae stars from their light curves |journal=The Astronomical Journal |volume=136 |issue=6 |pages=2441–2452 |year=2008 |bibcode=2008AJ....136.2441K |arxiv=0809.1645|s2cid=16046532 }}</ref> <ref name="Drimmel2000">{{cite journal |last1=Drimmel |first1=R. |title=Evidence for a two-armed spiral in the Milky Way |journal=Astronomy & Astrophysics |date=2000 |volume=358 |pages=L13–L16 |bibcode=2000A&A...358L..13D |arxiv=astro-ph/0005241}}</ref> <ref name="fn14">{{cite web |author=<!--Not stated--> |date=September 12, 2005 |url=http://www.bu.edu/galacticring/new_introduction.htm |title=Introduction: Galactic Ring Survey |publisher=Boston University |access-date=May 10, 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070713165515/http://www.bu.edu/galacticring/new_introduction.htm |archive-date=July 13, 2007}}</ref> <ref name="COBE1993">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Kogut |first1=Alan |last2=Lineweaver |first2=C. |last3=Smoot |first3=G. F. |last4=Bennett |first4=C. L. |last5=Banday |first5=A. |last6=Boggess |first6=N. W. |last7=Cheng |first7=E. S. |last8=De Amici |first8=G. |last9=Fixsen |first9=D. J. | last10=Hinshaw | first10=G. |last11=Jackson |first11=P. D. |last12=Janssen |first12=M. |last13=Keegstra |first13=P. |last14=Loewenstein |first14=K. |last15=Lubin |first15=P. |last16=Mather |first16=J. C. |last17=Tenorio |first17=L. |last18=Weiss |first18=R. |last19=Wilkinson |first19=D. T. | last20=Wright | first20=E. L. |title=Dipole anisotropy in the COBE differential microwave radiometers first-year sky maps |doi=10.1086/173453 |journal=The Astrophysical Journal |volume=419 |pages=1–6 |bibcode=1993ApJ...419....1K |arxiv=astro-ph/9312056 |date=December 10, 1993|s2cid=209835274 }}</ref> <ref name="TaylorCordes">{{Cite journal |last1=Taylor |first1=J. H. |last2=Cordes |first2=J. M. |doi=10.1086/172870 |title=Pulsar distances and the galactic distribution of free electrons |journal=The Astrophysical Journal |volume=411 |page=674 |year=1993 |bibcode=1993ApJ...411..674T|doi-access=free }}</ref> <ref name="Benjamin2005">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Benjamin |first1=R. A. |last2=Churchwell |first2=E. |last3=Babler |first3=B. L. |last4=Indebetouw |first4=R. |last5=Meade |first5=M. R. |last6=Whitney |first6=B. A. |last7=Watson |first7=C. |last8=Wolfire |first8=M. G. |last9=Wolff |first9=M. J. |last10=Ignace |first10=R. |last11=Bania |first11=T. M. |last12=Bracker |first12=S. |last13=Clemens |first13=D. P. |last14=Chomiuk |first14=L. |last15=Cohen |first15=M. |last16=Dickey |first16=J. M. |last17=Jackson |first17=J. M. |last18=Kobulnicky |first18=H. A. |last19=Mercer |first19=E. P. |last20=Mathis |first20=J. S. |last21=Stolovy |first21=S. R. |last22=Uzpen |first22=B. |doi=10.1086/491785 |title=First GLIMPSE results on the stellar structure of the Galaxy |journal=The Astrophysical Journal |volume=630 |issue=2 |pages=L149–L152 |year=2005 |bibcode=2005ApJ...630L.149B |arxiv=astro-ph/0508325 |s2cid=14782284}}</ref> <ref name="russeil03">{{Cite journal |last1=Russeil |first1=D. |doi=10.1051/0004-6361:20021504 |title=Star-forming complexes and the spiral structure of our Galaxy |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=397 |pages=133–146 |year=2003 |bibcode=2003A&A...397..133R |doi-access=free}}</ref> <ref name="churchwell09">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Churchwell |first1=E. |last2=Babler |first2=B. L. |last3=Meade |first3=M. R. |last4=Whitney |first4=B. A. |last5=Benjamin |first5=R. |last6=Indebetouw |first6=R. |last7=Cyganowski |first7=C. |last8=Robitaille |first8=T. P. |last9=Povich |first9=M. |doi=10.1086/597811 |title=The Spitzer/GLIMPSE surveys: a new view of the Milky Way |journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific |volume=121 |issue=877 |pages=213–230 |year=2009 |bibcode=2009PASP..121..213C |s2cid=15529740}}</ref> <ref name="majaess09b">{{cite journal |last1=Majaess |first1=D. J. |last2=Turner |first2=D. G. |last3=Lane |first3=D. J. |journal=The Journal of the American Association of Variable Star Observers |title=Searching Beyond the Obscuring Dust Between the Cygnus-Aquila Rifts for Cepheid Tracers of the Galaxy's Spiral Arms |date=2009 |volume=37 |issue=2 |page=179 |bibcode=2009JAVSO..37..179M |arxiv=0909.0897}}</ref> <ref name="lepine10">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Lépine |first1=J. R. D. |last2=Roman-Lopes |first2=A. |last3=Abraham |first3=Z. |last4=Junqueira |first4=T. C. |last5=Mishurov |first5=Y. N. |title=The spiral structure of the Galaxy revealed by CS sources and evidence for the 4:1 resonance |doi=10.1111/j.1365-2966.2011.18492.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=414 |issue=2 |pages=1607–1616 |year=2011 |doi-access=free |arxiv=1010.1790 |bibcode=2011MNRAS.414.1607L |s2cid=118477787}}</ref> <ref name=two_arms>{{cite conference |last1=Benjamin |first1=R. A. |title=The Spiral Structure of the Galaxy: Something Old, Something New... |work=Massive Star Formation: Observations Confront Theory |date=2008 |publisher=Astronomical Society of the Pacific Conference Series |volume=387 |editor=Beuther, H. |editor2=Linz, H. |editor3=Henning, T. |page=375 |bibcode=2008ASPC..387..375B}}<br />See also {{cite news |url=http://www.space.com/scienceastronomy/080603-aas-spiral-arms.html |title=New Images: Milky Way Loses Two Arms |work=Space.com |access-date=June 4, 2008 |date=June 3, 2008 |last1=Bryner |first1=Jeanna |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080604114615/http://www.space.com/scienceastronomy/080603-aas-spiral-arms.html |archive-date=June 4, 2008}}</ref> <ref name=harris2003>{{cite web |first=William E. |last=Harris |date=February 2003 |url=http://messier.seds.org/xtra/data/mwgc.dat.txt |format=text |title=Catalog of Parameters for Milky Way Globular Clusters: The Database |publisher=SEDS |access-date=May 10, 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120309172430/http://messier.seds.org/xtra/data/mwgc.dat.txt |archive-date=March 9, 2012}}</ref> <ref name=aaa313_119>{{cite journal |display-authors=1 |last1=Dauphole |first1=B. |last2=Geffert |first2=M. |last3=Colin |first3=J. |last4=Ducourant |first4=C. |last5=Odenkirchen |first5=M. |last6=Tucholke |first6=H.-J. |title=The kinematics of globular clusters, apocentric distances and a halo metallicity gradient |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=313 |pages=119–128 |date=September 1996 |bibcode=1996A&A...313..119D}}</ref> <ref name=apj522>{{Cite journal |last1=Gnedin |first1=O. Y. |last2=Lee |first2=H. M. |last3=Ostriker |first3=J. P. |doi=10.1086/307659 |title=Effects of Tidal Shocks on the Evolution of Globular Clusters |journal=The Astrophysical Journal |volume=522 |issue=2 |pages=935–949 |year=1999 |bibcode=1999ApJ...522..935G |arxiv=astro-ph/9806245 |s2cid=11143134 }}</ref> <ref name="fn5">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Ibata |first1=R. |last2=Chapman |first2=S. |last3=Ferguson |first3=A. M. N. |last4=Lewis |first4=G. |last5=Irwin |first5=M. |last6=Tanvir |first6=N. |doi=10.1086/491727 |title=On the accretion origin of a vast extended stellar disk around the Andromeda Galaxy |journal=The Astrophysical Journal |volume=634 |issue=1 |pages=287–313 |year=2005 |bibcode=2005ApJ...634..287I |arxiv=astro-ph/0504164 |s2cid=17803544 }}</ref> <ref name="fn6">{{cite web |url=http://www.solstation.com/x-objects/gal-ring.htm |title=Outer Disk Ring? |publisher=SolStation |access-date=May 10, 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070602133503/http://www.solstation.com/x-objects/gal-ring.htm |archive-date=June 2, 2007}}</ref> <ref name="mcclure-griffiths">{{Cite journal |last1=McClure-Griffiths |first1=N. M. |last2=Dickey |first2=J. M. |last3=Gaensler |first3=B. M. |last4=Green |first4=A. J. |title=A Distant Extended Spiral Arm in the Fourth Quadrant of the Milky Way |doi=10.1086/422031 |journal=The Astrophysical Journal |volume=607 |issue=2 |pages=L127 |year=2004 |arxiv=astro-ph/0404448 |bibcode=2004ApJ...607L.127M|s2cid=119327129 }}</ref> <ref name=overbye2010>{{cite news |first1=Dennis |last1=Overbye |url=https://www.nytimes.com/2010/11/10/science/space/10galaxy.html?ref=science |title=Bubbles of Energy Are Found in Galaxy |work=[[The New York Times]] |date=November 9, 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160110102906/http://www.nytimes.com/2010/11/10/science/space/10galaxy.html?ref=science |archive-date=January 10, 2016}}</ref> <ref name=sz2010>{{cite news |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/GLAST/news/new-structure.html |title=NASA's Fermi Telescope Finds Giant Structure in our Galaxyl |publisher=[[NASA]] |access-date=November 10, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140823224206/http://www.nasa.gov/mission_pages/GLAST/news/new-structure.html |archive-date=August 23, 2014}}</ref> <ref name=apj673_2_864>{{Cite journal |last1=Jurić |first1=M. |last2=Ivezić |first2=Ž. |last3=Brooks |first3=A. |last4=Lupton |first4=R. H. |last5=Schlegel |first5=D. |last6=Finkbeiner |first6=D. |last7=Padmanabhan |first7=N. |last8=Bond |first8=N. |last9=Sesar |first9=B. |last10=Rockosi |first10=C. M. |last11=Knapp |first11=G. R. |last12=Gunn |first12=J. E. |last13=Sumi |first13=T. |last14=Schneider |first14=D. P. |last15=Barentine |first15=J. C. |last16=Brewington |first16=H. J. |last17=Brinkmann |first17=J. |last18=Fukugita |first18=M. |last19=Harvanek |first19=M. |last20=Kleinman |first20=S. J. |last21=Krzesinski |first21=J. |last22=Long |first22=D. |last23=Neilsen |first23=E. H. Jr |last24=Nitta |first24=A. |last25=Snedden |first25=S. A. |last26=York |first26=D. G. |display-authors=1 |doi=10.1086/523619 |title=The Milky Way Tomography with SDSS. I. Stellar Number Density Distribution |journal=The Astrophysical Journal |volume=673 |issue=2 |pages=864–914 |date=February 2008 |bibcode=2008ApJ...673..864J |arxiv=astro-ph/0510520 |s2cid=11935446}}</ref> <ref name=Koupelis_Kuhn2007>{{cite book |title=In Quest of the Universe |first1=Theo |last1=Koupelis |first2=Karl F. |last2=Kuhn |page=[https://archive.org/details/inquestofunivers00koup/page/492 492], Fig. 16–13 |url=https://archive.org/details/inquestofunivers00koup |url-access=registration |isbn=978-0-7637-4387-1 |date=2007 |publisher=Jones & Bartlett Publishers}}</ref> <ref name="fn9">{{cite news |last=English |first=Jayanne|author-link=Jayanne English |date=January 14, 2000 |title=Exposing the Stuff Between the Stars |publisher=Hubble News Desk |url=http://www.ras.ucalgary.ca/CGPS/press/aas00/pr/pr_14012000/pr_14012000map1.html |access-date=May 10, 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070707181147/http://www.ras.ucalgary.ca/CGPS/press/aas00/pr/pr_14012000/pr_14012000map1.html |archive-date=July 7, 2007}}</ref> <ref name="extinction">{{Cite journal |last1=Gillman |first1=M. |last2=Erenler |first2=H. |title=The galactic cycle of extinction |journal=International Journal of Astrobiology |volume=7 |issue=1 |page=17 |year=2008 |doi=10.1017/S1473550408004047 |bibcode=2008IJAsB...7...17G |url=http://oro.open.ac.uk/11603/1/S1473550408004047a.pdf |citeseerx=10.1.1.384.9224 |s2cid=31391193 |access-date=July 31, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190601165347/http://oro.open.ac.uk/11603/1/S1473550408004047a.pdf |archive-date=June 1, 2019 |url-status=live}}</ref> <ref name="overholt_etal">{{Cite journal |last1=Overholt |first1=A. C. |last2=Melott |first2=A. L. |last3=Pohl |first3=M. |title=Testing the link between terrestrial climate change and galactic spiral arm transit |journal=The Astrophysical Journal |volume=705 |issue=2 |pages=L101–L103 |year=2009 |doi=10.1088/0004-637X/705/2/L101 |bibcode=2009ApJ...705L.101O |arxiv=0906.2777|s2cid=734824 }}</ref> <ref name=garlick2002>{{cite book |last=Garlick |first=Mark Antony |title=The Story of the Solar System |publisher=Cambridge University |date=2002 |isbn=978-0-521-80336-6 |page=[https://archive.org/details/storyofsolarsyst00garl/page/46 46] |url=https://archive.org/details/storyofsolarsyst00garl/page/46}}</ref> <ref name=ut20090527>{{cite web |url=http://www.universetoday.com/26749/formation-of-the-milky-way/ |work=Universe Today |title=Formation of the Milky Way |first1=Nicholas |last1=Wethington |date=May 27, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140817161011/http://www.universetoday.com/26749/formation-of-the-milky-way/ |archive-date=August 17, 2014}}</ref> <ref name="Buser">{{Cite journal |last1=Buser |first1=R. |title=The Formation and Early Evolution of the Milky Way Galaxy |doi=10.1126/science.287.5450.69 |bibcode=2000Sci...287...69B |journal=Science |volume=287 |issue=5450 |pages=69–74 |year=2000 |pmid=10615051 }}</ref> <ref name=majaess2009>{{Cite journal |last1=Majaess |first1=D. J. |last2=Turner |first2=D. G. |last3=Lane |first3=D. J. |title=Characteristics of the Galaxy according to Cepheids |doi=10.1111/j.1365-2966.2009.15096.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=398 |pages=263–270 |year=2009 |issue=1 |doi-access=free |bibcode=2009MNRAS.398..263M |arxiv=0903.4206|s2cid=14316644 }}</ref> <ref name=araa35_217>{{Cite journal |last1=Wakker |first1=B. P. |last2=Van Woerden |first2=H. |doi=10.1146/annurev.astro.35.1.217 |title=High-Velocity Clouds |journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics |volume=35 |pages=217–266 |year=1997 |bibcode=1997ARA&A..35..217W |s2cid=117861711 }}</ref> <ref name=apj679_L21>{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Lockman |first1=F. J. |last2=Benjamin |first2=R. A. |last3=Heroux |first3=A. J. |last4=Langston |first4=G. I. |title=The Smith Cloud: A High-Velocity Cloud Colliding with the Milky Way |doi=10.1086/588838 |journal=The Astrophysical Journal |volume=679 |issue=1 |pages=L21–L24 |year=2008 |bibcode=2008ApJ...679L..21L |arxiv=0804.4155|s2cid=118393177 }}</ref> <ref name=science299_5603_65>{{Cite journal |last1=Krauss |first1=L. M. |last2=Chaboyer |first2=B. |title=Age Estimates of Globular Clusters in the Milky Way: Constraints on Cosmology |doi=10.1126/science.1075631 |journal=Science |volume=299 |issue=5603 |pages=65–69 |year=2003 |pmid=12511641 |bibcode=2003Sci...299...65K |s2cid=10814581 }}</ref> <ref name="del_Peloso">{{cite journal |doi=10.1051/0004-6361:20053307 |bibcode=2005A&A...440.1153D |arxiv=astro-ph/0506458 |title=The age of the Galactic thin disk from Th/Eu nucleocosmochronology. III. Extended sample |date=2005 |last1=del Peloso |first1=E. F. |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=440 |issue=3 |pages=1153–1159|s2cid=16484977 }}</ref> <ref name=berkeley20060109>{{cite press release |title=Milky Way Galaxy is warped and vibrating like a drum |publisher=[[University of California, Berkeley]] |date=January 9, 2006 |url=http://www.berkeley.edu/news/media/releases/2006/01/09_warp.shtml |access-date=October 18, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140716013619/http://berkeley.edu/news/media/releases/2006/01/09_warp.shtml |archive-date=July 16, 2014}}</ref> <ref name=wong20000414>{{cite news |first=Janet |last=Wong |title=Astrophysicist maps out our own galaxy's end |publisher=University of Toronto |date=April 14, 2000 |url=http://www.news.utoronto.ca/bin/000414b.asp |access-date=January 11, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070108183824/http://www.news.utoronto.ca/bin/000414b.asp <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date=January 8, 2007}}</ref> <ref name=eo_galaxy>{{cite web |url=http://www.etymonline.com/index.php?term=galaxy |first1=Douglas |last1=Harper |title=galaxy |work=[[Online Etymology Dictionary]] |access-date=May 20, 2012 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120527/http://www.etymonline.com/index.php?term=galaxy |archive-date=May 27, 2012}}</ref> <ref name=jankowski2010>{{cite book |first1=Connie |last1=Jankowski |title=Pioneers of Light and Sound |page=6 |isbn=978-0-7565-4306-8 |publisher=Compass Point Books |date=2010 |url=https://books.google.com/books?id=Wp6E3y-58LkC&pg=PT6 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161120142012/https://books.google.com/books?id=Wp6E3y-58LkC&pg=PT6 |archive-date=November 20, 2016}}</ref> <ref name=eratosthenes1997>{{cite book |author=Eratosthenes |title=Star Myths of the Greeks and Romans: A Sourcebook Containing the Constellations of Pseudo-Eratosthenes and the Poetic Astronomy of Hyginus |editor1-first=Theony |editor1-last=Condos |publisher=Red Wheel/Weiser |date=1997 |isbn=978-1-890482-93-0 |url=https://books.google.com/books?id=4Sp8CaA5HI0C&pg=PA110 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161120164810/https://books.google.com/books?id=4Sp8CaA5HI0C&pg=PA110 |archive-date=November 20, 2016}}</ref> <ref name=Montada>{{cite encyclopedia |first1=Josep Puig |last1=Montada |title=Ibn Bajja |encyclopedia=[[Stanford Encyclopedia of Philosophy]] |url=http://plato.stanford.edu/entries/ibn-bajja |date=September 28, 2007 |access-date=July 11, 2008 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120728/http://plato.stanford.edu/entries/ibn-bajja |archive-date=July 28, 2012}}</ref> <ref name=heidarzadeh2008>{{cite book |first1=Tofigh |last1=Heidarzadeh |pages=[https://archive.org/details/historyphysicalt00heid_599/page/n33 23]–25 |title=A history of physical theories of comets, from Aristotle to Whipple |url=https://archive.org/details/historyphysicalt00heid_599 |url-access=limited |publisher=Springer |date=2008 |isbn=978-1-4020-8322-8}}</ref> <ref name=Livingston>{{Cite journal |first1=John W. |last1=Livingston |title=Ibn Qayyim al-Jawziyyah: A Fourteenth Century Defense against Astrological Divination and Alchemical Transmutation |journal=Journal of the American Oriental Society |volume=91 |issue=1 |date=1971 |pages=96–103 [99] |doi=10.2307/600445 |jstor=600445}}</ref> <ref name=pseudoring>{{Cite journal |first1=A. |last1=Mel'Nik |title=Outer pseudoring in the galaxy |journal=Astronomische Nachrichten |volume=326 |issue=7 |year=2006 |pages=589–605 |doi=10.1002/asna.200585006 |bibcode=2005AN....326Q.599M |arxiv=astro-ph/0510569|s2cid=117118657 }}</ref> <ref name=pseudoring2>{{Cite journal |first1=A. |last1=Mel'Nik |first2=A. |last2=Rautiainen |title=Kinematics of the outer pseudorings and the spiral structure of the Galaxy |journal=Astronomy Letters |volume=35 |issue=9 |date=2005 |pages=609–624 |doi=10.1134/s1063773709090047 |arxiv=0902.3353 |bibcode=2009AstL...35..609M |citeseerx=10.1.1.247.4658|s2cid=15989486 |s2cid-access=free |url=http://lnfm1.sai.msu.ru/~anna/article/AL09p609.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110331210949/http://lnfm1.sai.msu.ru/~anna/article/AL09p609.pdf |archive-date= Mar 31, 2011 }}</ref> <ref name=ragep1993>{{cite book |last1=Ragep |first1=Jamil |title=''Nasir al-Din al-Tusi's Memoir on Astronomy'' (''al-Tadhkira fi 'ilm al-hay' a'') |publisher=Springer-Verlag |location=New York |date=1993 |page=129}}</ref> <!-- <ref name=oconnor_robertson2002>{{cite web |last1=O'Connor |first1=J. J. |last2=Robertson |first2=E. F. |date=November 2002 |url=http://www-gap.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Galileo.html |title=Galileo Galilei |publisher=University of St. Andrews |access-date=January 8, 2007 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120530/http://www-gap.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Galileo.html |archive-date=May 30, 2012}}</ref> --> <ref name="our_galaxy">{{cite web |last1=Evans |first1=J. C. |date=November 24, 1998 |url=http://physics.gmu.edu/~jevans/astr103/CourseNotes/ECText/ch20_txt.htm |title=Our Galaxy |publisher=George Mason University |access-date=January 4, 2007 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120630/http://physics.gmu.edu/~jevans/astr103/CourseNotes/ECText/ch20_txt.htm |archive-date=June 30, 2012}}</ref> <ref name=mactutor_albirundi>{{MacTutor Biography | id=Al-Biruni | title=Abu Rayhan Muhammad ibn Ahmad al-Biruni }}<!--source supports this comment, but the source is not published--></ref> <ref name=abbey>{{cite web |last=Abbey |first=Lenny |url=http://labbey.com/Telescopes/Parsontown.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20130519124426/http://labbey.com/Telescopes/Parsontown.html |title=The Earl of Rosse and the Leviathan of Parsontown |publisher=The Compleat Amateur Astronomer |access-date=January 4, 2007 |archive-date=May 19, 2013}}</ref> <ref name=pasp100_6>{{Cite journal |last1=Curtis |first1=H. D. |author-link=Heber Doust Curtis |doi=10.1086/132128 |title=Novae in spiral nebulae and the Island Universe Theory |journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific |volume=100 |pages=6–7 |year=1988 |bibcode=1988PASP..100....6C |doi-access=free }}</ref> <ref name=weaver>{{cite web |first=Harold F. |last=Weaver |url=http://www.nap.edu/readingroom/books/biomems/rtrumpler.html |title=Robert Julius Trumpler |publisher=National Academy of Sciences |access-date=January 5, 2007 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120604/http://www.nap.edu/readingroom/books/biomems/rtrumpler.html |archive-date=June 4, 2012}}</ref> <ref name=apj69_103>{{Cite journal |last1=Hubble |first1=E. P. |author-link=Edwin Hubble |doi=10.1086/143167 |title=A spiral nebula as a stellar system, Messier 31 |journal=The Astrophysical Journal |volume=69 |pages=103–158 |year=1929 |bibcode=1929ApJ....69..103H |doi-access=free }}</ref> <ref name=jrasc83_6>{{cite journal |last=Sandage |first=Allan |author-link=Allan Sandage |title=Edwin Hubble, 1889–1953 |journal=[[Journal of the Royal Astronomical Society of Canada]] |date=1989 |volume=83 |issue=6 |page=351 |bibcode=1989JRASC..83..351S}}</ref> <ref name=shapley_curtis>{{cite journal |title=The Scale of the Universe |last1=Shapley |first1=H. |last2=Curtis |first2=H. D. |journal=Bulletin of the National Research Council |volume=2 |issue=11 |pages=171–217 |date=1921 |bibcode=1921BuNRC...2..171S}}</ref> <ref name=oxford>{{cite book |title=The Oxford English Dictionary |edition=2nd |editor1-first=John |editor1-last=Simpson |editor2-first=Edmund |editor2-last=Weiner |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-861186-8 |date=March 30, 1989}} See the entries for "Milky Way" and "galaxy".</ref> <ref name="sparke_gallagher">{{cite book |title=Galaxies in the Universe: An Introduction |last1=Sparke |first1=Linda S.|author1-link=Linda Sparke |last2=Gallagher |first2=John S. |page=90 |date=2007 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-46238-9}}</ref> <ref name="nov2013_planet_estimate">{{cite news |url=https://www.huffingtonpost.com/2013/11/04/earth-size-planets_n_4215873.html |title=Milky Way Teeming With Billions Of Earth-Size Planets |last=Borenstein |first=Seth |date=November 4, 2013 |work=The Associated Press |publisher=The Huffington Post |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141104000409/http://www.huffingtonpost.com/2013/11/04/earth-size-planets_n_4215873.html |archive-date=November 4, 2014}}</ref> <ref name=rotation_pattern_speeds>{{cite arXiv |last1=Gerhard |first1=O. |title=Pattern speeds in the Milky Way |eprint=1003.2489v1 |year=2010|class=astro-ph.GA }}</ref> <ref name=Kafle2012>{{Cite journal |first1=P.R. |last1=Kafle |first2=S. |last2=Sharma |first3=G.F. |last3=Lewis |first4=J. |last4=Bland-Hawthorn |title=Kinematics of the Stellar Halo and the Mass Distribution of the Milky Way Using Blue Horizontal Branch Stars |journal=The Astrophysical Journal |volume=761 |issue=2 |date=2012 |page=17 |doi=10.1088/0004-637X/761/2/98 |bibcode=2012ApJ...761...98K |arxiv=1210.7527|s2cid=119303111 }}</ref> <ref name=Kafle2014>{{Cite journal |first1=P.R. |last1=Kafle |first2=S. |last2=Sharma |first3=G.F. |last3=Lewis |first4=J. |last4=Bland-Hawthorn |title=On the Shoulders of Giants: Properties of the Stellar Halo and the Milky Way Mass Distribution |journal=The Astrophysical Journal |volume=794 |issue=1 |date=2014 |page=17 |doi=10.1088/0004-637X/794/1/59 |bibcode=2014ApJ...794...59K |arxiv=1408.1787|s2cid=119040135 }}</ref> }} {{დედამიწის ადგილმდებარეობა}} [[კატეგორია:ირმის ნახტომი| ]] [[კატეგორია:სპირალისებური გალაქტიკები]] q0etjua347c9ly87hw53oq3ttf7tnah 5406329 5406328 2026-06-03T15:22:40Z Surprizi 14671 5406329 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Surprizi|Surprizi]].|3|06|2026}} [[ფაილი:ESO-VLT-Laser-phot-33a-07.jpg|thumb|ირმის ნახტომის ცის კამარაზე]] '''ირმის ნახტომი''',<ref name="ენციკლოპედია"/> აგრეთვე ცნობილი როგორც '''ხარის ნავალი''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''იერუსალიმის გზა''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''დათვისფეხა''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''ცის-იკანკლედი''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''დევის ნამუხლარი'''<ref name="ენციკლოპედია"/> ({{lang-la|Via Lactea}}; {{lang-el|Γαλαξίας}} ''გალაქსიას'' — „რძიანი გზა“) — [[გალაქტიკა]], რომელიც სხვა ვარსკვლავურ სისტემებთან ერთად მოიცავს ჩვენს [[მზის სისტემა]]საც. ირმის ნახტომი არის ტოტიანი (ბარიანი) სპირალური გალაქტიკა D₂₅ იზოფოტალური დიამეტრით, რომელიც შეფასებულია 26.8 ± 1.1 კილოპარსეკით (87,400 ± 3,600 სინათლის წელი), მაგრამ სპირალური მკლავების სისქე მხოლოდ დაახლოებით 1000 სინათლის წელია (უფრო მეტი ტოტის ხაზთან). ბოლოდროინდელი სიმულაციები ვარაუდობენ, რომ ბნელი მატერიის არე, რომელიც ასევე შეიცავს ზოგიერთ ხილულ ვარსკვლავს, შეიძლება გაგრძელდეს თითქმის 2 მილიონი სინათლის წლის დიამეტრამდე (613 კპკ).<ref name=croswell2020 /><ref name="dearson2020" /> ირმის ნახტომს რამდენიმე თანამგზავრი გალაქტიკა აქვს და გალაქტიკების ადგილობრივი ჯგუფის ნაწილია, რომელიც ქალწულის ზეგროვის ნაწილს წარმოადგენს, რომელიც თავად ლანიაკეას ზეგროვის კომპონენტია.<ref name=":001" /><ref name=":002" /> შეფასებულია, რომ ის შეიცავს 100-400 მილიარდ ვარსკვლავს<ref>{{Cite web |title=Milky Way |url=http://www.bbc.co.uk/science/space/universe/key_places/milky_way |archive-url=https://web.archive.org/web/20120302071454/http://www.bbc.co.uk/science/space/universe/key_places/milky_way |archive-date=March 2, 2012 |publisher=[[BBC]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=How Many Stars in the Milky Way? |url=http://asd.gsfc.nasa.gov/blueshift/index.php/2015/07/22/how-many-stars-in-the-milky-way/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160125140109/http://asd.gsfc.nasa.gov/blueshift/index.php/2015/07/22/how-many-stars-in-the-milky-way/ |archive-date=January 25, 2016 |website=NASA Blueshift}}</ref> და სულ მცირე ამდენ პლანეტას.<ref name="Nature-20120111" /><ref name="Space-20130102">{{cite news |author=<!--Not stated--> |title=100 Billion Alien Planets Fill Our Milky Way Galaxy: Study |url=http://www.space.com/19103-milky-way-100-billion-planets.html |date=January 2, 2013 |work=[[Space.com]] |access-date=January 3, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130103060601/http://www.space.com/19103-milky-way-100-billion-planets.html |archive-date=January 3, 2013}}</ref> მზის სისტემა მდებარეობს გალაქტიკური ცენტრიდან დაახლოებით 27 000 სინათლის წლის (8.3 კპკ) რადიუსში,<ref name="Gillessen2016" /> ორიონის მკლავის შიდა კიდეზე, რომელიც გაზისა და მტვრის სპირალური ფორმის კონცენტრაციაა. ყველაზე შიდა 10 000 სინათლის წლის ვარსკვლავები ქმნიან ამობურცულობას და ერთ ან მეტ ტოტს, რომლებიც გამოსხივდება ამობურცულობიდან. გალაქტიკური ცენტრი არის ინტენსიური რადიოწყარო, რომელიც ცნობილია როგორც [[მშვილდოსანი A*]], ზემასიური შავი ხვრელი 4,100 (± 0.034) მილიონი მზის მასით.<ref name="NYT-20220131">{{Cite news |last=Overbye |first=Dennis |author-link=Dennis Overbye |date=January 31, 2022 |title=An Electrifying View of the Heart of the Milky Way – A new radio-wave image of the center of our galaxy reveals all the forms of frenzy that a hundred million or so stars can get up to. |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2022/01/31/science/milky-way.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 1, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220131224108/https://www.nytimes.com/2022/01/31/science/milky-way.html |archive-date=January 31, 2022}}</ref><ref name="ARX-20220128">{{Cite journal |last=Heyood, I. |display-authors=et al. |date=January 28, 2022 |title=The 1.28 GHz MeerKAT Galactic Center Mosaic |journal=The Astrophysical Journal |volume=925 |issue=2 |page=165 |arxiv=2201.10541 |bibcode=2022ApJ...925..165H |doi=10.3847/1538-4357/ac449a |s2cid=246275657 |doi-access=free}}</ref> ირმის ნახტომის უძველესი ვარსკვლავები თითქმის ისეთივე ძველია, როგორც თავად სამყარო და, სავარაუდოდ, დიდი აფეთქების ბნელი საუკუნეების შემდეგ მალევე ჩამოყალიბდნენ.<ref name="HD_140283_(arXiv)">{{Cite journal |last1=Bond|first1=H.E. |last2=Nelan|first2=E. P. |last3=VandenBerg|first3=D. A. |last4=Schaefer|first4=G. H. |last5=Harmer|first5=D. |date=February 13, 2013 |title=HD 140283: A Star in the Solar Neighborhood that Formed Shortly After the Big Bang |journal=The Astrophysical Journal |volume=765 |issue=1 |pages=L12 |arxiv=1302.3180 |bibcode=2013ApJ...765L..12B |doi=10.1088/2041-8205/765/1/L12 |s2cid=119247629}}</ref> [[გალილეო გალილეი]]მ პირველად 1610 წელს თავისი ტელესკოპით სინათლის ზოლი ცალკეულ ვარსკვლავებად დაყო. 1920-იანი წლების დასაწყისამდე ასტრონომების უმეტესობა ფიქრობდა, რომ ირმის ნახტომი სამყაროს ყველა ვარსკვლავს შეიცავდა.<ref>{{Cite news |title=Milky Way Galaxy: Facts About Our Galactic Home |url=http://www.space.com/19915-milky-way-galaxy.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170321063305/http://www.space.com/19915-milky-way-galaxy.html |archive-date=March 21, 2017 |access-date=April 8, 2017 |work=Space.com}}</ref> ასტრონომებს [[ჰარლოუ შაპლი]]სა და [[ჰებერ კერტისი|ჰებერ კერტისს]] შორის [[1920]] წელს გამართული დიდი დებატების შემდეგ,<ref name="shapley_curtis" /> [[ედვინ ჰაბლი]]ს [[1923]] წელს ჩატარებულმა დაკვირვებებმა აჩვენა, რომ ირმის ნახტომი მრავალი გალაქტიკიდან მხოლოდ ერთ-ერთი იყო. == აგებულება და სტრუქტურა == გალაქტიკა შედგება ელიფსური ფორმის ცენტრისგან, რომელიც გარშემორტყმულია გაზისა და კოსმოსური მტვრის დისკით, ხოლო ვარსკვლავები ქმნიან ოთხ მკაფიო სპირალისებურ მკლავს. ირმის ნახტომის დიამეტრი დაახლოებით 30 ათასი [[პარსეკი]]ა (100 000 [[სინათლის წელი]]) და მისი სისქე კი დაახლოებით 1000 სინათლის წელიწადია. გალაქტიკა შეიცავს სულ მცირე 200 მილიარდ ვარსკვლავს (თანამედროვე შეფასება მერყეობს 200-დან 400 მილიარდ ვარსკვლავამდე). 2009 წლის იანვარის მონაცემებით გალაქტიკის მასა არის მზის მასის 3×10¹², ანუ 6×10⁴² კგ. მისი ძირითადი მასა მოდის არა ვარსკვლავებისა და ვარსკვლავთშორისი აირის, არამედ უჩინარი [[შავი მატერია|შავი მატერიის]] [[გალაქტიკის ჰალო|ჰალოზე]]. === გალაქტიკის ცენტრი === {{მთავარი|გალაქტიკის ცენტრი}} გალაქტიკის ცენტრი არის ამოზნექილი და სიგანეში დაახლოებით 8 ათასი პარსეკია. მის ცენტრში მდებარეობს [[ზემასიური შავი ხვრელი]] ([[მშვილდოსანი A*]]), რომლის გარშემო ბრუნავს საშუალო მასის [[შავი ხვრელი]]. მათი ერთობლივი გრავიატაცია აიძულებს მათ გარშემო მყოფ ვარსკვლავებს იბრუნონ უჩვეულო ტრაექტორიაზე. === მკლავები === ირმის ნახტომი ეკუთვნის სპირალურ გალაქტიკებს, რაც ნიშნავს რომ მას გააჩნია სპირალური მკლავები. ყოველი მკლავი წარმოადგენს [[ლოგარითმული სპირალი|ლოგარითმულ სპირალს]] 12 გრადუსიანი დახრით. მიჩნეულია რომ არსებობს ოთხი ძირითადი მკლავი. [[ფაილი:Milky Way Spiral Arm Georgian.svg|thumb|right|260px|გალაქტიკის მკლავები]] {|class="wikitable" |- !ფერი !მკლავი |- |style="background-color: #00BFBF"| |[[პერსევსის მკლავი]] (Perseus Arm) |- |style="background-color: #0000FF"| |[[გედის მკლავი]] (Norma-Cygnus Arm) |- |style="background-color: #008000"| |[[ცენტავრის მკლავი]] (Scutum-Crux Arm) |- |style="background-color: #FF0000"| |[[მშვილდოსანის მკლავი]] (Sagittarius Arm) |- |colspan="2" style="text-align:center;"|''არსებობს ორი მცირე მკლავი, მათ შორის:'' |- |style="background-color: #996600"| |[[ორიონის მკლავი]] (Orion Arm; სადაც ჩვენი [[მზის სისტემა]] მდებარეობს) |} === ჰალო === გალაქტიკის ჰალოს აქვს სფეროსებური ფორმა დაახლოებით 5-10 ათასი [[სინათლის წელიწადი]]ს დიამეტრით და მისი ტემპერატურა დაახლოებით 5×10⁵ [[კელვინი]]ა. == პანორამა == {{პანორამა|360-degree Panorama of the Southern Sky.jpg|1500px}} == იხილეთ აგრეთვე == {{პორტალი|ასტრონომია}} * [[გალაქტიკის ჰალო]] * [[ირმის ნახტომის სახელების სია]] * [[გალაქტიკა]] ==სქოლიო== {{Reflist|refs= <ref name="ენციკლოპედია">{{ქსე|5|225||არა}}</ref> <ref name=":001" >{{Cite web |title=Laniakea: Our home supercluster | date=September 3, 2014 |url=https://www.youtube.com/watch?v=rENyyRwxpHo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140904162040/http://www.youtube.com/watch?v=rENyyRwxpHo |archive-date=September 4, 2014 |publisher=YouTube}}</ref> <ref name=":002" >{{Cite journal |last1=Tully |first1=R. Brent |last2=Courtois |first2=Hélène |last3=Hoffman |first3=Yehuda |last4=Pomarède |first4=Daniel |display-authors=1 |date=September 4, 2014 |title=The Laniakea supercluster of galaxies |journal=Nature |volume=513 |issue=7516 |pages=71–73 |arxiv=1409.0880 |bibcode=2014Natur.513...71T |doi=10.1038/nature13674 |pmid=25186900 |s2cid=205240232}}</ref> <ref name="frebel">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Frebel |first1=A. |last2=Christlieb |first2=N. |last3=Norris |first3=J. E. |last4=Thom |first4=C. |last5=Beers |first5=T. C. |last6=Rhee |first6=J. |doi=10.1086/518122 |title=Discovery of HE 1523-0901, a strongly ''r''-process-enhanced metal-poor star with detected uranium |journal=The Astrophysical Journal |volume=660 |issue=2 |pages=L117 |year=2007 |bibcode=2007ApJ...660L.117F |arxiv=astro-ph/0703414 |s2cid=17533424 }}</ref> <!-- <ref name="Jankowski">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=Wp6E3y-58LkC&pg=PT6 |first1=Connie |last1=Jankowski |title=Pioneers of Light and Sound |page=6 |isbn=978-0-7565-4306-8 |publisher=Compass Point Books |date=2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161120142012/https://books.google.com/books?id=Wp6E3y-58LkC&pg=PT6 |archive-date=November 20, 2016}}</ref> --> <ref name=pasachoff1994>{{cite book |last1=Pasachoff |first1=Jay M. |author-link=Jay Pasachoff |title=Astronomy: From the Earth to the Universe |publisher=Harcourt School |date=1994 |isbn=978-0-03-001667-7 |page=500}}</ref> <ref name=steinicke_sakiel2007>{{cite book |first1=Wolfgang |last1=Steinicke |first2=Richard |last2=Jakiel |title=Galaxies and how to observe them |series=Astronomers' observing guides |publisher=Springer |date=2007 |isbn=978-1-85233-752-0 |page=[https://archive.org/details/galaxieshowtoobs0000stei/page/94 94] |url=https://archive.org/details/galaxieshowtoobs0000stei |url-access=registration}}</ref> <ref name="ask-astro">{{cite news |last1=Coffey |first1=Jeffrey |work=Universe Today |title=How big is the Milky Way? |url=http://www.universetoday.com/75691/how-big-is-the-milky-way/ |access-date=November 28, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130924002929/http://www.universetoday.com/75691/how-big-is-the-milky-way/ |archive-date=September 24, 2013}}</ref> <ref name="nbcnews1">{{cite press release |author=David Freeman |title=The Milky Way galaxy may be much bigger than we thought |url=https://www.nbcnews.com/mach/science/milky-way-galaxy-may-be-much-bigger-we-thought-ncna876966 |date=May 25, 2018 |publisher=[[CNBC]] |access-date=August 13, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180813182050/https://www.nbcnews.com/mach/science/milky-way-galaxy-may-be-much-bigger-we-thought-ncna876966 |archive-date=August 13, 2018 |url-status=live}}</ref> <ref name="rpi2015">{{cite press release |author=Mary L. Martialay |title=The Corrugated Galaxy{{snd}}Milky Way May Be Much Larger Than Previously Estimated |url=http://news.rpi.edu/content/2015/03/09/rippling-milky-way-may-be-much-larger-previously-estimated |date=March 11, 2015 |publisher=[[Rensselaer Polytechnic Institute]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20150313123405/http://news.rpi.edu/content/2015/03/09/rippling-milky-way-may-be-much-larger-previously-estimated |archive-date=March 13, 2015}}</ref> <ref name="croswell2020">{{cite news |url=https://www.sciencenews.org/article/astronomers-have-found-edge-milky-way-size |title=Astronomers have found the edge of the Milky Way at last |work=ScienceNews |first=Ken |last=Croswell |date=March 23, 2020 |access-date=March 27, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200324214927/https://www.sciencenews.org/article/astronomers-have-found-edge-milky-way-size |archive-date=March 24, 2020 |url-status=live}}</ref> <ref name="dearson2020">{{cite journal |last=Dearson |first=Alis J. |arxiv=2002.09497 |title=The Edge of the Galaxy |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |date=2020 |volume=496 |issue=3 |pages=3929–3942 |doi=10.1093/mnras/staa1711 |doi-access=free |bibcode=2020MNRAS.496.3929D |s2cid=211259409 }}</ref> <ref name=villard20120111>{{cite news |first=Ray |last=Villard |title=The Milky Way Contains at Least 100 Billion Planets According to Survey |publisher=HubbleSite.org |date=January 11, 2012 |url=http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2012/07/full/ |access-date=January 11, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140723213047/http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2012/07/full/ |archive-date=July 23, 2014}}</ref> <ref name=frommert_kronberg2005>{{cite web |last1=Frommert |first1=H. |last2=Kronberg |first2=C. |date=August 25, 2005 |url=http://messier.seds.org/more/mw.html |title=The Milky Way Galaxy |publisher=SEDS |access-date=May 9, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070512093341/http://seds.org/MESSIER/more/mw.html |archive-date=May 12, 2007}}</ref> <ref name=young2006>{{cite magazine |last=Young |first=Kelly |date=June 6, 2006 |url=https://www.newscientist.com/article/dn9282-andromeda-galaxy-hosts-a-trillion-stars.html |title=Andromeda Galaxy hosts a trillion stars |magazine=New Scientist |access-date=June 8, 2006 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110105061511/http://www.newscientist.com/article/dn9282-andromeda-galaxy-hosts-a-trillion-stars.html |archive-date=January 5, 2011}}</ref> <ref name=wethington2010>{{cite web |url=http://www.universetoday.com/guide-to-space/milky-way/how-many-stars-are-in-the-milky-way/ |title=How Many Stars are in the Milky Way? |first1=Nicholos |last1=Wethington |access-date=April 9, 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100327200757/http://www.universetoday.com/guide-to-space/milky-way/how-many-stars-are-in-the-milky-way/ |archive-date=March 27, 2010}}</ref> <ref name="science312_1773">{{Cite journal |last1=Levine |first1=E. S. |last2=Blitz |first2=L. |last3=Heiles |first3=C. |doi=10.1126/science.1128455 |title=The spiral structure of the outer Milky Way in hydrogen |journal=Science |volume=312 |issue=5781 |pages=1773–1777 |year=2006 |bibcode=2006Sci...312.1773L |arxiv=astro-ph/0605728 |pmid=16741076 |s2cid=12763199 }}</ref> <ref name=araa28_215>{{Cite journal |last1=Dickey |first1=J. M. |last2=Lockman |first2=F. J. |doi=10.1146/annurev.aa.28.090190.001243 |title=H I in the Galaxy |journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics |volume=28 |pages=215–259 |year=1990 |bibcode=1990ARA&A..28..215D }}</ref> <ref name=apj702_1472>{{Cite journal |last1=Savage |first1=B. D. |last2=Wakker |first2=B. P. |doi=10.1088/0004-637X/702/2/1472 |title=The extension of the transition temperature plasma into the lower galactic halo |journal=The Astrophysical Journal |volume=702 |issue=2 |pages=1472–1489 |year=2009 |bibcode=2009ApJ...702.1472S |arxiv=0907.4955|s2cid=119245570 }}</ref> <ref name="Nature-20120111">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Cassan |first1=A. |last2=Kubas |first2=D. |last3=Beaulieu |first3=J. -P. |last4=Dominik |first4=M. |last5=Horne |first5=K. |last6=Greenhill |first6=J. |last7=Wambsganss |first7=J. |last8=Menzies |first8=J. |last9=Williams |first9=A. |last10=Jørgensen |doi=10.1038/nature10684 |first10=U. G. |last11=Udalski |first11=A. |last12=Bennett |first12=D. P. |last13=Albrow |first13=M. D. |last14=Batista |first14=V. |last15=Brillant |first15=S. |last16=Caldwell |first16=J. A. R. |last17=Cole |first17=A. |last18=Coutures |first18=C. |last19=Cook |first19=K. H. |last20=Dieters |first20=S. |last21=Prester |first21=D. D. |last22=Donatowicz |first22=J. |last23=Fouqué |first23=P. |last24=Hill |first24=K. |last25=Kains |first25=N. |last26=Kane |first26=S. |last27=Marquette |first27=J. -B. |last28=Martin |first28=R. |last29=Pollard |first29=K. R. |last30=Sahu |first30=K. C. |title=One or more bound planets per Milky Way star from microlensing observations |journal=Nature |volume=481 |issue=7380 |pages=167–169 |date=January 11, 2012 |pmid=22237108 |bibcode=2012Natur.481..167C |arxiv=1202.0903 |s2cid=2614136}}</ref> <ref name=borenstein2011>{{cite news |last=Borenstein |first=Seth |archive-date=February 22, 2011 |date=February 19, 2011 |archive-url=https://archive.today/20110222025002/https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2011/02/19/AR2011021902211.html |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2011/02/19/AR2011021902211.html |title=Cosmic census finds crowd of planets in our galaxy |agency=[[Associated Press]] |newspaper=[[The Washington Post]] }}</ref> <ref name=nasa20110526>{{cite web |url=http://planetquest.jpl.nasa.gov/news/freePlanet.cfm |title=Free-Floating Planets May be More Common Than Stars |date=February 18, 2011 |publisher=NASA's Jet Propulsion Laboratory |location=Pasadena, CA |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522090224/http://planetquest.jpl.nasa.gov/news/freePlanet.cfm |archive-date=May 22, 2011 |quote=The team estimates there are about twice as many of them as stars. }}</ref> <ref name=arxiv0909.3857>{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Sale |first1=S. E. |last2=Drew |first2=J. E. |last3=Knigge |first3=C. |last4=Zijlstra |first4=A. A. |last5=Irwin |first5=M. J. |last6=Morris |first6=R. A. H. |last7=Phillipps |first7=S. |last8=Drake |first8=J. J. |last9=Greimel |first9=R. |doi=10.1111/j.1365-2966.2009.15746.x |title=The structure of the outer Galactic disc as revealed by IPHAS early A stars |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=402 |issue=2 |pages=713–723 |year=2010 |doi-access=free |bibcode=2010MNRAS.402..713S |arxiv=0909.3857 |s2cid=12884630}}</ref> <ref name=mnras371_1_108>{{Cite journal |last1=Connors |first1=Tim W. |last2=Kawata |first2=Daisuke |last3=Gibson |first3=Brad K. |title=N-body simulations of the Magellanic stream |doi=10.1111/j.1365-2966.2006.10659.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=371 |issue=1 |pages=108–120 |year=2006 |doi-access=free |arxiv=astro-ph/0508390 |bibcode=2006MNRAS.371..108C |s2cid=15563258}}</ref> <ref name=coffey>{{cite web |url=http://www.universetoday.com/guide-to-space/the-universe/absolute-magnitude/ |title=Absolute Magnitude |first1=Jerry |last1=Coffey |archive-url=https://web.archive.org/web/20110913181441/http://www.universetoday.com/41041/absolute-magnitude/ |archive-date=September 13, 2011 |date=May 11, 2017}}</ref> <ref name="Karachentsevetal2006">{{Cite journal |last1=Karachentsev |first1=I. D. |last2=Kashibadze |first2=O. G. |doi=10.1007/s10511-006-0002-6 |title=Masses of the local group and of the M81 group estimated from distortions in the local velocity field |journal=Astrophysics |volume=49 |issue=1 |pages=3–18 |year=2006 |bibcode=2006Ap.....49....3K |s2cid=120973010}}</ref> <ref name="mass">{{cite web |last1=Vayntrub |first1=Alina |date=2000 |url=http://hypertextbook.com/facts/2000/AlinaVayntrub.shtml |title=Mass of the Milky Way |work=The Physics Factbook |access-date=May 9, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140813125916/http://hypertextbook.com/facts/2000/AlinaVayntrub.shtml |archive-date=August 13, 2014}}</ref> <ref name="galmass">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Battaglia |first1=G. |last2=Helmi |first2=A. |last3=Morrison |first3=H. |last4=Harding |first4=P. |last5=Olszewski |first5=E. W. |last6=Mateo |first6=M. |last7=Freeman |first7=K. C. |last8=Norris |first8=J. |last9=Shectman |first9=S. A. |title=The radial velocity dispersion profile of the Galactic halo: Constraining the density profile of the dark halo of the Milky Way |doi=10.1111/j.1365-2966.2005.09367.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |pages=433–442 |year=2005 |arxiv=astro-ph/0506102 |bibcode=2005MNRAS.364..433B |volume=364 |issue=2 |doi-access=free |s2cid=15562509}}</ref> <ref name=apjl_1_l72>{{Cite journal |last1=Shen |first1=J. |last2=Rich |first2=R. M. |last3=Kormendy |first3=J. |last4=Howard |first4=C. D. |last5=De Propris |first5=R. |last6=Kunder |first6=A. |doi=10.1088/2041-8205/720/1/L72 |title=Our Milky Way As a Pure-Disk Galaxy{{snd}}A Challenge for Galaxy Formation |journal=The Astrophysical Journal |volume=720 |issue=1 |pages=L72–L76 |year=2010 |pmid= |pmc= |arxiv=1005.0385 |bibcode=2010ApJ...720L..72S |s2cid=118470423}}</ref> <ref name=nrao20090105>{{cite press release |first1=Dave |last1=Finley |first2=David |last2=Aguilar |title=Milky Way a Swifter Spinner, More Massive, New Measurements Show |publisher=National Radio Astronomy Observatory |date=January 5, 2009 |url=http://www.nrao.edu/pr/2009/mwrotate/ |access-date=January 20, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140808002256/http://www.nrao.edu/pr/2009/mwrotate/ |archive-date=August 8, 2014}}</ref> <ref name="reid2009">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Reid |first1=M. J. |last2=Menten |first2=K. M. |last3=Zheng |first3=X. W. |last4=Brunthaler |first4=A. |last5=Moscadelli |first5=L. |last6=Xu |first6=Y. |last7=Zhang |first7=B. |last8=Sato |first8=M. |last9=Honma |first9=M. |title=Trigonometric parallaxes of massive star-forming regions. VI. Galactic structure, fundamental parameters, and noncircular motions |doi=10.1088/0004-637X/700/1/137 |journal=The Astrophysical Journal |volume=700 |issue=1 |pages=137–148 |year=2009 |bibcode=2009ApJ...700..137R |arxiv=0902.3913 |s2cid=11347166 }}</ref> <ref name="gnedin2010">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Gnedin |first1=O. Y. |last2=Brown |first2=W. R. |last3=Geller |first3=M. J. |last4=Kenyon |first4=S. J. |title=The mass profile of the Galaxy to 80 kpc |doi=10.1088/2041-8205/720/1/L108 |journal=The Astrophysical Journal |volume=720 |issue=1 |pages=L108–L112 |year=2010 |bibcode=2010ApJ...720L.108G |arxiv=1005.2619 |s2cid=119245657}}</ref> <ref name=McMillan2011>{{Cite journal |last1=McMillan |first1=P. J. |title=Mass models of the Milky Way |doi=10.1111/j.1365-2966.2011.18564.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=414 |issue=3 |pages=2446–2457 |date=July 2011 |doi-access=free |bibcode=2011MNRAS.414.2446M |arxiv=1102.4340 |s2cid=119100616}}</ref> <ref name="McMillan2016">{{cite journal |last1=McMillan |first1=Paul J. |title=The mass distribution and gravitational potential of the Milky Way |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |date=February 11, 2017 |volume=465 |issue=1 |pages=76–94 |doi=10.1093/mnras/stw2759 |doi-access=free |arxiv=1608.00971 |bibcode=2017MNRAS.465...76M |s2cid=119183093}}</ref> <ref name=ssr100_1_129>{{Cite journal |last1=Gerhard |first1=O. |title=Mass distribution in our Galaxy |journal=Space Science Reviews |volume=100 |issue=1/4 |pages=129–138 |doi=10.1023/A:1015818111633 |bibcode=2002SSRv..100..129G |arxiv=astro-ph/0203110 |year=2002 |s2cid=42162871}}</ref> <ref name="fn3">{{cite magazine |first=Maggie |last=McKee |title=Bar at Milky Way's heart revealed |magazine=New Scientist |date=August 16, 2005 |url=https://www.newscientist.com/article/dn7854--bar-at-milky-ways-heart-revealed.html |access-date=June 17, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141009132952/http://www.newscientist.com/article/dn7854--bar-at-milky-ways-heart-revealed.htm#.VDaN5_l_uVA |archive-date=October 9, 2014}}</ref> <ref name="Galactic bulge">{{cite news |last1=Grant |first1=J. |last2=Lin |first2=B. |title=The Stars of the Milky Way |date=2000 |url=http://members.fcac.org/~sol/chview/chv5.htm |publisher=Fairfax Public Access Corporation |access-date=May 9, 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070611185732/http://members.fcac.org/~sol/chview/chv5.htm |archive-date=June 11, 2007}}</ref> <ref name=ReideaSgrb2009>{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Reid |first1=M. J. |last2=Menten |first2=K. M. |last3=Zheng |first3=X. W. |last4=Brunthaler |first4=A. |last5=Xu |first5=Y. |title=A trigonometric parallax of Sgr B2 |doi=10.1088/0004-637X/705/2/1548 |journal=The Astrophysical Journal |volume=705 |issue=2 |pages=1548–1553 |date=November 2009 |bibcode=2009ApJ...705.1548R |arxiv=0908.3637|s2cid=1916267 }}</ref> <ref name="vanhollebeke09">{{Cite journal |last1=Vanhollebeke |first1=E. |last2=Groenewegen |first2=M. A. T. |last3=Girardi |first3=L. |title=Stellar populations in the Galactic bulge. Modelling the Galactic bulge with TRILEGAL |doi=10.1051/0004-6361/20078472 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=498 |issue=1 |pages=95–107 |date=April 2009 |bibcode=2009A&A...498...95V |arxiv=0903.0946|s2cid=125177722 }}</ref> <ref name="majaess10">{{cite journal |last1=Majaess |first1=D. |date=March 2010 |page=55 |volume=60 |issue=1 |journal=Acta Astronomica |title=Concerning the Distance to the Center of the Milky Way and Its Structure |bibcode=2010AcA....60...55M |arxiv=1002.2743}}</ref> <ref name=Jones2004>{{cite book |title=An Introduction to Galaxies and Cosmology |pages=50–51 |publisher=Cambridge University Press |date=2004 |isbn=978-0-521-54623-2 |first1=Mark H. |last1=Jones |first2=Robert J. |last2=Lambourne |first3=David John |last3=Adams |url=https://books.google.com/books?id=36K1PfetZegC&pg=PA50 |access-date=August 23, 2020 |archive-date=March 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326143523/https://books.google.com/books?id=36K1PfetZegC&pg=PA50 |url-status=live }}</ref> <ref name=boehle2016>{{cite journal |last1=Boehle |first1=A. |title=An Improved Distance and Mass Estimate for SGR A* from a Multistar Orbit Analysis |last2=Ghez |first2=A. M. |last3=Schödel |first3=R. |last4=Meyer |first4=L. |last5=Yelda |first5=S. |last6=Albers |first6=S. |last7=Martinez |first7=G. D. |last8=Becklin |first8=E. E. |last9=Do |first9=T.|last10=Lu|first10=J. R. |last11=Matthews |first11=K. |last12=Morris |first12=M. R. |last13=Sitarski |first13=B. |last14=Witzel |first14=G. |journal=The Astrophysical Journal |date=October 3, 2016 |volume=830 |issue=1 |page=17 |doi=10.3847/0004-637X/830/1/17 |arxiv=1607.05726 |bibcode=2016ApJ...830...17B |hdl=10261/147803 |s2cid=307657 |url=https://authors.library.caltech.edu/70841/1/Boehle_2016_ApJ_830_17.pdf |access-date=July 31, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171202115020/https://authors.library.caltech.edu/70841/1/Boehle_2016_ApJ_830_17.pdf |archive-date=December 2, 2017 |url-status=live |doi-access=free }}</ref> <ref name="Gillessen2016">{{cite journal |last1=Gillessen |first1=Stefan |last2=Plewa |first2=Philipp |last3=Eisenhauer |first3=Frank |last4=Sari |first4=Re'em |last5=Waisberg |first5=Idel |last6=Habibi |first6=Maryam |last7=Pfuhl |first7=Oliver |last8=George |first8=Elizabeth |last9=Dexter |first9=Jason|last10=von Fellenberg|first10=Sebastiano |last11=Ott |first11=Thomas |last12=Genzel |first12=Reinhard |title=An Update on Monitoring Stellar Orbits in the Galactic Center |date=November 28, 2016 |arxiv=1611.09144 |doi=10.3847/1538-4357/aa5c41 |volume=837 |issue=1 |journal=The Astrophysical Journal |page=30 |bibcode=2017ApJ...837...30G|s2cid=119087402 |doi-access=free }}</ref> <ref name=apj692_2_1075>{{Cite journal |display-authors=1 |doi=10.1088/0004-637X/692/2/1075 |last1=Gillessen |first1=S. |last2=Eisenhauer |first2=F. |last3=Trippe |first3=S. |last4=Alexander |first4=T. |last5=Genzel |first5=R. |last6=Martins |first6=F. |last7=Ott |first7=T. |title=Monitoring stellar orbits around the massive black hole in the Galactic Center |journal=[[Astrophysical Journal]] |volume=692 |issue=2 |pages=1075–1109 |arxiv=0810.4674 |year=2009 |bibcode=2009ApJ...692.1075G|s2cid=1431308 }}</ref> <ref name=apj689_2_1044>{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Ghez |first1=A. M. |last2=Salim |first2=S. |last3=Weinberg |first3=N. N. |last4=Lu |first4=J. R. |last5=Do |first5=T. |last6=Dunn |first6=J. K. |last7=Matthews |first7=K. |last8=Morris |first8=M. R. |last9=Yelda |first9=S. | last10=Becklin |doi=10.1086/592738 | first10=E. E. |last11=Kremenek |first11=T. |last12=Milosavljevic |first12=M. |last13=Naiman |first13=J. |title=Measuring distance and properties of the Milky Way's central supermassive black hole with stellar orbits |journal=The Astrophysical Journal |volume=689 |issue=2 |pages=1044–1062 |date=December 2008 |bibcode=2008ApJ...689.1044G |arxiv=0808.2870|s2cid=18335611 }}</ref> <ref name=blandford1999>{{cite conference |first=R. D. |last=Blandford |title=Origin and Evolution of Massive Black Holes in Galactic Nuclei |conference=Galaxy Dynamics, proceedings of a conference held at Rutgers University, ASP Conference Series |location=Rutgers University |date=August 8–12, 1998 |volume=182 |publication-date=August 1999 |bibcode=1999ASPC..182...87B |arxiv=astro-ph/9906025}}</ref> <ref name=frolov_zelnikov2011>{{cite book |first1=Valeri P. |last1=Frolov |first2=Andrei |last2=Zelnikov |title=Introduction to Black Hole Physics |publisher=Oxford University Press |date=2011 |pages=11, 36 |isbn=978-0-19-969229-3 |url=https://books.google.com/books?id=r_l5AK9DdXsC&pg=PA34 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160810210832/https://books.google.com/books?id=r_l5AK9DdXsC&lpg=PA34 |archive-date=August 10, 2016}}</ref> <ref name="Cabrera-Lavers08">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Cabrera-Lavers |first1=A. |last2=González-Fernández |first2=C. |last3=Garzón |first3=F. |last4=Hammersley |first4=P. L. |last5=López-Corredoira |first5=M. |title=The long Galactic bar as seen by UKIDSS Galactic plane survey |doi=10.1051/0004-6361:200810720 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=491 |issue=3 |pages=781–787 |date=December 2008 |bibcode=2008A&A...491..781C |arxiv=0809.3174|s2cid=15040792 }}</ref> <ref name="nishiyama06">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Nishiyama |first1=S. |last2=Nagata |first2=T. |last3=Baba |first3=D. |last4=Haba |first4=Y. |last5=Kadowaki |first5=R. |last6=Kato |first6=D. |last7=Kurita |first7=M. |last8=Nagashima |first8=C. |last9=Nagayama |first9=T. |doi=10.1086/429291 |title=A distinct structure inside the Galactic bar |journal=The Astrophysical Journal |volume=621 |issue=2 |pages=L105 |year=2005 |bibcode=2005ApJ...621L.105N |arxiv=astro-ph/0502058 |s2cid=399710 }}</ref> <ref name="alcock98">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Alcock |first1=C. |last2=Allsman |first2=R. A. |last3=Alves |first3=D. R. |last4=Axelrod |first4=T. S. |last5=Becker |first5=A. C. |last6=Basu |first6=A. |last7=Baskett |first7=L. |last8=Bennett |first8=D. P. |last9=Cook |first9=K. H. |title=The RR Lyrae population of the Galactic Bulge from the MACHO database: mean colors and magnitudes |doi=10.1086/305017 |journal=The Astrophysical Journal |volume=492 |issue=2 |pages=190–199 |year=1998 |bibcode=1998ApJ...492..190A |doi-access=free }}</ref> <ref name="kunder08">{{Cite journal |last1=Kunder |first1=A. |last2=Chaboyer |first2=B. |doi=10.1088/0004-6256/136/6/2441 |title=Metallicity analysis of Macho Galactic Bulge RR0 Lyrae stars from their light curves |journal=The Astronomical Journal |volume=136 |issue=6 |pages=2441–2452 |year=2008 |bibcode=2008AJ....136.2441K |arxiv=0809.1645|s2cid=16046532 }}</ref> <ref name="Drimmel2000">{{cite journal |last1=Drimmel |first1=R. |title=Evidence for a two-armed spiral in the Milky Way |journal=Astronomy & Astrophysics |date=2000 |volume=358 |pages=L13–L16 |bibcode=2000A&A...358L..13D |arxiv=astro-ph/0005241}}</ref> <ref name="fn14">{{cite web |author=<!--Not stated--> |date=September 12, 2005 |url=http://www.bu.edu/galacticring/new_introduction.htm |title=Introduction: Galactic Ring Survey |publisher=Boston University |access-date=May 10, 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070713165515/http://www.bu.edu/galacticring/new_introduction.htm |archive-date=July 13, 2007}}</ref> <ref name="COBE1993">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Kogut |first1=Alan |last2=Lineweaver |first2=C. |last3=Smoot |first3=G. F. |last4=Bennett |first4=C. L. |last5=Banday |first5=A. |last6=Boggess |first6=N. W. |last7=Cheng |first7=E. S. |last8=De Amici |first8=G. |last9=Fixsen |first9=D. J. | last10=Hinshaw | first10=G. |last11=Jackson |first11=P. D. |last12=Janssen |first12=M. |last13=Keegstra |first13=P. |last14=Loewenstein |first14=K. |last15=Lubin |first15=P. |last16=Mather |first16=J. C. |last17=Tenorio |first17=L. |last18=Weiss |first18=R. |last19=Wilkinson |first19=D. T. | last20=Wright | first20=E. L. |title=Dipole anisotropy in the COBE differential microwave radiometers first-year sky maps |doi=10.1086/173453 |journal=The Astrophysical Journal |volume=419 |pages=1–6 |bibcode=1993ApJ...419....1K |arxiv=astro-ph/9312056 |date=December 10, 1993|s2cid=209835274 }}</ref> <ref name="TaylorCordes">{{Cite journal |last1=Taylor |first1=J. H. |last2=Cordes |first2=J. M. |doi=10.1086/172870 |title=Pulsar distances and the galactic distribution of free electrons |journal=The Astrophysical Journal |volume=411 |page=674 |year=1993 |bibcode=1993ApJ...411..674T|doi-access=free }}</ref> <ref name="Benjamin2005">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Benjamin |first1=R. A. |last2=Churchwell |first2=E. |last3=Babler |first3=B. L. |last4=Indebetouw |first4=R. |last5=Meade |first5=M. R. |last6=Whitney |first6=B. A. |last7=Watson |first7=C. |last8=Wolfire |first8=M. G. |last9=Wolff |first9=M. J. |last10=Ignace |first10=R. |last11=Bania |first11=T. M. |last12=Bracker |first12=S. |last13=Clemens |first13=D. P. |last14=Chomiuk |first14=L. |last15=Cohen |first15=M. |last16=Dickey |first16=J. M. |last17=Jackson |first17=J. M. |last18=Kobulnicky |first18=H. A. |last19=Mercer |first19=E. P. |last20=Mathis |first20=J. S. |last21=Stolovy |first21=S. R. |last22=Uzpen |first22=B. |doi=10.1086/491785 |title=First GLIMPSE results on the stellar structure of the Galaxy |journal=The Astrophysical Journal |volume=630 |issue=2 |pages=L149–L152 |year=2005 |bibcode=2005ApJ...630L.149B |arxiv=astro-ph/0508325 |s2cid=14782284}}</ref> <ref name="russeil03">{{Cite journal |last1=Russeil |first1=D. |doi=10.1051/0004-6361:20021504 |title=Star-forming complexes and the spiral structure of our Galaxy |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=397 |pages=133–146 |year=2003 |bibcode=2003A&A...397..133R |doi-access=free}}</ref> <ref name="churchwell09">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Churchwell |first1=E. |last2=Babler |first2=B. L. |last3=Meade |first3=M. R. |last4=Whitney |first4=B. A. |last5=Benjamin |first5=R. |last6=Indebetouw |first6=R. |last7=Cyganowski |first7=C. |last8=Robitaille |first8=T. P. |last9=Povich |first9=M. |doi=10.1086/597811 |title=The Spitzer/GLIMPSE surveys: a new view of the Milky Way |journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific |volume=121 |issue=877 |pages=213–230 |year=2009 |bibcode=2009PASP..121..213C |s2cid=15529740}}</ref> <ref name="majaess09b">{{cite journal |last1=Majaess |first1=D. J. |last2=Turner |first2=D. G. |last3=Lane |first3=D. J. |journal=The Journal of the American Association of Variable Star Observers |title=Searching Beyond the Obscuring Dust Between the Cygnus-Aquila Rifts for Cepheid Tracers of the Galaxy's Spiral Arms |date=2009 |volume=37 |issue=2 |page=179 |bibcode=2009JAVSO..37..179M |arxiv=0909.0897}}</ref> <ref name="lepine10">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Lépine |first1=J. R. D. |last2=Roman-Lopes |first2=A. |last3=Abraham |first3=Z. |last4=Junqueira |first4=T. C. |last5=Mishurov |first5=Y. N. |title=The spiral structure of the Galaxy revealed by CS sources and evidence for the 4:1 resonance |doi=10.1111/j.1365-2966.2011.18492.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=414 |issue=2 |pages=1607–1616 |year=2011 |doi-access=free |arxiv=1010.1790 |bibcode=2011MNRAS.414.1607L |s2cid=118477787}}</ref> <ref name=two_arms>{{cite conference |last1=Benjamin |first1=R. A. |title=The Spiral Structure of the Galaxy: Something Old, Something New... |work=Massive Star Formation: Observations Confront Theory |date=2008 |publisher=Astronomical Society of the Pacific Conference Series |volume=387 |editor=Beuther, H. |editor2=Linz, H. |editor3=Henning, T. |page=375 |bibcode=2008ASPC..387..375B}}<br />See also {{cite news |url=http://www.space.com/scienceastronomy/080603-aas-spiral-arms.html |title=New Images: Milky Way Loses Two Arms |work=Space.com |access-date=June 4, 2008 |date=June 3, 2008 |last1=Bryner |first1=Jeanna |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080604114615/http://www.space.com/scienceastronomy/080603-aas-spiral-arms.html |archive-date=June 4, 2008}}</ref> <ref name=harris2003>{{cite web |first=William E. |last=Harris |date=February 2003 |url=http://messier.seds.org/xtra/data/mwgc.dat.txt |format=text |title=Catalog of Parameters for Milky Way Globular Clusters: The Database |publisher=SEDS |access-date=May 10, 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120309172430/http://messier.seds.org/xtra/data/mwgc.dat.txt |archive-date=March 9, 2012}}</ref> <ref name=aaa313_119>{{cite journal |display-authors=1 |last1=Dauphole |first1=B. |last2=Geffert |first2=M. |last3=Colin |first3=J. |last4=Ducourant |first4=C. |last5=Odenkirchen |first5=M. |last6=Tucholke |first6=H.-J. |title=The kinematics of globular clusters, apocentric distances and a halo metallicity gradient |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=313 |pages=119–128 |date=September 1996 |bibcode=1996A&A...313..119D}}</ref> <ref name=apj522>{{Cite journal |last1=Gnedin |first1=O. Y. |last2=Lee |first2=H. M. |last3=Ostriker |first3=J. P. |doi=10.1086/307659 |title=Effects of Tidal Shocks on the Evolution of Globular Clusters |journal=The Astrophysical Journal |volume=522 |issue=2 |pages=935–949 |year=1999 |bibcode=1999ApJ...522..935G |arxiv=astro-ph/9806245 |s2cid=11143134 }}</ref> <ref name="fn5">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Ibata |first1=R. |last2=Chapman |first2=S. |last3=Ferguson |first3=A. M. N. |last4=Lewis |first4=G. |last5=Irwin |first5=M. |last6=Tanvir |first6=N. |doi=10.1086/491727 |title=On the accretion origin of a vast extended stellar disk around the Andromeda Galaxy |journal=The Astrophysical Journal |volume=634 |issue=1 |pages=287–313 |year=2005 |bibcode=2005ApJ...634..287I |arxiv=astro-ph/0504164 |s2cid=17803544 }}</ref> <ref name="fn6">{{cite web |url=http://www.solstation.com/x-objects/gal-ring.htm |title=Outer Disk Ring? |publisher=SolStation |access-date=May 10, 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070602133503/http://www.solstation.com/x-objects/gal-ring.htm |archive-date=June 2, 2007}}</ref> <ref name="mcclure-griffiths">{{Cite journal |last1=McClure-Griffiths |first1=N. M. |last2=Dickey |first2=J. M. |last3=Gaensler |first3=B. M. |last4=Green |first4=A. J. |title=A Distant Extended Spiral Arm in the Fourth Quadrant of the Milky Way |doi=10.1086/422031 |journal=The Astrophysical Journal |volume=607 |issue=2 |pages=L127 |year=2004 |arxiv=astro-ph/0404448 |bibcode=2004ApJ...607L.127M|s2cid=119327129 }}</ref> <ref name=overbye2010>{{cite news |first1=Dennis |last1=Overbye |url=https://www.nytimes.com/2010/11/10/science/space/10galaxy.html?ref=science |title=Bubbles of Energy Are Found in Galaxy |work=[[The New York Times]] |date=November 9, 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160110102906/http://www.nytimes.com/2010/11/10/science/space/10galaxy.html?ref=science |archive-date=January 10, 2016}}</ref> <ref name=sz2010>{{cite news |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/GLAST/news/new-structure.html |title=NASA's Fermi Telescope Finds Giant Structure in our Galaxyl |publisher=[[NASA]] |access-date=November 10, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140823224206/http://www.nasa.gov/mission_pages/GLAST/news/new-structure.html |archive-date=August 23, 2014}}</ref> <ref name=apj673_2_864>{{Cite journal |last1=Jurić |first1=M. |last2=Ivezić |first2=Ž. |last3=Brooks |first3=A. |last4=Lupton |first4=R. H. |last5=Schlegel |first5=D. |last6=Finkbeiner |first6=D. |last7=Padmanabhan |first7=N. |last8=Bond |first8=N. |last9=Sesar |first9=B. |last10=Rockosi |first10=C. M. |last11=Knapp |first11=G. R. |last12=Gunn |first12=J. E. |last13=Sumi |first13=T. |last14=Schneider |first14=D. P. |last15=Barentine |first15=J. C. |last16=Brewington |first16=H. J. |last17=Brinkmann |first17=J. |last18=Fukugita |first18=M. |last19=Harvanek |first19=M. |last20=Kleinman |first20=S. J. |last21=Krzesinski |first21=J. |last22=Long |first22=D. |last23=Neilsen |first23=E. H. Jr |last24=Nitta |first24=A. |last25=Snedden |first25=S. A. |last26=York |first26=D. G. |display-authors=1 |doi=10.1086/523619 |title=The Milky Way Tomography with SDSS. I. Stellar Number Density Distribution |journal=The Astrophysical Journal |volume=673 |issue=2 |pages=864–914 |date=February 2008 |bibcode=2008ApJ...673..864J |arxiv=astro-ph/0510520 |s2cid=11935446}}</ref> <ref name=Koupelis_Kuhn2007>{{cite book |title=In Quest of the Universe |first1=Theo |last1=Koupelis |first2=Karl F. |last2=Kuhn |page=[https://archive.org/details/inquestofunivers00koup/page/492 492], Fig. 16–13 |url=https://archive.org/details/inquestofunivers00koup |url-access=registration |isbn=978-0-7637-4387-1 |date=2007 |publisher=Jones & Bartlett Publishers}}</ref> <ref name="fn9">{{cite news |last=English |first=Jayanne|author-link=Jayanne English |date=January 14, 2000 |title=Exposing the Stuff Between the Stars |publisher=Hubble News Desk |url=http://www.ras.ucalgary.ca/CGPS/press/aas00/pr/pr_14012000/pr_14012000map1.html |access-date=May 10, 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070707181147/http://www.ras.ucalgary.ca/CGPS/press/aas00/pr/pr_14012000/pr_14012000map1.html |archive-date=July 7, 2007}}</ref> <ref name="extinction">{{Cite journal |last1=Gillman |first1=M. |last2=Erenler |first2=H. |title=The galactic cycle of extinction |journal=International Journal of Astrobiology |volume=7 |issue=1 |page=17 |year=2008 |doi=10.1017/S1473550408004047 |bibcode=2008IJAsB...7...17G |url=http://oro.open.ac.uk/11603/1/S1473550408004047a.pdf |citeseerx=10.1.1.384.9224 |s2cid=31391193 |access-date=July 31, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190601165347/http://oro.open.ac.uk/11603/1/S1473550408004047a.pdf |archive-date=June 1, 2019 |url-status=live}}</ref> <ref name="overholt_etal">{{Cite journal |last1=Overholt |first1=A. C. |last2=Melott |first2=A. L. |last3=Pohl |first3=M. |title=Testing the link between terrestrial climate change and galactic spiral arm transit |journal=The Astrophysical Journal |volume=705 |issue=2 |pages=L101–L103 |year=2009 |doi=10.1088/0004-637X/705/2/L101 |bibcode=2009ApJ...705L.101O |arxiv=0906.2777|s2cid=734824 }}</ref> <ref name=garlick2002>{{cite book |last=Garlick |first=Mark Antony |title=The Story of the Solar System |publisher=Cambridge University |date=2002 |isbn=978-0-521-80336-6 |page=[https://archive.org/details/storyofsolarsyst00garl/page/46 46] |url=https://archive.org/details/storyofsolarsyst00garl/page/46}}</ref> <ref name=ut20090527>{{cite web |url=http://www.universetoday.com/26749/formation-of-the-milky-way/ |work=Universe Today |title=Formation of the Milky Way |first1=Nicholas |last1=Wethington |date=May 27, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140817161011/http://www.universetoday.com/26749/formation-of-the-milky-way/ |archive-date=August 17, 2014}}</ref> <ref name="Buser">{{Cite journal |last1=Buser |first1=R. |title=The Formation and Early Evolution of the Milky Way Galaxy |doi=10.1126/science.287.5450.69 |bibcode=2000Sci...287...69B |journal=Science |volume=287 |issue=5450 |pages=69–74 |year=2000 |pmid=10615051 }}</ref> <ref name=majaess2009>{{Cite journal |last1=Majaess |first1=D. J. |last2=Turner |first2=D. G. |last3=Lane |first3=D. J. |title=Characteristics of the Galaxy according to Cepheids |doi=10.1111/j.1365-2966.2009.15096.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=398 |pages=263–270 |year=2009 |issue=1 |doi-access=free |bibcode=2009MNRAS.398..263M |arxiv=0903.4206|s2cid=14316644 }}</ref> <ref name=araa35_217>{{Cite journal |last1=Wakker |first1=B. P. |last2=Van Woerden |first2=H. |doi=10.1146/annurev.astro.35.1.217 |title=High-Velocity Clouds |journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics |volume=35 |pages=217–266 |year=1997 |bibcode=1997ARA&A..35..217W |s2cid=117861711 }}</ref> <ref name=apj679_L21>{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Lockman |first1=F. J. |last2=Benjamin |first2=R. A. |last3=Heroux |first3=A. J. |last4=Langston |first4=G. I. |title=The Smith Cloud: A High-Velocity Cloud Colliding with the Milky Way |doi=10.1086/588838 |journal=The Astrophysical Journal |volume=679 |issue=1 |pages=L21–L24 |year=2008 |bibcode=2008ApJ...679L..21L |arxiv=0804.4155|s2cid=118393177 }}</ref> <ref name=science299_5603_65>{{Cite journal |last1=Krauss |first1=L. M. |last2=Chaboyer |first2=B. |title=Age Estimates of Globular Clusters in the Milky Way: Constraints on Cosmology |doi=10.1126/science.1075631 |journal=Science |volume=299 |issue=5603 |pages=65–69 |year=2003 |pmid=12511641 |bibcode=2003Sci...299...65K |s2cid=10814581 }}</ref> <ref name="del_Peloso">{{cite journal |doi=10.1051/0004-6361:20053307 |bibcode=2005A&A...440.1153D |arxiv=astro-ph/0506458 |title=The age of the Galactic thin disk from Th/Eu nucleocosmochronology. III. Extended sample |date=2005 |last1=del Peloso |first1=E. F. |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=440 |issue=3 |pages=1153–1159|s2cid=16484977 }}</ref> <ref name=berkeley20060109>{{cite press release |title=Milky Way Galaxy is warped and vibrating like a drum |publisher=[[University of California, Berkeley]] |date=January 9, 2006 |url=http://www.berkeley.edu/news/media/releases/2006/01/09_warp.shtml |access-date=October 18, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140716013619/http://berkeley.edu/news/media/releases/2006/01/09_warp.shtml |archive-date=July 16, 2014}}</ref> <ref name=wong20000414>{{cite news |first=Janet |last=Wong |title=Astrophysicist maps out our own galaxy's end |publisher=University of Toronto |date=April 14, 2000 |url=http://www.news.utoronto.ca/bin/000414b.asp |access-date=January 11, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070108183824/http://www.news.utoronto.ca/bin/000414b.asp <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date=January 8, 2007}}</ref> <ref name=eo_galaxy>{{cite web |url=http://www.etymonline.com/index.php?term=galaxy |first1=Douglas |last1=Harper |title=galaxy |work=[[Online Etymology Dictionary]] |access-date=May 20, 2012 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120527/http://www.etymonline.com/index.php?term=galaxy |archive-date=May 27, 2012}}</ref> <ref name=jankowski2010>{{cite book |first1=Connie |last1=Jankowski |title=Pioneers of Light and Sound |page=6 |isbn=978-0-7565-4306-8 |publisher=Compass Point Books |date=2010 |url=https://books.google.com/books?id=Wp6E3y-58LkC&pg=PT6 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161120142012/https://books.google.com/books?id=Wp6E3y-58LkC&pg=PT6 |archive-date=November 20, 2016}}</ref> <ref name=eratosthenes1997>{{cite book |author=Eratosthenes |title=Star Myths of the Greeks and Romans: A Sourcebook Containing the Constellations of Pseudo-Eratosthenes and the Poetic Astronomy of Hyginus |editor1-first=Theony |editor1-last=Condos |publisher=Red Wheel/Weiser |date=1997 |isbn=978-1-890482-93-0 |url=https://books.google.com/books?id=4Sp8CaA5HI0C&pg=PA110 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161120164810/https://books.google.com/books?id=4Sp8CaA5HI0C&pg=PA110 |archive-date=November 20, 2016}}</ref> <ref name=Montada>{{cite encyclopedia |first1=Josep Puig |last1=Montada |title=Ibn Bajja |encyclopedia=[[Stanford Encyclopedia of Philosophy]] |url=http://plato.stanford.edu/entries/ibn-bajja |date=September 28, 2007 |access-date=July 11, 2008 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120728/http://plato.stanford.edu/entries/ibn-bajja |archive-date=July 28, 2012}}</ref> <ref name=heidarzadeh2008>{{cite book |first1=Tofigh |last1=Heidarzadeh |pages=[https://archive.org/details/historyphysicalt00heid_599/page/n33 23]–25 |title=A history of physical theories of comets, from Aristotle to Whipple |url=https://archive.org/details/historyphysicalt00heid_599 |url-access=limited |publisher=Springer |date=2008 |isbn=978-1-4020-8322-8}}</ref> <ref name=Livingston>{{Cite journal |first1=John W. |last1=Livingston |title=Ibn Qayyim al-Jawziyyah: A Fourteenth Century Defense against Astrological Divination and Alchemical Transmutation |journal=Journal of the American Oriental Society |volume=91 |issue=1 |date=1971 |pages=96–103 [99] |doi=10.2307/600445 |jstor=600445}}</ref> <ref name=pseudoring>{{Cite journal |first1=A. |last1=Mel'Nik |title=Outer pseudoring in the galaxy |journal=Astronomische Nachrichten |volume=326 |issue=7 |year=2006 |pages=589–605 |doi=10.1002/asna.200585006 |bibcode=2005AN....326Q.599M |arxiv=astro-ph/0510569|s2cid=117118657 }}</ref> <ref name=pseudoring2>{{Cite journal |first1=A. |last1=Mel'Nik |first2=A. |last2=Rautiainen |title=Kinematics of the outer pseudorings and the spiral structure of the Galaxy |journal=Astronomy Letters |volume=35 |issue=9 |date=2005 |pages=609–624 |doi=10.1134/s1063773709090047 |arxiv=0902.3353 |bibcode=2009AstL...35..609M |citeseerx=10.1.1.247.4658|s2cid=15989486 |s2cid-access=free |url=http://lnfm1.sai.msu.ru/~anna/article/AL09p609.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110331210949/http://lnfm1.sai.msu.ru/~anna/article/AL09p609.pdf |archive-date= Mar 31, 2011 }}</ref> <ref name=ragep1993>{{cite book |last1=Ragep |first1=Jamil |title=''Nasir al-Din al-Tusi's Memoir on Astronomy'' (''al-Tadhkira fi 'ilm al-hay' a'') |publisher=Springer-Verlag |location=New York |date=1993 |page=129}}</ref> <!-- <ref name=oconnor_robertson2002>{{cite web |last1=O'Connor |first1=J. J. |last2=Robertson |first2=E. F. |date=November 2002 |url=http://www-gap.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Galileo.html |title=Galileo Galilei |publisher=University of St. Andrews |access-date=January 8, 2007 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120530/http://www-gap.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Galileo.html |archive-date=May 30, 2012}}</ref> --> <ref name="our_galaxy">{{cite web |last1=Evans |first1=J. C. |date=November 24, 1998 |url=http://physics.gmu.edu/~jevans/astr103/CourseNotes/ECText/ch20_txt.htm |title=Our Galaxy |publisher=George Mason University |access-date=January 4, 2007 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120630/http://physics.gmu.edu/~jevans/astr103/CourseNotes/ECText/ch20_txt.htm |archive-date=June 30, 2012}}</ref> <ref name=mactutor_albirundi>{{MacTutor Biography | id=Al-Biruni | title=Abu Rayhan Muhammad ibn Ahmad al-Biruni }}<!--source supports this comment, but the source is not published--></ref> <ref name=abbey>{{cite web |last=Abbey |first=Lenny |url=http://labbey.com/Telescopes/Parsontown.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20130519124426/http://labbey.com/Telescopes/Parsontown.html |title=The Earl of Rosse and the Leviathan of Parsontown |publisher=The Compleat Amateur Astronomer |access-date=January 4, 2007 |archive-date=May 19, 2013}}</ref> <ref name=pasp100_6>{{Cite journal |last1=Curtis |first1=H. D. |author-link=Heber Doust Curtis |doi=10.1086/132128 |title=Novae in spiral nebulae and the Island Universe Theory |journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific |volume=100 |pages=6–7 |year=1988 |bibcode=1988PASP..100....6C |doi-access=free }}</ref> <ref name=weaver>{{cite web |first=Harold F. |last=Weaver |url=http://www.nap.edu/readingroom/books/biomems/rtrumpler.html |title=Robert Julius Trumpler |publisher=National Academy of Sciences |access-date=January 5, 2007 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120604/http://www.nap.edu/readingroom/books/biomems/rtrumpler.html |archive-date=June 4, 2012}}</ref> <ref name=apj69_103>{{Cite journal |last1=Hubble |first1=E. P. |author-link=Edwin Hubble |doi=10.1086/143167 |title=A spiral nebula as a stellar system, Messier 31 |journal=The Astrophysical Journal |volume=69 |pages=103–158 |year=1929 |bibcode=1929ApJ....69..103H |doi-access=free }}</ref> <ref name=jrasc83_6>{{cite journal |last=Sandage |first=Allan |author-link=Allan Sandage |title=Edwin Hubble, 1889–1953 |journal=[[Journal of the Royal Astronomical Society of Canada]] |date=1989 |volume=83 |issue=6 |page=351 |bibcode=1989JRASC..83..351S}}</ref> <ref name=shapley_curtis>{{cite journal |title=The Scale of the Universe |last1=Shapley |first1=H. |last2=Curtis |first2=H. D. |journal=Bulletin of the National Research Council |volume=2 |issue=11 |pages=171–217 |date=1921 |bibcode=1921BuNRC...2..171S}}</ref> <ref name=oxford>{{cite book |title=The Oxford English Dictionary |edition=2nd |editor1-first=John |editor1-last=Simpson |editor2-first=Edmund |editor2-last=Weiner |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-861186-8 |date=March 30, 1989}} See the entries for "Milky Way" and "galaxy".</ref> <ref name="sparke_gallagher">{{cite book |title=Galaxies in the Universe: An Introduction |last1=Sparke |first1=Linda S.|author1-link=Linda Sparke |last2=Gallagher |first2=John S. |page=90 |date=2007 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-46238-9}}</ref> <ref name="nov2013_planet_estimate">{{cite news |url=https://www.huffingtonpost.com/2013/11/04/earth-size-planets_n_4215873.html |title=Milky Way Teeming With Billions Of Earth-Size Planets |last=Borenstein |first=Seth |date=November 4, 2013 |work=The Associated Press |publisher=The Huffington Post |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141104000409/http://www.huffingtonpost.com/2013/11/04/earth-size-planets_n_4215873.html |archive-date=November 4, 2014}}</ref> <ref name=rotation_pattern_speeds>{{cite arXiv |last1=Gerhard |first1=O. |title=Pattern speeds in the Milky Way |eprint=1003.2489v1 |year=2010|class=astro-ph.GA }}</ref> <ref name=Kafle2012>{{Cite journal |first1=P.R. |last1=Kafle |first2=S. |last2=Sharma |first3=G.F. |last3=Lewis |first4=J. |last4=Bland-Hawthorn |title=Kinematics of the Stellar Halo and the Mass Distribution of the Milky Way Using Blue Horizontal Branch Stars |journal=The Astrophysical Journal |volume=761 |issue=2 |date=2012 |page=17 |doi=10.1088/0004-637X/761/2/98 |bibcode=2012ApJ...761...98K |arxiv=1210.7527|s2cid=119303111 }}</ref> <ref name=Kafle2014>{{Cite journal |first1=P.R. |last1=Kafle |first2=S. |last2=Sharma |first3=G.F. |last3=Lewis |first4=J. |last4=Bland-Hawthorn |title=On the Shoulders of Giants: Properties of the Stellar Halo and the Milky Way Mass Distribution |journal=The Astrophysical Journal |volume=794 |issue=1 |date=2014 |page=17 |doi=10.1088/0004-637X/794/1/59 |bibcode=2014ApJ...794...59K |arxiv=1408.1787|s2cid=119040135 }}</ref> }} {{დედამიწის ადგილმდებარეობა}} [[კატეგორია:ირმის ნახტომი| ]] [[კატეგორია:სპირალისებური გალაქტიკები]] tukv67210twwhu5rwyshruta07n07js 5406330 5406329 2026-06-03T15:25:13Z Surprizi 14671 5406330 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Surprizi|Surprizi]].|3|06|2026}} [[ფაილი:ESO-VLT-Laser-phot-33a-07.jpg|thumb|ირმის ნახტომის ცის კამარაზე]] '''ირმის ნახტომი''',<ref name="ენციკლოპედია"/> აგრეთვე ცნობილი როგორც '''ხარის ნავალი''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''იერუსალიმის გზა''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''დათვისფეხა''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''ცის-იკანკლედი''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''დევის ნამუხლარი'''<ref name="ენციკლოპედია"/> ({{lang-la|Via Lactea}}; {{lang-el|Γαλαξίας}} ''გალაქსიას'' — „რძიანი გზა“) — [[გალაქტიკა]], რომელიც სხვა ვარსკვლავურ სისტემებთან ერთად მოიცავს ჩვენს [[მზის სისტემა]]საც. ირმის ნახტომი არის ტოტიანი (ბარიანი) სპირალური გალაქტიკა D₂₅ იზოფოტალური დიამეტრით, რომელიც შეფასებულია 26.8 ± 1.1 კილოპარსეკით (87,400 ± 3,600 სინათლის წელი), მაგრამ სპირალური მკლავების სისქე მხოლოდ დაახლოებით 1000 სინათლის წელია (უფრო მეტი ტოტის ხაზთან). ბოლოდროინდელი სიმულაციები ვარაუდობენ, რომ ბნელი მატერიის არე, რომელიც ასევე შეიცავს ზოგიერთ ხილულ ვარსკვლავს, შეიძლება გაგრძელდეს თითქმის 2 მილიონი სინათლის წლის დიამეტრამდე (613 კპკ).<ref name=croswell2020 /><ref name="dearson2020" /> ირმის ნახტომს რამდენიმე თანამგზავრი გალაქტიკა აქვს და გალაქტიკების ადგილობრივი ჯგუფის ნაწილია, რომელიც ქალწულის ზეგროვის ნაწილს წარმოადგენს, რომელიც თავად ლანიაკეას ზეგროვის კომპონენტია.<ref name=":001" /><ref name=":002" /> შეფასებულია, რომ ის შეიცავს 100-400 მილიარდ ვარსკვლავს<ref name=":003" /><ref name=":004" /> და სულ მცირე ამდენ პლანეტას.<ref name="Nature-20120111" /><ref name="Space-20130102"/> მზის სისტემა მდებარეობს გალაქტიკური ცენტრიდან დაახლოებით 27 000 სინათლის წლის (8.3 კპკ) რადიუსში,<ref name="Gillessen2016" /> ორიონის მკლავის შიდა კიდეზე, რომელიც გაზისა და მტვრის სპირალური ფორმის კონცენტრაციაა. ყველაზე შიდა 10 000 სინათლის წლის ვარსკვლავები ქმნიან ამობურცულობას და ერთ ან მეტ ტოტს, რომლებიც გამოსხივდება ამობურცულობიდან. გალაქტიკური ცენტრი არის ინტენსიური რადიოწყარო, რომელიც ცნობილია როგორც [[მშვილდოსანი A*]], ზემასიური შავი ხვრელი 4,100 (± 0.034) მილიონი მზის მასით.<ref name="NYT-20220131">{{Cite news |last=Overbye |first=Dennis |author-link=Dennis Overbye |date=January 31, 2022 |title=An Electrifying View of the Heart of the Milky Way – A new radio-wave image of the center of our galaxy reveals all the forms of frenzy that a hundred million or so stars can get up to. |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2022/01/31/science/milky-way.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 1, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220131224108/https://www.nytimes.com/2022/01/31/science/milky-way.html |archive-date=January 31, 2022}}</ref><ref name="ARX-20220128">{{Cite journal |last=Heyood, I. |display-authors=et al. |date=January 28, 2022 |title=The 1.28 GHz MeerKAT Galactic Center Mosaic |journal=The Astrophysical Journal |volume=925 |issue=2 |page=165 |arxiv=2201.10541 |bibcode=2022ApJ...925..165H |doi=10.3847/1538-4357/ac449a |s2cid=246275657 |doi-access=free}}</ref> ირმის ნახტომის უძველესი ვარსკვლავები თითქმის ისეთივე ძველია, როგორც თავად სამყარო და, სავარაუდოდ, დიდი აფეთქების ბნელი საუკუნეების შემდეგ მალევე ჩამოყალიბდნენ.<ref name="HD_140283_(arXiv)">{{Cite journal |last1=Bond|first1=H.E. |last2=Nelan|first2=E. P. |last3=VandenBerg|first3=D. A. |last4=Schaefer|first4=G. H. |last5=Harmer|first5=D. |date=February 13, 2013 |title=HD 140283: A Star in the Solar Neighborhood that Formed Shortly After the Big Bang |journal=The Astrophysical Journal |volume=765 |issue=1 |pages=L12 |arxiv=1302.3180 |bibcode=2013ApJ...765L..12B |doi=10.1088/2041-8205/765/1/L12 |s2cid=119247629}}</ref> [[გალილეო გალილეი]]მ პირველად 1610 წელს თავისი ტელესკოპით სინათლის ზოლი ცალკეულ ვარსკვლავებად დაყო. 1920-იანი წლების დასაწყისამდე ასტრონომების უმეტესობა ფიქრობდა, რომ ირმის ნახტომი სამყაროს ყველა ვარსკვლავს შეიცავდა.<ref>{{Cite news |title=Milky Way Galaxy: Facts About Our Galactic Home |url=http://www.space.com/19915-milky-way-galaxy.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170321063305/http://www.space.com/19915-milky-way-galaxy.html |archive-date=March 21, 2017 |access-date=April 8, 2017 |work=Space.com}}</ref> ასტრონომებს [[ჰარლოუ შაპლი]]სა და [[ჰებერ კერტისი|ჰებერ კერტისს]] შორის [[1920]] წელს გამართული დიდი დებატების შემდეგ,<ref name="shapley_curtis" /> [[ედვინ ჰაბლი]]ს [[1923]] წელს ჩატარებულმა დაკვირვებებმა აჩვენა, რომ ირმის ნახტომი მრავალი გალაქტიკიდან მხოლოდ ერთ-ერთი იყო. == აგებულება და სტრუქტურა == გალაქტიკა შედგება ელიფსური ფორმის ცენტრისგან, რომელიც გარშემორტყმულია გაზისა და კოსმოსური მტვრის დისკით, ხოლო ვარსკვლავები ქმნიან ოთხ მკაფიო სპირალისებურ მკლავს. ირმის ნახტომის დიამეტრი დაახლოებით 30 ათასი [[პარსეკი]]ა (100 000 [[სინათლის წელი]]) და მისი სისქე კი დაახლოებით 1000 სინათლის წელიწადია. გალაქტიკა შეიცავს სულ მცირე 200 მილიარდ ვარსკვლავს (თანამედროვე შეფასება მერყეობს 200-დან 400 მილიარდ ვარსკვლავამდე). 2009 წლის იანვარის მონაცემებით გალაქტიკის მასა არის მზის მასის 3×10¹², ანუ 6×10⁴² კგ. მისი ძირითადი მასა მოდის არა ვარსკვლავებისა და ვარსკვლავთშორისი აირის, არამედ უჩინარი [[შავი მატერია|შავი მატერიის]] [[გალაქტიკის ჰალო|ჰალოზე]]. === გალაქტიკის ცენტრი === {{მთავარი|გალაქტიკის ცენტრი}} გალაქტიკის ცენტრი არის ამოზნექილი და სიგანეში დაახლოებით 8 ათასი პარსეკია. მის ცენტრში მდებარეობს [[ზემასიური შავი ხვრელი]] ([[მშვილდოსანი A*]]), რომლის გარშემო ბრუნავს საშუალო მასის [[შავი ხვრელი]]. მათი ერთობლივი გრავიატაცია აიძულებს მათ გარშემო მყოფ ვარსკვლავებს იბრუნონ უჩვეულო ტრაექტორიაზე. === მკლავები === ირმის ნახტომი ეკუთვნის სპირალურ გალაქტიკებს, რაც ნიშნავს რომ მას გააჩნია სპირალური მკლავები. ყოველი მკლავი წარმოადგენს [[ლოგარითმული სპირალი|ლოგარითმულ სპირალს]] 12 გრადუსიანი დახრით. მიჩნეულია რომ არსებობს ოთხი ძირითადი მკლავი. [[ფაილი:Milky Way Spiral Arm Georgian.svg|thumb|right|260px|გალაქტიკის მკლავები]] {|class="wikitable" |- !ფერი !მკლავი |- |style="background-color: #00BFBF"| |[[პერსევსის მკლავი]] (Perseus Arm) |- |style="background-color: #0000FF"| |[[გედის მკლავი]] (Norma-Cygnus Arm) |- |style="background-color: #008000"| |[[ცენტავრის მკლავი]] (Scutum-Crux Arm) |- |style="background-color: #FF0000"| |[[მშვილდოსანის მკლავი]] (Sagittarius Arm) |- |colspan="2" style="text-align:center;"|''არსებობს ორი მცირე მკლავი, მათ შორის:'' |- |style="background-color: #996600"| |[[ორიონის მკლავი]] (Orion Arm; სადაც ჩვენი [[მზის სისტემა]] მდებარეობს) |} === ჰალო === გალაქტიკის ჰალოს აქვს სფეროსებური ფორმა დაახლოებით 5-10 ათასი [[სინათლის წელიწადი]]ს დიამეტრით და მისი ტემპერატურა დაახლოებით 5×10⁵ [[კელვინი]]ა. == პანორამა == {{პანორამა|360-degree Panorama of the Southern Sky.jpg|1500px}} == იხილეთ აგრეთვე == {{პორტალი|ასტრონომია}} * [[გალაქტიკის ჰალო]] * [[ირმის ნახტომის სახელების სია]] * [[გალაქტიკა]] ==სქოლიო== {{Reflist|refs= <ref name="ენციკლოპედია">{{ქსე|5|225||არა}}</ref> <ref name=":001" >{{Cite web |title=Laniakea: Our home supercluster | date=September 3, 2014 |url=https://www.youtube.com/watch?v=rENyyRwxpHo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140904162040/http://www.youtube.com/watch?v=rENyyRwxpHo |archive-date=September 4, 2014 |publisher=YouTube}}</ref> <ref name=":002" >{{Cite journal |last1=Tully |first1=R. Brent |last2=Courtois |first2=Hélène |last3=Hoffman |first3=Yehuda |last4=Pomarède |first4=Daniel |display-authors=1 |date=September 4, 2014 |title=The Laniakea supercluster of galaxies |journal=Nature |volume=513 |issue=7516 |pages=71–73 |arxiv=1409.0880 |bibcode=2014Natur.513...71T |doi=10.1038/nature13674 |pmid=25186900 |s2cid=205240232}}</ref> <ref name=":003" >{{Cite web |title=Milky Way |url=http://www.bbc.co.uk/science/space/universe/key_places/milky_way |archive-url=https://web.archive.org/web/20120302071454/http://www.bbc.co.uk/science/space/universe/key_places/milky_way |archive-date=March 2, 2012 |publisher=[[BBC]]}}</ref> <ref name=":004" >{{Cite web |title=How Many Stars in the Milky Way? |url=http://asd.gsfc.nasa.gov/blueshift/index.php/2015/07/22/how-many-stars-in-the-milky-way/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160125140109/http://asd.gsfc.nasa.gov/blueshift/index.php/2015/07/22/how-many-stars-in-the-milky-way/ |archive-date=January 25, 2016 |website=NASA Blueshift}}</ref> <ref name="Space-20130102">{{cite news |author=<!--Not stated--> |title=100 Billion Alien Planets Fill Our Milky Way Galaxy: Study |url=http://www.space.com/19103-milky-way-100-billion-planets.html |date=January 2, 2013 |work=[[Space.com]] |access-date=January 3, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130103060601/http://www.space.com/19103-milky-way-100-billion-planets.html |archive-date=January 3, 2013}}</ref> <ref name="frebel">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Frebel |first1=A. |last2=Christlieb |first2=N. |last3=Norris |first3=J. E. |last4=Thom |first4=C. |last5=Beers |first5=T. C. |last6=Rhee |first6=J. |doi=10.1086/518122 |title=Discovery of HE 1523-0901, a strongly ''r''-process-enhanced metal-poor star with detected uranium |journal=The Astrophysical Journal |volume=660 |issue=2 |pages=L117 |year=2007 |bibcode=2007ApJ...660L.117F |arxiv=astro-ph/0703414 |s2cid=17533424 }}</ref> <!-- <ref name="Jankowski">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=Wp6E3y-58LkC&pg=PT6 |first1=Connie |last1=Jankowski |title=Pioneers of Light and Sound |page=6 |isbn=978-0-7565-4306-8 |publisher=Compass Point Books |date=2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161120142012/https://books.google.com/books?id=Wp6E3y-58LkC&pg=PT6 |archive-date=November 20, 2016}}</ref> --> <ref name=pasachoff1994>{{cite book |last1=Pasachoff |first1=Jay M. |author-link=Jay Pasachoff |title=Astronomy: From the Earth to the Universe |publisher=Harcourt School |date=1994 |isbn=978-0-03-001667-7 |page=500}}</ref> <ref name=steinicke_sakiel2007>{{cite book |first1=Wolfgang |last1=Steinicke |first2=Richard |last2=Jakiel |title=Galaxies and how to observe them |series=Astronomers' observing guides |publisher=Springer |date=2007 |isbn=978-1-85233-752-0 |page=[https://archive.org/details/galaxieshowtoobs0000stei/page/94 94] |url=https://archive.org/details/galaxieshowtoobs0000stei |url-access=registration}}</ref> <ref name="ask-astro">{{cite news |last1=Coffey |first1=Jeffrey |work=Universe Today |title=How big is the Milky Way? |url=http://www.universetoday.com/75691/how-big-is-the-milky-way/ |access-date=November 28, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130924002929/http://www.universetoday.com/75691/how-big-is-the-milky-way/ |archive-date=September 24, 2013}}</ref> <ref name="nbcnews1">{{cite press release |author=David Freeman |title=The Milky Way galaxy may be much bigger than we thought |url=https://www.nbcnews.com/mach/science/milky-way-galaxy-may-be-much-bigger-we-thought-ncna876966 |date=May 25, 2018 |publisher=[[CNBC]] |access-date=August 13, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180813182050/https://www.nbcnews.com/mach/science/milky-way-galaxy-may-be-much-bigger-we-thought-ncna876966 |archive-date=August 13, 2018 |url-status=live}}</ref> <ref name="rpi2015">{{cite press release |author=Mary L. Martialay |title=The Corrugated Galaxy{{snd}}Milky Way May Be Much Larger Than Previously Estimated |url=http://news.rpi.edu/content/2015/03/09/rippling-milky-way-may-be-much-larger-previously-estimated |date=March 11, 2015 |publisher=[[Rensselaer Polytechnic Institute]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20150313123405/http://news.rpi.edu/content/2015/03/09/rippling-milky-way-may-be-much-larger-previously-estimated |archive-date=March 13, 2015}}</ref> <ref name="croswell2020">{{cite news |url=https://www.sciencenews.org/article/astronomers-have-found-edge-milky-way-size |title=Astronomers have found the edge of the Milky Way at last |work=ScienceNews |first=Ken |last=Croswell |date=March 23, 2020 |access-date=March 27, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200324214927/https://www.sciencenews.org/article/astronomers-have-found-edge-milky-way-size |archive-date=March 24, 2020 |url-status=live}}</ref> <ref name="dearson2020">{{cite journal |last=Dearson |first=Alis J. |arxiv=2002.09497 |title=The Edge of the Galaxy |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |date=2020 |volume=496 |issue=3 |pages=3929–3942 |doi=10.1093/mnras/staa1711 |doi-access=free |bibcode=2020MNRAS.496.3929D |s2cid=211259409 }}</ref> <ref name=villard20120111>{{cite news |first=Ray |last=Villard |title=The Milky Way Contains at Least 100 Billion Planets According to Survey |publisher=HubbleSite.org |date=January 11, 2012 |url=http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2012/07/full/ |access-date=January 11, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140723213047/http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2012/07/full/ |archive-date=July 23, 2014}}</ref> <ref name=frommert_kronberg2005>{{cite web |last1=Frommert |first1=H. |last2=Kronberg |first2=C. |date=August 25, 2005 |url=http://messier.seds.org/more/mw.html |title=The Milky Way Galaxy |publisher=SEDS |access-date=May 9, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070512093341/http://seds.org/MESSIER/more/mw.html |archive-date=May 12, 2007}}</ref> <ref name=young2006>{{cite magazine |last=Young |first=Kelly |date=June 6, 2006 |url=https://www.newscientist.com/article/dn9282-andromeda-galaxy-hosts-a-trillion-stars.html |title=Andromeda Galaxy hosts a trillion stars |magazine=New Scientist |access-date=June 8, 2006 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110105061511/http://www.newscientist.com/article/dn9282-andromeda-galaxy-hosts-a-trillion-stars.html |archive-date=January 5, 2011}}</ref> <ref name=wethington2010>{{cite web |url=http://www.universetoday.com/guide-to-space/milky-way/how-many-stars-are-in-the-milky-way/ |title=How Many Stars are in the Milky Way? |first1=Nicholos |last1=Wethington |access-date=April 9, 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100327200757/http://www.universetoday.com/guide-to-space/milky-way/how-many-stars-are-in-the-milky-way/ |archive-date=March 27, 2010}}</ref> <ref name="science312_1773">{{Cite journal |last1=Levine |first1=E. S. |last2=Blitz |first2=L. |last3=Heiles |first3=C. |doi=10.1126/science.1128455 |title=The spiral structure of the outer Milky Way in hydrogen |journal=Science |volume=312 |issue=5781 |pages=1773–1777 |year=2006 |bibcode=2006Sci...312.1773L |arxiv=astro-ph/0605728 |pmid=16741076 |s2cid=12763199 }}</ref> <ref name=araa28_215>{{Cite journal |last1=Dickey |first1=J. M. |last2=Lockman |first2=F. J. |doi=10.1146/annurev.aa.28.090190.001243 |title=H I in the Galaxy |journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics |volume=28 |pages=215–259 |year=1990 |bibcode=1990ARA&A..28..215D }}</ref> <ref name=apj702_1472>{{Cite journal |last1=Savage |first1=B. D. |last2=Wakker |first2=B. P. |doi=10.1088/0004-637X/702/2/1472 |title=The extension of the transition temperature plasma into the lower galactic halo |journal=The Astrophysical Journal |volume=702 |issue=2 |pages=1472–1489 |year=2009 |bibcode=2009ApJ...702.1472S |arxiv=0907.4955|s2cid=119245570 }}</ref> <ref name="Nature-20120111">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Cassan |first1=A. |last2=Kubas |first2=D. |last3=Beaulieu |first3=J. -P. |last4=Dominik |first4=M. |last5=Horne |first5=K. |last6=Greenhill |first6=J. |last7=Wambsganss |first7=J. |last8=Menzies |first8=J. |last9=Williams |first9=A. |last10=Jørgensen |doi=10.1038/nature10684 |first10=U. G. |last11=Udalski |first11=A. |last12=Bennett |first12=D. P. |last13=Albrow |first13=M. D. |last14=Batista |first14=V. |last15=Brillant |first15=S. |last16=Caldwell |first16=J. A. R. |last17=Cole |first17=A. |last18=Coutures |first18=C. |last19=Cook |first19=K. H. |last20=Dieters |first20=S. |last21=Prester |first21=D. D. |last22=Donatowicz |first22=J. |last23=Fouqué |first23=P. |last24=Hill |first24=K. |last25=Kains |first25=N. |last26=Kane |first26=S. |last27=Marquette |first27=J. -B. |last28=Martin |first28=R. |last29=Pollard |first29=K. R. |last30=Sahu |first30=K. C. |title=One or more bound planets per Milky Way star from microlensing observations |journal=Nature |volume=481 |issue=7380 |pages=167–169 |date=January 11, 2012 |pmid=22237108 |bibcode=2012Natur.481..167C |arxiv=1202.0903 |s2cid=2614136}}</ref> <ref name=borenstein2011>{{cite news |last=Borenstein |first=Seth |archive-date=February 22, 2011 |date=February 19, 2011 |archive-url=https://archive.today/20110222025002/https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2011/02/19/AR2011021902211.html |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2011/02/19/AR2011021902211.html |title=Cosmic census finds crowd of planets in our galaxy |agency=[[Associated Press]] |newspaper=[[The Washington Post]] }}</ref> <ref name=nasa20110526>{{cite web |url=http://planetquest.jpl.nasa.gov/news/freePlanet.cfm |title=Free-Floating Planets May be More Common Than Stars |date=February 18, 2011 |publisher=NASA's Jet Propulsion Laboratory |location=Pasadena, CA |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522090224/http://planetquest.jpl.nasa.gov/news/freePlanet.cfm |archive-date=May 22, 2011 |quote=The team estimates there are about twice as many of them as stars. }}</ref> <ref name=arxiv0909.3857>{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Sale |first1=S. E. |last2=Drew |first2=J. E. |last3=Knigge |first3=C. |last4=Zijlstra |first4=A. A. |last5=Irwin |first5=M. J. |last6=Morris |first6=R. A. H. |last7=Phillipps |first7=S. |last8=Drake |first8=J. J. |last9=Greimel |first9=R. |doi=10.1111/j.1365-2966.2009.15746.x |title=The structure of the outer Galactic disc as revealed by IPHAS early A stars |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=402 |issue=2 |pages=713–723 |year=2010 |doi-access=free |bibcode=2010MNRAS.402..713S |arxiv=0909.3857 |s2cid=12884630}}</ref> <ref name=mnras371_1_108>{{Cite journal |last1=Connors |first1=Tim W. |last2=Kawata |first2=Daisuke |last3=Gibson |first3=Brad K. |title=N-body simulations of the Magellanic stream |doi=10.1111/j.1365-2966.2006.10659.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=371 |issue=1 |pages=108–120 |year=2006 |doi-access=free |arxiv=astro-ph/0508390 |bibcode=2006MNRAS.371..108C |s2cid=15563258}}</ref> <ref name=coffey>{{cite web |url=http://www.universetoday.com/guide-to-space/the-universe/absolute-magnitude/ |title=Absolute Magnitude |first1=Jerry |last1=Coffey |archive-url=https://web.archive.org/web/20110913181441/http://www.universetoday.com/41041/absolute-magnitude/ |archive-date=September 13, 2011 |date=May 11, 2017}}</ref> <ref name="Karachentsevetal2006">{{Cite journal |last1=Karachentsev |first1=I. D. |last2=Kashibadze |first2=O. G. |doi=10.1007/s10511-006-0002-6 |title=Masses of the local group and of the M81 group estimated from distortions in the local velocity field |journal=Astrophysics |volume=49 |issue=1 |pages=3–18 |year=2006 |bibcode=2006Ap.....49....3K |s2cid=120973010}}</ref> <ref name="mass">{{cite web |last1=Vayntrub |first1=Alina |date=2000 |url=http://hypertextbook.com/facts/2000/AlinaVayntrub.shtml |title=Mass of the Milky Way |work=The Physics Factbook |access-date=May 9, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140813125916/http://hypertextbook.com/facts/2000/AlinaVayntrub.shtml |archive-date=August 13, 2014}}</ref> <ref name="galmass">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Battaglia |first1=G. |last2=Helmi |first2=A. |last3=Morrison |first3=H. |last4=Harding |first4=P. |last5=Olszewski |first5=E. W. |last6=Mateo |first6=M. |last7=Freeman |first7=K. C. |last8=Norris |first8=J. |last9=Shectman |first9=S. A. |title=The radial velocity dispersion profile of the Galactic halo: Constraining the density profile of the dark halo of the Milky Way |doi=10.1111/j.1365-2966.2005.09367.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |pages=433–442 |year=2005 |arxiv=astro-ph/0506102 |bibcode=2005MNRAS.364..433B |volume=364 |issue=2 |doi-access=free |s2cid=15562509}}</ref> <ref name=apjl_1_l72>{{Cite journal |last1=Shen |first1=J. |last2=Rich |first2=R. M. |last3=Kormendy |first3=J. |last4=Howard |first4=C. D. |last5=De Propris |first5=R. |last6=Kunder |first6=A. |doi=10.1088/2041-8205/720/1/L72 |title=Our Milky Way As a Pure-Disk Galaxy{{snd}}A Challenge for Galaxy Formation |journal=The Astrophysical Journal |volume=720 |issue=1 |pages=L72–L76 |year=2010 |pmid= |pmc= |arxiv=1005.0385 |bibcode=2010ApJ...720L..72S |s2cid=118470423}}</ref> <ref name=nrao20090105>{{cite press release |first1=Dave |last1=Finley |first2=David |last2=Aguilar |title=Milky Way a Swifter Spinner, More Massive, New Measurements Show |publisher=National Radio Astronomy Observatory |date=January 5, 2009 |url=http://www.nrao.edu/pr/2009/mwrotate/ |access-date=January 20, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140808002256/http://www.nrao.edu/pr/2009/mwrotate/ |archive-date=August 8, 2014}}</ref> <ref name="reid2009">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Reid |first1=M. J. |last2=Menten |first2=K. M. |last3=Zheng |first3=X. W. |last4=Brunthaler |first4=A. |last5=Moscadelli |first5=L. |last6=Xu |first6=Y. |last7=Zhang |first7=B. |last8=Sato |first8=M. |last9=Honma |first9=M. |title=Trigonometric parallaxes of massive star-forming regions. VI. Galactic structure, fundamental parameters, and noncircular motions |doi=10.1088/0004-637X/700/1/137 |journal=The Astrophysical Journal |volume=700 |issue=1 |pages=137–148 |year=2009 |bibcode=2009ApJ...700..137R |arxiv=0902.3913 |s2cid=11347166 }}</ref> <ref name="gnedin2010">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Gnedin |first1=O. Y. |last2=Brown |first2=W. R. |last3=Geller |first3=M. J. |last4=Kenyon |first4=S. J. |title=The mass profile of the Galaxy to 80 kpc |doi=10.1088/2041-8205/720/1/L108 |journal=The Astrophysical Journal |volume=720 |issue=1 |pages=L108–L112 |year=2010 |bibcode=2010ApJ...720L.108G |arxiv=1005.2619 |s2cid=119245657}}</ref> <ref name=McMillan2011>{{Cite journal |last1=McMillan |first1=P. J. |title=Mass models of the Milky Way |doi=10.1111/j.1365-2966.2011.18564.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=414 |issue=3 |pages=2446–2457 |date=July 2011 |doi-access=free |bibcode=2011MNRAS.414.2446M |arxiv=1102.4340 |s2cid=119100616}}</ref> <ref name="McMillan2016">{{cite journal |last1=McMillan |first1=Paul J. |title=The mass distribution and gravitational potential of the Milky Way |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |date=February 11, 2017 |volume=465 |issue=1 |pages=76–94 |doi=10.1093/mnras/stw2759 |doi-access=free |arxiv=1608.00971 |bibcode=2017MNRAS.465...76M |s2cid=119183093}}</ref> <ref name=ssr100_1_129>{{Cite journal |last1=Gerhard |first1=O. |title=Mass distribution in our Galaxy |journal=Space Science Reviews |volume=100 |issue=1/4 |pages=129–138 |doi=10.1023/A:1015818111633 |bibcode=2002SSRv..100..129G |arxiv=astro-ph/0203110 |year=2002 |s2cid=42162871}}</ref> <ref name="fn3">{{cite magazine |first=Maggie |last=McKee |title=Bar at Milky Way's heart revealed |magazine=New Scientist |date=August 16, 2005 |url=https://www.newscientist.com/article/dn7854--bar-at-milky-ways-heart-revealed.html |access-date=June 17, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141009132952/http://www.newscientist.com/article/dn7854--bar-at-milky-ways-heart-revealed.htm#.VDaN5_l_uVA |archive-date=October 9, 2014}}</ref> <ref name="Galactic bulge">{{cite news |last1=Grant |first1=J. |last2=Lin |first2=B. |title=The Stars of the Milky Way |date=2000 |url=http://members.fcac.org/~sol/chview/chv5.htm |publisher=Fairfax Public Access Corporation |access-date=May 9, 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070611185732/http://members.fcac.org/~sol/chview/chv5.htm |archive-date=June 11, 2007}}</ref> <ref name=ReideaSgrb2009>{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Reid |first1=M. J. |last2=Menten |first2=K. M. |last3=Zheng |first3=X. W. |last4=Brunthaler |first4=A. |last5=Xu |first5=Y. |title=A trigonometric parallax of Sgr B2 |doi=10.1088/0004-637X/705/2/1548 |journal=The Astrophysical Journal |volume=705 |issue=2 |pages=1548–1553 |date=November 2009 |bibcode=2009ApJ...705.1548R |arxiv=0908.3637|s2cid=1916267 }}</ref> <ref name="vanhollebeke09">{{Cite journal |last1=Vanhollebeke |first1=E. |last2=Groenewegen |first2=M. A. T. |last3=Girardi |first3=L. |title=Stellar populations in the Galactic bulge. Modelling the Galactic bulge with TRILEGAL |doi=10.1051/0004-6361/20078472 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=498 |issue=1 |pages=95–107 |date=April 2009 |bibcode=2009A&A...498...95V |arxiv=0903.0946|s2cid=125177722 }}</ref> <ref name="majaess10">{{cite journal |last1=Majaess |first1=D. |date=March 2010 |page=55 |volume=60 |issue=1 |journal=Acta Astronomica |title=Concerning the Distance to the Center of the Milky Way and Its Structure |bibcode=2010AcA....60...55M |arxiv=1002.2743}}</ref> <ref name=Jones2004>{{cite book |title=An Introduction to Galaxies and Cosmology |pages=50–51 |publisher=Cambridge University Press |date=2004 |isbn=978-0-521-54623-2 |first1=Mark H. |last1=Jones |first2=Robert J. |last2=Lambourne |first3=David John |last3=Adams |url=https://books.google.com/books?id=36K1PfetZegC&pg=PA50 |access-date=August 23, 2020 |archive-date=March 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326143523/https://books.google.com/books?id=36K1PfetZegC&pg=PA50 |url-status=live }}</ref> <ref name=boehle2016>{{cite journal |last1=Boehle |first1=A. |title=An Improved Distance and Mass Estimate for SGR A* from a Multistar Orbit Analysis |last2=Ghez |first2=A. M. |last3=Schödel |first3=R. |last4=Meyer |first4=L. |last5=Yelda |first5=S. |last6=Albers |first6=S. |last7=Martinez |first7=G. D. |last8=Becklin |first8=E. E. |last9=Do |first9=T.|last10=Lu|first10=J. R. |last11=Matthews |first11=K. |last12=Morris |first12=M. R. |last13=Sitarski |first13=B. |last14=Witzel |first14=G. |journal=The Astrophysical Journal |date=October 3, 2016 |volume=830 |issue=1 |page=17 |doi=10.3847/0004-637X/830/1/17 |arxiv=1607.05726 |bibcode=2016ApJ...830...17B |hdl=10261/147803 |s2cid=307657 |url=https://authors.library.caltech.edu/70841/1/Boehle_2016_ApJ_830_17.pdf |access-date=July 31, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171202115020/https://authors.library.caltech.edu/70841/1/Boehle_2016_ApJ_830_17.pdf |archive-date=December 2, 2017 |url-status=live |doi-access=free }}</ref> <ref name="Gillessen2016">{{cite journal |last1=Gillessen |first1=Stefan |last2=Plewa |first2=Philipp |last3=Eisenhauer |first3=Frank |last4=Sari |first4=Re'em |last5=Waisberg |first5=Idel |last6=Habibi |first6=Maryam |last7=Pfuhl |first7=Oliver |last8=George |first8=Elizabeth |last9=Dexter |first9=Jason|last10=von Fellenberg|first10=Sebastiano |last11=Ott |first11=Thomas |last12=Genzel |first12=Reinhard |title=An Update on Monitoring Stellar Orbits in the Galactic Center |date=November 28, 2016 |arxiv=1611.09144 |doi=10.3847/1538-4357/aa5c41 |volume=837 |issue=1 |journal=The Astrophysical Journal |page=30 |bibcode=2017ApJ...837...30G|s2cid=119087402 |doi-access=free }}</ref> <ref name=apj692_2_1075>{{Cite journal |display-authors=1 |doi=10.1088/0004-637X/692/2/1075 |last1=Gillessen |first1=S. |last2=Eisenhauer |first2=F. |last3=Trippe |first3=S. |last4=Alexander |first4=T. |last5=Genzel |first5=R. |last6=Martins |first6=F. |last7=Ott |first7=T. |title=Monitoring stellar orbits around the massive black hole in the Galactic Center |journal=[[Astrophysical Journal]] |volume=692 |issue=2 |pages=1075–1109 |arxiv=0810.4674 |year=2009 |bibcode=2009ApJ...692.1075G|s2cid=1431308 }}</ref> <ref name=apj689_2_1044>{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Ghez |first1=A. M. |last2=Salim |first2=S. |last3=Weinberg |first3=N. N. |last4=Lu |first4=J. R. |last5=Do |first5=T. |last6=Dunn |first6=J. K. |last7=Matthews |first7=K. |last8=Morris |first8=M. R. |last9=Yelda |first9=S. | last10=Becklin |doi=10.1086/592738 | first10=E. E. |last11=Kremenek |first11=T. |last12=Milosavljevic |first12=M. |last13=Naiman |first13=J. |title=Measuring distance and properties of the Milky Way's central supermassive black hole with stellar orbits |journal=The Astrophysical Journal |volume=689 |issue=2 |pages=1044–1062 |date=December 2008 |bibcode=2008ApJ...689.1044G |arxiv=0808.2870|s2cid=18335611 }}</ref> <ref name=blandford1999>{{cite conference |first=R. D. |last=Blandford |title=Origin and Evolution of Massive Black Holes in Galactic Nuclei |conference=Galaxy Dynamics, proceedings of a conference held at Rutgers University, ASP Conference Series |location=Rutgers University |date=August 8–12, 1998 |volume=182 |publication-date=August 1999 |bibcode=1999ASPC..182...87B |arxiv=astro-ph/9906025}}</ref> <ref name=frolov_zelnikov2011>{{cite book |first1=Valeri P. |last1=Frolov |first2=Andrei |last2=Zelnikov |title=Introduction to Black Hole Physics |publisher=Oxford University Press |date=2011 |pages=11, 36 |isbn=978-0-19-969229-3 |url=https://books.google.com/books?id=r_l5AK9DdXsC&pg=PA34 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160810210832/https://books.google.com/books?id=r_l5AK9DdXsC&lpg=PA34 |archive-date=August 10, 2016}}</ref> <ref name="Cabrera-Lavers08">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Cabrera-Lavers |first1=A. |last2=González-Fernández |first2=C. |last3=Garzón |first3=F. |last4=Hammersley |first4=P. L. |last5=López-Corredoira |first5=M. |title=The long Galactic bar as seen by UKIDSS Galactic plane survey |doi=10.1051/0004-6361:200810720 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=491 |issue=3 |pages=781–787 |date=December 2008 |bibcode=2008A&A...491..781C |arxiv=0809.3174|s2cid=15040792 }}</ref> <ref name="nishiyama06">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Nishiyama |first1=S. |last2=Nagata |first2=T. |last3=Baba |first3=D. |last4=Haba |first4=Y. |last5=Kadowaki |first5=R. |last6=Kato |first6=D. |last7=Kurita |first7=M. |last8=Nagashima |first8=C. |last9=Nagayama |first9=T. |doi=10.1086/429291 |title=A distinct structure inside the Galactic bar |journal=The Astrophysical Journal |volume=621 |issue=2 |pages=L105 |year=2005 |bibcode=2005ApJ...621L.105N |arxiv=astro-ph/0502058 |s2cid=399710 }}</ref> <ref name="alcock98">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Alcock |first1=C. |last2=Allsman |first2=R. A. |last3=Alves |first3=D. R. |last4=Axelrod |first4=T. S. |last5=Becker |first5=A. C. |last6=Basu |first6=A. |last7=Baskett |first7=L. |last8=Bennett |first8=D. P. |last9=Cook |first9=K. H. |title=The RR Lyrae population of the Galactic Bulge from the MACHO database: mean colors and magnitudes |doi=10.1086/305017 |journal=The Astrophysical Journal |volume=492 |issue=2 |pages=190–199 |year=1998 |bibcode=1998ApJ...492..190A |doi-access=free }}</ref> <ref name="kunder08">{{Cite journal |last1=Kunder |first1=A. |last2=Chaboyer |first2=B. |doi=10.1088/0004-6256/136/6/2441 |title=Metallicity analysis of Macho Galactic Bulge RR0 Lyrae stars from their light curves |journal=The Astronomical Journal |volume=136 |issue=6 |pages=2441–2452 |year=2008 |bibcode=2008AJ....136.2441K |arxiv=0809.1645|s2cid=16046532 }}</ref> <ref name="Drimmel2000">{{cite journal |last1=Drimmel |first1=R. |title=Evidence for a two-armed spiral in the Milky Way |journal=Astronomy & Astrophysics |date=2000 |volume=358 |pages=L13–L16 |bibcode=2000A&A...358L..13D |arxiv=astro-ph/0005241}}</ref> <ref name="fn14">{{cite web |author=<!--Not stated--> |date=September 12, 2005 |url=http://www.bu.edu/galacticring/new_introduction.htm |title=Introduction: Galactic Ring Survey |publisher=Boston University |access-date=May 10, 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070713165515/http://www.bu.edu/galacticring/new_introduction.htm |archive-date=July 13, 2007}}</ref> <ref name="COBE1993">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Kogut |first1=Alan |last2=Lineweaver |first2=C. |last3=Smoot |first3=G. F. |last4=Bennett |first4=C. L. |last5=Banday |first5=A. |last6=Boggess |first6=N. W. |last7=Cheng |first7=E. S. |last8=De Amici |first8=G. |last9=Fixsen |first9=D. J. | last10=Hinshaw | first10=G. |last11=Jackson |first11=P. D. |last12=Janssen |first12=M. |last13=Keegstra |first13=P. |last14=Loewenstein |first14=K. |last15=Lubin |first15=P. |last16=Mather |first16=J. C. |last17=Tenorio |first17=L. |last18=Weiss |first18=R. |last19=Wilkinson |first19=D. T. | last20=Wright | first20=E. L. |title=Dipole anisotropy in the COBE differential microwave radiometers first-year sky maps |doi=10.1086/173453 |journal=The Astrophysical Journal |volume=419 |pages=1–6 |bibcode=1993ApJ...419....1K |arxiv=astro-ph/9312056 |date=December 10, 1993|s2cid=209835274 }}</ref> <ref name="TaylorCordes">{{Cite journal |last1=Taylor |first1=J. H. |last2=Cordes |first2=J. M. |doi=10.1086/172870 |title=Pulsar distances and the galactic distribution of free electrons |journal=The Astrophysical Journal |volume=411 |page=674 |year=1993 |bibcode=1993ApJ...411..674T|doi-access=free }}</ref> <ref name="Benjamin2005">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Benjamin |first1=R. A. |last2=Churchwell |first2=E. |last3=Babler |first3=B. L. |last4=Indebetouw |first4=R. |last5=Meade |first5=M. R. |last6=Whitney |first6=B. A. |last7=Watson |first7=C. |last8=Wolfire |first8=M. G. |last9=Wolff |first9=M. J. |last10=Ignace |first10=R. |last11=Bania |first11=T. M. |last12=Bracker |first12=S. |last13=Clemens |first13=D. P. |last14=Chomiuk |first14=L. |last15=Cohen |first15=M. |last16=Dickey |first16=J. M. |last17=Jackson |first17=J. M. |last18=Kobulnicky |first18=H. A. |last19=Mercer |first19=E. P. |last20=Mathis |first20=J. S. |last21=Stolovy |first21=S. R. |last22=Uzpen |first22=B. |doi=10.1086/491785 |title=First GLIMPSE results on the stellar structure of the Galaxy |journal=The Astrophysical Journal |volume=630 |issue=2 |pages=L149–L152 |year=2005 |bibcode=2005ApJ...630L.149B |arxiv=astro-ph/0508325 |s2cid=14782284}}</ref> <ref name="russeil03">{{Cite journal |last1=Russeil |first1=D. |doi=10.1051/0004-6361:20021504 |title=Star-forming complexes and the spiral structure of our Galaxy |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=397 |pages=133–146 |year=2003 |bibcode=2003A&A...397..133R |doi-access=free}}</ref> <ref name="churchwell09">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Churchwell |first1=E. |last2=Babler |first2=B. L. |last3=Meade |first3=M. R. |last4=Whitney |first4=B. A. |last5=Benjamin |first5=R. |last6=Indebetouw |first6=R. |last7=Cyganowski |first7=C. |last8=Robitaille |first8=T. P. |last9=Povich |first9=M. |doi=10.1086/597811 |title=The Spitzer/GLIMPSE surveys: a new view of the Milky Way |journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific |volume=121 |issue=877 |pages=213–230 |year=2009 |bibcode=2009PASP..121..213C |s2cid=15529740}}</ref> <ref name="majaess09b">{{cite journal |last1=Majaess |first1=D. J. |last2=Turner |first2=D. G. |last3=Lane |first3=D. J. |journal=The Journal of the American Association of Variable Star Observers |title=Searching Beyond the Obscuring Dust Between the Cygnus-Aquila Rifts for Cepheid Tracers of the Galaxy's Spiral Arms |date=2009 |volume=37 |issue=2 |page=179 |bibcode=2009JAVSO..37..179M |arxiv=0909.0897}}</ref> <ref name="lepine10">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Lépine |first1=J. R. D. |last2=Roman-Lopes |first2=A. |last3=Abraham |first3=Z. |last4=Junqueira |first4=T. C. |last5=Mishurov |first5=Y. N. |title=The spiral structure of the Galaxy revealed by CS sources and evidence for the 4:1 resonance |doi=10.1111/j.1365-2966.2011.18492.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=414 |issue=2 |pages=1607–1616 |year=2011 |doi-access=free |arxiv=1010.1790 |bibcode=2011MNRAS.414.1607L |s2cid=118477787}}</ref> <ref name=two_arms>{{cite conference |last1=Benjamin |first1=R. A. |title=The Spiral Structure of the Galaxy: Something Old, Something New... |work=Massive Star Formation: Observations Confront Theory |date=2008 |publisher=Astronomical Society of the Pacific Conference Series |volume=387 |editor=Beuther, H. |editor2=Linz, H. |editor3=Henning, T. |page=375 |bibcode=2008ASPC..387..375B}}<br />See also {{cite news |url=http://www.space.com/scienceastronomy/080603-aas-spiral-arms.html |title=New Images: Milky Way Loses Two Arms |work=Space.com |access-date=June 4, 2008 |date=June 3, 2008 |last1=Bryner |first1=Jeanna |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080604114615/http://www.space.com/scienceastronomy/080603-aas-spiral-arms.html |archive-date=June 4, 2008}}</ref> <ref name=harris2003>{{cite web |first=William E. |last=Harris |date=February 2003 |url=http://messier.seds.org/xtra/data/mwgc.dat.txt |format=text |title=Catalog of Parameters for Milky Way Globular Clusters: The Database |publisher=SEDS |access-date=May 10, 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120309172430/http://messier.seds.org/xtra/data/mwgc.dat.txt |archive-date=March 9, 2012}}</ref> <ref name=aaa313_119>{{cite journal |display-authors=1 |last1=Dauphole |first1=B. |last2=Geffert |first2=M. |last3=Colin |first3=J. |last4=Ducourant |first4=C. |last5=Odenkirchen |first5=M. |last6=Tucholke |first6=H.-J. |title=The kinematics of globular clusters, apocentric distances and a halo metallicity gradient |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=313 |pages=119–128 |date=September 1996 |bibcode=1996A&A...313..119D}}</ref> <ref name=apj522>{{Cite journal |last1=Gnedin |first1=O. Y. |last2=Lee |first2=H. M. |last3=Ostriker |first3=J. P. |doi=10.1086/307659 |title=Effects of Tidal Shocks on the Evolution of Globular Clusters |journal=The Astrophysical Journal |volume=522 |issue=2 |pages=935–949 |year=1999 |bibcode=1999ApJ...522..935G |arxiv=astro-ph/9806245 |s2cid=11143134 }}</ref> <ref name="fn5">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Ibata |first1=R. |last2=Chapman |first2=S. |last3=Ferguson |first3=A. M. N. |last4=Lewis |first4=G. |last5=Irwin |first5=M. |last6=Tanvir |first6=N. |doi=10.1086/491727 |title=On the accretion origin of a vast extended stellar disk around the Andromeda Galaxy |journal=The Astrophysical Journal |volume=634 |issue=1 |pages=287–313 |year=2005 |bibcode=2005ApJ...634..287I |arxiv=astro-ph/0504164 |s2cid=17803544 }}</ref> <ref name="fn6">{{cite web |url=http://www.solstation.com/x-objects/gal-ring.htm |title=Outer Disk Ring? |publisher=SolStation |access-date=May 10, 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070602133503/http://www.solstation.com/x-objects/gal-ring.htm |archive-date=June 2, 2007}}</ref> <ref name="mcclure-griffiths">{{Cite journal |last1=McClure-Griffiths |first1=N. M. |last2=Dickey |first2=J. M. |last3=Gaensler |first3=B. M. |last4=Green |first4=A. J. |title=A Distant Extended Spiral Arm in the Fourth Quadrant of the Milky Way |doi=10.1086/422031 |journal=The Astrophysical Journal |volume=607 |issue=2 |pages=L127 |year=2004 |arxiv=astro-ph/0404448 |bibcode=2004ApJ...607L.127M|s2cid=119327129 }}</ref> <ref name=overbye2010>{{cite news |first1=Dennis |last1=Overbye |url=https://www.nytimes.com/2010/11/10/science/space/10galaxy.html?ref=science |title=Bubbles of Energy Are Found in Galaxy |work=[[The New York Times]] |date=November 9, 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160110102906/http://www.nytimes.com/2010/11/10/science/space/10galaxy.html?ref=science |archive-date=January 10, 2016}}</ref> <ref name=sz2010>{{cite news |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/GLAST/news/new-structure.html |title=NASA's Fermi Telescope Finds Giant Structure in our Galaxyl |publisher=[[NASA]] |access-date=November 10, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140823224206/http://www.nasa.gov/mission_pages/GLAST/news/new-structure.html |archive-date=August 23, 2014}}</ref> <ref name=apj673_2_864>{{Cite journal |last1=Jurić |first1=M. |last2=Ivezić |first2=Ž. |last3=Brooks |first3=A. |last4=Lupton |first4=R. H. |last5=Schlegel |first5=D. |last6=Finkbeiner |first6=D. |last7=Padmanabhan |first7=N. |last8=Bond |first8=N. |last9=Sesar |first9=B. |last10=Rockosi |first10=C. M. |last11=Knapp |first11=G. R. |last12=Gunn |first12=J. E. |last13=Sumi |first13=T. |last14=Schneider |first14=D. P. |last15=Barentine |first15=J. C. |last16=Brewington |first16=H. J. |last17=Brinkmann |first17=J. |last18=Fukugita |first18=M. |last19=Harvanek |first19=M. |last20=Kleinman |first20=S. J. |last21=Krzesinski |first21=J. |last22=Long |first22=D. |last23=Neilsen |first23=E. H. Jr |last24=Nitta |first24=A. |last25=Snedden |first25=S. A. |last26=York |first26=D. G. |display-authors=1 |doi=10.1086/523619 |title=The Milky Way Tomography with SDSS. I. Stellar Number Density Distribution |journal=The Astrophysical Journal |volume=673 |issue=2 |pages=864–914 |date=February 2008 |bibcode=2008ApJ...673..864J |arxiv=astro-ph/0510520 |s2cid=11935446}}</ref> <ref name=Koupelis_Kuhn2007>{{cite book |title=In Quest of the Universe |first1=Theo |last1=Koupelis |first2=Karl F. |last2=Kuhn |page=[https://archive.org/details/inquestofunivers00koup/page/492 492], Fig. 16–13 |url=https://archive.org/details/inquestofunivers00koup |url-access=registration |isbn=978-0-7637-4387-1 |date=2007 |publisher=Jones & Bartlett Publishers}}</ref> <ref name="fn9">{{cite news |last=English |first=Jayanne|author-link=Jayanne English |date=January 14, 2000 |title=Exposing the Stuff Between the Stars |publisher=Hubble News Desk |url=http://www.ras.ucalgary.ca/CGPS/press/aas00/pr/pr_14012000/pr_14012000map1.html |access-date=May 10, 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070707181147/http://www.ras.ucalgary.ca/CGPS/press/aas00/pr/pr_14012000/pr_14012000map1.html |archive-date=July 7, 2007}}</ref> <ref name="extinction">{{Cite journal |last1=Gillman |first1=M. |last2=Erenler |first2=H. |title=The galactic cycle of extinction |journal=International Journal of Astrobiology |volume=7 |issue=1 |page=17 |year=2008 |doi=10.1017/S1473550408004047 |bibcode=2008IJAsB...7...17G |url=http://oro.open.ac.uk/11603/1/S1473550408004047a.pdf |citeseerx=10.1.1.384.9224 |s2cid=31391193 |access-date=July 31, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190601165347/http://oro.open.ac.uk/11603/1/S1473550408004047a.pdf |archive-date=June 1, 2019 |url-status=live}}</ref> <ref name="overholt_etal">{{Cite journal |last1=Overholt |first1=A. C. |last2=Melott |first2=A. L. |last3=Pohl |first3=M. |title=Testing the link between terrestrial climate change and galactic spiral arm transit |journal=The Astrophysical Journal |volume=705 |issue=2 |pages=L101–L103 |year=2009 |doi=10.1088/0004-637X/705/2/L101 |bibcode=2009ApJ...705L.101O |arxiv=0906.2777|s2cid=734824 }}</ref> <ref name=garlick2002>{{cite book |last=Garlick |first=Mark Antony |title=The Story of the Solar System |publisher=Cambridge University |date=2002 |isbn=978-0-521-80336-6 |page=[https://archive.org/details/storyofsolarsyst00garl/page/46 46] |url=https://archive.org/details/storyofsolarsyst00garl/page/46}}</ref> <ref name=ut20090527>{{cite web |url=http://www.universetoday.com/26749/formation-of-the-milky-way/ |work=Universe Today |title=Formation of the Milky Way |first1=Nicholas |last1=Wethington |date=May 27, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140817161011/http://www.universetoday.com/26749/formation-of-the-milky-way/ |archive-date=August 17, 2014}}</ref> <ref name="Buser">{{Cite journal |last1=Buser |first1=R. |title=The Formation and Early Evolution of the Milky Way Galaxy |doi=10.1126/science.287.5450.69 |bibcode=2000Sci...287...69B |journal=Science |volume=287 |issue=5450 |pages=69–74 |year=2000 |pmid=10615051 }}</ref> <ref name=majaess2009>{{Cite journal |last1=Majaess |first1=D. J. |last2=Turner |first2=D. G. |last3=Lane |first3=D. J. |title=Characteristics of the Galaxy according to Cepheids |doi=10.1111/j.1365-2966.2009.15096.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=398 |pages=263–270 |year=2009 |issue=1 |doi-access=free |bibcode=2009MNRAS.398..263M |arxiv=0903.4206|s2cid=14316644 }}</ref> <ref name=araa35_217>{{Cite journal |last1=Wakker |first1=B. P. |last2=Van Woerden |first2=H. |doi=10.1146/annurev.astro.35.1.217 |title=High-Velocity Clouds |journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics |volume=35 |pages=217–266 |year=1997 |bibcode=1997ARA&A..35..217W |s2cid=117861711 }}</ref> <ref name=apj679_L21>{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Lockman |first1=F. J. |last2=Benjamin |first2=R. A. |last3=Heroux |first3=A. J. |last4=Langston |first4=G. I. |title=The Smith Cloud: A High-Velocity Cloud Colliding with the Milky Way |doi=10.1086/588838 |journal=The Astrophysical Journal |volume=679 |issue=1 |pages=L21–L24 |year=2008 |bibcode=2008ApJ...679L..21L |arxiv=0804.4155|s2cid=118393177 }}</ref> <ref name=science299_5603_65>{{Cite journal |last1=Krauss |first1=L. M. |last2=Chaboyer |first2=B. |title=Age Estimates of Globular Clusters in the Milky Way: Constraints on Cosmology |doi=10.1126/science.1075631 |journal=Science |volume=299 |issue=5603 |pages=65–69 |year=2003 |pmid=12511641 |bibcode=2003Sci...299...65K |s2cid=10814581 }}</ref> <ref name="del_Peloso">{{cite journal |doi=10.1051/0004-6361:20053307 |bibcode=2005A&A...440.1153D |arxiv=astro-ph/0506458 |title=The age of the Galactic thin disk from Th/Eu nucleocosmochronology. III. Extended sample |date=2005 |last1=del Peloso |first1=E. F. |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=440 |issue=3 |pages=1153–1159|s2cid=16484977 }}</ref> <ref name=berkeley20060109>{{cite press release |title=Milky Way Galaxy is warped and vibrating like a drum |publisher=[[University of California, Berkeley]] |date=January 9, 2006 |url=http://www.berkeley.edu/news/media/releases/2006/01/09_warp.shtml |access-date=October 18, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140716013619/http://berkeley.edu/news/media/releases/2006/01/09_warp.shtml |archive-date=July 16, 2014}}</ref> <ref name=wong20000414>{{cite news |first=Janet |last=Wong |title=Astrophysicist maps out our own galaxy's end |publisher=University of Toronto |date=April 14, 2000 |url=http://www.news.utoronto.ca/bin/000414b.asp |access-date=January 11, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070108183824/http://www.news.utoronto.ca/bin/000414b.asp <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date=January 8, 2007}}</ref> <ref name=eo_galaxy>{{cite web |url=http://www.etymonline.com/index.php?term=galaxy |first1=Douglas |last1=Harper |title=galaxy |work=[[Online Etymology Dictionary]] |access-date=May 20, 2012 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120527/http://www.etymonline.com/index.php?term=galaxy |archive-date=May 27, 2012}}</ref> <ref name=jankowski2010>{{cite book |first1=Connie |last1=Jankowski |title=Pioneers of Light and Sound |page=6 |isbn=978-0-7565-4306-8 |publisher=Compass Point Books |date=2010 |url=https://books.google.com/books?id=Wp6E3y-58LkC&pg=PT6 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161120142012/https://books.google.com/books?id=Wp6E3y-58LkC&pg=PT6 |archive-date=November 20, 2016}}</ref> <ref name=eratosthenes1997>{{cite book |author=Eratosthenes |title=Star Myths of the Greeks and Romans: A Sourcebook Containing the Constellations of Pseudo-Eratosthenes and the Poetic Astronomy of Hyginus |editor1-first=Theony |editor1-last=Condos |publisher=Red Wheel/Weiser |date=1997 |isbn=978-1-890482-93-0 |url=https://books.google.com/books?id=4Sp8CaA5HI0C&pg=PA110 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161120164810/https://books.google.com/books?id=4Sp8CaA5HI0C&pg=PA110 |archive-date=November 20, 2016}}</ref> <ref name=Montada>{{cite encyclopedia |first1=Josep Puig |last1=Montada |title=Ibn Bajja |encyclopedia=[[Stanford Encyclopedia of Philosophy]] |url=http://plato.stanford.edu/entries/ibn-bajja |date=September 28, 2007 |access-date=July 11, 2008 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120728/http://plato.stanford.edu/entries/ibn-bajja |archive-date=July 28, 2012}}</ref> <ref name=heidarzadeh2008>{{cite book |first1=Tofigh |last1=Heidarzadeh |pages=[https://archive.org/details/historyphysicalt00heid_599/page/n33 23]–25 |title=A history of physical theories of comets, from Aristotle to Whipple |url=https://archive.org/details/historyphysicalt00heid_599 |url-access=limited |publisher=Springer |date=2008 |isbn=978-1-4020-8322-8}}</ref> <ref name=Livingston>{{Cite journal |first1=John W. |last1=Livingston |title=Ibn Qayyim al-Jawziyyah: A Fourteenth Century Defense against Astrological Divination and Alchemical Transmutation |journal=Journal of the American Oriental Society |volume=91 |issue=1 |date=1971 |pages=96–103 [99] |doi=10.2307/600445 |jstor=600445}}</ref> <ref name=pseudoring>{{Cite journal |first1=A. |last1=Mel'Nik |title=Outer pseudoring in the galaxy |journal=Astronomische Nachrichten |volume=326 |issue=7 |year=2006 |pages=589–605 |doi=10.1002/asna.200585006 |bibcode=2005AN....326Q.599M |arxiv=astro-ph/0510569|s2cid=117118657 }}</ref> <ref name=pseudoring2>{{Cite journal |first1=A. |last1=Mel'Nik |first2=A. |last2=Rautiainen |title=Kinematics of the outer pseudorings and the spiral structure of the Galaxy |journal=Astronomy Letters |volume=35 |issue=9 |date=2005 |pages=609–624 |doi=10.1134/s1063773709090047 |arxiv=0902.3353 |bibcode=2009AstL...35..609M |citeseerx=10.1.1.247.4658|s2cid=15989486 |s2cid-access=free |url=http://lnfm1.sai.msu.ru/~anna/article/AL09p609.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110331210949/http://lnfm1.sai.msu.ru/~anna/article/AL09p609.pdf |archive-date= Mar 31, 2011 }}</ref> <ref name=ragep1993>{{cite book |last1=Ragep |first1=Jamil |title=''Nasir al-Din al-Tusi's Memoir on Astronomy'' (''al-Tadhkira fi 'ilm al-hay' a'') |publisher=Springer-Verlag |location=New York |date=1993 |page=129}}</ref> <!-- <ref name=oconnor_robertson2002>{{cite web |last1=O'Connor |first1=J. J. |last2=Robertson |first2=E. F. |date=November 2002 |url=http://www-gap.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Galileo.html |title=Galileo Galilei |publisher=University of St. Andrews |access-date=January 8, 2007 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120530/http://www-gap.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Galileo.html |archive-date=May 30, 2012}}</ref> --> <ref name="our_galaxy">{{cite web |last1=Evans |first1=J. C. |date=November 24, 1998 |url=http://physics.gmu.edu/~jevans/astr103/CourseNotes/ECText/ch20_txt.htm |title=Our Galaxy |publisher=George Mason University |access-date=January 4, 2007 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120630/http://physics.gmu.edu/~jevans/astr103/CourseNotes/ECText/ch20_txt.htm |archive-date=June 30, 2012}}</ref> <ref name=mactutor_albirundi>{{MacTutor Biography | id=Al-Biruni | title=Abu Rayhan Muhammad ibn Ahmad al-Biruni }}<!--source supports this comment, but the source is not published--></ref> <ref name=abbey>{{cite web |last=Abbey |first=Lenny |url=http://labbey.com/Telescopes/Parsontown.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20130519124426/http://labbey.com/Telescopes/Parsontown.html |title=The Earl of Rosse and the Leviathan of Parsontown |publisher=The Compleat Amateur Astronomer |access-date=January 4, 2007 |archive-date=May 19, 2013}}</ref> <ref name=pasp100_6>{{Cite journal |last1=Curtis |first1=H. D. |author-link=Heber Doust Curtis |doi=10.1086/132128 |title=Novae in spiral nebulae and the Island Universe Theory |journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific |volume=100 |pages=6–7 |year=1988 |bibcode=1988PASP..100....6C |doi-access=free }}</ref> <ref name=weaver>{{cite web |first=Harold F. |last=Weaver |url=http://www.nap.edu/readingroom/books/biomems/rtrumpler.html |title=Robert Julius Trumpler |publisher=National Academy of Sciences |access-date=January 5, 2007 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120604/http://www.nap.edu/readingroom/books/biomems/rtrumpler.html |archive-date=June 4, 2012}}</ref> <ref name=apj69_103>{{Cite journal |last1=Hubble |first1=E. P. |author-link=Edwin Hubble |doi=10.1086/143167 |title=A spiral nebula as a stellar system, Messier 31 |journal=The Astrophysical Journal |volume=69 |pages=103–158 |year=1929 |bibcode=1929ApJ....69..103H |doi-access=free }}</ref> <ref name=jrasc83_6>{{cite journal |last=Sandage |first=Allan |author-link=Allan Sandage |title=Edwin Hubble, 1889–1953 |journal=[[Journal of the Royal Astronomical Society of Canada]] |date=1989 |volume=83 |issue=6 |page=351 |bibcode=1989JRASC..83..351S}}</ref> <ref name=shapley_curtis>{{cite journal |title=The Scale of the Universe |last1=Shapley |first1=H. |last2=Curtis |first2=H. D. |journal=Bulletin of the National Research Council |volume=2 |issue=11 |pages=171–217 |date=1921 |bibcode=1921BuNRC...2..171S}}</ref> <ref name=oxford>{{cite book |title=The Oxford English Dictionary |edition=2nd |editor1-first=John |editor1-last=Simpson |editor2-first=Edmund |editor2-last=Weiner |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-861186-8 |date=March 30, 1989}} See the entries for "Milky Way" and "galaxy".</ref> <ref name="sparke_gallagher">{{cite book |title=Galaxies in the Universe: An Introduction |last1=Sparke |first1=Linda S.|author1-link=Linda Sparke |last2=Gallagher |first2=John S. |page=90 |date=2007 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-46238-9}}</ref> <ref name="nov2013_planet_estimate">{{cite news |url=https://www.huffingtonpost.com/2013/11/04/earth-size-planets_n_4215873.html |title=Milky Way Teeming With Billions Of Earth-Size Planets |last=Borenstein |first=Seth |date=November 4, 2013 |work=The Associated Press |publisher=The Huffington Post |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141104000409/http://www.huffingtonpost.com/2013/11/04/earth-size-planets_n_4215873.html |archive-date=November 4, 2014}}</ref> <ref name=rotation_pattern_speeds>{{cite arXiv |last1=Gerhard |first1=O. |title=Pattern speeds in the Milky Way |eprint=1003.2489v1 |year=2010|class=astro-ph.GA }}</ref> <ref name=Kafle2012>{{Cite journal |first1=P.R. |last1=Kafle |first2=S. |last2=Sharma |first3=G.F. |last3=Lewis |first4=J. |last4=Bland-Hawthorn |title=Kinematics of the Stellar Halo and the Mass Distribution of the Milky Way Using Blue Horizontal Branch Stars |journal=The Astrophysical Journal |volume=761 |issue=2 |date=2012 |page=17 |doi=10.1088/0004-637X/761/2/98 |bibcode=2012ApJ...761...98K |arxiv=1210.7527|s2cid=119303111 }}</ref> <ref name=Kafle2014>{{Cite journal |first1=P.R. |last1=Kafle |first2=S. |last2=Sharma |first3=G.F. |last3=Lewis |first4=J. |last4=Bland-Hawthorn |title=On the Shoulders of Giants: Properties of the Stellar Halo and the Milky Way Mass Distribution |journal=The Astrophysical Journal |volume=794 |issue=1 |date=2014 |page=17 |doi=10.1088/0004-637X/794/1/59 |bibcode=2014ApJ...794...59K |arxiv=1408.1787|s2cid=119040135 }}</ref> }} {{დედამიწის ადგილმდებარეობა}} [[კატეგორია:ირმის ნახტომი| ]] [[კატეგორია:სპირალისებური გალაქტიკები]] jz31b7gmtvck0fj69r8gjejco3pl9za 5406334 5406330 2026-06-03T15:28:08Z Surprizi 14671 5406334 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Surprizi|Surprizi]].|3|06|2026}} [[ფაილი:ESO-VLT-Laser-phot-33a-07.jpg|thumb|ირმის ნახტომის ცის კამარაზე]] '''ირმის ნახტომი''',<ref name="ენციკლოპედია"/> აგრეთვე ცნობილი როგორც '''ხარის ნავალი''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''იერუსალიმის გზა''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''დათვისფეხა''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''ცის-იკანკლედი''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''დევის ნამუხლარი'''<ref name="ენციკლოპედია"/> ({{lang-la|Via Lactea}}; {{lang-el|Γαλαξίας}} ''გალაქსიას'' — „რძიანი გზა“) — [[გალაქტიკა]], რომელიც სხვა ვარსკვლავურ სისტემებთან ერთად მოიცავს ჩვენს [[მზის სისტემა]]საც. ირმის ნახტომი არის ტოტიანი (ბარიანი) სპირალური გალაქტიკა D₂₅ იზოფოტალური დიამეტრით, რომელიც შეფასებულია 26.8 ± 1.1 კილოპარსეკით (87,400 ± 3,600 სინათლის წელი), მაგრამ სპირალური მკლავების სისქე მხოლოდ დაახლოებით 1000 სინათლის წელია (უფრო მეტი ტოტის ხაზთან). ბოლოდროინდელი სიმულაციები ვარაუდობენ, რომ ბნელი მატერიის არე, რომელიც ასევე შეიცავს ზოგიერთ ხილულ ვარსკვლავს, შეიძლება გაგრძელდეს თითქმის 2 მილიონი სინათლის წლის დიამეტრამდე (613 კპკ).<ref name=croswell2020 /><ref name="dearson2020" /> ირმის ნახტომს რამდენიმე თანამგზავრი გალაქტიკა აქვს და გალაქტიკების ადგილობრივი ჯგუფის ნაწილია, რომელიც ქალწულის ზეგროვის ნაწილს წარმოადგენს, რომელიც თავად ლანიაკეას ზეგროვის კომპონენტია.<ref name=":001" /><ref name=":002" /> შეფასებულია, რომ ის შეიცავს 100-400 მილიარდ ვარსკვლავს<ref name=":003" /><ref name=":004" /> და სულ მცირე ამდენ პლანეტას.<ref name="Nature-20120111" /><ref name="Space-20130102"/> მზის სისტემა მდებარეობს გალაქტიკური ცენტრიდან დაახლოებით 27 000 სინათლის წლის (8.3 კპკ) რადიუსში,<ref name="Gillessen2016" /> ორიონის მკლავის შიდა კიდეზე, რომელიც გაზისა და მტვრის სპირალური ფორმის კონცენტრაციაა. ყველაზე შიდა 10 000 სინათლის წლის ვარსკვლავები ქმნიან ამობურცულობას და ერთ ან მეტ ტოტს, რომლებიც გამოსხივდება ამობურცულობიდან. გალაქტიკური ცენტრი არის ინტენსიური რადიოწყარო, რომელიც ცნობილია როგორც [[მშვილდოსანი A*]], ზემასიური შავი ხვრელი 4,100 (± 0.034) მილიონი მზის მასით.<ref name="NYT-20220131"/><ref name="ARX-20220128"/> ირმის ნახტომის უძველესი ვარსკვლავები თითქმის ისეთივე ძველია, როგორც თავად სამყარო და, სავარაუდოდ, დიდი აფეთქების ბნელი საუკუნეების შემდეგ მალევე ჩამოყალიბდნენ.<ref name="HD_140283_(arXiv)"/> [[გალილეო გალილეი]]მ პირველად 1610 წელს თავისი ტელესკოპით სინათლის ზოლი ცალკეულ ვარსკვლავებად დაყო. 1920-იანი წლების დასაწყისამდე ასტრონომების უმეტესობა ფიქრობდა, რომ ირმის ნახტომი სამყაროს ყველა ვარსკვლავს შეიცავდა.<ref name=":005" /> ასტრონომებს [[ჰარლოუ შაპლი]]სა და [[ჰებერ კერტისი|ჰებერ კერტისს]] შორის [[1920]] წელს გამართული დიდი დებატების შემდეგ,<ref name="shapley_curtis" /> [[ედვინ ჰაბლი]]ს [[1923]] წელს ჩატარებულმა დაკვირვებებმა აჩვენა, რომ ირმის ნახტომი მრავალი გალაქტიკიდან მხოლოდ ერთ-ერთი იყო. == აგებულება და სტრუქტურა == გალაქტიკა შედგება ელიფსური ფორმის ცენტრისგან, რომელიც გარშემორტყმულია გაზისა და კოსმოსური მტვრის დისკით, ხოლო ვარსკვლავები ქმნიან ოთხ მკაფიო სპირალისებურ მკლავს. ირმის ნახტომის დიამეტრი დაახლოებით 30 ათასი [[პარსეკი]]ა (100 000 [[სინათლის წელი]]) და მისი სისქე კი დაახლოებით 1000 სინათლის წელიწადია. გალაქტიკა შეიცავს სულ მცირე 200 მილიარდ ვარსკვლავს (თანამედროვე შეფასება მერყეობს 200-დან 400 მილიარდ ვარსკვლავამდე). 2009 წლის იანვარის მონაცემებით გალაქტიკის მასა არის მზის მასის 3×10¹², ანუ 6×10⁴² კგ. მისი ძირითადი მასა მოდის არა ვარსკვლავებისა და ვარსკვლავთშორისი აირის, არამედ უჩინარი [[შავი მატერია|შავი მატერიის]] [[გალაქტიკის ჰალო|ჰალოზე]]. === გალაქტიკის ცენტრი === {{მთავარი|გალაქტიკის ცენტრი}} გალაქტიკის ცენტრი არის ამოზნექილი და სიგანეში დაახლოებით 8 ათასი პარსეკია. მის ცენტრში მდებარეობს [[ზემასიური შავი ხვრელი]] ([[მშვილდოსანი A*]]), რომლის გარშემო ბრუნავს საშუალო მასის [[შავი ხვრელი]]. მათი ერთობლივი გრავიატაცია აიძულებს მათ გარშემო მყოფ ვარსკვლავებს იბრუნონ უჩვეულო ტრაექტორიაზე. === მკლავები === ირმის ნახტომი ეკუთვნის სპირალურ გალაქტიკებს, რაც ნიშნავს რომ მას გააჩნია სპირალური მკლავები. ყოველი მკლავი წარმოადგენს [[ლოგარითმული სპირალი|ლოგარითმულ სპირალს]] 12 გრადუსიანი დახრით. მიჩნეულია რომ არსებობს ოთხი ძირითადი მკლავი. [[ფაილი:Milky Way Spiral Arm Georgian.svg|thumb|right|260px|გალაქტიკის მკლავები]] {|class="wikitable" |- !ფერი !მკლავი |- |style="background-color: #00BFBF"| |[[პერსევსის მკლავი]] (Perseus Arm) |- |style="background-color: #0000FF"| |[[გედის მკლავი]] (Norma-Cygnus Arm) |- |style="background-color: #008000"| |[[ცენტავრის მკლავი]] (Scutum-Crux Arm) |- |style="background-color: #FF0000"| |[[მშვილდოსანის მკლავი]] (Sagittarius Arm) |- |colspan="2" style="text-align:center;"|''არსებობს ორი მცირე მკლავი, მათ შორის:'' |- |style="background-color: #996600"| |[[ორიონის მკლავი]] (Orion Arm; სადაც ჩვენი [[მზის სისტემა]] მდებარეობს) |} === ჰალო === გალაქტიკის ჰალოს აქვს სფეროსებური ფორმა დაახლოებით 5-10 ათასი [[სინათლის წელიწადი]]ს დიამეტრით და მისი ტემპერატურა დაახლოებით 5×10⁵ [[კელვინი]]ა. == პანორამა == {{პანორამა|360-degree Panorama of the Southern Sky.jpg|1500px}} == იხილეთ აგრეთვე == {{პორტალი|ასტრონომია}} * [[გალაქტიკის ჰალო]] * [[ირმის ნახტომის სახელების სია]] * [[გალაქტიკა]] ==სქოლიო== {{Reflist|refs= <ref name="ენციკლოპედია">{{ქსე|5|225||არა}}</ref> <ref name=":001" >{{Cite web |title=Laniakea: Our home supercluster | date=September 3, 2014 |url=https://www.youtube.com/watch?v=rENyyRwxpHo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140904162040/http://www.youtube.com/watch?v=rENyyRwxpHo |archive-date=September 4, 2014 |publisher=YouTube}}</ref> <ref name=":002" >{{Cite journal |last1=Tully |first1=R. Brent |last2=Courtois |first2=Hélène |last3=Hoffman |first3=Yehuda |last4=Pomarède |first4=Daniel |display-authors=1 |date=September 4, 2014 |title=The Laniakea supercluster of galaxies |journal=Nature |volume=513 |issue=7516 |pages=71–73 |arxiv=1409.0880 |bibcode=2014Natur.513...71T |doi=10.1038/nature13674 |pmid=25186900 |s2cid=205240232}}</ref> <ref name=":003" >{{Cite web |title=Milky Way |url=http://www.bbc.co.uk/science/space/universe/key_places/milky_way |archive-url=https://web.archive.org/web/20120302071454/http://www.bbc.co.uk/science/space/universe/key_places/milky_way |archive-date=March 2, 2012 |publisher=[[BBC]]}}</ref> <ref name=":004" >{{Cite web |title=How Many Stars in the Milky Way? |url=http://asd.gsfc.nasa.gov/blueshift/index.php/2015/07/22/how-many-stars-in-the-milky-way/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160125140109/http://asd.gsfc.nasa.gov/blueshift/index.php/2015/07/22/how-many-stars-in-the-milky-way/ |archive-date=January 25, 2016 |website=NASA Blueshift}}</ref> <ref name="Space-20130102">{{cite news |author=<!--Not stated--> |title=100 Billion Alien Planets Fill Our Milky Way Galaxy: Study |url=http://www.space.com/19103-milky-way-100-billion-planets.html |date=January 2, 2013 |work=[[Space.com]] |access-date=January 3, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130103060601/http://www.space.com/19103-milky-way-100-billion-planets.html |archive-date=January 3, 2013}}</ref> <ref name="NYT-20220131">{{Cite news |last=Overbye |first=Dennis |author-link=Dennis Overbye |date=January 31, 2022 |title=An Electrifying View of the Heart of the Milky Way – A new radio-wave image of the center of our galaxy reveals all the forms of frenzy that a hundred million or so stars can get up to. |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2022/01/31/science/milky-way.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 1, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220131224108/https://www.nytimes.com/2022/01/31/science/milky-way.html |archive-date=January 31, 2022}}</ref> <ref name="ARX-20220128">{{Cite journal |last=Heyood, I. |display-authors=et al. |date=January 28, 2022 |title=The 1.28 GHz MeerKAT Galactic Center Mosaic |journal=The Astrophysical Journal |volume=925 |issue=2 |page=165 |arxiv=2201.10541 |bibcode=2022ApJ...925..165H |doi=10.3847/1538-4357/ac449a |s2cid=246275657 |doi-access=free}}</ref> <ref name="HD_140283_(arXiv)">{{Cite journal |last1=Bond|first1=H.E. |last2=Nelan|first2=E. P. |last3=VandenBerg|first3=D. A. |last4=Schaefer|first4=G. H. |last5=Harmer|first5=D. |date=February 13, 2013 |title=HD 140283: A Star in the Solar Neighborhood that Formed Shortly After the Big Bang |journal=The Astrophysical Journal |volume=765 |issue=1 |pages=L12 |arxiv=1302.3180 |bibcode=2013ApJ...765L..12B |doi=10.1088/2041-8205/765/1/L12 |s2cid=119247629}}</ref> <ref name=":005" >{{Cite news |title=Milky Way Galaxy: Facts About Our Galactic Home |url=http://www.space.com/19915-milky-way-galaxy.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170321063305/http://www.space.com/19915-milky-way-galaxy.html |archive-date=March 21, 2017 |access-date=April 8, 2017 |work=Space.com}}</ref> <ref name="frebel">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Frebel |first1=A. |last2=Christlieb |first2=N. |last3=Norris |first3=J. E. |last4=Thom |first4=C. |last5=Beers |first5=T. C. |last6=Rhee |first6=J. |doi=10.1086/518122 |title=Discovery of HE 1523-0901, a strongly ''r''-process-enhanced metal-poor star with detected uranium |journal=The Astrophysical Journal |volume=660 |issue=2 |pages=L117 |year=2007 |bibcode=2007ApJ...660L.117F |arxiv=astro-ph/0703414 |s2cid=17533424 }}</ref> <!-- <ref name="Jankowski">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=Wp6E3y-58LkC&pg=PT6 |first1=Connie |last1=Jankowski |title=Pioneers of Light and Sound |page=6 |isbn=978-0-7565-4306-8 |publisher=Compass Point Books |date=2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161120142012/https://books.google.com/books?id=Wp6E3y-58LkC&pg=PT6 |archive-date=November 20, 2016}}</ref> --> <ref name=pasachoff1994>{{cite book |last1=Pasachoff |first1=Jay M. |author-link=Jay Pasachoff |title=Astronomy: From the Earth to the Universe |publisher=Harcourt School |date=1994 |isbn=978-0-03-001667-7 |page=500}}</ref> <ref name=steinicke_sakiel2007>{{cite book |first1=Wolfgang |last1=Steinicke |first2=Richard |last2=Jakiel |title=Galaxies and how to observe them |series=Astronomers' observing guides |publisher=Springer |date=2007 |isbn=978-1-85233-752-0 |page=[https://archive.org/details/galaxieshowtoobs0000stei/page/94 94] |url=https://archive.org/details/galaxieshowtoobs0000stei |url-access=registration}}</ref> <ref name="ask-astro">{{cite news |last1=Coffey |first1=Jeffrey |work=Universe Today |title=How big is the Milky Way? |url=http://www.universetoday.com/75691/how-big-is-the-milky-way/ |access-date=November 28, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130924002929/http://www.universetoday.com/75691/how-big-is-the-milky-way/ |archive-date=September 24, 2013}}</ref> <ref name="nbcnews1">{{cite press release |author=David Freeman |title=The Milky Way galaxy may be much bigger than we thought |url=https://www.nbcnews.com/mach/science/milky-way-galaxy-may-be-much-bigger-we-thought-ncna876966 |date=May 25, 2018 |publisher=[[CNBC]] |access-date=August 13, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180813182050/https://www.nbcnews.com/mach/science/milky-way-galaxy-may-be-much-bigger-we-thought-ncna876966 |archive-date=August 13, 2018 |url-status=live}}</ref> <ref name="rpi2015">{{cite press release |author=Mary L. Martialay |title=The Corrugated Galaxy{{snd}}Milky Way May Be Much Larger Than Previously Estimated |url=http://news.rpi.edu/content/2015/03/09/rippling-milky-way-may-be-much-larger-previously-estimated |date=March 11, 2015 |publisher=[[Rensselaer Polytechnic Institute]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20150313123405/http://news.rpi.edu/content/2015/03/09/rippling-milky-way-may-be-much-larger-previously-estimated |archive-date=March 13, 2015}}</ref> <ref name="croswell2020">{{cite news |url=https://www.sciencenews.org/article/astronomers-have-found-edge-milky-way-size |title=Astronomers have found the edge of the Milky Way at last |work=ScienceNews |first=Ken |last=Croswell |date=March 23, 2020 |access-date=March 27, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200324214927/https://www.sciencenews.org/article/astronomers-have-found-edge-milky-way-size |archive-date=March 24, 2020 |url-status=live}}</ref> <ref name="dearson2020">{{cite journal |last=Dearson |first=Alis J. |arxiv=2002.09497 |title=The Edge of the Galaxy |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |date=2020 |volume=496 |issue=3 |pages=3929–3942 |doi=10.1093/mnras/staa1711 |doi-access=free |bibcode=2020MNRAS.496.3929D |s2cid=211259409 }}</ref> <ref name=villard20120111>{{cite news |first=Ray |last=Villard |title=The Milky Way Contains at Least 100 Billion Planets According to Survey |publisher=HubbleSite.org |date=January 11, 2012 |url=http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2012/07/full/ |access-date=January 11, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140723213047/http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2012/07/full/ |archive-date=July 23, 2014}}</ref> <ref name=frommert_kronberg2005>{{cite web |last1=Frommert |first1=H. |last2=Kronberg |first2=C. |date=August 25, 2005 |url=http://messier.seds.org/more/mw.html |title=The Milky Way Galaxy |publisher=SEDS |access-date=May 9, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070512093341/http://seds.org/MESSIER/more/mw.html |archive-date=May 12, 2007}}</ref> <ref name=young2006>{{cite magazine |last=Young |first=Kelly |date=June 6, 2006 |url=https://www.newscientist.com/article/dn9282-andromeda-galaxy-hosts-a-trillion-stars.html |title=Andromeda Galaxy hosts a trillion stars |magazine=New Scientist |access-date=June 8, 2006 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110105061511/http://www.newscientist.com/article/dn9282-andromeda-galaxy-hosts-a-trillion-stars.html |archive-date=January 5, 2011}}</ref> <ref name=wethington2010>{{cite web |url=http://www.universetoday.com/guide-to-space/milky-way/how-many-stars-are-in-the-milky-way/ |title=How Many Stars are in the Milky Way? |first1=Nicholos |last1=Wethington |access-date=April 9, 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100327200757/http://www.universetoday.com/guide-to-space/milky-way/how-many-stars-are-in-the-milky-way/ |archive-date=March 27, 2010}}</ref> <ref name="science312_1773">{{Cite journal |last1=Levine |first1=E. S. |last2=Blitz |first2=L. |last3=Heiles |first3=C. |doi=10.1126/science.1128455 |title=The spiral structure of the outer Milky Way in hydrogen |journal=Science |volume=312 |issue=5781 |pages=1773–1777 |year=2006 |bibcode=2006Sci...312.1773L |arxiv=astro-ph/0605728 |pmid=16741076 |s2cid=12763199 }}</ref> <ref name=araa28_215>{{Cite journal |last1=Dickey |first1=J. M. |last2=Lockman |first2=F. J. |doi=10.1146/annurev.aa.28.090190.001243 |title=H I in the Galaxy |journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics |volume=28 |pages=215–259 |year=1990 |bibcode=1990ARA&A..28..215D }}</ref> <ref name=apj702_1472>{{Cite journal |last1=Savage |first1=B. D. |last2=Wakker |first2=B. P. |doi=10.1088/0004-637X/702/2/1472 |title=The extension of the transition temperature plasma into the lower galactic halo |journal=The Astrophysical Journal |volume=702 |issue=2 |pages=1472–1489 |year=2009 |bibcode=2009ApJ...702.1472S |arxiv=0907.4955|s2cid=119245570 }}</ref> <ref name="Nature-20120111">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Cassan |first1=A. |last2=Kubas |first2=D. |last3=Beaulieu |first3=J. -P. |last4=Dominik |first4=M. |last5=Horne |first5=K. |last6=Greenhill |first6=J. |last7=Wambsganss |first7=J. |last8=Menzies |first8=J. |last9=Williams |first9=A. |last10=Jørgensen |doi=10.1038/nature10684 |first10=U. G. |last11=Udalski |first11=A. |last12=Bennett |first12=D. P. |last13=Albrow |first13=M. D. |last14=Batista |first14=V. |last15=Brillant |first15=S. |last16=Caldwell |first16=J. A. R. |last17=Cole |first17=A. |last18=Coutures |first18=C. |last19=Cook |first19=K. H. |last20=Dieters |first20=S. |last21=Prester |first21=D. D. |last22=Donatowicz |first22=J. |last23=Fouqué |first23=P. |last24=Hill |first24=K. |last25=Kains |first25=N. |last26=Kane |first26=S. |last27=Marquette |first27=J. -B. |last28=Martin |first28=R. |last29=Pollard |first29=K. R. |last30=Sahu |first30=K. C. |title=One or more bound planets per Milky Way star from microlensing observations |journal=Nature |volume=481 |issue=7380 |pages=167–169 |date=January 11, 2012 |pmid=22237108 |bibcode=2012Natur.481..167C |arxiv=1202.0903 |s2cid=2614136}}</ref> <ref name=borenstein2011>{{cite news |last=Borenstein |first=Seth |archive-date=February 22, 2011 |date=February 19, 2011 |archive-url=https://archive.today/20110222025002/https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2011/02/19/AR2011021902211.html |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2011/02/19/AR2011021902211.html |title=Cosmic census finds crowd of planets in our galaxy |agency=[[Associated Press]] |newspaper=[[The Washington Post]] }}</ref> <ref name=nasa20110526>{{cite web |url=http://planetquest.jpl.nasa.gov/news/freePlanet.cfm |title=Free-Floating Planets May be More Common Than Stars |date=February 18, 2011 |publisher=NASA's Jet Propulsion Laboratory |location=Pasadena, CA |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522090224/http://planetquest.jpl.nasa.gov/news/freePlanet.cfm |archive-date=May 22, 2011 |quote=The team estimates there are about twice as many of them as stars. }}</ref> <ref name=arxiv0909.3857>{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Sale |first1=S. E. |last2=Drew |first2=J. E. |last3=Knigge |first3=C. |last4=Zijlstra |first4=A. A. |last5=Irwin |first5=M. J. |last6=Morris |first6=R. A. H. |last7=Phillipps |first7=S. |last8=Drake |first8=J. J. |last9=Greimel |first9=R. |doi=10.1111/j.1365-2966.2009.15746.x |title=The structure of the outer Galactic disc as revealed by IPHAS early A stars |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=402 |issue=2 |pages=713–723 |year=2010 |doi-access=free |bibcode=2010MNRAS.402..713S |arxiv=0909.3857 |s2cid=12884630}}</ref> <ref name=mnras371_1_108>{{Cite journal |last1=Connors |first1=Tim W. |last2=Kawata |first2=Daisuke |last3=Gibson |first3=Brad K. |title=N-body simulations of the Magellanic stream |doi=10.1111/j.1365-2966.2006.10659.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=371 |issue=1 |pages=108–120 |year=2006 |doi-access=free |arxiv=astro-ph/0508390 |bibcode=2006MNRAS.371..108C |s2cid=15563258}}</ref> <ref name=coffey>{{cite web |url=http://www.universetoday.com/guide-to-space/the-universe/absolute-magnitude/ |title=Absolute Magnitude |first1=Jerry |last1=Coffey |archive-url=https://web.archive.org/web/20110913181441/http://www.universetoday.com/41041/absolute-magnitude/ |archive-date=September 13, 2011 |date=May 11, 2017}}</ref> <ref name="Karachentsevetal2006">{{Cite journal |last1=Karachentsev |first1=I. D. |last2=Kashibadze |first2=O. G. |doi=10.1007/s10511-006-0002-6 |title=Masses of the local group and of the M81 group estimated from distortions in the local velocity field |journal=Astrophysics |volume=49 |issue=1 |pages=3–18 |year=2006 |bibcode=2006Ap.....49....3K |s2cid=120973010}}</ref> <ref name="mass">{{cite web |last1=Vayntrub |first1=Alina |date=2000 |url=http://hypertextbook.com/facts/2000/AlinaVayntrub.shtml |title=Mass of the Milky Way |work=The Physics Factbook |access-date=May 9, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140813125916/http://hypertextbook.com/facts/2000/AlinaVayntrub.shtml |archive-date=August 13, 2014}}</ref> <ref name="galmass">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Battaglia |first1=G. |last2=Helmi |first2=A. |last3=Morrison |first3=H. |last4=Harding |first4=P. |last5=Olszewski |first5=E. W. |last6=Mateo |first6=M. |last7=Freeman |first7=K. C. |last8=Norris |first8=J. |last9=Shectman |first9=S. A. |title=The radial velocity dispersion profile of the Galactic halo: Constraining the density profile of the dark halo of the Milky Way |doi=10.1111/j.1365-2966.2005.09367.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |pages=433–442 |year=2005 |arxiv=astro-ph/0506102 |bibcode=2005MNRAS.364..433B |volume=364 |issue=2 |doi-access=free |s2cid=15562509}}</ref> <ref name=apjl_1_l72>{{Cite journal |last1=Shen |first1=J. |last2=Rich |first2=R. M. |last3=Kormendy |first3=J. |last4=Howard |first4=C. D. |last5=De Propris |first5=R. |last6=Kunder |first6=A. |doi=10.1088/2041-8205/720/1/L72 |title=Our Milky Way As a Pure-Disk Galaxy{{snd}}A Challenge for Galaxy Formation |journal=The Astrophysical Journal |volume=720 |issue=1 |pages=L72–L76 |year=2010 |pmid= |pmc= |arxiv=1005.0385 |bibcode=2010ApJ...720L..72S |s2cid=118470423}}</ref> <ref name=nrao20090105>{{cite press release |first1=Dave |last1=Finley |first2=David |last2=Aguilar |title=Milky Way a Swifter Spinner, More Massive, New Measurements Show |publisher=National Radio Astronomy Observatory |date=January 5, 2009 |url=http://www.nrao.edu/pr/2009/mwrotate/ |access-date=January 20, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140808002256/http://www.nrao.edu/pr/2009/mwrotate/ |archive-date=August 8, 2014}}</ref> <ref name="reid2009">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Reid |first1=M. J. |last2=Menten |first2=K. M. |last3=Zheng |first3=X. W. |last4=Brunthaler |first4=A. |last5=Moscadelli |first5=L. |last6=Xu |first6=Y. |last7=Zhang |first7=B. |last8=Sato |first8=M. |last9=Honma |first9=M. |title=Trigonometric parallaxes of massive star-forming regions. VI. Galactic structure, fundamental parameters, and noncircular motions |doi=10.1088/0004-637X/700/1/137 |journal=The Astrophysical Journal |volume=700 |issue=1 |pages=137–148 |year=2009 |bibcode=2009ApJ...700..137R |arxiv=0902.3913 |s2cid=11347166 }}</ref> <ref name="gnedin2010">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Gnedin |first1=O. Y. |last2=Brown |first2=W. R. |last3=Geller |first3=M. J. |last4=Kenyon |first4=S. J. |title=The mass profile of the Galaxy to 80 kpc |doi=10.1088/2041-8205/720/1/L108 |journal=The Astrophysical Journal |volume=720 |issue=1 |pages=L108–L112 |year=2010 |bibcode=2010ApJ...720L.108G |arxiv=1005.2619 |s2cid=119245657}}</ref> <ref name=McMillan2011>{{Cite journal |last1=McMillan |first1=P. J. |title=Mass models of the Milky Way |doi=10.1111/j.1365-2966.2011.18564.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=414 |issue=3 |pages=2446–2457 |date=July 2011 |doi-access=free |bibcode=2011MNRAS.414.2446M |arxiv=1102.4340 |s2cid=119100616}}</ref> <ref name="McMillan2016">{{cite journal |last1=McMillan |first1=Paul J. |title=The mass distribution and gravitational potential of the Milky Way |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |date=February 11, 2017 |volume=465 |issue=1 |pages=76–94 |doi=10.1093/mnras/stw2759 |doi-access=free |arxiv=1608.00971 |bibcode=2017MNRAS.465...76M |s2cid=119183093}}</ref> <ref name=ssr100_1_129>{{Cite journal |last1=Gerhard |first1=O. |title=Mass distribution in our Galaxy |journal=Space Science Reviews |volume=100 |issue=1/4 |pages=129–138 |doi=10.1023/A:1015818111633 |bibcode=2002SSRv..100..129G |arxiv=astro-ph/0203110 |year=2002 |s2cid=42162871}}</ref> <ref name="fn3">{{cite magazine |first=Maggie |last=McKee |title=Bar at Milky Way's heart revealed |magazine=New Scientist |date=August 16, 2005 |url=https://www.newscientist.com/article/dn7854--bar-at-milky-ways-heart-revealed.html |access-date=June 17, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141009132952/http://www.newscientist.com/article/dn7854--bar-at-milky-ways-heart-revealed.htm#.VDaN5_l_uVA |archive-date=October 9, 2014}}</ref> <ref name="Galactic bulge">{{cite news |last1=Grant |first1=J. |last2=Lin |first2=B. |title=The Stars of the Milky Way |date=2000 |url=http://members.fcac.org/~sol/chview/chv5.htm |publisher=Fairfax Public Access Corporation |access-date=May 9, 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070611185732/http://members.fcac.org/~sol/chview/chv5.htm |archive-date=June 11, 2007}}</ref> <ref name=ReideaSgrb2009>{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Reid |first1=M. J. |last2=Menten |first2=K. M. |last3=Zheng |first3=X. W. |last4=Brunthaler |first4=A. |last5=Xu |first5=Y. |title=A trigonometric parallax of Sgr B2 |doi=10.1088/0004-637X/705/2/1548 |journal=The Astrophysical Journal |volume=705 |issue=2 |pages=1548–1553 |date=November 2009 |bibcode=2009ApJ...705.1548R |arxiv=0908.3637|s2cid=1916267 }}</ref> <ref name="vanhollebeke09">{{Cite journal |last1=Vanhollebeke |first1=E. |last2=Groenewegen |first2=M. A. T. |last3=Girardi |first3=L. |title=Stellar populations in the Galactic bulge. Modelling the Galactic bulge with TRILEGAL |doi=10.1051/0004-6361/20078472 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=498 |issue=1 |pages=95–107 |date=April 2009 |bibcode=2009A&A...498...95V |arxiv=0903.0946|s2cid=125177722 }}</ref> <ref name="majaess10">{{cite journal |last1=Majaess |first1=D. |date=March 2010 |page=55 |volume=60 |issue=1 |journal=Acta Astronomica |title=Concerning the Distance to the Center of the Milky Way and Its Structure |bibcode=2010AcA....60...55M |arxiv=1002.2743}}</ref> <ref name=Jones2004>{{cite book |title=An Introduction to Galaxies and Cosmology |pages=50–51 |publisher=Cambridge University Press |date=2004 |isbn=978-0-521-54623-2 |first1=Mark H. |last1=Jones |first2=Robert J. |last2=Lambourne |first3=David John |last3=Adams |url=https://books.google.com/books?id=36K1PfetZegC&pg=PA50 |access-date=August 23, 2020 |archive-date=March 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326143523/https://books.google.com/books?id=36K1PfetZegC&pg=PA50 |url-status=live }}</ref> <ref name=boehle2016>{{cite journal |last1=Boehle |first1=A. |title=An Improved Distance and Mass Estimate for SGR A* from a Multistar Orbit Analysis |last2=Ghez |first2=A. M. |last3=Schödel |first3=R. |last4=Meyer |first4=L. |last5=Yelda |first5=S. |last6=Albers |first6=S. |last7=Martinez |first7=G. D. |last8=Becklin |first8=E. E. |last9=Do |first9=T.|last10=Lu|first10=J. R. |last11=Matthews |first11=K. |last12=Morris |first12=M. R. |last13=Sitarski |first13=B. |last14=Witzel |first14=G. |journal=The Astrophysical Journal |date=October 3, 2016 |volume=830 |issue=1 |page=17 |doi=10.3847/0004-637X/830/1/17 |arxiv=1607.05726 |bibcode=2016ApJ...830...17B |hdl=10261/147803 |s2cid=307657 |url=https://authors.library.caltech.edu/70841/1/Boehle_2016_ApJ_830_17.pdf |access-date=July 31, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171202115020/https://authors.library.caltech.edu/70841/1/Boehle_2016_ApJ_830_17.pdf |archive-date=December 2, 2017 |url-status=live |doi-access=free }}</ref> <ref name="Gillessen2016">{{cite journal |last1=Gillessen |first1=Stefan |last2=Plewa |first2=Philipp |last3=Eisenhauer |first3=Frank |last4=Sari |first4=Re'em |last5=Waisberg |first5=Idel |last6=Habibi |first6=Maryam |last7=Pfuhl |first7=Oliver |last8=George |first8=Elizabeth |last9=Dexter |first9=Jason|last10=von Fellenberg|first10=Sebastiano |last11=Ott |first11=Thomas |last12=Genzel |first12=Reinhard |title=An Update on Monitoring Stellar Orbits in the Galactic Center |date=November 28, 2016 |arxiv=1611.09144 |doi=10.3847/1538-4357/aa5c41 |volume=837 |issue=1 |journal=The Astrophysical Journal |page=30 |bibcode=2017ApJ...837...30G|s2cid=119087402 |doi-access=free }}</ref> <ref name=apj692_2_1075>{{Cite journal |display-authors=1 |doi=10.1088/0004-637X/692/2/1075 |last1=Gillessen |first1=S. |last2=Eisenhauer |first2=F. |last3=Trippe |first3=S. |last4=Alexander |first4=T. |last5=Genzel |first5=R. |last6=Martins |first6=F. |last7=Ott |first7=T. |title=Monitoring stellar orbits around the massive black hole in the Galactic Center |journal=[[Astrophysical Journal]] |volume=692 |issue=2 |pages=1075–1109 |arxiv=0810.4674 |year=2009 |bibcode=2009ApJ...692.1075G|s2cid=1431308 }}</ref> <ref name=apj689_2_1044>{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Ghez |first1=A. M. |last2=Salim |first2=S. |last3=Weinberg |first3=N. N. |last4=Lu |first4=J. R. |last5=Do |first5=T. |last6=Dunn |first6=J. K. |last7=Matthews |first7=K. |last8=Morris |first8=M. R. |last9=Yelda |first9=S. | last10=Becklin |doi=10.1086/592738 | first10=E. E. |last11=Kremenek |first11=T. |last12=Milosavljevic |first12=M. |last13=Naiman |first13=J. |title=Measuring distance and properties of the Milky Way's central supermassive black hole with stellar orbits |journal=The Astrophysical Journal |volume=689 |issue=2 |pages=1044–1062 |date=December 2008 |bibcode=2008ApJ...689.1044G |arxiv=0808.2870|s2cid=18335611 }}</ref> <ref name=blandford1999>{{cite conference |first=R. D. |last=Blandford |title=Origin and Evolution of Massive Black Holes in Galactic Nuclei |conference=Galaxy Dynamics, proceedings of a conference held at Rutgers University, ASP Conference Series |location=Rutgers University |date=August 8–12, 1998 |volume=182 |publication-date=August 1999 |bibcode=1999ASPC..182...87B |arxiv=astro-ph/9906025}}</ref> <ref name=frolov_zelnikov2011>{{cite book |first1=Valeri P. |last1=Frolov |first2=Andrei |last2=Zelnikov |title=Introduction to Black Hole Physics |publisher=Oxford University Press |date=2011 |pages=11, 36 |isbn=978-0-19-969229-3 |url=https://books.google.com/books?id=r_l5AK9DdXsC&pg=PA34 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160810210832/https://books.google.com/books?id=r_l5AK9DdXsC&lpg=PA34 |archive-date=August 10, 2016}}</ref> <ref name="Cabrera-Lavers08">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Cabrera-Lavers |first1=A. |last2=González-Fernández |first2=C. |last3=Garzón |first3=F. |last4=Hammersley |first4=P. L. |last5=López-Corredoira |first5=M. |title=The long Galactic bar as seen by UKIDSS Galactic plane survey |doi=10.1051/0004-6361:200810720 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=491 |issue=3 |pages=781–787 |date=December 2008 |bibcode=2008A&A...491..781C |arxiv=0809.3174|s2cid=15040792 }}</ref> <ref name="nishiyama06">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Nishiyama |first1=S. |last2=Nagata |first2=T. |last3=Baba |first3=D. |last4=Haba |first4=Y. |last5=Kadowaki |first5=R. |last6=Kato |first6=D. |last7=Kurita |first7=M. |last8=Nagashima |first8=C. |last9=Nagayama |first9=T. |doi=10.1086/429291 |title=A distinct structure inside the Galactic bar |journal=The Astrophysical Journal |volume=621 |issue=2 |pages=L105 |year=2005 |bibcode=2005ApJ...621L.105N |arxiv=astro-ph/0502058 |s2cid=399710 }}</ref> <ref name="alcock98">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Alcock |first1=C. |last2=Allsman |first2=R. A. |last3=Alves |first3=D. R. |last4=Axelrod |first4=T. S. |last5=Becker |first5=A. C. |last6=Basu |first6=A. |last7=Baskett |first7=L. |last8=Bennett |first8=D. P. |last9=Cook |first9=K. H. |title=The RR Lyrae population of the Galactic Bulge from the MACHO database: mean colors and magnitudes |doi=10.1086/305017 |journal=The Astrophysical Journal |volume=492 |issue=2 |pages=190–199 |year=1998 |bibcode=1998ApJ...492..190A |doi-access=free }}</ref> <ref name="kunder08">{{Cite journal |last1=Kunder |first1=A. |last2=Chaboyer |first2=B. |doi=10.1088/0004-6256/136/6/2441 |title=Metallicity analysis of Macho Galactic Bulge RR0 Lyrae stars from their light curves |journal=The Astronomical Journal |volume=136 |issue=6 |pages=2441–2452 |year=2008 |bibcode=2008AJ....136.2441K |arxiv=0809.1645|s2cid=16046532 }}</ref> <ref name="Drimmel2000">{{cite journal |last1=Drimmel |first1=R. |title=Evidence for a two-armed spiral in the Milky Way |journal=Astronomy & Astrophysics |date=2000 |volume=358 |pages=L13–L16 |bibcode=2000A&A...358L..13D |arxiv=astro-ph/0005241}}</ref> <ref name="fn14">{{cite web |author=<!--Not stated--> |date=September 12, 2005 |url=http://www.bu.edu/galacticring/new_introduction.htm |title=Introduction: Galactic Ring Survey |publisher=Boston University |access-date=May 10, 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070713165515/http://www.bu.edu/galacticring/new_introduction.htm |archive-date=July 13, 2007}}</ref> <ref name="COBE1993">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Kogut |first1=Alan |last2=Lineweaver |first2=C. |last3=Smoot |first3=G. F. |last4=Bennett |first4=C. L. |last5=Banday |first5=A. |last6=Boggess |first6=N. W. |last7=Cheng |first7=E. S. |last8=De Amici |first8=G. |last9=Fixsen |first9=D. J. | last10=Hinshaw | first10=G. |last11=Jackson |first11=P. D. |last12=Janssen |first12=M. |last13=Keegstra |first13=P. |last14=Loewenstein |first14=K. |last15=Lubin |first15=P. |last16=Mather |first16=J. C. |last17=Tenorio |first17=L. |last18=Weiss |first18=R. |last19=Wilkinson |first19=D. T. | last20=Wright | first20=E. L. |title=Dipole anisotropy in the COBE differential microwave radiometers first-year sky maps |doi=10.1086/173453 |journal=The Astrophysical Journal |volume=419 |pages=1–6 |bibcode=1993ApJ...419....1K |arxiv=astro-ph/9312056 |date=December 10, 1993|s2cid=209835274 }}</ref> <ref name="TaylorCordes">{{Cite journal |last1=Taylor |first1=J. H. |last2=Cordes |first2=J. M. |doi=10.1086/172870 |title=Pulsar distances and the galactic distribution of free electrons |journal=The Astrophysical Journal |volume=411 |page=674 |year=1993 |bibcode=1993ApJ...411..674T|doi-access=free }}</ref> <ref name="Benjamin2005">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Benjamin |first1=R. A. |last2=Churchwell |first2=E. |last3=Babler |first3=B. L. |last4=Indebetouw |first4=R. |last5=Meade |first5=M. R. |last6=Whitney |first6=B. A. |last7=Watson |first7=C. |last8=Wolfire |first8=M. G. |last9=Wolff |first9=M. J. |last10=Ignace |first10=R. |last11=Bania |first11=T. M. |last12=Bracker |first12=S. |last13=Clemens |first13=D. P. |last14=Chomiuk |first14=L. |last15=Cohen |first15=M. |last16=Dickey |first16=J. M. |last17=Jackson |first17=J. M. |last18=Kobulnicky |first18=H. A. |last19=Mercer |first19=E. P. |last20=Mathis |first20=J. S. |last21=Stolovy |first21=S. R. |last22=Uzpen |first22=B. |doi=10.1086/491785 |title=First GLIMPSE results on the stellar structure of the Galaxy |journal=The Astrophysical Journal |volume=630 |issue=2 |pages=L149–L152 |year=2005 |bibcode=2005ApJ...630L.149B |arxiv=astro-ph/0508325 |s2cid=14782284}}</ref> <ref name="russeil03">{{Cite journal |last1=Russeil |first1=D. |doi=10.1051/0004-6361:20021504 |title=Star-forming complexes and the spiral structure of our Galaxy |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=397 |pages=133–146 |year=2003 |bibcode=2003A&A...397..133R |doi-access=free}}</ref> <ref name="churchwell09">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Churchwell |first1=E. |last2=Babler |first2=B. L. |last3=Meade |first3=M. R. |last4=Whitney |first4=B. A. |last5=Benjamin |first5=R. |last6=Indebetouw |first6=R. |last7=Cyganowski |first7=C. |last8=Robitaille |first8=T. P. |last9=Povich |first9=M. |doi=10.1086/597811 |title=The Spitzer/GLIMPSE surveys: a new view of the Milky Way |journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific |volume=121 |issue=877 |pages=213–230 |year=2009 |bibcode=2009PASP..121..213C |s2cid=15529740}}</ref> <ref name="majaess09b">{{cite journal |last1=Majaess |first1=D. J. |last2=Turner |first2=D. G. |last3=Lane |first3=D. J. |journal=The Journal of the American Association of Variable Star Observers |title=Searching Beyond the Obscuring Dust Between the Cygnus-Aquila Rifts for Cepheid Tracers of the Galaxy's Spiral Arms |date=2009 |volume=37 |issue=2 |page=179 |bibcode=2009JAVSO..37..179M |arxiv=0909.0897}}</ref> <ref name="lepine10">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Lépine |first1=J. R. D. |last2=Roman-Lopes |first2=A. |last3=Abraham |first3=Z. |last4=Junqueira |first4=T. C. |last5=Mishurov |first5=Y. N. |title=The spiral structure of the Galaxy revealed by CS sources and evidence for the 4:1 resonance |doi=10.1111/j.1365-2966.2011.18492.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=414 |issue=2 |pages=1607–1616 |year=2011 |doi-access=free |arxiv=1010.1790 |bibcode=2011MNRAS.414.1607L |s2cid=118477787}}</ref> <ref name=two_arms>{{cite conference |last1=Benjamin |first1=R. A. |title=The Spiral Structure of the Galaxy: Something Old, Something New... |work=Massive Star Formation: Observations Confront Theory |date=2008 |publisher=Astronomical Society of the Pacific Conference Series |volume=387 |editor=Beuther, H. |editor2=Linz, H. |editor3=Henning, T. |page=375 |bibcode=2008ASPC..387..375B}}<br />See also {{cite news |url=http://www.space.com/scienceastronomy/080603-aas-spiral-arms.html |title=New Images: Milky Way Loses Two Arms |work=Space.com |access-date=June 4, 2008 |date=June 3, 2008 |last1=Bryner |first1=Jeanna |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080604114615/http://www.space.com/scienceastronomy/080603-aas-spiral-arms.html |archive-date=June 4, 2008}}</ref> <ref name=harris2003>{{cite web |first=William E. |last=Harris |date=February 2003 |url=http://messier.seds.org/xtra/data/mwgc.dat.txt |format=text |title=Catalog of Parameters for Milky Way Globular Clusters: The Database |publisher=SEDS |access-date=May 10, 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120309172430/http://messier.seds.org/xtra/data/mwgc.dat.txt |archive-date=March 9, 2012}}</ref> <ref name=aaa313_119>{{cite journal |display-authors=1 |last1=Dauphole |first1=B. |last2=Geffert |first2=M. |last3=Colin |first3=J. |last4=Ducourant |first4=C. |last5=Odenkirchen |first5=M. |last6=Tucholke |first6=H.-J. |title=The kinematics of globular clusters, apocentric distances and a halo metallicity gradient |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=313 |pages=119–128 |date=September 1996 |bibcode=1996A&A...313..119D}}</ref> <ref name=apj522>{{Cite journal |last1=Gnedin |first1=O. Y. |last2=Lee |first2=H. M. |last3=Ostriker |first3=J. P. |doi=10.1086/307659 |title=Effects of Tidal Shocks on the Evolution of Globular Clusters |journal=The Astrophysical Journal |volume=522 |issue=2 |pages=935–949 |year=1999 |bibcode=1999ApJ...522..935G |arxiv=astro-ph/9806245 |s2cid=11143134 }}</ref> <ref name="fn5">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Ibata |first1=R. |last2=Chapman |first2=S. |last3=Ferguson |first3=A. M. N. |last4=Lewis |first4=G. |last5=Irwin |first5=M. |last6=Tanvir |first6=N. |doi=10.1086/491727 |title=On the accretion origin of a vast extended stellar disk around the Andromeda Galaxy |journal=The Astrophysical Journal |volume=634 |issue=1 |pages=287–313 |year=2005 |bibcode=2005ApJ...634..287I |arxiv=astro-ph/0504164 |s2cid=17803544 }}</ref> <ref name="fn6">{{cite web |url=http://www.solstation.com/x-objects/gal-ring.htm |title=Outer Disk Ring? |publisher=SolStation |access-date=May 10, 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070602133503/http://www.solstation.com/x-objects/gal-ring.htm |archive-date=June 2, 2007}}</ref> <ref name="mcclure-griffiths">{{Cite journal |last1=McClure-Griffiths |first1=N. M. |last2=Dickey |first2=J. M. |last3=Gaensler |first3=B. M. |last4=Green |first4=A. J. |title=A Distant Extended Spiral Arm in the Fourth Quadrant of the Milky Way |doi=10.1086/422031 |journal=The Astrophysical Journal |volume=607 |issue=2 |pages=L127 |year=2004 |arxiv=astro-ph/0404448 |bibcode=2004ApJ...607L.127M|s2cid=119327129 }}</ref> <ref name=overbye2010>{{cite news |first1=Dennis |last1=Overbye |url=https://www.nytimes.com/2010/11/10/science/space/10galaxy.html?ref=science |title=Bubbles of Energy Are Found in Galaxy |work=[[The New York Times]] |date=November 9, 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160110102906/http://www.nytimes.com/2010/11/10/science/space/10galaxy.html?ref=science |archive-date=January 10, 2016}}</ref> <ref name=sz2010>{{cite news |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/GLAST/news/new-structure.html |title=NASA's Fermi Telescope Finds Giant Structure in our Galaxyl |publisher=[[NASA]] |access-date=November 10, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140823224206/http://www.nasa.gov/mission_pages/GLAST/news/new-structure.html |archive-date=August 23, 2014}}</ref> <ref name=apj673_2_864>{{Cite journal |last1=Jurić |first1=M. |last2=Ivezić |first2=Ž. |last3=Brooks |first3=A. |last4=Lupton |first4=R. H. |last5=Schlegel |first5=D. |last6=Finkbeiner |first6=D. |last7=Padmanabhan |first7=N. |last8=Bond |first8=N. |last9=Sesar |first9=B. |last10=Rockosi |first10=C. M. |last11=Knapp |first11=G. R. |last12=Gunn |first12=J. E. |last13=Sumi |first13=T. |last14=Schneider |first14=D. P. |last15=Barentine |first15=J. C. |last16=Brewington |first16=H. J. |last17=Brinkmann |first17=J. |last18=Fukugita |first18=M. |last19=Harvanek |first19=M. |last20=Kleinman |first20=S. J. |last21=Krzesinski |first21=J. |last22=Long |first22=D. |last23=Neilsen |first23=E. H. Jr |last24=Nitta |first24=A. |last25=Snedden |first25=S. A. |last26=York |first26=D. G. |display-authors=1 |doi=10.1086/523619 |title=The Milky Way Tomography with SDSS. I. Stellar Number Density Distribution |journal=The Astrophysical Journal |volume=673 |issue=2 |pages=864–914 |date=February 2008 |bibcode=2008ApJ...673..864J |arxiv=astro-ph/0510520 |s2cid=11935446}}</ref> <ref name=Koupelis_Kuhn2007>{{cite book |title=In Quest of the Universe |first1=Theo |last1=Koupelis |first2=Karl F. |last2=Kuhn |page=[https://archive.org/details/inquestofunivers00koup/page/492 492], Fig. 16–13 |url=https://archive.org/details/inquestofunivers00koup |url-access=registration |isbn=978-0-7637-4387-1 |date=2007 |publisher=Jones & Bartlett Publishers}}</ref> <ref name="fn9">{{cite news |last=English |first=Jayanne|author-link=Jayanne English |date=January 14, 2000 |title=Exposing the Stuff Between the Stars |publisher=Hubble News Desk |url=http://www.ras.ucalgary.ca/CGPS/press/aas00/pr/pr_14012000/pr_14012000map1.html |access-date=May 10, 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070707181147/http://www.ras.ucalgary.ca/CGPS/press/aas00/pr/pr_14012000/pr_14012000map1.html |archive-date=July 7, 2007}}</ref> <ref name="extinction">{{Cite journal |last1=Gillman |first1=M. |last2=Erenler |first2=H. |title=The galactic cycle of extinction |journal=International Journal of Astrobiology |volume=7 |issue=1 |page=17 |year=2008 |doi=10.1017/S1473550408004047 |bibcode=2008IJAsB...7...17G |url=http://oro.open.ac.uk/11603/1/S1473550408004047a.pdf |citeseerx=10.1.1.384.9224 |s2cid=31391193 |access-date=July 31, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190601165347/http://oro.open.ac.uk/11603/1/S1473550408004047a.pdf |archive-date=June 1, 2019 |url-status=live}}</ref> <ref name="overholt_etal">{{Cite journal |last1=Overholt |first1=A. C. |last2=Melott |first2=A. L. |last3=Pohl |first3=M. |title=Testing the link between terrestrial climate change and galactic spiral arm transit |journal=The Astrophysical Journal |volume=705 |issue=2 |pages=L101–L103 |year=2009 |doi=10.1088/0004-637X/705/2/L101 |bibcode=2009ApJ...705L.101O |arxiv=0906.2777|s2cid=734824 }}</ref> <ref name=garlick2002>{{cite book |last=Garlick |first=Mark Antony |title=The Story of the Solar System |publisher=Cambridge University |date=2002 |isbn=978-0-521-80336-6 |page=[https://archive.org/details/storyofsolarsyst00garl/page/46 46] |url=https://archive.org/details/storyofsolarsyst00garl/page/46}}</ref> <ref name=ut20090527>{{cite web |url=http://www.universetoday.com/26749/formation-of-the-milky-way/ |work=Universe Today |title=Formation of the Milky Way |first1=Nicholas |last1=Wethington |date=May 27, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140817161011/http://www.universetoday.com/26749/formation-of-the-milky-way/ |archive-date=August 17, 2014}}</ref> <ref name="Buser">{{Cite journal |last1=Buser |first1=R. |title=The Formation and Early Evolution of the Milky Way Galaxy |doi=10.1126/science.287.5450.69 |bibcode=2000Sci...287...69B |journal=Science |volume=287 |issue=5450 |pages=69–74 |year=2000 |pmid=10615051 }}</ref> <ref name=majaess2009>{{Cite journal |last1=Majaess |first1=D. J. |last2=Turner |first2=D. G. |last3=Lane |first3=D. J. |title=Characteristics of the Galaxy according to Cepheids |doi=10.1111/j.1365-2966.2009.15096.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=398 |pages=263–270 |year=2009 |issue=1 |doi-access=free |bibcode=2009MNRAS.398..263M |arxiv=0903.4206|s2cid=14316644 }}</ref> <ref name=araa35_217>{{Cite journal |last1=Wakker |first1=B. P. |last2=Van Woerden |first2=H. |doi=10.1146/annurev.astro.35.1.217 |title=High-Velocity Clouds |journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics |volume=35 |pages=217–266 |year=1997 |bibcode=1997ARA&A..35..217W |s2cid=117861711 }}</ref> <ref name=apj679_L21>{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Lockman |first1=F. J. |last2=Benjamin |first2=R. A. |last3=Heroux |first3=A. J. |last4=Langston |first4=G. I. |title=The Smith Cloud: A High-Velocity Cloud Colliding with the Milky Way |doi=10.1086/588838 |journal=The Astrophysical Journal |volume=679 |issue=1 |pages=L21–L24 |year=2008 |bibcode=2008ApJ...679L..21L |arxiv=0804.4155|s2cid=118393177 }}</ref> <ref name=science299_5603_65>{{Cite journal |last1=Krauss |first1=L. M. |last2=Chaboyer |first2=B. |title=Age Estimates of Globular Clusters in the Milky Way: Constraints on Cosmology |doi=10.1126/science.1075631 |journal=Science |volume=299 |issue=5603 |pages=65–69 |year=2003 |pmid=12511641 |bibcode=2003Sci...299...65K |s2cid=10814581 }}</ref> <ref name="del_Peloso">{{cite journal |doi=10.1051/0004-6361:20053307 |bibcode=2005A&A...440.1153D |arxiv=astro-ph/0506458 |title=The age of the Galactic thin disk from Th/Eu nucleocosmochronology. III. Extended sample |date=2005 |last1=del Peloso |first1=E. F. |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=440 |issue=3 |pages=1153–1159|s2cid=16484977 }}</ref> <ref name=berkeley20060109>{{cite press release |title=Milky Way Galaxy is warped and vibrating like a drum |publisher=[[University of California, Berkeley]] |date=January 9, 2006 |url=http://www.berkeley.edu/news/media/releases/2006/01/09_warp.shtml |access-date=October 18, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140716013619/http://berkeley.edu/news/media/releases/2006/01/09_warp.shtml |archive-date=July 16, 2014}}</ref> <ref name=wong20000414>{{cite news |first=Janet |last=Wong |title=Astrophysicist maps out our own galaxy's end |publisher=University of Toronto |date=April 14, 2000 |url=http://www.news.utoronto.ca/bin/000414b.asp |access-date=January 11, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070108183824/http://www.news.utoronto.ca/bin/000414b.asp <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date=January 8, 2007}}</ref> <ref name=eo_galaxy>{{cite web |url=http://www.etymonline.com/index.php?term=galaxy |first1=Douglas |last1=Harper |title=galaxy |work=[[Online Etymology Dictionary]] |access-date=May 20, 2012 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120527/http://www.etymonline.com/index.php?term=galaxy |archive-date=May 27, 2012}}</ref> <ref name=jankowski2010>{{cite book |first1=Connie |last1=Jankowski |title=Pioneers of Light and Sound |page=6 |isbn=978-0-7565-4306-8 |publisher=Compass Point Books |date=2010 |url=https://books.google.com/books?id=Wp6E3y-58LkC&pg=PT6 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161120142012/https://books.google.com/books?id=Wp6E3y-58LkC&pg=PT6 |archive-date=November 20, 2016}}</ref> <ref name=eratosthenes1997>{{cite book |author=Eratosthenes |title=Star Myths of the Greeks and Romans: A Sourcebook Containing the Constellations of Pseudo-Eratosthenes and the Poetic Astronomy of Hyginus |editor1-first=Theony |editor1-last=Condos |publisher=Red Wheel/Weiser |date=1997 |isbn=978-1-890482-93-0 |url=https://books.google.com/books?id=4Sp8CaA5HI0C&pg=PA110 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161120164810/https://books.google.com/books?id=4Sp8CaA5HI0C&pg=PA110 |archive-date=November 20, 2016}}</ref> <ref name=Montada>{{cite encyclopedia |first1=Josep Puig |last1=Montada |title=Ibn Bajja |encyclopedia=[[Stanford Encyclopedia of Philosophy]] |url=http://plato.stanford.edu/entries/ibn-bajja |date=September 28, 2007 |access-date=July 11, 2008 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120728/http://plato.stanford.edu/entries/ibn-bajja |archive-date=July 28, 2012}}</ref> <ref name=heidarzadeh2008>{{cite book |first1=Tofigh |last1=Heidarzadeh |pages=[https://archive.org/details/historyphysicalt00heid_599/page/n33 23]–25 |title=A history of physical theories of comets, from Aristotle to Whipple |url=https://archive.org/details/historyphysicalt00heid_599 |url-access=limited |publisher=Springer |date=2008 |isbn=978-1-4020-8322-8}}</ref> <ref name=Livingston>{{Cite journal |first1=John W. |last1=Livingston |title=Ibn Qayyim al-Jawziyyah: A Fourteenth Century Defense against Astrological Divination and Alchemical Transmutation |journal=Journal of the American Oriental Society |volume=91 |issue=1 |date=1971 |pages=96–103 [99] |doi=10.2307/600445 |jstor=600445}}</ref> <ref name=pseudoring>{{Cite journal |first1=A. |last1=Mel'Nik |title=Outer pseudoring in the galaxy |journal=Astronomische Nachrichten |volume=326 |issue=7 |year=2006 |pages=589–605 |doi=10.1002/asna.200585006 |bibcode=2005AN....326Q.599M |arxiv=astro-ph/0510569|s2cid=117118657 }}</ref> <ref name=pseudoring2>{{Cite journal |first1=A. |last1=Mel'Nik |first2=A. |last2=Rautiainen |title=Kinematics of the outer pseudorings and the spiral structure of the Galaxy |journal=Astronomy Letters |volume=35 |issue=9 |date=2005 |pages=609–624 |doi=10.1134/s1063773709090047 |arxiv=0902.3353 |bibcode=2009AstL...35..609M |citeseerx=10.1.1.247.4658|s2cid=15989486 |s2cid-access=free |url=http://lnfm1.sai.msu.ru/~anna/article/AL09p609.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110331210949/http://lnfm1.sai.msu.ru/~anna/article/AL09p609.pdf |archive-date= Mar 31, 2011 }}</ref> <ref name=ragep1993>{{cite book |last1=Ragep |first1=Jamil |title=''Nasir al-Din al-Tusi's Memoir on Astronomy'' (''al-Tadhkira fi 'ilm al-hay' a'') |publisher=Springer-Verlag |location=New York |date=1993 |page=129}}</ref> <!-- <ref name=oconnor_robertson2002>{{cite web |last1=O'Connor |first1=J. J. |last2=Robertson |first2=E. F. |date=November 2002 |url=http://www-gap.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Galileo.html |title=Galileo Galilei |publisher=University of St. Andrews |access-date=January 8, 2007 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120530/http://www-gap.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Galileo.html |archive-date=May 30, 2012}}</ref> --> <ref name="our_galaxy">{{cite web |last1=Evans |first1=J. C. |date=November 24, 1998 |url=http://physics.gmu.edu/~jevans/astr103/CourseNotes/ECText/ch20_txt.htm |title=Our Galaxy |publisher=George Mason University |access-date=January 4, 2007 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120630/http://physics.gmu.edu/~jevans/astr103/CourseNotes/ECText/ch20_txt.htm |archive-date=June 30, 2012}}</ref> <ref name=mactutor_albirundi>{{MacTutor Biography | id=Al-Biruni | title=Abu Rayhan Muhammad ibn Ahmad al-Biruni }}<!--source supports this comment, but the source is not published--></ref> <ref name=abbey>{{cite web |last=Abbey |first=Lenny |url=http://labbey.com/Telescopes/Parsontown.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20130519124426/http://labbey.com/Telescopes/Parsontown.html |title=The Earl of Rosse and the Leviathan of Parsontown |publisher=The Compleat Amateur Astronomer |access-date=January 4, 2007 |archive-date=May 19, 2013}}</ref> <ref name=pasp100_6>{{Cite journal |last1=Curtis |first1=H. D. |author-link=Heber Doust Curtis |doi=10.1086/132128 |title=Novae in spiral nebulae and the Island Universe Theory |journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific |volume=100 |pages=6–7 |year=1988 |bibcode=1988PASP..100....6C |doi-access=free }}</ref> <ref name=weaver>{{cite web |first=Harold F. |last=Weaver |url=http://www.nap.edu/readingroom/books/biomems/rtrumpler.html |title=Robert Julius Trumpler |publisher=National Academy of Sciences |access-date=January 5, 2007 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120604/http://www.nap.edu/readingroom/books/biomems/rtrumpler.html |archive-date=June 4, 2012}}</ref> <ref name=apj69_103>{{Cite journal |last1=Hubble |first1=E. P. |author-link=Edwin Hubble |doi=10.1086/143167 |title=A spiral nebula as a stellar system, Messier 31 |journal=The Astrophysical Journal |volume=69 |pages=103–158 |year=1929 |bibcode=1929ApJ....69..103H |doi-access=free }}</ref> <ref name=jrasc83_6>{{cite journal |last=Sandage |first=Allan |author-link=Allan Sandage |title=Edwin Hubble, 1889–1953 |journal=[[Journal of the Royal Astronomical Society of Canada]] |date=1989 |volume=83 |issue=6 |page=351 |bibcode=1989JRASC..83..351S}}</ref> <ref name=shapley_curtis>{{cite journal |title=The Scale of the Universe |last1=Shapley |first1=H. |last2=Curtis |first2=H. D. |journal=Bulletin of the National Research Council |volume=2 |issue=11 |pages=171–217 |date=1921 |bibcode=1921BuNRC...2..171S}}</ref> <ref name=oxford>{{cite book |title=The Oxford English Dictionary |edition=2nd |editor1-first=John |editor1-last=Simpson |editor2-first=Edmund |editor2-last=Weiner |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-861186-8 |date=March 30, 1989}} See the entries for "Milky Way" and "galaxy".</ref> <ref name="sparke_gallagher">{{cite book |title=Galaxies in the Universe: An Introduction |last1=Sparke |first1=Linda S.|author1-link=Linda Sparke |last2=Gallagher |first2=John S. |page=90 |date=2007 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-46238-9}}</ref> <ref name="nov2013_planet_estimate">{{cite news |url=https://www.huffingtonpost.com/2013/11/04/earth-size-planets_n_4215873.html |title=Milky Way Teeming With Billions Of Earth-Size Planets |last=Borenstein |first=Seth |date=November 4, 2013 |work=The Associated Press |publisher=The Huffington Post |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141104000409/http://www.huffingtonpost.com/2013/11/04/earth-size-planets_n_4215873.html |archive-date=November 4, 2014}}</ref> <ref name=rotation_pattern_speeds>{{cite arXiv |last1=Gerhard |first1=O. |title=Pattern speeds in the Milky Way |eprint=1003.2489v1 |year=2010|class=astro-ph.GA }}</ref> <ref name=Kafle2012>{{Cite journal |first1=P.R. |last1=Kafle |first2=S. |last2=Sharma |first3=G.F. |last3=Lewis |first4=J. |last4=Bland-Hawthorn |title=Kinematics of the Stellar Halo and the Mass Distribution of the Milky Way Using Blue Horizontal Branch Stars |journal=The Astrophysical Journal |volume=761 |issue=2 |date=2012 |page=17 |doi=10.1088/0004-637X/761/2/98 |bibcode=2012ApJ...761...98K |arxiv=1210.7527|s2cid=119303111 }}</ref> <ref name=Kafle2014>{{Cite journal |first1=P.R. |last1=Kafle |first2=S. |last2=Sharma |first3=G.F. |last3=Lewis |first4=J. |last4=Bland-Hawthorn |title=On the Shoulders of Giants: Properties of the Stellar Halo and the Milky Way Mass Distribution |journal=The Astrophysical Journal |volume=794 |issue=1 |date=2014 |page=17 |doi=10.1088/0004-637X/794/1/59 |bibcode=2014ApJ...794...59K |arxiv=1408.1787|s2cid=119040135 }}</ref> }} {{დედამიწის ადგილმდებარეობა}} [[კატეგორია:ირმის ნახტომი| ]] [[კატეგორია:სპირალისებური გალაქტიკები]] 8szwmg90pc7dhut4v1lcjuabf7s6zk8 5406335 5406334 2026-06-03T15:29:17Z Surprizi 14671 5406335 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Surprizi|Surprizi]].|3|06|2026}} [[ფაილი:ESO-VLT-Laser-phot-33a-07.jpg|thumb|ირმის ნახტომის ცის კამარაზე]] '''ირმის ნახტომი''',<ref name="ენციკლოპედია"/> აგრეთვე ცნობილი როგორც '''ხარის ნავალი''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''იერუსალიმის გზა''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''დათვისფეხა''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''ცის-იკანკლედი''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''დევის ნამუხლარი'''<ref name="ენციკლოპედია"/> ({{lang-la|Via Lactea}}; {{lang-el|Γαλαξίας}} ''გალაქსიას'' — „რძიანი გზა“) — [[გალაქტიკა]], რომელიც სხვა ვარსკვლავურ სისტემებთან ერთად მოიცავს ჩვენს [[მზის სისტემა]]საც. ირმის ნახტომი არის ტოტიანი (ბარიანი) სპირალური გალაქტიკა D₂₅ იზოფოტალური დიამეტრით, რომელიც შეფასებულია 26.8 ± 1.1 კილოპარსეკით (87,400 ± 3,600 სინათლის წელი), მაგრამ სპირალური მკლავების სისქე მხოლოდ დაახლოებით 1000 სინათლის წელია (უფრო მეტი ტოტის ხაზთან). ბოლოდროინდელი სიმულაციები ვარაუდობენ, რომ ბნელი მატერიის არე, რომელიც ასევე შეიცავს ზოგიერთ ხილულ ვარსკვლავს, შეიძლება გაგრძელდეს თითქმის 2 მილიონი სინათლის წლის დიამეტრამდე (613 კპკ).<ref name=croswell2020 /><ref name="dearson2020" /> ირმის ნახტომს რამდენიმე თანამგზავრი გალაქტიკა აქვს და გალაქტიკების ადგილობრივი ჯგუფის ნაწილია, რომელიც ქალწულის ზეგროვის ნაწილს წარმოადგენს, რომელიც თავად ლანიაკეას ზეგროვის კომპონენტია.<ref name=":001" /><ref name=":002" /> შეფასებულია, რომ ის შეიცავს 100-400 მილიარდ ვარსკვლავს<ref name=":003" /><ref name=":004" /> და სულ მცირე ამდენ პლანეტას.<ref name="Nature-20120111" /><ref name="Space-20130102"/> მზის სისტემა მდებარეობს გალაქტიკური ცენტრიდან დაახლოებით 27 000 სინათლის წლის (8.3 კპკ) რადიუსში,<ref name="Gillessen2016" /> ორიონის მკლავის შიდა კიდეზე, რომელიც გაზისა და მტვრის სპირალური ფორმის კონცენტრაციაა. ყველაზე შიდა 10 000 სინათლის წლის ვარსკვლავები ქმნიან ამობურცულობას და ერთ ან მეტ ტოტს, რომლებიც გამოსხივდება ამობურცულობიდან. გალაქტიკური ცენტრი არის ინტენსიური რადიოწყარო, რომელიც ცნობილია როგორც [[მშვილდოსანი A*]], ზემასიური შავი ხვრელი 4,100 (± 0.034) მილიონი მზის მასით.<ref name="NYT-20220131"/><ref name="ARX-20220128"/> ირმის ნახტომის უძველესი ვარსკვლავები თითქმის ისეთივე ძველია, როგორც თავად სამყარო და, სავარაუდოდ, დიდი აფეთქების ბნელი საუკუნეების შემდეგ მალევე ჩამოყალიბდნენ.<ref name="HD_140283_(arXiv)"/> [[გალილეო გალილეი]]მ პირველად 1610 წელს თავისი ტელესკოპით სინათლის ზოლი ცალკეულ ვარსკვლავებად დაყო. 1920-იანი წლების დასაწყისამდე ასტრონომების უმეტესობა ფიქრობდა, რომ ირმის ნახტომი სამყაროს ყველა ვარსკვლავს შეიცავდა.<ref name=":005" /> ასტრონომებს [[ჰარლოუ შაპლი]]სა და [[ჰებერ კერტისი|ჰებერ კერტისს]] შორის [[1920]] წელს გამართული დიდი დებატების შემდეგ,<ref name="shapley_curtis" /> [[ედუინ ჰაბლი]]ს [[1923]] წელს ჩატარებულმა დაკვირვებებმა აჩვენა, რომ ირმის ნახტომი მრავალი გალაქტიკიდან მხოლოდ ერთ-ერთი იყო. == აგებულება და სტრუქტურა == გალაქტიკა შედგება ელიფსური ფორმის ცენტრისგან, რომელიც გარშემორტყმულია გაზისა და კოსმოსური მტვრის დისკით, ხოლო ვარსკვლავები ქმნიან ოთხ მკაფიო სპირალისებურ მკლავს. ირმის ნახტომის დიამეტრი დაახლოებით 30 ათასი [[პარსეკი]]ა (100 000 [[სინათლის წელი]]) და მისი სისქე კი დაახლოებით 1000 სინათლის წელიწადია. გალაქტიკა შეიცავს სულ მცირე 200 მილიარდ ვარსკვლავს (თანამედროვე შეფასება მერყეობს 200-დან 400 მილიარდ ვარსკვლავამდე). 2009 წლის იანვარის მონაცემებით გალაქტიკის მასა არის მზის მასის 3×10¹², ანუ 6×10⁴² კგ. მისი ძირითადი მასა მოდის არა ვარსკვლავებისა და ვარსკვლავთშორისი აირის, არამედ უჩინარი [[შავი მატერია|შავი მატერიის]] [[გალაქტიკის ჰალო|ჰალოზე]]. === გალაქტიკის ცენტრი === {{მთავარი|გალაქტიკის ცენტრი}} გალაქტიკის ცენტრი არის ამოზნექილი და სიგანეში დაახლოებით 8 ათასი პარსეკია. მის ცენტრში მდებარეობს [[ზემასიური შავი ხვრელი]] ([[მშვილდოსანი A*]]), რომლის გარშემო ბრუნავს საშუალო მასის [[შავი ხვრელი]]. მათი ერთობლივი გრავიატაცია აიძულებს მათ გარშემო მყოფ ვარსკვლავებს იბრუნონ უჩვეულო ტრაექტორიაზე. === მკლავები === ირმის ნახტომი ეკუთვნის სპირალურ გალაქტიკებს, რაც ნიშნავს რომ მას გააჩნია სპირალური მკლავები. ყოველი მკლავი წარმოადგენს [[ლოგარითმული სპირალი|ლოგარითმულ სპირალს]] 12 გრადუსიანი დახრით. მიჩნეულია რომ არსებობს ოთხი ძირითადი მკლავი. [[ფაილი:Milky Way Spiral Arm Georgian.svg|thumb|right|260px|გალაქტიკის მკლავები]] {|class="wikitable" |- !ფერი !მკლავი |- |style="background-color: #00BFBF"| |[[პერსევსის მკლავი]] (Perseus Arm) |- |style="background-color: #0000FF"| |[[გედის მკლავი]] (Norma-Cygnus Arm) |- |style="background-color: #008000"| |[[ცენტავრის მკლავი]] (Scutum-Crux Arm) |- |style="background-color: #FF0000"| |[[მშვილდოსანის მკლავი]] (Sagittarius Arm) |- |colspan="2" style="text-align:center;"|''არსებობს ორი მცირე მკლავი, მათ შორის:'' |- |style="background-color: #996600"| |[[ორიონის მკლავი]] (Orion Arm; სადაც ჩვენი [[მზის სისტემა]] მდებარეობს) |} === ჰალო === გალაქტიკის ჰალოს აქვს სფეროსებური ფორმა დაახლოებით 5-10 ათასი [[სინათლის წელიწადი]]ს დიამეტრით და მისი ტემპერატურა დაახლოებით 5×10⁵ [[კელვინი]]ა. == პანორამა == {{პანორამა|360-degree Panorama of the Southern Sky.jpg|1500px}} == იხილეთ აგრეთვე == {{პორტალი|ასტრონომია}} * [[გალაქტიკის ჰალო]] * [[ირმის ნახტომის სახელების სია]] * [[გალაქტიკა]] ==სქოლიო== {{Reflist|refs= <ref name="ენციკლოპედია">{{ქსე|5|225||არა}}</ref> <ref name=":001" >{{Cite web |title=Laniakea: Our home supercluster | date=September 3, 2014 |url=https://www.youtube.com/watch?v=rENyyRwxpHo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140904162040/http://www.youtube.com/watch?v=rENyyRwxpHo |archive-date=September 4, 2014 |publisher=YouTube}}</ref> <ref name=":002" >{{Cite journal |last1=Tully |first1=R. Brent |last2=Courtois |first2=Hélène |last3=Hoffman |first3=Yehuda |last4=Pomarède |first4=Daniel |display-authors=1 |date=September 4, 2014 |title=The Laniakea supercluster of galaxies |journal=Nature |volume=513 |issue=7516 |pages=71–73 |arxiv=1409.0880 |bibcode=2014Natur.513...71T |doi=10.1038/nature13674 |pmid=25186900 |s2cid=205240232}}</ref> <ref name=":003" >{{Cite web |title=Milky Way |url=http://www.bbc.co.uk/science/space/universe/key_places/milky_way |archive-url=https://web.archive.org/web/20120302071454/http://www.bbc.co.uk/science/space/universe/key_places/milky_way |archive-date=March 2, 2012 |publisher=[[BBC]]}}</ref> <ref name=":004" >{{Cite web |title=How Many Stars in the Milky Way? |url=http://asd.gsfc.nasa.gov/blueshift/index.php/2015/07/22/how-many-stars-in-the-milky-way/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160125140109/http://asd.gsfc.nasa.gov/blueshift/index.php/2015/07/22/how-many-stars-in-the-milky-way/ |archive-date=January 25, 2016 |website=NASA Blueshift}}</ref> <ref name="Space-20130102">{{cite news |author=<!--Not stated--> |title=100 Billion Alien Planets Fill Our Milky Way Galaxy: Study |url=http://www.space.com/19103-milky-way-100-billion-planets.html |date=January 2, 2013 |work=[[Space.com]] |access-date=January 3, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130103060601/http://www.space.com/19103-milky-way-100-billion-planets.html |archive-date=January 3, 2013}}</ref> <ref name="NYT-20220131">{{Cite news |last=Overbye |first=Dennis |author-link=Dennis Overbye |date=January 31, 2022 |title=An Electrifying View of the Heart of the Milky Way – A new radio-wave image of the center of our galaxy reveals all the forms of frenzy that a hundred million or so stars can get up to. |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2022/01/31/science/milky-way.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 1, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220131224108/https://www.nytimes.com/2022/01/31/science/milky-way.html |archive-date=January 31, 2022}}</ref> <ref name="ARX-20220128">{{Cite journal |last=Heyood, I. |display-authors=et al. |date=January 28, 2022 |title=The 1.28 GHz MeerKAT Galactic Center Mosaic |journal=The Astrophysical Journal |volume=925 |issue=2 |page=165 |arxiv=2201.10541 |bibcode=2022ApJ...925..165H |doi=10.3847/1538-4357/ac449a |s2cid=246275657 |doi-access=free}}</ref> <ref name="HD_140283_(arXiv)">{{Cite journal |last1=Bond|first1=H.E. |last2=Nelan|first2=E. P. |last3=VandenBerg|first3=D. A. |last4=Schaefer|first4=G. H. |last5=Harmer|first5=D. |date=February 13, 2013 |title=HD 140283: A Star in the Solar Neighborhood that Formed Shortly After the Big Bang |journal=The Astrophysical Journal |volume=765 |issue=1 |pages=L12 |arxiv=1302.3180 |bibcode=2013ApJ...765L..12B |doi=10.1088/2041-8205/765/1/L12 |s2cid=119247629}}</ref> <ref name=":005" >{{Cite news |title=Milky Way Galaxy: Facts About Our Galactic Home |url=http://www.space.com/19915-milky-way-galaxy.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170321063305/http://www.space.com/19915-milky-way-galaxy.html |archive-date=March 21, 2017 |access-date=April 8, 2017 |work=Space.com}}</ref> <ref name="frebel">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Frebel |first1=A. |last2=Christlieb |first2=N. |last3=Norris |first3=J. E. |last4=Thom |first4=C. |last5=Beers |first5=T. C. |last6=Rhee |first6=J. |doi=10.1086/518122 |title=Discovery of HE 1523-0901, a strongly ''r''-process-enhanced metal-poor star with detected uranium |journal=The Astrophysical Journal |volume=660 |issue=2 |pages=L117 |year=2007 |bibcode=2007ApJ...660L.117F |arxiv=astro-ph/0703414 |s2cid=17533424 }}</ref> <!-- <ref name="Jankowski">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=Wp6E3y-58LkC&pg=PT6 |first1=Connie |last1=Jankowski |title=Pioneers of Light and Sound |page=6 |isbn=978-0-7565-4306-8 |publisher=Compass Point Books |date=2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161120142012/https://books.google.com/books?id=Wp6E3y-58LkC&pg=PT6 |archive-date=November 20, 2016}}</ref> --> <ref name=pasachoff1994>{{cite book |last1=Pasachoff |first1=Jay M. |author-link=Jay Pasachoff |title=Astronomy: From the Earth to the Universe |publisher=Harcourt School |date=1994 |isbn=978-0-03-001667-7 |page=500}}</ref> <ref name=steinicke_sakiel2007>{{cite book |first1=Wolfgang |last1=Steinicke |first2=Richard |last2=Jakiel |title=Galaxies and how to observe them |series=Astronomers' observing guides |publisher=Springer |date=2007 |isbn=978-1-85233-752-0 |page=[https://archive.org/details/galaxieshowtoobs0000stei/page/94 94] |url=https://archive.org/details/galaxieshowtoobs0000stei |url-access=registration}}</ref> <ref name="ask-astro">{{cite news |last1=Coffey |first1=Jeffrey |work=Universe Today |title=How big is the Milky Way? |url=http://www.universetoday.com/75691/how-big-is-the-milky-way/ |access-date=November 28, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130924002929/http://www.universetoday.com/75691/how-big-is-the-milky-way/ |archive-date=September 24, 2013}}</ref> <ref name="nbcnews1">{{cite press release |author=David Freeman |title=The Milky Way galaxy may be much bigger than we thought |url=https://www.nbcnews.com/mach/science/milky-way-galaxy-may-be-much-bigger-we-thought-ncna876966 |date=May 25, 2018 |publisher=[[CNBC]] |access-date=August 13, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180813182050/https://www.nbcnews.com/mach/science/milky-way-galaxy-may-be-much-bigger-we-thought-ncna876966 |archive-date=August 13, 2018 |url-status=live}}</ref> <ref name="rpi2015">{{cite press release |author=Mary L. Martialay |title=The Corrugated Galaxy{{snd}}Milky Way May Be Much Larger Than Previously Estimated |url=http://news.rpi.edu/content/2015/03/09/rippling-milky-way-may-be-much-larger-previously-estimated |date=March 11, 2015 |publisher=[[Rensselaer Polytechnic Institute]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20150313123405/http://news.rpi.edu/content/2015/03/09/rippling-milky-way-may-be-much-larger-previously-estimated |archive-date=March 13, 2015}}</ref> <ref name="croswell2020">{{cite news |url=https://www.sciencenews.org/article/astronomers-have-found-edge-milky-way-size |title=Astronomers have found the edge of the Milky Way at last |work=ScienceNews |first=Ken |last=Croswell |date=March 23, 2020 |access-date=March 27, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200324214927/https://www.sciencenews.org/article/astronomers-have-found-edge-milky-way-size |archive-date=March 24, 2020 |url-status=live}}</ref> <ref name="dearson2020">{{cite journal |last=Dearson |first=Alis J. |arxiv=2002.09497 |title=The Edge of the Galaxy |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |date=2020 |volume=496 |issue=3 |pages=3929–3942 |doi=10.1093/mnras/staa1711 |doi-access=free |bibcode=2020MNRAS.496.3929D |s2cid=211259409 }}</ref> <ref name=villard20120111>{{cite news |first=Ray |last=Villard |title=The Milky Way Contains at Least 100 Billion Planets According to Survey |publisher=HubbleSite.org |date=January 11, 2012 |url=http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2012/07/full/ |access-date=January 11, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140723213047/http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2012/07/full/ |archive-date=July 23, 2014}}</ref> <ref name=frommert_kronberg2005>{{cite web |last1=Frommert |first1=H. |last2=Kronberg |first2=C. |date=August 25, 2005 |url=http://messier.seds.org/more/mw.html |title=The Milky Way Galaxy |publisher=SEDS |access-date=May 9, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070512093341/http://seds.org/MESSIER/more/mw.html |archive-date=May 12, 2007}}</ref> <ref name=young2006>{{cite magazine |last=Young |first=Kelly |date=June 6, 2006 |url=https://www.newscientist.com/article/dn9282-andromeda-galaxy-hosts-a-trillion-stars.html |title=Andromeda Galaxy hosts a trillion stars |magazine=New Scientist |access-date=June 8, 2006 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110105061511/http://www.newscientist.com/article/dn9282-andromeda-galaxy-hosts-a-trillion-stars.html |archive-date=January 5, 2011}}</ref> <ref name=wethington2010>{{cite web |url=http://www.universetoday.com/guide-to-space/milky-way/how-many-stars-are-in-the-milky-way/ |title=How Many Stars are in the Milky Way? |first1=Nicholos |last1=Wethington |access-date=April 9, 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100327200757/http://www.universetoday.com/guide-to-space/milky-way/how-many-stars-are-in-the-milky-way/ |archive-date=March 27, 2010}}</ref> <ref name="science312_1773">{{Cite journal |last1=Levine |first1=E. S. |last2=Blitz |first2=L. |last3=Heiles |first3=C. |doi=10.1126/science.1128455 |title=The spiral structure of the outer Milky Way in hydrogen |journal=Science |volume=312 |issue=5781 |pages=1773–1777 |year=2006 |bibcode=2006Sci...312.1773L |arxiv=astro-ph/0605728 |pmid=16741076 |s2cid=12763199 }}</ref> <ref name=araa28_215>{{Cite journal |last1=Dickey |first1=J. M. |last2=Lockman |first2=F. J. |doi=10.1146/annurev.aa.28.090190.001243 |title=H I in the Galaxy |journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics |volume=28 |pages=215–259 |year=1990 |bibcode=1990ARA&A..28..215D }}</ref> <ref name=apj702_1472>{{Cite journal |last1=Savage |first1=B. D. |last2=Wakker |first2=B. P. |doi=10.1088/0004-637X/702/2/1472 |title=The extension of the transition temperature plasma into the lower galactic halo |journal=The Astrophysical Journal |volume=702 |issue=2 |pages=1472–1489 |year=2009 |bibcode=2009ApJ...702.1472S |arxiv=0907.4955|s2cid=119245570 }}</ref> <ref name="Nature-20120111">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Cassan |first1=A. |last2=Kubas |first2=D. |last3=Beaulieu |first3=J. -P. |last4=Dominik |first4=M. |last5=Horne |first5=K. |last6=Greenhill |first6=J. |last7=Wambsganss |first7=J. |last8=Menzies |first8=J. |last9=Williams |first9=A. |last10=Jørgensen |doi=10.1038/nature10684 |first10=U. G. |last11=Udalski |first11=A. |last12=Bennett |first12=D. P. |last13=Albrow |first13=M. D. |last14=Batista |first14=V. |last15=Brillant |first15=S. |last16=Caldwell |first16=J. A. R. |last17=Cole |first17=A. |last18=Coutures |first18=C. |last19=Cook |first19=K. H. |last20=Dieters |first20=S. |last21=Prester |first21=D. D. |last22=Donatowicz |first22=J. |last23=Fouqué |first23=P. |last24=Hill |first24=K. |last25=Kains |first25=N. |last26=Kane |first26=S. |last27=Marquette |first27=J. -B. |last28=Martin |first28=R. |last29=Pollard |first29=K. R. |last30=Sahu |first30=K. C. |title=One or more bound planets per Milky Way star from microlensing observations |journal=Nature |volume=481 |issue=7380 |pages=167–169 |date=January 11, 2012 |pmid=22237108 |bibcode=2012Natur.481..167C |arxiv=1202.0903 |s2cid=2614136}}</ref> <ref name=borenstein2011>{{cite news |last=Borenstein |first=Seth |archive-date=February 22, 2011 |date=February 19, 2011 |archive-url=https://archive.today/20110222025002/https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2011/02/19/AR2011021902211.html |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2011/02/19/AR2011021902211.html |title=Cosmic census finds crowd of planets in our galaxy |agency=[[Associated Press]] |newspaper=[[The Washington Post]] }}</ref> <ref name=nasa20110526>{{cite web |url=http://planetquest.jpl.nasa.gov/news/freePlanet.cfm |title=Free-Floating Planets May be More Common Than Stars |date=February 18, 2011 |publisher=NASA's Jet Propulsion Laboratory |location=Pasadena, CA |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522090224/http://planetquest.jpl.nasa.gov/news/freePlanet.cfm |archive-date=May 22, 2011 |quote=The team estimates there are about twice as many of them as stars. }}</ref> <ref name=arxiv0909.3857>{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Sale |first1=S. E. |last2=Drew |first2=J. E. |last3=Knigge |first3=C. |last4=Zijlstra |first4=A. A. |last5=Irwin |first5=M. J. |last6=Morris |first6=R. A. H. |last7=Phillipps |first7=S. |last8=Drake |first8=J. J. |last9=Greimel |first9=R. |doi=10.1111/j.1365-2966.2009.15746.x |title=The structure of the outer Galactic disc as revealed by IPHAS early A stars |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=402 |issue=2 |pages=713–723 |year=2010 |doi-access=free |bibcode=2010MNRAS.402..713S |arxiv=0909.3857 |s2cid=12884630}}</ref> <ref name=mnras371_1_108>{{Cite journal |last1=Connors |first1=Tim W. |last2=Kawata |first2=Daisuke |last3=Gibson |first3=Brad K. |title=N-body simulations of the Magellanic stream |doi=10.1111/j.1365-2966.2006.10659.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=371 |issue=1 |pages=108–120 |year=2006 |doi-access=free |arxiv=astro-ph/0508390 |bibcode=2006MNRAS.371..108C |s2cid=15563258}}</ref> <ref name=coffey>{{cite web |url=http://www.universetoday.com/guide-to-space/the-universe/absolute-magnitude/ |title=Absolute Magnitude |first1=Jerry |last1=Coffey |archive-url=https://web.archive.org/web/20110913181441/http://www.universetoday.com/41041/absolute-magnitude/ |archive-date=September 13, 2011 |date=May 11, 2017}}</ref> <ref name="Karachentsevetal2006">{{Cite journal |last1=Karachentsev |first1=I. D. |last2=Kashibadze |first2=O. G. |doi=10.1007/s10511-006-0002-6 |title=Masses of the local group and of the M81 group estimated from distortions in the local velocity field |journal=Astrophysics |volume=49 |issue=1 |pages=3–18 |year=2006 |bibcode=2006Ap.....49....3K |s2cid=120973010}}</ref> <ref name="mass">{{cite web |last1=Vayntrub |first1=Alina |date=2000 |url=http://hypertextbook.com/facts/2000/AlinaVayntrub.shtml |title=Mass of the Milky Way |work=The Physics Factbook |access-date=May 9, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140813125916/http://hypertextbook.com/facts/2000/AlinaVayntrub.shtml |archive-date=August 13, 2014}}</ref> <ref name="galmass">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Battaglia |first1=G. |last2=Helmi |first2=A. |last3=Morrison |first3=H. |last4=Harding |first4=P. |last5=Olszewski |first5=E. W. |last6=Mateo |first6=M. |last7=Freeman |first7=K. C. |last8=Norris |first8=J. |last9=Shectman |first9=S. A. |title=The radial velocity dispersion profile of the Galactic halo: Constraining the density profile of the dark halo of the Milky Way |doi=10.1111/j.1365-2966.2005.09367.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |pages=433–442 |year=2005 |arxiv=astro-ph/0506102 |bibcode=2005MNRAS.364..433B |volume=364 |issue=2 |doi-access=free |s2cid=15562509}}</ref> <ref name=apjl_1_l72>{{Cite journal |last1=Shen |first1=J. |last2=Rich |first2=R. M. |last3=Kormendy |first3=J. |last4=Howard |first4=C. D. |last5=De Propris |first5=R. |last6=Kunder |first6=A. |doi=10.1088/2041-8205/720/1/L72 |title=Our Milky Way As a Pure-Disk Galaxy{{snd}}A Challenge for Galaxy Formation |journal=The Astrophysical Journal |volume=720 |issue=1 |pages=L72–L76 |year=2010 |pmid= |pmc= |arxiv=1005.0385 |bibcode=2010ApJ...720L..72S |s2cid=118470423}}</ref> <ref name=nrao20090105>{{cite press release |first1=Dave |last1=Finley |first2=David |last2=Aguilar |title=Milky Way a Swifter Spinner, More Massive, New Measurements Show |publisher=National Radio Astronomy Observatory |date=January 5, 2009 |url=http://www.nrao.edu/pr/2009/mwrotate/ |access-date=January 20, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140808002256/http://www.nrao.edu/pr/2009/mwrotate/ |archive-date=August 8, 2014}}</ref> <ref name="reid2009">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Reid |first1=M. J. |last2=Menten |first2=K. M. |last3=Zheng |first3=X. W. |last4=Brunthaler |first4=A. |last5=Moscadelli |first5=L. |last6=Xu |first6=Y. |last7=Zhang |first7=B. |last8=Sato |first8=M. |last9=Honma |first9=M. |title=Trigonometric parallaxes of massive star-forming regions. VI. Galactic structure, fundamental parameters, and noncircular motions |doi=10.1088/0004-637X/700/1/137 |journal=The Astrophysical Journal |volume=700 |issue=1 |pages=137–148 |year=2009 |bibcode=2009ApJ...700..137R |arxiv=0902.3913 |s2cid=11347166 }}</ref> <ref name="gnedin2010">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Gnedin |first1=O. Y. |last2=Brown |first2=W. R. |last3=Geller |first3=M. J. |last4=Kenyon |first4=S. J. |title=The mass profile of the Galaxy to 80 kpc |doi=10.1088/2041-8205/720/1/L108 |journal=The Astrophysical Journal |volume=720 |issue=1 |pages=L108–L112 |year=2010 |bibcode=2010ApJ...720L.108G |arxiv=1005.2619 |s2cid=119245657}}</ref> <ref name=McMillan2011>{{Cite journal |last1=McMillan |first1=P. J. |title=Mass models of the Milky Way |doi=10.1111/j.1365-2966.2011.18564.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=414 |issue=3 |pages=2446–2457 |date=July 2011 |doi-access=free |bibcode=2011MNRAS.414.2446M |arxiv=1102.4340 |s2cid=119100616}}</ref> <ref name="McMillan2016">{{cite journal |last1=McMillan |first1=Paul J. |title=The mass distribution and gravitational potential of the Milky Way |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |date=February 11, 2017 |volume=465 |issue=1 |pages=76–94 |doi=10.1093/mnras/stw2759 |doi-access=free |arxiv=1608.00971 |bibcode=2017MNRAS.465...76M |s2cid=119183093}}</ref> <ref name=ssr100_1_129>{{Cite journal |last1=Gerhard |first1=O. |title=Mass distribution in our Galaxy |journal=Space Science Reviews |volume=100 |issue=1/4 |pages=129–138 |doi=10.1023/A:1015818111633 |bibcode=2002SSRv..100..129G |arxiv=astro-ph/0203110 |year=2002 |s2cid=42162871}}</ref> <ref name="fn3">{{cite magazine |first=Maggie |last=McKee |title=Bar at Milky Way's heart revealed |magazine=New Scientist |date=August 16, 2005 |url=https://www.newscientist.com/article/dn7854--bar-at-milky-ways-heart-revealed.html |access-date=June 17, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141009132952/http://www.newscientist.com/article/dn7854--bar-at-milky-ways-heart-revealed.htm#.VDaN5_l_uVA |archive-date=October 9, 2014}}</ref> <ref name="Galactic bulge">{{cite news |last1=Grant |first1=J. |last2=Lin |first2=B. |title=The Stars of the Milky Way |date=2000 |url=http://members.fcac.org/~sol/chview/chv5.htm |publisher=Fairfax Public Access Corporation |access-date=May 9, 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070611185732/http://members.fcac.org/~sol/chview/chv5.htm |archive-date=June 11, 2007}}</ref> <ref name=ReideaSgrb2009>{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Reid |first1=M. J. |last2=Menten |first2=K. M. |last3=Zheng |first3=X. W. |last4=Brunthaler |first4=A. |last5=Xu |first5=Y. |title=A trigonometric parallax of Sgr B2 |doi=10.1088/0004-637X/705/2/1548 |journal=The Astrophysical Journal |volume=705 |issue=2 |pages=1548–1553 |date=November 2009 |bibcode=2009ApJ...705.1548R |arxiv=0908.3637|s2cid=1916267 }}</ref> <ref name="vanhollebeke09">{{Cite journal |last1=Vanhollebeke |first1=E. |last2=Groenewegen |first2=M. A. T. |last3=Girardi |first3=L. |title=Stellar populations in the Galactic bulge. Modelling the Galactic bulge with TRILEGAL |doi=10.1051/0004-6361/20078472 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=498 |issue=1 |pages=95–107 |date=April 2009 |bibcode=2009A&A...498...95V |arxiv=0903.0946|s2cid=125177722 }}</ref> <ref name="majaess10">{{cite journal |last1=Majaess |first1=D. |date=March 2010 |page=55 |volume=60 |issue=1 |journal=Acta Astronomica |title=Concerning the Distance to the Center of the Milky Way and Its Structure |bibcode=2010AcA....60...55M |arxiv=1002.2743}}</ref> <ref name=Jones2004>{{cite book |title=An Introduction to Galaxies and Cosmology |pages=50–51 |publisher=Cambridge University Press |date=2004 |isbn=978-0-521-54623-2 |first1=Mark H. |last1=Jones |first2=Robert J. |last2=Lambourne |first3=David John |last3=Adams |url=https://books.google.com/books?id=36K1PfetZegC&pg=PA50 |access-date=August 23, 2020 |archive-date=March 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326143523/https://books.google.com/books?id=36K1PfetZegC&pg=PA50 |url-status=live }}</ref> <ref name=boehle2016>{{cite journal |last1=Boehle |first1=A. |title=An Improved Distance and Mass Estimate for SGR A* from a Multistar Orbit Analysis |last2=Ghez |first2=A. M. |last3=Schödel |first3=R. |last4=Meyer |first4=L. |last5=Yelda |first5=S. |last6=Albers |first6=S. |last7=Martinez |first7=G. D. |last8=Becklin |first8=E. E. |last9=Do |first9=T.|last10=Lu|first10=J. R. |last11=Matthews |first11=K. |last12=Morris |first12=M. R. |last13=Sitarski |first13=B. |last14=Witzel |first14=G. |journal=The Astrophysical Journal |date=October 3, 2016 |volume=830 |issue=1 |page=17 |doi=10.3847/0004-637X/830/1/17 |arxiv=1607.05726 |bibcode=2016ApJ...830...17B |hdl=10261/147803 |s2cid=307657 |url=https://authors.library.caltech.edu/70841/1/Boehle_2016_ApJ_830_17.pdf |access-date=July 31, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171202115020/https://authors.library.caltech.edu/70841/1/Boehle_2016_ApJ_830_17.pdf |archive-date=December 2, 2017 |url-status=live |doi-access=free }}</ref> <ref name="Gillessen2016">{{cite journal |last1=Gillessen |first1=Stefan |last2=Plewa |first2=Philipp |last3=Eisenhauer |first3=Frank |last4=Sari |first4=Re'em |last5=Waisberg |first5=Idel |last6=Habibi |first6=Maryam |last7=Pfuhl |first7=Oliver |last8=George |first8=Elizabeth |last9=Dexter |first9=Jason|last10=von Fellenberg|first10=Sebastiano |last11=Ott |first11=Thomas |last12=Genzel |first12=Reinhard |title=An Update on Monitoring Stellar Orbits in the Galactic Center |date=November 28, 2016 |arxiv=1611.09144 |doi=10.3847/1538-4357/aa5c41 |volume=837 |issue=1 |journal=The Astrophysical Journal |page=30 |bibcode=2017ApJ...837...30G|s2cid=119087402 |doi-access=free }}</ref> <ref name=apj692_2_1075>{{Cite journal |display-authors=1 |doi=10.1088/0004-637X/692/2/1075 |last1=Gillessen |first1=S. |last2=Eisenhauer |first2=F. |last3=Trippe |first3=S. |last4=Alexander |first4=T. |last5=Genzel |first5=R. |last6=Martins |first6=F. |last7=Ott |first7=T. |title=Monitoring stellar orbits around the massive black hole in the Galactic Center |journal=[[Astrophysical Journal]] |volume=692 |issue=2 |pages=1075–1109 |arxiv=0810.4674 |year=2009 |bibcode=2009ApJ...692.1075G|s2cid=1431308 }}</ref> <ref name=apj689_2_1044>{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Ghez |first1=A. M. |last2=Salim |first2=S. |last3=Weinberg |first3=N. N. |last4=Lu |first4=J. R. |last5=Do |first5=T. |last6=Dunn |first6=J. K. |last7=Matthews |first7=K. |last8=Morris |first8=M. R. |last9=Yelda |first9=S. | last10=Becklin |doi=10.1086/592738 | first10=E. E. |last11=Kremenek |first11=T. |last12=Milosavljevic |first12=M. |last13=Naiman |first13=J. |title=Measuring distance and properties of the Milky Way's central supermassive black hole with stellar orbits |journal=The Astrophysical Journal |volume=689 |issue=2 |pages=1044–1062 |date=December 2008 |bibcode=2008ApJ...689.1044G |arxiv=0808.2870|s2cid=18335611 }}</ref> <ref name=blandford1999>{{cite conference |first=R. D. |last=Blandford |title=Origin and Evolution of Massive Black Holes in Galactic Nuclei |conference=Galaxy Dynamics, proceedings of a conference held at Rutgers University, ASP Conference Series |location=Rutgers University |date=August 8–12, 1998 |volume=182 |publication-date=August 1999 |bibcode=1999ASPC..182...87B |arxiv=astro-ph/9906025}}</ref> <ref name=frolov_zelnikov2011>{{cite book |first1=Valeri P. |last1=Frolov |first2=Andrei |last2=Zelnikov |title=Introduction to Black Hole Physics |publisher=Oxford University Press |date=2011 |pages=11, 36 |isbn=978-0-19-969229-3 |url=https://books.google.com/books?id=r_l5AK9DdXsC&pg=PA34 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160810210832/https://books.google.com/books?id=r_l5AK9DdXsC&lpg=PA34 |archive-date=August 10, 2016}}</ref> <ref name="Cabrera-Lavers08">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Cabrera-Lavers |first1=A. |last2=González-Fernández |first2=C. |last3=Garzón |first3=F. |last4=Hammersley |first4=P. L. |last5=López-Corredoira |first5=M. |title=The long Galactic bar as seen by UKIDSS Galactic plane survey |doi=10.1051/0004-6361:200810720 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=491 |issue=3 |pages=781–787 |date=December 2008 |bibcode=2008A&A...491..781C |arxiv=0809.3174|s2cid=15040792 }}</ref> <ref name="nishiyama06">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Nishiyama |first1=S. |last2=Nagata |first2=T. |last3=Baba |first3=D. |last4=Haba |first4=Y. |last5=Kadowaki |first5=R. |last6=Kato |first6=D. |last7=Kurita |first7=M. |last8=Nagashima |first8=C. |last9=Nagayama |first9=T. |doi=10.1086/429291 |title=A distinct structure inside the Galactic bar |journal=The Astrophysical Journal |volume=621 |issue=2 |pages=L105 |year=2005 |bibcode=2005ApJ...621L.105N |arxiv=astro-ph/0502058 |s2cid=399710 }}</ref> <ref name="alcock98">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Alcock |first1=C. |last2=Allsman |first2=R. A. |last3=Alves |first3=D. R. |last4=Axelrod |first4=T. S. |last5=Becker |first5=A. C. |last6=Basu |first6=A. |last7=Baskett |first7=L. |last8=Bennett |first8=D. P. |last9=Cook |first9=K. H. |title=The RR Lyrae population of the Galactic Bulge from the MACHO database: mean colors and magnitudes |doi=10.1086/305017 |journal=The Astrophysical Journal |volume=492 |issue=2 |pages=190–199 |year=1998 |bibcode=1998ApJ...492..190A |doi-access=free }}</ref> <ref name="kunder08">{{Cite journal |last1=Kunder |first1=A. |last2=Chaboyer |first2=B. |doi=10.1088/0004-6256/136/6/2441 |title=Metallicity analysis of Macho Galactic Bulge RR0 Lyrae stars from their light curves |journal=The Astronomical Journal |volume=136 |issue=6 |pages=2441–2452 |year=2008 |bibcode=2008AJ....136.2441K |arxiv=0809.1645|s2cid=16046532 }}</ref> <ref name="Drimmel2000">{{cite journal |last1=Drimmel |first1=R. |title=Evidence for a two-armed spiral in the Milky Way |journal=Astronomy & Astrophysics |date=2000 |volume=358 |pages=L13–L16 |bibcode=2000A&A...358L..13D |arxiv=astro-ph/0005241}}</ref> <ref name="fn14">{{cite web |author=<!--Not stated--> |date=September 12, 2005 |url=http://www.bu.edu/galacticring/new_introduction.htm |title=Introduction: Galactic Ring Survey |publisher=Boston University |access-date=May 10, 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070713165515/http://www.bu.edu/galacticring/new_introduction.htm |archive-date=July 13, 2007}}</ref> <ref name="COBE1993">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Kogut |first1=Alan |last2=Lineweaver |first2=C. |last3=Smoot |first3=G. F. |last4=Bennett |first4=C. L. |last5=Banday |first5=A. |last6=Boggess |first6=N. W. |last7=Cheng |first7=E. S. |last8=De Amici |first8=G. |last9=Fixsen |first9=D. J. | last10=Hinshaw | first10=G. |last11=Jackson |first11=P. D. |last12=Janssen |first12=M. |last13=Keegstra |first13=P. |last14=Loewenstein |first14=K. |last15=Lubin |first15=P. |last16=Mather |first16=J. C. |last17=Tenorio |first17=L. |last18=Weiss |first18=R. |last19=Wilkinson |first19=D. T. | last20=Wright | first20=E. L. |title=Dipole anisotropy in the COBE differential microwave radiometers first-year sky maps |doi=10.1086/173453 |journal=The Astrophysical Journal |volume=419 |pages=1–6 |bibcode=1993ApJ...419....1K |arxiv=astro-ph/9312056 |date=December 10, 1993|s2cid=209835274 }}</ref> <ref name="TaylorCordes">{{Cite journal |last1=Taylor |first1=J. H. |last2=Cordes |first2=J. M. |doi=10.1086/172870 |title=Pulsar distances and the galactic distribution of free electrons |journal=The Astrophysical Journal |volume=411 |page=674 |year=1993 |bibcode=1993ApJ...411..674T|doi-access=free }}</ref> <ref name="Benjamin2005">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Benjamin |first1=R. A. |last2=Churchwell |first2=E. |last3=Babler |first3=B. L. |last4=Indebetouw |first4=R. |last5=Meade |first5=M. R. |last6=Whitney |first6=B. A. |last7=Watson |first7=C. |last8=Wolfire |first8=M. G. |last9=Wolff |first9=M. J. |last10=Ignace |first10=R. |last11=Bania |first11=T. M. |last12=Bracker |first12=S. |last13=Clemens |first13=D. P. |last14=Chomiuk |first14=L. |last15=Cohen |first15=M. |last16=Dickey |first16=J. M. |last17=Jackson |first17=J. M. |last18=Kobulnicky |first18=H. A. |last19=Mercer |first19=E. P. |last20=Mathis |first20=J. S. |last21=Stolovy |first21=S. R. |last22=Uzpen |first22=B. |doi=10.1086/491785 |title=First GLIMPSE results on the stellar structure of the Galaxy |journal=The Astrophysical Journal |volume=630 |issue=2 |pages=L149–L152 |year=2005 |bibcode=2005ApJ...630L.149B |arxiv=astro-ph/0508325 |s2cid=14782284}}</ref> <ref name="russeil03">{{Cite journal |last1=Russeil |first1=D. |doi=10.1051/0004-6361:20021504 |title=Star-forming complexes and the spiral structure of our Galaxy |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=397 |pages=133–146 |year=2003 |bibcode=2003A&A...397..133R |doi-access=free}}</ref> <ref name="churchwell09">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Churchwell |first1=E. |last2=Babler |first2=B. L. |last3=Meade |first3=M. R. |last4=Whitney |first4=B. A. |last5=Benjamin |first5=R. |last6=Indebetouw |first6=R. |last7=Cyganowski |first7=C. |last8=Robitaille |first8=T. P. |last9=Povich |first9=M. |doi=10.1086/597811 |title=The Spitzer/GLIMPSE surveys: a new view of the Milky Way |journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific |volume=121 |issue=877 |pages=213–230 |year=2009 |bibcode=2009PASP..121..213C |s2cid=15529740}}</ref> <ref name="majaess09b">{{cite journal |last1=Majaess |first1=D. J. |last2=Turner |first2=D. G. |last3=Lane |first3=D. J. |journal=The Journal of the American Association of Variable Star Observers |title=Searching Beyond the Obscuring Dust Between the Cygnus-Aquila Rifts for Cepheid Tracers of the Galaxy's Spiral Arms |date=2009 |volume=37 |issue=2 |page=179 |bibcode=2009JAVSO..37..179M |arxiv=0909.0897}}</ref> <ref name="lepine10">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Lépine |first1=J. R. D. |last2=Roman-Lopes |first2=A. |last3=Abraham |first3=Z. |last4=Junqueira |first4=T. C. |last5=Mishurov |first5=Y. N. |title=The spiral structure of the Galaxy revealed by CS sources and evidence for the 4:1 resonance |doi=10.1111/j.1365-2966.2011.18492.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=414 |issue=2 |pages=1607–1616 |year=2011 |doi-access=free |arxiv=1010.1790 |bibcode=2011MNRAS.414.1607L |s2cid=118477787}}</ref> <ref name=two_arms>{{cite conference |last1=Benjamin |first1=R. A. |title=The Spiral Structure of the Galaxy: Something Old, Something New... |work=Massive Star Formation: Observations Confront Theory |date=2008 |publisher=Astronomical Society of the Pacific Conference Series |volume=387 |editor=Beuther, H. |editor2=Linz, H. |editor3=Henning, T. |page=375 |bibcode=2008ASPC..387..375B}}<br />See also {{cite news |url=http://www.space.com/scienceastronomy/080603-aas-spiral-arms.html |title=New Images: Milky Way Loses Two Arms |work=Space.com |access-date=June 4, 2008 |date=June 3, 2008 |last1=Bryner |first1=Jeanna |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080604114615/http://www.space.com/scienceastronomy/080603-aas-spiral-arms.html |archive-date=June 4, 2008}}</ref> <ref name=harris2003>{{cite web |first=William E. |last=Harris |date=February 2003 |url=http://messier.seds.org/xtra/data/mwgc.dat.txt |format=text |title=Catalog of Parameters for Milky Way Globular Clusters: The Database |publisher=SEDS |access-date=May 10, 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120309172430/http://messier.seds.org/xtra/data/mwgc.dat.txt |archive-date=March 9, 2012}}</ref> <ref name=aaa313_119>{{cite journal |display-authors=1 |last1=Dauphole |first1=B. |last2=Geffert |first2=M. |last3=Colin |first3=J. |last4=Ducourant |first4=C. |last5=Odenkirchen |first5=M. |last6=Tucholke |first6=H.-J. |title=The kinematics of globular clusters, apocentric distances and a halo metallicity gradient |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=313 |pages=119–128 |date=September 1996 |bibcode=1996A&A...313..119D}}</ref> <ref name=apj522>{{Cite journal |last1=Gnedin |first1=O. Y. |last2=Lee |first2=H. M. |last3=Ostriker |first3=J. P. |doi=10.1086/307659 |title=Effects of Tidal Shocks on the Evolution of Globular Clusters |journal=The Astrophysical Journal |volume=522 |issue=2 |pages=935–949 |year=1999 |bibcode=1999ApJ...522..935G |arxiv=astro-ph/9806245 |s2cid=11143134 }}</ref> <ref name="fn5">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Ibata |first1=R. |last2=Chapman |first2=S. |last3=Ferguson |first3=A. M. N. |last4=Lewis |first4=G. |last5=Irwin |first5=M. |last6=Tanvir |first6=N. |doi=10.1086/491727 |title=On the accretion origin of a vast extended stellar disk around the Andromeda Galaxy |journal=The Astrophysical Journal |volume=634 |issue=1 |pages=287–313 |year=2005 |bibcode=2005ApJ...634..287I |arxiv=astro-ph/0504164 |s2cid=17803544 }}</ref> <ref name="fn6">{{cite web |url=http://www.solstation.com/x-objects/gal-ring.htm |title=Outer Disk Ring? |publisher=SolStation |access-date=May 10, 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070602133503/http://www.solstation.com/x-objects/gal-ring.htm |archive-date=June 2, 2007}}</ref> <ref name="mcclure-griffiths">{{Cite journal |last1=McClure-Griffiths |first1=N. M. |last2=Dickey |first2=J. M. |last3=Gaensler |first3=B. M. |last4=Green |first4=A. J. |title=A Distant Extended Spiral Arm in the Fourth Quadrant of the Milky Way |doi=10.1086/422031 |journal=The Astrophysical Journal |volume=607 |issue=2 |pages=L127 |year=2004 |arxiv=astro-ph/0404448 |bibcode=2004ApJ...607L.127M|s2cid=119327129 }}</ref> <ref name=overbye2010>{{cite news |first1=Dennis |last1=Overbye |url=https://www.nytimes.com/2010/11/10/science/space/10galaxy.html?ref=science |title=Bubbles of Energy Are Found in Galaxy |work=[[The New York Times]] |date=November 9, 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160110102906/http://www.nytimes.com/2010/11/10/science/space/10galaxy.html?ref=science |archive-date=January 10, 2016}}</ref> <ref name=sz2010>{{cite news |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/GLAST/news/new-structure.html |title=NASA's Fermi Telescope Finds Giant Structure in our Galaxyl |publisher=[[NASA]] |access-date=November 10, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140823224206/http://www.nasa.gov/mission_pages/GLAST/news/new-structure.html |archive-date=August 23, 2014}}</ref> <ref name=apj673_2_864>{{Cite journal |last1=Jurić |first1=M. |last2=Ivezić |first2=Ž. |last3=Brooks |first3=A. |last4=Lupton |first4=R. H. |last5=Schlegel |first5=D. |last6=Finkbeiner |first6=D. |last7=Padmanabhan |first7=N. |last8=Bond |first8=N. |last9=Sesar |first9=B. |last10=Rockosi |first10=C. M. |last11=Knapp |first11=G. R. |last12=Gunn |first12=J. E. |last13=Sumi |first13=T. |last14=Schneider |first14=D. P. |last15=Barentine |first15=J. C. |last16=Brewington |first16=H. J. |last17=Brinkmann |first17=J. |last18=Fukugita |first18=M. |last19=Harvanek |first19=M. |last20=Kleinman |first20=S. J. |last21=Krzesinski |first21=J. |last22=Long |first22=D. |last23=Neilsen |first23=E. H. Jr |last24=Nitta |first24=A. |last25=Snedden |first25=S. A. |last26=York |first26=D. G. |display-authors=1 |doi=10.1086/523619 |title=The Milky Way Tomography with SDSS. I. Stellar Number Density Distribution |journal=The Astrophysical Journal |volume=673 |issue=2 |pages=864–914 |date=February 2008 |bibcode=2008ApJ...673..864J |arxiv=astro-ph/0510520 |s2cid=11935446}}</ref> <ref name=Koupelis_Kuhn2007>{{cite book |title=In Quest of the Universe |first1=Theo |last1=Koupelis |first2=Karl F. |last2=Kuhn |page=[https://archive.org/details/inquestofunivers00koup/page/492 492], Fig. 16–13 |url=https://archive.org/details/inquestofunivers00koup |url-access=registration |isbn=978-0-7637-4387-1 |date=2007 |publisher=Jones & Bartlett Publishers}}</ref> <ref name="fn9">{{cite news |last=English |first=Jayanne|author-link=Jayanne English |date=January 14, 2000 |title=Exposing the Stuff Between the Stars |publisher=Hubble News Desk |url=http://www.ras.ucalgary.ca/CGPS/press/aas00/pr/pr_14012000/pr_14012000map1.html |access-date=May 10, 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070707181147/http://www.ras.ucalgary.ca/CGPS/press/aas00/pr/pr_14012000/pr_14012000map1.html |archive-date=July 7, 2007}}</ref> <ref name="extinction">{{Cite journal |last1=Gillman |first1=M. |last2=Erenler |first2=H. |title=The galactic cycle of extinction |journal=International Journal of Astrobiology |volume=7 |issue=1 |page=17 |year=2008 |doi=10.1017/S1473550408004047 |bibcode=2008IJAsB...7...17G |url=http://oro.open.ac.uk/11603/1/S1473550408004047a.pdf |citeseerx=10.1.1.384.9224 |s2cid=31391193 |access-date=July 31, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190601165347/http://oro.open.ac.uk/11603/1/S1473550408004047a.pdf |archive-date=June 1, 2019 |url-status=live}}</ref> <ref name="overholt_etal">{{Cite journal |last1=Overholt |first1=A. C. |last2=Melott |first2=A. L. |last3=Pohl |first3=M. |title=Testing the link between terrestrial climate change and galactic spiral arm transit |journal=The Astrophysical Journal |volume=705 |issue=2 |pages=L101–L103 |year=2009 |doi=10.1088/0004-637X/705/2/L101 |bibcode=2009ApJ...705L.101O |arxiv=0906.2777|s2cid=734824 }}</ref> <ref name=garlick2002>{{cite book |last=Garlick |first=Mark Antony |title=The Story of the Solar System |publisher=Cambridge University |date=2002 |isbn=978-0-521-80336-6 |page=[https://archive.org/details/storyofsolarsyst00garl/page/46 46] |url=https://archive.org/details/storyofsolarsyst00garl/page/46}}</ref> <ref name=ut20090527>{{cite web |url=http://www.universetoday.com/26749/formation-of-the-milky-way/ |work=Universe Today |title=Formation of the Milky Way |first1=Nicholas |last1=Wethington |date=May 27, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140817161011/http://www.universetoday.com/26749/formation-of-the-milky-way/ |archive-date=August 17, 2014}}</ref> <ref name="Buser">{{Cite journal |last1=Buser |first1=R. |title=The Formation and Early Evolution of the Milky Way Galaxy |doi=10.1126/science.287.5450.69 |bibcode=2000Sci...287...69B |journal=Science |volume=287 |issue=5450 |pages=69–74 |year=2000 |pmid=10615051 }}</ref> <ref name=majaess2009>{{Cite journal |last1=Majaess |first1=D. J. |last2=Turner |first2=D. G. |last3=Lane |first3=D. J. |title=Characteristics of the Galaxy according to Cepheids |doi=10.1111/j.1365-2966.2009.15096.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=398 |pages=263–270 |year=2009 |issue=1 |doi-access=free |bibcode=2009MNRAS.398..263M |arxiv=0903.4206|s2cid=14316644 }}</ref> <ref name=araa35_217>{{Cite journal |last1=Wakker |first1=B. P. |last2=Van Woerden |first2=H. |doi=10.1146/annurev.astro.35.1.217 |title=High-Velocity Clouds |journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics |volume=35 |pages=217–266 |year=1997 |bibcode=1997ARA&A..35..217W |s2cid=117861711 }}</ref> <ref name=apj679_L21>{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Lockman |first1=F. J. |last2=Benjamin |first2=R. A. |last3=Heroux |first3=A. J. |last4=Langston |first4=G. I. |title=The Smith Cloud: A High-Velocity Cloud Colliding with the Milky Way |doi=10.1086/588838 |journal=The Astrophysical Journal |volume=679 |issue=1 |pages=L21–L24 |year=2008 |bibcode=2008ApJ...679L..21L |arxiv=0804.4155|s2cid=118393177 }}</ref> <ref name=science299_5603_65>{{Cite journal |last1=Krauss |first1=L. M. |last2=Chaboyer |first2=B. |title=Age Estimates of Globular Clusters in the Milky Way: Constraints on Cosmology |doi=10.1126/science.1075631 |journal=Science |volume=299 |issue=5603 |pages=65–69 |year=2003 |pmid=12511641 |bibcode=2003Sci...299...65K |s2cid=10814581 }}</ref> <ref name="del_Peloso">{{cite journal |doi=10.1051/0004-6361:20053307 |bibcode=2005A&A...440.1153D |arxiv=astro-ph/0506458 |title=The age of the Galactic thin disk from Th/Eu nucleocosmochronology. III. Extended sample |date=2005 |last1=del Peloso |first1=E. F. |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=440 |issue=3 |pages=1153–1159|s2cid=16484977 }}</ref> <ref name=berkeley20060109>{{cite press release |title=Milky Way Galaxy is warped and vibrating like a drum |publisher=[[University of California, Berkeley]] |date=January 9, 2006 |url=http://www.berkeley.edu/news/media/releases/2006/01/09_warp.shtml |access-date=October 18, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140716013619/http://berkeley.edu/news/media/releases/2006/01/09_warp.shtml |archive-date=July 16, 2014}}</ref> <ref name=wong20000414>{{cite news |first=Janet |last=Wong |title=Astrophysicist maps out our own galaxy's end |publisher=University of Toronto |date=April 14, 2000 |url=http://www.news.utoronto.ca/bin/000414b.asp |access-date=January 11, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070108183824/http://www.news.utoronto.ca/bin/000414b.asp <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date=January 8, 2007}}</ref> <ref name=eo_galaxy>{{cite web |url=http://www.etymonline.com/index.php?term=galaxy |first1=Douglas |last1=Harper |title=galaxy |work=[[Online Etymology Dictionary]] |access-date=May 20, 2012 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120527/http://www.etymonline.com/index.php?term=galaxy |archive-date=May 27, 2012}}</ref> <ref name=jankowski2010>{{cite book |first1=Connie |last1=Jankowski |title=Pioneers of Light and Sound |page=6 |isbn=978-0-7565-4306-8 |publisher=Compass Point Books |date=2010 |url=https://books.google.com/books?id=Wp6E3y-58LkC&pg=PT6 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161120142012/https://books.google.com/books?id=Wp6E3y-58LkC&pg=PT6 |archive-date=November 20, 2016}}</ref> <ref name=eratosthenes1997>{{cite book |author=Eratosthenes |title=Star Myths of the Greeks and Romans: A Sourcebook Containing the Constellations of Pseudo-Eratosthenes and the Poetic Astronomy of Hyginus |editor1-first=Theony |editor1-last=Condos |publisher=Red Wheel/Weiser |date=1997 |isbn=978-1-890482-93-0 |url=https://books.google.com/books?id=4Sp8CaA5HI0C&pg=PA110 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161120164810/https://books.google.com/books?id=4Sp8CaA5HI0C&pg=PA110 |archive-date=November 20, 2016}}</ref> <ref name=Montada>{{cite encyclopedia |first1=Josep Puig |last1=Montada |title=Ibn Bajja |encyclopedia=[[Stanford Encyclopedia of Philosophy]] |url=http://plato.stanford.edu/entries/ibn-bajja |date=September 28, 2007 |access-date=July 11, 2008 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120728/http://plato.stanford.edu/entries/ibn-bajja |archive-date=July 28, 2012}}</ref> <ref name=heidarzadeh2008>{{cite book |first1=Tofigh |last1=Heidarzadeh |pages=[https://archive.org/details/historyphysicalt00heid_599/page/n33 23]–25 |title=A history of physical theories of comets, from Aristotle to Whipple |url=https://archive.org/details/historyphysicalt00heid_599 |url-access=limited |publisher=Springer |date=2008 |isbn=978-1-4020-8322-8}}</ref> <ref name=Livingston>{{Cite journal |first1=John W. |last1=Livingston |title=Ibn Qayyim al-Jawziyyah: A Fourteenth Century Defense against Astrological Divination and Alchemical Transmutation |journal=Journal of the American Oriental Society |volume=91 |issue=1 |date=1971 |pages=96–103 [99] |doi=10.2307/600445 |jstor=600445}}</ref> <ref name=pseudoring>{{Cite journal |first1=A. |last1=Mel'Nik |title=Outer pseudoring in the galaxy |journal=Astronomische Nachrichten |volume=326 |issue=7 |year=2006 |pages=589–605 |doi=10.1002/asna.200585006 |bibcode=2005AN....326Q.599M |arxiv=astro-ph/0510569|s2cid=117118657 }}</ref> <ref name=pseudoring2>{{Cite journal |first1=A. |last1=Mel'Nik |first2=A. |last2=Rautiainen |title=Kinematics of the outer pseudorings and the spiral structure of the Galaxy |journal=Astronomy Letters |volume=35 |issue=9 |date=2005 |pages=609–624 |doi=10.1134/s1063773709090047 |arxiv=0902.3353 |bibcode=2009AstL...35..609M |citeseerx=10.1.1.247.4658|s2cid=15989486 |s2cid-access=free |url=http://lnfm1.sai.msu.ru/~anna/article/AL09p609.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110331210949/http://lnfm1.sai.msu.ru/~anna/article/AL09p609.pdf |archive-date= Mar 31, 2011 }}</ref> <ref name=ragep1993>{{cite book |last1=Ragep |first1=Jamil |title=''Nasir al-Din al-Tusi's Memoir on Astronomy'' (''al-Tadhkira fi 'ilm al-hay' a'') |publisher=Springer-Verlag |location=New York |date=1993 |page=129}}</ref> <!-- <ref name=oconnor_robertson2002>{{cite web |last1=O'Connor |first1=J. J. |last2=Robertson |first2=E. F. |date=November 2002 |url=http://www-gap.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Galileo.html |title=Galileo Galilei |publisher=University of St. Andrews |access-date=January 8, 2007 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120530/http://www-gap.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Galileo.html |archive-date=May 30, 2012}}</ref> --> <ref name="our_galaxy">{{cite web |last1=Evans |first1=J. C. |date=November 24, 1998 |url=http://physics.gmu.edu/~jevans/astr103/CourseNotes/ECText/ch20_txt.htm |title=Our Galaxy |publisher=George Mason University |access-date=January 4, 2007 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120630/http://physics.gmu.edu/~jevans/astr103/CourseNotes/ECText/ch20_txt.htm |archive-date=June 30, 2012}}</ref> <ref name=mactutor_albirundi>{{MacTutor Biography | id=Al-Biruni | title=Abu Rayhan Muhammad ibn Ahmad al-Biruni }}<!--source supports this comment, but the source is not published--></ref> <ref name=abbey>{{cite web |last=Abbey |first=Lenny |url=http://labbey.com/Telescopes/Parsontown.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20130519124426/http://labbey.com/Telescopes/Parsontown.html |title=The Earl of Rosse and the Leviathan of Parsontown |publisher=The Compleat Amateur Astronomer |access-date=January 4, 2007 |archive-date=May 19, 2013}}</ref> <ref name=pasp100_6>{{Cite journal |last1=Curtis |first1=H. D. |author-link=Heber Doust Curtis |doi=10.1086/132128 |title=Novae in spiral nebulae and the Island Universe Theory |journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific |volume=100 |pages=6–7 |year=1988 |bibcode=1988PASP..100....6C |doi-access=free }}</ref> <ref name=weaver>{{cite web |first=Harold F. |last=Weaver |url=http://www.nap.edu/readingroom/books/biomems/rtrumpler.html |title=Robert Julius Trumpler |publisher=National Academy of Sciences |access-date=January 5, 2007 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120604/http://www.nap.edu/readingroom/books/biomems/rtrumpler.html |archive-date=June 4, 2012}}</ref> <ref name=apj69_103>{{Cite journal |last1=Hubble |first1=E. P. |author-link=Edwin Hubble |doi=10.1086/143167 |title=A spiral nebula as a stellar system, Messier 31 |journal=The Astrophysical Journal |volume=69 |pages=103–158 |year=1929 |bibcode=1929ApJ....69..103H |doi-access=free }}</ref> <ref name=jrasc83_6>{{cite journal |last=Sandage |first=Allan |author-link=Allan Sandage |title=Edwin Hubble, 1889–1953 |journal=[[Journal of the Royal Astronomical Society of Canada]] |date=1989 |volume=83 |issue=6 |page=351 |bibcode=1989JRASC..83..351S}}</ref> <ref name=shapley_curtis>{{cite journal |title=The Scale of the Universe |last1=Shapley |first1=H. |last2=Curtis |first2=H. D. |journal=Bulletin of the National Research Council |volume=2 |issue=11 |pages=171–217 |date=1921 |bibcode=1921BuNRC...2..171S}}</ref> <ref name=oxford>{{cite book |title=The Oxford English Dictionary |edition=2nd |editor1-first=John |editor1-last=Simpson |editor2-first=Edmund |editor2-last=Weiner |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-861186-8 |date=March 30, 1989}} See the entries for "Milky Way" and "galaxy".</ref> <ref name="sparke_gallagher">{{cite book |title=Galaxies in the Universe: An Introduction |last1=Sparke |first1=Linda S.|author1-link=Linda Sparke |last2=Gallagher |first2=John S. |page=90 |date=2007 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-46238-9}}</ref> <ref name="nov2013_planet_estimate">{{cite news |url=https://www.huffingtonpost.com/2013/11/04/earth-size-planets_n_4215873.html |title=Milky Way Teeming With Billions Of Earth-Size Planets |last=Borenstein |first=Seth |date=November 4, 2013 |work=The Associated Press |publisher=The Huffington Post |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141104000409/http://www.huffingtonpost.com/2013/11/04/earth-size-planets_n_4215873.html |archive-date=November 4, 2014}}</ref> <ref name=rotation_pattern_speeds>{{cite arXiv |last1=Gerhard |first1=O. |title=Pattern speeds in the Milky Way |eprint=1003.2489v1 |year=2010|class=astro-ph.GA }}</ref> <ref name=Kafle2012>{{Cite journal |first1=P.R. |last1=Kafle |first2=S. |last2=Sharma |first3=G.F. |last3=Lewis |first4=J. |last4=Bland-Hawthorn |title=Kinematics of the Stellar Halo and the Mass Distribution of the Milky Way Using Blue Horizontal Branch Stars |journal=The Astrophysical Journal |volume=761 |issue=2 |date=2012 |page=17 |doi=10.1088/0004-637X/761/2/98 |bibcode=2012ApJ...761...98K |arxiv=1210.7527|s2cid=119303111 }}</ref> <ref name=Kafle2014>{{Cite journal |first1=P.R. |last1=Kafle |first2=S. |last2=Sharma |first3=G.F. |last3=Lewis |first4=J. |last4=Bland-Hawthorn |title=On the Shoulders of Giants: Properties of the Stellar Halo and the Milky Way Mass Distribution |journal=The Astrophysical Journal |volume=794 |issue=1 |date=2014 |page=17 |doi=10.1088/0004-637X/794/1/59 |bibcode=2014ApJ...794...59K |arxiv=1408.1787|s2cid=119040135 }}</ref> }} {{დედამიწის ადგილმდებარეობა}} [[კატეგორია:ირმის ნახტომი| ]] [[კატეგორია:სპირალისებური გალაქტიკები]] tj6xhrynjpd5tdcgu3gn7d4j731t937 5406346 5406335 2026-06-03T15:47:16Z Surprizi 14671 5406346 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Surprizi|Surprizi]].|3|06|2026}} [[ფაილი:ESO-VLT-Laser-phot-33a-07.jpg|thumb|ირმის ნახტომის ცის კამარაზე]] '''ირმის ნახტომი''',<ref name="ენციკლოპედია"/> აგრეთვე ცნობილი როგორც '''ხარის ნავალი''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''იერუსალიმის გზა''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''დათვისფეხა''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''ცის-იკანკლედი''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''დევის ნამუხლარი'''<ref name="ენციკლოპედია"/> ({{lang-la|Via Lactea}}; {{lang-el|Γαλαξίας}} ''გალაქსიას'' — „რძიანი გზა“) — [[გალაქტიკა]], რომელიც სხვა ვარსკვლავურ სისტემებთან ერთად მოიცავს ჩვენს [[მზის სისტემა]]საც. ირმის ნახტომი არის ტოტიანი (ბარიანი) სპირალური გალაქტიკა D₂₅ იზოფოტალური დიამეტრით, რომელიც შეფასებულია 26.8 ± 1.1 კილოპარსეკით (87,400 ± 3,600 სინათლის წელი), მაგრამ სპირალური მკლავების სისქე მხოლოდ დაახლოებით 1000 სინათლის წელია (უფრო მეტი ტოტის ხაზთან). ბოლოდროინდელი სიმულაციები ვარაუდობენ, რომ ბნელი მატერიის არე, რომელიც ასევე შეიცავს ზოგიერთ ხილულ ვარსკვლავს, შეიძლება გაგრძელდეს თითქმის 2 მილიონი სინათლის წლის დიამეტრამდე (613 კპკ).<ref name=croswell2020 /><ref name="dearson2020" /> ირმის ნახტომს რამდენიმე თანამგზავრი გალაქტიკა აქვს და გალაქტიკების ადგილობრივი ჯგუფის ნაწილია, რომელიც ქალწულის ზეგროვის ნაწილს წარმოადგენს, რომელიც თავად ლანიაკეას ზეგროვის კომპონენტია.<ref name=":001" /><ref name=":002" /> შეფასებულია, რომ ის შეიცავს 100-400 მილიარდ ვარსკვლავს<ref name=":003" /><ref name=":004" /> და სულ მცირე ამდენ პლანეტას.<ref name="Nature-20120111" /><ref name="Space-20130102"/> მზის სისტემა მდებარეობს გალაქტიკური ცენტრიდან დაახლოებით 27 000 სინათლის წლის (8.3 კპკ) რადიუსში,<ref name="Gillessen2016" /> ორიონის მკლავის შიდა კიდეზე, რომელიც გაზისა და მტვრის სპირალური ფორმის კონცენტრაციაა. ყველაზე შიდა 10 000 სინათლის წლის ვარსკვლავები ქმნიან ამობურცულობას და ერთ ან მეტ ტოტს, რომლებიც გამოსხივდება ამობურცულობიდან. გალაქტიკური ცენტრი არის ინტენსიური რადიოწყარო, რომელიც ცნობილია როგორც [[მშვილდოსანი A*]], ზემასიური შავი ხვრელი 4,100 (± 0.034) მილიონი მზის მასით.<ref name="NYT-20220131"/><ref name="ARX-20220128"/> ირმის ნახტომის უძველესი ვარსკვლავები თითქმის ისეთივე ძველია, როგორც თავად სამყარო და, სავარაუდოდ, დიდი აფეთქების ბნელი საუკუნეების შემდეგ მალევე ჩამოყალიბდნენ.<ref name="HD_140283_(arXiv)"/> [[გალილეო გალილეი]]მ პირველად 1610 წელს თავისი ტელესკოპით სინათლის ზოლი ცალკეულ ვარსკვლავებად დაყო. 1920-იანი წლების დასაწყისამდე ასტრონომების უმეტესობა ფიქრობდა, რომ ირმის ნახტომი სამყაროს ყველა ვარსკვლავს შეიცავდა.<ref name=":005" /> ასტრონომებს [[ჰარლოუ შაპლი]]სა და [[ჰებერ კერტისი|ჰებერ კერტისს]] შორის [[1920]] წელს გამართული დიდი დებატების შემდეგ,<ref name="shapley_curtis" /> [[ედუინ ჰაბლი]]ს [[1923]] წელს ჩატარებულმა დაკვირვებებმა აჩვენა, რომ ირმის ნახტომი მრავალი გალაქტიკიდან მხოლოდ ერთ-ერთი იყო. ==მითოლოგია== მთავარი სტატია: ირმის ნახტომი მითოლოგიაში ბაბილონურ ეპიკურ პოემა „ენუმა ელიში“, ირმის ნახტომი შექმნილია პირველყოფილი მარილიანი წყლის დრაკონის, ტიამატის, მოკვეთილი კუდისგან, რომელიც ბაბილონის ეროვნულმა ღმერთმა, მარდუქმა, ცაში დასვა მისი მოკვლის შემდეგ.<ref name=":006"/><ref name=":007"/> ოდესღაც ითვლებოდა, რომ ეს ამბავი ეფუძნებოდა შუმერულ ძველ ვერსიას, რომელშიც ტიამატი ნიპურის ენლილმა მოკლა,<ref name=":008"/><ref name="Lambert1964"/> მაგრამ ახლა ითვლება, რომ ეს მხოლოდ ბაბილონელი პროპაგანდისტების გამოგონებაა, რომელთა მიზანია მარდუკის შუმერულ ღვთაებებზე უპირატესად წარმოჩენა.<ref name="Lambert1964" /> == აგებულება და სტრუქტურა == გალაქტიკა შედგება ელიფსური ფორმის ცენტრისგან, რომელიც გარშემორტყმულია გაზისა და კოსმოსური მტვრის დისკით, ხოლო ვარსკვლავები ქმნიან ოთხ მკაფიო სპირალისებურ მკლავს. ირმის ნახტომის დიამეტრი დაახლოებით 30 ათასი [[პარსეკი]]ა (100 000 [[სინათლის წელი]]) და მისი სისქე კი დაახლოებით 1000 სინათლის წელიწადია. გალაქტიკა შეიცავს სულ მცირე 200 მილიარდ ვარსკვლავს (თანამედროვე შეფასება მერყეობს 200-დან 400 მილიარდ ვარსკვლავამდე). 2009 წლის იანვარის მონაცემებით გალაქტიკის მასა არის მზის მასის 3×10¹², ანუ 6×10⁴² კგ. მისი ძირითადი მასა მოდის არა ვარსკვლავებისა და ვარსკვლავთშორისი აირის, არამედ უჩინარი [[შავი მატერია|შავი მატერიის]] [[გალაქტიკის ჰალო|ჰალოზე]]. === გალაქტიკის ცენტრი === {{მთავარი|გალაქტიკის ცენტრი}} გალაქტიკის ცენტრი არის ამოზნექილი და სიგანეში დაახლოებით 8 ათასი პარსეკია. მის ცენტრში მდებარეობს [[ზემასიური შავი ხვრელი]] ([[მშვილდოსანი A*]]), რომლის გარშემო ბრუნავს საშუალო მასის [[შავი ხვრელი]]. მათი ერთობლივი გრავიატაცია აიძულებს მათ გარშემო მყოფ ვარსკვლავებს იბრუნონ უჩვეულო ტრაექტორიაზე. === მკლავები === ირმის ნახტომი ეკუთვნის სპირალურ გალაქტიკებს, რაც ნიშნავს რომ მას გააჩნია სპირალური მკლავები. ყოველი მკლავი წარმოადგენს [[ლოგარითმული სპირალი|ლოგარითმულ სპირალს]] 12 გრადუსიანი დახრით. მიჩნეულია რომ არსებობს ოთხი ძირითადი მკლავი. [[ფაილი:Milky Way Spiral Arm Georgian.svg|thumb|right|260px|გალაქტიკის მკლავები]] {|class="wikitable" |- !ფერი !მკლავი |- |style="background-color: #00BFBF"| |[[პერსევსის მკლავი]] (Perseus Arm) |- |style="background-color: #0000FF"| |[[გედის მკლავი]] (Norma-Cygnus Arm) |- |style="background-color: #008000"| |[[ცენტავრის მკლავი]] (Scutum-Crux Arm) |- |style="background-color: #FF0000"| |[[მშვილდოსანის მკლავი]] (Sagittarius Arm) |- |colspan="2" style="text-align:center;"|''არსებობს ორი მცირე მკლავი, მათ შორის:'' |- |style="background-color: #996600"| |[[ორიონის მკლავი]] (Orion Arm; სადაც ჩვენი [[მზის სისტემა]] მდებარეობს) |} === ჰალო === გალაქტიკის ჰალოს აქვს სფეროსებური ფორმა დაახლოებით 5-10 ათასი [[სინათლის წელიწადი]]ს დიამეტრით და მისი ტემპერატურა დაახლოებით 5×10⁵ [[კელვინი]]ა. == პანორამა == {{პანორამა|360-degree Panorama of the Southern Sky.jpg|1500px}} == იხილეთ აგრეთვე == {{პორტალი|ასტრონომია}} * [[გალაქტიკის ჰალო]] * [[ირმის ნახტომის სახელების სია]] * [[გალაქტიკა]] ==სქოლიო== {{Reflist|refs= <ref name="ენციკლოპედია">{{ქსე|5|225||არა}}</ref> <ref name=":001" >{{Cite web |title=Laniakea: Our home supercluster | date=September 3, 2014 |url=https://www.youtube.com/watch?v=rENyyRwxpHo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140904162040/http://www.youtube.com/watch?v=rENyyRwxpHo |archive-date=September 4, 2014 |publisher=YouTube}}</ref> <ref name=":002" >{{Cite journal |last1=Tully |first1=R. Brent |last2=Courtois |first2=Hélène |last3=Hoffman |first3=Yehuda |last4=Pomarède |first4=Daniel |display-authors=1 |date=September 4, 2014 |title=The Laniakea supercluster of galaxies |journal=Nature |volume=513 |issue=7516 |pages=71–73 |arxiv=1409.0880 |bibcode=2014Natur.513...71T |doi=10.1038/nature13674 |pmid=25186900 |s2cid=205240232}}</ref> <ref name=":003" >{{Cite web |title=Milky Way |url=http://www.bbc.co.uk/science/space/universe/key_places/milky_way |archive-url=https://web.archive.org/web/20120302071454/http://www.bbc.co.uk/science/space/universe/key_places/milky_way |archive-date=March 2, 2012 |publisher=[[BBC]]}}</ref> <ref name=":004" >{{Cite web |title=How Many Stars in the Milky Way? |url=http://asd.gsfc.nasa.gov/blueshift/index.php/2015/07/22/how-many-stars-in-the-milky-way/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160125140109/http://asd.gsfc.nasa.gov/blueshift/index.php/2015/07/22/how-many-stars-in-the-milky-way/ |archive-date=January 25, 2016 |website=NASA Blueshift}}</ref> <ref name="Space-20130102">{{cite news |author=<!--Not stated--> |title=100 Billion Alien Planets Fill Our Milky Way Galaxy: Study |url=http://www.space.com/19103-milky-way-100-billion-planets.html |date=January 2, 2013 |work=[[Space.com]] |access-date=January 3, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130103060601/http://www.space.com/19103-milky-way-100-billion-planets.html |archive-date=January 3, 2013}}</ref> <ref name="NYT-20220131">{{Cite news |last=Overbye |first=Dennis |author-link=Dennis Overbye |date=January 31, 2022 |title=An Electrifying View of the Heart of the Milky Way – A new radio-wave image of the center of our galaxy reveals all the forms of frenzy that a hundred million or so stars can get up to. |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2022/01/31/science/milky-way.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 1, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220131224108/https://www.nytimes.com/2022/01/31/science/milky-way.html |archive-date=January 31, 2022}}</ref> <ref name="ARX-20220128">{{Cite journal |last=Heyood, I. |display-authors=et al. |date=January 28, 2022 |title=The 1.28 GHz MeerKAT Galactic Center Mosaic |journal=The Astrophysical Journal |volume=925 |issue=2 |page=165 |arxiv=2201.10541 |bibcode=2022ApJ...925..165H |doi=10.3847/1538-4357/ac449a |s2cid=246275657 |doi-access=free}}</ref> <ref name="HD_140283_(arXiv)">{{Cite journal |last1=Bond|first1=H.E. |last2=Nelan|first2=E. P. |last3=VandenBerg|first3=D. A. |last4=Schaefer|first4=G. H. |last5=Harmer|first5=D. |date=February 13, 2013 |title=HD 140283: A Star in the Solar Neighborhood that Formed Shortly After the Big Bang |journal=The Astrophysical Journal |volume=765 |issue=1 |pages=L12 |arxiv=1302.3180 |bibcode=2013ApJ...765L..12B |doi=10.1088/2041-8205/765/1/L12 |s2cid=119247629}}</ref> <ref name=":005" >{{Cite news |title=Milky Way Galaxy: Facts About Our Galactic Home |url=http://www.space.com/19915-milky-way-galaxy.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170321063305/http://www.space.com/19915-milky-way-galaxy.html |archive-date=March 21, 2017 |access-date=April 8, 2017 |work=Space.com}}</ref> <ref name="frebel">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Frebel |first1=A. |last2=Christlieb |first2=N. |last3=Norris |first3=J. E. |last4=Thom |first4=C. |last5=Beers |first5=T. C. |last6=Rhee |first6=J. |doi=10.1086/518122 |title=Discovery of HE 1523-0901, a strongly ''r''-process-enhanced metal-poor star with detected uranium |journal=The Astrophysical Journal |volume=660 |issue=2 |pages=L117 |year=2007 |bibcode=2007ApJ...660L.117F |arxiv=astro-ph/0703414 |s2cid=17533424 }}</ref> <!-- <ref name="Jankowski">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=Wp6E3y-58LkC&pg=PT6 |first1=Connie |last1=Jankowski |title=Pioneers of Light and Sound |page=6 |isbn=978-0-7565-4306-8 |publisher=Compass Point Books |date=2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161120142012/https://books.google.com/books?id=Wp6E3y-58LkC&pg=PT6 |archive-date=November 20, 2016}}</ref> --> <ref name=pasachoff1994>{{cite book |last1=Pasachoff |first1=Jay M. |author-link=Jay Pasachoff |title=Astronomy: From the Earth to the Universe |publisher=Harcourt School |date=1994 |isbn=978-0-03-001667-7 |page=500}}</ref> <ref name=":006">{{Cite book |last=Brown |first=William P. |url=https://books.google.com/books?id=zce500t8puUC&pg=PA25 |title=The Seven Pillars of Creation: The Bible, Science, and the Ecology of Wonder |date=2010 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-973079-7 |location=Oxford, England |page=25 |access-date=April 24, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326142933/https://books.google.com/books?id=zce500t8puUC&pg=PA25 |archive-date=March 26, 2023 |url-status=live}}</ref> <ref name=":007">{{Cite book |last=MacBeath |first=Alastair |url=https://books.google.com/books?id=uobfAAAAMAAJ |title=Tiamat's Brood: An Investigation Into the Dragons of Ancient Mesopotamia |date=1999 |publisher=Dragon's Head |isbn=978-0-9524387-5-5 |page=41 |access-date=April 24, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326142947/https://books.google.com/books?id=uobfAAAAMAAJ |archive-date=March 26, 2023 |url-status=live}}</ref> <ref name=":008">{{Cite book |last=James |first=E. O. |url=https://archive.org/details/theworshipoftheskygod/ |title=The Worship of the Sky-God: A Comparative Study in Semitic and Indo-European Religion |date=1963 |publisher=University of London Press |series=Jordan Lectures in Comparative Religion |location=London, England |pages=24, 27f}}</ref> <ref name="Lambert1964">{{Cite journal |last=Lambert |first=W. G. |date=1964 |title=E. O. James: The worship of the Skygod: A comparative study in Semitic and Indo-European religion. (School of Oriental and African Studies, University of London. Jordan Lectures in Comparative Religion, vi.) viii, 175 pp. London: University of London, the Athlone Press, 1963. 25s. |journal=Bulletin of the School of Oriental and African Studies |location=London, England |publisher=University of London |volume=27 |issue=1 |pages=157–158 |doi=10.1017/S0041977X00100345}}</ref> <ref name=steinicke_sakiel2007>{{cite book |first1=Wolfgang |last1=Steinicke |first2=Richard |last2=Jakiel |title=Galaxies and how to observe them |series=Astronomers' observing guides |publisher=Springer |date=2007 |isbn=978-1-85233-752-0 |page=[https://archive.org/details/galaxieshowtoobs0000stei/page/94 94] |url=https://archive.org/details/galaxieshowtoobs0000stei |url-access=registration}}</ref> <ref name="ask-astro">{{cite news |last1=Coffey |first1=Jeffrey |work=Universe Today |title=How big is the Milky Way? |url=http://www.universetoday.com/75691/how-big-is-the-milky-way/ |access-date=November 28, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130924002929/http://www.universetoday.com/75691/how-big-is-the-milky-way/ |archive-date=September 24, 2013}}</ref> <ref name="nbcnews1">{{cite press release |author=David Freeman |title=The Milky Way galaxy may be much bigger than we thought |url=https://www.nbcnews.com/mach/science/milky-way-galaxy-may-be-much-bigger-we-thought-ncna876966 |date=May 25, 2018 |publisher=[[CNBC]] |access-date=August 13, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180813182050/https://www.nbcnews.com/mach/science/milky-way-galaxy-may-be-much-bigger-we-thought-ncna876966 |archive-date=August 13, 2018 |url-status=live}}</ref> <ref name="rpi2015">{{cite press release |author=Mary L. Martialay |title=The Corrugated Galaxy{{snd}}Milky Way May Be Much Larger Than Previously Estimated |url=http://news.rpi.edu/content/2015/03/09/rippling-milky-way-may-be-much-larger-previously-estimated |date=March 11, 2015 |publisher=[[Rensselaer Polytechnic Institute]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20150313123405/http://news.rpi.edu/content/2015/03/09/rippling-milky-way-may-be-much-larger-previously-estimated |archive-date=March 13, 2015}}</ref> <ref name="croswell2020">{{cite news |url=https://www.sciencenews.org/article/astronomers-have-found-edge-milky-way-size |title=Astronomers have found the edge of the Milky Way at last |work=ScienceNews |first=Ken |last=Croswell |date=March 23, 2020 |access-date=March 27, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200324214927/https://www.sciencenews.org/article/astronomers-have-found-edge-milky-way-size |archive-date=March 24, 2020 |url-status=live}}</ref> <ref name="dearson2020">{{cite journal |last=Dearson |first=Alis J. |arxiv=2002.09497 |title=The Edge of the Galaxy |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |date=2020 |volume=496 |issue=3 |pages=3929–3942 |doi=10.1093/mnras/staa1711 |doi-access=free |bibcode=2020MNRAS.496.3929D |s2cid=211259409 }}</ref> <ref name=villard20120111>{{cite news |first=Ray |last=Villard |title=The Milky Way Contains at Least 100 Billion Planets According to Survey |publisher=HubbleSite.org |date=January 11, 2012 |url=http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2012/07/full/ |access-date=January 11, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140723213047/http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2012/07/full/ |archive-date=July 23, 2014}}</ref> <ref name=frommert_kronberg2005>{{cite web |last1=Frommert |first1=H. |last2=Kronberg |first2=C. |date=August 25, 2005 |url=http://messier.seds.org/more/mw.html |title=The Milky Way Galaxy |publisher=SEDS |access-date=May 9, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070512093341/http://seds.org/MESSIER/more/mw.html |archive-date=May 12, 2007}}</ref> <ref name=young2006>{{cite magazine |last=Young |first=Kelly |date=June 6, 2006 |url=https://www.newscientist.com/article/dn9282-andromeda-galaxy-hosts-a-trillion-stars.html |title=Andromeda Galaxy hosts a trillion stars |magazine=New Scientist |access-date=June 8, 2006 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110105061511/http://www.newscientist.com/article/dn9282-andromeda-galaxy-hosts-a-trillion-stars.html |archive-date=January 5, 2011}}</ref> <ref name=wethington2010>{{cite web |url=http://www.universetoday.com/guide-to-space/milky-way/how-many-stars-are-in-the-milky-way/ |title=How Many Stars are in the Milky Way? |first1=Nicholos |last1=Wethington |access-date=April 9, 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100327200757/http://www.universetoday.com/guide-to-space/milky-way/how-many-stars-are-in-the-milky-way/ |archive-date=March 27, 2010}}</ref> <ref name="science312_1773">{{Cite journal |last1=Levine |first1=E. S. |last2=Blitz |first2=L. |last3=Heiles |first3=C. |doi=10.1126/science.1128455 |title=The spiral structure of the outer Milky Way in hydrogen |journal=Science |volume=312 |issue=5781 |pages=1773–1777 |year=2006 |bibcode=2006Sci...312.1773L |arxiv=astro-ph/0605728 |pmid=16741076 |s2cid=12763199 }}</ref> <ref name=araa28_215>{{Cite journal |last1=Dickey |first1=J. M. |last2=Lockman |first2=F. J. |doi=10.1146/annurev.aa.28.090190.001243 |title=H I in the Galaxy |journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics |volume=28 |pages=215–259 |year=1990 |bibcode=1990ARA&A..28..215D }}</ref> <ref name=apj702_1472>{{Cite journal |last1=Savage |first1=B. D. |last2=Wakker |first2=B. P. |doi=10.1088/0004-637X/702/2/1472 |title=The extension of the transition temperature plasma into the lower galactic halo |journal=The Astrophysical Journal |volume=702 |issue=2 |pages=1472–1489 |year=2009 |bibcode=2009ApJ...702.1472S |arxiv=0907.4955|s2cid=119245570 }}</ref> <ref name="Nature-20120111">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Cassan |first1=A. |last2=Kubas |first2=D. |last3=Beaulieu |first3=J. -P. |last4=Dominik |first4=M. |last5=Horne |first5=K. |last6=Greenhill |first6=J. |last7=Wambsganss |first7=J. |last8=Menzies |first8=J. |last9=Williams |first9=A. |last10=Jørgensen |doi=10.1038/nature10684 |first10=U. G. |last11=Udalski |first11=A. |last12=Bennett |first12=D. P. |last13=Albrow |first13=M. D. |last14=Batista |first14=V. |last15=Brillant |first15=S. |last16=Caldwell |first16=J. A. R. |last17=Cole |first17=A. |last18=Coutures |first18=C. |last19=Cook |first19=K. H. |last20=Dieters |first20=S. |last21=Prester |first21=D. D. |last22=Donatowicz |first22=J. |last23=Fouqué |first23=P. |last24=Hill |first24=K. |last25=Kains |first25=N. |last26=Kane |first26=S. |last27=Marquette |first27=J. -B. |last28=Martin |first28=R. |last29=Pollard |first29=K. R. |last30=Sahu |first30=K. C. |title=One or more bound planets per Milky Way star from microlensing observations |journal=Nature |volume=481 |issue=7380 |pages=167–169 |date=January 11, 2012 |pmid=22237108 |bibcode=2012Natur.481..167C |arxiv=1202.0903 |s2cid=2614136}}</ref> <ref name=borenstein2011>{{cite news |last=Borenstein |first=Seth |archive-date=February 22, 2011 |date=February 19, 2011 |archive-url=https://archive.today/20110222025002/https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2011/02/19/AR2011021902211.html |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2011/02/19/AR2011021902211.html |title=Cosmic census finds crowd of planets in our galaxy |agency=[[Associated Press]] |newspaper=[[The Washington Post]] }}</ref> <ref name=nasa20110526>{{cite web |url=http://planetquest.jpl.nasa.gov/news/freePlanet.cfm |title=Free-Floating Planets May be More Common Than Stars |date=February 18, 2011 |publisher=NASA's Jet Propulsion Laboratory |location=Pasadena, CA |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522090224/http://planetquest.jpl.nasa.gov/news/freePlanet.cfm |archive-date=May 22, 2011 |quote=The team estimates there are about twice as many of them as stars. }}</ref> <ref name=arxiv0909.3857>{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Sale |first1=S. E. |last2=Drew |first2=J. E. |last3=Knigge |first3=C. |last4=Zijlstra |first4=A. A. |last5=Irwin |first5=M. J. |last6=Morris |first6=R. A. H. |last7=Phillipps |first7=S. |last8=Drake |first8=J. J. |last9=Greimel |first9=R. |doi=10.1111/j.1365-2966.2009.15746.x |title=The structure of the outer Galactic disc as revealed by IPHAS early A stars |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=402 |issue=2 |pages=713–723 |year=2010 |doi-access=free |bibcode=2010MNRAS.402..713S |arxiv=0909.3857 |s2cid=12884630}}</ref> <ref name=mnras371_1_108>{{Cite journal |last1=Connors |first1=Tim W. |last2=Kawata |first2=Daisuke |last3=Gibson |first3=Brad K. |title=N-body simulations of the Magellanic stream |doi=10.1111/j.1365-2966.2006.10659.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=371 |issue=1 |pages=108–120 |year=2006 |doi-access=free |arxiv=astro-ph/0508390 |bibcode=2006MNRAS.371..108C |s2cid=15563258}}</ref> <ref name=coffey>{{cite web |url=http://www.universetoday.com/guide-to-space/the-universe/absolute-magnitude/ |title=Absolute Magnitude |first1=Jerry |last1=Coffey |archive-url=https://web.archive.org/web/20110913181441/http://www.universetoday.com/41041/absolute-magnitude/ |archive-date=September 13, 2011 |date=May 11, 2017}}</ref> <ref name="Karachentsevetal2006">{{Cite journal |last1=Karachentsev |first1=I. D. |last2=Kashibadze |first2=O. G. |doi=10.1007/s10511-006-0002-6 |title=Masses of the local group and of the M81 group estimated from distortions in the local velocity field |journal=Astrophysics |volume=49 |issue=1 |pages=3–18 |year=2006 |bibcode=2006Ap.....49....3K |s2cid=120973010}}</ref> <ref name="mass">{{cite web |last1=Vayntrub |first1=Alina |date=2000 |url=http://hypertextbook.com/facts/2000/AlinaVayntrub.shtml |title=Mass of the Milky Way |work=The Physics Factbook |access-date=May 9, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140813125916/http://hypertextbook.com/facts/2000/AlinaVayntrub.shtml |archive-date=August 13, 2014}}</ref> <ref name="galmass">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Battaglia |first1=G. |last2=Helmi |first2=A. |last3=Morrison |first3=H. |last4=Harding |first4=P. |last5=Olszewski |first5=E. W. |last6=Mateo |first6=M. |last7=Freeman |first7=K. C. |last8=Norris |first8=J. |last9=Shectman |first9=S. A. |title=The radial velocity dispersion profile of the Galactic halo: Constraining the density profile of the dark halo of the Milky Way |doi=10.1111/j.1365-2966.2005.09367.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |pages=433–442 |year=2005 |arxiv=astro-ph/0506102 |bibcode=2005MNRAS.364..433B |volume=364 |issue=2 |doi-access=free |s2cid=15562509}}</ref> <ref name=apjl_1_l72>{{Cite journal |last1=Shen |first1=J. |last2=Rich |first2=R. M. |last3=Kormendy |first3=J. |last4=Howard |first4=C. D. |last5=De Propris |first5=R. |last6=Kunder |first6=A. |doi=10.1088/2041-8205/720/1/L72 |title=Our Milky Way As a Pure-Disk Galaxy{{snd}}A Challenge for Galaxy Formation |journal=The Astrophysical Journal |volume=720 |issue=1 |pages=L72–L76 |year=2010 |pmid= |pmc= |arxiv=1005.0385 |bibcode=2010ApJ...720L..72S |s2cid=118470423}}</ref> <ref name=nrao20090105>{{cite press release |first1=Dave |last1=Finley |first2=David |last2=Aguilar |title=Milky Way a Swifter Spinner, More Massive, New Measurements Show |publisher=National Radio Astronomy Observatory |date=January 5, 2009 |url=http://www.nrao.edu/pr/2009/mwrotate/ |access-date=January 20, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140808002256/http://www.nrao.edu/pr/2009/mwrotate/ |archive-date=August 8, 2014}}</ref> <ref name="reid2009">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Reid |first1=M. J. |last2=Menten |first2=K. M. |last3=Zheng |first3=X. W. |last4=Brunthaler |first4=A. |last5=Moscadelli |first5=L. |last6=Xu |first6=Y. |last7=Zhang |first7=B. |last8=Sato |first8=M. |last9=Honma |first9=M. |title=Trigonometric parallaxes of massive star-forming regions. VI. Galactic structure, fundamental parameters, and noncircular motions |doi=10.1088/0004-637X/700/1/137 |journal=The Astrophysical Journal |volume=700 |issue=1 |pages=137–148 |year=2009 |bibcode=2009ApJ...700..137R |arxiv=0902.3913 |s2cid=11347166 }}</ref> <ref name="gnedin2010">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Gnedin |first1=O. Y. |last2=Brown |first2=W. R. |last3=Geller |first3=M. J. |last4=Kenyon |first4=S. J. |title=The mass profile of the Galaxy to 80 kpc |doi=10.1088/2041-8205/720/1/L108 |journal=The Astrophysical Journal |volume=720 |issue=1 |pages=L108–L112 |year=2010 |bibcode=2010ApJ...720L.108G |arxiv=1005.2619 |s2cid=119245657}}</ref> <ref name=McMillan2011>{{Cite journal |last1=McMillan |first1=P. J. |title=Mass models of the Milky Way |doi=10.1111/j.1365-2966.2011.18564.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=414 |issue=3 |pages=2446–2457 |date=July 2011 |doi-access=free |bibcode=2011MNRAS.414.2446M |arxiv=1102.4340 |s2cid=119100616}}</ref> <ref name="McMillan2016">{{cite journal |last1=McMillan |first1=Paul J. |title=The mass distribution and gravitational potential of the Milky Way |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |date=February 11, 2017 |volume=465 |issue=1 |pages=76–94 |doi=10.1093/mnras/stw2759 |doi-access=free |arxiv=1608.00971 |bibcode=2017MNRAS.465...76M |s2cid=119183093}}</ref> <ref name=ssr100_1_129>{{Cite journal |last1=Gerhard |first1=O. |title=Mass distribution in our Galaxy |journal=Space Science Reviews |volume=100 |issue=1/4 |pages=129–138 |doi=10.1023/A:1015818111633 |bibcode=2002SSRv..100..129G |arxiv=astro-ph/0203110 |year=2002 |s2cid=42162871}}</ref> <ref name="fn3">{{cite magazine |first=Maggie |last=McKee |title=Bar at Milky Way's heart revealed |magazine=New Scientist |date=August 16, 2005 |url=https://www.newscientist.com/article/dn7854--bar-at-milky-ways-heart-revealed.html |access-date=June 17, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141009132952/http://www.newscientist.com/article/dn7854--bar-at-milky-ways-heart-revealed.htm#.VDaN5_l_uVA |archive-date=October 9, 2014}}</ref> <ref name="Galactic bulge">{{cite news |last1=Grant |first1=J. |last2=Lin |first2=B. |title=The Stars of the Milky Way |date=2000 |url=http://members.fcac.org/~sol/chview/chv5.htm |publisher=Fairfax Public Access Corporation |access-date=May 9, 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070611185732/http://members.fcac.org/~sol/chview/chv5.htm |archive-date=June 11, 2007}}</ref> <ref name=ReideaSgrb2009>{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Reid |first1=M. J. |last2=Menten |first2=K. M. |last3=Zheng |first3=X. W. |last4=Brunthaler |first4=A. |last5=Xu |first5=Y. |title=A trigonometric parallax of Sgr B2 |doi=10.1088/0004-637X/705/2/1548 |journal=The Astrophysical Journal |volume=705 |issue=2 |pages=1548–1553 |date=November 2009 |bibcode=2009ApJ...705.1548R |arxiv=0908.3637|s2cid=1916267 }}</ref> <ref name="vanhollebeke09">{{Cite journal |last1=Vanhollebeke |first1=E. |last2=Groenewegen |first2=M. A. T. |last3=Girardi |first3=L. |title=Stellar populations in the Galactic bulge. Modelling the Galactic bulge with TRILEGAL |doi=10.1051/0004-6361/20078472 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=498 |issue=1 |pages=95–107 |date=April 2009 |bibcode=2009A&A...498...95V |arxiv=0903.0946|s2cid=125177722 }}</ref> <ref name="majaess10">{{cite journal |last1=Majaess |first1=D. |date=March 2010 |page=55 |volume=60 |issue=1 |journal=Acta Astronomica |title=Concerning the Distance to the Center of the Milky Way and Its Structure |bibcode=2010AcA....60...55M |arxiv=1002.2743}}</ref> <ref name=Jones2004>{{cite book |title=An Introduction to Galaxies and Cosmology |pages=50–51 |publisher=Cambridge University Press |date=2004 |isbn=978-0-521-54623-2 |first1=Mark H. |last1=Jones |first2=Robert J. |last2=Lambourne |first3=David John |last3=Adams |url=https://books.google.com/books?id=36K1PfetZegC&pg=PA50 |access-date=August 23, 2020 |archive-date=March 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326143523/https://books.google.com/books?id=36K1PfetZegC&pg=PA50 |url-status=live }}</ref> <ref name=boehle2016>{{cite journal |last1=Boehle |first1=A. |title=An Improved Distance and Mass Estimate for SGR A* from a Multistar Orbit Analysis |last2=Ghez |first2=A. M. |last3=Schödel |first3=R. |last4=Meyer |first4=L. |last5=Yelda |first5=S. |last6=Albers |first6=S. |last7=Martinez |first7=G. D. |last8=Becklin |first8=E. E. |last9=Do |first9=T.|last10=Lu|first10=J. R. |last11=Matthews |first11=K. |last12=Morris |first12=M. R. |last13=Sitarski |first13=B. |last14=Witzel |first14=G. |journal=The Astrophysical Journal |date=October 3, 2016 |volume=830 |issue=1 |page=17 |doi=10.3847/0004-637X/830/1/17 |arxiv=1607.05726 |bibcode=2016ApJ...830...17B |hdl=10261/147803 |s2cid=307657 |url=https://authors.library.caltech.edu/70841/1/Boehle_2016_ApJ_830_17.pdf |access-date=July 31, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171202115020/https://authors.library.caltech.edu/70841/1/Boehle_2016_ApJ_830_17.pdf |archive-date=December 2, 2017 |url-status=live |doi-access=free }}</ref> <ref name="Gillessen2016">{{cite journal |last1=Gillessen |first1=Stefan |last2=Plewa |first2=Philipp |last3=Eisenhauer |first3=Frank |last4=Sari |first4=Re'em |last5=Waisberg |first5=Idel |last6=Habibi |first6=Maryam |last7=Pfuhl |first7=Oliver |last8=George |first8=Elizabeth |last9=Dexter |first9=Jason|last10=von Fellenberg|first10=Sebastiano |last11=Ott |first11=Thomas |last12=Genzel |first12=Reinhard |title=An Update on Monitoring Stellar Orbits in the Galactic Center |date=November 28, 2016 |arxiv=1611.09144 |doi=10.3847/1538-4357/aa5c41 |volume=837 |issue=1 |journal=The Astrophysical Journal |page=30 |bibcode=2017ApJ...837...30G|s2cid=119087402 |doi-access=free }}</ref> <ref name=apj692_2_1075>{{Cite journal |display-authors=1 |doi=10.1088/0004-637X/692/2/1075 |last1=Gillessen |first1=S. |last2=Eisenhauer |first2=F. |last3=Trippe |first3=S. |last4=Alexander |first4=T. |last5=Genzel |first5=R. |last6=Martins |first6=F. |last7=Ott |first7=T. |title=Monitoring stellar orbits around the massive black hole in the Galactic Center |journal=[[Astrophysical Journal]] |volume=692 |issue=2 |pages=1075–1109 |arxiv=0810.4674 |year=2009 |bibcode=2009ApJ...692.1075G|s2cid=1431308 }}</ref> <ref name=apj689_2_1044>{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Ghez |first1=A. M. |last2=Salim |first2=S. |last3=Weinberg |first3=N. N. |last4=Lu |first4=J. R. |last5=Do |first5=T. |last6=Dunn |first6=J. K. |last7=Matthews |first7=K. |last8=Morris |first8=M. R. |last9=Yelda |first9=S. | last10=Becklin |doi=10.1086/592738 | first10=E. E. |last11=Kremenek |first11=T. |last12=Milosavljevic |first12=M. |last13=Naiman |first13=J. |title=Measuring distance and properties of the Milky Way's central supermassive black hole with stellar orbits |journal=The Astrophysical Journal |volume=689 |issue=2 |pages=1044–1062 |date=December 2008 |bibcode=2008ApJ...689.1044G |arxiv=0808.2870|s2cid=18335611 }}</ref> <ref name=blandford1999>{{cite conference |first=R. D. |last=Blandford |title=Origin and Evolution of Massive Black Holes in Galactic Nuclei |conference=Galaxy Dynamics, proceedings of a conference held at Rutgers University, ASP Conference Series |location=Rutgers University |date=August 8–12, 1998 |volume=182 |publication-date=August 1999 |bibcode=1999ASPC..182...87B |arxiv=astro-ph/9906025}}</ref> <ref name=frolov_zelnikov2011>{{cite book |first1=Valeri P. |last1=Frolov |first2=Andrei |last2=Zelnikov |title=Introduction to Black Hole Physics |publisher=Oxford University Press |date=2011 |pages=11, 36 |isbn=978-0-19-969229-3 |url=https://books.google.com/books?id=r_l5AK9DdXsC&pg=PA34 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160810210832/https://books.google.com/books?id=r_l5AK9DdXsC&lpg=PA34 |archive-date=August 10, 2016}}</ref> <ref name="Cabrera-Lavers08">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Cabrera-Lavers |first1=A. |last2=González-Fernández |first2=C. |last3=Garzón |first3=F. |last4=Hammersley |first4=P. L. |last5=López-Corredoira |first5=M. |title=The long Galactic bar as seen by UKIDSS Galactic plane survey |doi=10.1051/0004-6361:200810720 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=491 |issue=3 |pages=781–787 |date=December 2008 |bibcode=2008A&A...491..781C |arxiv=0809.3174|s2cid=15040792 }}</ref> <ref name="nishiyama06">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Nishiyama |first1=S. |last2=Nagata |first2=T. |last3=Baba |first3=D. |last4=Haba |first4=Y. |last5=Kadowaki |first5=R. |last6=Kato |first6=D. |last7=Kurita |first7=M. |last8=Nagashima |first8=C. |last9=Nagayama |first9=T. |doi=10.1086/429291 |title=A distinct structure inside the Galactic bar |journal=The Astrophysical Journal |volume=621 |issue=2 |pages=L105 |year=2005 |bibcode=2005ApJ...621L.105N |arxiv=astro-ph/0502058 |s2cid=399710 }}</ref> <ref name="alcock98">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Alcock |first1=C. |last2=Allsman |first2=R. A. |last3=Alves |first3=D. R. |last4=Axelrod |first4=T. S. |last5=Becker |first5=A. C. |last6=Basu |first6=A. |last7=Baskett |first7=L. |last8=Bennett |first8=D. P. |last9=Cook |first9=K. H. |title=The RR Lyrae population of the Galactic Bulge from the MACHO database: mean colors and magnitudes |doi=10.1086/305017 |journal=The Astrophysical Journal |volume=492 |issue=2 |pages=190–199 |year=1998 |bibcode=1998ApJ...492..190A |doi-access=free }}</ref> <ref name="kunder08">{{Cite journal |last1=Kunder |first1=A. |last2=Chaboyer |first2=B. |doi=10.1088/0004-6256/136/6/2441 |title=Metallicity analysis of Macho Galactic Bulge RR0 Lyrae stars from their light curves |journal=The Astronomical Journal |volume=136 |issue=6 |pages=2441–2452 |year=2008 |bibcode=2008AJ....136.2441K |arxiv=0809.1645|s2cid=16046532 }}</ref> <ref name="Drimmel2000">{{cite journal |last1=Drimmel |first1=R. |title=Evidence for a two-armed spiral in the Milky Way |journal=Astronomy & Astrophysics |date=2000 |volume=358 |pages=L13–L16 |bibcode=2000A&A...358L..13D |arxiv=astro-ph/0005241}}</ref> <ref name="fn14">{{cite web |author=<!--Not stated--> |date=September 12, 2005 |url=http://www.bu.edu/galacticring/new_introduction.htm |title=Introduction: Galactic Ring Survey |publisher=Boston University |access-date=May 10, 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070713165515/http://www.bu.edu/galacticring/new_introduction.htm |archive-date=July 13, 2007}}</ref> <ref name="COBE1993">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Kogut |first1=Alan |last2=Lineweaver |first2=C. |last3=Smoot |first3=G. F. |last4=Bennett |first4=C. L. |last5=Banday |first5=A. |last6=Boggess |first6=N. W. |last7=Cheng |first7=E. S. |last8=De Amici |first8=G. |last9=Fixsen |first9=D. J. | last10=Hinshaw | first10=G. |last11=Jackson |first11=P. D. |last12=Janssen |first12=M. |last13=Keegstra |first13=P. |last14=Loewenstein |first14=K. |last15=Lubin |first15=P. |last16=Mather |first16=J. C. |last17=Tenorio |first17=L. |last18=Weiss |first18=R. |last19=Wilkinson |first19=D. T. | last20=Wright | first20=E. L. |title=Dipole anisotropy in the COBE differential microwave radiometers first-year sky maps |doi=10.1086/173453 |journal=The Astrophysical Journal |volume=419 |pages=1–6 |bibcode=1993ApJ...419....1K |arxiv=astro-ph/9312056 |date=December 10, 1993|s2cid=209835274 }}</ref> <ref name="TaylorCordes">{{Cite journal |last1=Taylor |first1=J. H. |last2=Cordes |first2=J. M. |doi=10.1086/172870 |title=Pulsar distances and the galactic distribution of free electrons |journal=The Astrophysical Journal |volume=411 |page=674 |year=1993 |bibcode=1993ApJ...411..674T|doi-access=free }}</ref> <ref name="Benjamin2005">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Benjamin |first1=R. A. |last2=Churchwell |first2=E. |last3=Babler |first3=B. L. |last4=Indebetouw |first4=R. |last5=Meade |first5=M. R. |last6=Whitney |first6=B. A. |last7=Watson |first7=C. |last8=Wolfire |first8=M. G. |last9=Wolff |first9=M. J. |last10=Ignace |first10=R. |last11=Bania |first11=T. M. |last12=Bracker |first12=S. |last13=Clemens |first13=D. P. |last14=Chomiuk |first14=L. |last15=Cohen |first15=M. |last16=Dickey |first16=J. M. |last17=Jackson |first17=J. M. |last18=Kobulnicky |first18=H. A. |last19=Mercer |first19=E. P. |last20=Mathis |first20=J. S. |last21=Stolovy |first21=S. R. |last22=Uzpen |first22=B. |doi=10.1086/491785 |title=First GLIMPSE results on the stellar structure of the Galaxy |journal=The Astrophysical Journal |volume=630 |issue=2 |pages=L149–L152 |year=2005 |bibcode=2005ApJ...630L.149B |arxiv=astro-ph/0508325 |s2cid=14782284}}</ref> <ref name="russeil03">{{Cite journal |last1=Russeil |first1=D. |doi=10.1051/0004-6361:20021504 |title=Star-forming complexes and the spiral structure of our Galaxy |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=397 |pages=133–146 |year=2003 |bibcode=2003A&A...397..133R |doi-access=free}}</ref> <ref name="churchwell09">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Churchwell |first1=E. |last2=Babler |first2=B. L. |last3=Meade |first3=M. R. |last4=Whitney |first4=B. A. |last5=Benjamin |first5=R. |last6=Indebetouw |first6=R. |last7=Cyganowski |first7=C. |last8=Robitaille |first8=T. P. |last9=Povich |first9=M. |doi=10.1086/597811 |title=The Spitzer/GLIMPSE surveys: a new view of the Milky Way |journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific |volume=121 |issue=877 |pages=213–230 |year=2009 |bibcode=2009PASP..121..213C |s2cid=15529740}}</ref> <ref name="majaess09b">{{cite journal |last1=Majaess |first1=D. J. |last2=Turner |first2=D. G. |last3=Lane |first3=D. J. |journal=The Journal of the American Association of Variable Star Observers |title=Searching Beyond the Obscuring Dust Between the Cygnus-Aquila Rifts for Cepheid Tracers of the Galaxy's Spiral Arms |date=2009 |volume=37 |issue=2 |page=179 |bibcode=2009JAVSO..37..179M |arxiv=0909.0897}}</ref> <ref name="lepine10">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Lépine |first1=J. R. D. |last2=Roman-Lopes |first2=A. |last3=Abraham |first3=Z. |last4=Junqueira |first4=T. C. |last5=Mishurov |first5=Y. N. |title=The spiral structure of the Galaxy revealed by CS sources and evidence for the 4:1 resonance |doi=10.1111/j.1365-2966.2011.18492.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=414 |issue=2 |pages=1607–1616 |year=2011 |doi-access=free |arxiv=1010.1790 |bibcode=2011MNRAS.414.1607L |s2cid=118477787}}</ref> <ref name=two_arms>{{cite conference |last1=Benjamin |first1=R. A. |title=The Spiral Structure of the Galaxy: Something Old, Something New... |work=Massive Star Formation: Observations Confront Theory |date=2008 |publisher=Astronomical Society of the Pacific Conference Series |volume=387 |editor=Beuther, H. |editor2=Linz, H. |editor3=Henning, T. |page=375 |bibcode=2008ASPC..387..375B}}<br />See also {{cite news |url=http://www.space.com/scienceastronomy/080603-aas-spiral-arms.html |title=New Images: Milky Way Loses Two Arms |work=Space.com |access-date=June 4, 2008 |date=June 3, 2008 |last1=Bryner |first1=Jeanna |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080604114615/http://www.space.com/scienceastronomy/080603-aas-spiral-arms.html |archive-date=June 4, 2008}}</ref> <ref name=harris2003>{{cite web |first=William E. |last=Harris |date=February 2003 |url=http://messier.seds.org/xtra/data/mwgc.dat.txt |format=text |title=Catalog of Parameters for Milky Way Globular Clusters: The Database |publisher=SEDS |access-date=May 10, 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120309172430/http://messier.seds.org/xtra/data/mwgc.dat.txt |archive-date=March 9, 2012}}</ref> <ref name=aaa313_119>{{cite journal |display-authors=1 |last1=Dauphole |first1=B. |last2=Geffert |first2=M. |last3=Colin |first3=J. |last4=Ducourant |first4=C. |last5=Odenkirchen |first5=M. |last6=Tucholke |first6=H.-J. |title=The kinematics of globular clusters, apocentric distances and a halo metallicity gradient |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=313 |pages=119–128 |date=September 1996 |bibcode=1996A&A...313..119D}}</ref> <ref name=apj522>{{Cite journal |last1=Gnedin |first1=O. Y. |last2=Lee |first2=H. M. |last3=Ostriker |first3=J. P. |doi=10.1086/307659 |title=Effects of Tidal Shocks on the Evolution of Globular Clusters |journal=The Astrophysical Journal |volume=522 |issue=2 |pages=935–949 |year=1999 |bibcode=1999ApJ...522..935G |arxiv=astro-ph/9806245 |s2cid=11143134 }}</ref> <ref name="fn5">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Ibata |first1=R. |last2=Chapman |first2=S. |last3=Ferguson |first3=A. M. N. |last4=Lewis |first4=G. |last5=Irwin |first5=M. |last6=Tanvir |first6=N. |doi=10.1086/491727 |title=On the accretion origin of a vast extended stellar disk around the Andromeda Galaxy |journal=The Astrophysical Journal |volume=634 |issue=1 |pages=287–313 |year=2005 |bibcode=2005ApJ...634..287I |arxiv=astro-ph/0504164 |s2cid=17803544 }}</ref> <ref name="fn6">{{cite web |url=http://www.solstation.com/x-objects/gal-ring.htm |title=Outer Disk Ring? |publisher=SolStation |access-date=May 10, 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070602133503/http://www.solstation.com/x-objects/gal-ring.htm |archive-date=June 2, 2007}}</ref> <ref name="mcclure-griffiths">{{Cite journal |last1=McClure-Griffiths |first1=N. M. |last2=Dickey |first2=J. M. |last3=Gaensler |first3=B. M. |last4=Green |first4=A. J. |title=A Distant Extended Spiral Arm in the Fourth Quadrant of the Milky Way |doi=10.1086/422031 |journal=The Astrophysical Journal |volume=607 |issue=2 |pages=L127 |year=2004 |arxiv=astro-ph/0404448 |bibcode=2004ApJ...607L.127M|s2cid=119327129 }}</ref> <ref name=overbye2010>{{cite news |first1=Dennis |last1=Overbye |url=https://www.nytimes.com/2010/11/10/science/space/10galaxy.html?ref=science |title=Bubbles of Energy Are Found in Galaxy |work=[[The New York Times]] |date=November 9, 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160110102906/http://www.nytimes.com/2010/11/10/science/space/10galaxy.html?ref=science |archive-date=January 10, 2016}}</ref> <ref name=sz2010>{{cite news |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/GLAST/news/new-structure.html |title=NASA's Fermi Telescope Finds Giant Structure in our Galaxyl |publisher=[[NASA]] |access-date=November 10, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140823224206/http://www.nasa.gov/mission_pages/GLAST/news/new-structure.html |archive-date=August 23, 2014}}</ref> <ref name=apj673_2_864>{{Cite journal |last1=Jurić |first1=M. |last2=Ivezić |first2=Ž. |last3=Brooks |first3=A. |last4=Lupton |first4=R. H. |last5=Schlegel |first5=D. |last6=Finkbeiner |first6=D. |last7=Padmanabhan |first7=N. |last8=Bond |first8=N. |last9=Sesar |first9=B. |last10=Rockosi |first10=C. M. |last11=Knapp |first11=G. R. |last12=Gunn |first12=J. E. |last13=Sumi |first13=T. |last14=Schneider |first14=D. P. |last15=Barentine |first15=J. C. |last16=Brewington |first16=H. J. |last17=Brinkmann |first17=J. |last18=Fukugita |first18=M. |last19=Harvanek |first19=M. |last20=Kleinman |first20=S. J. |last21=Krzesinski |first21=J. |last22=Long |first22=D. |last23=Neilsen |first23=E. H. Jr |last24=Nitta |first24=A. |last25=Snedden |first25=S. A. |last26=York |first26=D. G. |display-authors=1 |doi=10.1086/523619 |title=The Milky Way Tomography with SDSS. I. Stellar Number Density Distribution |journal=The Astrophysical Journal |volume=673 |issue=2 |pages=864–914 |date=February 2008 |bibcode=2008ApJ...673..864J |arxiv=astro-ph/0510520 |s2cid=11935446}}</ref> <ref name=Koupelis_Kuhn2007>{{cite book |title=In Quest of the Universe |first1=Theo |last1=Koupelis |first2=Karl F. |last2=Kuhn |page=[https://archive.org/details/inquestofunivers00koup/page/492 492], Fig. 16–13 |url=https://archive.org/details/inquestofunivers00koup |url-access=registration |isbn=978-0-7637-4387-1 |date=2007 |publisher=Jones & Bartlett Publishers}}</ref> <ref name="fn9">{{cite news |last=English |first=Jayanne|author-link=Jayanne English |date=January 14, 2000 |title=Exposing the Stuff Between the Stars |publisher=Hubble News Desk |url=http://www.ras.ucalgary.ca/CGPS/press/aas00/pr/pr_14012000/pr_14012000map1.html |access-date=May 10, 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070707181147/http://www.ras.ucalgary.ca/CGPS/press/aas00/pr/pr_14012000/pr_14012000map1.html |archive-date=July 7, 2007}}</ref> <ref name="extinction">{{Cite journal |last1=Gillman |first1=M. |last2=Erenler |first2=H. |title=The galactic cycle of extinction |journal=International Journal of Astrobiology |volume=7 |issue=1 |page=17 |year=2008 |doi=10.1017/S1473550408004047 |bibcode=2008IJAsB...7...17G |url=http://oro.open.ac.uk/11603/1/S1473550408004047a.pdf |citeseerx=10.1.1.384.9224 |s2cid=31391193 |access-date=July 31, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190601165347/http://oro.open.ac.uk/11603/1/S1473550408004047a.pdf |archive-date=June 1, 2019 |url-status=live}}</ref> <ref name="overholt_etal">{{Cite journal |last1=Overholt |first1=A. C. |last2=Melott |first2=A. L. |last3=Pohl |first3=M. |title=Testing the link between terrestrial climate change and galactic spiral arm transit |journal=The Astrophysical Journal |volume=705 |issue=2 |pages=L101–L103 |year=2009 |doi=10.1088/0004-637X/705/2/L101 |bibcode=2009ApJ...705L.101O |arxiv=0906.2777|s2cid=734824 }}</ref> <ref name=garlick2002>{{cite book |last=Garlick |first=Mark Antony |title=The Story of the Solar System |publisher=Cambridge University |date=2002 |isbn=978-0-521-80336-6 |page=[https://archive.org/details/storyofsolarsyst00garl/page/46 46] |url=https://archive.org/details/storyofsolarsyst00garl/page/46}}</ref> <ref name=ut20090527>{{cite web |url=http://www.universetoday.com/26749/formation-of-the-milky-way/ |work=Universe Today |title=Formation of the Milky Way |first1=Nicholas |last1=Wethington |date=May 27, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140817161011/http://www.universetoday.com/26749/formation-of-the-milky-way/ |archive-date=August 17, 2014}}</ref> <ref name="Buser">{{Cite journal |last1=Buser |first1=R. |title=The Formation and Early Evolution of the Milky Way Galaxy |doi=10.1126/science.287.5450.69 |bibcode=2000Sci...287...69B |journal=Science |volume=287 |issue=5450 |pages=69–74 |year=2000 |pmid=10615051 }}</ref> <ref name=majaess2009>{{Cite journal |last1=Majaess |first1=D. J. |last2=Turner |first2=D. G. |last3=Lane |first3=D. J. |title=Characteristics of the Galaxy according to Cepheids |doi=10.1111/j.1365-2966.2009.15096.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=398 |pages=263–270 |year=2009 |issue=1 |doi-access=free |bibcode=2009MNRAS.398..263M |arxiv=0903.4206|s2cid=14316644 }}</ref> <ref name=araa35_217>{{Cite journal |last1=Wakker |first1=B. P. |last2=Van Woerden |first2=H. |doi=10.1146/annurev.astro.35.1.217 |title=High-Velocity Clouds |journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics |volume=35 |pages=217–266 |year=1997 |bibcode=1997ARA&A..35..217W |s2cid=117861711 }}</ref> <ref name=apj679_L21>{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Lockman |first1=F. J. |last2=Benjamin |first2=R. A. |last3=Heroux |first3=A. J. |last4=Langston |first4=G. I. |title=The Smith Cloud: A High-Velocity Cloud Colliding with the Milky Way |doi=10.1086/588838 |journal=The Astrophysical Journal |volume=679 |issue=1 |pages=L21–L24 |year=2008 |bibcode=2008ApJ...679L..21L |arxiv=0804.4155|s2cid=118393177 }}</ref> <ref name=science299_5603_65>{{Cite journal |last1=Krauss |first1=L. M. |last2=Chaboyer |first2=B. |title=Age Estimates of Globular Clusters in the Milky Way: Constraints on Cosmology |doi=10.1126/science.1075631 |journal=Science |volume=299 |issue=5603 |pages=65–69 |year=2003 |pmid=12511641 |bibcode=2003Sci...299...65K |s2cid=10814581 }}</ref> <ref name="del_Peloso">{{cite journal |doi=10.1051/0004-6361:20053307 |bibcode=2005A&A...440.1153D |arxiv=astro-ph/0506458 |title=The age of the Galactic thin disk from Th/Eu nucleocosmochronology. III. Extended sample |date=2005 |last1=del Peloso |first1=E. F. |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=440 |issue=3 |pages=1153–1159|s2cid=16484977 }}</ref> <ref name=berkeley20060109>{{cite press release |title=Milky Way Galaxy is warped and vibrating like a drum |publisher=[[University of California, Berkeley]] |date=January 9, 2006 |url=http://www.berkeley.edu/news/media/releases/2006/01/09_warp.shtml |access-date=October 18, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140716013619/http://berkeley.edu/news/media/releases/2006/01/09_warp.shtml |archive-date=July 16, 2014}}</ref> <ref name=wong20000414>{{cite news |first=Janet |last=Wong |title=Astrophysicist maps out our own galaxy's end |publisher=University of Toronto |date=April 14, 2000 |url=http://www.news.utoronto.ca/bin/000414b.asp |access-date=January 11, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070108183824/http://www.news.utoronto.ca/bin/000414b.asp <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date=January 8, 2007}}</ref> <ref name=eo_galaxy>{{cite web |url=http://www.etymonline.com/index.php?term=galaxy |first1=Douglas |last1=Harper |title=galaxy |work=[[Online Etymology Dictionary]] |access-date=May 20, 2012 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120527/http://www.etymonline.com/index.php?term=galaxy |archive-date=May 27, 2012}}</ref> <ref name=jankowski2010>{{cite book |first1=Connie |last1=Jankowski |title=Pioneers of Light and Sound |page=6 |isbn=978-0-7565-4306-8 |publisher=Compass Point Books |date=2010 |url=https://books.google.com/books?id=Wp6E3y-58LkC&pg=PT6 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161120142012/https://books.google.com/books?id=Wp6E3y-58LkC&pg=PT6 |archive-date=November 20, 2016}}</ref> <ref name=eratosthenes1997>{{cite book |author=Eratosthenes |title=Star Myths of the Greeks and Romans: A Sourcebook Containing the Constellations of Pseudo-Eratosthenes and the Poetic Astronomy of Hyginus |editor1-first=Theony |editor1-last=Condos |publisher=Red Wheel/Weiser |date=1997 |isbn=978-1-890482-93-0 |url=https://books.google.com/books?id=4Sp8CaA5HI0C&pg=PA110 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161120164810/https://books.google.com/books?id=4Sp8CaA5HI0C&pg=PA110 |archive-date=November 20, 2016}}</ref> <ref name=Montada>{{cite encyclopedia |first1=Josep Puig |last1=Montada |title=Ibn Bajja |encyclopedia=[[Stanford Encyclopedia of Philosophy]] |url=http://plato.stanford.edu/entries/ibn-bajja |date=September 28, 2007 |access-date=July 11, 2008 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120728/http://plato.stanford.edu/entries/ibn-bajja |archive-date=July 28, 2012}}</ref> <ref name=heidarzadeh2008>{{cite book |first1=Tofigh |last1=Heidarzadeh |pages=[https://archive.org/details/historyphysicalt00heid_599/page/n33 23]–25 |title=A history of physical theories of comets, from Aristotle to Whipple |url=https://archive.org/details/historyphysicalt00heid_599 |url-access=limited |publisher=Springer |date=2008 |isbn=978-1-4020-8322-8}}</ref> <ref name=Livingston>{{Cite journal |first1=John W. |last1=Livingston |title=Ibn Qayyim al-Jawziyyah: A Fourteenth Century Defense against Astrological Divination and Alchemical Transmutation |journal=Journal of the American Oriental Society |volume=91 |issue=1 |date=1971 |pages=96–103 [99] |doi=10.2307/600445 |jstor=600445}}</ref> <ref name=pseudoring>{{Cite journal |first1=A. |last1=Mel'Nik |title=Outer pseudoring in the galaxy |journal=Astronomische Nachrichten |volume=326 |issue=7 |year=2006 |pages=589–605 |doi=10.1002/asna.200585006 |bibcode=2005AN....326Q.599M |arxiv=astro-ph/0510569|s2cid=117118657 }}</ref> <ref name=pseudoring2>{{Cite journal |first1=A. |last1=Mel'Nik |first2=A. |last2=Rautiainen |title=Kinematics of the outer pseudorings and the spiral structure of the Galaxy |journal=Astronomy Letters |volume=35 |issue=9 |date=2005 |pages=609–624 |doi=10.1134/s1063773709090047 |arxiv=0902.3353 |bibcode=2009AstL...35..609M |citeseerx=10.1.1.247.4658|s2cid=15989486 |s2cid-access=free |url=http://lnfm1.sai.msu.ru/~anna/article/AL09p609.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110331210949/http://lnfm1.sai.msu.ru/~anna/article/AL09p609.pdf |archive-date= Mar 31, 2011 }}</ref> <ref name=ragep1993>{{cite book |last1=Ragep |first1=Jamil |title=''Nasir al-Din al-Tusi's Memoir on Astronomy'' (''al-Tadhkira fi 'ilm al-hay' a'') |publisher=Springer-Verlag |location=New York |date=1993 |page=129}}</ref> <!-- <ref name=oconnor_robertson2002>{{cite web |last1=O'Connor |first1=J. J. |last2=Robertson |first2=E. F. |date=November 2002 |url=http://www-gap.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Galileo.html |title=Galileo Galilei |publisher=University of St. Andrews |access-date=January 8, 2007 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120530/http://www-gap.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Galileo.html |archive-date=May 30, 2012}}</ref> --> <ref name="our_galaxy">{{cite web |last1=Evans |first1=J. C. |date=November 24, 1998 |url=http://physics.gmu.edu/~jevans/astr103/CourseNotes/ECText/ch20_txt.htm |title=Our Galaxy |publisher=George Mason University |access-date=January 4, 2007 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120630/http://physics.gmu.edu/~jevans/astr103/CourseNotes/ECText/ch20_txt.htm |archive-date=June 30, 2012}}</ref> <ref name=mactutor_albirundi>{{MacTutor Biography | id=Al-Biruni | title=Abu Rayhan Muhammad ibn Ahmad al-Biruni }}<!--source supports this comment, but the source is not published--></ref> <ref name=abbey>{{cite web |last=Abbey |first=Lenny |url=http://labbey.com/Telescopes/Parsontown.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20130519124426/http://labbey.com/Telescopes/Parsontown.html |title=The Earl of Rosse and the Leviathan of Parsontown |publisher=The Compleat Amateur Astronomer |access-date=January 4, 2007 |archive-date=May 19, 2013}}</ref> <ref name=pasp100_6>{{Cite journal |last1=Curtis |first1=H. D. |author-link=Heber Doust Curtis |doi=10.1086/132128 |title=Novae in spiral nebulae and the Island Universe Theory |journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific |volume=100 |pages=6–7 |year=1988 |bibcode=1988PASP..100....6C |doi-access=free }}</ref> <ref name=weaver>{{cite web |first=Harold F. |last=Weaver |url=http://www.nap.edu/readingroom/books/biomems/rtrumpler.html |title=Robert Julius Trumpler |publisher=National Academy of Sciences |access-date=January 5, 2007 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120604/http://www.nap.edu/readingroom/books/biomems/rtrumpler.html |archive-date=June 4, 2012}}</ref> <ref name=apj69_103>{{Cite journal |last1=Hubble |first1=E. P. |author-link=Edwin Hubble |doi=10.1086/143167 |title=A spiral nebula as a stellar system, Messier 31 |journal=The Astrophysical Journal |volume=69 |pages=103–158 |year=1929 |bibcode=1929ApJ....69..103H |doi-access=free }}</ref> <ref name=jrasc83_6>{{cite journal |last=Sandage |first=Allan |author-link=Allan Sandage |title=Edwin Hubble, 1889–1953 |journal=[[Journal of the Royal Astronomical Society of Canada]] |date=1989 |volume=83 |issue=6 |page=351 |bibcode=1989JRASC..83..351S}}</ref> <ref name=shapley_curtis>{{cite journal |title=The Scale of the Universe |last1=Shapley |first1=H. |last2=Curtis |first2=H. D. |journal=Bulletin of the National Research Council |volume=2 |issue=11 |pages=171–217 |date=1921 |bibcode=1921BuNRC...2..171S}}</ref> <ref name=oxford>{{cite book |title=The Oxford English Dictionary |edition=2nd |editor1-first=John |editor1-last=Simpson |editor2-first=Edmund |editor2-last=Weiner |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-861186-8 |date=March 30, 1989}} See the entries for "Milky Way" and "galaxy".</ref> <ref name="sparke_gallagher">{{cite book |title=Galaxies in the Universe: An Introduction |last1=Sparke |first1=Linda S.|author1-link=Linda Sparke |last2=Gallagher |first2=John S. |page=90 |date=2007 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-46238-9}}</ref> <ref name="nov2013_planet_estimate">{{cite news |url=https://www.huffingtonpost.com/2013/11/04/earth-size-planets_n_4215873.html |title=Milky Way Teeming With Billions Of Earth-Size Planets |last=Borenstein |first=Seth |date=November 4, 2013 |work=The Associated Press |publisher=The Huffington Post |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141104000409/http://www.huffingtonpost.com/2013/11/04/earth-size-planets_n_4215873.html |archive-date=November 4, 2014}}</ref> <ref name=rotation_pattern_speeds>{{cite arXiv |last1=Gerhard |first1=O. |title=Pattern speeds in the Milky Way |eprint=1003.2489v1 |year=2010|class=astro-ph.GA }}</ref> <ref name=Kafle2012>{{Cite journal |first1=P.R. |last1=Kafle |first2=S. |last2=Sharma |first3=G.F. |last3=Lewis |first4=J. |last4=Bland-Hawthorn |title=Kinematics of the Stellar Halo and the Mass Distribution of the Milky Way Using Blue Horizontal Branch Stars |journal=The Astrophysical Journal |volume=761 |issue=2 |date=2012 |page=17 |doi=10.1088/0004-637X/761/2/98 |bibcode=2012ApJ...761...98K |arxiv=1210.7527|s2cid=119303111 }}</ref> <ref name=Kafle2014>{{Cite journal |first1=P.R. |last1=Kafle |first2=S. |last2=Sharma |first3=G.F. |last3=Lewis |first4=J. |last4=Bland-Hawthorn |title=On the Shoulders of Giants: Properties of the Stellar Halo and the Milky Way Mass Distribution |journal=The Astrophysical Journal |volume=794 |issue=1 |date=2014 |page=17 |doi=10.1088/0004-637X/794/1/59 |bibcode=2014ApJ...794...59K |arxiv=1408.1787|s2cid=119040135 }}</ref> }} {{დედამიწის ადგილმდებარეობა}} [[კატეგორია:ირმის ნახტომი| ]] [[კატეგორია:სპირალისებური გალაქტიკები]] 5ciaehe5p2qxjalxr7o0lcsqpf6nrrj 5406422 5406346 2026-06-03T17:34:20Z Surprizi 14671 /* აგებულება და სტრუქტურა */ 5406422 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Surprizi|Surprizi]].|3|06|2026}} [[ფაილი:ESO-VLT-Laser-phot-33a-07.jpg|thumb|ირმის ნახტომის ცის კამარაზე]] '''ირმის ნახტომი''',<ref name="ენციკლოპედია"/> აგრეთვე ცნობილი როგორც '''ხარის ნავალი''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''იერუსალიმის გზა''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''დათვისფეხა''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''ცის-იკანკლედი''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''დევის ნამუხლარი'''<ref name="ენციკლოპედია"/> ({{lang-la|Via Lactea}}; {{lang-el|Γαλαξίας}} ''გალაქსიას'' — „რძიანი გზა“) — [[გალაქტიკა]], რომელიც სხვა ვარსკვლავურ სისტემებთან ერთად მოიცავს ჩვენს [[მზის სისტემა]]საც. ირმის ნახტომი არის ტოტიანი (ბარიანი) სპირალური გალაქტიკა D₂₅ იზოფოტალური დიამეტრით, რომელიც შეფასებულია 26.8 ± 1.1 კილოპარსეკით (87,400 ± 3,600 სინათლის წელი), მაგრამ სპირალური მკლავების სისქე მხოლოდ დაახლოებით 1000 სინათლის წელია (უფრო მეტი ტოტის ხაზთან). ბოლოდროინდელი სიმულაციები ვარაუდობენ, რომ ბნელი მატერიის არე, რომელიც ასევე შეიცავს ზოგიერთ ხილულ ვარსკვლავს, შეიძლება გაგრძელდეს თითქმის 2 მილიონი სინათლის წლის დიამეტრამდე (613 კპკ).<ref name=croswell2020 /><ref name="dearson2020" /> ირმის ნახტომს რამდენიმე თანამგზავრი გალაქტიკა აქვს და გალაქტიკების ადგილობრივი ჯგუფის ნაწილია, რომელიც ქალწულის ზეგროვის ნაწილს წარმოადგენს, რომელიც თავად ლანიაკეას ზეგროვის კომპონენტია.<ref name=":001" /><ref name=":002" /> შეფასებულია, რომ ის შეიცავს 100-400 მილიარდ ვარსკვლავს<ref name=":003" /><ref name=":004" /> და სულ მცირე ამდენ პლანეტას.<ref name="Nature-20120111" /><ref name="Space-20130102"/> მზის სისტემა მდებარეობს გალაქტიკური ცენტრიდან დაახლოებით 27 000 სინათლის წლის (8.3 კპკ) რადიუსში,<ref name="Gillessen2016" /> ორიონის მკლავის შიდა კიდეზე, რომელიც გაზისა და მტვრის სპირალური ფორმის კონცენტრაციაა. ყველაზე შიდა 10 000 სინათლის წლის ვარსკვლავები ქმნიან ამობურცულობას და ერთ ან მეტ ტოტს, რომლებიც გამოსხივდება ამობურცულობიდან. გალაქტიკური ცენტრი არის ინტენსიური რადიოწყარო, რომელიც ცნობილია როგორც [[მშვილდოსანი A*]], ზემასიური შავი ხვრელი 4,100 (± 0.034) მილიონი მზის მასით.<ref name="NYT-20220131"/><ref name="ARX-20220128"/> ირმის ნახტომის უძველესი ვარსკვლავები თითქმის ისეთივე ძველია, როგორც თავად სამყარო და, სავარაუდოდ, დიდი აფეთქების ბნელი საუკუნეების შემდეგ მალევე ჩამოყალიბდნენ.<ref name="HD_140283_(arXiv)"/> [[გალილეო გალილეი]]მ პირველად 1610 წელს თავისი ტელესკოპით სინათლის ზოლი ცალკეულ ვარსკვლავებად დაყო. 1920-იანი წლების დასაწყისამდე ასტრონომების უმეტესობა ფიქრობდა, რომ ირმის ნახტომი სამყაროს ყველა ვარსკვლავს შეიცავდა.<ref name=":005" /> ასტრონომებს [[ჰარლოუ შაპლი]]სა და [[ჰებერ კერტისი|ჰებერ კერტისს]] შორის [[1920]] წელს გამართული დიდი დებატების შემდეგ,<ref name="shapley_curtis" /> [[ედუინ ჰაბლი]]ს [[1923]] წელს ჩატარებულმა დაკვირვებებმა აჩვენა, რომ ირმის ნახტომი მრავალი გალაქტიკიდან მხოლოდ ერთ-ერთი იყო. ==მითოლოგია== მთავარი სტატია: ირმის ნახტომი მითოლოგიაში ბაბილონურ ეპიკურ პოემა „ენუმა ელიში“, ირმის ნახტომი შექმნილია პირველყოფილი მარილიანი წყლის დრაკონის, ტიამატის, მოკვეთილი კუდისგან, რომელიც ბაბილონის ეროვნულმა ღმერთმა, მარდუქმა, ცაში დასვა მისი მოკვლის შემდეგ.<ref name=":006"/><ref name=":007"/> ოდესღაც ითვლებოდა, რომ ეს ამბავი ეფუძნებოდა შუმერულ ძველ ვერსიას, რომელშიც ტიამატი ნიპურის ენლილმა მოკლა,<ref name=":008"/><ref name="Lambert1964"/> მაგრამ ახლა ითვლება, რომ ეს მხოლოდ ბაბილონელი პროპაგანდისტების გამოგონებაა, რომელთა მიზანია მარდუკის შუმერულ ღვთაებებზე უპირატესად წარმოჩენა.<ref name="Lambert1964" /> ==გარეგნობა== [[ფაილი:Milky Way Night Sky Black Rock Desert Nevada.jpg|მინი|მაქსიმალურად ბნელი ადგილიდან დანახული ირმის ნახტომი]] ირმის ნახტომი დედამიწიდან ჩანს, როგორც თეთრი სინათლის ბუნდოვანი ზოლი, დაახლოებით 30° სიგანის, რომელიც ღამის ცაზე რკალისებურად არის გამოკვეთილი.[62] მიუხედავად იმისა, რომ მთელ ცაზე შეუიარაღებელი თვალით დანახული ყველა ცალკეული ვარსკვლავი ირმის ნახტომის გალაქტიკის ნაწილია, ტერმინი „ირმის ნახტომი“ შემოიფარგლება სინათლის ამ ზოლით.[63][64] სინათლე წარმოიქმნება გალაქტიკური სიბრტყის მიმართულებით განლაგებული ვარსკვლავებისა და სხვა მასალის გროვისაგან. ზოლის გარშემო უფრო კაშკაშა რეგიონები ჩანს როგორც რბილი ვიზუალური ლაქები, რომლებიც ცნობილია როგორც ვარსკვლავური ღრუბლები. მათგან ყველაზე თვალსაჩინოა დიდი მშვილდოსნის ვარსკვლავური ღრუბელი, გალაქტიკის ცენტრალური ამოზნექილი ნაწილი.[65] ზოლის შიგნით არსებული ბნელი რეგიონები, როგორიცაა დიდი ნაპრალი და ქვანახშირის ტომარა, არის ადგილები, სადაც ვარსკვლავთშორისი მტვერი ბლოკავს შორეული ვარსკვლავების სინათლეს. სამხრეთ ნახევარსფეროს ხალხები, მათ შორის ინკები და ავსტრალიელი აბორიგენები, ამ რეგიონებს ბნელ ღრუბლების თანავარსკვლავედებად მიიჩნევდნენ.[66] ცის ის არეალი, რომელსაც ირმის ნახტომი ფარავს, [[აცილების ზონა]]ს უწოდებენ.[67] ირმის ნახტომს შედარებით დაბალი ზედაპირული სიკაშკაშე აქვს. მისი ხილვადობა შეიძლება მნიშვნელოვნად შემცირდეს ფონური სინათლის გამო, როგორიცაა სინათლის დაბინძურება ან მთვარის შუქი. ირმის ნახტომის ხილვადობისთვის ცა უნდა იყოს დაახლოებით 20.2 მაგნიტუდაზე მუქი კვადრატულ წამში.[68] ის უნდა იყოს ხილული, თუ ზღვრული მაგნიტუდა დაახლოებით +5.1 ან მეტია და აჩვენებს დიდ დეტალებს +6.1-ზე.[69] ეს ართულებს ირმის ნახტომის დანახვას კაშკაშა განათებული ურბანული ან გარეუბნული ტერიტორიებიდან, მაგრამ ძალიან თვალსაჩინოა სოფლის ტერიტორიებიდან დანახვისას, როდესაც მთვარე ჰორიზონტს ქვემოთაა. ხელოვნური ღამის ცის სიკაშკაშის რუკები აჩვენებს, რომ დედამიწის მოსახლეობის ერთ მესამედზე მეტს არ შეუძლია ირმის ნახტომის დანახვა სახლებიდან სინათლის დაბინძურების გამო.[70] დედამიწიდან დანახვისას, ირმის ნახტომის გალაქტიკური სიბრტყის ხილული რეგიონი იკავებს ცის იმ ნაწილს, რომელიც მოიცავს 30 თანავარსკვლავედს. გალაქტიკური ცენტრი მდებარეობს მშვილდოსნის მიმართულებით, სადაც ირმის ნახტომი ყველაზე კაშკაშაა. მშვილდოსნიდან, თეთრი სინათლის ბუნდოვანი ზოლი, როგორც ჩანს, გადის გალაქტიკურ ანტიცენტრში, აურიგაში. შემდეგ ზოლი ცის გარშემო აგრძელებს მოძრაობას, უკან მშვილდოსანამდე, ცას ორ დაახლოებით თანაბარ ნახევარსფეროდ ყოფს.[71] გალაქტიკური სიბრტყე ეკლიპტიკის მიმართ (ცაში მზის გზა) დაახლოებით 60°-ით არის დახრილი. ის ციური ეკვატორის მიმართ 63°-იანი კუთხითაა დახრილი.[72] ===შეუიარაღებელი თვალით დაკვირვება=== ირმის ნახტომის სინათლის ზოლისა და მისი გალაქტიკური ცენტრის დაკვირვებისთვის საჭიროა შემდეგი პირობები:[73] *თვალების ადაპტაცია ბნელ ცაზე (30 წუთი); *დაბალი სინათლის დაბინძურება (ბორთლის სკალით 4 ან უფრო დაბალი); *დაბალი მთვარის შუქი ან საერთოდ მისი არ ყოფნა (ახალი მთვარის 5-დღიანი ფანჯრის დროს); *ნისლისა და ტენიანობის დაბალი დონე; *სწორედ შერჩეული წლის დრო იმ ნახევარსფეროსთვის, საიდანაც აკვირდებით; *ღამის სწორი დრო; სხვა ციური ობიექტების მსგავსად, ღამის ცაზე ის ამოდის და ეშვება. ხედვის სწორი მიმართულება: ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში, ის სამხრეთით მდებარეობს, მშვილდოსანსა და მორიელს შორის. სამხრეთ ნახევარსფეროში, ის კილსა და კენტავრთან ახლოსაა. == აგებულება და სტრუქტურა == გალაქტიკა შედგება ელიფსური ფორმის ცენტრისგან, რომელიც გარშემორტყმულია გაზისა და კოსმოსური მტვრის დისკით, ხოლო ვარსკვლავები ქმნიან ოთხ მკაფიო სპირალისებურ მკლავს. ირმის ნახტომის დიამეტრი დაახლოებით 30 ათასი [[პარსეკი]]ა (100 000 [[სინათლის წელი]]) და მისი სისქე კი დაახლოებით 1000 სინათლის წელიწადია. გალაქტიკა შეიცავს სულ მცირე 200 მილიარდ ვარსკვლავს (თანამედროვე შეფასება მერყეობს 200-დან 400 მილიარდ ვარსკვლავამდე). 2009 წლის იანვარის მონაცემებით გალაქტიკის მასა არის მზის მასის 3×10¹², ანუ 6×10⁴² კგ. მისი ძირითადი მასა მოდის არა ვარსკვლავებისა და ვარსკვლავთშორისი აირის, არამედ უჩინარი [[შავი მატერია|შავი მატერიის]] [[გალაქტიკის ჰალო|ჰალოზე]]. === გალაქტიკის ცენტრი === {{მთავარი|გალაქტიკის ცენტრი}} გალაქტიკის ცენტრი არის ამოზნექილი და სიგანეში დაახლოებით 8 ათასი პარსეკია. მის ცენტრში მდებარეობს [[ზემასიური შავი ხვრელი]] ([[მშვილდოსანი A*]]), რომლის გარშემო ბრუნავს საშუალო მასის [[შავი ხვრელი]]. მათი ერთობლივი გრავიატაცია აიძულებს მათ გარშემო მყოფ ვარსკვლავებს იბრუნონ უჩვეულო ტრაექტორიაზე. === მკლავები === ირმის ნახტომი ეკუთვნის სპირალურ გალაქტიკებს, რაც ნიშნავს რომ მას გააჩნია სპირალური მკლავები. ყოველი მკლავი წარმოადგენს [[ლოგარითმული სპირალი|ლოგარითმულ სპირალს]] 12 გრადუსიანი დახრით. მიჩნეულია რომ არსებობს ოთხი ძირითადი მკლავი. [[ფაილი:Milky Way Spiral Arm Georgian.svg|thumb|right|260px|გალაქტიკის მკლავები]] {|class="wikitable" |- !ფერი !მკლავი |- |style="background-color: #00BFBF"| |[[პერსევსის მკლავი]] (Perseus Arm) |- |style="background-color: #0000FF"| |[[გედის მკლავი]] (Norma-Cygnus Arm) |- |style="background-color: #008000"| |[[ცენტავრის მკლავი]] (Scutum-Crux Arm) |- |style="background-color: #FF0000"| |[[მშვილდოსანის მკლავი]] (Sagittarius Arm) |- |colspan="2" style="text-align:center;"|''არსებობს ორი მცირე მკლავი, მათ შორის:'' |- |style="background-color: #996600"| |[[ორიონის მკლავი]] (Orion Arm; სადაც ჩვენი [[მზის სისტემა]] მდებარეობს) |} === ჰალო === გალაქტიკის ჰალოს აქვს სფეროსებური ფორმა დაახლოებით 5-10 ათასი [[სინათლის წელიწადი]]ს დიამეტრით და მისი ტემპერატურა დაახლოებით 5×10⁵ [[კელვინი]]ა. == პანორამა == {{პანორამა|360-degree Panorama of the Southern Sky.jpg|1500px}} == იხილეთ აგრეთვე == {{პორტალი|ასტრონომია}} * [[გალაქტიკის ჰალო]] * [[ირმის ნახტომის სახელების სია]] * [[გალაქტიკა]] ==სქოლიო== {{Reflist|refs= <ref name="ენციკლოპედია">{{ქსე|5|225||არა}}</ref> <ref name=":001" >{{Cite web |title=Laniakea: Our home supercluster | date=September 3, 2014 |url=https://www.youtube.com/watch?v=rENyyRwxpHo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140904162040/http://www.youtube.com/watch?v=rENyyRwxpHo |archive-date=September 4, 2014 |publisher=YouTube}}</ref> <ref name=":002" >{{Cite journal |last1=Tully |first1=R. Brent |last2=Courtois |first2=Hélène |last3=Hoffman |first3=Yehuda |last4=Pomarède |first4=Daniel |display-authors=1 |date=September 4, 2014 |title=The Laniakea supercluster of galaxies |journal=Nature |volume=513 |issue=7516 |pages=71–73 |arxiv=1409.0880 |bibcode=2014Natur.513...71T |doi=10.1038/nature13674 |pmid=25186900 |s2cid=205240232}}</ref> <ref name=":003" >{{Cite web |title=Milky Way |url=http://www.bbc.co.uk/science/space/universe/key_places/milky_way |archive-url=https://web.archive.org/web/20120302071454/http://www.bbc.co.uk/science/space/universe/key_places/milky_way |archive-date=March 2, 2012 |publisher=[[BBC]]}}</ref> <ref name=":004" >{{Cite web |title=How Many Stars in the Milky Way? |url=http://asd.gsfc.nasa.gov/blueshift/index.php/2015/07/22/how-many-stars-in-the-milky-way/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160125140109/http://asd.gsfc.nasa.gov/blueshift/index.php/2015/07/22/how-many-stars-in-the-milky-way/ |archive-date=January 25, 2016 |website=NASA Blueshift}}</ref> <ref name="Space-20130102">{{cite news |author=<!--Not stated--> |title=100 Billion Alien Planets Fill Our Milky Way Galaxy: Study |url=http://www.space.com/19103-milky-way-100-billion-planets.html |date=January 2, 2013 |work=[[Space.com]] |access-date=January 3, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130103060601/http://www.space.com/19103-milky-way-100-billion-planets.html |archive-date=January 3, 2013}}</ref> <ref name="NYT-20220131">{{Cite news |last=Overbye |first=Dennis |author-link=Dennis Overbye |date=January 31, 2022 |title=An Electrifying View of the Heart of the Milky Way – A new radio-wave image of the center of our galaxy reveals all the forms of frenzy that a hundred million or so stars can get up to. |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2022/01/31/science/milky-way.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 1, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220131224108/https://www.nytimes.com/2022/01/31/science/milky-way.html |archive-date=January 31, 2022}}</ref> <ref name="ARX-20220128">{{Cite journal |last=Heyood, I. |display-authors=et al. |date=January 28, 2022 |title=The 1.28 GHz MeerKAT Galactic Center Mosaic |journal=The Astrophysical Journal |volume=925 |issue=2 |page=165 |arxiv=2201.10541 |bibcode=2022ApJ...925..165H |doi=10.3847/1538-4357/ac449a |s2cid=246275657 |doi-access=free}}</ref> <ref name="HD_140283_(arXiv)">{{Cite journal |last1=Bond|first1=H.E. |last2=Nelan|first2=E. P. |last3=VandenBerg|first3=D. A. |last4=Schaefer|first4=G. H. |last5=Harmer|first5=D. |date=February 13, 2013 |title=HD 140283: A Star in the Solar Neighborhood that Formed Shortly After the Big Bang |journal=The Astrophysical Journal |volume=765 |issue=1 |pages=L12 |arxiv=1302.3180 |bibcode=2013ApJ...765L..12B |doi=10.1088/2041-8205/765/1/L12 |s2cid=119247629}}</ref> <ref name=":005" >{{Cite news |title=Milky Way Galaxy: Facts About Our Galactic Home |url=http://www.space.com/19915-milky-way-galaxy.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170321063305/http://www.space.com/19915-milky-way-galaxy.html |archive-date=March 21, 2017 |access-date=April 8, 2017 |work=Space.com}}</ref> <ref name="frebel">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Frebel |first1=A. |last2=Christlieb |first2=N. |last3=Norris |first3=J. E. |last4=Thom |first4=C. |last5=Beers |first5=T. C. |last6=Rhee |first6=J. |doi=10.1086/518122 |title=Discovery of HE 1523-0901, a strongly ''r''-process-enhanced metal-poor star with detected uranium |journal=The Astrophysical Journal |volume=660 |issue=2 |pages=L117 |year=2007 |bibcode=2007ApJ...660L.117F |arxiv=astro-ph/0703414 |s2cid=17533424 }}</ref> <!-- <ref name="Jankowski">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=Wp6E3y-58LkC&pg=PT6 |first1=Connie |last1=Jankowski |title=Pioneers of Light and Sound |page=6 |isbn=978-0-7565-4306-8 |publisher=Compass Point Books |date=2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161120142012/https://books.google.com/books?id=Wp6E3y-58LkC&pg=PT6 |archive-date=November 20, 2016}}</ref> --> <ref name=pasachoff1994>{{cite book |last1=Pasachoff |first1=Jay M. |author-link=Jay Pasachoff |title=Astronomy: From the Earth to the Universe |publisher=Harcourt School |date=1994 |isbn=978-0-03-001667-7 |page=500}}</ref> <ref name=":006">{{Cite book |last=Brown |first=William P. |url=https://books.google.com/books?id=zce500t8puUC&pg=PA25 |title=The Seven Pillars of Creation: The Bible, Science, and the Ecology of Wonder |date=2010 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-973079-7 |location=Oxford, England |page=25 |access-date=April 24, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326142933/https://books.google.com/books?id=zce500t8puUC&pg=PA25 |archive-date=March 26, 2023 |url-status=live}}</ref> <ref name=":007">{{Cite book |last=MacBeath |first=Alastair |url=https://books.google.com/books?id=uobfAAAAMAAJ |title=Tiamat's Brood: An Investigation Into the Dragons of Ancient Mesopotamia |date=1999 |publisher=Dragon's Head |isbn=978-0-9524387-5-5 |page=41 |access-date=April 24, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326142947/https://books.google.com/books?id=uobfAAAAMAAJ |archive-date=March 26, 2023 |url-status=live}}</ref> <ref name=":008">{{Cite book |last=James |first=E. O. |url=https://archive.org/details/theworshipoftheskygod/ |title=The Worship of the Sky-God: A Comparative Study in Semitic and Indo-European Religion |date=1963 |publisher=University of London Press |series=Jordan Lectures in Comparative Religion |location=London, England |pages=24, 27f}}</ref> <ref name="Lambert1964">{{Cite journal |last=Lambert |first=W. G. |date=1964 |title=E. O. James: The worship of the Skygod: A comparative study in Semitic and Indo-European religion. (School of Oriental and African Studies, University of London. Jordan Lectures in Comparative Religion, vi.) viii, 175 pp. London: University of London, the Athlone Press, 1963. 25s. |journal=Bulletin of the School of Oriental and African Studies |location=London, England |publisher=University of London |volume=27 |issue=1 |pages=157–158 |doi=10.1017/S0041977X00100345}}</ref> <ref name=steinicke_sakiel2007>{{cite book |first1=Wolfgang |last1=Steinicke |first2=Richard |last2=Jakiel |title=Galaxies and how to observe them |series=Astronomers' observing guides |publisher=Springer |date=2007 |isbn=978-1-85233-752-0 |page=[https://archive.org/details/galaxieshowtoobs0000stei/page/94 94] |url=https://archive.org/details/galaxieshowtoobs0000stei |url-access=registration}}</ref> <ref name="ask-astro">{{cite news |last1=Coffey |first1=Jeffrey |work=Universe Today |title=How big is the Milky Way? |url=http://www.universetoday.com/75691/how-big-is-the-milky-way/ |access-date=November 28, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130924002929/http://www.universetoday.com/75691/how-big-is-the-milky-way/ |archive-date=September 24, 2013}}</ref> <ref name="nbcnews1">{{cite press release |author=David Freeman |title=The Milky Way galaxy may be much bigger than we thought |url=https://www.nbcnews.com/mach/science/milky-way-galaxy-may-be-much-bigger-we-thought-ncna876966 |date=May 25, 2018 |publisher=[[CNBC]] |access-date=August 13, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180813182050/https://www.nbcnews.com/mach/science/milky-way-galaxy-may-be-much-bigger-we-thought-ncna876966 |archive-date=August 13, 2018 |url-status=live}}</ref> <ref name="rpi2015">{{cite press release |author=Mary L. Martialay |title=The Corrugated Galaxy{{snd}}Milky Way May Be Much Larger Than Previously Estimated |url=http://news.rpi.edu/content/2015/03/09/rippling-milky-way-may-be-much-larger-previously-estimated |date=March 11, 2015 |publisher=[[Rensselaer Polytechnic Institute]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20150313123405/http://news.rpi.edu/content/2015/03/09/rippling-milky-way-may-be-much-larger-previously-estimated |archive-date=March 13, 2015}}</ref> <ref name="croswell2020">{{cite news |url=https://www.sciencenews.org/article/astronomers-have-found-edge-milky-way-size |title=Astronomers have found the edge of the Milky Way at last |work=ScienceNews |first=Ken |last=Croswell |date=March 23, 2020 |access-date=March 27, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200324214927/https://www.sciencenews.org/article/astronomers-have-found-edge-milky-way-size |archive-date=March 24, 2020 |url-status=live}}</ref> <ref name="dearson2020">{{cite journal |last=Dearson |first=Alis J. |arxiv=2002.09497 |title=The Edge of the Galaxy |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |date=2020 |volume=496 |issue=3 |pages=3929–3942 |doi=10.1093/mnras/staa1711 |doi-access=free |bibcode=2020MNRAS.496.3929D |s2cid=211259409 }}</ref> <ref name=villard20120111>{{cite news |first=Ray |last=Villard |title=The Milky Way Contains at Least 100 Billion Planets According to Survey |publisher=HubbleSite.org |date=January 11, 2012 |url=http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2012/07/full/ |access-date=January 11, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140723213047/http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2012/07/full/ |archive-date=July 23, 2014}}</ref> <ref name=frommert_kronberg2005>{{cite web |last1=Frommert |first1=H. |last2=Kronberg |first2=C. |date=August 25, 2005 |url=http://messier.seds.org/more/mw.html |title=The Milky Way Galaxy |publisher=SEDS |access-date=May 9, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070512093341/http://seds.org/MESSIER/more/mw.html |archive-date=May 12, 2007}}</ref> <ref name=young2006>{{cite magazine |last=Young |first=Kelly |date=June 6, 2006 |url=https://www.newscientist.com/article/dn9282-andromeda-galaxy-hosts-a-trillion-stars.html |title=Andromeda Galaxy hosts a trillion stars |magazine=New Scientist |access-date=June 8, 2006 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110105061511/http://www.newscientist.com/article/dn9282-andromeda-galaxy-hosts-a-trillion-stars.html |archive-date=January 5, 2011}}</ref> <ref name=wethington2010>{{cite web |url=http://www.universetoday.com/guide-to-space/milky-way/how-many-stars-are-in-the-milky-way/ |title=How Many Stars are in the Milky Way? |first1=Nicholos |last1=Wethington |access-date=April 9, 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100327200757/http://www.universetoday.com/guide-to-space/milky-way/how-many-stars-are-in-the-milky-way/ |archive-date=March 27, 2010}}</ref> <ref name="science312_1773">{{Cite journal |last1=Levine |first1=E. S. |last2=Blitz |first2=L. |last3=Heiles |first3=C. |doi=10.1126/science.1128455 |title=The spiral structure of the outer Milky Way in hydrogen |journal=Science |volume=312 |issue=5781 |pages=1773–1777 |year=2006 |bibcode=2006Sci...312.1773L |arxiv=astro-ph/0605728 |pmid=16741076 |s2cid=12763199 }}</ref> <ref name=araa28_215>{{Cite journal |last1=Dickey |first1=J. M. |last2=Lockman |first2=F. J. |doi=10.1146/annurev.aa.28.090190.001243 |title=H I in the Galaxy |journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics |volume=28 |pages=215–259 |year=1990 |bibcode=1990ARA&A..28..215D }}</ref> <ref name=apj702_1472>{{Cite journal |last1=Savage |first1=B. D. |last2=Wakker |first2=B. P. |doi=10.1088/0004-637X/702/2/1472 |title=The extension of the transition temperature plasma into the lower galactic halo |journal=The Astrophysical Journal |volume=702 |issue=2 |pages=1472–1489 |year=2009 |bibcode=2009ApJ...702.1472S |arxiv=0907.4955|s2cid=119245570 }}</ref> <ref name="Nature-20120111">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Cassan |first1=A. |last2=Kubas |first2=D. |last3=Beaulieu |first3=J. -P. |last4=Dominik |first4=M. |last5=Horne |first5=K. |last6=Greenhill |first6=J. |last7=Wambsganss |first7=J. |last8=Menzies |first8=J. |last9=Williams |first9=A. |last10=Jørgensen |doi=10.1038/nature10684 |first10=U. G. |last11=Udalski |first11=A. |last12=Bennett |first12=D. P. |last13=Albrow |first13=M. D. |last14=Batista |first14=V. |last15=Brillant |first15=S. |last16=Caldwell |first16=J. A. R. |last17=Cole |first17=A. |last18=Coutures |first18=C. |last19=Cook |first19=K. H. |last20=Dieters |first20=S. |last21=Prester |first21=D. D. |last22=Donatowicz |first22=J. |last23=Fouqué |first23=P. |last24=Hill |first24=K. |last25=Kains |first25=N. |last26=Kane |first26=S. |last27=Marquette |first27=J. -B. |last28=Martin |first28=R. |last29=Pollard |first29=K. R. |last30=Sahu |first30=K. C. |title=One or more bound planets per Milky Way star from microlensing observations |journal=Nature |volume=481 |issue=7380 |pages=167–169 |date=January 11, 2012 |pmid=22237108 |bibcode=2012Natur.481..167C |arxiv=1202.0903 |s2cid=2614136}}</ref> <ref name=borenstein2011>{{cite news |last=Borenstein |first=Seth |archive-date=February 22, 2011 |date=February 19, 2011 |archive-url=https://archive.today/20110222025002/https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2011/02/19/AR2011021902211.html |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2011/02/19/AR2011021902211.html |title=Cosmic census finds crowd of planets in our galaxy |agency=[[Associated Press]] |newspaper=[[The Washington Post]] }}</ref> <ref name=nasa20110526>{{cite web |url=http://planetquest.jpl.nasa.gov/news/freePlanet.cfm |title=Free-Floating Planets May be More Common Than Stars |date=February 18, 2011 |publisher=NASA's Jet Propulsion Laboratory |location=Pasadena, CA |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522090224/http://planetquest.jpl.nasa.gov/news/freePlanet.cfm |archive-date=May 22, 2011 |quote=The team estimates there are about twice as many of them as stars. }}</ref> <ref name=arxiv0909.3857>{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Sale |first1=S. E. |last2=Drew |first2=J. E. |last3=Knigge |first3=C. |last4=Zijlstra |first4=A. A. |last5=Irwin |first5=M. J. |last6=Morris |first6=R. A. H. |last7=Phillipps |first7=S. |last8=Drake |first8=J. J. |last9=Greimel |first9=R. |doi=10.1111/j.1365-2966.2009.15746.x |title=The structure of the outer Galactic disc as revealed by IPHAS early A stars |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=402 |issue=2 |pages=713–723 |year=2010 |doi-access=free |bibcode=2010MNRAS.402..713S |arxiv=0909.3857 |s2cid=12884630}}</ref> <ref name=mnras371_1_108>{{Cite journal |last1=Connors |first1=Tim W. |last2=Kawata |first2=Daisuke |last3=Gibson |first3=Brad K. |title=N-body simulations of the Magellanic stream |doi=10.1111/j.1365-2966.2006.10659.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=371 |issue=1 |pages=108–120 |year=2006 |doi-access=free |arxiv=astro-ph/0508390 |bibcode=2006MNRAS.371..108C |s2cid=15563258}}</ref> <ref name=coffey>{{cite web |url=http://www.universetoday.com/guide-to-space/the-universe/absolute-magnitude/ |title=Absolute Magnitude |first1=Jerry |last1=Coffey |archive-url=https://web.archive.org/web/20110913181441/http://www.universetoday.com/41041/absolute-magnitude/ |archive-date=September 13, 2011 |date=May 11, 2017}}</ref> <ref name="Karachentsevetal2006">{{Cite journal |last1=Karachentsev |first1=I. D. |last2=Kashibadze |first2=O. G. |doi=10.1007/s10511-006-0002-6 |title=Masses of the local group and of the M81 group estimated from distortions in the local velocity field |journal=Astrophysics |volume=49 |issue=1 |pages=3–18 |year=2006 |bibcode=2006Ap.....49....3K |s2cid=120973010}}</ref> <ref name="mass">{{cite web |last1=Vayntrub |first1=Alina |date=2000 |url=http://hypertextbook.com/facts/2000/AlinaVayntrub.shtml |title=Mass of the Milky Way |work=The Physics Factbook |access-date=May 9, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140813125916/http://hypertextbook.com/facts/2000/AlinaVayntrub.shtml |archive-date=August 13, 2014}}</ref> <ref name="galmass">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Battaglia |first1=G. |last2=Helmi |first2=A. |last3=Morrison |first3=H. |last4=Harding |first4=P. |last5=Olszewski |first5=E. W. |last6=Mateo |first6=M. |last7=Freeman |first7=K. C. |last8=Norris |first8=J. |last9=Shectman |first9=S. A. |title=The radial velocity dispersion profile of the Galactic halo: Constraining the density profile of the dark halo of the Milky Way |doi=10.1111/j.1365-2966.2005.09367.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |pages=433–442 |year=2005 |arxiv=astro-ph/0506102 |bibcode=2005MNRAS.364..433B |volume=364 |issue=2 |doi-access=free |s2cid=15562509}}</ref> <ref name=apjl_1_l72>{{Cite journal |last1=Shen |first1=J. |last2=Rich |first2=R. M. |last3=Kormendy |first3=J. |last4=Howard |first4=C. D. |last5=De Propris |first5=R. |last6=Kunder |first6=A. |doi=10.1088/2041-8205/720/1/L72 |title=Our Milky Way As a Pure-Disk Galaxy{{snd}}A Challenge for Galaxy Formation |journal=The Astrophysical Journal |volume=720 |issue=1 |pages=L72–L76 |year=2010 |pmid= |pmc= |arxiv=1005.0385 |bibcode=2010ApJ...720L..72S |s2cid=118470423}}</ref> <ref name=nrao20090105>{{cite press release |first1=Dave |last1=Finley |first2=David |last2=Aguilar |title=Milky Way a Swifter Spinner, More Massive, New Measurements Show |publisher=National Radio Astronomy Observatory |date=January 5, 2009 |url=http://www.nrao.edu/pr/2009/mwrotate/ |access-date=January 20, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140808002256/http://www.nrao.edu/pr/2009/mwrotate/ |archive-date=August 8, 2014}}</ref> <ref name="reid2009">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Reid |first1=M. J. |last2=Menten |first2=K. M. |last3=Zheng |first3=X. W. |last4=Brunthaler |first4=A. |last5=Moscadelli |first5=L. |last6=Xu |first6=Y. |last7=Zhang |first7=B. |last8=Sato |first8=M. |last9=Honma |first9=M. |title=Trigonometric parallaxes of massive star-forming regions. VI. Galactic structure, fundamental parameters, and noncircular motions |doi=10.1088/0004-637X/700/1/137 |journal=The Astrophysical Journal |volume=700 |issue=1 |pages=137–148 |year=2009 |bibcode=2009ApJ...700..137R |arxiv=0902.3913 |s2cid=11347166 }}</ref> <ref name="gnedin2010">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Gnedin |first1=O. Y. |last2=Brown |first2=W. R. |last3=Geller |first3=M. J. |last4=Kenyon |first4=S. J. |title=The mass profile of the Galaxy to 80 kpc |doi=10.1088/2041-8205/720/1/L108 |journal=The Astrophysical Journal |volume=720 |issue=1 |pages=L108–L112 |year=2010 |bibcode=2010ApJ...720L.108G |arxiv=1005.2619 |s2cid=119245657}}</ref> <ref name=McMillan2011>{{Cite journal |last1=McMillan |first1=P. J. |title=Mass models of the Milky Way |doi=10.1111/j.1365-2966.2011.18564.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=414 |issue=3 |pages=2446–2457 |date=July 2011 |doi-access=free |bibcode=2011MNRAS.414.2446M |arxiv=1102.4340 |s2cid=119100616}}</ref> <ref name="McMillan2016">{{cite journal |last1=McMillan |first1=Paul J. |title=The mass distribution and gravitational potential of the Milky Way |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |date=February 11, 2017 |volume=465 |issue=1 |pages=76–94 |doi=10.1093/mnras/stw2759 |doi-access=free |arxiv=1608.00971 |bibcode=2017MNRAS.465...76M |s2cid=119183093}}</ref> <ref name=ssr100_1_129>{{Cite journal |last1=Gerhard |first1=O. |title=Mass distribution in our Galaxy |journal=Space Science Reviews |volume=100 |issue=1/4 |pages=129–138 |doi=10.1023/A:1015818111633 |bibcode=2002SSRv..100..129G |arxiv=astro-ph/0203110 |year=2002 |s2cid=42162871}}</ref> <ref name="fn3">{{cite magazine |first=Maggie |last=McKee |title=Bar at Milky Way's heart revealed |magazine=New Scientist |date=August 16, 2005 |url=https://www.newscientist.com/article/dn7854--bar-at-milky-ways-heart-revealed.html |access-date=June 17, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141009132952/http://www.newscientist.com/article/dn7854--bar-at-milky-ways-heart-revealed.htm#.VDaN5_l_uVA |archive-date=October 9, 2014}}</ref> <ref name="Galactic bulge">{{cite news |last1=Grant |first1=J. |last2=Lin |first2=B. |title=The Stars of the Milky Way |date=2000 |url=http://members.fcac.org/~sol/chview/chv5.htm |publisher=Fairfax Public Access Corporation |access-date=May 9, 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070611185732/http://members.fcac.org/~sol/chview/chv5.htm |archive-date=June 11, 2007}}</ref> <ref name=ReideaSgrb2009>{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Reid |first1=M. J. |last2=Menten |first2=K. M. |last3=Zheng |first3=X. W. |last4=Brunthaler |first4=A. |last5=Xu |first5=Y. |title=A trigonometric parallax of Sgr B2 |doi=10.1088/0004-637X/705/2/1548 |journal=The Astrophysical Journal |volume=705 |issue=2 |pages=1548–1553 |date=November 2009 |bibcode=2009ApJ...705.1548R |arxiv=0908.3637|s2cid=1916267 }}</ref> <ref name="vanhollebeke09">{{Cite journal |last1=Vanhollebeke |first1=E. |last2=Groenewegen |first2=M. A. T. |last3=Girardi |first3=L. |title=Stellar populations in the Galactic bulge. Modelling the Galactic bulge with TRILEGAL |doi=10.1051/0004-6361/20078472 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=498 |issue=1 |pages=95–107 |date=April 2009 |bibcode=2009A&A...498...95V |arxiv=0903.0946|s2cid=125177722 }}</ref> <ref name="majaess10">{{cite journal |last1=Majaess |first1=D. |date=March 2010 |page=55 |volume=60 |issue=1 |journal=Acta Astronomica |title=Concerning the Distance to the Center of the Milky Way and Its Structure |bibcode=2010AcA....60...55M |arxiv=1002.2743}}</ref> <ref name=Jones2004>{{cite book |title=An Introduction to Galaxies and Cosmology |pages=50–51 |publisher=Cambridge University Press |date=2004 |isbn=978-0-521-54623-2 |first1=Mark H. |last1=Jones |first2=Robert J. |last2=Lambourne |first3=David John |last3=Adams |url=https://books.google.com/books?id=36K1PfetZegC&pg=PA50 |access-date=August 23, 2020 |archive-date=March 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326143523/https://books.google.com/books?id=36K1PfetZegC&pg=PA50 |url-status=live }}</ref> <ref name=boehle2016>{{cite journal |last1=Boehle |first1=A. |title=An Improved Distance and Mass Estimate for SGR A* from a Multistar Orbit Analysis |last2=Ghez |first2=A. M. |last3=Schödel |first3=R. |last4=Meyer |first4=L. |last5=Yelda |first5=S. |last6=Albers |first6=S. |last7=Martinez |first7=G. D. |last8=Becklin |first8=E. E. |last9=Do |first9=T.|last10=Lu|first10=J. R. |last11=Matthews |first11=K. |last12=Morris |first12=M. R. |last13=Sitarski |first13=B. |last14=Witzel |first14=G. |journal=The Astrophysical Journal |date=October 3, 2016 |volume=830 |issue=1 |page=17 |doi=10.3847/0004-637X/830/1/17 |arxiv=1607.05726 |bibcode=2016ApJ...830...17B |hdl=10261/147803 |s2cid=307657 |url=https://authors.library.caltech.edu/70841/1/Boehle_2016_ApJ_830_17.pdf |access-date=July 31, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171202115020/https://authors.library.caltech.edu/70841/1/Boehle_2016_ApJ_830_17.pdf |archive-date=December 2, 2017 |url-status=live |doi-access=free }}</ref> <ref name="Gillessen2016">{{cite journal |last1=Gillessen |first1=Stefan |last2=Plewa |first2=Philipp |last3=Eisenhauer |first3=Frank |last4=Sari |first4=Re'em |last5=Waisberg |first5=Idel |last6=Habibi |first6=Maryam |last7=Pfuhl |first7=Oliver |last8=George |first8=Elizabeth |last9=Dexter |first9=Jason|last10=von Fellenberg|first10=Sebastiano |last11=Ott |first11=Thomas |last12=Genzel |first12=Reinhard |title=An Update on Monitoring Stellar Orbits in the Galactic Center |date=November 28, 2016 |arxiv=1611.09144 |doi=10.3847/1538-4357/aa5c41 |volume=837 |issue=1 |journal=The Astrophysical Journal |page=30 |bibcode=2017ApJ...837...30G|s2cid=119087402 |doi-access=free }}</ref> <ref name=apj692_2_1075>{{Cite journal |display-authors=1 |doi=10.1088/0004-637X/692/2/1075 |last1=Gillessen |first1=S. |last2=Eisenhauer |first2=F. |last3=Trippe |first3=S. |last4=Alexander |first4=T. |last5=Genzel |first5=R. |last6=Martins |first6=F. |last7=Ott |first7=T. |title=Monitoring stellar orbits around the massive black hole in the Galactic Center |journal=[[Astrophysical Journal]] |volume=692 |issue=2 |pages=1075–1109 |arxiv=0810.4674 |year=2009 |bibcode=2009ApJ...692.1075G|s2cid=1431308 }}</ref> <ref name=apj689_2_1044>{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Ghez |first1=A. M. |last2=Salim |first2=S. |last3=Weinberg |first3=N. N. |last4=Lu |first4=J. R. |last5=Do |first5=T. |last6=Dunn |first6=J. K. |last7=Matthews |first7=K. |last8=Morris |first8=M. R. |last9=Yelda |first9=S. | last10=Becklin |doi=10.1086/592738 | first10=E. E. |last11=Kremenek |first11=T. |last12=Milosavljevic |first12=M. |last13=Naiman |first13=J. |title=Measuring distance and properties of the Milky Way's central supermassive black hole with stellar orbits |journal=The Astrophysical Journal |volume=689 |issue=2 |pages=1044–1062 |date=December 2008 |bibcode=2008ApJ...689.1044G |arxiv=0808.2870|s2cid=18335611 }}</ref> <ref name=blandford1999>{{cite conference |first=R. D. |last=Blandford |title=Origin and Evolution of Massive Black Holes in Galactic Nuclei |conference=Galaxy Dynamics, proceedings of a conference held at Rutgers University, ASP Conference Series |location=Rutgers University |date=August 8–12, 1998 |volume=182 |publication-date=August 1999 |bibcode=1999ASPC..182...87B |arxiv=astro-ph/9906025}}</ref> <ref name=frolov_zelnikov2011>{{cite book |first1=Valeri P. |last1=Frolov |first2=Andrei |last2=Zelnikov |title=Introduction to Black Hole Physics |publisher=Oxford University Press |date=2011 |pages=11, 36 |isbn=978-0-19-969229-3 |url=https://books.google.com/books?id=r_l5AK9DdXsC&pg=PA34 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160810210832/https://books.google.com/books?id=r_l5AK9DdXsC&lpg=PA34 |archive-date=August 10, 2016}}</ref> <ref name="Cabrera-Lavers08">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Cabrera-Lavers |first1=A. |last2=González-Fernández |first2=C. |last3=Garzón |first3=F. |last4=Hammersley |first4=P. L. |last5=López-Corredoira |first5=M. |title=The long Galactic bar as seen by UKIDSS Galactic plane survey |doi=10.1051/0004-6361:200810720 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=491 |issue=3 |pages=781–787 |date=December 2008 |bibcode=2008A&A...491..781C |arxiv=0809.3174|s2cid=15040792 }}</ref> <ref name="nishiyama06">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Nishiyama |first1=S. |last2=Nagata |first2=T. |last3=Baba |first3=D. |last4=Haba |first4=Y. |last5=Kadowaki |first5=R. |last6=Kato |first6=D. |last7=Kurita |first7=M. |last8=Nagashima |first8=C. |last9=Nagayama |first9=T. |doi=10.1086/429291 |title=A distinct structure inside the Galactic bar |journal=The Astrophysical Journal |volume=621 |issue=2 |pages=L105 |year=2005 |bibcode=2005ApJ...621L.105N |arxiv=astro-ph/0502058 |s2cid=399710 }}</ref> <ref name="alcock98">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Alcock |first1=C. |last2=Allsman |first2=R. A. |last3=Alves |first3=D. R. |last4=Axelrod |first4=T. S. |last5=Becker |first5=A. C. |last6=Basu |first6=A. |last7=Baskett |first7=L. |last8=Bennett |first8=D. P. |last9=Cook |first9=K. H. |title=The RR Lyrae population of the Galactic Bulge from the MACHO database: mean colors and magnitudes |doi=10.1086/305017 |journal=The Astrophysical Journal |volume=492 |issue=2 |pages=190–199 |year=1998 |bibcode=1998ApJ...492..190A |doi-access=free }}</ref> <ref name="kunder08">{{Cite journal |last1=Kunder |first1=A. |last2=Chaboyer |first2=B. |doi=10.1088/0004-6256/136/6/2441 |title=Metallicity analysis of Macho Galactic Bulge RR0 Lyrae stars from their light curves |journal=The Astronomical Journal |volume=136 |issue=6 |pages=2441–2452 |year=2008 |bibcode=2008AJ....136.2441K |arxiv=0809.1645|s2cid=16046532 }}</ref> <ref name="Drimmel2000">{{cite journal |last1=Drimmel |first1=R. |title=Evidence for a two-armed spiral in the Milky Way |journal=Astronomy & Astrophysics |date=2000 |volume=358 |pages=L13–L16 |bibcode=2000A&A...358L..13D |arxiv=astro-ph/0005241}}</ref> <ref name="fn14">{{cite web |author=<!--Not stated--> |date=September 12, 2005 |url=http://www.bu.edu/galacticring/new_introduction.htm |title=Introduction: Galactic Ring Survey |publisher=Boston University |access-date=May 10, 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070713165515/http://www.bu.edu/galacticring/new_introduction.htm |archive-date=July 13, 2007}}</ref> <ref name="COBE1993">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Kogut |first1=Alan |last2=Lineweaver |first2=C. |last3=Smoot |first3=G. F. |last4=Bennett |first4=C. L. |last5=Banday |first5=A. |last6=Boggess |first6=N. W. |last7=Cheng |first7=E. S. |last8=De Amici |first8=G. |last9=Fixsen |first9=D. J. | last10=Hinshaw | first10=G. |last11=Jackson |first11=P. D. |last12=Janssen |first12=M. |last13=Keegstra |first13=P. |last14=Loewenstein |first14=K. |last15=Lubin |first15=P. |last16=Mather |first16=J. C. |last17=Tenorio |first17=L. |last18=Weiss |first18=R. |last19=Wilkinson |first19=D. T. | last20=Wright | first20=E. L. |title=Dipole anisotropy in the COBE differential microwave radiometers first-year sky maps |doi=10.1086/173453 |journal=The Astrophysical Journal |volume=419 |pages=1–6 |bibcode=1993ApJ...419....1K |arxiv=astro-ph/9312056 |date=December 10, 1993|s2cid=209835274 }}</ref> <ref name="TaylorCordes">{{Cite journal |last1=Taylor |first1=J. H. |last2=Cordes |first2=J. M. |doi=10.1086/172870 |title=Pulsar distances and the galactic distribution of free electrons |journal=The Astrophysical Journal |volume=411 |page=674 |year=1993 |bibcode=1993ApJ...411..674T|doi-access=free }}</ref> <ref name="Benjamin2005">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Benjamin |first1=R. A. |last2=Churchwell |first2=E. |last3=Babler |first3=B. L. |last4=Indebetouw |first4=R. |last5=Meade |first5=M. R. |last6=Whitney |first6=B. A. |last7=Watson |first7=C. |last8=Wolfire |first8=M. G. |last9=Wolff |first9=M. J. |last10=Ignace |first10=R. |last11=Bania |first11=T. M. |last12=Bracker |first12=S. |last13=Clemens |first13=D. P. |last14=Chomiuk |first14=L. |last15=Cohen |first15=M. |last16=Dickey |first16=J. M. |last17=Jackson |first17=J. M. |last18=Kobulnicky |first18=H. A. |last19=Mercer |first19=E. P. |last20=Mathis |first20=J. S. |last21=Stolovy |first21=S. R. |last22=Uzpen |first22=B. |doi=10.1086/491785 |title=First GLIMPSE results on the stellar structure of the Galaxy |journal=The Astrophysical Journal |volume=630 |issue=2 |pages=L149–L152 |year=2005 |bibcode=2005ApJ...630L.149B |arxiv=astro-ph/0508325 |s2cid=14782284}}</ref> <ref name="russeil03">{{Cite journal |last1=Russeil |first1=D. |doi=10.1051/0004-6361:20021504 |title=Star-forming complexes and the spiral structure of our Galaxy |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=397 |pages=133–146 |year=2003 |bibcode=2003A&A...397..133R |doi-access=free}}</ref> <ref name="churchwell09">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Churchwell |first1=E. |last2=Babler |first2=B. L. |last3=Meade |first3=M. R. |last4=Whitney |first4=B. A. |last5=Benjamin |first5=R. |last6=Indebetouw |first6=R. |last7=Cyganowski |first7=C. |last8=Robitaille |first8=T. P. |last9=Povich |first9=M. |doi=10.1086/597811 |title=The Spitzer/GLIMPSE surveys: a new view of the Milky Way |journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific |volume=121 |issue=877 |pages=213–230 |year=2009 |bibcode=2009PASP..121..213C |s2cid=15529740}}</ref> <ref name="majaess09b">{{cite journal |last1=Majaess |first1=D. J. |last2=Turner |first2=D. G. |last3=Lane |first3=D. J. |journal=The Journal of the American Association of Variable Star Observers |title=Searching Beyond the Obscuring Dust Between the Cygnus-Aquila Rifts for Cepheid Tracers of the Galaxy's Spiral Arms |date=2009 |volume=37 |issue=2 |page=179 |bibcode=2009JAVSO..37..179M |arxiv=0909.0897}}</ref> <ref name="lepine10">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Lépine |first1=J. R. D. |last2=Roman-Lopes |first2=A. |last3=Abraham |first3=Z. |last4=Junqueira |first4=T. C. |last5=Mishurov |first5=Y. N. |title=The spiral structure of the Galaxy revealed by CS sources and evidence for the 4:1 resonance |doi=10.1111/j.1365-2966.2011.18492.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=414 |issue=2 |pages=1607–1616 |year=2011 |doi-access=free |arxiv=1010.1790 |bibcode=2011MNRAS.414.1607L |s2cid=118477787}}</ref> <ref name=two_arms>{{cite conference |last1=Benjamin |first1=R. A. |title=The Spiral Structure of the Galaxy: Something Old, Something New... |work=Massive Star Formation: Observations Confront Theory |date=2008 |publisher=Astronomical Society of the Pacific Conference Series |volume=387 |editor=Beuther, H. |editor2=Linz, H. |editor3=Henning, T. |page=375 |bibcode=2008ASPC..387..375B}}<br />See also {{cite news |url=http://www.space.com/scienceastronomy/080603-aas-spiral-arms.html |title=New Images: Milky Way Loses Two Arms |work=Space.com |access-date=June 4, 2008 |date=June 3, 2008 |last1=Bryner |first1=Jeanna |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080604114615/http://www.space.com/scienceastronomy/080603-aas-spiral-arms.html |archive-date=June 4, 2008}}</ref> <ref name=harris2003>{{cite web |first=William E. |last=Harris |date=February 2003 |url=http://messier.seds.org/xtra/data/mwgc.dat.txt |format=text |title=Catalog of Parameters for Milky Way Globular Clusters: The Database |publisher=SEDS |access-date=May 10, 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120309172430/http://messier.seds.org/xtra/data/mwgc.dat.txt |archive-date=March 9, 2012}}</ref> <ref name=aaa313_119>{{cite journal |display-authors=1 |last1=Dauphole |first1=B. |last2=Geffert |first2=M. |last3=Colin |first3=J. |last4=Ducourant |first4=C. |last5=Odenkirchen |first5=M. |last6=Tucholke |first6=H.-J. |title=The kinematics of globular clusters, apocentric distances and a halo metallicity gradient |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=313 |pages=119–128 |date=September 1996 |bibcode=1996A&A...313..119D}}</ref> <ref name=apj522>{{Cite journal |last1=Gnedin |first1=O. Y. |last2=Lee |first2=H. M. |last3=Ostriker |first3=J. P. |doi=10.1086/307659 |title=Effects of Tidal Shocks on the Evolution of Globular Clusters |journal=The Astrophysical Journal |volume=522 |issue=2 |pages=935–949 |year=1999 |bibcode=1999ApJ...522..935G |arxiv=astro-ph/9806245 |s2cid=11143134 }}</ref> <ref name="fn5">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Ibata |first1=R. |last2=Chapman |first2=S. |last3=Ferguson |first3=A. M. N. |last4=Lewis |first4=G. |last5=Irwin |first5=M. |last6=Tanvir |first6=N. |doi=10.1086/491727 |title=On the accretion origin of a vast extended stellar disk around the Andromeda Galaxy |journal=The Astrophysical Journal |volume=634 |issue=1 |pages=287–313 |year=2005 |bibcode=2005ApJ...634..287I |arxiv=astro-ph/0504164 |s2cid=17803544 }}</ref> <ref name="fn6">{{cite web |url=http://www.solstation.com/x-objects/gal-ring.htm |title=Outer Disk Ring? |publisher=SolStation |access-date=May 10, 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070602133503/http://www.solstation.com/x-objects/gal-ring.htm |archive-date=June 2, 2007}}</ref> <ref name="mcclure-griffiths">{{Cite journal |last1=McClure-Griffiths |first1=N. M. |last2=Dickey |first2=J. M. |last3=Gaensler |first3=B. M. |last4=Green |first4=A. J. |title=A Distant Extended Spiral Arm in the Fourth Quadrant of the Milky Way |doi=10.1086/422031 |journal=The Astrophysical Journal |volume=607 |issue=2 |pages=L127 |year=2004 |arxiv=astro-ph/0404448 |bibcode=2004ApJ...607L.127M|s2cid=119327129 }}</ref> <ref name=overbye2010>{{cite news |first1=Dennis |last1=Overbye |url=https://www.nytimes.com/2010/11/10/science/space/10galaxy.html?ref=science |title=Bubbles of Energy Are Found in Galaxy |work=[[The New York Times]] |date=November 9, 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160110102906/http://www.nytimes.com/2010/11/10/science/space/10galaxy.html?ref=science |archive-date=January 10, 2016}}</ref> <ref name=sz2010>{{cite news |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/GLAST/news/new-structure.html |title=NASA's Fermi Telescope Finds Giant Structure in our Galaxyl |publisher=[[NASA]] |access-date=November 10, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140823224206/http://www.nasa.gov/mission_pages/GLAST/news/new-structure.html |archive-date=August 23, 2014}}</ref> <ref name=apj673_2_864>{{Cite journal |last1=Jurić |first1=M. |last2=Ivezić |first2=Ž. |last3=Brooks |first3=A. |last4=Lupton |first4=R. H. |last5=Schlegel |first5=D. |last6=Finkbeiner |first6=D. |last7=Padmanabhan |first7=N. |last8=Bond |first8=N. |last9=Sesar |first9=B. |last10=Rockosi |first10=C. M. |last11=Knapp |first11=G. R. |last12=Gunn |first12=J. E. |last13=Sumi |first13=T. |last14=Schneider |first14=D. P. |last15=Barentine |first15=J. C. |last16=Brewington |first16=H. J. |last17=Brinkmann |first17=J. |last18=Fukugita |first18=M. |last19=Harvanek |first19=M. |last20=Kleinman |first20=S. J. |last21=Krzesinski |first21=J. |last22=Long |first22=D. |last23=Neilsen |first23=E. H. Jr |last24=Nitta |first24=A. |last25=Snedden |first25=S. A. |last26=York |first26=D. G. |display-authors=1 |doi=10.1086/523619 |title=The Milky Way Tomography with SDSS. I. Stellar Number Density Distribution |journal=The Astrophysical Journal |volume=673 |issue=2 |pages=864–914 |date=February 2008 |bibcode=2008ApJ...673..864J |arxiv=astro-ph/0510520 |s2cid=11935446}}</ref> <ref name=Koupelis_Kuhn2007>{{cite book |title=In Quest of the Universe |first1=Theo |last1=Koupelis |first2=Karl F. |last2=Kuhn |page=[https://archive.org/details/inquestofunivers00koup/page/492 492], Fig. 16–13 |url=https://archive.org/details/inquestofunivers00koup |url-access=registration |isbn=978-0-7637-4387-1 |date=2007 |publisher=Jones & Bartlett Publishers}}</ref> <ref name="fn9">{{cite news |last=English |first=Jayanne|author-link=Jayanne English |date=January 14, 2000 |title=Exposing the Stuff Between the Stars |publisher=Hubble News Desk |url=http://www.ras.ucalgary.ca/CGPS/press/aas00/pr/pr_14012000/pr_14012000map1.html |access-date=May 10, 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070707181147/http://www.ras.ucalgary.ca/CGPS/press/aas00/pr/pr_14012000/pr_14012000map1.html |archive-date=July 7, 2007}}</ref> <ref name="extinction">{{Cite journal |last1=Gillman |first1=M. |last2=Erenler |first2=H. |title=The galactic cycle of extinction |journal=International Journal of Astrobiology |volume=7 |issue=1 |page=17 |year=2008 |doi=10.1017/S1473550408004047 |bibcode=2008IJAsB...7...17G |url=http://oro.open.ac.uk/11603/1/S1473550408004047a.pdf |citeseerx=10.1.1.384.9224 |s2cid=31391193 |access-date=July 31, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190601165347/http://oro.open.ac.uk/11603/1/S1473550408004047a.pdf |archive-date=June 1, 2019 |url-status=live}}</ref> <ref name="overholt_etal">{{Cite journal |last1=Overholt |first1=A. C. |last2=Melott |first2=A. L. |last3=Pohl |first3=M. |title=Testing the link between terrestrial climate change and galactic spiral arm transit |journal=The Astrophysical Journal |volume=705 |issue=2 |pages=L101–L103 |year=2009 |doi=10.1088/0004-637X/705/2/L101 |bibcode=2009ApJ...705L.101O |arxiv=0906.2777|s2cid=734824 }}</ref> <ref name=garlick2002>{{cite book |last=Garlick |first=Mark Antony |title=The Story of the Solar System |publisher=Cambridge University |date=2002 |isbn=978-0-521-80336-6 |page=[https://archive.org/details/storyofsolarsyst00garl/page/46 46] |url=https://archive.org/details/storyofsolarsyst00garl/page/46}}</ref> <ref name=ut20090527>{{cite web |url=http://www.universetoday.com/26749/formation-of-the-milky-way/ |work=Universe Today |title=Formation of the Milky Way |first1=Nicholas |last1=Wethington |date=May 27, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140817161011/http://www.universetoday.com/26749/formation-of-the-milky-way/ |archive-date=August 17, 2014}}</ref> <ref name="Buser">{{Cite journal |last1=Buser |first1=R. |title=The Formation and Early Evolution of the Milky Way Galaxy |doi=10.1126/science.287.5450.69 |bibcode=2000Sci...287...69B |journal=Science |volume=287 |issue=5450 |pages=69–74 |year=2000 |pmid=10615051 }}</ref> <ref name=majaess2009>{{Cite journal |last1=Majaess |first1=D. J. |last2=Turner |first2=D. G. |last3=Lane |first3=D. J. |title=Characteristics of the Galaxy according to Cepheids |doi=10.1111/j.1365-2966.2009.15096.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=398 |pages=263–270 |year=2009 |issue=1 |doi-access=free |bibcode=2009MNRAS.398..263M |arxiv=0903.4206|s2cid=14316644 }}</ref> <ref name=araa35_217>{{Cite journal |last1=Wakker |first1=B. P. |last2=Van Woerden |first2=H. |doi=10.1146/annurev.astro.35.1.217 |title=High-Velocity Clouds |journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics |volume=35 |pages=217–266 |year=1997 |bibcode=1997ARA&A..35..217W |s2cid=117861711 }}</ref> <ref name=apj679_L21>{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Lockman |first1=F. J. |last2=Benjamin |first2=R. A. |last3=Heroux |first3=A. J. |last4=Langston |first4=G. I. |title=The Smith Cloud: A High-Velocity Cloud Colliding with the Milky Way |doi=10.1086/588838 |journal=The Astrophysical Journal |volume=679 |issue=1 |pages=L21–L24 |year=2008 |bibcode=2008ApJ...679L..21L |arxiv=0804.4155|s2cid=118393177 }}</ref> <ref name=science299_5603_65>{{Cite journal |last1=Krauss |first1=L. M. |last2=Chaboyer |first2=B. |title=Age Estimates of Globular Clusters in the Milky Way: Constraints on Cosmology |doi=10.1126/science.1075631 |journal=Science |volume=299 |issue=5603 |pages=65–69 |year=2003 |pmid=12511641 |bibcode=2003Sci...299...65K |s2cid=10814581 }}</ref> <ref name="del_Peloso">{{cite journal |doi=10.1051/0004-6361:20053307 |bibcode=2005A&A...440.1153D |arxiv=astro-ph/0506458 |title=The age of the Galactic thin disk from Th/Eu nucleocosmochronology. III. Extended sample |date=2005 |last1=del Peloso |first1=E. F. |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=440 |issue=3 |pages=1153–1159|s2cid=16484977 }}</ref> <ref name=berkeley20060109>{{cite press release |title=Milky Way Galaxy is warped and vibrating like a drum |publisher=[[University of California, Berkeley]] |date=January 9, 2006 |url=http://www.berkeley.edu/news/media/releases/2006/01/09_warp.shtml |access-date=October 18, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140716013619/http://berkeley.edu/news/media/releases/2006/01/09_warp.shtml |archive-date=July 16, 2014}}</ref> <ref name=wong20000414>{{cite news |first=Janet |last=Wong |title=Astrophysicist maps out our own galaxy's end |publisher=University of Toronto |date=April 14, 2000 |url=http://www.news.utoronto.ca/bin/000414b.asp |access-date=January 11, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070108183824/http://www.news.utoronto.ca/bin/000414b.asp <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date=January 8, 2007}}</ref> <ref name=eo_galaxy>{{cite web |url=http://www.etymonline.com/index.php?term=galaxy |first1=Douglas |last1=Harper |title=galaxy |work=[[Online Etymology Dictionary]] |access-date=May 20, 2012 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120527/http://www.etymonline.com/index.php?term=galaxy |archive-date=May 27, 2012}}</ref> <ref name=jankowski2010>{{cite book |first1=Connie |last1=Jankowski |title=Pioneers of Light and Sound |page=6 |isbn=978-0-7565-4306-8 |publisher=Compass Point Books |date=2010 |url=https://books.google.com/books?id=Wp6E3y-58LkC&pg=PT6 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161120142012/https://books.google.com/books?id=Wp6E3y-58LkC&pg=PT6 |archive-date=November 20, 2016}}</ref> <ref name=eratosthenes1997>{{cite book |author=Eratosthenes |title=Star Myths of the Greeks and Romans: A Sourcebook Containing the Constellations of Pseudo-Eratosthenes and the Poetic Astronomy of Hyginus |editor1-first=Theony |editor1-last=Condos |publisher=Red Wheel/Weiser |date=1997 |isbn=978-1-890482-93-0 |url=https://books.google.com/books?id=4Sp8CaA5HI0C&pg=PA110 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161120164810/https://books.google.com/books?id=4Sp8CaA5HI0C&pg=PA110 |archive-date=November 20, 2016}}</ref> <ref name=Montada>{{cite encyclopedia |first1=Josep Puig |last1=Montada |title=Ibn Bajja |encyclopedia=[[Stanford Encyclopedia of Philosophy]] |url=http://plato.stanford.edu/entries/ibn-bajja |date=September 28, 2007 |access-date=July 11, 2008 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120728/http://plato.stanford.edu/entries/ibn-bajja |archive-date=July 28, 2012}}</ref> <ref name=heidarzadeh2008>{{cite book |first1=Tofigh |last1=Heidarzadeh |pages=[https://archive.org/details/historyphysicalt00heid_599/page/n33 23]–25 |title=A history of physical theories of comets, from Aristotle to Whipple |url=https://archive.org/details/historyphysicalt00heid_599 |url-access=limited |publisher=Springer |date=2008 |isbn=978-1-4020-8322-8}}</ref> <ref name=Livingston>{{Cite journal |first1=John W. |last1=Livingston |title=Ibn Qayyim al-Jawziyyah: A Fourteenth Century Defense against Astrological Divination and Alchemical Transmutation |journal=Journal of the American Oriental Society |volume=91 |issue=1 |date=1971 |pages=96–103 [99] |doi=10.2307/600445 |jstor=600445}}</ref> <ref name=pseudoring>{{Cite journal |first1=A. |last1=Mel'Nik |title=Outer pseudoring in the galaxy |journal=Astronomische Nachrichten |volume=326 |issue=7 |year=2006 |pages=589–605 |doi=10.1002/asna.200585006 |bibcode=2005AN....326Q.599M |arxiv=astro-ph/0510569|s2cid=117118657 }}</ref> <ref name=pseudoring2>{{Cite journal |first1=A. |last1=Mel'Nik |first2=A. |last2=Rautiainen |title=Kinematics of the outer pseudorings and the spiral structure of the Galaxy |journal=Astronomy Letters |volume=35 |issue=9 |date=2005 |pages=609–624 |doi=10.1134/s1063773709090047 |arxiv=0902.3353 |bibcode=2009AstL...35..609M |citeseerx=10.1.1.247.4658|s2cid=15989486 |s2cid-access=free |url=http://lnfm1.sai.msu.ru/~anna/article/AL09p609.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110331210949/http://lnfm1.sai.msu.ru/~anna/article/AL09p609.pdf |archive-date= Mar 31, 2011 }}</ref> <ref name=ragep1993>{{cite book |last1=Ragep |first1=Jamil |title=''Nasir al-Din al-Tusi's Memoir on Astronomy'' (''al-Tadhkira fi 'ilm al-hay' a'') |publisher=Springer-Verlag |location=New York |date=1993 |page=129}}</ref> <!-- <ref name=oconnor_robertson2002>{{cite web |last1=O'Connor |first1=J. J. |last2=Robertson |first2=E. F. |date=November 2002 |url=http://www-gap.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Galileo.html |title=Galileo Galilei |publisher=University of St. Andrews |access-date=January 8, 2007 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120530/http://www-gap.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Galileo.html |archive-date=May 30, 2012}}</ref> --> <ref name="our_galaxy">{{cite web |last1=Evans |first1=J. C. |date=November 24, 1998 |url=http://physics.gmu.edu/~jevans/astr103/CourseNotes/ECText/ch20_txt.htm |title=Our Galaxy |publisher=George Mason University |access-date=January 4, 2007 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120630/http://physics.gmu.edu/~jevans/astr103/CourseNotes/ECText/ch20_txt.htm |archive-date=June 30, 2012}}</ref> <ref name=mactutor_albirundi>{{MacTutor Biography | id=Al-Biruni | title=Abu Rayhan Muhammad ibn Ahmad al-Biruni }}<!--source supports this comment, but the source is not published--></ref> <ref name=abbey>{{cite web |last=Abbey |first=Lenny |url=http://labbey.com/Telescopes/Parsontown.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20130519124426/http://labbey.com/Telescopes/Parsontown.html |title=The Earl of Rosse and the Leviathan of Parsontown |publisher=The Compleat Amateur Astronomer |access-date=January 4, 2007 |archive-date=May 19, 2013}}</ref> <ref name=pasp100_6>{{Cite journal |last1=Curtis |first1=H. D. |author-link=Heber Doust Curtis |doi=10.1086/132128 |title=Novae in spiral nebulae and the Island Universe Theory |journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific |volume=100 |pages=6–7 |year=1988 |bibcode=1988PASP..100....6C |doi-access=free }}</ref> <ref name=weaver>{{cite web |first=Harold F. |last=Weaver |url=http://www.nap.edu/readingroom/books/biomems/rtrumpler.html |title=Robert Julius Trumpler |publisher=National Academy of Sciences |access-date=January 5, 2007 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120604/http://www.nap.edu/readingroom/books/biomems/rtrumpler.html |archive-date=June 4, 2012}}</ref> <ref name=apj69_103>{{Cite journal |last1=Hubble |first1=E. P. |author-link=Edwin Hubble |doi=10.1086/143167 |title=A spiral nebula as a stellar system, Messier 31 |journal=The Astrophysical Journal |volume=69 |pages=103–158 |year=1929 |bibcode=1929ApJ....69..103H |doi-access=free }}</ref> <ref name=jrasc83_6>{{cite journal |last=Sandage |first=Allan |author-link=Allan Sandage |title=Edwin Hubble, 1889–1953 |journal=[[Journal of the Royal Astronomical Society of Canada]] |date=1989 |volume=83 |issue=6 |page=351 |bibcode=1989JRASC..83..351S}}</ref> <ref name=shapley_curtis>{{cite journal |title=The Scale of the Universe |last1=Shapley |first1=H. |last2=Curtis |first2=H. D. |journal=Bulletin of the National Research Council |volume=2 |issue=11 |pages=171–217 |date=1921 |bibcode=1921BuNRC...2..171S}}</ref> <ref name=oxford>{{cite book |title=The Oxford English Dictionary |edition=2nd |editor1-first=John |editor1-last=Simpson |editor2-first=Edmund |editor2-last=Weiner |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-861186-8 |date=March 30, 1989}} See the entries for "Milky Way" and "galaxy".</ref> <ref name="sparke_gallagher">{{cite book |title=Galaxies in the Universe: An Introduction |last1=Sparke |first1=Linda S.|author1-link=Linda Sparke |last2=Gallagher |first2=John S. |page=90 |date=2007 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-46238-9}}</ref> <ref name="nov2013_planet_estimate">{{cite news |url=https://www.huffingtonpost.com/2013/11/04/earth-size-planets_n_4215873.html |title=Milky Way Teeming With Billions Of Earth-Size Planets |last=Borenstein |first=Seth |date=November 4, 2013 |work=The Associated Press |publisher=The Huffington Post |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141104000409/http://www.huffingtonpost.com/2013/11/04/earth-size-planets_n_4215873.html |archive-date=November 4, 2014}}</ref> <ref name=rotation_pattern_speeds>{{cite arXiv |last1=Gerhard |first1=O. |title=Pattern speeds in the Milky Way |eprint=1003.2489v1 |year=2010|class=astro-ph.GA }}</ref> <ref name=Kafle2012>{{Cite journal |first1=P.R. |last1=Kafle |first2=S. |last2=Sharma |first3=G.F. |last3=Lewis |first4=J. |last4=Bland-Hawthorn |title=Kinematics of the Stellar Halo and the Mass Distribution of the Milky Way Using Blue Horizontal Branch Stars |journal=The Astrophysical Journal |volume=761 |issue=2 |date=2012 |page=17 |doi=10.1088/0004-637X/761/2/98 |bibcode=2012ApJ...761...98K |arxiv=1210.7527|s2cid=119303111 }}</ref> <ref name=Kafle2014>{{Cite journal |first1=P.R. |last1=Kafle |first2=S. |last2=Sharma |first3=G.F. |last3=Lewis |first4=J. |last4=Bland-Hawthorn |title=On the Shoulders of Giants: Properties of the Stellar Halo and the Milky Way Mass Distribution |journal=The Astrophysical Journal |volume=794 |issue=1 |date=2014 |page=17 |doi=10.1088/0004-637X/794/1/59 |bibcode=2014ApJ...794...59K |arxiv=1408.1787|s2cid=119040135 }}</ref> }} {{დედამიწის ადგილმდებარეობა}} [[კატეგორია:ირმის ნახტომი| ]] [[კატეგორია:სპირალისებური გალაქტიკები]] 1uqj5un2f76jb5iuwgdusc5ryu7xqne 5406423 5406422 2026-06-03T17:34:52Z Surprizi 14671 /* გარეგნობა */ 5406423 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Surprizi|Surprizi]].|3|06|2026}} [[ფაილი:ESO-VLT-Laser-phot-33a-07.jpg|thumb|ირმის ნახტომის ცის კამარაზე]] '''ირმის ნახტომი''',<ref name="ენციკლოპედია"/> აგრეთვე ცნობილი როგორც '''ხარის ნავალი''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''იერუსალიმის გზა''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''დათვისფეხა''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''ცის-იკანკლედი''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''დევის ნამუხლარი'''<ref name="ენციკლოპედია"/> ({{lang-la|Via Lactea}}; {{lang-el|Γαλαξίας}} ''გალაქსიას'' — „რძიანი გზა“) — [[გალაქტიკა]], რომელიც სხვა ვარსკვლავურ სისტემებთან ერთად მოიცავს ჩვენს [[მზის სისტემა]]საც. ირმის ნახტომი არის ტოტიანი (ბარიანი) სპირალური გალაქტიკა D₂₅ იზოფოტალური დიამეტრით, რომელიც შეფასებულია 26.8 ± 1.1 კილოპარსეკით (87,400 ± 3,600 სინათლის წელი), მაგრამ სპირალური მკლავების სისქე მხოლოდ დაახლოებით 1000 სინათლის წელია (უფრო მეტი ტოტის ხაზთან). ბოლოდროინდელი სიმულაციები ვარაუდობენ, რომ ბნელი მატერიის არე, რომელიც ასევე შეიცავს ზოგიერთ ხილულ ვარსკვლავს, შეიძლება გაგრძელდეს თითქმის 2 მილიონი სინათლის წლის დიამეტრამდე (613 კპკ).<ref name=croswell2020 /><ref name="dearson2020" /> ირმის ნახტომს რამდენიმე თანამგზავრი გალაქტიკა აქვს და გალაქტიკების ადგილობრივი ჯგუფის ნაწილია, რომელიც ქალწულის ზეგროვის ნაწილს წარმოადგენს, რომელიც თავად ლანიაკეას ზეგროვის კომპონენტია.<ref name=":001" /><ref name=":002" /> შეფასებულია, რომ ის შეიცავს 100-400 მილიარდ ვარსკვლავს<ref name=":003" /><ref name=":004" /> და სულ მცირე ამდენ პლანეტას.<ref name="Nature-20120111" /><ref name="Space-20130102"/> მზის სისტემა მდებარეობს გალაქტიკური ცენტრიდან დაახლოებით 27 000 სინათლის წლის (8.3 კპკ) რადიუსში,<ref name="Gillessen2016" /> ორიონის მკლავის შიდა კიდეზე, რომელიც გაზისა და მტვრის სპირალური ფორმის კონცენტრაციაა. ყველაზე შიდა 10 000 სინათლის წლის ვარსკვლავები ქმნიან ამობურცულობას და ერთ ან მეტ ტოტს, რომლებიც გამოსხივდება ამობურცულობიდან. გალაქტიკური ცენტრი არის ინტენსიური რადიოწყარო, რომელიც ცნობილია როგორც [[მშვილდოსანი A*]], ზემასიური შავი ხვრელი 4,100 (± 0.034) მილიონი მზის მასით.<ref name="NYT-20220131"/><ref name="ARX-20220128"/> ირმის ნახტომის უძველესი ვარსკვლავები თითქმის ისეთივე ძველია, როგორც თავად სამყარო და, სავარაუდოდ, დიდი აფეთქების ბნელი საუკუნეების შემდეგ მალევე ჩამოყალიბდნენ.<ref name="HD_140283_(arXiv)"/> [[გალილეო გალილეი]]მ პირველად 1610 წელს თავისი ტელესკოპით სინათლის ზოლი ცალკეულ ვარსკვლავებად დაყო. 1920-იანი წლების დასაწყისამდე ასტრონომების უმეტესობა ფიქრობდა, რომ ირმის ნახტომი სამყაროს ყველა ვარსკვლავს შეიცავდა.<ref name=":005" /> ასტრონომებს [[ჰარლოუ შაპლი]]სა და [[ჰებერ კერტისი|ჰებერ კერტისს]] შორის [[1920]] წელს გამართული დიდი დებატების შემდეგ,<ref name="shapley_curtis" /> [[ედუინ ჰაბლი]]ს [[1923]] წელს ჩატარებულმა დაკვირვებებმა აჩვენა, რომ ირმის ნახტომი მრავალი გალაქტიკიდან მხოლოდ ერთ-ერთი იყო. ==მითოლოგია== მთავარი სტატია: ირმის ნახტომი მითოლოგიაში ბაბილონურ ეპიკურ პოემა „ენუმა ელიში“, ირმის ნახტომი შექმნილია პირველყოფილი მარილიანი წყლის დრაკონის, ტიამატის, მოკვეთილი კუდისგან, რომელიც ბაბილონის ეროვნულმა ღმერთმა, მარდუქმა, ცაში დასვა მისი მოკვლის შემდეგ.<ref name=":006"/><ref name=":007"/> ოდესღაც ითვლებოდა, რომ ეს ამბავი ეფუძნებოდა შუმერულ ძველ ვერსიას, რომელშიც ტიამატი ნიპურის ენლილმა მოკლა,<ref name=":008"/><ref name="Lambert1964"/> მაგრამ ახლა ითვლება, რომ ეს მხოლოდ ბაბილონელი პროპაგანდისტების გამოგონებაა, რომელთა მიზანია მარდუკის შუმერულ ღვთაებებზე უპირატესად წარმოჩენა.<ref name="Lambert1964" /> ==ვიზუალური მხარე== [[ფაილი:Milky Way Night Sky Black Rock Desert Nevada.jpg|მინი|მაქსიმალურად ბნელი ადგილიდან დანახული ირმის ნახტომი]] ირმის ნახტომი დედამიწიდან ჩანს, როგორც თეთრი სინათლის ბუნდოვანი ზოლი, დაახლოებით 30° სიგანის, რომელიც ღამის ცაზე რკალისებურად არის გამოკვეთილი.[62] მიუხედავად იმისა, რომ მთელ ცაზე შეუიარაღებელი თვალით დანახული ყველა ცალკეული ვარსკვლავი ირმის ნახტომის გალაქტიკის ნაწილია, ტერმინი „ირმის ნახტომი“ შემოიფარგლება სინათლის ამ ზოლით.[63][64] სინათლე წარმოიქმნება გალაქტიკური სიბრტყის მიმართულებით განლაგებული ვარსკვლავებისა და სხვა მასალის გროვისაგან. ზოლის გარშემო უფრო კაშკაშა რეგიონები ჩანს როგორც რბილი ვიზუალური ლაქები, რომლებიც ცნობილია როგორც ვარსკვლავური ღრუბლები. მათგან ყველაზე თვალსაჩინოა დიდი მშვილდოსნის ვარსკვლავური ღრუბელი, გალაქტიკის ცენტრალური ამოზნექილი ნაწილი.[65] ზოლის შიგნით არსებული ბნელი რეგიონები, როგორიცაა დიდი ნაპრალი და ქვანახშირის ტომარა, არის ადგილები, სადაც ვარსკვლავთშორისი მტვერი ბლოკავს შორეული ვარსკვლავების სინათლეს. სამხრეთ ნახევარსფეროს ხალხები, მათ შორის ინკები და ავსტრალიელი აბორიგენები, ამ რეგიონებს ბნელ ღრუბლების თანავარსკვლავედებად მიიჩნევდნენ.[66] ცის ის არეალი, რომელსაც ირმის ნახტომი ფარავს, [[აცილების ზონა]]ს უწოდებენ.[67] ირმის ნახტომს შედარებით დაბალი ზედაპირული სიკაშკაშე აქვს. მისი ხილვადობა შეიძლება მნიშვნელოვნად შემცირდეს ფონური სინათლის გამო, როგორიცაა სინათლის დაბინძურება ან მთვარის შუქი. ირმის ნახტომის ხილვადობისთვის ცა უნდა იყოს დაახლოებით 20.2 მაგნიტუდაზე მუქი კვადრატულ წამში.[68] ის უნდა იყოს ხილული, თუ ზღვრული მაგნიტუდა დაახლოებით +5.1 ან მეტია და აჩვენებს დიდ დეტალებს +6.1-ზე.[69] ეს ართულებს ირმის ნახტომის დანახვას კაშკაშა განათებული ურბანული ან გარეუბნული ტერიტორიებიდან, მაგრამ ძალიან თვალსაჩინოა სოფლის ტერიტორიებიდან დანახვისას, როდესაც მთვარე ჰორიზონტს ქვემოთაა. ხელოვნური ღამის ცის სიკაშკაშის რუკები აჩვენებს, რომ დედამიწის მოსახლეობის ერთ მესამედზე მეტს არ შეუძლია ირმის ნახტომის დანახვა სახლებიდან სინათლის დაბინძურების გამო.[70] დედამიწიდან დანახვისას, ირმის ნახტომის გალაქტიკური სიბრტყის ხილული რეგიონი იკავებს ცის იმ ნაწილს, რომელიც მოიცავს 30 თანავარსკვლავედს. გალაქტიკური ცენტრი მდებარეობს მშვილდოსნის მიმართულებით, სადაც ირმის ნახტომი ყველაზე კაშკაშაა. მშვილდოსნიდან, თეთრი სინათლის ბუნდოვანი ზოლი, როგორც ჩანს, გადის გალაქტიკურ ანტიცენტრში, აურიგაში. შემდეგ ზოლი ცის გარშემო აგრძელებს მოძრაობას, უკან მშვილდოსანამდე, ცას ორ დაახლოებით თანაბარ ნახევარსფეროდ ყოფს.[71] გალაქტიკური სიბრტყე ეკლიპტიკის მიმართ (ცაში მზის გზა) დაახლოებით 60°-ით არის დახრილი. ის ციური ეკვატორის მიმართ 63°-იანი კუთხითაა დახრილი.[72] ===შეუიარაღებელი თვალით დაკვირვება=== ირმის ნახტომის სინათლის ზოლისა და მისი გალაქტიკური ცენტრის დაკვირვებისთვის საჭიროა შემდეგი პირობები:[73] *თვალების ადაპტაცია ბნელ ცაზე (30 წუთი); *დაბალი სინათლის დაბინძურება (ბორთლის სკალით 4 ან უფრო დაბალი); *დაბალი მთვარის შუქი ან საერთოდ მისი არ ყოფნა (ახალი მთვარის 5-დღიანი ფანჯრის დროს); *ნისლისა და ტენიანობის დაბალი დონე; *სწორედ შერჩეული წლის დრო იმ ნახევარსფეროსთვის, საიდანაც აკვირდებით; *ღამის სწორი დრო; სხვა ციური ობიექტების მსგავსად, ღამის ცაზე ის ამოდის და ეშვება. ხედვის სწორი მიმართულება: ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში, ის სამხრეთით მდებარეობს, მშვილდოსანსა და მორიელს შორის. სამხრეთ ნახევარსფეროში, ის კილსა და კენტავრთან ახლოსაა. == აგებულება და სტრუქტურა == გალაქტიკა შედგება ელიფსური ფორმის ცენტრისგან, რომელიც გარშემორტყმულია გაზისა და კოსმოსური მტვრის დისკით, ხოლო ვარსკვლავები ქმნიან ოთხ მკაფიო სპირალისებურ მკლავს. ირმის ნახტომის დიამეტრი დაახლოებით 30 ათასი [[პარსეკი]]ა (100 000 [[სინათლის წელი]]) და მისი სისქე კი დაახლოებით 1000 სინათლის წელიწადია. გალაქტიკა შეიცავს სულ მცირე 200 მილიარდ ვარსკვლავს (თანამედროვე შეფასება მერყეობს 200-დან 400 მილიარდ ვარსკვლავამდე). 2009 წლის იანვარის მონაცემებით გალაქტიკის მასა არის მზის მასის 3×10¹², ანუ 6×10⁴² კგ. მისი ძირითადი მასა მოდის არა ვარსკვლავებისა და ვარსკვლავთშორისი აირის, არამედ უჩინარი [[შავი მატერია|შავი მატერიის]] [[გალაქტიკის ჰალო|ჰალოზე]]. === გალაქტიკის ცენტრი === {{მთავარი|გალაქტიკის ცენტრი}} გალაქტიკის ცენტრი არის ამოზნექილი და სიგანეში დაახლოებით 8 ათასი პარსეკია. მის ცენტრში მდებარეობს [[ზემასიური შავი ხვრელი]] ([[მშვილდოსანი A*]]), რომლის გარშემო ბრუნავს საშუალო მასის [[შავი ხვრელი]]. მათი ერთობლივი გრავიატაცია აიძულებს მათ გარშემო მყოფ ვარსკვლავებს იბრუნონ უჩვეულო ტრაექტორიაზე. === მკლავები === ირმის ნახტომი ეკუთვნის სპირალურ გალაქტიკებს, რაც ნიშნავს რომ მას გააჩნია სპირალური მკლავები. ყოველი მკლავი წარმოადგენს [[ლოგარითმული სპირალი|ლოგარითმულ სპირალს]] 12 გრადუსიანი დახრით. მიჩნეულია რომ არსებობს ოთხი ძირითადი მკლავი. [[ფაილი:Milky Way Spiral Arm Georgian.svg|thumb|right|260px|გალაქტიკის მკლავები]] {|class="wikitable" |- !ფერი !მკლავი |- |style="background-color: #00BFBF"| |[[პერსევსის მკლავი]] (Perseus Arm) |- |style="background-color: #0000FF"| |[[გედის მკლავი]] (Norma-Cygnus Arm) |- |style="background-color: #008000"| |[[ცენტავრის მკლავი]] (Scutum-Crux Arm) |- |style="background-color: #FF0000"| |[[მშვილდოსანის მკლავი]] (Sagittarius Arm) |- |colspan="2" style="text-align:center;"|''არსებობს ორი მცირე მკლავი, მათ შორის:'' |- |style="background-color: #996600"| |[[ორიონის მკლავი]] (Orion Arm; სადაც ჩვენი [[მზის სისტემა]] მდებარეობს) |} === ჰალო === გალაქტიკის ჰალოს აქვს სფეროსებური ფორმა დაახლოებით 5-10 ათასი [[სინათლის წელიწადი]]ს დიამეტრით და მისი ტემპერატურა დაახლოებით 5×10⁵ [[კელვინი]]ა. == პანორამა == {{პანორამა|360-degree Panorama of the Southern Sky.jpg|1500px}} == იხილეთ აგრეთვე == {{პორტალი|ასტრონომია}} * [[გალაქტიკის ჰალო]] * [[ირმის ნახტომის სახელების სია]] * [[გალაქტიკა]] ==სქოლიო== {{Reflist|refs= <ref name="ენციკლოპედია">{{ქსე|5|225||არა}}</ref> <ref name=":001" >{{Cite web |title=Laniakea: Our home supercluster | date=September 3, 2014 |url=https://www.youtube.com/watch?v=rENyyRwxpHo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140904162040/http://www.youtube.com/watch?v=rENyyRwxpHo |archive-date=September 4, 2014 |publisher=YouTube}}</ref> <ref name=":002" >{{Cite journal |last1=Tully |first1=R. Brent |last2=Courtois |first2=Hélène |last3=Hoffman |first3=Yehuda |last4=Pomarède |first4=Daniel |display-authors=1 |date=September 4, 2014 |title=The Laniakea supercluster of galaxies |journal=Nature |volume=513 |issue=7516 |pages=71–73 |arxiv=1409.0880 |bibcode=2014Natur.513...71T |doi=10.1038/nature13674 |pmid=25186900 |s2cid=205240232}}</ref> <ref name=":003" >{{Cite web |title=Milky Way |url=http://www.bbc.co.uk/science/space/universe/key_places/milky_way |archive-url=https://web.archive.org/web/20120302071454/http://www.bbc.co.uk/science/space/universe/key_places/milky_way |archive-date=March 2, 2012 |publisher=[[BBC]]}}</ref> <ref name=":004" >{{Cite web |title=How Many Stars in the Milky Way? |url=http://asd.gsfc.nasa.gov/blueshift/index.php/2015/07/22/how-many-stars-in-the-milky-way/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160125140109/http://asd.gsfc.nasa.gov/blueshift/index.php/2015/07/22/how-many-stars-in-the-milky-way/ |archive-date=January 25, 2016 |website=NASA Blueshift}}</ref> <ref name="Space-20130102">{{cite news |author=<!--Not stated--> |title=100 Billion Alien Planets Fill Our Milky Way Galaxy: Study |url=http://www.space.com/19103-milky-way-100-billion-planets.html |date=January 2, 2013 |work=[[Space.com]] |access-date=January 3, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130103060601/http://www.space.com/19103-milky-way-100-billion-planets.html |archive-date=January 3, 2013}}</ref> <ref name="NYT-20220131">{{Cite news |last=Overbye |first=Dennis |author-link=Dennis Overbye |date=January 31, 2022 |title=An Electrifying View of the Heart of the Milky Way – A new radio-wave image of the center of our galaxy reveals all the forms of frenzy that a hundred million or so stars can get up to. |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2022/01/31/science/milky-way.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 1, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220131224108/https://www.nytimes.com/2022/01/31/science/milky-way.html |archive-date=January 31, 2022}}</ref> <ref name="ARX-20220128">{{Cite journal |last=Heyood, I. |display-authors=et al. |date=January 28, 2022 |title=The 1.28 GHz MeerKAT Galactic Center Mosaic |journal=The Astrophysical Journal |volume=925 |issue=2 |page=165 |arxiv=2201.10541 |bibcode=2022ApJ...925..165H |doi=10.3847/1538-4357/ac449a |s2cid=246275657 |doi-access=free}}</ref> <ref name="HD_140283_(arXiv)">{{Cite journal |last1=Bond|first1=H.E. |last2=Nelan|first2=E. P. |last3=VandenBerg|first3=D. A. |last4=Schaefer|first4=G. H. |last5=Harmer|first5=D. |date=February 13, 2013 |title=HD 140283: A Star in the Solar Neighborhood that Formed Shortly After the Big Bang |journal=The Astrophysical Journal |volume=765 |issue=1 |pages=L12 |arxiv=1302.3180 |bibcode=2013ApJ...765L..12B |doi=10.1088/2041-8205/765/1/L12 |s2cid=119247629}}</ref> <ref name=":005" >{{Cite news |title=Milky Way Galaxy: Facts About Our Galactic Home |url=http://www.space.com/19915-milky-way-galaxy.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170321063305/http://www.space.com/19915-milky-way-galaxy.html |archive-date=March 21, 2017 |access-date=April 8, 2017 |work=Space.com}}</ref> <ref name="frebel">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Frebel |first1=A. |last2=Christlieb |first2=N. |last3=Norris |first3=J. E. |last4=Thom |first4=C. |last5=Beers |first5=T. C. |last6=Rhee |first6=J. |doi=10.1086/518122 |title=Discovery of HE 1523-0901, a strongly ''r''-process-enhanced metal-poor star with detected uranium |journal=The Astrophysical Journal |volume=660 |issue=2 |pages=L117 |year=2007 |bibcode=2007ApJ...660L.117F |arxiv=astro-ph/0703414 |s2cid=17533424 }}</ref> <!-- <ref name="Jankowski">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=Wp6E3y-58LkC&pg=PT6 |first1=Connie |last1=Jankowski |title=Pioneers of Light and Sound |page=6 |isbn=978-0-7565-4306-8 |publisher=Compass Point Books |date=2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161120142012/https://books.google.com/books?id=Wp6E3y-58LkC&pg=PT6 |archive-date=November 20, 2016}}</ref> --> <ref name=pasachoff1994>{{cite book |last1=Pasachoff |first1=Jay M. |author-link=Jay Pasachoff |title=Astronomy: From the Earth to the Universe |publisher=Harcourt School |date=1994 |isbn=978-0-03-001667-7 |page=500}}</ref> <ref name=":006">{{Cite book |last=Brown |first=William P. |url=https://books.google.com/books?id=zce500t8puUC&pg=PA25 |title=The Seven Pillars of Creation: The Bible, Science, and the Ecology of Wonder |date=2010 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-973079-7 |location=Oxford, England |page=25 |access-date=April 24, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326142933/https://books.google.com/books?id=zce500t8puUC&pg=PA25 |archive-date=March 26, 2023 |url-status=live}}</ref> <ref name=":007">{{Cite book |last=MacBeath |first=Alastair |url=https://books.google.com/books?id=uobfAAAAMAAJ |title=Tiamat's Brood: An Investigation Into the Dragons of Ancient Mesopotamia |date=1999 |publisher=Dragon's Head |isbn=978-0-9524387-5-5 |page=41 |access-date=April 24, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326142947/https://books.google.com/books?id=uobfAAAAMAAJ |archive-date=March 26, 2023 |url-status=live}}</ref> <ref name=":008">{{Cite book |last=James |first=E. O. |url=https://archive.org/details/theworshipoftheskygod/ |title=The Worship of the Sky-God: A Comparative Study in Semitic and Indo-European Religion |date=1963 |publisher=University of London Press |series=Jordan Lectures in Comparative Religion |location=London, England |pages=24, 27f}}</ref> <ref name="Lambert1964">{{Cite journal |last=Lambert |first=W. G. |date=1964 |title=E. O. James: The worship of the Skygod: A comparative study in Semitic and Indo-European religion. (School of Oriental and African Studies, University of London. Jordan Lectures in Comparative Religion, vi.) viii, 175 pp. London: University of London, the Athlone Press, 1963. 25s. |journal=Bulletin of the School of Oriental and African Studies |location=London, England |publisher=University of London |volume=27 |issue=1 |pages=157–158 |doi=10.1017/S0041977X00100345}}</ref> <ref name=steinicke_sakiel2007>{{cite book |first1=Wolfgang |last1=Steinicke |first2=Richard |last2=Jakiel |title=Galaxies and how to observe them |series=Astronomers' observing guides |publisher=Springer |date=2007 |isbn=978-1-85233-752-0 |page=[https://archive.org/details/galaxieshowtoobs0000stei/page/94 94] |url=https://archive.org/details/galaxieshowtoobs0000stei |url-access=registration}}</ref> <ref name="ask-astro">{{cite news |last1=Coffey |first1=Jeffrey |work=Universe Today |title=How big is the Milky Way? |url=http://www.universetoday.com/75691/how-big-is-the-milky-way/ |access-date=November 28, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130924002929/http://www.universetoday.com/75691/how-big-is-the-milky-way/ |archive-date=September 24, 2013}}</ref> <ref name="nbcnews1">{{cite press release |author=David Freeman |title=The Milky Way galaxy may be much bigger than we thought |url=https://www.nbcnews.com/mach/science/milky-way-galaxy-may-be-much-bigger-we-thought-ncna876966 |date=May 25, 2018 |publisher=[[CNBC]] |access-date=August 13, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180813182050/https://www.nbcnews.com/mach/science/milky-way-galaxy-may-be-much-bigger-we-thought-ncna876966 |archive-date=August 13, 2018 |url-status=live}}</ref> <ref name="rpi2015">{{cite press release |author=Mary L. Martialay |title=The Corrugated Galaxy{{snd}}Milky Way May Be Much Larger Than Previously Estimated |url=http://news.rpi.edu/content/2015/03/09/rippling-milky-way-may-be-much-larger-previously-estimated |date=March 11, 2015 |publisher=[[Rensselaer Polytechnic Institute]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20150313123405/http://news.rpi.edu/content/2015/03/09/rippling-milky-way-may-be-much-larger-previously-estimated |archive-date=March 13, 2015}}</ref> <ref name="croswell2020">{{cite news |url=https://www.sciencenews.org/article/astronomers-have-found-edge-milky-way-size |title=Astronomers have found the edge of the Milky Way at last |work=ScienceNews |first=Ken |last=Croswell |date=March 23, 2020 |access-date=March 27, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200324214927/https://www.sciencenews.org/article/astronomers-have-found-edge-milky-way-size |archive-date=March 24, 2020 |url-status=live}}</ref> <ref name="dearson2020">{{cite journal |last=Dearson |first=Alis J. |arxiv=2002.09497 |title=The Edge of the Galaxy |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |date=2020 |volume=496 |issue=3 |pages=3929–3942 |doi=10.1093/mnras/staa1711 |doi-access=free |bibcode=2020MNRAS.496.3929D |s2cid=211259409 }}</ref> <ref name=villard20120111>{{cite news |first=Ray |last=Villard |title=The Milky Way Contains at Least 100 Billion Planets According to Survey |publisher=HubbleSite.org |date=January 11, 2012 |url=http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2012/07/full/ |access-date=January 11, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140723213047/http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2012/07/full/ |archive-date=July 23, 2014}}</ref> <ref name=frommert_kronberg2005>{{cite web |last1=Frommert |first1=H. |last2=Kronberg |first2=C. |date=August 25, 2005 |url=http://messier.seds.org/more/mw.html |title=The Milky Way Galaxy |publisher=SEDS |access-date=May 9, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070512093341/http://seds.org/MESSIER/more/mw.html |archive-date=May 12, 2007}}</ref> <ref name=young2006>{{cite magazine |last=Young |first=Kelly |date=June 6, 2006 |url=https://www.newscientist.com/article/dn9282-andromeda-galaxy-hosts-a-trillion-stars.html |title=Andromeda Galaxy hosts a trillion stars |magazine=New Scientist |access-date=June 8, 2006 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110105061511/http://www.newscientist.com/article/dn9282-andromeda-galaxy-hosts-a-trillion-stars.html |archive-date=January 5, 2011}}</ref> <ref name=wethington2010>{{cite web |url=http://www.universetoday.com/guide-to-space/milky-way/how-many-stars-are-in-the-milky-way/ |title=How Many Stars are in the Milky Way? |first1=Nicholos |last1=Wethington |access-date=April 9, 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100327200757/http://www.universetoday.com/guide-to-space/milky-way/how-many-stars-are-in-the-milky-way/ |archive-date=March 27, 2010}}</ref> <ref name="science312_1773">{{Cite journal |last1=Levine |first1=E. S. |last2=Blitz |first2=L. |last3=Heiles |first3=C. |doi=10.1126/science.1128455 |title=The spiral structure of the outer Milky Way in hydrogen |journal=Science |volume=312 |issue=5781 |pages=1773–1777 |year=2006 |bibcode=2006Sci...312.1773L |arxiv=astro-ph/0605728 |pmid=16741076 |s2cid=12763199 }}</ref> <ref name=araa28_215>{{Cite journal |last1=Dickey |first1=J. M. |last2=Lockman |first2=F. J. |doi=10.1146/annurev.aa.28.090190.001243 |title=H I in the Galaxy |journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics |volume=28 |pages=215–259 |year=1990 |bibcode=1990ARA&A..28..215D }}</ref> <ref name=apj702_1472>{{Cite journal |last1=Savage |first1=B. D. |last2=Wakker |first2=B. P. |doi=10.1088/0004-637X/702/2/1472 |title=The extension of the transition temperature plasma into the lower galactic halo |journal=The Astrophysical Journal |volume=702 |issue=2 |pages=1472–1489 |year=2009 |bibcode=2009ApJ...702.1472S |arxiv=0907.4955|s2cid=119245570 }}</ref> <ref name="Nature-20120111">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Cassan |first1=A. |last2=Kubas |first2=D. |last3=Beaulieu |first3=J. -P. |last4=Dominik |first4=M. |last5=Horne |first5=K. |last6=Greenhill |first6=J. |last7=Wambsganss |first7=J. |last8=Menzies |first8=J. |last9=Williams |first9=A. |last10=Jørgensen |doi=10.1038/nature10684 |first10=U. G. |last11=Udalski |first11=A. |last12=Bennett |first12=D. P. |last13=Albrow |first13=M. D. |last14=Batista |first14=V. |last15=Brillant |first15=S. |last16=Caldwell |first16=J. A. R. |last17=Cole |first17=A. |last18=Coutures |first18=C. |last19=Cook |first19=K. H. |last20=Dieters |first20=S. |last21=Prester |first21=D. D. |last22=Donatowicz |first22=J. |last23=Fouqué |first23=P. |last24=Hill |first24=K. |last25=Kains |first25=N. |last26=Kane |first26=S. |last27=Marquette |first27=J. -B. |last28=Martin |first28=R. |last29=Pollard |first29=K. R. |last30=Sahu |first30=K. C. |title=One or more bound planets per Milky Way star from microlensing observations |journal=Nature |volume=481 |issue=7380 |pages=167–169 |date=January 11, 2012 |pmid=22237108 |bibcode=2012Natur.481..167C |arxiv=1202.0903 |s2cid=2614136}}</ref> <ref name=borenstein2011>{{cite news |last=Borenstein |first=Seth |archive-date=February 22, 2011 |date=February 19, 2011 |archive-url=https://archive.today/20110222025002/https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2011/02/19/AR2011021902211.html |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2011/02/19/AR2011021902211.html |title=Cosmic census finds crowd of planets in our galaxy |agency=[[Associated Press]] |newspaper=[[The Washington Post]] }}</ref> <ref name=nasa20110526>{{cite web |url=http://planetquest.jpl.nasa.gov/news/freePlanet.cfm |title=Free-Floating Planets May be More Common Than Stars |date=February 18, 2011 |publisher=NASA's Jet Propulsion Laboratory |location=Pasadena, CA |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522090224/http://planetquest.jpl.nasa.gov/news/freePlanet.cfm |archive-date=May 22, 2011 |quote=The team estimates there are about twice as many of them as stars. }}</ref> <ref name=arxiv0909.3857>{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Sale |first1=S. E. |last2=Drew |first2=J. E. |last3=Knigge |first3=C. |last4=Zijlstra |first4=A. A. |last5=Irwin |first5=M. J. |last6=Morris |first6=R. A. H. |last7=Phillipps |first7=S. |last8=Drake |first8=J. J. |last9=Greimel |first9=R. |doi=10.1111/j.1365-2966.2009.15746.x |title=The structure of the outer Galactic disc as revealed by IPHAS early A stars |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=402 |issue=2 |pages=713–723 |year=2010 |doi-access=free |bibcode=2010MNRAS.402..713S |arxiv=0909.3857 |s2cid=12884630}}</ref> <ref name=mnras371_1_108>{{Cite journal |last1=Connors |first1=Tim W. |last2=Kawata |first2=Daisuke |last3=Gibson |first3=Brad K. |title=N-body simulations of the Magellanic stream |doi=10.1111/j.1365-2966.2006.10659.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=371 |issue=1 |pages=108–120 |year=2006 |doi-access=free |arxiv=astro-ph/0508390 |bibcode=2006MNRAS.371..108C |s2cid=15563258}}</ref> <ref name=coffey>{{cite web |url=http://www.universetoday.com/guide-to-space/the-universe/absolute-magnitude/ |title=Absolute Magnitude |first1=Jerry |last1=Coffey |archive-url=https://web.archive.org/web/20110913181441/http://www.universetoday.com/41041/absolute-magnitude/ |archive-date=September 13, 2011 |date=May 11, 2017}}</ref> <ref name="Karachentsevetal2006">{{Cite journal |last1=Karachentsev |first1=I. D. |last2=Kashibadze |first2=O. G. |doi=10.1007/s10511-006-0002-6 |title=Masses of the local group and of the M81 group estimated from distortions in the local velocity field |journal=Astrophysics |volume=49 |issue=1 |pages=3–18 |year=2006 |bibcode=2006Ap.....49....3K |s2cid=120973010}}</ref> <ref name="mass">{{cite web |last1=Vayntrub |first1=Alina |date=2000 |url=http://hypertextbook.com/facts/2000/AlinaVayntrub.shtml |title=Mass of the Milky Way |work=The Physics Factbook |access-date=May 9, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140813125916/http://hypertextbook.com/facts/2000/AlinaVayntrub.shtml |archive-date=August 13, 2014}}</ref> <ref name="galmass">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Battaglia |first1=G. |last2=Helmi |first2=A. |last3=Morrison |first3=H. |last4=Harding |first4=P. |last5=Olszewski |first5=E. W. |last6=Mateo |first6=M. |last7=Freeman |first7=K. C. |last8=Norris |first8=J. |last9=Shectman |first9=S. A. |title=The radial velocity dispersion profile of the Galactic halo: Constraining the density profile of the dark halo of the Milky Way |doi=10.1111/j.1365-2966.2005.09367.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |pages=433–442 |year=2005 |arxiv=astro-ph/0506102 |bibcode=2005MNRAS.364..433B |volume=364 |issue=2 |doi-access=free |s2cid=15562509}}</ref> <ref name=apjl_1_l72>{{Cite journal |last1=Shen |first1=J. |last2=Rich |first2=R. M. |last3=Kormendy |first3=J. |last4=Howard |first4=C. D. |last5=De Propris |first5=R. |last6=Kunder |first6=A. |doi=10.1088/2041-8205/720/1/L72 |title=Our Milky Way As a Pure-Disk Galaxy{{snd}}A Challenge for Galaxy Formation |journal=The Astrophysical Journal |volume=720 |issue=1 |pages=L72–L76 |year=2010 |pmid= |pmc= |arxiv=1005.0385 |bibcode=2010ApJ...720L..72S |s2cid=118470423}}</ref> <ref name=nrao20090105>{{cite press release |first1=Dave |last1=Finley |first2=David |last2=Aguilar |title=Milky Way a Swifter Spinner, More Massive, New Measurements Show |publisher=National Radio Astronomy Observatory |date=January 5, 2009 |url=http://www.nrao.edu/pr/2009/mwrotate/ |access-date=January 20, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140808002256/http://www.nrao.edu/pr/2009/mwrotate/ |archive-date=August 8, 2014}}</ref> <ref name="reid2009">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Reid |first1=M. J. |last2=Menten |first2=K. M. |last3=Zheng |first3=X. W. |last4=Brunthaler |first4=A. |last5=Moscadelli |first5=L. |last6=Xu |first6=Y. |last7=Zhang |first7=B. |last8=Sato |first8=M. |last9=Honma |first9=M. |title=Trigonometric parallaxes of massive star-forming regions. VI. Galactic structure, fundamental parameters, and noncircular motions |doi=10.1088/0004-637X/700/1/137 |journal=The Astrophysical Journal |volume=700 |issue=1 |pages=137–148 |year=2009 |bibcode=2009ApJ...700..137R |arxiv=0902.3913 |s2cid=11347166 }}</ref> <ref name="gnedin2010">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Gnedin |first1=O. Y. |last2=Brown |first2=W. R. |last3=Geller |first3=M. J. |last4=Kenyon |first4=S. J. |title=The mass profile of the Galaxy to 80 kpc |doi=10.1088/2041-8205/720/1/L108 |journal=The Astrophysical Journal |volume=720 |issue=1 |pages=L108–L112 |year=2010 |bibcode=2010ApJ...720L.108G |arxiv=1005.2619 |s2cid=119245657}}</ref> <ref name=McMillan2011>{{Cite journal |last1=McMillan |first1=P. J. |title=Mass models of the Milky Way |doi=10.1111/j.1365-2966.2011.18564.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=414 |issue=3 |pages=2446–2457 |date=July 2011 |doi-access=free |bibcode=2011MNRAS.414.2446M |arxiv=1102.4340 |s2cid=119100616}}</ref> <ref name="McMillan2016">{{cite journal |last1=McMillan |first1=Paul J. |title=The mass distribution and gravitational potential of the Milky Way |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |date=February 11, 2017 |volume=465 |issue=1 |pages=76–94 |doi=10.1093/mnras/stw2759 |doi-access=free |arxiv=1608.00971 |bibcode=2017MNRAS.465...76M |s2cid=119183093}}</ref> <ref name=ssr100_1_129>{{Cite journal |last1=Gerhard |first1=O. |title=Mass distribution in our Galaxy |journal=Space Science Reviews |volume=100 |issue=1/4 |pages=129–138 |doi=10.1023/A:1015818111633 |bibcode=2002SSRv..100..129G |arxiv=astro-ph/0203110 |year=2002 |s2cid=42162871}}</ref> <ref name="fn3">{{cite magazine |first=Maggie |last=McKee |title=Bar at Milky Way's heart revealed |magazine=New Scientist |date=August 16, 2005 |url=https://www.newscientist.com/article/dn7854--bar-at-milky-ways-heart-revealed.html |access-date=June 17, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141009132952/http://www.newscientist.com/article/dn7854--bar-at-milky-ways-heart-revealed.htm#.VDaN5_l_uVA |archive-date=October 9, 2014}}</ref> <ref name="Galactic bulge">{{cite news |last1=Grant |first1=J. |last2=Lin |first2=B. |title=The Stars of the Milky Way |date=2000 |url=http://members.fcac.org/~sol/chview/chv5.htm |publisher=Fairfax Public Access Corporation |access-date=May 9, 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070611185732/http://members.fcac.org/~sol/chview/chv5.htm |archive-date=June 11, 2007}}</ref> <ref name=ReideaSgrb2009>{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Reid |first1=M. J. |last2=Menten |first2=K. M. |last3=Zheng |first3=X. W. |last4=Brunthaler |first4=A. |last5=Xu |first5=Y. |title=A trigonometric parallax of Sgr B2 |doi=10.1088/0004-637X/705/2/1548 |journal=The Astrophysical Journal |volume=705 |issue=2 |pages=1548–1553 |date=November 2009 |bibcode=2009ApJ...705.1548R |arxiv=0908.3637|s2cid=1916267 }}</ref> <ref name="vanhollebeke09">{{Cite journal |last1=Vanhollebeke |first1=E. |last2=Groenewegen |first2=M. A. T. |last3=Girardi |first3=L. |title=Stellar populations in the Galactic bulge. Modelling the Galactic bulge with TRILEGAL |doi=10.1051/0004-6361/20078472 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=498 |issue=1 |pages=95–107 |date=April 2009 |bibcode=2009A&A...498...95V |arxiv=0903.0946|s2cid=125177722 }}</ref> <ref name="majaess10">{{cite journal |last1=Majaess |first1=D. |date=March 2010 |page=55 |volume=60 |issue=1 |journal=Acta Astronomica |title=Concerning the Distance to the Center of the Milky Way and Its Structure |bibcode=2010AcA....60...55M |arxiv=1002.2743}}</ref> <ref name=Jones2004>{{cite book |title=An Introduction to Galaxies and Cosmology |pages=50–51 |publisher=Cambridge University Press |date=2004 |isbn=978-0-521-54623-2 |first1=Mark H. |last1=Jones |first2=Robert J. |last2=Lambourne |first3=David John |last3=Adams |url=https://books.google.com/books?id=36K1PfetZegC&pg=PA50 |access-date=August 23, 2020 |archive-date=March 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326143523/https://books.google.com/books?id=36K1PfetZegC&pg=PA50 |url-status=live }}</ref> <ref name=boehle2016>{{cite journal |last1=Boehle |first1=A. |title=An Improved Distance and Mass Estimate for SGR A* from a Multistar Orbit Analysis |last2=Ghez |first2=A. M. |last3=Schödel |first3=R. |last4=Meyer |first4=L. |last5=Yelda |first5=S. |last6=Albers |first6=S. |last7=Martinez |first7=G. D. |last8=Becklin |first8=E. E. |last9=Do |first9=T.|last10=Lu|first10=J. R. |last11=Matthews |first11=K. |last12=Morris |first12=M. R. |last13=Sitarski |first13=B. |last14=Witzel |first14=G. |journal=The Astrophysical Journal |date=October 3, 2016 |volume=830 |issue=1 |page=17 |doi=10.3847/0004-637X/830/1/17 |arxiv=1607.05726 |bibcode=2016ApJ...830...17B |hdl=10261/147803 |s2cid=307657 |url=https://authors.library.caltech.edu/70841/1/Boehle_2016_ApJ_830_17.pdf |access-date=July 31, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171202115020/https://authors.library.caltech.edu/70841/1/Boehle_2016_ApJ_830_17.pdf |archive-date=December 2, 2017 |url-status=live |doi-access=free }}</ref> <ref name="Gillessen2016">{{cite journal |last1=Gillessen |first1=Stefan |last2=Plewa |first2=Philipp |last3=Eisenhauer |first3=Frank |last4=Sari |first4=Re'em |last5=Waisberg |first5=Idel |last6=Habibi |first6=Maryam |last7=Pfuhl |first7=Oliver |last8=George |first8=Elizabeth |last9=Dexter |first9=Jason|last10=von Fellenberg|first10=Sebastiano |last11=Ott |first11=Thomas |last12=Genzel |first12=Reinhard |title=An Update on Monitoring Stellar Orbits in the Galactic Center |date=November 28, 2016 |arxiv=1611.09144 |doi=10.3847/1538-4357/aa5c41 |volume=837 |issue=1 |journal=The Astrophysical Journal |page=30 |bibcode=2017ApJ...837...30G|s2cid=119087402 |doi-access=free }}</ref> <ref name=apj692_2_1075>{{Cite journal |display-authors=1 |doi=10.1088/0004-637X/692/2/1075 |last1=Gillessen |first1=S. |last2=Eisenhauer |first2=F. |last3=Trippe |first3=S. |last4=Alexander |first4=T. |last5=Genzel |first5=R. |last6=Martins |first6=F. |last7=Ott |first7=T. |title=Monitoring stellar orbits around the massive black hole in the Galactic Center |journal=[[Astrophysical Journal]] |volume=692 |issue=2 |pages=1075–1109 |arxiv=0810.4674 |year=2009 |bibcode=2009ApJ...692.1075G|s2cid=1431308 }}</ref> <ref name=apj689_2_1044>{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Ghez |first1=A. M. |last2=Salim |first2=S. |last3=Weinberg |first3=N. N. |last4=Lu |first4=J. R. |last5=Do |first5=T. |last6=Dunn |first6=J. K. |last7=Matthews |first7=K. |last8=Morris |first8=M. R. |last9=Yelda |first9=S. | last10=Becklin |doi=10.1086/592738 | first10=E. E. |last11=Kremenek |first11=T. |last12=Milosavljevic |first12=M. |last13=Naiman |first13=J. |title=Measuring distance and properties of the Milky Way's central supermassive black hole with stellar orbits |journal=The Astrophysical Journal |volume=689 |issue=2 |pages=1044–1062 |date=December 2008 |bibcode=2008ApJ...689.1044G |arxiv=0808.2870|s2cid=18335611 }}</ref> <ref name=blandford1999>{{cite conference |first=R. D. |last=Blandford |title=Origin and Evolution of Massive Black Holes in Galactic Nuclei |conference=Galaxy Dynamics, proceedings of a conference held at Rutgers University, ASP Conference Series |location=Rutgers University |date=August 8–12, 1998 |volume=182 |publication-date=August 1999 |bibcode=1999ASPC..182...87B |arxiv=astro-ph/9906025}}</ref> <ref name=frolov_zelnikov2011>{{cite book |first1=Valeri P. |last1=Frolov |first2=Andrei |last2=Zelnikov |title=Introduction to Black Hole Physics |publisher=Oxford University Press |date=2011 |pages=11, 36 |isbn=978-0-19-969229-3 |url=https://books.google.com/books?id=r_l5AK9DdXsC&pg=PA34 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160810210832/https://books.google.com/books?id=r_l5AK9DdXsC&lpg=PA34 |archive-date=August 10, 2016}}</ref> <ref name="Cabrera-Lavers08">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Cabrera-Lavers |first1=A. |last2=González-Fernández |first2=C. |last3=Garzón |first3=F. |last4=Hammersley |first4=P. L. |last5=López-Corredoira |first5=M. |title=The long Galactic bar as seen by UKIDSS Galactic plane survey |doi=10.1051/0004-6361:200810720 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=491 |issue=3 |pages=781–787 |date=December 2008 |bibcode=2008A&A...491..781C |arxiv=0809.3174|s2cid=15040792 }}</ref> <ref name="nishiyama06">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Nishiyama |first1=S. |last2=Nagata |first2=T. |last3=Baba |first3=D. |last4=Haba |first4=Y. |last5=Kadowaki |first5=R. |last6=Kato |first6=D. |last7=Kurita |first7=M. |last8=Nagashima |first8=C. |last9=Nagayama |first9=T. |doi=10.1086/429291 |title=A distinct structure inside the Galactic bar |journal=The Astrophysical Journal |volume=621 |issue=2 |pages=L105 |year=2005 |bibcode=2005ApJ...621L.105N |arxiv=astro-ph/0502058 |s2cid=399710 }}</ref> <ref name="alcock98">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Alcock |first1=C. |last2=Allsman |first2=R. A. |last3=Alves |first3=D. R. |last4=Axelrod |first4=T. S. |last5=Becker |first5=A. C. |last6=Basu |first6=A. |last7=Baskett |first7=L. |last8=Bennett |first8=D. P. |last9=Cook |first9=K. H. |title=The RR Lyrae population of the Galactic Bulge from the MACHO database: mean colors and magnitudes |doi=10.1086/305017 |journal=The Astrophysical Journal |volume=492 |issue=2 |pages=190–199 |year=1998 |bibcode=1998ApJ...492..190A |doi-access=free }}</ref> <ref name="kunder08">{{Cite journal |last1=Kunder |first1=A. |last2=Chaboyer |first2=B. |doi=10.1088/0004-6256/136/6/2441 |title=Metallicity analysis of Macho Galactic Bulge RR0 Lyrae stars from their light curves |journal=The Astronomical Journal |volume=136 |issue=6 |pages=2441–2452 |year=2008 |bibcode=2008AJ....136.2441K |arxiv=0809.1645|s2cid=16046532 }}</ref> <ref name="Drimmel2000">{{cite journal |last1=Drimmel |first1=R. |title=Evidence for a two-armed spiral in the Milky Way |journal=Astronomy & Astrophysics |date=2000 |volume=358 |pages=L13–L16 |bibcode=2000A&A...358L..13D |arxiv=astro-ph/0005241}}</ref> <ref name="fn14">{{cite web |author=<!--Not stated--> |date=September 12, 2005 |url=http://www.bu.edu/galacticring/new_introduction.htm |title=Introduction: Galactic Ring Survey |publisher=Boston University |access-date=May 10, 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070713165515/http://www.bu.edu/galacticring/new_introduction.htm |archive-date=July 13, 2007}}</ref> <ref name="COBE1993">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Kogut |first1=Alan |last2=Lineweaver |first2=C. |last3=Smoot |first3=G. F. |last4=Bennett |first4=C. L. |last5=Banday |first5=A. |last6=Boggess |first6=N. W. |last7=Cheng |first7=E. S. |last8=De Amici |first8=G. |last9=Fixsen |first9=D. J. | last10=Hinshaw | first10=G. |last11=Jackson |first11=P. D. |last12=Janssen |first12=M. |last13=Keegstra |first13=P. |last14=Loewenstein |first14=K. |last15=Lubin |first15=P. |last16=Mather |first16=J. C. |last17=Tenorio |first17=L. |last18=Weiss |first18=R. |last19=Wilkinson |first19=D. T. | last20=Wright | first20=E. L. |title=Dipole anisotropy in the COBE differential microwave radiometers first-year sky maps |doi=10.1086/173453 |journal=The Astrophysical Journal |volume=419 |pages=1–6 |bibcode=1993ApJ...419....1K |arxiv=astro-ph/9312056 |date=December 10, 1993|s2cid=209835274 }}</ref> <ref name="TaylorCordes">{{Cite journal |last1=Taylor |first1=J. H. |last2=Cordes |first2=J. M. |doi=10.1086/172870 |title=Pulsar distances and the galactic distribution of free electrons |journal=The Astrophysical Journal |volume=411 |page=674 |year=1993 |bibcode=1993ApJ...411..674T|doi-access=free }}</ref> <ref name="Benjamin2005">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Benjamin |first1=R. A. |last2=Churchwell |first2=E. |last3=Babler |first3=B. L. |last4=Indebetouw |first4=R. |last5=Meade |first5=M. R. |last6=Whitney |first6=B. A. |last7=Watson |first7=C. |last8=Wolfire |first8=M. G. |last9=Wolff |first9=M. J. |last10=Ignace |first10=R. |last11=Bania |first11=T. M. |last12=Bracker |first12=S. |last13=Clemens |first13=D. P. |last14=Chomiuk |first14=L. |last15=Cohen |first15=M. |last16=Dickey |first16=J. M. |last17=Jackson |first17=J. M. |last18=Kobulnicky |first18=H. A. |last19=Mercer |first19=E. P. |last20=Mathis |first20=J. S. |last21=Stolovy |first21=S. R. |last22=Uzpen |first22=B. |doi=10.1086/491785 |title=First GLIMPSE results on the stellar structure of the Galaxy |journal=The Astrophysical Journal |volume=630 |issue=2 |pages=L149–L152 |year=2005 |bibcode=2005ApJ...630L.149B |arxiv=astro-ph/0508325 |s2cid=14782284}}</ref> <ref name="russeil03">{{Cite journal |last1=Russeil |first1=D. |doi=10.1051/0004-6361:20021504 |title=Star-forming complexes and the spiral structure of our Galaxy |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=397 |pages=133–146 |year=2003 |bibcode=2003A&A...397..133R |doi-access=free}}</ref> <ref name="churchwell09">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Churchwell |first1=E. |last2=Babler |first2=B. L. |last3=Meade |first3=M. R. |last4=Whitney |first4=B. A. |last5=Benjamin |first5=R. |last6=Indebetouw |first6=R. |last7=Cyganowski |first7=C. |last8=Robitaille |first8=T. P. |last9=Povich |first9=M. |doi=10.1086/597811 |title=The Spitzer/GLIMPSE surveys: a new view of the Milky Way |journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific |volume=121 |issue=877 |pages=213–230 |year=2009 |bibcode=2009PASP..121..213C |s2cid=15529740}}</ref> <ref name="majaess09b">{{cite journal |last1=Majaess |first1=D. J. |last2=Turner |first2=D. G. |last3=Lane |first3=D. J. |journal=The Journal of the American Association of Variable Star Observers |title=Searching Beyond the Obscuring Dust Between the Cygnus-Aquila Rifts for Cepheid Tracers of the Galaxy's Spiral Arms |date=2009 |volume=37 |issue=2 |page=179 |bibcode=2009JAVSO..37..179M |arxiv=0909.0897}}</ref> <ref name="lepine10">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Lépine |first1=J. R. D. |last2=Roman-Lopes |first2=A. |last3=Abraham |first3=Z. |last4=Junqueira |first4=T. C. |last5=Mishurov |first5=Y. N. |title=The spiral structure of the Galaxy revealed by CS sources and evidence for the 4:1 resonance |doi=10.1111/j.1365-2966.2011.18492.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=414 |issue=2 |pages=1607–1616 |year=2011 |doi-access=free |arxiv=1010.1790 |bibcode=2011MNRAS.414.1607L |s2cid=118477787}}</ref> <ref name=two_arms>{{cite conference |last1=Benjamin |first1=R. A. |title=The Spiral Structure of the Galaxy: Something Old, Something New... |work=Massive Star Formation: Observations Confront Theory |date=2008 |publisher=Astronomical Society of the Pacific Conference Series |volume=387 |editor=Beuther, H. |editor2=Linz, H. |editor3=Henning, T. |page=375 |bibcode=2008ASPC..387..375B}}<br />See also {{cite news |url=http://www.space.com/scienceastronomy/080603-aas-spiral-arms.html |title=New Images: Milky Way Loses Two Arms |work=Space.com |access-date=June 4, 2008 |date=June 3, 2008 |last1=Bryner |first1=Jeanna |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080604114615/http://www.space.com/scienceastronomy/080603-aas-spiral-arms.html |archive-date=June 4, 2008}}</ref> <ref name=harris2003>{{cite web |first=William E. |last=Harris |date=February 2003 |url=http://messier.seds.org/xtra/data/mwgc.dat.txt |format=text |title=Catalog of Parameters for Milky Way Globular Clusters: The Database |publisher=SEDS |access-date=May 10, 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120309172430/http://messier.seds.org/xtra/data/mwgc.dat.txt |archive-date=March 9, 2012}}</ref> <ref name=aaa313_119>{{cite journal |display-authors=1 |last1=Dauphole |first1=B. |last2=Geffert |first2=M. |last3=Colin |first3=J. |last4=Ducourant |first4=C. |last5=Odenkirchen |first5=M. |last6=Tucholke |first6=H.-J. |title=The kinematics of globular clusters, apocentric distances and a halo metallicity gradient |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=313 |pages=119–128 |date=September 1996 |bibcode=1996A&A...313..119D}}</ref> <ref name=apj522>{{Cite journal |last1=Gnedin |first1=O. Y. |last2=Lee |first2=H. M. |last3=Ostriker |first3=J. P. |doi=10.1086/307659 |title=Effects of Tidal Shocks on the Evolution of Globular Clusters |journal=The Astrophysical Journal |volume=522 |issue=2 |pages=935–949 |year=1999 |bibcode=1999ApJ...522..935G |arxiv=astro-ph/9806245 |s2cid=11143134 }}</ref> <ref name="fn5">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Ibata |first1=R. |last2=Chapman |first2=S. |last3=Ferguson |first3=A. M. N. |last4=Lewis |first4=G. |last5=Irwin |first5=M. |last6=Tanvir |first6=N. |doi=10.1086/491727 |title=On the accretion origin of a vast extended stellar disk around the Andromeda Galaxy |journal=The Astrophysical Journal |volume=634 |issue=1 |pages=287–313 |year=2005 |bibcode=2005ApJ...634..287I |arxiv=astro-ph/0504164 |s2cid=17803544 }}</ref> <ref name="fn6">{{cite web |url=http://www.solstation.com/x-objects/gal-ring.htm |title=Outer Disk Ring? |publisher=SolStation |access-date=May 10, 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070602133503/http://www.solstation.com/x-objects/gal-ring.htm |archive-date=June 2, 2007}}</ref> <ref name="mcclure-griffiths">{{Cite journal |last1=McClure-Griffiths |first1=N. M. |last2=Dickey |first2=J. M. |last3=Gaensler |first3=B. M. |last4=Green |first4=A. J. |title=A Distant Extended Spiral Arm in the Fourth Quadrant of the Milky Way |doi=10.1086/422031 |journal=The Astrophysical Journal |volume=607 |issue=2 |pages=L127 |year=2004 |arxiv=astro-ph/0404448 |bibcode=2004ApJ...607L.127M|s2cid=119327129 }}</ref> <ref name=overbye2010>{{cite news |first1=Dennis |last1=Overbye |url=https://www.nytimes.com/2010/11/10/science/space/10galaxy.html?ref=science |title=Bubbles of Energy Are Found in Galaxy |work=[[The New York Times]] |date=November 9, 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160110102906/http://www.nytimes.com/2010/11/10/science/space/10galaxy.html?ref=science |archive-date=January 10, 2016}}</ref> <ref name=sz2010>{{cite news |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/GLAST/news/new-structure.html |title=NASA's Fermi Telescope Finds Giant Structure in our Galaxyl |publisher=[[NASA]] |access-date=November 10, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140823224206/http://www.nasa.gov/mission_pages/GLAST/news/new-structure.html |archive-date=August 23, 2014}}</ref> <ref name=apj673_2_864>{{Cite journal |last1=Jurić |first1=M. |last2=Ivezić |first2=Ž. |last3=Brooks |first3=A. |last4=Lupton |first4=R. H. |last5=Schlegel |first5=D. |last6=Finkbeiner |first6=D. |last7=Padmanabhan |first7=N. |last8=Bond |first8=N. |last9=Sesar |first9=B. |last10=Rockosi |first10=C. M. |last11=Knapp |first11=G. R. |last12=Gunn |first12=J. E. |last13=Sumi |first13=T. |last14=Schneider |first14=D. P. |last15=Barentine |first15=J. C. |last16=Brewington |first16=H. J. |last17=Brinkmann |first17=J. |last18=Fukugita |first18=M. |last19=Harvanek |first19=M. |last20=Kleinman |first20=S. J. |last21=Krzesinski |first21=J. |last22=Long |first22=D. |last23=Neilsen |first23=E. H. Jr |last24=Nitta |first24=A. |last25=Snedden |first25=S. A. |last26=York |first26=D. G. |display-authors=1 |doi=10.1086/523619 |title=The Milky Way Tomography with SDSS. I. Stellar Number Density Distribution |journal=The Astrophysical Journal |volume=673 |issue=2 |pages=864–914 |date=February 2008 |bibcode=2008ApJ...673..864J |arxiv=astro-ph/0510520 |s2cid=11935446}}</ref> <ref name=Koupelis_Kuhn2007>{{cite book |title=In Quest of the Universe |first1=Theo |last1=Koupelis |first2=Karl F. |last2=Kuhn |page=[https://archive.org/details/inquestofunivers00koup/page/492 492], Fig. 16–13 |url=https://archive.org/details/inquestofunivers00koup |url-access=registration |isbn=978-0-7637-4387-1 |date=2007 |publisher=Jones & Bartlett Publishers}}</ref> <ref name="fn9">{{cite news |last=English |first=Jayanne|author-link=Jayanne English |date=January 14, 2000 |title=Exposing the Stuff Between the Stars |publisher=Hubble News Desk |url=http://www.ras.ucalgary.ca/CGPS/press/aas00/pr/pr_14012000/pr_14012000map1.html |access-date=May 10, 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070707181147/http://www.ras.ucalgary.ca/CGPS/press/aas00/pr/pr_14012000/pr_14012000map1.html |archive-date=July 7, 2007}}</ref> <ref name="extinction">{{Cite journal |last1=Gillman |first1=M. |last2=Erenler |first2=H. |title=The galactic cycle of extinction |journal=International Journal of Astrobiology |volume=7 |issue=1 |page=17 |year=2008 |doi=10.1017/S1473550408004047 |bibcode=2008IJAsB...7...17G |url=http://oro.open.ac.uk/11603/1/S1473550408004047a.pdf |citeseerx=10.1.1.384.9224 |s2cid=31391193 |access-date=July 31, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190601165347/http://oro.open.ac.uk/11603/1/S1473550408004047a.pdf |archive-date=June 1, 2019 |url-status=live}}</ref> <ref name="overholt_etal">{{Cite journal |last1=Overholt |first1=A. C. |last2=Melott |first2=A. L. |last3=Pohl |first3=M. |title=Testing the link between terrestrial climate change and galactic spiral arm transit |journal=The Astrophysical Journal |volume=705 |issue=2 |pages=L101–L103 |year=2009 |doi=10.1088/0004-637X/705/2/L101 |bibcode=2009ApJ...705L.101O |arxiv=0906.2777|s2cid=734824 }}</ref> <ref name=garlick2002>{{cite book |last=Garlick |first=Mark Antony |title=The Story of the Solar System |publisher=Cambridge University |date=2002 |isbn=978-0-521-80336-6 |page=[https://archive.org/details/storyofsolarsyst00garl/page/46 46] |url=https://archive.org/details/storyofsolarsyst00garl/page/46}}</ref> <ref name=ut20090527>{{cite web |url=http://www.universetoday.com/26749/formation-of-the-milky-way/ |work=Universe Today |title=Formation of the Milky Way |first1=Nicholas |last1=Wethington |date=May 27, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140817161011/http://www.universetoday.com/26749/formation-of-the-milky-way/ |archive-date=August 17, 2014}}</ref> <ref name="Buser">{{Cite journal |last1=Buser |first1=R. |title=The Formation and Early Evolution of the Milky Way Galaxy |doi=10.1126/science.287.5450.69 |bibcode=2000Sci...287...69B |journal=Science |volume=287 |issue=5450 |pages=69–74 |year=2000 |pmid=10615051 }}</ref> <ref name=majaess2009>{{Cite journal |last1=Majaess |first1=D. J. |last2=Turner |first2=D. G. |last3=Lane |first3=D. J. |title=Characteristics of the Galaxy according to Cepheids |doi=10.1111/j.1365-2966.2009.15096.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=398 |pages=263–270 |year=2009 |issue=1 |doi-access=free |bibcode=2009MNRAS.398..263M |arxiv=0903.4206|s2cid=14316644 }}</ref> <ref name=araa35_217>{{Cite journal |last1=Wakker |first1=B. P. |last2=Van Woerden |first2=H. |doi=10.1146/annurev.astro.35.1.217 |title=High-Velocity Clouds |journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics |volume=35 |pages=217–266 |year=1997 |bibcode=1997ARA&A..35..217W |s2cid=117861711 }}</ref> <ref name=apj679_L21>{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Lockman |first1=F. J. |last2=Benjamin |first2=R. A. |last3=Heroux |first3=A. J. |last4=Langston |first4=G. I. |title=The Smith Cloud: A High-Velocity Cloud Colliding with the Milky Way |doi=10.1086/588838 |journal=The Astrophysical Journal |volume=679 |issue=1 |pages=L21–L24 |year=2008 |bibcode=2008ApJ...679L..21L |arxiv=0804.4155|s2cid=118393177 }}</ref> <ref name=science299_5603_65>{{Cite journal |last1=Krauss |first1=L. M. |last2=Chaboyer |first2=B. |title=Age Estimates of Globular Clusters in the Milky Way: Constraints on Cosmology |doi=10.1126/science.1075631 |journal=Science |volume=299 |issue=5603 |pages=65–69 |year=2003 |pmid=12511641 |bibcode=2003Sci...299...65K |s2cid=10814581 }}</ref> <ref name="del_Peloso">{{cite journal |doi=10.1051/0004-6361:20053307 |bibcode=2005A&A...440.1153D |arxiv=astro-ph/0506458 |title=The age of the Galactic thin disk from Th/Eu nucleocosmochronology. III. Extended sample |date=2005 |last1=del Peloso |first1=E. F. |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=440 |issue=3 |pages=1153–1159|s2cid=16484977 }}</ref> <ref name=berkeley20060109>{{cite press release |title=Milky Way Galaxy is warped and vibrating like a drum |publisher=[[University of California, Berkeley]] |date=January 9, 2006 |url=http://www.berkeley.edu/news/media/releases/2006/01/09_warp.shtml |access-date=October 18, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140716013619/http://berkeley.edu/news/media/releases/2006/01/09_warp.shtml |archive-date=July 16, 2014}}</ref> <ref name=wong20000414>{{cite news |first=Janet |last=Wong |title=Astrophysicist maps out our own galaxy's end |publisher=University of Toronto |date=April 14, 2000 |url=http://www.news.utoronto.ca/bin/000414b.asp |access-date=January 11, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070108183824/http://www.news.utoronto.ca/bin/000414b.asp <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date=January 8, 2007}}</ref> <ref name=eo_galaxy>{{cite web |url=http://www.etymonline.com/index.php?term=galaxy |first1=Douglas |last1=Harper |title=galaxy |work=[[Online Etymology Dictionary]] |access-date=May 20, 2012 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120527/http://www.etymonline.com/index.php?term=galaxy |archive-date=May 27, 2012}}</ref> <ref name=jankowski2010>{{cite book |first1=Connie |last1=Jankowski |title=Pioneers of Light and Sound |page=6 |isbn=978-0-7565-4306-8 |publisher=Compass Point Books |date=2010 |url=https://books.google.com/books?id=Wp6E3y-58LkC&pg=PT6 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161120142012/https://books.google.com/books?id=Wp6E3y-58LkC&pg=PT6 |archive-date=November 20, 2016}}</ref> <ref name=eratosthenes1997>{{cite book |author=Eratosthenes |title=Star Myths of the Greeks and Romans: A Sourcebook Containing the Constellations of Pseudo-Eratosthenes and the Poetic Astronomy of Hyginus |editor1-first=Theony |editor1-last=Condos |publisher=Red Wheel/Weiser |date=1997 |isbn=978-1-890482-93-0 |url=https://books.google.com/books?id=4Sp8CaA5HI0C&pg=PA110 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161120164810/https://books.google.com/books?id=4Sp8CaA5HI0C&pg=PA110 |archive-date=November 20, 2016}}</ref> <ref name=Montada>{{cite encyclopedia |first1=Josep Puig |last1=Montada |title=Ibn Bajja |encyclopedia=[[Stanford Encyclopedia of Philosophy]] |url=http://plato.stanford.edu/entries/ibn-bajja |date=September 28, 2007 |access-date=July 11, 2008 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120728/http://plato.stanford.edu/entries/ibn-bajja |archive-date=July 28, 2012}}</ref> <ref name=heidarzadeh2008>{{cite book |first1=Tofigh |last1=Heidarzadeh |pages=[https://archive.org/details/historyphysicalt00heid_599/page/n33 23]–25 |title=A history of physical theories of comets, from Aristotle to Whipple |url=https://archive.org/details/historyphysicalt00heid_599 |url-access=limited |publisher=Springer |date=2008 |isbn=978-1-4020-8322-8}}</ref> <ref name=Livingston>{{Cite journal |first1=John W. |last1=Livingston |title=Ibn Qayyim al-Jawziyyah: A Fourteenth Century Defense against Astrological Divination and Alchemical Transmutation |journal=Journal of the American Oriental Society |volume=91 |issue=1 |date=1971 |pages=96–103 [99] |doi=10.2307/600445 |jstor=600445}}</ref> <ref name=pseudoring>{{Cite journal |first1=A. |last1=Mel'Nik |title=Outer pseudoring in the galaxy |journal=Astronomische Nachrichten |volume=326 |issue=7 |year=2006 |pages=589–605 |doi=10.1002/asna.200585006 |bibcode=2005AN....326Q.599M |arxiv=astro-ph/0510569|s2cid=117118657 }}</ref> <ref name=pseudoring2>{{Cite journal |first1=A. |last1=Mel'Nik |first2=A. |last2=Rautiainen |title=Kinematics of the outer pseudorings and the spiral structure of the Galaxy |journal=Astronomy Letters |volume=35 |issue=9 |date=2005 |pages=609–624 |doi=10.1134/s1063773709090047 |arxiv=0902.3353 |bibcode=2009AstL...35..609M |citeseerx=10.1.1.247.4658|s2cid=15989486 |s2cid-access=free |url=http://lnfm1.sai.msu.ru/~anna/article/AL09p609.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110331210949/http://lnfm1.sai.msu.ru/~anna/article/AL09p609.pdf |archive-date= Mar 31, 2011 }}</ref> <ref name=ragep1993>{{cite book |last1=Ragep |first1=Jamil |title=''Nasir al-Din al-Tusi's Memoir on Astronomy'' (''al-Tadhkira fi 'ilm al-hay' a'') |publisher=Springer-Verlag |location=New York |date=1993 |page=129}}</ref> <!-- <ref name=oconnor_robertson2002>{{cite web |last1=O'Connor |first1=J. J. |last2=Robertson |first2=E. F. |date=November 2002 |url=http://www-gap.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Galileo.html |title=Galileo Galilei |publisher=University of St. Andrews |access-date=January 8, 2007 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120530/http://www-gap.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Galileo.html |archive-date=May 30, 2012}}</ref> --> <ref name="our_galaxy">{{cite web |last1=Evans |first1=J. C. |date=November 24, 1998 |url=http://physics.gmu.edu/~jevans/astr103/CourseNotes/ECText/ch20_txt.htm |title=Our Galaxy |publisher=George Mason University |access-date=January 4, 2007 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120630/http://physics.gmu.edu/~jevans/astr103/CourseNotes/ECText/ch20_txt.htm |archive-date=June 30, 2012}}</ref> <ref name=mactutor_albirundi>{{MacTutor Biography | id=Al-Biruni | title=Abu Rayhan Muhammad ibn Ahmad al-Biruni }}<!--source supports this comment, but the source is not published--></ref> <ref name=abbey>{{cite web |last=Abbey |first=Lenny |url=http://labbey.com/Telescopes/Parsontown.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20130519124426/http://labbey.com/Telescopes/Parsontown.html |title=The Earl of Rosse and the Leviathan of Parsontown |publisher=The Compleat Amateur Astronomer |access-date=January 4, 2007 |archive-date=May 19, 2013}}</ref> <ref name=pasp100_6>{{Cite journal |last1=Curtis |first1=H. D. |author-link=Heber Doust Curtis |doi=10.1086/132128 |title=Novae in spiral nebulae and the Island Universe Theory |journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific |volume=100 |pages=6–7 |year=1988 |bibcode=1988PASP..100....6C |doi-access=free }}</ref> <ref name=weaver>{{cite web |first=Harold F. |last=Weaver |url=http://www.nap.edu/readingroom/books/biomems/rtrumpler.html |title=Robert Julius Trumpler |publisher=National Academy of Sciences |access-date=January 5, 2007 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120604/http://www.nap.edu/readingroom/books/biomems/rtrumpler.html |archive-date=June 4, 2012}}</ref> <ref name=apj69_103>{{Cite journal |last1=Hubble |first1=E. P. |author-link=Edwin Hubble |doi=10.1086/143167 |title=A spiral nebula as a stellar system, Messier 31 |journal=The Astrophysical Journal |volume=69 |pages=103–158 |year=1929 |bibcode=1929ApJ....69..103H |doi-access=free }}</ref> <ref name=jrasc83_6>{{cite journal |last=Sandage |first=Allan |author-link=Allan Sandage |title=Edwin Hubble, 1889–1953 |journal=[[Journal of the Royal Astronomical Society of Canada]] |date=1989 |volume=83 |issue=6 |page=351 |bibcode=1989JRASC..83..351S}}</ref> <ref name=shapley_curtis>{{cite journal |title=The Scale of the Universe |last1=Shapley |first1=H. |last2=Curtis |first2=H. D. |journal=Bulletin of the National Research Council |volume=2 |issue=11 |pages=171–217 |date=1921 |bibcode=1921BuNRC...2..171S}}</ref> <ref name=oxford>{{cite book |title=The Oxford English Dictionary |edition=2nd |editor1-first=John |editor1-last=Simpson |editor2-first=Edmund |editor2-last=Weiner |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-861186-8 |date=March 30, 1989}} See the entries for "Milky Way" and "galaxy".</ref> <ref name="sparke_gallagher">{{cite book |title=Galaxies in the Universe: An Introduction |last1=Sparke |first1=Linda S.|author1-link=Linda Sparke |last2=Gallagher |first2=John S. |page=90 |date=2007 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-46238-9}}</ref> <ref name="nov2013_planet_estimate">{{cite news |url=https://www.huffingtonpost.com/2013/11/04/earth-size-planets_n_4215873.html |title=Milky Way Teeming With Billions Of Earth-Size Planets |last=Borenstein |first=Seth |date=November 4, 2013 |work=The Associated Press |publisher=The Huffington Post |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141104000409/http://www.huffingtonpost.com/2013/11/04/earth-size-planets_n_4215873.html |archive-date=November 4, 2014}}</ref> <ref name=rotation_pattern_speeds>{{cite arXiv |last1=Gerhard |first1=O. |title=Pattern speeds in the Milky Way |eprint=1003.2489v1 |year=2010|class=astro-ph.GA }}</ref> <ref name=Kafle2012>{{Cite journal |first1=P.R. |last1=Kafle |first2=S. |last2=Sharma |first3=G.F. |last3=Lewis |first4=J. |last4=Bland-Hawthorn |title=Kinematics of the Stellar Halo and the Mass Distribution of the Milky Way Using Blue Horizontal Branch Stars |journal=The Astrophysical Journal |volume=761 |issue=2 |date=2012 |page=17 |doi=10.1088/0004-637X/761/2/98 |bibcode=2012ApJ...761...98K |arxiv=1210.7527|s2cid=119303111 }}</ref> <ref name=Kafle2014>{{Cite journal |first1=P.R. |last1=Kafle |first2=S. |last2=Sharma |first3=G.F. |last3=Lewis |first4=J. |last4=Bland-Hawthorn |title=On the Shoulders of Giants: Properties of the Stellar Halo and the Milky Way Mass Distribution |journal=The Astrophysical Journal |volume=794 |issue=1 |date=2014 |page=17 |doi=10.1088/0004-637X/794/1/59 |bibcode=2014ApJ...794...59K |arxiv=1408.1787|s2cid=119040135 }}</ref> }} {{დედამიწის ადგილმდებარეობა}} [[კატეგორია:ირმის ნახტომი| ]] [[კატეგორია:სპირალისებური გალაქტიკები]] nsu6n85secq1evjhtkce4oxpq3ds6f0 5406425 5406423 2026-06-03T17:37:17Z Surprizi 14671 /* ვიზუალური მხარე */ 5406425 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Surprizi|Surprizi]].|3|06|2026}} [[ფაილი:ESO-VLT-Laser-phot-33a-07.jpg|thumb|ირმის ნახტომის ცის კამარაზე]] '''ირმის ნახტომი''',<ref name="ენციკლოპედია"/> აგრეთვე ცნობილი როგორც '''ხარის ნავალი''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''იერუსალიმის გზა''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''დათვისფეხა''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''ცის-იკანკლედი''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''დევის ნამუხლარი'''<ref name="ენციკლოპედია"/> ({{lang-la|Via Lactea}}; {{lang-el|Γαλαξίας}} ''გალაქსიას'' — „რძიანი გზა“) — [[გალაქტიკა]], რომელიც სხვა ვარსკვლავურ სისტემებთან ერთად მოიცავს ჩვენს [[მზის სისტემა]]საც. ირმის ნახტომი არის ტოტიანი (ბარიანი) სპირალური გალაქტიკა D₂₅ იზოფოტალური დიამეტრით, რომელიც შეფასებულია 26.8 ± 1.1 კილოპარსეკით (87,400 ± 3,600 სინათლის წელი), მაგრამ სპირალური მკლავების სისქე მხოლოდ დაახლოებით 1000 სინათლის წელია (უფრო მეტი ტოტის ხაზთან). ბოლოდროინდელი სიმულაციები ვარაუდობენ, რომ ბნელი მატერიის არე, რომელიც ასევე შეიცავს ზოგიერთ ხილულ ვარსკვლავს, შეიძლება გაგრძელდეს თითქმის 2 მილიონი სინათლის წლის დიამეტრამდე (613 კპკ).<ref name=croswell2020 /><ref name="dearson2020" /> ირმის ნახტომს რამდენიმე თანამგზავრი გალაქტიკა აქვს და გალაქტიკების ადგილობრივი ჯგუფის ნაწილია, რომელიც ქალწულის ზეგროვის ნაწილს წარმოადგენს, რომელიც თავად ლანიაკეას ზეგროვის კომპონენტია.<ref name=":001" /><ref name=":002" /> შეფასებულია, რომ ის შეიცავს 100-400 მილიარდ ვარსკვლავს<ref name=":003" /><ref name=":004" /> და სულ მცირე ამდენ პლანეტას.<ref name="Nature-20120111" /><ref name="Space-20130102"/> მზის სისტემა მდებარეობს გალაქტიკური ცენტრიდან დაახლოებით 27 000 სინათლის წლის (8.3 კპკ) რადიუსში,<ref name="Gillessen2016" /> ორიონის მკლავის შიდა კიდეზე, რომელიც გაზისა და მტვრის სპირალური ფორმის კონცენტრაციაა. ყველაზე შიდა 10 000 სინათლის წლის ვარსკვლავები ქმნიან ამობურცულობას და ერთ ან მეტ ტოტს, რომლებიც გამოსხივდება ამობურცულობიდან. გალაქტიკური ცენტრი არის ინტენსიური რადიოწყარო, რომელიც ცნობილია როგორც [[მშვილდოსანი A*]], ზემასიური შავი ხვრელი 4,100 (± 0.034) მილიონი მზის მასით.<ref name="NYT-20220131"/><ref name="ARX-20220128"/> ირმის ნახტომის უძველესი ვარსკვლავები თითქმის ისეთივე ძველია, როგორც თავად სამყარო და, სავარაუდოდ, დიდი აფეთქების ბნელი საუკუნეების შემდეგ მალევე ჩამოყალიბდნენ.<ref name="HD_140283_(arXiv)"/> [[გალილეო გალილეი]]მ პირველად 1610 წელს თავისი ტელესკოპით სინათლის ზოლი ცალკეულ ვარსკვლავებად დაყო. 1920-იანი წლების დასაწყისამდე ასტრონომების უმეტესობა ფიქრობდა, რომ ირმის ნახტომი სამყაროს ყველა ვარსკვლავს შეიცავდა.<ref name=":005" /> ასტრონომებს [[ჰარლოუ შაპლი]]სა და [[ჰებერ კერტისი|ჰებერ კერტისს]] შორის [[1920]] წელს გამართული დიდი დებატების შემდეგ,<ref name="shapley_curtis" /> [[ედუინ ჰაბლი]]ს [[1923]] წელს ჩატარებულმა დაკვირვებებმა აჩვენა, რომ ირმის ნახტომი მრავალი გალაქტიკიდან მხოლოდ ერთ-ერთი იყო. ==მითოლოგია== მთავარი სტატია: ირმის ნახტომი მითოლოგიაში ბაბილონურ ეპიკურ პოემა „ენუმა ელიში“, ირმის ნახტომი შექმნილია პირველყოფილი მარილიანი წყლის დრაკონის, ტიამატის, მოკვეთილი კუდისგან, რომელიც ბაბილონის ეროვნულმა ღმერთმა, მარდუქმა, ცაში დასვა მისი მოკვლის შემდეგ.<ref name=":006"/><ref name=":007"/> ოდესღაც ითვლებოდა, რომ ეს ამბავი ეფუძნებოდა შუმერულ ძველ ვერსიას, რომელშიც ტიამატი ნიპურის ენლილმა მოკლა,<ref name=":008"/><ref name="Lambert1964"/> მაგრამ ახლა ითვლება, რომ ეს მხოლოდ ბაბილონელი პროპაგანდისტების გამოგონებაა, რომელთა მიზანია მარდუკის შუმერულ ღვთაებებზე უპირატესად წარმოჩენა.<ref name="Lambert1964" /> ==ვიზუალური მხარე== [[ფაილი:Milky Way Night Sky Black Rock Desert Nevada.jpg|მინი|მაქსიმალურად ბნელი ადგილიდან დანახული ირმის ნახტომი]] ირმის ნახტომი დედამიწიდან ჩანს, როგორც თეთრი სინათლის ბუნდოვანი ზოლი, დაახლოებით 30° სიგანის, რომელიც ღამის ცაზე რკალისებურად არის გამოკვეთილი.<ref name=pasachoff1994 /> მიუხედავად იმისა, რომ მთელ ცაზე შეუიარაღებელი თვალით დანახული ყველა ცალკეული ვარსკვლავი ირმის ნახტომის გალაქტიკის ნაწილია, ტერმინი „ირმის ნახტომი“ შემოიფარგლება სინათლის ამ ზოლით.<ref>{{Cite book |last=Rey |first=H. A. |url=https://archive.org/details/stars00hare/page/145 |title=The Stars |date=1976 |publisher=Houghton Mifflin Harcourt |isbn=978-0-395-24830-0 |page=[https://archive.org/details/stars00hare/page/145 145]}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Pasachoff |first1=Jay M. |url=https://books.google.com/books?id=tZsoAAAAQBAJ&pg=PA384 |title=The Cosmos: Astronomy in the New Millennium |last2=Filippenko |first2=Alex |publisher=Cambridge University Press |year=2013 |isbn=978-1-107-68756-1 |page=384 |access-date=December 18, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326142950/https://books.google.com/books?id=tZsoAAAAQBAJ&pg=PA384 |archive-date=March 26, 2023 |url-status=live}}</ref> სინათლე წარმოიქმნება გალაქტიკური სიბრტყის მიმართულებით განლაგებული ვარსკვლავებისა და სხვა მასალის გროვისაგან. ზოლის გარშემო უფრო კაშკაშა რეგიონები ჩანს როგორც რბილი ვიზუალური ლაქები, რომლებიც ცნობილია როგორც ვარსკვლავური ღრუბლები. მათგან ყველაზე თვალსაჩინოა დიდი მშვილდოსნის ვარსკვლავური ღრუბელი, გალაქტიკის ცენტრალური ამოზნექილი ნაწილი.<ref>{{Cite journal |last=Crossen |first=Craig |date=July 2013 |title=Observing the Milky Way, part I: Sagittarius & Scorpius |journal=Sky & Telescope |language=en |volume=126 |issue=1 |page=24 |bibcode=2013S&T...126a..24C}}</ref> ზოლის შიგნით არსებული ბნელი რეგიონები, როგორიცაა დიდი ნაპრალი და ქვანახშირის ტომარა, არის ადგილები, სადაც ვარსკვლავთშორისი მტვერი ბლოკავს შორეული ვარსკვლავების სინათლეს. სამხრეთ ნახევარსფეროს ხალხები, მათ შორის ინკები და ავსტრალიელი აბორიგენები, ამ რეგიონებს ბნელ ღრუბლების თანავარსკვლავედებად მიიჩნევდნენ.<ref>{{Cite book |last=Urton |first=Gary |title=At the Crossroads of the Earth and the Sky: An Andean Cosmology |date=1981 |publisher=Univ. of Texas Pr. |isbn=0-292-70349-X |series=Latin American Monographs |volume=55 |location=Austin |pages=102–4, 109–11 |author-link=Gary Urton}}</ref> ცის ის არეალი, რომელსაც ირმის ნახტომი ფარავს, [[აცილების ზონა]]ს უწოდებენ.<ref>{{Cite web |last=Starr |first=Michelle |date=July 14, 2020 |title=A Giant 'Wall' of Galaxies Has Been Found Stretching Across The Universe |url=https://www.sciencealert.com/a-giant-wall-of-galaxies-has-been-found-stretching-across-the-universe |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205141100/https://www.sciencealert.com/a-giant-wall-of-galaxies-has-been-found-stretching-across-the-universe |archive-date=February 5, 2021 |access-date=May 5, 2022 |website=ScienceAlert |language=en-gb}}</ref> ირმის ნახტომს შედარებით დაბალი ზედაპირული სიკაშკაშე აქვს. მისი ხილვადობა შეიძლება მნიშვნელოვნად შემცირდეს ფონური სინათლის გამო, როგორიცაა სინათლის დაბინძურება ან მთვარის შუქი. ირმის ნახტომის ხილვადობისთვის ცა უნდა იყოს დაახლოებით 20.2 მაგნიტუდაზე მუქი კვადრატულ წამში.<ref>{{Cite journal |last=Crumey |first=Andrew |date=2014 |title=Human contrast threshold and astronomical visibility |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=442 |issue=3 |pages=2600–2619 |arxiv=1405.4209 |bibcode=2014MNRAS.442.2600C |doi=10.1093/mnras/stu992 |doi-access=free |s2cid=119210885}}</ref> ის უნდა იყოს ხილული, თუ ზღვრული მაგნიტუდა დაახლოებით +5.1 ან მეტია და აჩვენებს დიდ დეტალებს +6.1-ზე.<ref name="steinicke_sakiel2007" /> ეს ართულებს ირმის ნახტომის დანახვას კაშკაშა განათებული ურბანული ან გარეუბნული ტერიტორიებიდან, მაგრამ ძალიან თვალსაჩინოა სოფლის ტერიტორიებიდან დანახვისას, როდესაც მთვარე ჰორიზონტს ქვემოთაა. ხელოვნური ღამის ცის სიკაშკაშის რუკები აჩვენებს, რომ დედამიწის მოსახლეობის ერთ მესამედზე მეტს არ შეუძლია ირმის ნახტომის დანახვა სახლებიდან სინათლის დაბინძურების გამო.<ref>{{Cite journal |last1=Falchi |first1=Fabio |last2=Cinzano |first2=Pierantonio |last3=Duriscoe |first3=Dan |last4=Kyba |first4=Christopher C. M. |last5=Elvidge |first5=Christopher D. |last6=Baugh |first6=Kimberly |last7=Portnov |first7=Boris A. |last8=Rybnikova |first8=Nataliya A. |last9=Furgoni |first9=Riccardo |date=June 1, 2016 |title=The new world atlas of artificial night sky brightness |journal=Science Advances |language=en |volume=2 |issue=6 |article-number=e1600377 |arxiv=1609.01041 |bibcode=2016SciA....2E0377F |doi=10.1126/sciadv.1600377 |issn=2375-2548 |pmc=4928945 |pmid=27386582}}</ref> დედამიწიდან დანახვისას, ირმის ნახტომის გალაქტიკური სიბრტყის ხილული რეგიონი იკავებს ცის იმ ნაწილს, რომელიც მოიცავს 30 თანავარსკვლავედს. გალაქტიკური ცენტრი მდებარეობს მშვილდოსნის მიმართულებით, სადაც ირმის ნახტომი ყველაზე კაშკაშაა. მშვილდოსნიდან, თეთრი სინათლის ბუნდოვანი ზოლი, როგორც ჩანს, გადის გალაქტიკურ ანტიცენტრში, აურიგაში. შემდეგ ზოლი ცის გარშემო აგრძელებს მოძრაობას, უკან მშვილდოსანამდე, ცას ორ დაახლოებით თანაბარ ნახევარსფეროდ ყოფს.<ref>{{Cite web |last=Miller |first=James |date=November 14, 2015 |title=Which Constellations Can Be Seen Along The Milky Way? |url=https://www.astronomytrek.com/which-constellation-can-be-seen-along-the-milky-way/ |access-date=August 13, 2024 |language=en-US}}</ref> გალაქტიკური სიბრტყე ეკლიპტიკის მიმართ (ცაში მზის გზა) დაახლოებით 60°-ით არის დახრილი. ის ციური ეკვატორის მიმართ 63°-იანი კუთხითაა დახრილი.<ref>{{Cite web |last= |first= |title=Galactic Plane {{!}} COSMOS |url=https://astronomy.swin.edu.au/cosmos/G/Galactic+Plane |access-date=July 9, 2025 |website=astronomy.swin.edu.au}}</ref> ===შეუიარაღებელი თვალით დაკვირვება=== ირმის ნახტომის სინათლის ზოლისა და მისი გალაქტიკური ცენტრის დაკვირვებისთვის საჭიროა შემდეგი პირობები:<ref>{{Cite web |last=Forecast |first=Milky Way |title=How to See the Milky Way: Complete Beginner's Guide |url=https://milkywayforecast.com/guides/how-to-see-milky-way |access-date=2026-04-26 |website=milkywayforecast.com |language=en}}</ref> *თვალების ადაპტაცია ბნელ ცაზე (30 წუთი); *დაბალი სინათლის დაბინძურება (ბორთლის სკალით 4 ან უფრო დაბალი); *დაბალი მთვარის შუქი ან საერთოდ მისი არ ყოფნა (ახალი მთვარის 5-დღიანი ფანჯრის დროს); *ნისლისა და ტენიანობის დაბალი დონე; *სწორედ შერჩეული წლის დრო იმ ნახევარსფეროსთვის, საიდანაც აკვირდებით; *ღამის სწორი დრო; სხვა ციური ობიექტების მსგავსად, ღამის ცაზე ის ამოდის და ეშვება. ხედვის სწორი მიმართულება: ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში, ის სამხრეთით მდებარეობს, მშვილდოსანსა და მორიელს შორის. სამხრეთ ნახევარსფეროში, ის კილსა და კენტავრთან ახლოსაა. == აგებულება და სტრუქტურა == გალაქტიკა შედგება ელიფსური ფორმის ცენტრისგან, რომელიც გარშემორტყმულია გაზისა და კოსმოსური მტვრის დისკით, ხოლო ვარსკვლავები ქმნიან ოთხ მკაფიო სპირალისებურ მკლავს. ირმის ნახტომის დიამეტრი დაახლოებით 30 ათასი [[პარსეკი]]ა (100 000 [[სინათლის წელი]]) და მისი სისქე კი დაახლოებით 1000 სინათლის წელიწადია. გალაქტიკა შეიცავს სულ მცირე 200 მილიარდ ვარსკვლავს (თანამედროვე შეფასება მერყეობს 200-დან 400 მილიარდ ვარსკვლავამდე). 2009 წლის იანვარის მონაცემებით გალაქტიკის მასა არის მზის მასის 3×10¹², ანუ 6×10⁴² კგ. მისი ძირითადი მასა მოდის არა ვარსკვლავებისა და ვარსკვლავთშორისი აირის, არამედ უჩინარი [[შავი მატერია|შავი მატერიის]] [[გალაქტიკის ჰალო|ჰალოზე]]. === გალაქტიკის ცენტრი === {{მთავარი|გალაქტიკის ცენტრი}} გალაქტიკის ცენტრი არის ამოზნექილი და სიგანეში დაახლოებით 8 ათასი პარსეკია. მის ცენტრში მდებარეობს [[ზემასიური შავი ხვრელი]] ([[მშვილდოსანი A*]]), რომლის გარშემო ბრუნავს საშუალო მასის [[შავი ხვრელი]]. მათი ერთობლივი გრავიატაცია აიძულებს მათ გარშემო მყოფ ვარსკვლავებს იბრუნონ უჩვეულო ტრაექტორიაზე. === მკლავები === ირმის ნახტომი ეკუთვნის სპირალურ გალაქტიკებს, რაც ნიშნავს რომ მას გააჩნია სპირალური მკლავები. ყოველი მკლავი წარმოადგენს [[ლოგარითმული სპირალი|ლოგარითმულ სპირალს]] 12 გრადუსიანი დახრით. მიჩნეულია რომ არსებობს ოთხი ძირითადი მკლავი. [[ფაილი:Milky Way Spiral Arm Georgian.svg|thumb|right|260px|გალაქტიკის მკლავები]] {|class="wikitable" |- !ფერი !მკლავი |- |style="background-color: #00BFBF"| |[[პერსევსის მკლავი]] (Perseus Arm) |- |style="background-color: #0000FF"| |[[გედის მკლავი]] (Norma-Cygnus Arm) |- |style="background-color: #008000"| |[[ცენტავრის მკლავი]] (Scutum-Crux Arm) |- |style="background-color: #FF0000"| |[[მშვილდოსანის მკლავი]] (Sagittarius Arm) |- |colspan="2" style="text-align:center;"|''არსებობს ორი მცირე მკლავი, მათ შორის:'' |- |style="background-color: #996600"| |[[ორიონის მკლავი]] (Orion Arm; სადაც ჩვენი [[მზის სისტემა]] მდებარეობს) |} === ჰალო === გალაქტიკის ჰალოს აქვს სფეროსებური ფორმა დაახლოებით 5-10 ათასი [[სინათლის წელიწადი]]ს დიამეტრით და მისი ტემპერატურა დაახლოებით 5×10⁵ [[კელვინი]]ა. == პანორამა == {{პანორამა|360-degree Panorama of the Southern Sky.jpg|1500px}} == იხილეთ აგრეთვე == {{პორტალი|ასტრონომია}} * [[გალაქტიკის ჰალო]] * [[ირმის ნახტომის სახელების სია]] * [[გალაქტიკა]] ==სქოლიო== {{Reflist|refs= <ref name="ენციკლოპედია">{{ქსე|5|225||არა}}</ref> <ref name=":001" >{{Cite web |title=Laniakea: Our home supercluster | date=September 3, 2014 |url=https://www.youtube.com/watch?v=rENyyRwxpHo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140904162040/http://www.youtube.com/watch?v=rENyyRwxpHo |archive-date=September 4, 2014 |publisher=YouTube}}</ref> <ref name=":002" >{{Cite journal |last1=Tully |first1=R. Brent |last2=Courtois |first2=Hélène |last3=Hoffman |first3=Yehuda |last4=Pomarède |first4=Daniel |display-authors=1 |date=September 4, 2014 |title=The Laniakea supercluster of galaxies |journal=Nature |volume=513 |issue=7516 |pages=71–73 |arxiv=1409.0880 |bibcode=2014Natur.513...71T |doi=10.1038/nature13674 |pmid=25186900 |s2cid=205240232}}</ref> <ref name=":003" >{{Cite web |title=Milky Way |url=http://www.bbc.co.uk/science/space/universe/key_places/milky_way |archive-url=https://web.archive.org/web/20120302071454/http://www.bbc.co.uk/science/space/universe/key_places/milky_way |archive-date=March 2, 2012 |publisher=[[BBC]]}}</ref> <ref name=":004" >{{Cite web |title=How Many Stars in the Milky Way? |url=http://asd.gsfc.nasa.gov/blueshift/index.php/2015/07/22/how-many-stars-in-the-milky-way/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160125140109/http://asd.gsfc.nasa.gov/blueshift/index.php/2015/07/22/how-many-stars-in-the-milky-way/ |archive-date=January 25, 2016 |website=NASA Blueshift}}</ref> <ref name="Space-20130102">{{cite news |author=<!--Not stated--> |title=100 Billion Alien Planets Fill Our Milky Way Galaxy: Study |url=http://www.space.com/19103-milky-way-100-billion-planets.html |date=January 2, 2013 |work=[[Space.com]] |access-date=January 3, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130103060601/http://www.space.com/19103-milky-way-100-billion-planets.html |archive-date=January 3, 2013}}</ref> <ref name="NYT-20220131">{{Cite news |last=Overbye |first=Dennis |author-link=Dennis Overbye |date=January 31, 2022 |title=An Electrifying View of the Heart of the Milky Way – A new radio-wave image of the center of our galaxy reveals all the forms of frenzy that a hundred million or so stars can get up to. |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2022/01/31/science/milky-way.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 1, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220131224108/https://www.nytimes.com/2022/01/31/science/milky-way.html |archive-date=January 31, 2022}}</ref> <ref name="ARX-20220128">{{Cite journal |last=Heyood, I. |display-authors=et al. |date=January 28, 2022 |title=The 1.28 GHz MeerKAT Galactic Center Mosaic |journal=The Astrophysical Journal |volume=925 |issue=2 |page=165 |arxiv=2201.10541 |bibcode=2022ApJ...925..165H |doi=10.3847/1538-4357/ac449a |s2cid=246275657 |doi-access=free}}</ref> <ref name="HD_140283_(arXiv)">{{Cite journal |last1=Bond|first1=H.E. |last2=Nelan|first2=E. P. |last3=VandenBerg|first3=D. A. |last4=Schaefer|first4=G. H. |last5=Harmer|first5=D. |date=February 13, 2013 |title=HD 140283: A Star in the Solar Neighborhood that Formed Shortly After the Big Bang |journal=The Astrophysical Journal |volume=765 |issue=1 |pages=L12 |arxiv=1302.3180 |bibcode=2013ApJ...765L..12B |doi=10.1088/2041-8205/765/1/L12 |s2cid=119247629}}</ref> <ref name=":005" >{{Cite news |title=Milky Way Galaxy: Facts About Our Galactic Home |url=http://www.space.com/19915-milky-way-galaxy.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170321063305/http://www.space.com/19915-milky-way-galaxy.html |archive-date=March 21, 2017 |access-date=April 8, 2017 |work=Space.com}}</ref> <ref name="frebel">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Frebel |first1=A. |last2=Christlieb |first2=N. |last3=Norris |first3=J. E. |last4=Thom |first4=C. |last5=Beers |first5=T. C. |last6=Rhee |first6=J. |doi=10.1086/518122 |title=Discovery of HE 1523-0901, a strongly ''r''-process-enhanced metal-poor star with detected uranium |journal=The Astrophysical Journal |volume=660 |issue=2 |pages=L117 |year=2007 |bibcode=2007ApJ...660L.117F |arxiv=astro-ph/0703414 |s2cid=17533424 }}</ref> <!-- <ref name="Jankowski">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=Wp6E3y-58LkC&pg=PT6 |first1=Connie |last1=Jankowski |title=Pioneers of Light and Sound |page=6 |isbn=978-0-7565-4306-8 |publisher=Compass Point Books |date=2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161120142012/https://books.google.com/books?id=Wp6E3y-58LkC&pg=PT6 |archive-date=November 20, 2016}}</ref> --> <ref name=pasachoff1994>{{cite book |last1=Pasachoff |first1=Jay M. |author-link=Jay Pasachoff |title=Astronomy: From the Earth to the Universe |publisher=Harcourt School |date=1994 |isbn=978-0-03-001667-7 |page=500}}</ref> <ref name=":006">{{Cite book |last=Brown |first=William P. |url=https://books.google.com/books?id=zce500t8puUC&pg=PA25 |title=The Seven Pillars of Creation: The Bible, Science, and the Ecology of Wonder |date=2010 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-973079-7 |location=Oxford, England |page=25 |access-date=April 24, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326142933/https://books.google.com/books?id=zce500t8puUC&pg=PA25 |archive-date=March 26, 2023 |url-status=live}}</ref> <ref name=":007">{{Cite book |last=MacBeath |first=Alastair |url=https://books.google.com/books?id=uobfAAAAMAAJ |title=Tiamat's Brood: An Investigation Into the Dragons of Ancient Mesopotamia |date=1999 |publisher=Dragon's Head |isbn=978-0-9524387-5-5 |page=41 |access-date=April 24, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326142947/https://books.google.com/books?id=uobfAAAAMAAJ |archive-date=March 26, 2023 |url-status=live}}</ref> <ref name=":008">{{Cite book |last=James |first=E. O. |url=https://archive.org/details/theworshipoftheskygod/ |title=The Worship of the Sky-God: A Comparative Study in Semitic and Indo-European Religion |date=1963 |publisher=University of London Press |series=Jordan Lectures in Comparative Religion |location=London, England |pages=24, 27f}}</ref> <ref name="Lambert1964">{{Cite journal |last=Lambert |first=W. G. |date=1964 |title=E. O. James: The worship of the Skygod: A comparative study in Semitic and Indo-European religion. (School of Oriental and African Studies, University of London. Jordan Lectures in Comparative Religion, vi.) viii, 175 pp. London: University of London, the Athlone Press, 1963. 25s. |journal=Bulletin of the School of Oriental and African Studies |location=London, England |publisher=University of London |volume=27 |issue=1 |pages=157–158 |doi=10.1017/S0041977X00100345}}</ref> <ref name=steinicke_sakiel2007>{{cite book |first1=Wolfgang |last1=Steinicke |first2=Richard |last2=Jakiel |title=Galaxies and how to observe them |series=Astronomers' observing guides |publisher=Springer |date=2007 |isbn=978-1-85233-752-0 |page=[https://archive.org/details/galaxieshowtoobs0000stei/page/94 94] |url=https://archive.org/details/galaxieshowtoobs0000stei |url-access=registration}}</ref> <ref name="ask-astro">{{cite news |last1=Coffey |first1=Jeffrey |work=Universe Today |title=How big is the Milky Way? |url=http://www.universetoday.com/75691/how-big-is-the-milky-way/ |access-date=November 28, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130924002929/http://www.universetoday.com/75691/how-big-is-the-milky-way/ |archive-date=September 24, 2013}}</ref> <ref name="nbcnews1">{{cite press release |author=David Freeman |title=The Milky Way galaxy may be much bigger than we thought |url=https://www.nbcnews.com/mach/science/milky-way-galaxy-may-be-much-bigger-we-thought-ncna876966 |date=May 25, 2018 |publisher=[[CNBC]] |access-date=August 13, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180813182050/https://www.nbcnews.com/mach/science/milky-way-galaxy-may-be-much-bigger-we-thought-ncna876966 |archive-date=August 13, 2018 |url-status=live}}</ref> <ref name="rpi2015">{{cite press release |author=Mary L. Martialay |title=The Corrugated Galaxy{{snd}}Milky Way May Be Much Larger Than Previously Estimated |url=http://news.rpi.edu/content/2015/03/09/rippling-milky-way-may-be-much-larger-previously-estimated |date=March 11, 2015 |publisher=[[Rensselaer Polytechnic Institute]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20150313123405/http://news.rpi.edu/content/2015/03/09/rippling-milky-way-may-be-much-larger-previously-estimated |archive-date=March 13, 2015}}</ref> <ref name="croswell2020">{{cite news |url=https://www.sciencenews.org/article/astronomers-have-found-edge-milky-way-size |title=Astronomers have found the edge of the Milky Way at last |work=ScienceNews |first=Ken |last=Croswell |date=March 23, 2020 |access-date=March 27, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200324214927/https://www.sciencenews.org/article/astronomers-have-found-edge-milky-way-size |archive-date=March 24, 2020 |url-status=live}}</ref> <ref name="dearson2020">{{cite journal |last=Dearson |first=Alis J. |arxiv=2002.09497 |title=The Edge of the Galaxy |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |date=2020 |volume=496 |issue=3 |pages=3929–3942 |doi=10.1093/mnras/staa1711 |doi-access=free |bibcode=2020MNRAS.496.3929D |s2cid=211259409 }}</ref> <ref name=villard20120111>{{cite news |first=Ray |last=Villard |title=The Milky Way Contains at Least 100 Billion Planets According to Survey |publisher=HubbleSite.org |date=January 11, 2012 |url=http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2012/07/full/ |access-date=January 11, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140723213047/http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2012/07/full/ |archive-date=July 23, 2014}}</ref> <ref name=frommert_kronberg2005>{{cite web |last1=Frommert |first1=H. |last2=Kronberg |first2=C. |date=August 25, 2005 |url=http://messier.seds.org/more/mw.html |title=The Milky Way Galaxy |publisher=SEDS |access-date=May 9, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070512093341/http://seds.org/MESSIER/more/mw.html |archive-date=May 12, 2007}}</ref> <ref name=young2006>{{cite magazine |last=Young |first=Kelly |date=June 6, 2006 |url=https://www.newscientist.com/article/dn9282-andromeda-galaxy-hosts-a-trillion-stars.html |title=Andromeda Galaxy hosts a trillion stars |magazine=New Scientist |access-date=June 8, 2006 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110105061511/http://www.newscientist.com/article/dn9282-andromeda-galaxy-hosts-a-trillion-stars.html |archive-date=January 5, 2011}}</ref> <ref name=wethington2010>{{cite web |url=http://www.universetoday.com/guide-to-space/milky-way/how-many-stars-are-in-the-milky-way/ |title=How Many Stars are in the Milky Way? |first1=Nicholos |last1=Wethington |access-date=April 9, 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100327200757/http://www.universetoday.com/guide-to-space/milky-way/how-many-stars-are-in-the-milky-way/ |archive-date=March 27, 2010}}</ref> <ref name="science312_1773">{{Cite journal |last1=Levine |first1=E. S. |last2=Blitz |first2=L. |last3=Heiles |first3=C. |doi=10.1126/science.1128455 |title=The spiral structure of the outer Milky Way in hydrogen |journal=Science |volume=312 |issue=5781 |pages=1773–1777 |year=2006 |bibcode=2006Sci...312.1773L |arxiv=astro-ph/0605728 |pmid=16741076 |s2cid=12763199 }}</ref> <ref name=araa28_215>{{Cite journal |last1=Dickey |first1=J. M. |last2=Lockman |first2=F. J. |doi=10.1146/annurev.aa.28.090190.001243 |title=H I in the Galaxy |journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics |volume=28 |pages=215–259 |year=1990 |bibcode=1990ARA&A..28..215D }}</ref> <ref name=apj702_1472>{{Cite journal |last1=Savage |first1=B. D. |last2=Wakker |first2=B. P. |doi=10.1088/0004-637X/702/2/1472 |title=The extension of the transition temperature plasma into the lower galactic halo |journal=The Astrophysical Journal |volume=702 |issue=2 |pages=1472–1489 |year=2009 |bibcode=2009ApJ...702.1472S |arxiv=0907.4955|s2cid=119245570 }}</ref> <ref name="Nature-20120111">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Cassan |first1=A. |last2=Kubas |first2=D. |last3=Beaulieu |first3=J. -P. |last4=Dominik |first4=M. |last5=Horne |first5=K. |last6=Greenhill |first6=J. |last7=Wambsganss |first7=J. |last8=Menzies |first8=J. |last9=Williams |first9=A. |last10=Jørgensen |doi=10.1038/nature10684 |first10=U. G. |last11=Udalski |first11=A. |last12=Bennett |first12=D. P. |last13=Albrow |first13=M. D. |last14=Batista |first14=V. |last15=Brillant |first15=S. |last16=Caldwell |first16=J. A. R. |last17=Cole |first17=A. |last18=Coutures |first18=C. |last19=Cook |first19=K. H. |last20=Dieters |first20=S. |last21=Prester |first21=D. D. |last22=Donatowicz |first22=J. |last23=Fouqué |first23=P. |last24=Hill |first24=K. |last25=Kains |first25=N. |last26=Kane |first26=S. |last27=Marquette |first27=J. -B. |last28=Martin |first28=R. |last29=Pollard |first29=K. R. |last30=Sahu |first30=K. C. |title=One or more bound planets per Milky Way star from microlensing observations |journal=Nature |volume=481 |issue=7380 |pages=167–169 |date=January 11, 2012 |pmid=22237108 |bibcode=2012Natur.481..167C |arxiv=1202.0903 |s2cid=2614136}}</ref> <ref name=borenstein2011>{{cite news |last=Borenstein |first=Seth |archive-date=February 22, 2011 |date=February 19, 2011 |archive-url=https://archive.today/20110222025002/https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2011/02/19/AR2011021902211.html |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2011/02/19/AR2011021902211.html |title=Cosmic census finds crowd of planets in our galaxy |agency=[[Associated Press]] |newspaper=[[The Washington Post]] }}</ref> <ref name=nasa20110526>{{cite web |url=http://planetquest.jpl.nasa.gov/news/freePlanet.cfm |title=Free-Floating Planets May be More Common Than Stars |date=February 18, 2011 |publisher=NASA's Jet Propulsion Laboratory |location=Pasadena, CA |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522090224/http://planetquest.jpl.nasa.gov/news/freePlanet.cfm |archive-date=May 22, 2011 |quote=The team estimates there are about twice as many of them as stars. }}</ref> <ref name=arxiv0909.3857>{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Sale |first1=S. E. |last2=Drew |first2=J. E. |last3=Knigge |first3=C. |last4=Zijlstra |first4=A. A. |last5=Irwin |first5=M. J. |last6=Morris |first6=R. A. H. |last7=Phillipps |first7=S. |last8=Drake |first8=J. J. |last9=Greimel |first9=R. |doi=10.1111/j.1365-2966.2009.15746.x |title=The structure of the outer Galactic disc as revealed by IPHAS early A stars |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=402 |issue=2 |pages=713–723 |year=2010 |doi-access=free |bibcode=2010MNRAS.402..713S |arxiv=0909.3857 |s2cid=12884630}}</ref> <ref name=mnras371_1_108>{{Cite journal |last1=Connors |first1=Tim W. |last2=Kawata |first2=Daisuke |last3=Gibson |first3=Brad K. |title=N-body simulations of the Magellanic stream |doi=10.1111/j.1365-2966.2006.10659.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=371 |issue=1 |pages=108–120 |year=2006 |doi-access=free |arxiv=astro-ph/0508390 |bibcode=2006MNRAS.371..108C |s2cid=15563258}}</ref> <ref name=coffey>{{cite web |url=http://www.universetoday.com/guide-to-space/the-universe/absolute-magnitude/ |title=Absolute Magnitude |first1=Jerry |last1=Coffey |archive-url=https://web.archive.org/web/20110913181441/http://www.universetoday.com/41041/absolute-magnitude/ |archive-date=September 13, 2011 |date=May 11, 2017}}</ref> <ref name="Karachentsevetal2006">{{Cite journal |last1=Karachentsev |first1=I. D. |last2=Kashibadze |first2=O. G. |doi=10.1007/s10511-006-0002-6 |title=Masses of the local group and of the M81 group estimated from distortions in the local velocity field |journal=Astrophysics |volume=49 |issue=1 |pages=3–18 |year=2006 |bibcode=2006Ap.....49....3K |s2cid=120973010}}</ref> <ref name="mass">{{cite web |last1=Vayntrub |first1=Alina |date=2000 |url=http://hypertextbook.com/facts/2000/AlinaVayntrub.shtml |title=Mass of the Milky Way |work=The Physics Factbook |access-date=May 9, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140813125916/http://hypertextbook.com/facts/2000/AlinaVayntrub.shtml |archive-date=August 13, 2014}}</ref> <ref name="galmass">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Battaglia |first1=G. |last2=Helmi |first2=A. |last3=Morrison |first3=H. |last4=Harding |first4=P. |last5=Olszewski |first5=E. W. |last6=Mateo |first6=M. |last7=Freeman |first7=K. C. |last8=Norris |first8=J. |last9=Shectman |first9=S. A. |title=The radial velocity dispersion profile of the Galactic halo: Constraining the density profile of the dark halo of the Milky Way |doi=10.1111/j.1365-2966.2005.09367.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |pages=433–442 |year=2005 |arxiv=astro-ph/0506102 |bibcode=2005MNRAS.364..433B |volume=364 |issue=2 |doi-access=free |s2cid=15562509}}</ref> <ref name=apjl_1_l72>{{Cite journal |last1=Shen |first1=J. |last2=Rich |first2=R. M. |last3=Kormendy |first3=J. |last4=Howard |first4=C. D. |last5=De Propris |first5=R. |last6=Kunder |first6=A. |doi=10.1088/2041-8205/720/1/L72 |title=Our Milky Way As a Pure-Disk Galaxy{{snd}}A Challenge for Galaxy Formation |journal=The Astrophysical Journal |volume=720 |issue=1 |pages=L72–L76 |year=2010 |pmid= |pmc= |arxiv=1005.0385 |bibcode=2010ApJ...720L..72S |s2cid=118470423}}</ref> <ref name=nrao20090105>{{cite press release |first1=Dave |last1=Finley |first2=David |last2=Aguilar |title=Milky Way a Swifter Spinner, More Massive, New Measurements Show |publisher=National Radio Astronomy Observatory |date=January 5, 2009 |url=http://www.nrao.edu/pr/2009/mwrotate/ |access-date=January 20, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140808002256/http://www.nrao.edu/pr/2009/mwrotate/ |archive-date=August 8, 2014}}</ref> <ref name="reid2009">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Reid |first1=M. J. |last2=Menten |first2=K. M. |last3=Zheng |first3=X. W. |last4=Brunthaler |first4=A. |last5=Moscadelli |first5=L. |last6=Xu |first6=Y. |last7=Zhang |first7=B. |last8=Sato |first8=M. |last9=Honma |first9=M. |title=Trigonometric parallaxes of massive star-forming regions. VI. Galactic structure, fundamental parameters, and noncircular motions |doi=10.1088/0004-637X/700/1/137 |journal=The Astrophysical Journal |volume=700 |issue=1 |pages=137–148 |year=2009 |bibcode=2009ApJ...700..137R |arxiv=0902.3913 |s2cid=11347166 }}</ref> <ref name="gnedin2010">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Gnedin |first1=O. Y. |last2=Brown |first2=W. R. |last3=Geller |first3=M. J. |last4=Kenyon |first4=S. J. |title=The mass profile of the Galaxy to 80 kpc |doi=10.1088/2041-8205/720/1/L108 |journal=The Astrophysical Journal |volume=720 |issue=1 |pages=L108–L112 |year=2010 |bibcode=2010ApJ...720L.108G |arxiv=1005.2619 |s2cid=119245657}}</ref> <ref name=McMillan2011>{{Cite journal |last1=McMillan |first1=P. J. |title=Mass models of the Milky Way |doi=10.1111/j.1365-2966.2011.18564.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=414 |issue=3 |pages=2446–2457 |date=July 2011 |doi-access=free |bibcode=2011MNRAS.414.2446M |arxiv=1102.4340 |s2cid=119100616}}</ref> <ref name="McMillan2016">{{cite journal |last1=McMillan |first1=Paul J. |title=The mass distribution and gravitational potential of the Milky Way |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |date=February 11, 2017 |volume=465 |issue=1 |pages=76–94 |doi=10.1093/mnras/stw2759 |doi-access=free |arxiv=1608.00971 |bibcode=2017MNRAS.465...76M |s2cid=119183093}}</ref> <ref name=ssr100_1_129>{{Cite journal |last1=Gerhard |first1=O. |title=Mass distribution in our Galaxy |journal=Space Science Reviews |volume=100 |issue=1/4 |pages=129–138 |doi=10.1023/A:1015818111633 |bibcode=2002SSRv..100..129G |arxiv=astro-ph/0203110 |year=2002 |s2cid=42162871}}</ref> <ref name="fn3">{{cite magazine |first=Maggie |last=McKee |title=Bar at Milky Way's heart revealed |magazine=New Scientist |date=August 16, 2005 |url=https://www.newscientist.com/article/dn7854--bar-at-milky-ways-heart-revealed.html |access-date=June 17, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141009132952/http://www.newscientist.com/article/dn7854--bar-at-milky-ways-heart-revealed.htm#.VDaN5_l_uVA |archive-date=October 9, 2014}}</ref> <ref name="Galactic bulge">{{cite news |last1=Grant |first1=J. |last2=Lin |first2=B. |title=The Stars of the Milky Way |date=2000 |url=http://members.fcac.org/~sol/chview/chv5.htm |publisher=Fairfax Public Access Corporation |access-date=May 9, 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070611185732/http://members.fcac.org/~sol/chview/chv5.htm |archive-date=June 11, 2007}}</ref> <ref name=ReideaSgrb2009>{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Reid |first1=M. J. |last2=Menten |first2=K. M. |last3=Zheng |first3=X. W. |last4=Brunthaler |first4=A. |last5=Xu |first5=Y. |title=A trigonometric parallax of Sgr B2 |doi=10.1088/0004-637X/705/2/1548 |journal=The Astrophysical Journal |volume=705 |issue=2 |pages=1548–1553 |date=November 2009 |bibcode=2009ApJ...705.1548R |arxiv=0908.3637|s2cid=1916267 }}</ref> <ref name="vanhollebeke09">{{Cite journal |last1=Vanhollebeke |first1=E. |last2=Groenewegen |first2=M. A. T. |last3=Girardi |first3=L. |title=Stellar populations in the Galactic bulge. Modelling the Galactic bulge with TRILEGAL |doi=10.1051/0004-6361/20078472 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=498 |issue=1 |pages=95–107 |date=April 2009 |bibcode=2009A&A...498...95V |arxiv=0903.0946|s2cid=125177722 }}</ref> <ref name="majaess10">{{cite journal |last1=Majaess |first1=D. |date=March 2010 |page=55 |volume=60 |issue=1 |journal=Acta Astronomica |title=Concerning the Distance to the Center of the Milky Way and Its Structure |bibcode=2010AcA....60...55M |arxiv=1002.2743}}</ref> <ref name=Jones2004>{{cite book |title=An Introduction to Galaxies and Cosmology |pages=50–51 |publisher=Cambridge University Press |date=2004 |isbn=978-0-521-54623-2 |first1=Mark H. |last1=Jones |first2=Robert J. |last2=Lambourne |first3=David John |last3=Adams |url=https://books.google.com/books?id=36K1PfetZegC&pg=PA50 |access-date=August 23, 2020 |archive-date=March 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326143523/https://books.google.com/books?id=36K1PfetZegC&pg=PA50 |url-status=live }}</ref> <ref name=boehle2016>{{cite journal |last1=Boehle |first1=A. |title=An Improved Distance and Mass Estimate for SGR A* from a Multistar Orbit Analysis |last2=Ghez |first2=A. M. |last3=Schödel |first3=R. |last4=Meyer |first4=L. |last5=Yelda |first5=S. |last6=Albers |first6=S. |last7=Martinez |first7=G. D. |last8=Becklin |first8=E. E. |last9=Do |first9=T.|last10=Lu|first10=J. R. |last11=Matthews |first11=K. |last12=Morris |first12=M. R. |last13=Sitarski |first13=B. |last14=Witzel |first14=G. |journal=The Astrophysical Journal |date=October 3, 2016 |volume=830 |issue=1 |page=17 |doi=10.3847/0004-637X/830/1/17 |arxiv=1607.05726 |bibcode=2016ApJ...830...17B |hdl=10261/147803 |s2cid=307657 |url=https://authors.library.caltech.edu/70841/1/Boehle_2016_ApJ_830_17.pdf |access-date=July 31, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171202115020/https://authors.library.caltech.edu/70841/1/Boehle_2016_ApJ_830_17.pdf |archive-date=December 2, 2017 |url-status=live |doi-access=free }}</ref> <ref name="Gillessen2016">{{cite journal |last1=Gillessen |first1=Stefan |last2=Plewa |first2=Philipp |last3=Eisenhauer |first3=Frank |last4=Sari |first4=Re'em |last5=Waisberg |first5=Idel |last6=Habibi |first6=Maryam |last7=Pfuhl |first7=Oliver |last8=George |first8=Elizabeth |last9=Dexter |first9=Jason|last10=von Fellenberg|first10=Sebastiano |last11=Ott |first11=Thomas |last12=Genzel |first12=Reinhard |title=An Update on Monitoring Stellar Orbits in the Galactic Center |date=November 28, 2016 |arxiv=1611.09144 |doi=10.3847/1538-4357/aa5c41 |volume=837 |issue=1 |journal=The Astrophysical Journal |page=30 |bibcode=2017ApJ...837...30G|s2cid=119087402 |doi-access=free }}</ref> <ref name=apj692_2_1075>{{Cite journal |display-authors=1 |doi=10.1088/0004-637X/692/2/1075 |last1=Gillessen |first1=S. |last2=Eisenhauer |first2=F. |last3=Trippe |first3=S. |last4=Alexander |first4=T. |last5=Genzel |first5=R. |last6=Martins |first6=F. |last7=Ott |first7=T. |title=Monitoring stellar orbits around the massive black hole in the Galactic Center |journal=[[Astrophysical Journal]] |volume=692 |issue=2 |pages=1075–1109 |arxiv=0810.4674 |year=2009 |bibcode=2009ApJ...692.1075G|s2cid=1431308 }}</ref> <ref name=apj689_2_1044>{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Ghez |first1=A. M. |last2=Salim |first2=S. |last3=Weinberg |first3=N. N. |last4=Lu |first4=J. R. |last5=Do |first5=T. |last6=Dunn |first6=J. K. |last7=Matthews |first7=K. |last8=Morris |first8=M. R. |last9=Yelda |first9=S. | last10=Becklin |doi=10.1086/592738 | first10=E. E. |last11=Kremenek |first11=T. |last12=Milosavljevic |first12=M. |last13=Naiman |first13=J. |title=Measuring distance and properties of the Milky Way's central supermassive black hole with stellar orbits |journal=The Astrophysical Journal |volume=689 |issue=2 |pages=1044–1062 |date=December 2008 |bibcode=2008ApJ...689.1044G |arxiv=0808.2870|s2cid=18335611 }}</ref> <ref name=blandford1999>{{cite conference |first=R. D. |last=Blandford |title=Origin and Evolution of Massive Black Holes in Galactic Nuclei |conference=Galaxy Dynamics, proceedings of a conference held at Rutgers University, ASP Conference Series |location=Rutgers University |date=August 8–12, 1998 |volume=182 |publication-date=August 1999 |bibcode=1999ASPC..182...87B |arxiv=astro-ph/9906025}}</ref> <ref name=frolov_zelnikov2011>{{cite book |first1=Valeri P. |last1=Frolov |first2=Andrei |last2=Zelnikov |title=Introduction to Black Hole Physics |publisher=Oxford University Press |date=2011 |pages=11, 36 |isbn=978-0-19-969229-3 |url=https://books.google.com/books?id=r_l5AK9DdXsC&pg=PA34 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160810210832/https://books.google.com/books?id=r_l5AK9DdXsC&lpg=PA34 |archive-date=August 10, 2016}}</ref> <ref name="Cabrera-Lavers08">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Cabrera-Lavers |first1=A. |last2=González-Fernández |first2=C. |last3=Garzón |first3=F. |last4=Hammersley |first4=P. L. |last5=López-Corredoira |first5=M. |title=The long Galactic bar as seen by UKIDSS Galactic plane survey |doi=10.1051/0004-6361:200810720 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=491 |issue=3 |pages=781–787 |date=December 2008 |bibcode=2008A&A...491..781C |arxiv=0809.3174|s2cid=15040792 }}</ref> <ref name="nishiyama06">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Nishiyama |first1=S. |last2=Nagata |first2=T. |last3=Baba |first3=D. |last4=Haba |first4=Y. |last5=Kadowaki |first5=R. |last6=Kato |first6=D. |last7=Kurita |first7=M. |last8=Nagashima |first8=C. |last9=Nagayama |first9=T. |doi=10.1086/429291 |title=A distinct structure inside the Galactic bar |journal=The Astrophysical Journal |volume=621 |issue=2 |pages=L105 |year=2005 |bibcode=2005ApJ...621L.105N |arxiv=astro-ph/0502058 |s2cid=399710 }}</ref> <ref name="alcock98">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Alcock |first1=C. |last2=Allsman |first2=R. A. |last3=Alves |first3=D. R. |last4=Axelrod |first4=T. S. |last5=Becker |first5=A. C. |last6=Basu |first6=A. |last7=Baskett |first7=L. |last8=Bennett |first8=D. P. |last9=Cook |first9=K. H. |title=The RR Lyrae population of the Galactic Bulge from the MACHO database: mean colors and magnitudes |doi=10.1086/305017 |journal=The Astrophysical Journal |volume=492 |issue=2 |pages=190–199 |year=1998 |bibcode=1998ApJ...492..190A |doi-access=free }}</ref> <ref name="kunder08">{{Cite journal |last1=Kunder |first1=A. |last2=Chaboyer |first2=B. |doi=10.1088/0004-6256/136/6/2441 |title=Metallicity analysis of Macho Galactic Bulge RR0 Lyrae stars from their light curves |journal=The Astronomical Journal |volume=136 |issue=6 |pages=2441–2452 |year=2008 |bibcode=2008AJ....136.2441K |arxiv=0809.1645|s2cid=16046532 }}</ref> <ref name="Drimmel2000">{{cite journal |last1=Drimmel |first1=R. |title=Evidence for a two-armed spiral in the Milky Way |journal=Astronomy & Astrophysics |date=2000 |volume=358 |pages=L13–L16 |bibcode=2000A&A...358L..13D |arxiv=astro-ph/0005241}}</ref> <ref name="fn14">{{cite web |author=<!--Not stated--> |date=September 12, 2005 |url=http://www.bu.edu/galacticring/new_introduction.htm |title=Introduction: Galactic Ring Survey |publisher=Boston University |access-date=May 10, 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070713165515/http://www.bu.edu/galacticring/new_introduction.htm |archive-date=July 13, 2007}}</ref> <ref name="COBE1993">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Kogut |first1=Alan |last2=Lineweaver |first2=C. |last3=Smoot |first3=G. F. |last4=Bennett |first4=C. L. |last5=Banday |first5=A. |last6=Boggess |first6=N. W. |last7=Cheng |first7=E. S. |last8=De Amici |first8=G. |last9=Fixsen |first9=D. J. | last10=Hinshaw | first10=G. |last11=Jackson |first11=P. D. |last12=Janssen |first12=M. |last13=Keegstra |first13=P. |last14=Loewenstein |first14=K. |last15=Lubin |first15=P. |last16=Mather |first16=J. C. |last17=Tenorio |first17=L. |last18=Weiss |first18=R. |last19=Wilkinson |first19=D. T. | last20=Wright | first20=E. L. |title=Dipole anisotropy in the COBE differential microwave radiometers first-year sky maps |doi=10.1086/173453 |journal=The Astrophysical Journal |volume=419 |pages=1–6 |bibcode=1993ApJ...419....1K |arxiv=astro-ph/9312056 |date=December 10, 1993|s2cid=209835274 }}</ref> <ref name="TaylorCordes">{{Cite journal |last1=Taylor |first1=J. H. |last2=Cordes |first2=J. M. |doi=10.1086/172870 |title=Pulsar distances and the galactic distribution of free electrons |journal=The Astrophysical Journal |volume=411 |page=674 |year=1993 |bibcode=1993ApJ...411..674T|doi-access=free }}</ref> <ref name="Benjamin2005">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Benjamin |first1=R. A. |last2=Churchwell |first2=E. |last3=Babler |first3=B. L. |last4=Indebetouw |first4=R. |last5=Meade |first5=M. R. |last6=Whitney |first6=B. A. |last7=Watson |first7=C. |last8=Wolfire |first8=M. G. |last9=Wolff |first9=M. J. |last10=Ignace |first10=R. |last11=Bania |first11=T. M. |last12=Bracker |first12=S. |last13=Clemens |first13=D. P. |last14=Chomiuk |first14=L. |last15=Cohen |first15=M. |last16=Dickey |first16=J. M. |last17=Jackson |first17=J. M. |last18=Kobulnicky |first18=H. A. |last19=Mercer |first19=E. P. |last20=Mathis |first20=J. S. |last21=Stolovy |first21=S. R. |last22=Uzpen |first22=B. |doi=10.1086/491785 |title=First GLIMPSE results on the stellar structure of the Galaxy |journal=The Astrophysical Journal |volume=630 |issue=2 |pages=L149–L152 |year=2005 |bibcode=2005ApJ...630L.149B |arxiv=astro-ph/0508325 |s2cid=14782284}}</ref> <ref name="russeil03">{{Cite journal |last1=Russeil |first1=D. |doi=10.1051/0004-6361:20021504 |title=Star-forming complexes and the spiral structure of our Galaxy |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=397 |pages=133–146 |year=2003 |bibcode=2003A&A...397..133R |doi-access=free}}</ref> <ref name="churchwell09">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Churchwell |first1=E. |last2=Babler |first2=B. L. |last3=Meade |first3=M. R. |last4=Whitney |first4=B. A. |last5=Benjamin |first5=R. |last6=Indebetouw |first6=R. |last7=Cyganowski |first7=C. |last8=Robitaille |first8=T. P. |last9=Povich |first9=M. |doi=10.1086/597811 |title=The Spitzer/GLIMPSE surveys: a new view of the Milky Way |journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific |volume=121 |issue=877 |pages=213–230 |year=2009 |bibcode=2009PASP..121..213C |s2cid=15529740}}</ref> <ref name="majaess09b">{{cite journal |last1=Majaess |first1=D. J. |last2=Turner |first2=D. G. |last3=Lane |first3=D. J. |journal=The Journal of the American Association of Variable Star Observers |title=Searching Beyond the Obscuring Dust Between the Cygnus-Aquila Rifts for Cepheid Tracers of the Galaxy's Spiral Arms |date=2009 |volume=37 |issue=2 |page=179 |bibcode=2009JAVSO..37..179M |arxiv=0909.0897}}</ref> <ref name="lepine10">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Lépine |first1=J. R. D. |last2=Roman-Lopes |first2=A. |last3=Abraham |first3=Z. |last4=Junqueira |first4=T. C. |last5=Mishurov |first5=Y. N. |title=The spiral structure of the Galaxy revealed by CS sources and evidence for the 4:1 resonance |doi=10.1111/j.1365-2966.2011.18492.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=414 |issue=2 |pages=1607–1616 |year=2011 |doi-access=free |arxiv=1010.1790 |bibcode=2011MNRAS.414.1607L |s2cid=118477787}}</ref> <ref name=two_arms>{{cite conference |last1=Benjamin |first1=R. A. |title=The Spiral Structure of the Galaxy: Something Old, Something New... |work=Massive Star Formation: Observations Confront Theory |date=2008 |publisher=Astronomical Society of the Pacific Conference Series |volume=387 |editor=Beuther, H. |editor2=Linz, H. |editor3=Henning, T. |page=375 |bibcode=2008ASPC..387..375B}}<br />See also {{cite news |url=http://www.space.com/scienceastronomy/080603-aas-spiral-arms.html |title=New Images: Milky Way Loses Two Arms |work=Space.com |access-date=June 4, 2008 |date=June 3, 2008 |last1=Bryner |first1=Jeanna |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080604114615/http://www.space.com/scienceastronomy/080603-aas-spiral-arms.html |archive-date=June 4, 2008}}</ref> <ref name=harris2003>{{cite web |first=William E. |last=Harris |date=February 2003 |url=http://messier.seds.org/xtra/data/mwgc.dat.txt |format=text |title=Catalog of Parameters for Milky Way Globular Clusters: The Database |publisher=SEDS |access-date=May 10, 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120309172430/http://messier.seds.org/xtra/data/mwgc.dat.txt |archive-date=March 9, 2012}}</ref> <ref name=aaa313_119>{{cite journal |display-authors=1 |last1=Dauphole |first1=B. |last2=Geffert |first2=M. |last3=Colin |first3=J. |last4=Ducourant |first4=C. |last5=Odenkirchen |first5=M. |last6=Tucholke |first6=H.-J. |title=The kinematics of globular clusters, apocentric distances and a halo metallicity gradient |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=313 |pages=119–128 |date=September 1996 |bibcode=1996A&A...313..119D}}</ref> <ref name=apj522>{{Cite journal |last1=Gnedin |first1=O. Y. |last2=Lee |first2=H. M. |last3=Ostriker |first3=J. P. |doi=10.1086/307659 |title=Effects of Tidal Shocks on the Evolution of Globular Clusters |journal=The Astrophysical Journal |volume=522 |issue=2 |pages=935–949 |year=1999 |bibcode=1999ApJ...522..935G |arxiv=astro-ph/9806245 |s2cid=11143134 }}</ref> <ref name="fn5">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Ibata |first1=R. |last2=Chapman |first2=S. |last3=Ferguson |first3=A. M. N. |last4=Lewis |first4=G. |last5=Irwin |first5=M. |last6=Tanvir |first6=N. |doi=10.1086/491727 |title=On the accretion origin of a vast extended stellar disk around the Andromeda Galaxy |journal=The Astrophysical Journal |volume=634 |issue=1 |pages=287–313 |year=2005 |bibcode=2005ApJ...634..287I |arxiv=astro-ph/0504164 |s2cid=17803544 }}</ref> <ref name="fn6">{{cite web |url=http://www.solstation.com/x-objects/gal-ring.htm |title=Outer Disk Ring? |publisher=SolStation |access-date=May 10, 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070602133503/http://www.solstation.com/x-objects/gal-ring.htm |archive-date=June 2, 2007}}</ref> <ref name="mcclure-griffiths">{{Cite journal |last1=McClure-Griffiths |first1=N. M. |last2=Dickey |first2=J. M. |last3=Gaensler |first3=B. M. |last4=Green |first4=A. J. |title=A Distant Extended Spiral Arm in the Fourth Quadrant of the Milky Way |doi=10.1086/422031 |journal=The Astrophysical Journal |volume=607 |issue=2 |pages=L127 |year=2004 |arxiv=astro-ph/0404448 |bibcode=2004ApJ...607L.127M|s2cid=119327129 }}</ref> <ref name=overbye2010>{{cite news |first1=Dennis |last1=Overbye |url=https://www.nytimes.com/2010/11/10/science/space/10galaxy.html?ref=science |title=Bubbles of Energy Are Found in Galaxy |work=[[The New York Times]] |date=November 9, 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160110102906/http://www.nytimes.com/2010/11/10/science/space/10galaxy.html?ref=science |archive-date=January 10, 2016}}</ref> <ref name=sz2010>{{cite news |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/GLAST/news/new-structure.html |title=NASA's Fermi Telescope Finds Giant Structure in our Galaxyl |publisher=[[NASA]] |access-date=November 10, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140823224206/http://www.nasa.gov/mission_pages/GLAST/news/new-structure.html |archive-date=August 23, 2014}}</ref> <ref name=apj673_2_864>{{Cite journal |last1=Jurić |first1=M. |last2=Ivezić |first2=Ž. |last3=Brooks |first3=A. |last4=Lupton |first4=R. H. |last5=Schlegel |first5=D. |last6=Finkbeiner |first6=D. |last7=Padmanabhan |first7=N. |last8=Bond |first8=N. |last9=Sesar |first9=B. |last10=Rockosi |first10=C. M. |last11=Knapp |first11=G. R. |last12=Gunn |first12=J. E. |last13=Sumi |first13=T. |last14=Schneider |first14=D. P. |last15=Barentine |first15=J. C. |last16=Brewington |first16=H. J. |last17=Brinkmann |first17=J. |last18=Fukugita |first18=M. |last19=Harvanek |first19=M. |last20=Kleinman |first20=S. J. |last21=Krzesinski |first21=J. |last22=Long |first22=D. |last23=Neilsen |first23=E. H. Jr |last24=Nitta |first24=A. |last25=Snedden |first25=S. A. |last26=York |first26=D. G. |display-authors=1 |doi=10.1086/523619 |title=The Milky Way Tomography with SDSS. I. Stellar Number Density Distribution |journal=The Astrophysical Journal |volume=673 |issue=2 |pages=864–914 |date=February 2008 |bibcode=2008ApJ...673..864J |arxiv=astro-ph/0510520 |s2cid=11935446}}</ref> <ref name=Koupelis_Kuhn2007>{{cite book |title=In Quest of the Universe |first1=Theo |last1=Koupelis |first2=Karl F. |last2=Kuhn |page=[https://archive.org/details/inquestofunivers00koup/page/492 492], Fig. 16–13 |url=https://archive.org/details/inquestofunivers00koup |url-access=registration |isbn=978-0-7637-4387-1 |date=2007 |publisher=Jones & Bartlett Publishers}}</ref> <ref name="fn9">{{cite news |last=English |first=Jayanne|author-link=Jayanne English |date=January 14, 2000 |title=Exposing the Stuff Between the Stars |publisher=Hubble News Desk |url=http://www.ras.ucalgary.ca/CGPS/press/aas00/pr/pr_14012000/pr_14012000map1.html |access-date=May 10, 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070707181147/http://www.ras.ucalgary.ca/CGPS/press/aas00/pr/pr_14012000/pr_14012000map1.html |archive-date=July 7, 2007}}</ref> <ref name="extinction">{{Cite journal |last1=Gillman |first1=M. |last2=Erenler |first2=H. |title=The galactic cycle of extinction |journal=International Journal of Astrobiology |volume=7 |issue=1 |page=17 |year=2008 |doi=10.1017/S1473550408004047 |bibcode=2008IJAsB...7...17G |url=http://oro.open.ac.uk/11603/1/S1473550408004047a.pdf |citeseerx=10.1.1.384.9224 |s2cid=31391193 |access-date=July 31, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190601165347/http://oro.open.ac.uk/11603/1/S1473550408004047a.pdf |archive-date=June 1, 2019 |url-status=live}}</ref> <ref name="overholt_etal">{{Cite journal |last1=Overholt |first1=A. C. |last2=Melott |first2=A. L. |last3=Pohl |first3=M. |title=Testing the link between terrestrial climate change and galactic spiral arm transit |journal=The Astrophysical Journal |volume=705 |issue=2 |pages=L101–L103 |year=2009 |doi=10.1088/0004-637X/705/2/L101 |bibcode=2009ApJ...705L.101O |arxiv=0906.2777|s2cid=734824 }}</ref> <ref name=garlick2002>{{cite book |last=Garlick |first=Mark Antony |title=The Story of the Solar System |publisher=Cambridge University |date=2002 |isbn=978-0-521-80336-6 |page=[https://archive.org/details/storyofsolarsyst00garl/page/46 46] |url=https://archive.org/details/storyofsolarsyst00garl/page/46}}</ref> <ref name=ut20090527>{{cite web |url=http://www.universetoday.com/26749/formation-of-the-milky-way/ |work=Universe Today |title=Formation of the Milky Way |first1=Nicholas |last1=Wethington |date=May 27, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140817161011/http://www.universetoday.com/26749/formation-of-the-milky-way/ |archive-date=August 17, 2014}}</ref> <ref name="Buser">{{Cite journal |last1=Buser |first1=R. |title=The Formation and Early Evolution of the Milky Way Galaxy |doi=10.1126/science.287.5450.69 |bibcode=2000Sci...287...69B |journal=Science |volume=287 |issue=5450 |pages=69–74 |year=2000 |pmid=10615051 }}</ref> <ref name=majaess2009>{{Cite journal |last1=Majaess |first1=D. J. |last2=Turner |first2=D. G. |last3=Lane |first3=D. J. |title=Characteristics of the Galaxy according to Cepheids |doi=10.1111/j.1365-2966.2009.15096.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=398 |pages=263–270 |year=2009 |issue=1 |doi-access=free |bibcode=2009MNRAS.398..263M |arxiv=0903.4206|s2cid=14316644 }}</ref> <ref name=araa35_217>{{Cite journal |last1=Wakker |first1=B. P. |last2=Van Woerden |first2=H. |doi=10.1146/annurev.astro.35.1.217 |title=High-Velocity Clouds |journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics |volume=35 |pages=217–266 |year=1997 |bibcode=1997ARA&A..35..217W |s2cid=117861711 }}</ref> <ref name=apj679_L21>{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Lockman |first1=F. J. |last2=Benjamin |first2=R. A. |last3=Heroux |first3=A. J. |last4=Langston |first4=G. I. |title=The Smith Cloud: A High-Velocity Cloud Colliding with the Milky Way |doi=10.1086/588838 |journal=The Astrophysical Journal |volume=679 |issue=1 |pages=L21–L24 |year=2008 |bibcode=2008ApJ...679L..21L |arxiv=0804.4155|s2cid=118393177 }}</ref> <ref name=science299_5603_65>{{Cite journal |last1=Krauss |first1=L. M. |last2=Chaboyer |first2=B. |title=Age Estimates of Globular Clusters in the Milky Way: Constraints on Cosmology |doi=10.1126/science.1075631 |journal=Science |volume=299 |issue=5603 |pages=65–69 |year=2003 |pmid=12511641 |bibcode=2003Sci...299...65K |s2cid=10814581 }}</ref> <ref name="del_Peloso">{{cite journal |doi=10.1051/0004-6361:20053307 |bibcode=2005A&A...440.1153D |arxiv=astro-ph/0506458 |title=The age of the Galactic thin disk from Th/Eu nucleocosmochronology. III. Extended sample |date=2005 |last1=del Peloso |first1=E. F. |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=440 |issue=3 |pages=1153–1159|s2cid=16484977 }}</ref> <ref name=berkeley20060109>{{cite press release |title=Milky Way Galaxy is warped and vibrating like a drum |publisher=[[University of California, Berkeley]] |date=January 9, 2006 |url=http://www.berkeley.edu/news/media/releases/2006/01/09_warp.shtml |access-date=October 18, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140716013619/http://berkeley.edu/news/media/releases/2006/01/09_warp.shtml |archive-date=July 16, 2014}}</ref> <ref name=wong20000414>{{cite news |first=Janet |last=Wong |title=Astrophysicist maps out our own galaxy's end |publisher=University of Toronto |date=April 14, 2000 |url=http://www.news.utoronto.ca/bin/000414b.asp |access-date=January 11, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070108183824/http://www.news.utoronto.ca/bin/000414b.asp <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date=January 8, 2007}}</ref> <ref name=eo_galaxy>{{cite web |url=http://www.etymonline.com/index.php?term=galaxy |first1=Douglas |last1=Harper |title=galaxy |work=[[Online Etymology Dictionary]] |access-date=May 20, 2012 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120527/http://www.etymonline.com/index.php?term=galaxy |archive-date=May 27, 2012}}</ref> <ref name=jankowski2010>{{cite book |first1=Connie |last1=Jankowski |title=Pioneers of Light and Sound |page=6 |isbn=978-0-7565-4306-8 |publisher=Compass Point Books |date=2010 |url=https://books.google.com/books?id=Wp6E3y-58LkC&pg=PT6 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161120142012/https://books.google.com/books?id=Wp6E3y-58LkC&pg=PT6 |archive-date=November 20, 2016}}</ref> <ref name=eratosthenes1997>{{cite book |author=Eratosthenes |title=Star Myths of the Greeks and Romans: A Sourcebook Containing the Constellations of Pseudo-Eratosthenes and the Poetic Astronomy of Hyginus |editor1-first=Theony |editor1-last=Condos |publisher=Red Wheel/Weiser |date=1997 |isbn=978-1-890482-93-0 |url=https://books.google.com/books?id=4Sp8CaA5HI0C&pg=PA110 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161120164810/https://books.google.com/books?id=4Sp8CaA5HI0C&pg=PA110 |archive-date=November 20, 2016}}</ref> <ref name=Montada>{{cite encyclopedia |first1=Josep Puig |last1=Montada |title=Ibn Bajja |encyclopedia=[[Stanford Encyclopedia of Philosophy]] |url=http://plato.stanford.edu/entries/ibn-bajja |date=September 28, 2007 |access-date=July 11, 2008 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120728/http://plato.stanford.edu/entries/ibn-bajja |archive-date=July 28, 2012}}</ref> <ref name=heidarzadeh2008>{{cite book |first1=Tofigh |last1=Heidarzadeh |pages=[https://archive.org/details/historyphysicalt00heid_599/page/n33 23]–25 |title=A history of physical theories of comets, from Aristotle to Whipple |url=https://archive.org/details/historyphysicalt00heid_599 |url-access=limited |publisher=Springer |date=2008 |isbn=978-1-4020-8322-8}}</ref> <ref name=Livingston>{{Cite journal |first1=John W. |last1=Livingston |title=Ibn Qayyim al-Jawziyyah: A Fourteenth Century Defense against Astrological Divination and Alchemical Transmutation |journal=Journal of the American Oriental Society |volume=91 |issue=1 |date=1971 |pages=96–103 [99] |doi=10.2307/600445 |jstor=600445}}</ref> <ref name=pseudoring>{{Cite journal |first1=A. |last1=Mel'Nik |title=Outer pseudoring in the galaxy |journal=Astronomische Nachrichten |volume=326 |issue=7 |year=2006 |pages=589–605 |doi=10.1002/asna.200585006 |bibcode=2005AN....326Q.599M |arxiv=astro-ph/0510569|s2cid=117118657 }}</ref> <ref name=pseudoring2>{{Cite journal |first1=A. |last1=Mel'Nik |first2=A. |last2=Rautiainen |title=Kinematics of the outer pseudorings and the spiral structure of the Galaxy |journal=Astronomy Letters |volume=35 |issue=9 |date=2005 |pages=609–624 |doi=10.1134/s1063773709090047 |arxiv=0902.3353 |bibcode=2009AstL...35..609M |citeseerx=10.1.1.247.4658|s2cid=15989486 |s2cid-access=free |url=http://lnfm1.sai.msu.ru/~anna/article/AL09p609.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110331210949/http://lnfm1.sai.msu.ru/~anna/article/AL09p609.pdf |archive-date= Mar 31, 2011 }}</ref> <ref name=ragep1993>{{cite book |last1=Ragep |first1=Jamil |title=''Nasir al-Din al-Tusi's Memoir on Astronomy'' (''al-Tadhkira fi 'ilm al-hay' a'') |publisher=Springer-Verlag |location=New York |date=1993 |page=129}}</ref> <!-- <ref name=oconnor_robertson2002>{{cite web |last1=O'Connor |first1=J. J. |last2=Robertson |first2=E. F. |date=November 2002 |url=http://www-gap.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Galileo.html |title=Galileo Galilei |publisher=University of St. Andrews |access-date=January 8, 2007 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120530/http://www-gap.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Galileo.html |archive-date=May 30, 2012}}</ref> --> <ref name="our_galaxy">{{cite web |last1=Evans |first1=J. C. |date=November 24, 1998 |url=http://physics.gmu.edu/~jevans/astr103/CourseNotes/ECText/ch20_txt.htm |title=Our Galaxy |publisher=George Mason University |access-date=January 4, 2007 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120630/http://physics.gmu.edu/~jevans/astr103/CourseNotes/ECText/ch20_txt.htm |archive-date=June 30, 2012}}</ref> <ref name=mactutor_albirundi>{{MacTutor Biography | id=Al-Biruni | title=Abu Rayhan Muhammad ibn Ahmad al-Biruni }}<!--source supports this comment, but the source is not published--></ref> <ref name=abbey>{{cite web |last=Abbey |first=Lenny |url=http://labbey.com/Telescopes/Parsontown.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20130519124426/http://labbey.com/Telescopes/Parsontown.html |title=The Earl of Rosse and the Leviathan of Parsontown |publisher=The Compleat Amateur Astronomer |access-date=January 4, 2007 |archive-date=May 19, 2013}}</ref> <ref name=pasp100_6>{{Cite journal |last1=Curtis |first1=H. D. |author-link=Heber Doust Curtis |doi=10.1086/132128 |title=Novae in spiral nebulae and the Island Universe Theory |journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific |volume=100 |pages=6–7 |year=1988 |bibcode=1988PASP..100....6C |doi-access=free }}</ref> <ref name=weaver>{{cite web |first=Harold F. |last=Weaver |url=http://www.nap.edu/readingroom/books/biomems/rtrumpler.html |title=Robert Julius Trumpler |publisher=National Academy of Sciences |access-date=January 5, 2007 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120604/http://www.nap.edu/readingroom/books/biomems/rtrumpler.html |archive-date=June 4, 2012}}</ref> <ref name=apj69_103>{{Cite journal |last1=Hubble |first1=E. P. |author-link=Edwin Hubble |doi=10.1086/143167 |title=A spiral nebula as a stellar system, Messier 31 |journal=The Astrophysical Journal |volume=69 |pages=103–158 |year=1929 |bibcode=1929ApJ....69..103H |doi-access=free }}</ref> <ref name=jrasc83_6>{{cite journal |last=Sandage |first=Allan |author-link=Allan Sandage |title=Edwin Hubble, 1889–1953 |journal=[[Journal of the Royal Astronomical Society of Canada]] |date=1989 |volume=83 |issue=6 |page=351 |bibcode=1989JRASC..83..351S}}</ref> <ref name=shapley_curtis>{{cite journal |title=The Scale of the Universe |last1=Shapley |first1=H. |last2=Curtis |first2=H. D. |journal=Bulletin of the National Research Council |volume=2 |issue=11 |pages=171–217 |date=1921 |bibcode=1921BuNRC...2..171S}}</ref> <ref name=oxford>{{cite book |title=The Oxford English Dictionary |edition=2nd |editor1-first=John |editor1-last=Simpson |editor2-first=Edmund |editor2-last=Weiner |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-861186-8 |date=March 30, 1989}} See the entries for "Milky Way" and "galaxy".</ref> <ref name="sparke_gallagher">{{cite book |title=Galaxies in the Universe: An Introduction |last1=Sparke |first1=Linda S.|author1-link=Linda Sparke |last2=Gallagher |first2=John S. |page=90 |date=2007 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-46238-9}}</ref> <ref name="nov2013_planet_estimate">{{cite news |url=https://www.huffingtonpost.com/2013/11/04/earth-size-planets_n_4215873.html |title=Milky Way Teeming With Billions Of Earth-Size Planets |last=Borenstein |first=Seth |date=November 4, 2013 |work=The Associated Press |publisher=The Huffington Post |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141104000409/http://www.huffingtonpost.com/2013/11/04/earth-size-planets_n_4215873.html |archive-date=November 4, 2014}}</ref> <ref name=rotation_pattern_speeds>{{cite arXiv |last1=Gerhard |first1=O. |title=Pattern speeds in the Milky Way |eprint=1003.2489v1 |year=2010|class=astro-ph.GA }}</ref> <ref name=Kafle2012>{{Cite journal |first1=P.R. |last1=Kafle |first2=S. |last2=Sharma |first3=G.F. |last3=Lewis |first4=J. |last4=Bland-Hawthorn |title=Kinematics of the Stellar Halo and the Mass Distribution of the Milky Way Using Blue Horizontal Branch Stars |journal=The Astrophysical Journal |volume=761 |issue=2 |date=2012 |page=17 |doi=10.1088/0004-637X/761/2/98 |bibcode=2012ApJ...761...98K |arxiv=1210.7527|s2cid=119303111 }}</ref> <ref name=Kafle2014>{{Cite journal |first1=P.R. |last1=Kafle |first2=S. |last2=Sharma |first3=G.F. |last3=Lewis |first4=J. |last4=Bland-Hawthorn |title=On the Shoulders of Giants: Properties of the Stellar Halo and the Milky Way Mass Distribution |journal=The Astrophysical Journal |volume=794 |issue=1 |date=2014 |page=17 |doi=10.1088/0004-637X/794/1/59 |bibcode=2014ApJ...794...59K |arxiv=1408.1787|s2cid=119040135 }}</ref> }} {{დედამიწის ადგილმდებარეობა}} [[კატეგორია:ირმის ნახტომი| ]] [[კატეგორია:სპირალისებური გალაქტიკები]] 7fiwvj0d1b2j13wipw1qh891xmu3srm 5406428 5406425 2026-06-03T17:40:01Z Surprizi 14671 5406428 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Surprizi|Surprizi]].|3|06|2026}} [[ფაილი:ESO-VLT-Laser-phot-33a-07.jpg|thumb|ირმის ნახტომის ცის კამარაზე]] '''ირმის ნახტომი''',<ref name="ენციკლოპედია"/> აგრეთვე ცნობილი როგორც '''ხარის ნავალი''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''იერუსალიმის გზა''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''დათვისფეხა''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''ცის-იკანკლედი''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''დევის ნამუხლარი'''<ref name="ენციკლოპედია"/> ({{lang-la|Via Lactea}}; {{lang-el|Γαλαξίας|galaxias|რძიანი გზა}}) — [[გალაქტიკა]], რომელიც სხვა ვარსკვლავურ სისტემებთან ერთად მოიცავს ჩვენს [[მზის სისტემა]]საც. ირმის ნახტომი არის ტოტიანი (ბარიანი) სპირალური გალაქტიკა D₂₅ იზოფოტალური დიამეტრით, რომელიც შეფასებულია 26.8 ± 1.1 კილოპარსეკით (87,400 ± 3,600 სინათლის წელი), მაგრამ სპირალური მკლავების სისქე მხოლოდ დაახლოებით 1000 სინათლის წელია (უფრო მეტი ტოტის ხაზთან). ბოლოდროინდელი სიმულაციები ვარაუდობენ, რომ ბნელი მატერიის არე, რომელიც ასევე შეიცავს ზოგიერთ ხილულ ვარსკვლავს, შეიძლება გაგრძელდეს თითქმის 2 მილიონი სინათლის წლის დიამეტრამდე (613 კპკ).<ref name=croswell2020 /><ref name="dearson2020" /> ირმის ნახტომს რამდენიმე თანამგზავრი გალაქტიკა აქვს და გალაქტიკების ადგილობრივი ჯგუფის ნაწილია, რომელიც ქალწულის ზეგროვის ნაწილს წარმოადგენს, რომელიც თავად ლანიაკეას ზეგროვის კომპონენტია.<ref name=":001" /><ref name=":002" /> შეფასებულია, რომ ის შეიცავს 100-400 მილიარდ ვარსკვლავს<ref name=":003" /><ref name=":004" /> და სულ მცირე ამდენ პლანეტას.<ref name="Nature-20120111" /><ref name="Space-20130102"/> მზის სისტემა მდებარეობს გალაქტიკური ცენტრიდან დაახლოებით 27 000 სინათლის წლის (8.3 კპკ) რადიუსში,<ref name="Gillessen2016" /> ორიონის მკლავის შიდა კიდეზე, რომელიც გაზისა და მტვრის სპირალური ფორმის კონცენტრაციაა. ყველაზე შიდა 10 000 სინათლის წლის ვარსკვლავები ქმნიან ამობურცულობას და ერთ ან მეტ ტოტს, რომლებიც გამოსხივდება ამობურცულობიდან. გალაქტიკური ცენტრი არის ინტენსიური რადიოწყარო, რომელიც ცნობილია როგორც [[მშვილდოსანი A*]], ზემასიური შავი ხვრელი 4,100 (± 0.034) მილიონი მზის მასით.<ref name="NYT-20220131"/><ref name="ARX-20220128"/> ირმის ნახტომის უძველესი ვარსკვლავები თითქმის ისეთივე ძველია, როგორც თავად სამყარო და, სავარაუდოდ, დიდი აფეთქების ბნელი საუკუნეების შემდეგ მალევე ჩამოყალიბდნენ.<ref name="HD_140283_(arXiv)"/> [[გალილეო გალილეი]]მ პირველად 1610 წელს თავისი ტელესკოპით სინათლის ზოლი ცალკეულ ვარსკვლავებად დაყო. 1920-იანი წლების დასაწყისამდე ასტრონომების უმეტესობა ფიქრობდა, რომ ირმის ნახტომი სამყაროს ყველა ვარსკვლავს შეიცავდა.<ref name=":005" /> ასტრონომებს [[ჰარლოუ შაპლი]]სა და [[ჰებერ კერტისი|ჰებერ კერტისს]] შორის [[1920]] წელს გამართული დიდი დებატების შემდეგ,<ref name="shapley_curtis" /> [[ედუინ ჰაბლი]]ს [[1923]] წელს ჩატარებულმა დაკვირვებებმა აჩვენა, რომ ირმის ნახტომი მრავალი გალაქტიკიდან მხოლოდ ერთ-ერთი იყო. ==მითოლოგია== მთავარი სტატია: ირმის ნახტომი მითოლოგიაში ბაბილონურ ეპიკურ პოემა „ენუმა ელიში“, ირმის ნახტომი შექმნილია პირველყოფილი მარილიანი წყლის დრაკონის, ტიამატის, მოკვეთილი კუდისგან, რომელიც ბაბილონის ეროვნულმა ღმერთმა, მარდუქმა, ცაში დასვა მისი მოკვლის შემდეგ.<ref name=":006"/><ref name=":007"/> ოდესღაც ითვლებოდა, რომ ეს ამბავი ეფუძნებოდა შუმერულ ძველ ვერსიას, რომელშიც ტიამატი ნიპურის ენლილმა მოკლა,<ref name=":008"/><ref name="Lambert1964"/> მაგრამ ახლა ითვლება, რომ ეს მხოლოდ ბაბილონელი პროპაგანდისტების გამოგონებაა, რომელთა მიზანია მარდუკის შუმერულ ღვთაებებზე უპირატესად წარმოჩენა.<ref name="Lambert1964" /> ==ვიზუალური მხარე== [[ფაილი:Milky Way Night Sky Black Rock Desert Nevada.jpg|მინი|მაქსიმალურად ბნელი ადგილიდან დანახული ირმის ნახტომი]] ირმის ნახტომი დედამიწიდან ჩანს, როგორც თეთრი სინათლის ბუნდოვანი ზოლი, დაახლოებით 30° სიგანის, რომელიც ღამის ცაზე რკალისებურად არის გამოკვეთილი.<ref name=pasachoff1994 /> მიუხედავად იმისა, რომ მთელ ცაზე შეუიარაღებელი თვალით დანახული ყველა ცალკეული ვარსკვლავი ირმის ნახტომის გალაქტიკის ნაწილია, ტერმინი „ირმის ნახტომი“ შემოიფარგლება სინათლის ამ ზოლით.<ref>{{Cite book |last=Rey |first=H. A. |url=https://archive.org/details/stars00hare/page/145 |title=The Stars |date=1976 |publisher=Houghton Mifflin Harcourt |isbn=978-0-395-24830-0 |page=[https://archive.org/details/stars00hare/page/145 145]}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Pasachoff |first1=Jay M. |url=https://books.google.com/books?id=tZsoAAAAQBAJ&pg=PA384 |title=The Cosmos: Astronomy in the New Millennium |last2=Filippenko |first2=Alex |publisher=Cambridge University Press |year=2013 |isbn=978-1-107-68756-1 |page=384 |access-date=December 18, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326142950/https://books.google.com/books?id=tZsoAAAAQBAJ&pg=PA384 |archive-date=March 26, 2023 |url-status=live}}</ref> სინათლე წარმოიქმნება გალაქტიკური სიბრტყის მიმართულებით განლაგებული ვარსკვლავებისა და სხვა მასალის გროვისაგან. ზოლის გარშემო უფრო კაშკაშა რეგიონები ჩანს როგორც რბილი ვიზუალური ლაქები, რომლებიც ცნობილია როგორც ვარსკვლავური ღრუბლები. მათგან ყველაზე თვალსაჩინოა დიდი მშვილდოსნის ვარსკვლავური ღრუბელი, გალაქტიკის ცენტრალური ამოზნექილი ნაწილი.<ref>{{Cite journal |last=Crossen |first=Craig |date=July 2013 |title=Observing the Milky Way, part I: Sagittarius & Scorpius |journal=Sky & Telescope |language=en |volume=126 |issue=1 |page=24 |bibcode=2013S&T...126a..24C}}</ref> ზოლის შიგნით არსებული ბნელი რეგიონები, როგორიცაა დიდი ნაპრალი და ქვანახშირის ტომარა, არის ადგილები, სადაც ვარსკვლავთშორისი მტვერი ბლოკავს შორეული ვარსკვლავების სინათლეს. სამხრეთ ნახევარსფეროს ხალხები, მათ შორის ინკები და ავსტრალიელი აბორიგენები, ამ რეგიონებს ბნელ ღრუბლების თანავარსკვლავედებად მიიჩნევდნენ.<ref>{{Cite book |last=Urton |first=Gary |title=At the Crossroads of the Earth and the Sky: An Andean Cosmology |date=1981 |publisher=Univ. of Texas Pr. |isbn=0-292-70349-X |series=Latin American Monographs |volume=55 |location=Austin |pages=102–4, 109–11 |author-link=Gary Urton}}</ref> ცის ის არეალი, რომელსაც ირმის ნახტომი ფარავს, [[აცილების ზონა]]ს უწოდებენ.<ref>{{Cite web |last=Starr |first=Michelle |date=July 14, 2020 |title=A Giant 'Wall' of Galaxies Has Been Found Stretching Across The Universe |url=https://www.sciencealert.com/a-giant-wall-of-galaxies-has-been-found-stretching-across-the-universe |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205141100/https://www.sciencealert.com/a-giant-wall-of-galaxies-has-been-found-stretching-across-the-universe |archive-date=February 5, 2021 |access-date=May 5, 2022 |website=ScienceAlert |language=en-gb}}</ref> ირმის ნახტომს შედარებით დაბალი ზედაპირული სიკაშკაშე აქვს. მისი ხილვადობა შეიძლება მნიშვნელოვნად შემცირდეს ფონური სინათლის გამო, როგორიცაა სინათლის დაბინძურება ან მთვარის შუქი. ირმის ნახტომის ხილვადობისთვის ცა უნდა იყოს დაახლოებით 20.2 მაგნიტუდაზე მუქი კვადრატულ წამში.<ref>{{Cite journal |last=Crumey |first=Andrew |date=2014 |title=Human contrast threshold and astronomical visibility |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=442 |issue=3 |pages=2600–2619 |arxiv=1405.4209 |bibcode=2014MNRAS.442.2600C |doi=10.1093/mnras/stu992 |doi-access=free |s2cid=119210885}}</ref> ის უნდა იყოს ხილული, თუ ზღვრული მაგნიტუდა დაახლოებით +5.1 ან მეტია და აჩვენებს დიდ დეტალებს +6.1-ზე.<ref name="steinicke_sakiel2007" /> ეს ართულებს ირმის ნახტომის დანახვას კაშკაშა განათებული ურბანული ან გარეუბნული ტერიტორიებიდან, მაგრამ ძალიან თვალსაჩინოა სოფლის ტერიტორიებიდან დანახვისას, როდესაც მთვარე ჰორიზონტს ქვემოთაა. ხელოვნური ღამის ცის სიკაშკაშის რუკები აჩვენებს, რომ დედამიწის მოსახლეობის ერთ მესამედზე მეტს არ შეუძლია ირმის ნახტომის დანახვა სახლებიდან სინათლის დაბინძურების გამო.<ref>{{Cite journal |last1=Falchi |first1=Fabio |last2=Cinzano |first2=Pierantonio |last3=Duriscoe |first3=Dan |last4=Kyba |first4=Christopher C. M. |last5=Elvidge |first5=Christopher D. |last6=Baugh |first6=Kimberly |last7=Portnov |first7=Boris A. |last8=Rybnikova |first8=Nataliya A. |last9=Furgoni |first9=Riccardo |date=June 1, 2016 |title=The new world atlas of artificial night sky brightness |journal=Science Advances |language=en |volume=2 |issue=6 |article-number=e1600377 |arxiv=1609.01041 |bibcode=2016SciA....2E0377F |doi=10.1126/sciadv.1600377 |issn=2375-2548 |pmc=4928945 |pmid=27386582}}</ref> დედამიწიდან დანახვისას, ირმის ნახტომის გალაქტიკური სიბრტყის ხილული რეგიონი იკავებს ცის იმ ნაწილს, რომელიც მოიცავს 30 თანავარსკვლავედს. გალაქტიკური ცენტრი მდებარეობს მშვილდოსნის მიმართულებით, სადაც ირმის ნახტომი ყველაზე კაშკაშაა. მშვილდოსნიდან, თეთრი სინათლის ბუნდოვანი ზოლი, როგორც ჩანს, გადის გალაქტიკურ ანტიცენტრში, აურიგაში. შემდეგ ზოლი ცის გარშემო აგრძელებს მოძრაობას, უკან მშვილდოსანამდე, ცას ორ დაახლოებით თანაბარ ნახევარსფეროდ ყოფს.<ref>{{Cite web |last=Miller |first=James |date=November 14, 2015 |title=Which Constellations Can Be Seen Along The Milky Way? |url=https://www.astronomytrek.com/which-constellation-can-be-seen-along-the-milky-way/ |access-date=August 13, 2024 |language=en-US}}</ref> გალაქტიკური სიბრტყე ეკლიპტიკის მიმართ (ცაში მზის გზა) დაახლოებით 60°-ით არის დახრილი. ის ციური ეკვატორის მიმართ 63°-იანი კუთხითაა დახრილი.<ref>{{Cite web |last= |first= |title=Galactic Plane {{!}} COSMOS |url=https://astronomy.swin.edu.au/cosmos/G/Galactic+Plane |access-date=July 9, 2025 |website=astronomy.swin.edu.au}}</ref> ===შეუიარაღებელი თვალით დაკვირვება=== ირმის ნახტომის სინათლის ზოლისა და მისი გალაქტიკური ცენტრის დაკვირვებისთვის საჭიროა შემდეგი პირობები:<ref>{{Cite web |last=Forecast |first=Milky Way |title=How to See the Milky Way: Complete Beginner's Guide |url=https://milkywayforecast.com/guides/how-to-see-milky-way |access-date=2026-04-26 |website=milkywayforecast.com |language=en}}</ref> *თვალების ადაპტაცია ბნელ ცაზე (30 წუთი); *დაბალი სინათლის დაბინძურება (ბორთლის სკალით 4 ან უფრო დაბალი); *დაბალი მთვარის შუქი ან საერთოდ მისი არ ყოფნა (ახალი მთვარის 5-დღიანი ფანჯრის დროს); *ნისლისა და ტენიანობის დაბალი დონე; *სწორედ შერჩეული წლის დრო იმ ნახევარსფეროსთვის, საიდანაც აკვირდებით; *ღამის სწორი დრო; სხვა ციური ობიექტების მსგავსად, ღამის ცაზე ის ამოდის და ეშვება. ხედვის სწორი მიმართულება: ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში, ის სამხრეთით მდებარეობს, მშვილდოსანსა და მორიელს შორის. სამხრეთ ნახევარსფეროში, ის კილსა და კენტავრთან ახლოსაა. == აგებულება და სტრუქტურა == გალაქტიკა შედგება ელიფსური ფორმის ცენტრისგან, რომელიც გარშემორტყმულია გაზისა და კოსმოსური მტვრის დისკით, ხოლო ვარსკვლავები ქმნიან ოთხ მკაფიო სპირალისებურ მკლავს. ირმის ნახტომის დიამეტრი დაახლოებით 30 ათასი [[პარსეკი]]ა (100 000 [[სინათლის წელი]]) და მისი სისქე კი დაახლოებით 1000 სინათლის წელიწადია. გალაქტიკა შეიცავს სულ მცირე 200 მილიარდ ვარსკვლავს (თანამედროვე შეფასება მერყეობს 200-დან 400 მილიარდ ვარსკვლავამდე). 2009 წლის იანვარის მონაცემებით გალაქტიკის მასა არის მზის მასის 3×10¹², ანუ 6×10⁴² კგ. მისი ძირითადი მასა მოდის არა ვარსკვლავებისა და ვარსკვლავთშორისი აირის, არამედ უჩინარი [[შავი მატერია|შავი მატერიის]] [[გალაქტიკის ჰალო|ჰალოზე]]. === გალაქტიკის ცენტრი === {{მთავარი|გალაქტიკის ცენტრი}} გალაქტიკის ცენტრი არის ამოზნექილი და სიგანეში დაახლოებით 8 ათასი პარსეკია. მის ცენტრში მდებარეობს [[ზემასიური შავი ხვრელი]] ([[მშვილდოსანი A*]]), რომლის გარშემო ბრუნავს საშუალო მასის [[შავი ხვრელი]]. მათი ერთობლივი გრავიატაცია აიძულებს მათ გარშემო მყოფ ვარსკვლავებს იბრუნონ უჩვეულო ტრაექტორიაზე. === მკლავები === ირმის ნახტომი ეკუთვნის სპირალურ გალაქტიკებს, რაც ნიშნავს რომ მას გააჩნია სპირალური მკლავები. ყოველი მკლავი წარმოადგენს [[ლოგარითმული სპირალი|ლოგარითმულ სპირალს]] 12 გრადუსიანი დახრით. მიჩნეულია რომ არსებობს ოთხი ძირითადი მკლავი. [[ფაილი:Milky Way Spiral Arm Georgian.svg|thumb|right|260px|გალაქტიკის მკლავები]] {|class="wikitable" |- !ფერი !მკლავი |- |style="background-color: #00BFBF"| |[[პერსევსის მკლავი]] (Perseus Arm) |- |style="background-color: #0000FF"| |[[გედის მკლავი]] (Norma-Cygnus Arm) |- |style="background-color: #008000"| |[[ცენტავრის მკლავი]] (Scutum-Crux Arm) |- |style="background-color: #FF0000"| |[[მშვილდოსანის მკლავი]] (Sagittarius Arm) |- |colspan="2" style="text-align:center;"|''არსებობს ორი მცირე მკლავი, მათ შორის:'' |- |style="background-color: #996600"| |[[ორიონის მკლავი]] (Orion Arm; სადაც ჩვენი [[მზის სისტემა]] მდებარეობს) |} === ჰალო === გალაქტიკის ჰალოს აქვს სფეროსებური ფორმა დაახლოებით 5-10 ათასი [[სინათლის წელიწადი]]ს დიამეტრით და მისი ტემპერატურა დაახლოებით 5×10⁵ [[კელვინი]]ა. == პანორამა == {{პანორამა|360-degree Panorama of the Southern Sky.jpg|1500px}} == იხილეთ აგრეთვე == {{პორტალი|ასტრონომია}} * [[გალაქტიკის ჰალო]] * [[ირმის ნახტომის სახელების სია]] * [[გალაქტიკა]] ==სქოლიო== {{Reflist|refs= <ref name="ენციკლოპედია">{{ქსე|5|225||არა}}</ref> <ref name=":001" >{{Cite web |title=Laniakea: Our home supercluster | date=September 3, 2014 |url=https://www.youtube.com/watch?v=rENyyRwxpHo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140904162040/http://www.youtube.com/watch?v=rENyyRwxpHo |archive-date=September 4, 2014 |publisher=YouTube}}</ref> <ref name=":002" >{{Cite journal |last1=Tully |first1=R. Brent |last2=Courtois |first2=Hélène |last3=Hoffman |first3=Yehuda |last4=Pomarède |first4=Daniel |display-authors=1 |date=September 4, 2014 |title=The Laniakea supercluster of galaxies |journal=Nature |volume=513 |issue=7516 |pages=71–73 |arxiv=1409.0880 |bibcode=2014Natur.513...71T |doi=10.1038/nature13674 |pmid=25186900 |s2cid=205240232}}</ref> <ref name=":003" >{{Cite web |title=Milky Way |url=http://www.bbc.co.uk/science/space/universe/key_places/milky_way |archive-url=https://web.archive.org/web/20120302071454/http://www.bbc.co.uk/science/space/universe/key_places/milky_way |archive-date=March 2, 2012 |publisher=[[BBC]]}}</ref> <ref name=":004" >{{Cite web |title=How Many Stars in the Milky Way? |url=http://asd.gsfc.nasa.gov/blueshift/index.php/2015/07/22/how-many-stars-in-the-milky-way/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160125140109/http://asd.gsfc.nasa.gov/blueshift/index.php/2015/07/22/how-many-stars-in-the-milky-way/ |archive-date=January 25, 2016 |website=NASA Blueshift}}</ref> <ref name="Space-20130102">{{cite news |author=<!--Not stated--> |title=100 Billion Alien Planets Fill Our Milky Way Galaxy: Study |url=http://www.space.com/19103-milky-way-100-billion-planets.html |date=January 2, 2013 |work=[[Space.com]] |access-date=January 3, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130103060601/http://www.space.com/19103-milky-way-100-billion-planets.html |archive-date=January 3, 2013}}</ref> <ref name="NYT-20220131">{{Cite news |last=Overbye |first=Dennis |author-link=Dennis Overbye |date=January 31, 2022 |title=An Electrifying View of the Heart of the Milky Way – A new radio-wave image of the center of our galaxy reveals all the forms of frenzy that a hundred million or so stars can get up to. |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2022/01/31/science/milky-way.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 1, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220131224108/https://www.nytimes.com/2022/01/31/science/milky-way.html |archive-date=January 31, 2022}}</ref> <ref name="ARX-20220128">{{Cite journal |last=Heyood, I. |display-authors=et al. |date=January 28, 2022 |title=The 1.28 GHz MeerKAT Galactic Center Mosaic |journal=The Astrophysical Journal |volume=925 |issue=2 |page=165 |arxiv=2201.10541 |bibcode=2022ApJ...925..165H |doi=10.3847/1538-4357/ac449a |s2cid=246275657 |doi-access=free}}</ref> <ref name="HD_140283_(arXiv)">{{Cite journal |last1=Bond|first1=H.E. |last2=Nelan|first2=E. P. |last3=VandenBerg|first3=D. A. |last4=Schaefer|first4=G. H. |last5=Harmer|first5=D. |date=February 13, 2013 |title=HD 140283: A Star in the Solar Neighborhood that Formed Shortly After the Big Bang |journal=The Astrophysical Journal |volume=765 |issue=1 |pages=L12 |arxiv=1302.3180 |bibcode=2013ApJ...765L..12B |doi=10.1088/2041-8205/765/1/L12 |s2cid=119247629}}</ref> <ref name=":005" >{{Cite news |title=Milky Way Galaxy: Facts About Our Galactic Home |url=http://www.space.com/19915-milky-way-galaxy.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170321063305/http://www.space.com/19915-milky-way-galaxy.html |archive-date=March 21, 2017 |access-date=April 8, 2017 |work=Space.com}}</ref> <ref name="frebel">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Frebel |first1=A. |last2=Christlieb |first2=N. |last3=Norris |first3=J. E. |last4=Thom |first4=C. |last5=Beers |first5=T. C. |last6=Rhee |first6=J. |doi=10.1086/518122 |title=Discovery of HE 1523-0901, a strongly ''r''-process-enhanced metal-poor star with detected uranium |journal=The Astrophysical Journal |volume=660 |issue=2 |pages=L117 |year=2007 |bibcode=2007ApJ...660L.117F |arxiv=astro-ph/0703414 |s2cid=17533424 }}</ref> <!-- <ref name="Jankowski">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=Wp6E3y-58LkC&pg=PT6 |first1=Connie |last1=Jankowski |title=Pioneers of Light and Sound |page=6 |isbn=978-0-7565-4306-8 |publisher=Compass Point Books |date=2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161120142012/https://books.google.com/books?id=Wp6E3y-58LkC&pg=PT6 |archive-date=November 20, 2016}}</ref> --> <ref name=pasachoff1994>{{cite book |last1=Pasachoff |first1=Jay M. |author-link=Jay Pasachoff |title=Astronomy: From the Earth to the Universe |publisher=Harcourt School |date=1994 |isbn=978-0-03-001667-7 |page=500}}</ref> <ref name=":006">{{Cite book |last=Brown |first=William P. |url=https://books.google.com/books?id=zce500t8puUC&pg=PA25 |title=The Seven Pillars of Creation: The Bible, Science, and the Ecology of Wonder |date=2010 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-973079-7 |location=Oxford, England |page=25 |access-date=April 24, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326142933/https://books.google.com/books?id=zce500t8puUC&pg=PA25 |archive-date=March 26, 2023 |url-status=live}}</ref> <ref name=":007">{{Cite book |last=MacBeath |first=Alastair |url=https://books.google.com/books?id=uobfAAAAMAAJ |title=Tiamat's Brood: An Investigation Into the Dragons of Ancient Mesopotamia |date=1999 |publisher=Dragon's Head |isbn=978-0-9524387-5-5 |page=41 |access-date=April 24, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326142947/https://books.google.com/books?id=uobfAAAAMAAJ |archive-date=March 26, 2023 |url-status=live}}</ref> <ref name=":008">{{Cite book |last=James |first=E. O. |url=https://archive.org/details/theworshipoftheskygod/ |title=The Worship of the Sky-God: A Comparative Study in Semitic and Indo-European Religion |date=1963 |publisher=University of London Press |series=Jordan Lectures in Comparative Religion |location=London, England |pages=24, 27f}}</ref> <ref name="Lambert1964">{{Cite journal |last=Lambert |first=W. G. |date=1964 |title=E. O. James: The worship of the Skygod: A comparative study in Semitic and Indo-European religion. (School of Oriental and African Studies, University of London. Jordan Lectures in Comparative Religion, vi.) viii, 175 pp. London: University of London, the Athlone Press, 1963. 25s. |journal=Bulletin of the School of Oriental and African Studies |location=London, England |publisher=University of London |volume=27 |issue=1 |pages=157–158 |doi=10.1017/S0041977X00100345}}</ref> <ref name=steinicke_sakiel2007>{{cite book |first1=Wolfgang |last1=Steinicke |first2=Richard |last2=Jakiel |title=Galaxies and how to observe them |series=Astronomers' observing guides |publisher=Springer |date=2007 |isbn=978-1-85233-752-0 |page=[https://archive.org/details/galaxieshowtoobs0000stei/page/94 94] |url=https://archive.org/details/galaxieshowtoobs0000stei |url-access=registration}}</ref> <ref name="ask-astro">{{cite news |last1=Coffey |first1=Jeffrey |work=Universe Today |title=How big is the Milky Way? |url=http://www.universetoday.com/75691/how-big-is-the-milky-way/ |access-date=November 28, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130924002929/http://www.universetoday.com/75691/how-big-is-the-milky-way/ |archive-date=September 24, 2013}}</ref> <ref name="nbcnews1">{{cite press release |author=David Freeman |title=The Milky Way galaxy may be much bigger than we thought |url=https://www.nbcnews.com/mach/science/milky-way-galaxy-may-be-much-bigger-we-thought-ncna876966 |date=May 25, 2018 |publisher=[[CNBC]] |access-date=August 13, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180813182050/https://www.nbcnews.com/mach/science/milky-way-galaxy-may-be-much-bigger-we-thought-ncna876966 |archive-date=August 13, 2018 |url-status=live}}</ref> <ref name="rpi2015">{{cite press release |author=Mary L. Martialay |title=The Corrugated Galaxy{{snd}}Milky Way May Be Much Larger Than Previously Estimated |url=http://news.rpi.edu/content/2015/03/09/rippling-milky-way-may-be-much-larger-previously-estimated |date=March 11, 2015 |publisher=[[Rensselaer Polytechnic Institute]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20150313123405/http://news.rpi.edu/content/2015/03/09/rippling-milky-way-may-be-much-larger-previously-estimated |archive-date=March 13, 2015}}</ref> <ref name="croswell2020">{{cite news |url=https://www.sciencenews.org/article/astronomers-have-found-edge-milky-way-size |title=Astronomers have found the edge of the Milky Way at last |work=ScienceNews |first=Ken |last=Croswell |date=March 23, 2020 |access-date=March 27, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200324214927/https://www.sciencenews.org/article/astronomers-have-found-edge-milky-way-size |archive-date=March 24, 2020 |url-status=live}}</ref> <ref name="dearson2020">{{cite journal |last=Dearson |first=Alis J. |arxiv=2002.09497 |title=The Edge of the Galaxy |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |date=2020 |volume=496 |issue=3 |pages=3929–3942 |doi=10.1093/mnras/staa1711 |doi-access=free |bibcode=2020MNRAS.496.3929D |s2cid=211259409 }}</ref> <ref name=villard20120111>{{cite news |first=Ray |last=Villard |title=The Milky Way Contains at Least 100 Billion Planets According to Survey |publisher=HubbleSite.org |date=January 11, 2012 |url=http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2012/07/full/ |access-date=January 11, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140723213047/http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2012/07/full/ |archive-date=July 23, 2014}}</ref> <ref name=frommert_kronberg2005>{{cite web |last1=Frommert |first1=H. |last2=Kronberg |first2=C. |date=August 25, 2005 |url=http://messier.seds.org/more/mw.html |title=The Milky Way Galaxy |publisher=SEDS |access-date=May 9, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070512093341/http://seds.org/MESSIER/more/mw.html |archive-date=May 12, 2007}}</ref> <ref name=young2006>{{cite magazine |last=Young |first=Kelly |date=June 6, 2006 |url=https://www.newscientist.com/article/dn9282-andromeda-galaxy-hosts-a-trillion-stars.html |title=Andromeda Galaxy hosts a trillion stars |magazine=New Scientist |access-date=June 8, 2006 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110105061511/http://www.newscientist.com/article/dn9282-andromeda-galaxy-hosts-a-trillion-stars.html |archive-date=January 5, 2011}}</ref> <ref name=wethington2010>{{cite web |url=http://www.universetoday.com/guide-to-space/milky-way/how-many-stars-are-in-the-milky-way/ |title=How Many Stars are in the Milky Way? |first1=Nicholos |last1=Wethington |access-date=April 9, 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100327200757/http://www.universetoday.com/guide-to-space/milky-way/how-many-stars-are-in-the-milky-way/ |archive-date=March 27, 2010}}</ref> <ref name="science312_1773">{{Cite journal |last1=Levine |first1=E. S. |last2=Blitz |first2=L. |last3=Heiles |first3=C. |doi=10.1126/science.1128455 |title=The spiral structure of the outer Milky Way in hydrogen |journal=Science |volume=312 |issue=5781 |pages=1773–1777 |year=2006 |bibcode=2006Sci...312.1773L |arxiv=astro-ph/0605728 |pmid=16741076 |s2cid=12763199 }}</ref> <ref name=araa28_215>{{Cite journal |last1=Dickey |first1=J. M. |last2=Lockman |first2=F. J. |doi=10.1146/annurev.aa.28.090190.001243 |title=H I in the Galaxy |journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics |volume=28 |pages=215–259 |year=1990 |bibcode=1990ARA&A..28..215D }}</ref> <ref name=apj702_1472>{{Cite journal |last1=Savage |first1=B. D. |last2=Wakker |first2=B. P. |doi=10.1088/0004-637X/702/2/1472 |title=The extension of the transition temperature plasma into the lower galactic halo |journal=The Astrophysical Journal |volume=702 |issue=2 |pages=1472–1489 |year=2009 |bibcode=2009ApJ...702.1472S |arxiv=0907.4955|s2cid=119245570 }}</ref> <ref name="Nature-20120111">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Cassan |first1=A. |last2=Kubas |first2=D. |last3=Beaulieu |first3=J. -P. |last4=Dominik |first4=M. |last5=Horne |first5=K. |last6=Greenhill |first6=J. |last7=Wambsganss |first7=J. |last8=Menzies |first8=J. |last9=Williams |first9=A. |last10=Jørgensen |doi=10.1038/nature10684 |first10=U. G. |last11=Udalski |first11=A. |last12=Bennett |first12=D. P. |last13=Albrow |first13=M. D. |last14=Batista |first14=V. |last15=Brillant |first15=S. |last16=Caldwell |first16=J. A. R. |last17=Cole |first17=A. |last18=Coutures |first18=C. |last19=Cook |first19=K. H. |last20=Dieters |first20=S. |last21=Prester |first21=D. D. |last22=Donatowicz |first22=J. |last23=Fouqué |first23=P. |last24=Hill |first24=K. |last25=Kains |first25=N. |last26=Kane |first26=S. |last27=Marquette |first27=J. -B. |last28=Martin |first28=R. |last29=Pollard |first29=K. R. |last30=Sahu |first30=K. C. |title=One or more bound planets per Milky Way star from microlensing observations |journal=Nature |volume=481 |issue=7380 |pages=167–169 |date=January 11, 2012 |pmid=22237108 |bibcode=2012Natur.481..167C |arxiv=1202.0903 |s2cid=2614136}}</ref> <ref name=borenstein2011>{{cite news |last=Borenstein |first=Seth |archive-date=February 22, 2011 |date=February 19, 2011 |archive-url=https://archive.today/20110222025002/https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2011/02/19/AR2011021902211.html |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2011/02/19/AR2011021902211.html |title=Cosmic census finds crowd of planets in our galaxy |agency=[[Associated Press]] |newspaper=[[The Washington Post]] }}</ref> <ref name=nasa20110526>{{cite web |url=http://planetquest.jpl.nasa.gov/news/freePlanet.cfm |title=Free-Floating Planets May be More Common Than Stars |date=February 18, 2011 |publisher=NASA's Jet Propulsion Laboratory |location=Pasadena, CA |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522090224/http://planetquest.jpl.nasa.gov/news/freePlanet.cfm |archive-date=May 22, 2011 |quote=The team estimates there are about twice as many of them as stars. }}</ref> <ref name=arxiv0909.3857>{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Sale |first1=S. E. |last2=Drew |first2=J. E. |last3=Knigge |first3=C. |last4=Zijlstra |first4=A. A. |last5=Irwin |first5=M. J. |last6=Morris |first6=R. A. H. |last7=Phillipps |first7=S. |last8=Drake |first8=J. J. |last9=Greimel |first9=R. |doi=10.1111/j.1365-2966.2009.15746.x |title=The structure of the outer Galactic disc as revealed by IPHAS early A stars |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=402 |issue=2 |pages=713–723 |year=2010 |doi-access=free |bibcode=2010MNRAS.402..713S |arxiv=0909.3857 |s2cid=12884630}}</ref> <ref name=mnras371_1_108>{{Cite journal |last1=Connors |first1=Tim W. |last2=Kawata |first2=Daisuke |last3=Gibson |first3=Brad K. |title=N-body simulations of the Magellanic stream |doi=10.1111/j.1365-2966.2006.10659.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=371 |issue=1 |pages=108–120 |year=2006 |doi-access=free |arxiv=astro-ph/0508390 |bibcode=2006MNRAS.371..108C |s2cid=15563258}}</ref> <ref name=coffey>{{cite web |url=http://www.universetoday.com/guide-to-space/the-universe/absolute-magnitude/ |title=Absolute Magnitude |first1=Jerry |last1=Coffey |archive-url=https://web.archive.org/web/20110913181441/http://www.universetoday.com/41041/absolute-magnitude/ |archive-date=September 13, 2011 |date=May 11, 2017}}</ref> <ref name="Karachentsevetal2006">{{Cite journal |last1=Karachentsev |first1=I. D. |last2=Kashibadze |first2=O. G. |doi=10.1007/s10511-006-0002-6 |title=Masses of the local group and of the M81 group estimated from distortions in the local velocity field |journal=Astrophysics |volume=49 |issue=1 |pages=3–18 |year=2006 |bibcode=2006Ap.....49....3K |s2cid=120973010}}</ref> <ref name="mass">{{cite web |last1=Vayntrub |first1=Alina |date=2000 |url=http://hypertextbook.com/facts/2000/AlinaVayntrub.shtml |title=Mass of the Milky Way |work=The Physics Factbook |access-date=May 9, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140813125916/http://hypertextbook.com/facts/2000/AlinaVayntrub.shtml |archive-date=August 13, 2014}}</ref> <ref name="galmass">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Battaglia |first1=G. |last2=Helmi |first2=A. |last3=Morrison |first3=H. |last4=Harding |first4=P. |last5=Olszewski |first5=E. W. |last6=Mateo |first6=M. |last7=Freeman |first7=K. C. |last8=Norris |first8=J. |last9=Shectman |first9=S. A. |title=The radial velocity dispersion profile of the Galactic halo: Constraining the density profile of the dark halo of the Milky Way |doi=10.1111/j.1365-2966.2005.09367.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |pages=433–442 |year=2005 |arxiv=astro-ph/0506102 |bibcode=2005MNRAS.364..433B |volume=364 |issue=2 |doi-access=free |s2cid=15562509}}</ref> <ref name=apjl_1_l72>{{Cite journal |last1=Shen |first1=J. |last2=Rich |first2=R. M. |last3=Kormendy |first3=J. |last4=Howard |first4=C. D. |last5=De Propris |first5=R. |last6=Kunder |first6=A. |doi=10.1088/2041-8205/720/1/L72 |title=Our Milky Way As a Pure-Disk Galaxy{{snd}}A Challenge for Galaxy Formation |journal=The Astrophysical Journal |volume=720 |issue=1 |pages=L72–L76 |year=2010 |pmid= |pmc= |arxiv=1005.0385 |bibcode=2010ApJ...720L..72S |s2cid=118470423}}</ref> <ref name=nrao20090105>{{cite press release |first1=Dave |last1=Finley |first2=David |last2=Aguilar |title=Milky Way a Swifter Spinner, More Massive, New Measurements Show |publisher=National Radio Astronomy Observatory |date=January 5, 2009 |url=http://www.nrao.edu/pr/2009/mwrotate/ |access-date=January 20, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140808002256/http://www.nrao.edu/pr/2009/mwrotate/ |archive-date=August 8, 2014}}</ref> <ref name="reid2009">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Reid |first1=M. J. |last2=Menten |first2=K. M. |last3=Zheng |first3=X. W. |last4=Brunthaler |first4=A. |last5=Moscadelli |first5=L. |last6=Xu |first6=Y. |last7=Zhang |first7=B. |last8=Sato |first8=M. |last9=Honma |first9=M. |title=Trigonometric parallaxes of massive star-forming regions. VI. Galactic structure, fundamental parameters, and noncircular motions |doi=10.1088/0004-637X/700/1/137 |journal=The Astrophysical Journal |volume=700 |issue=1 |pages=137–148 |year=2009 |bibcode=2009ApJ...700..137R |arxiv=0902.3913 |s2cid=11347166 }}</ref> <ref name="gnedin2010">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Gnedin |first1=O. Y. |last2=Brown |first2=W. R. |last3=Geller |first3=M. J. |last4=Kenyon |first4=S. J. |title=The mass profile of the Galaxy to 80 kpc |doi=10.1088/2041-8205/720/1/L108 |journal=The Astrophysical Journal |volume=720 |issue=1 |pages=L108–L112 |year=2010 |bibcode=2010ApJ...720L.108G |arxiv=1005.2619 |s2cid=119245657}}</ref> <ref name=McMillan2011>{{Cite journal |last1=McMillan |first1=P. J. |title=Mass models of the Milky Way |doi=10.1111/j.1365-2966.2011.18564.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=414 |issue=3 |pages=2446–2457 |date=July 2011 |doi-access=free |bibcode=2011MNRAS.414.2446M |arxiv=1102.4340 |s2cid=119100616}}</ref> <ref name="McMillan2016">{{cite journal |last1=McMillan |first1=Paul J. |title=The mass distribution and gravitational potential of the Milky Way |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |date=February 11, 2017 |volume=465 |issue=1 |pages=76–94 |doi=10.1093/mnras/stw2759 |doi-access=free |arxiv=1608.00971 |bibcode=2017MNRAS.465...76M |s2cid=119183093}}</ref> <ref name=ssr100_1_129>{{Cite journal |last1=Gerhard |first1=O. |title=Mass distribution in our Galaxy |journal=Space Science Reviews |volume=100 |issue=1/4 |pages=129–138 |doi=10.1023/A:1015818111633 |bibcode=2002SSRv..100..129G |arxiv=astro-ph/0203110 |year=2002 |s2cid=42162871}}</ref> <ref name="fn3">{{cite magazine |first=Maggie |last=McKee |title=Bar at Milky Way's heart revealed |magazine=New Scientist |date=August 16, 2005 |url=https://www.newscientist.com/article/dn7854--bar-at-milky-ways-heart-revealed.html |access-date=June 17, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141009132952/http://www.newscientist.com/article/dn7854--bar-at-milky-ways-heart-revealed.htm#.VDaN5_l_uVA |archive-date=October 9, 2014}}</ref> <ref name="Galactic bulge">{{cite news |last1=Grant |first1=J. |last2=Lin |first2=B. |title=The Stars of the Milky Way |date=2000 |url=http://members.fcac.org/~sol/chview/chv5.htm |publisher=Fairfax Public Access Corporation |access-date=May 9, 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070611185732/http://members.fcac.org/~sol/chview/chv5.htm |archive-date=June 11, 2007}}</ref> <ref name=ReideaSgrb2009>{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Reid |first1=M. J. |last2=Menten |first2=K. M. |last3=Zheng |first3=X. W. |last4=Brunthaler |first4=A. |last5=Xu |first5=Y. |title=A trigonometric parallax of Sgr B2 |doi=10.1088/0004-637X/705/2/1548 |journal=The Astrophysical Journal |volume=705 |issue=2 |pages=1548–1553 |date=November 2009 |bibcode=2009ApJ...705.1548R |arxiv=0908.3637|s2cid=1916267 }}</ref> <ref name="vanhollebeke09">{{Cite journal |last1=Vanhollebeke |first1=E. |last2=Groenewegen |first2=M. A. T. |last3=Girardi |first3=L. |title=Stellar populations in the Galactic bulge. Modelling the Galactic bulge with TRILEGAL |doi=10.1051/0004-6361/20078472 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=498 |issue=1 |pages=95–107 |date=April 2009 |bibcode=2009A&A...498...95V |arxiv=0903.0946|s2cid=125177722 }}</ref> <ref name="majaess10">{{cite journal |last1=Majaess |first1=D. |date=March 2010 |page=55 |volume=60 |issue=1 |journal=Acta Astronomica |title=Concerning the Distance to the Center of the Milky Way and Its Structure |bibcode=2010AcA....60...55M |arxiv=1002.2743}}</ref> <ref name=Jones2004>{{cite book |title=An Introduction to Galaxies and Cosmology |pages=50–51 |publisher=Cambridge University Press |date=2004 |isbn=978-0-521-54623-2 |first1=Mark H. |last1=Jones |first2=Robert J. |last2=Lambourne |first3=David John |last3=Adams |url=https://books.google.com/books?id=36K1PfetZegC&pg=PA50 |access-date=August 23, 2020 |archive-date=March 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326143523/https://books.google.com/books?id=36K1PfetZegC&pg=PA50 |url-status=live }}</ref> <ref name=boehle2016>{{cite journal |last1=Boehle |first1=A. |title=An Improved Distance and Mass Estimate for SGR A* from a Multistar Orbit Analysis |last2=Ghez |first2=A. M. |last3=Schödel |first3=R. |last4=Meyer |first4=L. |last5=Yelda |first5=S. |last6=Albers |first6=S. |last7=Martinez |first7=G. D. |last8=Becklin |first8=E. E. |last9=Do |first9=T.|last10=Lu|first10=J. R. |last11=Matthews |first11=K. |last12=Morris |first12=M. R. |last13=Sitarski |first13=B. |last14=Witzel |first14=G. |journal=The Astrophysical Journal |date=October 3, 2016 |volume=830 |issue=1 |page=17 |doi=10.3847/0004-637X/830/1/17 |arxiv=1607.05726 |bibcode=2016ApJ...830...17B |hdl=10261/147803 |s2cid=307657 |url=https://authors.library.caltech.edu/70841/1/Boehle_2016_ApJ_830_17.pdf |access-date=July 31, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171202115020/https://authors.library.caltech.edu/70841/1/Boehle_2016_ApJ_830_17.pdf |archive-date=December 2, 2017 |url-status=live |doi-access=free }}</ref> <ref name="Gillessen2016">{{cite journal |last1=Gillessen |first1=Stefan |last2=Plewa |first2=Philipp |last3=Eisenhauer |first3=Frank |last4=Sari |first4=Re'em |last5=Waisberg |first5=Idel |last6=Habibi |first6=Maryam |last7=Pfuhl |first7=Oliver |last8=George |first8=Elizabeth |last9=Dexter |first9=Jason|last10=von Fellenberg|first10=Sebastiano |last11=Ott |first11=Thomas |last12=Genzel |first12=Reinhard |title=An Update on Monitoring Stellar Orbits in the Galactic Center |date=November 28, 2016 |arxiv=1611.09144 |doi=10.3847/1538-4357/aa5c41 |volume=837 |issue=1 |journal=The Astrophysical Journal |page=30 |bibcode=2017ApJ...837...30G|s2cid=119087402 |doi-access=free }}</ref> <ref name=apj692_2_1075>{{Cite journal |display-authors=1 |doi=10.1088/0004-637X/692/2/1075 |last1=Gillessen |first1=S. |last2=Eisenhauer |first2=F. |last3=Trippe |first3=S. |last4=Alexander |first4=T. |last5=Genzel |first5=R. |last6=Martins |first6=F. |last7=Ott |first7=T. |title=Monitoring stellar orbits around the massive black hole in the Galactic Center |journal=[[Astrophysical Journal]] |volume=692 |issue=2 |pages=1075–1109 |arxiv=0810.4674 |year=2009 |bibcode=2009ApJ...692.1075G|s2cid=1431308 }}</ref> <ref name=apj689_2_1044>{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Ghez |first1=A. M. |last2=Salim |first2=S. |last3=Weinberg |first3=N. N. |last4=Lu |first4=J. R. |last5=Do |first5=T. |last6=Dunn |first6=J. K. |last7=Matthews |first7=K. |last8=Morris |first8=M. R. |last9=Yelda |first9=S. | last10=Becklin |doi=10.1086/592738 | first10=E. E. |last11=Kremenek |first11=T. |last12=Milosavljevic |first12=M. |last13=Naiman |first13=J. |title=Measuring distance and properties of the Milky Way's central supermassive black hole with stellar orbits |journal=The Astrophysical Journal |volume=689 |issue=2 |pages=1044–1062 |date=December 2008 |bibcode=2008ApJ...689.1044G |arxiv=0808.2870|s2cid=18335611 }}</ref> <ref name=blandford1999>{{cite conference |first=R. D. |last=Blandford |title=Origin and Evolution of Massive Black Holes in Galactic Nuclei |conference=Galaxy Dynamics, proceedings of a conference held at Rutgers University, ASP Conference Series |location=Rutgers University |date=August 8–12, 1998 |volume=182 |publication-date=August 1999 |bibcode=1999ASPC..182...87B |arxiv=astro-ph/9906025}}</ref> <ref name=frolov_zelnikov2011>{{cite book |first1=Valeri P. |last1=Frolov |first2=Andrei |last2=Zelnikov |title=Introduction to Black Hole Physics |publisher=Oxford University Press |date=2011 |pages=11, 36 |isbn=978-0-19-969229-3 |url=https://books.google.com/books?id=r_l5AK9DdXsC&pg=PA34 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160810210832/https://books.google.com/books?id=r_l5AK9DdXsC&lpg=PA34 |archive-date=August 10, 2016}}</ref> <ref name="Cabrera-Lavers08">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Cabrera-Lavers |first1=A. |last2=González-Fernández |first2=C. |last3=Garzón |first3=F. |last4=Hammersley |first4=P. L. |last5=López-Corredoira |first5=M. |title=The long Galactic bar as seen by UKIDSS Galactic plane survey |doi=10.1051/0004-6361:200810720 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=491 |issue=3 |pages=781–787 |date=December 2008 |bibcode=2008A&A...491..781C |arxiv=0809.3174|s2cid=15040792 }}</ref> <ref name="nishiyama06">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Nishiyama |first1=S. |last2=Nagata |first2=T. |last3=Baba |first3=D. |last4=Haba |first4=Y. |last5=Kadowaki |first5=R. |last6=Kato |first6=D. |last7=Kurita |first7=M. |last8=Nagashima |first8=C. |last9=Nagayama |first9=T. |doi=10.1086/429291 |title=A distinct structure inside the Galactic bar |journal=The Astrophysical Journal |volume=621 |issue=2 |pages=L105 |year=2005 |bibcode=2005ApJ...621L.105N |arxiv=astro-ph/0502058 |s2cid=399710 }}</ref> <ref name="alcock98">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Alcock |first1=C. |last2=Allsman |first2=R. A. |last3=Alves |first3=D. R. |last4=Axelrod |first4=T. S. |last5=Becker |first5=A. C. |last6=Basu |first6=A. |last7=Baskett |first7=L. |last8=Bennett |first8=D. P. |last9=Cook |first9=K. H. |title=The RR Lyrae population of the Galactic Bulge from the MACHO database: mean colors and magnitudes |doi=10.1086/305017 |journal=The Astrophysical Journal |volume=492 |issue=2 |pages=190–199 |year=1998 |bibcode=1998ApJ...492..190A |doi-access=free }}</ref> <ref name="kunder08">{{Cite journal |last1=Kunder |first1=A. |last2=Chaboyer |first2=B. |doi=10.1088/0004-6256/136/6/2441 |title=Metallicity analysis of Macho Galactic Bulge RR0 Lyrae stars from their light curves |journal=The Astronomical Journal |volume=136 |issue=6 |pages=2441–2452 |year=2008 |bibcode=2008AJ....136.2441K |arxiv=0809.1645|s2cid=16046532 }}</ref> <ref name="Drimmel2000">{{cite journal |last1=Drimmel |first1=R. |title=Evidence for a two-armed spiral in the Milky Way |journal=Astronomy & Astrophysics |date=2000 |volume=358 |pages=L13–L16 |bibcode=2000A&A...358L..13D |arxiv=astro-ph/0005241}}</ref> <ref name="fn14">{{cite web |author=<!--Not stated--> |date=September 12, 2005 |url=http://www.bu.edu/galacticring/new_introduction.htm |title=Introduction: Galactic Ring Survey |publisher=Boston University |access-date=May 10, 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070713165515/http://www.bu.edu/galacticring/new_introduction.htm |archive-date=July 13, 2007}}</ref> <ref name="COBE1993">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Kogut |first1=Alan |last2=Lineweaver |first2=C. |last3=Smoot |first3=G. F. |last4=Bennett |first4=C. L. |last5=Banday |first5=A. |last6=Boggess |first6=N. W. |last7=Cheng |first7=E. S. |last8=De Amici |first8=G. |last9=Fixsen |first9=D. J. | last10=Hinshaw | first10=G. |last11=Jackson |first11=P. D. |last12=Janssen |first12=M. |last13=Keegstra |first13=P. |last14=Loewenstein |first14=K. |last15=Lubin |first15=P. |last16=Mather |first16=J. C. |last17=Tenorio |first17=L. |last18=Weiss |first18=R. |last19=Wilkinson |first19=D. T. | last20=Wright | first20=E. L. |title=Dipole anisotropy in the COBE differential microwave radiometers first-year sky maps |doi=10.1086/173453 |journal=The Astrophysical Journal |volume=419 |pages=1–6 |bibcode=1993ApJ...419....1K |arxiv=astro-ph/9312056 |date=December 10, 1993|s2cid=209835274 }}</ref> <ref name="TaylorCordes">{{Cite journal |last1=Taylor |first1=J. H. |last2=Cordes |first2=J. M. |doi=10.1086/172870 |title=Pulsar distances and the galactic distribution of free electrons |journal=The Astrophysical Journal |volume=411 |page=674 |year=1993 |bibcode=1993ApJ...411..674T|doi-access=free }}</ref> <ref name="Benjamin2005">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Benjamin |first1=R. A. |last2=Churchwell |first2=E. |last3=Babler |first3=B. L. |last4=Indebetouw |first4=R. |last5=Meade |first5=M. R. |last6=Whitney |first6=B. A. |last7=Watson |first7=C. |last8=Wolfire |first8=M. G. |last9=Wolff |first9=M. J. |last10=Ignace |first10=R. |last11=Bania |first11=T. M. |last12=Bracker |first12=S. |last13=Clemens |first13=D. P. |last14=Chomiuk |first14=L. |last15=Cohen |first15=M. |last16=Dickey |first16=J. M. |last17=Jackson |first17=J. M. |last18=Kobulnicky |first18=H. A. |last19=Mercer |first19=E. P. |last20=Mathis |first20=J. S. |last21=Stolovy |first21=S. R. |last22=Uzpen |first22=B. |doi=10.1086/491785 |title=First GLIMPSE results on the stellar structure of the Galaxy |journal=The Astrophysical Journal |volume=630 |issue=2 |pages=L149–L152 |year=2005 |bibcode=2005ApJ...630L.149B |arxiv=astro-ph/0508325 |s2cid=14782284}}</ref> <ref name="russeil03">{{Cite journal |last1=Russeil |first1=D. |doi=10.1051/0004-6361:20021504 |title=Star-forming complexes and the spiral structure of our Galaxy |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=397 |pages=133–146 |year=2003 |bibcode=2003A&A...397..133R |doi-access=free}}</ref> <ref name="churchwell09">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Churchwell |first1=E. |last2=Babler |first2=B. L. |last3=Meade |first3=M. R. |last4=Whitney |first4=B. A. |last5=Benjamin |first5=R. |last6=Indebetouw |first6=R. |last7=Cyganowski |first7=C. |last8=Robitaille |first8=T. P. |last9=Povich |first9=M. |doi=10.1086/597811 |title=The Spitzer/GLIMPSE surveys: a new view of the Milky Way |journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific |volume=121 |issue=877 |pages=213–230 |year=2009 |bibcode=2009PASP..121..213C |s2cid=15529740}}</ref> <ref name="majaess09b">{{cite journal |last1=Majaess |first1=D. J. |last2=Turner |first2=D. G. |last3=Lane |first3=D. J. |journal=The Journal of the American Association of Variable Star Observers |title=Searching Beyond the Obscuring Dust Between the Cygnus-Aquila Rifts for Cepheid Tracers of the Galaxy's Spiral Arms |date=2009 |volume=37 |issue=2 |page=179 |bibcode=2009JAVSO..37..179M |arxiv=0909.0897}}</ref> <ref name="lepine10">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Lépine |first1=J. R. D. |last2=Roman-Lopes |first2=A. |last3=Abraham |first3=Z. |last4=Junqueira |first4=T. C. |last5=Mishurov |first5=Y. N. |title=The spiral structure of the Galaxy revealed by CS sources and evidence for the 4:1 resonance |doi=10.1111/j.1365-2966.2011.18492.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=414 |issue=2 |pages=1607–1616 |year=2011 |doi-access=free |arxiv=1010.1790 |bibcode=2011MNRAS.414.1607L |s2cid=118477787}}</ref> <ref name=two_arms>{{cite conference |last1=Benjamin |first1=R. A. |title=The Spiral Structure of the Galaxy: Something Old, Something New... |work=Massive Star Formation: Observations Confront Theory |date=2008 |publisher=Astronomical Society of the Pacific Conference Series |volume=387 |editor=Beuther, H. |editor2=Linz, H. |editor3=Henning, T. |page=375 |bibcode=2008ASPC..387..375B}}<br />See also {{cite news |url=http://www.space.com/scienceastronomy/080603-aas-spiral-arms.html |title=New Images: Milky Way Loses Two Arms |work=Space.com |access-date=June 4, 2008 |date=June 3, 2008 |last1=Bryner |first1=Jeanna |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080604114615/http://www.space.com/scienceastronomy/080603-aas-spiral-arms.html |archive-date=June 4, 2008}}</ref> <ref name=harris2003>{{cite web |first=William E. |last=Harris |date=February 2003 |url=http://messier.seds.org/xtra/data/mwgc.dat.txt |format=text |title=Catalog of Parameters for Milky Way Globular Clusters: The Database |publisher=SEDS |access-date=May 10, 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120309172430/http://messier.seds.org/xtra/data/mwgc.dat.txt |archive-date=March 9, 2012}}</ref> <ref name=aaa313_119>{{cite journal |display-authors=1 |last1=Dauphole |first1=B. |last2=Geffert |first2=M. |last3=Colin |first3=J. |last4=Ducourant |first4=C. |last5=Odenkirchen |first5=M. |last6=Tucholke |first6=H.-J. |title=The kinematics of globular clusters, apocentric distances and a halo metallicity gradient |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=313 |pages=119–128 |date=September 1996 |bibcode=1996A&A...313..119D}}</ref> <ref name=apj522>{{Cite journal |last1=Gnedin |first1=O. Y. |last2=Lee |first2=H. M. |last3=Ostriker |first3=J. P. |doi=10.1086/307659 |title=Effects of Tidal Shocks on the Evolution of Globular Clusters |journal=The Astrophysical Journal |volume=522 |issue=2 |pages=935–949 |year=1999 |bibcode=1999ApJ...522..935G |arxiv=astro-ph/9806245 |s2cid=11143134 }}</ref> <ref name="fn5">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Ibata |first1=R. |last2=Chapman |first2=S. |last3=Ferguson |first3=A. M. N. |last4=Lewis |first4=G. |last5=Irwin |first5=M. |last6=Tanvir |first6=N. |doi=10.1086/491727 |title=On the accretion origin of a vast extended stellar disk around the Andromeda Galaxy |journal=The Astrophysical Journal |volume=634 |issue=1 |pages=287–313 |year=2005 |bibcode=2005ApJ...634..287I |arxiv=astro-ph/0504164 |s2cid=17803544 }}</ref> <ref name="fn6">{{cite web |url=http://www.solstation.com/x-objects/gal-ring.htm |title=Outer Disk Ring? |publisher=SolStation |access-date=May 10, 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070602133503/http://www.solstation.com/x-objects/gal-ring.htm |archive-date=June 2, 2007}}</ref> <ref name="mcclure-griffiths">{{Cite journal |last1=McClure-Griffiths |first1=N. M. |last2=Dickey |first2=J. M. |last3=Gaensler |first3=B. M. |last4=Green |first4=A. J. |title=A Distant Extended Spiral Arm in the Fourth Quadrant of the Milky Way |doi=10.1086/422031 |journal=The Astrophysical Journal |volume=607 |issue=2 |pages=L127 |year=2004 |arxiv=astro-ph/0404448 |bibcode=2004ApJ...607L.127M|s2cid=119327129 }}</ref> <ref name=overbye2010>{{cite news |first1=Dennis |last1=Overbye |url=https://www.nytimes.com/2010/11/10/science/space/10galaxy.html?ref=science |title=Bubbles of Energy Are Found in Galaxy |work=[[The New York Times]] |date=November 9, 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160110102906/http://www.nytimes.com/2010/11/10/science/space/10galaxy.html?ref=science |archive-date=January 10, 2016}}</ref> <ref name=sz2010>{{cite news |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/GLAST/news/new-structure.html |title=NASA's Fermi Telescope Finds Giant Structure in our Galaxyl |publisher=[[NASA]] |access-date=November 10, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140823224206/http://www.nasa.gov/mission_pages/GLAST/news/new-structure.html |archive-date=August 23, 2014}}</ref> <ref name=apj673_2_864>{{Cite journal |last1=Jurić |first1=M. |last2=Ivezić |first2=Ž. |last3=Brooks |first3=A. |last4=Lupton |first4=R. H. |last5=Schlegel |first5=D. |last6=Finkbeiner |first6=D. |last7=Padmanabhan |first7=N. |last8=Bond |first8=N. |last9=Sesar |first9=B. |last10=Rockosi |first10=C. M. |last11=Knapp |first11=G. R. |last12=Gunn |first12=J. E. |last13=Sumi |first13=T. |last14=Schneider |first14=D. P. |last15=Barentine |first15=J. C. |last16=Brewington |first16=H. J. |last17=Brinkmann |first17=J. |last18=Fukugita |first18=M. |last19=Harvanek |first19=M. |last20=Kleinman |first20=S. J. |last21=Krzesinski |first21=J. |last22=Long |first22=D. |last23=Neilsen |first23=E. H. Jr |last24=Nitta |first24=A. |last25=Snedden |first25=S. A. |last26=York |first26=D. G. |display-authors=1 |doi=10.1086/523619 |title=The Milky Way Tomography with SDSS. I. Stellar Number Density Distribution |journal=The Astrophysical Journal |volume=673 |issue=2 |pages=864–914 |date=February 2008 |bibcode=2008ApJ...673..864J |arxiv=astro-ph/0510520 |s2cid=11935446}}</ref> <ref name=Koupelis_Kuhn2007>{{cite book |title=In Quest of the Universe |first1=Theo |last1=Koupelis |first2=Karl F. |last2=Kuhn |page=[https://archive.org/details/inquestofunivers00koup/page/492 492], Fig. 16–13 |url=https://archive.org/details/inquestofunivers00koup |url-access=registration |isbn=978-0-7637-4387-1 |date=2007 |publisher=Jones & Bartlett Publishers}}</ref> <ref name="fn9">{{cite news |last=English |first=Jayanne|author-link=Jayanne English |date=January 14, 2000 |title=Exposing the Stuff Between the Stars |publisher=Hubble News Desk |url=http://www.ras.ucalgary.ca/CGPS/press/aas00/pr/pr_14012000/pr_14012000map1.html |access-date=May 10, 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070707181147/http://www.ras.ucalgary.ca/CGPS/press/aas00/pr/pr_14012000/pr_14012000map1.html |archive-date=July 7, 2007}}</ref> <ref name="extinction">{{Cite journal |last1=Gillman |first1=M. |last2=Erenler |first2=H. |title=The galactic cycle of extinction |journal=International Journal of Astrobiology |volume=7 |issue=1 |page=17 |year=2008 |doi=10.1017/S1473550408004047 |bibcode=2008IJAsB...7...17G |url=http://oro.open.ac.uk/11603/1/S1473550408004047a.pdf |citeseerx=10.1.1.384.9224 |s2cid=31391193 |access-date=July 31, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190601165347/http://oro.open.ac.uk/11603/1/S1473550408004047a.pdf |archive-date=June 1, 2019 |url-status=live}}</ref> <ref name="overholt_etal">{{Cite journal |last1=Overholt |first1=A. C. |last2=Melott |first2=A. L. |last3=Pohl |first3=M. |title=Testing the link between terrestrial climate change and galactic spiral arm transit |journal=The Astrophysical Journal |volume=705 |issue=2 |pages=L101–L103 |year=2009 |doi=10.1088/0004-637X/705/2/L101 |bibcode=2009ApJ...705L.101O |arxiv=0906.2777|s2cid=734824 }}</ref> <ref name=garlick2002>{{cite book |last=Garlick |first=Mark Antony |title=The Story of the Solar System |publisher=Cambridge University |date=2002 |isbn=978-0-521-80336-6 |page=[https://archive.org/details/storyofsolarsyst00garl/page/46 46] |url=https://archive.org/details/storyofsolarsyst00garl/page/46}}</ref> <ref name=ut20090527>{{cite web |url=http://www.universetoday.com/26749/formation-of-the-milky-way/ |work=Universe Today |title=Formation of the Milky Way |first1=Nicholas |last1=Wethington |date=May 27, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140817161011/http://www.universetoday.com/26749/formation-of-the-milky-way/ |archive-date=August 17, 2014}}</ref> <ref name="Buser">{{Cite journal |last1=Buser |first1=R. |title=The Formation and Early Evolution of the Milky Way Galaxy |doi=10.1126/science.287.5450.69 |bibcode=2000Sci...287...69B |journal=Science |volume=287 |issue=5450 |pages=69–74 |year=2000 |pmid=10615051 }}</ref> <ref name=majaess2009>{{Cite journal |last1=Majaess |first1=D. J. |last2=Turner |first2=D. G. |last3=Lane |first3=D. J. |title=Characteristics of the Galaxy according to Cepheids |doi=10.1111/j.1365-2966.2009.15096.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=398 |pages=263–270 |year=2009 |issue=1 |doi-access=free |bibcode=2009MNRAS.398..263M |arxiv=0903.4206|s2cid=14316644 }}</ref> <ref name=araa35_217>{{Cite journal |last1=Wakker |first1=B. P. |last2=Van Woerden |first2=H. |doi=10.1146/annurev.astro.35.1.217 |title=High-Velocity Clouds |journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics |volume=35 |pages=217–266 |year=1997 |bibcode=1997ARA&A..35..217W |s2cid=117861711 }}</ref> <ref name=apj679_L21>{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Lockman |first1=F. J. |last2=Benjamin |first2=R. A. |last3=Heroux |first3=A. J. |last4=Langston |first4=G. I. |title=The Smith Cloud: A High-Velocity Cloud Colliding with the Milky Way |doi=10.1086/588838 |journal=The Astrophysical Journal |volume=679 |issue=1 |pages=L21–L24 |year=2008 |bibcode=2008ApJ...679L..21L |arxiv=0804.4155|s2cid=118393177 }}</ref> <ref name=science299_5603_65>{{Cite journal |last1=Krauss |first1=L. M. |last2=Chaboyer |first2=B. |title=Age Estimates of Globular Clusters in the Milky Way: Constraints on Cosmology |doi=10.1126/science.1075631 |journal=Science |volume=299 |issue=5603 |pages=65–69 |year=2003 |pmid=12511641 |bibcode=2003Sci...299...65K |s2cid=10814581 }}</ref> <ref name="del_Peloso">{{cite journal |doi=10.1051/0004-6361:20053307 |bibcode=2005A&A...440.1153D |arxiv=astro-ph/0506458 |title=The age of the Galactic thin disk from Th/Eu nucleocosmochronology. III. Extended sample |date=2005 |last1=del Peloso |first1=E. F. |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=440 |issue=3 |pages=1153–1159|s2cid=16484977 }}</ref> <ref name=berkeley20060109>{{cite press release |title=Milky Way Galaxy is warped and vibrating like a drum |publisher=[[University of California, Berkeley]] |date=January 9, 2006 |url=http://www.berkeley.edu/news/media/releases/2006/01/09_warp.shtml |access-date=October 18, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140716013619/http://berkeley.edu/news/media/releases/2006/01/09_warp.shtml |archive-date=July 16, 2014}}</ref> <ref name=wong20000414>{{cite news |first=Janet |last=Wong |title=Astrophysicist maps out our own galaxy's end |publisher=University of Toronto |date=April 14, 2000 |url=http://www.news.utoronto.ca/bin/000414b.asp |access-date=January 11, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070108183824/http://www.news.utoronto.ca/bin/000414b.asp <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date=January 8, 2007}}</ref> <ref name=eo_galaxy>{{cite web |url=http://www.etymonline.com/index.php?term=galaxy |first1=Douglas |last1=Harper |title=galaxy |work=[[Online Etymology Dictionary]] |access-date=May 20, 2012 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120527/http://www.etymonline.com/index.php?term=galaxy |archive-date=May 27, 2012}}</ref> <ref name=jankowski2010>{{cite book |first1=Connie |last1=Jankowski |title=Pioneers of Light and Sound |page=6 |isbn=978-0-7565-4306-8 |publisher=Compass Point Books |date=2010 |url=https://books.google.com/books?id=Wp6E3y-58LkC&pg=PT6 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161120142012/https://books.google.com/books?id=Wp6E3y-58LkC&pg=PT6 |archive-date=November 20, 2016}}</ref> <ref name=eratosthenes1997>{{cite book |author=Eratosthenes |title=Star Myths of the Greeks and Romans: A Sourcebook Containing the Constellations of Pseudo-Eratosthenes and the Poetic Astronomy of Hyginus |editor1-first=Theony |editor1-last=Condos |publisher=Red Wheel/Weiser |date=1997 |isbn=978-1-890482-93-0 |url=https://books.google.com/books?id=4Sp8CaA5HI0C&pg=PA110 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161120164810/https://books.google.com/books?id=4Sp8CaA5HI0C&pg=PA110 |archive-date=November 20, 2016}}</ref> <ref name=Montada>{{cite encyclopedia |first1=Josep Puig |last1=Montada |title=Ibn Bajja |encyclopedia=[[Stanford Encyclopedia of Philosophy]] |url=http://plato.stanford.edu/entries/ibn-bajja |date=September 28, 2007 |access-date=July 11, 2008 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120728/http://plato.stanford.edu/entries/ibn-bajja |archive-date=July 28, 2012}}</ref> <ref name=heidarzadeh2008>{{cite book |first1=Tofigh |last1=Heidarzadeh |pages=[https://archive.org/details/historyphysicalt00heid_599/page/n33 23]–25 |title=A history of physical theories of comets, from Aristotle to Whipple |url=https://archive.org/details/historyphysicalt00heid_599 |url-access=limited |publisher=Springer |date=2008 |isbn=978-1-4020-8322-8}}</ref> <ref name=Livingston>{{Cite journal |first1=John W. |last1=Livingston |title=Ibn Qayyim al-Jawziyyah: A Fourteenth Century Defense against Astrological Divination and Alchemical Transmutation |journal=Journal of the American Oriental Society |volume=91 |issue=1 |date=1971 |pages=96–103 [99] |doi=10.2307/600445 |jstor=600445}}</ref> <ref name=pseudoring>{{Cite journal |first1=A. |last1=Mel'Nik |title=Outer pseudoring in the galaxy |journal=Astronomische Nachrichten |volume=326 |issue=7 |year=2006 |pages=589–605 |doi=10.1002/asna.200585006 |bibcode=2005AN....326Q.599M |arxiv=astro-ph/0510569|s2cid=117118657 }}</ref> <ref name=pseudoring2>{{Cite journal |first1=A. |last1=Mel'Nik |first2=A. |last2=Rautiainen |title=Kinematics of the outer pseudorings and the spiral structure of the Galaxy |journal=Astronomy Letters |volume=35 |issue=9 |date=2005 |pages=609–624 |doi=10.1134/s1063773709090047 |arxiv=0902.3353 |bibcode=2009AstL...35..609M |citeseerx=10.1.1.247.4658|s2cid=15989486 |s2cid-access=free |url=http://lnfm1.sai.msu.ru/~anna/article/AL09p609.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110331210949/http://lnfm1.sai.msu.ru/~anna/article/AL09p609.pdf |archive-date= Mar 31, 2011 }}</ref> <ref name=ragep1993>{{cite book |last1=Ragep |first1=Jamil |title=''Nasir al-Din al-Tusi's Memoir on Astronomy'' (''al-Tadhkira fi 'ilm al-hay' a'') |publisher=Springer-Verlag |location=New York |date=1993 |page=129}}</ref> <!-- <ref name=oconnor_robertson2002>{{cite web |last1=O'Connor |first1=J. J. |last2=Robertson |first2=E. F. |date=November 2002 |url=http://www-gap.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Galileo.html |title=Galileo Galilei |publisher=University of St. Andrews |access-date=January 8, 2007 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120530/http://www-gap.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Galileo.html |archive-date=May 30, 2012}}</ref> --> <ref name="our_galaxy">{{cite web |last1=Evans |first1=J. C. |date=November 24, 1998 |url=http://physics.gmu.edu/~jevans/astr103/CourseNotes/ECText/ch20_txt.htm |title=Our Galaxy |publisher=George Mason University |access-date=January 4, 2007 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120630/http://physics.gmu.edu/~jevans/astr103/CourseNotes/ECText/ch20_txt.htm |archive-date=June 30, 2012}}</ref> <ref name=mactutor_albirundi>{{MacTutor Biography | id=Al-Biruni | title=Abu Rayhan Muhammad ibn Ahmad al-Biruni }}<!--source supports this comment, but the source is not published--></ref> <ref name=abbey>{{cite web |last=Abbey |first=Lenny |url=http://labbey.com/Telescopes/Parsontown.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20130519124426/http://labbey.com/Telescopes/Parsontown.html |title=The Earl of Rosse and the Leviathan of Parsontown |publisher=The Compleat Amateur Astronomer |access-date=January 4, 2007 |archive-date=May 19, 2013}}</ref> <ref name=pasp100_6>{{Cite journal |last1=Curtis |first1=H. D. |author-link=Heber Doust Curtis |doi=10.1086/132128 |title=Novae in spiral nebulae and the Island Universe Theory |journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific |volume=100 |pages=6–7 |year=1988 |bibcode=1988PASP..100....6C |doi-access=free }}</ref> <ref name=weaver>{{cite web |first=Harold F. |last=Weaver |url=http://www.nap.edu/readingroom/books/biomems/rtrumpler.html |title=Robert Julius Trumpler |publisher=National Academy of Sciences |access-date=January 5, 2007 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120604/http://www.nap.edu/readingroom/books/biomems/rtrumpler.html |archive-date=June 4, 2012}}</ref> <ref name=apj69_103>{{Cite journal |last1=Hubble |first1=E. P. |author-link=Edwin Hubble |doi=10.1086/143167 |title=A spiral nebula as a stellar system, Messier 31 |journal=The Astrophysical Journal |volume=69 |pages=103–158 |year=1929 |bibcode=1929ApJ....69..103H |doi-access=free }}</ref> <ref name=jrasc83_6>{{cite journal |last=Sandage |first=Allan |author-link=Allan Sandage |title=Edwin Hubble, 1889–1953 |journal=[[Journal of the Royal Astronomical Society of Canada]] |date=1989 |volume=83 |issue=6 |page=351 |bibcode=1989JRASC..83..351S}}</ref> <ref name=shapley_curtis>{{cite journal |title=The Scale of the Universe |last1=Shapley |first1=H. |last2=Curtis |first2=H. D. |journal=Bulletin of the National Research Council |volume=2 |issue=11 |pages=171–217 |date=1921 |bibcode=1921BuNRC...2..171S}}</ref> <ref name=oxford>{{cite book |title=The Oxford English Dictionary |edition=2nd |editor1-first=John |editor1-last=Simpson |editor2-first=Edmund |editor2-last=Weiner |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-861186-8 |date=March 30, 1989}} See the entries for "Milky Way" and "galaxy".</ref> <ref name="sparke_gallagher">{{cite book |title=Galaxies in the Universe: An Introduction |last1=Sparke |first1=Linda S.|author1-link=Linda Sparke |last2=Gallagher |first2=John S. |page=90 |date=2007 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-46238-9}}</ref> <ref name="nov2013_planet_estimate">{{cite news |url=https://www.huffingtonpost.com/2013/11/04/earth-size-planets_n_4215873.html |title=Milky Way Teeming With Billions Of Earth-Size Planets |last=Borenstein |first=Seth |date=November 4, 2013 |work=The Associated Press |publisher=The Huffington Post |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141104000409/http://www.huffingtonpost.com/2013/11/04/earth-size-planets_n_4215873.html |archive-date=November 4, 2014}}</ref> <ref name=rotation_pattern_speeds>{{cite arXiv |last1=Gerhard |first1=O. |title=Pattern speeds in the Milky Way |eprint=1003.2489v1 |year=2010|class=astro-ph.GA }}</ref> <ref name=Kafle2012>{{Cite journal |first1=P.R. |last1=Kafle |first2=S. |last2=Sharma |first3=G.F. |last3=Lewis |first4=J. |last4=Bland-Hawthorn |title=Kinematics of the Stellar Halo and the Mass Distribution of the Milky Way Using Blue Horizontal Branch Stars |journal=The Astrophysical Journal |volume=761 |issue=2 |date=2012 |page=17 |doi=10.1088/0004-637X/761/2/98 |bibcode=2012ApJ...761...98K |arxiv=1210.7527|s2cid=119303111 }}</ref> <ref name=Kafle2014>{{Cite journal |first1=P.R. |last1=Kafle |first2=S. |last2=Sharma |first3=G.F. |last3=Lewis |first4=J. |last4=Bland-Hawthorn |title=On the Shoulders of Giants: Properties of the Stellar Halo and the Milky Way Mass Distribution |journal=The Astrophysical Journal |volume=794 |issue=1 |date=2014 |page=17 |doi=10.1088/0004-637X/794/1/59 |bibcode=2014ApJ...794...59K |arxiv=1408.1787|s2cid=119040135 }}</ref> }} {{დედამიწის ადგილმდებარეობა}} [[კატეგორია:ირმის ნახტომი| ]] [[კატეგორია:სპირალისებური გალაქტიკები]] 6ghi3tq948oiq6nqlfc1h3ll7owxq94 0 72810 5406652 4742368 2026-06-04T05:16:45Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406652 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | სახელი = ჟიული შარტავა | პორტრეტი = | სურათი= Zhiuli Shartava 2020 stamp of Georgia.jpg | სურათის ზომა = 240px | წარწერა სურათის ქვეშ = ჟიული შარტავას საფოსტო მარკა, [[2020]] | ხელმოწერა = | დაბადების თარიღი = [[7 მარტი]], [[1944]] | დაბადების ადგილი= {{დროშანიშანი|საქართველოს სსრ}} [[სენაკი]], [[საქართველოს სსრ]] | გარდაცვალების თარიღი = [[27 სექტემბერი]], [[1993]] (49 წლის) | გარდაცვალების ადგილი= {{დროშანიშანი|საქართველო|1990}} [[სოხუმი]], [[საქართველო]] | მოქალაქეობა = [[საქართველო]] | ეროვნება = [[ქართველი]] | საარჩევნო ოლქი = | მამა = კალისტრატე შარტავა | დედა = ნინო (ფენია) დარასელია | მეუღლე = ლია ჯალაღონია | შვილები= კახა შარტავა, ირაკლი შარტავა | განათლება = [[საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტი]], მოსკოვის დიპლომატიური აკადემია | სამეცნიერო ხარისხი = ტექნიკურ მეცნიერებათა აკადემიური დოქტორი | წოდება = [[File:Georgian Army Rank General-maiori 1991-2004 infobox.png|48px]]<br>[[საქართველოს სამხედრო წოდებები#ოფიცერთა სამხედრო წოდებები|გენერალ-მაიორი]] | პროფესია = [[ინჟინერია|ინჟინერი]] [[დიპლომატი]] | ჯილდოები = {{საქართველოს ეროვნული გმირის ორდენი}} {{ვახტანგ გორგასლის I ხარისხის ორდენი}} | პარტია = | ვებ-საიტი = | რიგი = [[ფაილი:Flag of Georgia (1990-2004).svg|left|25px]][[ფაილი:Coat of arms of Georgia (1990–2004).svg|right|25px]]აფხაზეთის ა/რ-ის მინისტრთა საბჭოს თავმჯდომარე | თანამდებობა დაიკავა = [[18 ივლისი]], [[1993]] | თანამდებობა დატოვა = [[27 სექტემბერი]], [[1993]] (''გარდაცვალებამდე'') | ვიცე-პრეზიდენტი = | პრეზიდენტი = [[ედუარდ შევარდნაძე]] | პრემიერ-მინისტრი = | წინამორბედი = [[თამაზ ნადარეიშვილი]] | მემკვიდრე = [[ზურაბ ერქვანია]] | რიგი2 = [[ფაილი:Flag of Georgia (1990–2004).svg|left|25px]]აფხაზეთის თავდაცვის საბჭოს თავმჯდომარე | თანამდებობა დაიკავა2 = [[1992]] | თანამდებობა დატოვა2 = [[27 სექტემბერი]], [[1993]] | პრემიერ-მინისტრი2 = | პრეზიდენტი2 = [[ედუარდ შევარდნაძე]] | მემკვიდრე2 = }} '''ჟიული შარტავა''' (დ. [[7 მარტი]], [[1944]] — გ. [[27 სექტემბერი]], [[1993]]) — [[საქართველოს ეროვნული გმირი]], ქართველი პოლიტიკური, სახელმწიფო და საზოგადო მოღვაწე, [[აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკა|აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის]] მინისტრთა საბჭოსა და თავდაცვის საბჭოს თავმჯდომარე, გენერალ-მაიორი. [[1993|1993 წლის]] 27 სექტემბერს - [[სოხუმის დაცემა (1993)|სოხუმის დაცემის დღეს]] - აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის მთავრობის სხვა წევრებთან ერთად ([[გურამ გაბესკირია]], [[რაულ ეშბა]], [[ვახტანგ გეგელაშვილი]], [[მამია ალასანია]], [[ალექსანდრე ბერულავა]] და სხვები) დახვრიტეს სეპარატისტებმა. სიკვდილის შემდეგ მინიჭებული აქვს [[საქართველოს ეროვნული გმირი]]ს წოდება.<ref>[https://www.amerikiskhma.com/a/georgia-order-of-national-hero-18-recipients/4241511.html საქართველოს ეროვნული გმირის ორდენის 18 მფლობელი]</ref> == ბიოგრაფია == ===განათლება=== [[ფაილი:Cradle of J Shartava.jpg|მინი|250პქ|მარცხნივ|ჟიული შარტავას აკვანი]] ჟიული შარტავა დაიბადა [[სენაკი|სენაკში]], [[1944]] წლის [[7 მარტი|7 მარტს]], პედაგოგების, კალისტრატე და ნინო შარტავების ოჯახში. [[1951]]–[[1961]] წლებში სწავლობდა [[სენაკის მეორე საჯარო სკოლა]]ში, რომელიც ამჟამად მის სახელს ატარებს. საშუალო სკოლის ოქროს მედალზე დამთავრების შემდეგ ჟიული შარტავამ ჩააბარა [[საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტი|პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში]] ავტომატიკისა და გამოთვლითი ტექნიკის ფაკულტეტზე. იგი აქტიურად მონაწილეობდა სტუდენტური სამეცნიერო კონფერენციების მუშაობაში. ინსტიტუტის წარჩინებით დამთავრების შემდეგ ჟიული შარტავა ჩაირიცხა ასპირანტურაში, თუმცა უმაღლესი სასწავლებლის კომკავშირის კომიტეტის მდივნად არჩევის გამო მან არ გააგრძელა სამეცნიერო მოღვაწეობა. ===ადრეული კარიერა=== მალე ჟიული შარტავა დააწინაურეს საქართველოს [[კომკავშირი]]ს ცენტრალური კომიტეტში, ჯერ მეორე მდივნის, ხოლო შემდგომ პირველი მდივნის თანამდებობაზე. ამ თანამდებობაზე მან 8 წელი იმუშავა და ბევრი ნოვატორული წამოწყება მიიყვანა ბოლომდე. ჟიული შარტავას სახელს უკავშირდება [[შავნაბადა (თელეთის ქედი)|შავნაბადაზე]] ახალგაზრდული კომპლექსის დაფუძნება. ჟიული შარტავას საქართველოს ალკკ ცენტრალური კომიტეტის პირველი მდივნობის პერიოდს უკავშირდება აგრეთვე ყოველწლიური ქართულ-აფხაზური ახალგაზრდული ზეიმების მოწყობა [[რუხი|რუხში]]. ცნობილია მის გამოკვეთილი ეროვნული პოზიცია [[1978]] წლის [[14 აპრილი]]ს კრიზისის დროს, როდესაც ქართველი ახალგაზრდობა გმირულად აღუდგა წინ საკავშირო ცენტრის მცდელობას საქართველოს სსრ-ის ახალი კონსტიტუციიდან ამოეღოთ მუხლი ქართული ენის სახელმწიფო სტატუსის შესახებ. [[1980|1980 წელს]] ჟიული შარტავა ინიშნება საქართველოს კომპარტიის ცენტრალური კომიტეტის პროპაგანდისა და აგიტაციის, მოგვიანებით კი ორგანიზაციულ-პარტიული მუშაობის განყოფილების ხელმძღვანელად. სწორედ ამ დროიდან ხდება იგი საქართველოს პარტიული ლიდერის [[ედუარდ შევარდნაძე|ედუარდ შევარდნაძის]] უახლოესი თანამებრძოლი. ჟიული შარტავა მის სავარაუდო „მემკვიდრედაც“ კი მოიაზრებოდა რესპუბლიკის პირველი პირის პოზიციაზე, მაგრამ, მის კარიერულ წინსვლას ხელი შეუშალა ხელისუფლების ცვლამ 1985 წელს. ჟიული შარტავას მოუწია ცენტრალური კომიტეტიდან წასვლამ და პარტიული მუშაობა რუსთავში გააგრძელა. 1980-იან წლებში იყო საქართველოს სსრ უმაღლესი საბჭოს წევრი. ჟიული შარტავა დროებით რუსეთში გადავიდა. მან [[მოსკოვი|მოსკოვში]] დაამთავრა [[სსრ კავშირი]]ს საგარეო საქმეთა სამინისტროს დიპლომატიური აკადემია და [[1990]] წელს სამშობლოში დაბრუნდა. ამავე პერიოდში ეწეოდა აქტიურ სამეცნიერო-კვლევით საქმიანობას საქართველოს ტექნიკურ უნივერსიტეტში, სადაც პროფესორ [[ნოდარ ლომინაძე|ნოდარ ლომინაძის]] ხელმძღვანელობით განაახლა და წარმატებით დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია თემაზე: „დისკრეტული წარმოების დაგეგმვისა და ოპტიმიზაციის, მოდელებისა და მეთოდების კვლევა და დამუშავება“. 1992 წელს იყო [[საქართველოს რესპუბლიკის სახელმწიფო საბჭო]]ს წევრი.<ref>{{წიგნი|ავტორი=[[სტივენ ჯონსი|ჯონსი ს.]]|სათაური=„საქართველო: პოლიტიკური ისტორია დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ“|გამომცემლობა=სოციალური მეცნიერებების ცენტრი|ორიგინალი=Georgia: A Political History of Independence|ადგილი=თბილისი|წელი=2013 [2012]|isbn=978-9941-0-5972-8|ბმული=http://dspace.nplg.gov.ge/handle/1234/79960|გვერდები=117}}</ref> [[1992]] წლიდან – საქართველოს რესპუბლიკის პარლამენტის დეპუტატი რუსთავის მაჟორიტარული ოლქიდან. 1993 წლის შემოდგომისთვის, ჟიული გეგმავდა მონოგრაფიის „ოპტიმალური არჩევანი“ გამოცემას და სადოქტორო დისერტაციის წარდგენას თემაზე: „დისკრეტული პროცესების მოდელირება და ოპტიმიზაცია მართვაში“. ===დამოუკიდებელი საქართველო=== [[1992]] წელს ჟიული შარტავა აირჩიეს [[საქართველოს პარლამენტი]]ს წევრად [[რუსთავი]]ს მაჟორიტარული ოლქიდან. მალე მას მოუწია უმნიშვნელოვანესი სახელმწიფო დავალების შესრულება — [[1993]] წლის 18 ივლისს აფხაზეთში გახურებული სამხედრო მოქმედებების დროს საქართველოს სახელმწიფოს მეთაურმა და უმაღლესმა მთავარსარდალმა ედუარდ შევარდნაძემ ჟიული შარტავა სრულიად მოულოდნელად ფრონტის წინა ხაზზე გააგზავნა და აფხაზეთის მინისტრთა საბჭოსა და თავდაცვის საბჭოს თავმჯდომარედ დანიშნა. [[ფაილი:Model of Tanker J. Shartava.jpg|250px|მინიატიურა|მარცხნივ|ტანკერ „ჟ. შარტავას“ მაკეტი]] ჟიული შარტავა აქტიურად შეუდგა თავის მოღვაწეობას აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის ხელმძღვანელის რანგში. მაგრამ მისი სწრაფვა და მონდომება, როგორმე შეეჩერებინა ძმათამკვლელი ომი და აფხაზეთში მშვიდობა დაემყარებინა, ამაო გამოდგა – მოვლენები სულ სხვა სცენარით განვითარდა. აფხაზეთში შეიარაღებული კონფლიქტის დროს, 1993 წლის ივნისში, საქართველოს სახელმწიფოს მეთაურის განკარგულებით დაინიშნა აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის მინისტრთა საბჭოსა და აფხაზეთის თავდაცვის საბჭოს თავმჯდომარედ. 1993 წლის 27 სექტემბერს უშუალოდ ხელმძღვანელობდა მთავრობის სახლის დაცვის ოპერაციას, რომლის დროსაც აფხაზურმა სეპარატისტულმა დაჯგუფებამ თანამებრძოლებთან ერთად ტყვედ აიყვანა და დახვრიტა. მოგვიანებით, ჟიული შარტავას ცხედარი ქართულ მხარეს გადაეცა. დაკრძალულია თბილისში, ვაკის პანთეონში. [[2004]] წელს, სიკვდილის შემდეგ, დაჯილდოვდა ეროვნული გმირის ორდენით. ==ხსოვნა== [[2004|2004 წელს]] ჟიული შარტავას მიენიჭა საქართველოს ეროვნული გმირის წოდება. დაჯილდოებულია „წმინდა გიორგის„ ოქროს და „ვახტანგ გორგასლის“ პირველი ხარისხის ორდენებით. სენაკში შეიქმნა [[ჟიული შარტავას მუზეუმი]]. მისი სახელი მიენიჭა ქუჩებს (გამზირებს) და საჯარო სკოლებს [[თბილისი|თბილისში]], [[ქუთაისი|ქუთაისში]], [[ბათუმი|ბათუმში]], [[რუსთავი|რუსთავში]]. დაიდგა ძეგლები რუსთავსა და სენაკში. [[2014|2014 წელს]] საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტში დაფუძნდა ჟიული შარტავას სახელობის სახელმწიფო პოლიტიკის და მართვის სადოქტორო სკოლა. [[2020]] წელს გამოიცა ჟიული შარტავას საფოსტო მარკა 2019–2020 წლის მარკების თემატური გეგმის ფარგლებში „ეროვნული გმირი“.<ref>{{Cite web | url = https://www.marketer.ge/shartava-post-card/ | title = „საქართველოს ფოსტამ“ ჟიული შარტავას საფოსტო მარკა გამოსცა | publisher = ''marketer.ge'' | accessdate = 15 მაისი, 2020 | date = 18 თებერვალი, 2020 | archive-date = 2020-10-20 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20201020225232/https://www.marketer.ge/shartava-post-card/ }}</ref> == რესურსები ინტერნეტში == {{nplg ბიოგრაფია|00009416}} *[http://www.parliament.ge/ge/parlamentarebi/wina-mowvevis-parlamentebi/saqartvelos-parlamenti-1992-1995-ww/jiuli-sartava-45290.page ჟიული შარტავა — საქართველოს პარლამენტის ოფიციალური საიტი] *[http://www.parliament.ge/index.php?lang_id=GEO&sec_id=1146&cevri_id=1618 შარტავა ჟიული: პარლამენტის წევრობასთან დაკავშირებული ინფორმაცია]. საქართველოს პარლამენტი, 1992 *{{ru icon}} [http://www.abkhazeti.narod.ru/pages/1/102.html ჟ. შარტავას მემორიალური გვერდი] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{სოხუმის დაცემა (1993)}} {{აფხაზეთის პრემიერ-მინისტრები}} {{საქართველოს მე-3 მოწვევის პარლამენტის წევრები}} {{საქართველოს ეროვნული გმირები}} {{DEFAULTSORT:შარტავა, ჟიული}} [[კატეგორია:დაბადებული 7 მარტი]] [[კატეგორია:დაბადებული 1944]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 27 სექტემბერი]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 1993]] [[კატეგორია:მოკლული პოლიტიკოსები]] [[კატეგორია:საქართველოს ეროვნული გმირები]] [[კატეგორია:საქართველოს III მოწვევის პარლამენტის წევრები]] [[კატეგორია:სკკპ-ის XXV ყრილობის დელეგატები]] [[კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის VIII მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები]] [[კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის IX მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები]] [[კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის X მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები]] [[კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის XI მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები]] [[კატეგორია:აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის პრემიერ-მინისტრები]] [[კატეგორია:ხალხთა მეგობრობის ორდენის კავალრები]] jpt7mw4w4epkk9yn9stt2fsu7u0ri9n 0 92284 5406419 5406224 2026-06-03T17:30:10Z ~2026-33040-26 183785 5406419 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მართლმადიდებელი ეკლესია | სახელი = ანტიოქიისა და მთელი აღმოსავლეთის რომაული მართლმადიდებლური პატრიარქატი | მშობლიური სახელი = {{lang-ar|بطريركية أنطاكية وسائر المشرق للروم الأرثوذكس}}<br />{{lang-el|Πατριαρχείο Αντιοχείας}} | ფაილი =Coat of arms of the Greek Orthodox Patriarchate of Antioch and All the East.svg | ზომა= 200 | წარწერა = ეკლესიის გერბი | დამაარსებელი = [[პეტრე მოციქული|პეტრე]] და [[პავლე მოციქული|პავლე მოციქულები]] | ავტოკეფალია = [[37]] წ. | დიპტიქი=3 | აღიარება= | წინამძღვარი= [[იოანე X (ანტიოქიის პატრიარქი)|იოანე X]] | რეზიდენცია= [[დამასკო]] | ტერიტორია={{დროშა|სირია}}<br />{{დროშა|ლიბანი}}<br />{{დროშა|ერაყი}}<br /> {{დროშა|თურქეთი}}<br />{{დროშა|ქუვეითი}} | ენა=[[ბერძნული ენა|ბერძნული]], [[არაბული ენა|არაბული]] | მრევლი=4.3 მილიონი<ref>[https://www.oikoumene.org/en/member-churches/greek-orthodox-patriarchate-of-antioch-and-all-the-east Greek Orthodox Patriarchate of Antioch and All the East] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190530145431/https://www.oikoumene.org/en/member-churches/greek-orthodox-patriarchate-of-antioch-and-all-the-east |date=May 30, 2019 }}</ref> | საიტი= https://www.antiochpatriarchate.org/ }} '''ანტიოქიის მართლმადიდებელი ეკლესია''' (ოფიციალური სახელწოდება '''''ანტიოქიისა და მთელი აღმოსავლეთის რომაული მართლმადიდებლური საპატრიარქო''''') — უძველესი [[ავტოკეფალია|ავტოკეფალური]] მართლმადიდებელი ეკლესია, უკავია მე–3 ადგილი მართლმადიდებელ ეკლესიათა [[დიფტიქი|დიფტიქში]]. დაარსებულია დაახლოებით [[37]] წელს ანტიოქიაში [[პეტრე მოციქული|პეტრე]] და [[პავლე მოციქული|პავლე მოციქულების]] მიერ. == ისტორია == ანტიოქიის ეკლესიის ფუძემდებლებად ითვლებიან [[წმინდა პეტრე|პეტრე]] და [[პავლე მოციქული|პავლე]] მოციქულები, რაზეც მიუთითებს არაერთი საეკლესიო მწერალი ([[ევსები კესარიელი]], [[ნეტარი იერონიმი|ნეტარი იერონიმე]], [[ლეო I|წმინდა ლეონ I დიდი]] და სხვ.). მალევე ეკლესია შევიდა ქრისტიანთა დევნის ეპოქაში, რომელიც გრძელდებოდა 324 წლამდე, სანამ იმპერატორი [[კონსტანტინე დიდი|კონსტანტინე დიდი]] ღიად არ შეუდგა ქრისტიანების მფარველობას. V–[[VI საუკუნე]]ების მიჯნაზე ანტიოქიის ეკლესია დასუსტებული იყო [[ნესტორიანელობა|ნესტორიანული]] (სპარსეთში) და [[მონოფიზიტობა|მონოფიზიტური]] (სომხეთში) არეულობებით. [[637]] წელს [[სირია]] [[არაბები]]ს მმართველობის ქვეშ მოექცა. [[მართლმადიდებლობა|მართლმადიდებელთა]] მდგომარეობა ძალიან გართულდა. გარდა იმისა, რომ არაბები მათ „ურწმუნოებს“ უწოდებდნენ, მათში ხედავდნენ [[ბიზანტიის იმპერია|ბიზანტიის]] მოკავშირეებს. [[ანტიოქიის პატრიარქები]] იძულებულნი იყვნენ, ეცხოვრათ დევნილობაში (კონსტანტინოპოლში). მხოლოდ [[742]] წელს ხალიფა [[ჰიშამი|ჰიშამმა]] ნება დართო, ანტიოქიის პატრიარქად აერჩიათ სირიელი ბერი სტეფანე, მისი ლოიალურობის გამო. პატრიარქების თანამშრომლობა მუსლიმურ ხელისუფლებასთან ზოგჯერ ყოველგვარ საზღვრებს სცილდებოდა. მაგალითად, პატრიარქი იობი თან ახლდა არაბებს [[ბიზანტია]]ში ლაშქრობისას ([[838]] წელი) და ურჩევდა ბიზანტიელებს, ჩაებარებინათ ციხესიმაგრეები არაბებისთვის. ბიზანტიის იმპერატორმა [[ნიკიფორე II ფოკა|ნიკიფორე II]]-მ (963–969 წწ.) მრავალ წარმატებას მიაღწია არაბებთან ბრძოლაში, მაგრამ ყოველ მის გამარჯვებას მოჰყვებოდა ქრისტიანთა დევნა [[პალესტინა]]სა და სირიაში. ამ დევნის მთავარი მსხვერპლი იყო ანტიოქიის პატრიარქი [[ქრისტეფორე (ანტიოქიის პატრიარქი)|ქრისტეფორე]], რომელიც მოკლეს [[967]] წელს. შემდეგი ერთი საუკუნის განმავლობაში გრძელდებოდა ე. წ. ბიზანტიური პერიოდი, რომელიც აღმავლობით აღინიშნებოდა. მაგრამ [[1084]] წლის ბოლოს მოულოდნელი დარტყმით [[სელჩუკთა სახელმწიფო|თურქ-სელჩუკები]] დაეუფლნენ ანტიოქიას, თუმცა ახლო აღმოსავლეთის ქრისტიანთა მდგომარეობა შესამჩნევად არ გაუარესებულა. [[1097]] წელს გამოჩნდნენ ჯვაროსნები, ხოლო [[1100]] წელს მათ ანტიოქიიდან განდევნეს პატრიარქი და მის ადგილზე ვალენსიელი [[პრელატი]] დანიშნეს. ანტიოქიის პატრიარქები იძულებულნი იყვნენ კვლავ [[ემიგრაცია]]ში წასულიყვნენ და კონსტანტინოპოლიდან ემართათ სამწყსო. ისინი ემიგრაციიდან [[1269]] წელს დაბრუნდნენ. ამ დროისათვის ჯვაროსნების მმართველობა უკვე უკანასკნელ დღეებს ითვლიდა. [[1291]] წელს ჯვაროსნებმა დაკარგეს თავიანთი უკანასკნელი სამფლობელო ახლო აღმოსავლეთში. თუმცა სირიისა და პალესტინის ქრისტიანობა, ჯვაროსნების 200-წლიანი ბატონობის შედეგად, თითქმის მთლიანად განადგურებული იყო. [[1342]] წელს საპატრიარქო კათედრა გადაიტანეს [[დამასკო]]ში, სადაც იგი დღემდე მდებარეობს. === ანტიოქიის ეკლესია XVI–XIX საუკუნეებში === [[ფაილი:St. George Greek Orthodox Cathedral, Beirut (2).jpg|thumb|260px|წმინდა გიორგის მართლმადიდებლური ტაძარი, ბეირუთი, ლიბანი]] 1517 წელს დამასკო [[ოსმალეთის იმპერია]]მ დაიპყრო და ანტიოქიის პატრიარქი აღმოჩნდა კონსტანტინოპოლის პატრიარქის ადმინისტრაციის ზედამხედველობის ქვეშ. თურქები ზოგჯერ აპატიმრებდნენ [[მიტროპილიტი|მიტროპოლიტებსა]] და პატრიარქებს, მაგრამ მართლმადიდებელთა მიზანმიმართული დევნა არ ხდებოდა. ახლო აღმოსავლეთში მართლმადიდებელთა დევნის ერთადერთი პერიოდი დაკავშირებულია [[1820]] წლის ბერძნულ აჯანყებასთან, როდესაც ანტიოქიის პატრიარქი სერაფიმე ძლივს გადაურჩა დასჯას. სხვადასხვა შეფასებით, XIX საუკუნის შუა წლებში მართლმადიდებელთა რიცხვი ანტიოქიის საპატრიარქოში 60–110 ათასს აღწევდა (სირიის მთელი მოსახლეობის 8–9%). XIX საუკუნის მეორე ნახევარში განადგურდა დამასკოს ქრისტიანული თემის მნიშვნელოვანი ნაწილი და დაინგრა ყველა ეკლესია. [[1899]] წლიდან ანტიოქიის პატრიარქებს ირჩევენ არა ბერძნებიდან, როგორც მანამდე, არამედ მართლმადიდებელი [[არაბები]]დან (როგორც ხდებოდა VIII–X სს.-სა და 1269–1517 წლებში). === ანტიოქიის ეკლესია XX საუკუნეში === [[ფაილი:Orthodox Easter in As-Suwayda.jpg|thumb|260px|სირიელი მართლმადიდებლები]] 1923 წლის [[ლოზანის ხელშეკრულება|ლოზანის ხელშეკრულებით]] ანტიოქიის მართლმადიდებელი ეკლესიის ტერიტორიები — [[კილიკია]], [[ურფა (პროვინცია)|ედესა]] და [[მარდინი (პროვინცია)|მარდინი]] — გადაეცა [[თურქეთი|თურქეთის რესპუბლიკას]]. მართლმადიდებელი მოსახლეობა [[საბერძნეთი|საბერძნეთთან]] შეთანხმების საფუძველზე აღნიშნული ტერიტორიებიდან გადაასახლეს, მიუხედავად მათი პროტესტისა და განცხადებებისა, რომ ისინი არაბები იყვნენ და არა [[ბერძნები]]. [[მეორე მსოფლიო ომი]]ს დაწყებამდე [[საფრანგეთი]]ს ხელისუფლებამ თურქეთს გადასცა ალექსანდრეტის რაიონი (დღევანდელი [[ჰათაი (პროვინცია)|ჰათაის პროვინცია]], სადაც ანტიოქია (დღევანდელი [[ანთაქია]]) მდებარეობს). ამ მოვლენამ, რომელსაც დღემდე არ ცნობს სირიის რესპუბლიკა, გააუარესა ადგილობრივი ქრისტიანული მოსახლეობის მდგომარეობა. 1972 წელს მიღებულ იქნა ანტიოქიის მართლმადიდებელი ეკლესიის ახალი წესდება. აქამდე ერთ-ერთ უღარიბეს ეკლესიას დღეს 22 ეპარქია და 400 ტაძარი აქვს, მათ შორის ამერიკაში, ევროპასა და ავსტრალიაში. ღვთისმსახურება მიმდინარეობს ბერძნულ და არაბულ ენებზე. იურისდიქცია: [[სირია]], [[ლიბანი]], [[ერაყი]], [[ქუვეითი]]. ასევე აქვს რიგი ეპარქიები [[ევროპა]]ში, ჩრდილოეთ და სამხრეთ ამერიკაში, [[ავსტრალია]]ში. ეკლესიის წინამძღვარია უნეტარესი [[იოანე X (ანტიოქიის პატრიარქი)|იოანე X]]. ანტიოქიის პატრიარქის სრული ტიტულია: ''უნეტარესი პატრიარქი, დიდი ანტიოქიისა, სირიისა, კილიკიისა, მესოპოტამიისა და მთელი აღმოსავლეთისა''. მისი რეზიდენცია [[დამასკო]]ში მდებარეობს. == ლიტერატურა == * {{cite book |last=Poujeau |first=Anna |year=2010 |chapter=Monasteries, Politics, and Social Memory: The Revival of the Greek Orthodox Church of Antioch in Syria during the Twentieth Century |editor-last=Hann |editor-first=Chris |editor2-last=Goltz |editor2-first=Hermann |title=Eastern Christians in Anthropological Perspective |location=Berkeley |publisher=University of California Press |pages=177–192}} * {{Cite book|last=Rompay|first=Lucas van|chapter=The East: Syria and Mesopotamia|title=The Oxford Handbook of Early Christian Studies|year=2008|location=Oxford|publisher=Oxford University Press|pages=365–386|isbn=978-0-19-927156-6}} * {{Cite journal|last=Roussos|first=Sotiris|title=Diplomacy and Communal Identity: Greece and the Greek Orthodox in Syria and Lebanon, 1919-1940|journal=Chronos: Revue d'Histoire de l'Université de Balamand|year=1998|volume=1|pages=33–65|url=https://www.researchgate.net/publication/328043075}} * {{Cite journal|last=Roussos|first=Sotiris|title=Diaspora Politics, Ethnicity and the Orthodox Church in the Near East|journal=Journal of Eastern Christian Studies|year=2009|volume=61|number=1–2|pages=137–148|doi=10.2143/JECS.61.1.2045833|url=https://www.researchgate.net/publication/240790646}} * {{Cite book|last=Roussos|first=Sotiris|chapter=Eastern Orthodox Christianity in the Middle East|title=Eastern Christianity in the Modern Middle East|year=2010|location=London-New York|publisher=Routledge|pages=107–119|isbn=978-1-135-19371-3|chapter-url=https://books.google.com/books?id=XzOMAgAAQBAJ&pg=PA107}} * {{Cite journal|last=Walbiner|first=Carsten|title=The Split of the Greek Orthodox Patriarchate of Antioch (1724) and the Emergence of a New Identity in Bilâd al-Shâm as Reflected by some Melkite Historians of the 18th and Early 20th Centuries|journal=Chronos: Revue d'Histoire de l'Université de Balamand|year=2003|volume=7|pages=9–36|url=https://www.academia.edu/4581887}} * {{Cite book|last=Winkler|first=Dietmar W.|chapter=Christianity in the Middle East: Some historical remarks and preliminary demographic figures|title=Syriac Christianity in the Middle East and India: Contributions and Challenges|year=2013|location=Piscataway, NJ|publisher=Gorgias Press|pages=107–125|doi=10.31826/9781463235864-011|isbn=978-1-4632-3586-4|chapter-url=https://doi.org/10.31826/9781463235864-011}} == იხილეთ აგრეთვე == * [[ავტოკეფალური მართლმადიდებელი ეკლესიები]] * [[ანტიოქიის პატრიარქები]] == რესურსები ინტერნეტში == * [http://www.antiochpat.org/ ანტიოქიის პატრიარქის ოფიციალური საიტი] * [http://www.antiochian.org.au/ ანტიოქიის საეპისკოპოსო ავსტრალიაში, ახალ ზელანდიასა და ოკეანეთში] * [http://www.antiochian.org/ ანტიოქიის საეპისკოპოსო ჩრდილოეთ ამერიკაში] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{მართლმადიდებლობა}} [[კატეგორია:ანტიოქიის მართლმადიდებელი ეკლესია|*]] [[კატეგორია:მართლმადიდებელი ეკლესიები]] 0v1queqt1sg7f4g7et9gpocrek9rl4e 5406420 5406419 2026-06-03T17:30:52Z Jaba1977 3604 [[Special:Contributions/~2026-33040-26|~2026-33040-26]]-ის რედაქტირებები გაუქმდა; აღდგა [[User:~2026-33017-19|~2026-33017-19]]-ის მიერ რედაქტირებული ვერსია 5406224 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მართლმადიდებელი ეკლესია | სახელი = ანტიოქიისა და მთელი აღმოსავლეთის რომაული მართლმადიდებლური პატრიარქატი | მშობლიური სახელი = {{lang-ar|بطريركية أنطاكية وسائر المشرق للروم الأرثوذكس}}<br />{{lang-el|Πατριαρχείο Αντιοχείας}} | ფაილი =Coat of arms of the Greek Orthodox Patriarchate of Antioch and All the East.svg | ზომა= 200 | წარწერა = ეკლესიის გერბი | დამაარსებელი = [[პეტრე მოციქული|პეტრე]] და [[პავლე მოციქული|პავლე მოციქულები]] | ავტოკეფალია = [[37]] წ. | დიპტიქი=3 | აღიარება= | წინამძღვარი= [[იოანე X (ანტიოქიის პატრიარქი)|იოანე X]] | რეზიდენცია= [[დამასკო]] | ტერიტორია={{დროშა|სირია}}<br />{{დროშა|ლიბანი}}<br />{{დროშა|ერაყი}}<br /> {{დროშა|თურქეთი}}<br />{{დროშა|ქუვეითი}} | ენა=[[ბერძნული ენა|ბერძნული]], [[არაბული ენა|არაბული]] | მრევლი=4.3 მილიონი<ref>[https://www.oikoumene.org/en/member-churches/greek-orthodox-patriarchate-of-antioch-and-all-the-east Greek Orthodox Patriarchate of Antioch and All the East] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190530145431/https://www.oikoumene.org/en/member-churches/greek-orthodox-patriarchate-of-antioch-and-all-the-east |date=May 30, 2019 }}</ref> | საიტი= https://www.antiochpatriarchate.org/ }} '''ანტიოქიის მართლმადიდებელი ეკლესია''' (ოფიციალური სახელწოდება '''''ანტიოქიისა და მთელი აღმოსავლეთის რომაული მართლმადიდებლური საპატრიარქო''''') — უძველესი [[ავტოკეფალია|ავტოკეფალური]] მართლმადიდებელი ეკლესია, უკავია მე–3 ადგილი მართლმადიდებელ ეკლესიათა [[დიფტიქი|დიფტიქში]]. დაარსებულია დაახლოებით [[37]] წელს ანტიოქიაში [[პეტრე მოციქული|პეტრე]] და [[პავლე მოციქული|პავლე მოციქულების]] მიერ. == ისტორია == ანტიოქიის ეკლესიის ფუძემდებლებად ითვლებიან [[წმინდა პეტრე|პეტრე]] და [[პავლე მოციქული|პავლე]] მოციქულები, რაზეც მიუთითებს არაერთი საეკლესიო მწერალი ([[ევსები კესარიელი]], [[ნეტარი იერონიმი|ნეტარი იერონიმე]], [[ლეო I|წმინდა ლეონ I დიდი]] და სხვ.). მალევე ეკლესია შევიდა ქრისტიანთა დევნის ეპოქაში, რომელიც გრძელდებოდა 324 წლამდე, სანამ იმპერატორი [[კონსტანტინე დიდი|კონსტანტინე დიდი]] ღიად არ შეუდგა ქრისტიანების მფარველობას. V–[[VI საუკუნე]]ების მიჯნაზე ანტიოქიის ეკლესია დასუსტებული იყო [[ნესტორიანელობა|ნესტორიანული]] (სპარსეთში) და [[მონოფიზიტობა|მონოფიზიტური]] (სომხეთში) არეულობებით. [[637]] წელს [[სირია]] [[არაბები]]ს მმართველობის ქვეშ მოექცა. [[მართლმადიდებლობა|მართლმადიდებელთა]] მდგომარეობა ძალიან გართულდა. გარდა იმისა, რომ არაბები მათ „ურწმუნოებს“ უწოდებდნენ, მათში ხედავდნენ [[ბიზანტიის იმპერია|ბიზანტიის]] მოკავშირეებს. [[ანტიოქიის პატრიარქები]] იძულებულნი იყვნენ, ეცხოვრათ დევნილობაში (კონსტანტინოპოლში). მხოლოდ [[742]] წელს ხალიფა [[ჰიშამი|ჰიშამმა]] ნება დართო, ანტიოქიის პატრიარქად აერჩიათ სირიელი ბერი სტეფანე, მისი ლოიალურობის გამო. პატრიარქების თანამშრომლობა მუსლიმურ ხელისუფლებასთან ზოგჯერ ყოველგვარ საზღვრებს სცილდებოდა. მაგალითად, პატრიარქი იობი თან ახლდა არაბებს [[ბიზანტია]]ში ლაშქრობისას ([[838]] წელი) და ურჩევდა ბიზანტიელებს, ჩაებარებინათ ციხესიმაგრეები არაბებისთვის. ბიზანტიის იმპერატორმა [[ნიკიფორე II ფოკა|ნიკიფორე II]]-მ (963–969 წწ.) მრავალ წარმატებას მიაღწია არაბებთან ბრძოლაში, მაგრამ ყოველ მის გამარჯვებას მოჰყვებოდა ქრისტიანთა დევნა [[პალესტინა]]სა და სირიაში. ამ დევნის მთავარი მსხვერპლი იყო ანტიოქიის პატრიარქი [[ქრისტეფორე (ანტიოქიის პატრიარქი)|ქრისტეფორე]], რომელიც მოკლეს [[967]] წელს. შემდეგი ერთი საუკუნის განმავლობაში გრძელდებოდა ე. წ. ბიზანტიური პერიოდი, რომელიც აღმავლობით აღინიშნებოდა. მაგრამ [[1084]] წლის ბოლოს მოულოდნელი დარტყმით [[სელჩუკთა სახელმწიფო|თურქ-სელჩუკები]] დაეუფლნენ ანტიოქიას, თუმცა ახლო აღმოსავლეთის ქრისტიანთა მდგომარეობა შესამჩნევად არ გაუარესებულა. [[1097]] წელს გამოჩნდნენ ჯვაროსნები, ხოლო [[1100]] წელს მათ ანტიოქიიდან განდევნეს პატრიარქი და მის ადგილზე ვალენსიელი [[პრელატი]] დანიშნეს. ანტიოქიის პატრიარქები იძულებულნი იყვნენ კვლავ [[ემიგრაცია]]ში წასულიყვნენ და კონსტანტინოპოლიდან ემართათ სამწყსო. ისინი ემიგრაციიდან [[1269]] წელს დაბრუნდნენ. ამ დროისათვის ჯვაროსნების მმართველობა უკვე უკანასკნელ დღეებს ითვლიდა. [[1291]] წელს ჯვაროსნებმა დაკარგეს თავიანთი უკანასკნელი სამფლობელო ახლო აღმოსავლეთში. თუმცა სირიისა და პალესტინის ქრისტიანობა, ჯვაროსნების 200-წლიანი ბატონობის შედეგად, თითქმის მთლიანად განადგურებული იყო. [[1342]] წელს საპატრიარქო კათედრა გადაიტანეს [[დამასკო]]ში, სადაც იგი დღემდე მდებარეობს. === ანტიოქიის ეკლესია XVI–XIX საუკუნეებში === [[ფაილი:St. George Greek Orthodox Cathedral, Beirut (2).jpg|thumb|260px|წმინდა გიორგის მართლმადიდებლური ტაძარი, ბეირუთი, ლიბანი]] 1517 წელს დამასკო [[ოსმალეთის იმპერია]]მ დაიპყრო და ანტიოქიის პატრიარქი აღმოჩნდა კონსტანტინოპოლის პატრიარქის ადმინისტრაციის ზედამხედველობის ქვეშ. თურქები ზოგჯერ აპატიმრებდნენ [[მიტროპილიტი|მიტროპოლიტებსა]] და პატრიარქებს, მაგრამ მართლმადიდებელთა მიზანმიმართული დევნა არ ხდებოდა. ახლო აღმოსავლეთში მართლმადიდებელთა დევნის ერთადერთი პერიოდი დაკავშირებულია [[1820]] წლის ბერძნულ აჯანყებასთან, როდესაც ანტიოქიის პატრიარქი სერაფიმე ძლივს გადაურჩა დასჯას. სხვადასხვა შეფასებით, XIX საუკუნის შუა წლებში მართლმადიდებელთა რიცხვი ანტიოქიის საპატრიარქოში 60–110 ათასს აღწევდა (სირიის მთელი მოსახლეობის 8–9%). XIX საუკუნის მეორე ნახევარში განადგურდა დამასკოს ქრისტიანული თემის მნიშვნელოვანი ნაწილი და დაინგრა ყველა ეკლესია. [[1899]] წლიდან ანტიოქიის პატრიარქებს ირჩევენ არა ბერძნებიდან, როგორც მანამდე, არამედ მართლმადიდებელი [[არაბები]]დან (როგორც ხდებოდა VIII–X სს.-სა და 1269–1517 წლებში). === ანტიოქიის ეკლესია XX საუკუნეში === [[ფაილი:Orthodox Easter in As-Suwayda.jpg|thumb|260px|სირიელი მართლმადიდებლები]] 1923 წლის [[ლოზანის ხელშეკრულება|ლოზანის ხელშეკრულებით]] ანტიოქიის მართლმადიდებელი ეკლესიის ტერიტორიები — [[კილიკია]], [[ურფა (პროვინცია)|ედესა]] და [[მარდინი (პროვინცია)|მარდინი]] — გადაეცა [[თურქეთი|თურქეთის რესპუბლიკას]]. მართლმადიდებელი მოსახლეობა [[საბერძნეთი|საბერძნეთთან]] შეთანხმების საფუძველზე აღნიშნული ტერიტორიებიდან გადაასახლეს, მიუხედავად მათი პროტესტისა და განცხადებებისა, რომ ისინი არაბები იყვნენ და არა [[ბერძნები]]. [[მეორე მსოფლიო ომი]]ს დაწყებამდე [[საფრანგეთი]]ს ხელისუფლებამ თურქეთს გადასცა ალექსანდრეტის რაიონი (დღევანდელი [[ჰათაი (პროვინცია)|ჰათაის პროვინცია]], სადაც ანტიოქია (დღევანდელი [[ანთაქია]]) მდებარეობს). ამ მოვლენამ, რომელსაც დღემდე არ ცნობს სირიის რესპუბლიკა, გააუარესა ადგილობრივი ქრისტიანული მოსახლეობის მდგომარეობა. 1972 წელს მიღებულ იქნა ანტიოქიის მართლმადიდებელი ეკლესიის ახალი წესდება. აქამდე ერთ-ერთ უღარიბეს ეკლესიას დღეს 22 ეპარქია და 400 ტაძარი აქვს, მათ შორის ამერიკაში, ევროპასა და ავსტრალიაში. ღვთისმსახურება მიმდინარეობს ბერძნულ და არაბულ ენებზე. იურისდიქცია: [[სირია]], [[ლიბანი]], [[ერაყი]], [[ქუვეითი]]. ასევე აქვს რიგი ეპარქიები [[ევროპა]]ში, ჩრდილოეთ და სამხრეთ ამერიკაში, [[ავსტრალია]]ში. ეკლესიის წინამძღვარია უნეტარესი [[იოანე X (ანტიოქიის პატრიარქი)|იოანე X]]. ანტიოქიის პატრიარქის სრული ტიტულია: ''უნეტარესი პატრიარქი, დიდი ანტიოქიისა, სირიისა, კილიკიისა, მესოპოტამიისა და მთელი აღმოსავლეთისა''. მისი რეზიდენცია [[დამასკო]]ში მდებარეობს. == იხილეთ აგრეთვე == * [[ავტოკეფალური მართლმადიდებელი ეკლესიები]] * [[ანტიოქიის პატრიარქები]] == რესურსები ინტერნეტში == * [http://www.antiochpat.org/ ანტიოქიის პატრიარქის ოფიციალური საიტი] * [http://www.antiochian.org.au/ ანტიოქიის საეპისკოპოსო ავსტრალიაში, ახალ ზელანდიასა და ოკეანეთში] * [http://www.antiochian.org/ ანტიოქიის საეპისკოპოსო ჩრდილოეთ ამერიკაში] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{მართლმადიდებლობა}} [[კატეგორია:ანტიოქიის მართლმადიდებელი ეკლესია|*]] [[კატეგორია:მართლმადიდებელი ეკლესიები]] 7mcqsyuwg15tygn3vomw8pzdyr112ec 5406421 5406420 2026-06-03T17:34:14Z ~2026-33040-26 183785 5406421 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მართლმადიდებელი ეკლესია | სახელი = ანტიოქიისა და მთელი აღმოსავლეთის რომაული მართლმადიდებლური პატრიარქატი | მშობლიური სახელი = {{lang-ar|بطريركية أنطاكية وسائر المشرق للروم الأرثوذكس}}<br />{{lang-el|Πατριαρχείο Αντιοχείας}} | ფაილი =Coat of arms of the Greek Orthodox Patriarchate of Antioch and All the East.svg | ზომა= 200 | წარწერა = ეკლესიის გერბი | დამაარსებელი = [[პეტრე მოციქული|პეტრე]] და [[პავლე მოციქული|პავლე მოციქულები]] | ავტოკეფალია = [[37]] წ. | დიპტიქი=3 | აღიარება= | წინამძღვარი= [[იოანე X (ანტიოქიის პატრიარქი)|იოანე X]] | რეზიდენცია= [[დამასკო]] | ტერიტორია={{დროშა|სირია}}<br />{{დროშა|ლიბანი}}<br />{{დროშა|ერაყი}}<br /> {{დროშა|თურქეთი}}<br />{{დროშა|ქუვეითი}} | ენა=[[ბერძნული ენა|ბერძნული]], [[არაბული ენა|არაბული]] | მრევლი=4.3 მილიონი<ref>[https://www.oikoumene.org/en/member-churches/greek-orthodox-patriarchate-of-antioch-and-all-the-east Greek Orthodox Patriarchate of Antioch and All the East] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190530145431/https://www.oikoumene.org/en/member-churches/greek-orthodox-patriarchate-of-antioch-and-all-the-east |date=May 30, 2019 }}</ref> | საიტი= https://www.antiochpatriarchate.org/ }} '''ანტიოქიის მართლმადიდებელი ეკლესია''' (ოფიციალური სახელწოდება '''''ანტიოქიისა და მთელი აღმოსავლეთის რომაული მართლმადიდებლური საპატრიარქო''''') — უძველესი [[ავტოკეფალია|ავტოკეფალური]] მართლმადიდებელი ეკლესია, უკავია მე–3 ადგილი მართლმადიდებელ ეკლესიათა [[დიფტიქი|დიფტიქში]]. დაარსებულია დაახლოებით [[37]] წელს ანტიოქიაში [[პეტრე მოციქული|პეტრე]] და [[პავლე მოციქული|პავლე მოციქულების]] მიერ. == ისტორია == ანტიოქიის ეკლესიის ფუძემდებლებად ითვლებიან [[წმინდა პეტრე|პეტრე]] და [[პავლე მოციქული|პავლე]] მოციქულები, რაზეც მიუთითებს არაერთი საეკლესიო მწერალი ([[ევსები კესარიელი]], [[ნეტარი იერონიმი|ნეტარი იერონიმე]], [[ლეო I|წმინდა ლეონ I დიდი]] და სხვ.). მალევე ეკლესია შევიდა ქრისტიანთა დევნის ეპოქაში, რომელიც გრძელდებოდა 324 წლამდე, სანამ იმპერატორი [[კონსტანტინე დიდი|კონსტანტინე დიდი]] ღიად არ შეუდგა ქრისტიანების მფარველობას. V–[[VI საუკუნე]]ების მიჯნაზე ანტიოქიის ეკლესია დასუსტებული იყო [[ნესტორიანელობა|ნესტორიანული]] (სპარსეთში) და [[მონოფიზიტობა|მონოფიზიტური]] (სომხეთში) არეულობებით. [[637]] წელს [[სირია]] [[არაბები]]ს მმართველობის ქვეშ მოექცა. [[მართლმადიდებლობა|მართლმადიდებელთა]] მდგომარეობა ძალიან გართულდა. გარდა იმისა, რომ არაბები მათ „ურწმუნოებს“ უწოდებდნენ, მათში ხედავდნენ [[ბიზანტიის იმპერია|ბიზანტიის]] მოკავშირეებს. [[ანტიოქიის პატრიარქები]] იძულებულნი იყვნენ, ეცხოვრათ დევნილობაში (კონსტანტინოპოლში). მხოლოდ [[742]] წელს ხალიფა [[ჰიშამი|ჰიშამმა]] ნება დართო, ანტიოქიის პატრიარქად აერჩიათ სირიელი ბერი სტეფანე, მისი ლოიალურობის გამო. პატრიარქების თანამშრომლობა მუსლიმურ ხელისუფლებასთან ზოგჯერ ყოველგვარ საზღვრებს სცილდებოდა. მაგალითად, პატრიარქი იობი თან ახლდა არაბებს [[ბიზანტია]]ში ლაშქრობისას ([[838]] წელი) და ურჩევდა ბიზანტიელებს, ჩაებარებინათ ციხესიმაგრეები არაბებისთვის. ბიზანტიის იმპერატორმა [[ნიკიფორე II ფოკა|ნიკიფორე II]]-მ (963–969 წწ.) მრავალ წარმატებას მიაღწია არაბებთან ბრძოლაში, მაგრამ ყოველ მის გამარჯვებას მოჰყვებოდა ქრისტიანთა დევნა [[პალესტინა]]სა და სირიაში. ამ დევნის მთავარი მსხვერპლი იყო ანტიოქიის პატრიარქი [[ქრისტეფორე (ანტიოქიის პატრიარქი)|ქრისტეფორე]], რომელიც მოკლეს [[967]] წელს. შემდეგი ერთი საუკუნის განმავლობაში გრძელდებოდა ე. წ. ბიზანტიური პერიოდი, რომელიც აღმავლობით აღინიშნებოდა. მაგრამ [[1084]] წლის ბოლოს მოულოდნელი დარტყმით [[სელჩუკთა სახელმწიფო|თურქ-სელჩუკები]] დაეუფლნენ ანტიოქიას, თუმცა ახლო აღმოსავლეთის ქრისტიანთა მდგომარეობა შესამჩნევად არ გაუარესებულა. [[1097]] წელს გამოჩნდნენ ჯვაროსნები, ხოლო [[1100]] წელს მათ ანტიოქიიდან განდევნეს პატრიარქი და მის ადგილზე ვალენსიელი [[პრელატი]] დანიშნეს. ანტიოქიის პატრიარქები იძულებულნი იყვნენ კვლავ [[ემიგრაცია]]ში წასულიყვნენ და კონსტანტინოპოლიდან ემართათ სამწყსო. ისინი ემიგრაციიდან [[1269]] წელს დაბრუნდნენ. ამ დროისათვის ჯვაროსნების მმართველობა უკვე უკანასკნელ დღეებს ითვლიდა. [[1291]] წელს ჯვაროსნებმა დაკარგეს თავიანთი უკანასკნელი სამფლობელო ახლო აღმოსავლეთში. თუმცა სირიისა და პალესტინის ქრისტიანობა, ჯვაროსნების 200-წლიანი ბატონობის შედეგად, თითქმის მთლიანად განადგურებული იყო. [[1342]] წელს საპატრიარქო კათედრა გადაიტანეს [[დამასკო]]ში, სადაც იგი დღემდე მდებარეობს. === ანტიოქიის ეკლესია XVI–XIX საუკუნეებში === [[ფაილი:St. George Greek Orthodox Cathedral, Beirut (2).jpg|thumb|260px|წმინდა გიორგის მართლმადიდებლური ტაძარი, ბეირუთი, ლიბანი]] 1517 წელს დამასკო [[ოსმალეთის იმპერია]]მ დაიპყრო და ანტიოქიის პატრიარქი აღმოჩნდა კონსტანტინოპოლის პატრიარქის ადმინისტრაციის ზედამხედველობის ქვეშ. თურქები ზოგჯერ აპატიმრებდნენ [[მიტროპილიტი|მიტროპოლიტებსა]] და პატრიარქებს, მაგრამ მართლმადიდებელთა მიზანმიმართული დევნა არ ხდებოდა. ახლო აღმოსავლეთში მართლმადიდებელთა დევნის ერთადერთი პერიოდი დაკავშირებულია [[1820]] წლის ბერძნულ აჯანყებასთან, როდესაც ანტიოქიის პატრიარქი სერაფიმე ძლივს გადაურჩა დასჯას. სხვადასხვა შეფასებით, XIX საუკუნის შუა წლებში მართლმადიდებელთა რიცხვი ანტიოქიის საპატრიარქოში 60–110 ათასს აღწევდა (სირიის მთელი მოსახლეობის 8–9%). XIX საუკუნის მეორე ნახევარში განადგურდა დამასკოს ქრისტიანული თემის მნიშვნელოვანი ნაწილი და დაინგრა ყველა ეკლესია. [[1899]] წლიდან ანტიოქიის პატრიარქებს ირჩევენ არა ბერძნებიდან, როგორც მანამდე, არამედ მართლმადიდებელი [[არაბები]]დან (როგორც ხდებოდა VIII–X სს.-სა და 1269–1517 წლებში). === ანტიოქიის ეკლესია XX საუკუნეში === [[ფაილი:Orthodox Easter in As-Suwayda.jpg|thumb|260px|სირიელი მართლმადიდებლები]] 1923 წლის [[ლოზანის ხელშეკრულება|ლოზანის ხელშეკრულებით]] ანტიოქიის მართლმადიდებელი ეკლესიის ტერიტორიები — [[კილიკია]], [[ურფა (პროვინცია)|ედესა]] და [[მარდინი (პროვინცია)|მარდინი]] — გადაეცა [[თურქეთი|თურქეთის რესპუბლიკას]]. მართლმადიდებელი მოსახლეობა [[საბერძნეთი|საბერძნეთთან]] შეთანხმების საფუძველზე აღნიშნული ტერიტორიებიდან გადაასახლეს, მიუხედავად მათი პროტესტისა და განცხადებებისა, რომ ისინი არაბები იყვნენ და არა [[ბერძნები]]. [[მეორე მსოფლიო ომი]]ს დაწყებამდე [[საფრანგეთი]]ს ხელისუფლებამ თურქეთს გადასცა ალექსანდრეტის რაიონი (დღევანდელი [[ჰათაი (პროვინცია)|ჰათაის პროვინცია]], სადაც ანტიოქია (დღევანდელი [[ანთაქია]]) მდებარეობს). ამ მოვლენამ, რომელსაც დღემდე არ ცნობს სირიის რესპუბლიკა, გააუარესა ადგილობრივი ქრისტიანული მოსახლეობის მდგომარეობა. 1972 წელს მიღებულ იქნა ანტიოქიის მართლმადიდებელი ეკლესიის ახალი წესდება. აქამდე ერთ-ერთ უღარიბეს ეკლესიას დღეს 22 ეპარქია და 400 ტაძარი აქვს, მათ შორის ამერიკაში, ევროპასა და ავსტრალიაში. ღვთისმსახურება მიმდინარეობს ბერძნულ და არაბულ ენებზე. იურისდიქცია: [[სირია]], [[ლიბანი]], [[ერაყი]], [[ქუვეითი]]. ასევე აქვს რიგი ეპარქიები [[ევროპა]]ში, ჩრდილოეთ და სამხრეთ ამერიკაში, [[ავსტრალია]]ში. ეკლესიის წინამძღვარია უნეტარესი [[იოანე X (ანტიოქიის პატრიარქი)|იოანე X]]. ანტიოქიის პატრიარქის სრული ტიტულია: ''უნეტარესი პატრიარქი, დიდი ანტიოქიისა, სირიისა, კილიკიისა, მესოპოტამიისა და მთელი აღმოსავლეთისა''. მისი რეზიდენცია [[დამასკო]]ში მდებარეობს. == იხილეთ აგრეთვე == * [[ავტოკეფალური მართლმადიდებელი ეკლესიები]] * [[ანტიოქიის პატრიარქები]] == რესურსები ინტერნეტში == * [https://www.antiochpatriarchate.org/ ანტიოქიის საპატრიარქოს ოფიციალური საიტი] * [http://www.antiochian.org.au/ ანტიოქიის საეპისკოპოსო ავსტრალიაში, ახალ ზელანდიასა და ოკეანეთში] * [http://www.antiochian.org/ ანტიოქიის საეპისკოპოსო ჩრდილოეთ ამერიკაში] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{მართლმადიდებლობა}} [[კატეგორია:ანტიოქიის მართლმადიდებელი ეკლესია|*]] [[კატეგორია:მართლმადიდებელი ეკლესიები]] cse8ve1xvfwnzkyz3bpcac0cp6jj43j 5406429 5406421 2026-06-03T17:41:12Z ~2026-33040-26 183785 სახელის სწორი ფორმაა იერონიმე 5406429 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მართლმადიდებელი ეკლესია | სახელი = ანტიოქიისა და მთელი აღმოსავლეთის რომაული მართლმადიდებლური პატრიარქატი | მშობლიური სახელი = {{lang-ar|بطريركية أنطاكية وسائر المشرق للروم الأرثوذكس}}<br />{{lang-el|Πατριαρχείο Αντιοχείας}} | ფაილი =Coat of arms of the Greek Orthodox Patriarchate of Antioch and All the East.svg | ზომა= 200 | წარწერა = ეკლესიის გერბი | დამაარსებელი = [[პეტრე მოციქული|პეტრე]] და [[პავლე მოციქული|პავლე მოციქულები]] | ავტოკეფალია = [[37]] წ. | დიპტიქი=3 | აღიარება= | წინამძღვარი= [[იოანე X (ანტიოქიის პატრიარქი)|იოანე X]] | რეზიდენცია= [[დამასკო]] | ტერიტორია={{დროშა|სირია}}<br />{{დროშა|ლიბანი}}<br />{{დროშა|ერაყი}}<br /> {{დროშა|თურქეთი}}<br />{{დროშა|ქუვეითი}} | ენა=[[ბერძნული ენა|ბერძნული]], [[არაბული ენა|არაბული]] | მრევლი=4.3 მილიონი<ref>[https://www.oikoumene.org/en/member-churches/greek-orthodox-patriarchate-of-antioch-and-all-the-east Greek Orthodox Patriarchate of Antioch and All the East] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190530145431/https://www.oikoumene.org/en/member-churches/greek-orthodox-patriarchate-of-antioch-and-all-the-east |date=May 30, 2019 }}</ref> | საიტი= https://www.antiochpatriarchate.org/ }} '''ანტიოქიის მართლმადიდებელი ეკლესია''' (ოფიციალური სახელწოდება '''''ანტიოქიისა და მთელი აღმოსავლეთის რომაული მართლმადიდებლური საპატრიარქო''''') — უძველესი [[ავტოკეფალია|ავტოკეფალური]] მართლმადიდებელი ეკლესია, უკავია მე–3 ადგილი მართლმადიდებელ ეკლესიათა [[დიფტიქი|დიფტიქში]]. დაარსებულია დაახლოებით [[37]] წელს ანტიოქიაში [[პეტრე მოციქული|პეტრე]] და [[პავლე მოციქული|პავლე მოციქულების]] მიერ. == ისტორია == ანტიოქიის ეკლესიის ფუძემდებლებად ითვლებიან [[წმინდა პეტრე|პეტრე]] და [[პავლე მოციქული|პავლე]] მოციქულები, რაზეც მიუთითებს არაერთი საეკლესიო მწერალი ([[ევსები კესარიელი]], [[ნეტარი იერონიმე]], [[ლეო I|წმინდა ლეონ I დიდი]] და სხვ.). მალევე ეკლესია შევიდა ქრისტიანთა დევნის ეპოქაში, რომელიც გრძელდებოდა 324 წლამდე, სანამ იმპერატორი [[კონსტანტინე დიდი|კონსტანტინე დიდი]] ღიად არ შეუდგა ქრისტიანების მფარველობას. V–[[VI საუკუნე]]ების მიჯნაზე ანტიოქიის ეკლესია დასუსტებული იყო [[ნესტორიანელობა|ნესტორიანული]] (სპარსეთში) და [[მონოფიზიტობა|მონოფიზიტური]] (სომხეთში) არეულობებით. [[637]] წელს [[სირია]] [[არაბები]]ს მმართველობის ქვეშ მოექცა. [[მართლმადიდებლობა|მართლმადიდებელთა]] მდგომარეობა ძალიან გართულდა. გარდა იმისა, რომ არაბები მათ „ურწმუნოებს“ უწოდებდნენ, მათში ხედავდნენ [[ბიზანტიის იმპერია|ბიზანტიის]] მოკავშირეებს. [[ანტიოქიის პატრიარქები]] იძულებულნი იყვნენ, ეცხოვრათ დევნილობაში (კონსტანტინოპოლში). მხოლოდ [[742]] წელს ხალიფა [[ჰიშამი|ჰიშამმა]] ნება დართო, ანტიოქიის პატრიარქად აერჩიათ სირიელი ბერი სტეფანე, მისი ლოიალურობის გამო. პატრიარქების თანამშრომლობა მუსლიმურ ხელისუფლებასთან ზოგჯერ ყოველგვარ საზღვრებს სცილდებოდა. მაგალითად, პატრიარქი იობი თან ახლდა არაბებს [[ბიზანტია]]ში ლაშქრობისას ([[838]] წელი) და ურჩევდა ბიზანტიელებს, ჩაებარებინათ ციხესიმაგრეები არაბებისთვის. ბიზანტიის იმპერატორმა [[ნიკიფორე II ფოკა|ნიკიფორე II]]-მ (963–969 წწ.) მრავალ წარმატებას მიაღწია არაბებთან ბრძოლაში, მაგრამ ყოველ მის გამარჯვებას მოჰყვებოდა ქრისტიანთა დევნა [[პალესტინა]]სა და სირიაში. ამ დევნის მთავარი მსხვერპლი იყო ანტიოქიის პატრიარქი [[ქრისტეფორე (ანტიოქიის პატრიარქი)|ქრისტეფორე]], რომელიც მოკლეს [[967]] წელს. შემდეგი ერთი საუკუნის განმავლობაში გრძელდებოდა ე. წ. ბიზანტიური პერიოდი, რომელიც აღმავლობით აღინიშნებოდა. მაგრამ [[1084]] წლის ბოლოს მოულოდნელი დარტყმით [[სელჩუკთა სახელმწიფო|თურქ-სელჩუკები]] დაეუფლნენ ანტიოქიას, თუმცა ახლო აღმოსავლეთის ქრისტიანთა მდგომარეობა შესამჩნევად არ გაუარესებულა. [[1097]] წელს გამოჩნდნენ ჯვაროსნები, ხოლო [[1100]] წელს მათ ანტიოქიიდან განდევნეს პატრიარქი და მის ადგილზე ვალენსიელი [[პრელატი]] დანიშნეს. ანტიოქიის პატრიარქები იძულებულნი იყვნენ კვლავ [[ემიგრაცია]]ში წასულიყვნენ და კონსტანტინოპოლიდან ემართათ სამწყსო. ისინი ემიგრაციიდან [[1269]] წელს დაბრუნდნენ. ამ დროისათვის ჯვაროსნების მმართველობა უკვე უკანასკნელ დღეებს ითვლიდა. [[1291]] წელს ჯვაროსნებმა დაკარგეს თავიანთი უკანასკნელი სამფლობელო ახლო აღმოსავლეთში. თუმცა სირიისა და პალესტინის ქრისტიანობა, ჯვაროსნების 200-წლიანი ბატონობის შედეგად, თითქმის მთლიანად განადგურებული იყო. [[1342]] წელს საპატრიარქო კათედრა გადაიტანეს [[დამასკო]]ში, სადაც იგი დღემდე მდებარეობს. === ანტიოქიის ეკლესია XVI–XIX საუკუნეებში === [[ფაილი:St. George Greek Orthodox Cathedral, Beirut (2).jpg|thumb|260px|წმინდა გიორგის მართლმადიდებლური ტაძარი, ბეირუთი, ლიბანი]] 1517 წელს დამასკო [[ოსმალეთის იმპერია]]მ დაიპყრო და ანტიოქიის პატრიარქი აღმოჩნდა კონსტანტინოპოლის პატრიარქის ადმინისტრაციის ზედამხედველობის ქვეშ. თურქები ზოგჯერ აპატიმრებდნენ [[მიტროპილიტი|მიტროპოლიტებსა]] და პატრიარქებს, მაგრამ მართლმადიდებელთა მიზანმიმართული დევნა არ ხდებოდა. ახლო აღმოსავლეთში მართლმადიდებელთა დევნის ერთადერთი პერიოდი დაკავშირებულია [[1820]] წლის ბერძნულ აჯანყებასთან, როდესაც ანტიოქიის პატრიარქი სერაფიმე ძლივს გადაურჩა დასჯას. სხვადასხვა შეფასებით, XIX საუკუნის შუა წლებში მართლმადიდებელთა რიცხვი ანტიოქიის საპატრიარქოში 60–110 ათასს აღწევდა (სირიის მთელი მოსახლეობის 8–9%). XIX საუკუნის მეორე ნახევარში განადგურდა დამასკოს ქრისტიანული თემის მნიშვნელოვანი ნაწილი და დაინგრა ყველა ეკლესია. [[1899]] წლიდან ანტიოქიის პატრიარქებს ირჩევენ არა ბერძნებიდან, როგორც მანამდე, არამედ მართლმადიდებელი [[არაბები]]დან (როგორც ხდებოდა VIII–X სს.-სა და 1269–1517 წლებში). === ანტიოქიის ეკლესია XX საუკუნეში === [[ფაილი:Orthodox Easter in As-Suwayda.jpg|thumb|260px|სირიელი მართლმადიდებლები]] 1923 წლის [[ლოზანის ხელშეკრულება|ლოზანის ხელშეკრულებით]] ანტიოქიის მართლმადიდებელი ეკლესიის ტერიტორიები — [[კილიკია]], [[ურფა (პროვინცია)|ედესა]] და [[მარდინი (პროვინცია)|მარდინი]] — გადაეცა [[თურქეთი|თურქეთის რესპუბლიკას]]. მართლმადიდებელი მოსახლეობა [[საბერძნეთი|საბერძნეთთან]] შეთანხმების საფუძველზე აღნიშნული ტერიტორიებიდან გადაასახლეს, მიუხედავად მათი პროტესტისა და განცხადებებისა, რომ ისინი არაბები იყვნენ და არა [[ბერძნები]]. [[მეორე მსოფლიო ომი]]ს დაწყებამდე [[საფრანგეთი]]ს ხელისუფლებამ თურქეთს გადასცა ალექსანდრეტის რაიონი (დღევანდელი [[ჰათაი (პროვინცია)|ჰათაის პროვინცია]], სადაც ანტიოქია (დღევანდელი [[ანთაქია]]) მდებარეობს). ამ მოვლენამ, რომელსაც დღემდე არ ცნობს სირიის რესპუბლიკა, გააუარესა ადგილობრივი ქრისტიანული მოსახლეობის მდგომარეობა. 1972 წელს მიღებულ იქნა ანტიოქიის მართლმადიდებელი ეკლესიის ახალი წესდება. აქამდე ერთ-ერთ უღარიბეს ეკლესიას დღეს 22 ეპარქია და 400 ტაძარი აქვს, მათ შორის ამერიკაში, ევროპასა და ავსტრალიაში. ღვთისმსახურება მიმდინარეობს ბერძნულ და არაბულ ენებზე. იურისდიქცია: [[სირია]], [[ლიბანი]], [[ერაყი]], [[ქუვეითი]]. ასევე აქვს რიგი ეპარქიები [[ევროპა]]ში, ჩრდილოეთ და სამხრეთ ამერიკაში, [[ავსტრალია]]ში. ეკლესიის წინამძღვარია უნეტარესი [[იოანე X (ანტიოქიის პატრიარქი)|იოანე X]]. ანტიოქიის პატრიარქის სრული ტიტულია: ''უნეტარესი პატრიარქი, დიდი ანტიოქიისა, სირიისა, კილიკიისა, მესოპოტამიისა და მთელი აღმოსავლეთისა''. მისი რეზიდენცია [[დამასკო]]ში მდებარეობს. == იხილეთ აგრეთვე == * [[ავტოკეფალური მართლმადიდებელი ეკლესიები]] * [[ანტიოქიის პატრიარქები]] == რესურსები ინტერნეტში == * [https://www.antiochpatriarchate.org/ ანტიოქიის საპატრიარქოს ოფიციალური საიტი] * [http://www.antiochian.org.au/ ანტიოქიის საეპისკოპოსო ავსტრალიაში, ახალ ზელანდიასა და ოკეანეთში] * [http://www.antiochian.org/ ანტიოქიის საეპისკოპოსო ჩრდილოეთ ამერიკაში] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{მართლმადიდებლობა}} [[კატეგორია:ანტიოქიის მართლმადიდებელი ეკლესია|*]] [[კატეგორია:მართლმადიდებელი ეკლესიები]] dpjhle599lc31xqqxhhjzozw8zl20w8 5406683 5406429 2026-06-04T08:05:07Z ~2026-33123-07 183804 5406683 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მართლმადიდებელი ეკლესია | სახელი = ანტიოქიისა და მთელი აღმოსავლეთის რომაული მართლმადიდებლური პატრიარქატი | მშობლიური სახელი = {{lang-ar|بطريركية أنطاكية وسائر المشرق للروم الأرثوذكس}}<br />{{lang-el|Πατριαρχείο Αντιοχείας}} | ფაილი =Coat of arms of the Greek Orthodox Patriarchate of Antioch and All the East.svg | ზომა= 200 | წარწერა = ეკლესიის გერბი | დამაარსებელი = [[პეტრე მოციქული|პეტრე]] და [[პავლე მოციქული|პავლე მოციქულები]] | ავტოკეფალია = [[37]] წ. | დიპტიქი=3 | აღიარება= | წინამძღვარი= [[იოანე X (ანტიოქიის პატრიარქი)|იოანე X]] | რეზიდენცია= [[დამასკო]] | ტერიტორია={{დროშა|სირია}}<br />{{დროშა|ლიბანი}}<br />{{დროშა|ერაყი}}<br /> {{დროშა|თურქეთი}}<br />{{დროშა|ქუვეითი}} | ენა=[[ბერძნული ენა|ბერძნული]], [[არაბული ენა|არაბული]] | მრევლი=4.3 მილიონი<ref>[https://www.oikoumene.org/en/member-churches/greek-orthodox-patriarchate-of-antioch-and-all-the-east Greek Orthodox Patriarchate of Antioch and All the East] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190530145431/https://www.oikoumene.org/en/member-churches/greek-orthodox-patriarchate-of-antioch-and-all-the-east |date=May 30, 2019 }}</ref> | საიტი= https://www.antiochpatriarchate.org/ }} '''ანტიოქიის მართლმადიდებელი ეკლესია''' (ოფიციალური სახელწოდება '''''ანტიოქიისა და მთელი აღმოსავლეთის რომაული მართლმადიდებლური საპატრიარქო''''') — უძველესი [[ავტოკეფალია|ავტოკეფალური]] მართლმადიდებელი ეკლესია, უკავია მე–3 ადგილი მართლმადიდებელ ეკლესიათა [[დიფტიქი|დიფტიქში]]. დაარსებულია დაახლოებით [[37]] წელს ანტიოქიაში [[პეტრე მოციქული|პეტრე]] და [[პავლე მოციქული|პავლე მოციქულების]] მიერ. == ისტორია == ანტიოქიის ეკლესიის ფუძემდებლებად ითვლებიან [[წმინდა პეტრე|პეტრე]] და [[პავლე მოციქული|პავლე]] მოციქულები, რაზეც მიუთითებს არაერთი საეკლესიო მწერალი ([[ევსები კესარიელი]], [[ნეტარი იერონიმე]], [[ლეო I|წმინდა ლეონ I დიდი]] და სხვ.). მალევე ეკლესია შევიდა ქრისტიანთა დევნის ეპოქაში, რომელიც გრძელდებოდა 324 წლამდე, სანამ იმპერატორი [[კონსტანტინე დიდი|კონსტანტინე დიდი]] ღიად არ შეუდგა ქრისტიანების მფარველობას. V–[[VI საუკუნე]]ების მიჯნაზე ანტიოქიის ეკლესია დასუსტებული იყო [[ნესტორიანელობა|ნესტორიანული]] (სპარსეთში) და [[მონოფიზიტობა|მონოფიზიტური]] (სომხეთში) არეულობებით. [[637]] წელს [[სირია]] [[არაბები]]ს მმართველობის ქვეშ მოექცა. [[მართლმადიდებლობა|მართლმადიდებელთა]] მდგომარეობა ძალიან გართულდა. გარდა იმისა, რომ არაბები მათ „ურწმუნოებს“ უწოდებდნენ, მათში ხედავდნენ [[ბიზანტიის იმპერია|ბიზანტიის]] მოკავშირეებს. [[ანტიოქიის პატრიარქები]] იძულებულნი იყვნენ, ეცხოვრათ დევნილობაში (კონსტანტინოპოლში). მხოლოდ [[742]] წელს ხალიფა [[ჰიშამი|ჰიშამმა]] ნება დართო, ანტიოქიის პატრიარქად აერჩიათ სირიელი ბერი სტეფანე, მისი ლოიალურობის გამო. პატრიარქების თანამშრომლობა მუსლიმურ ხელისუფლებასთან ზოგჯერ ყოველგვარ საზღვრებს სცილდებოდა. მაგალითად, პატრიარქი იობი თან ახლდა არაბებს [[ბიზანტია]]ში ლაშქრობისას ([[838]] წელი) და ურჩევდა ბიზანტიელებს, ჩაებარებინათ ციხესიმაგრეები არაბებისთვის. ბიზანტიის იმპერატორმა [[ნიკიფორე II ფოკა|ნიკიფორე II]]-მ (963–969 წწ.) მრავალ წარმატებას მიაღწია არაბებთან ბრძოლაში, მაგრამ ყოველ მის გამარჯვებას მოჰყვებოდა ქრისტიანთა დევნა [[პალესტინა]]სა და სირიაში. ამ დევნის მთავარი მსხვერპლი იყო ანტიოქიის პატრიარქი [[ქრისტეფორე (ანტიოქიის პატრიარქი)|ქრისტეფორე]], რომელიც მოკლეს [[967]] წელს. შემდეგი ერთი საუკუნის განმავლობაში გრძელდებოდა ე. წ. ბიზანტიური პერიოდი, რომელიც აღმავლობით აღინიშნებოდა. მაგრამ [[1084]] წლის ბოლოს მოულოდნელი დარტყმით [[სელჩუკთა სახელმწიფო|თურქ-სელჩუკები]] დაეუფლნენ ანტიოქიას, თუმცა ახლო აღმოსავლეთის ქრისტიანთა მდგომარეობა შესამჩნევად არ გაუარესებულა. [[1097]] წელს გამოჩნდნენ ჯვაროსნები, ხოლო [[1100]] წელს მათ ანტიოქიიდან განდევნეს პატრიარქი და მის ადგილზე ვალენსიელი [[პრელატი]] დანიშნეს. ანტიოქიის პატრიარქები იძულებულნი იყვნენ კვლავ [[ემიგრაცია]]ში წასულიყვნენ და კონსტანტინოპოლიდან ემართათ სამწყსო. ისინი ემიგრაციიდან [[1269]] წელს დაბრუნდნენ. ამ დროისათვის ჯვაროსნების მმართველობა უკვე უკანასკნელ დღეებს ითვლიდა. [[1291]] წელს ჯვაროსნებმა დაკარგეს თავიანთი უკანასკნელი სამფლობელო ახლო აღმოსავლეთში. თუმცა სირიისა და პალესტინის ქრისტიანობა, ჯვაროსნების 200-წლიანი ბატონობის შედეგად, თითქმის მთლიანად განადგურებული იყო. [[1342]] წელს საპატრიარქო კათედრა გადაიტანეს [[დამასკო]]ში, სადაც იგი დღემდე მდებარეობს. === ანტიოქიის ეკლესია XVI–XIX საუკუნეებში === [[ფაილი:St. George Greek Orthodox Cathedral, Beirut (2).jpg|thumb|260px|წმინდა გიორგის მართლმადიდებლური ტაძარი, ბეირუთი, ლიბანი]] 1517 წელს დამასკო [[ოსმალეთის იმპერია]]მ დაიპყრო და ანტიოქიის პატრიარქი აღმოჩნდა კონსტანტინოპოლის პატრიარქის ადმინისტრაციის ზედამხედველობის ქვეშ. თურქები ზოგჯერ აპატიმრებდნენ [[მიტროპოლიტი|მიტროპოლიტებსა]] და პატრიარქებს, მაგრამ მართლმადიდებელთა მიზანმიმართული დევნა არ ხდებოდა. ახლო აღმოსავლეთში მართლმადიდებელთა დევნის ერთადერთი პერიოდი დაკავშირებულია [[1820]] წლის ბერძნულ აჯანყებასთან, როდესაც ანტიოქიის პატრიარქი სერაფიმე ძლივს გადაურჩა დასჯას. სხვადასხვა შეფასებით, XIX საუკუნის შუა წლებში მართლმადიდებელთა რიცხვი ანტიოქიის საპატრიარქოში 60–110 ათასს აღწევდა (სირიის მთელი მოსახლეობის 8–9%). XIX საუკუნის მეორე ნახევარში განადგურდა დამასკოს ქრისტიანული თემის მნიშვნელოვანი ნაწილი და დაინგრა ყველა ეკლესია. [[1899]] წლიდან ანტიოქიის პატრიარქებს ირჩევენ არა ბერძნებიდან, როგორც მანამდე, არამედ მართლმადიდებელი [[არაბები]]დან (როგორც ხდებოდა VIII–X სს.-სა და 1269–1517 წლებში). === ანტიოქიის ეკლესია XX საუკუნეში === [[ფაილი:Orthodox Easter in As-Suwayda.jpg|thumb|260px|სირიელი მართლმადიდებლები]] 1923 წლის [[ლოზანის ხელშეკრულება|ლოზანის ხელშეკრულებით]] ანტიოქიის მართლმადიდებელი ეკლესიის ტერიტორიები — [[კილიკია]], [[ურფა (პროვინცია)|ედესა]] და [[მარდინი (პროვინცია)|მარდინი]] — გადაეცა [[თურქეთი|თურქეთის რესპუბლიკას]]. მართლმადიდებელი მოსახლეობა [[საბერძნეთი|საბერძნეთთან]] შეთანხმების საფუძველზე აღნიშნული ტერიტორიებიდან გადაასახლეს, მიუხედავად მათი პროტესტისა და განცხადებებისა, რომ ისინი არაბები იყვნენ და არა [[ბერძნები]]. [[მეორე მსოფლიო ომი]]ს დაწყებამდე [[საფრანგეთი]]ს ხელისუფლებამ თურქეთს გადასცა ალექსანდრეტის რაიონი (დღევანდელი [[ჰათაი (პროვინცია)|ჰათაის პროვინცია]], სადაც ანტიოქია (დღევანდელი [[ანთაქია]]) მდებარეობს). ამ მოვლენამ, რომელსაც დღემდე არ ცნობს სირიის რესპუბლიკა, გააუარესა ადგილობრივი ქრისტიანული მოსახლეობის მდგომარეობა. 1972 წელს მიღებულ იქნა ანტიოქიის მართლმადიდებელი ეკლესიის ახალი წესდება. აქამდე ერთ-ერთ უღარიბეს ეკლესიას დღეს 22 ეპარქია და 400 ტაძარი აქვს, მათ შორის ამერიკაში, ევროპასა და ავსტრალიაში. ღვთისმსახურება მიმდინარეობს ბერძნულ და არაბულ ენებზე. იურისდიქცია: [[სირია]], [[ლიბანი]], [[ერაყი]], [[ქუვეითი]]. ასევე აქვს რიგი ეპარქიები [[ევროპა]]ში, ჩრდილოეთ და სამხრეთ ამერიკაში, [[ავსტრალია]]ში. ეკლესიის წინამძღვარია უნეტარესი [[იოანე X (ანტიოქიის პატრიარქი)|იოანე X]]. ანტიოქიის პატრიარქის სრული ტიტულია: ''უნეტარესი პატრიარქი, დიდი ანტიოქიისა, სირიისა, კილიკიისა, მესოპოტამიისა და მთელი აღმოსავლეთისა''. მისი რეზიდენცია [[დამასკო]]ში მდებარეობს. == იხილეთ აგრეთვე == * [[ავტოკეფალური მართლმადიდებელი ეკლესიები]] * [[ანტიოქიის პატრიარქები]] == რესურსები ინტერნეტში == * [https://www.antiochpatriarchate.org/ ანტიოქიის საპატრიარქოს ოფიციალური საიტი] * [http://www.antiochian.org.au/ ანტიოქიის საეპისკოპოსო ავსტრალიაში, ახალ ზელანდიასა და ოკეანეთში] * [http://www.antiochian.org/ ანტიოქიის საეპისკოპოსო ჩრდილოეთ ამერიკაში] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{მართლმადიდებლობა}} [[კატეგორია:ანტიოქიის მართლმადიდებელი ეკლესია|*]] [[კატეგორია:მართლმადიდებელი ეკლესიები]] 2qnhcc8lf59fb0pojhlrceytl8kba5y 0 92562 5406654 4812469 2026-06-04T05:18:04Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406654 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Djiuli shartavas muzeumi.jpg|300px|thumb|ჟიული შარტავას მუზეუმი]] '''სენაკის ჟიული შარტავას სახელობის მუზეუმი''' — მუზეუმი [[საქართველო]]ში, [[სენაკი]]ს მუნიციპალიტეტში. == ისტორია == [[2004]] წლის 27 ნეომბერს [[საქართველო]]ს ეროვნული გმირის, გამოჩენილი ქართველი სახელმწიფო და პოლიტიკური მოღვაწის [[ჟიული შარტავა]]ს დაბადების მე-60 წლისთავზე გაიხსნა მისივე სახელობის მუზეუმი. მუზეუმში გამოფენილია ჟიული შარტავას ცხოვრებისა და მოღვაწეობის ამსახველი ფოტო და მემორიალური მასალები. მუზეუმი ეწევა ჟიული შარტავასა და სენაკის მუნიციპალიტეტიდან [[აფხაზეთი]]ს კონფლიქტში დაღუპულ მეომართა ცხოვრებისა და მოღვაწეობის ფართო პროპაგანდას. მუზეუმის ფონდი ამჟამად შეადგენს 137 ექსპონატს. ექსპონატთა უმრავლესობა შემოწირულია ჟ. შარტავას ფონდის, მისი ოჯახის, აგრეთვე, ცალკეული პირების მიერ. მუზეუმს [[2005]] წლის 16 სექტემბერს ამერიკულმა კომპანია „[[ისტ-ვინდი]]“-ს წარმომამგენელმა ბატონმა გურამ დოლბაიამ საჩუქრად გადასცა ტანკერ „ჟიული შარტავას“ მაკეტი. ჟ. შარტავას მშობლებმა [[2006]] წლის 16 სექტემბერს მუზეუმს საჩუქრად გადასცეს ჟ. შარტავას მიერ [[1956]] წელს მეცხრე კლასში სწავლების პერიოდში თაბაშირში შესრულებული დიდი მგოსნის [[აკაკი წერეთელი|აკაკი წერეთლის]] ბიუსტი. ==რესურსები ინტერნეტში== * [http://www.georgianmuseums.ge/?lang=geo&id=1_1&sec_id=11&th_id=259 ჟიული შარტავას მუზეუმი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160413233301/http://georgianmuseums.ge/?lang=geo&id=1_1&sec_id=11&th_id=259 |date=2016-04-13 }} georgianmuseums.ge-ზე {{სამეგრელო}} [[კატეგორია:სენაკის მუნიციპალიტეტის მუზეუმები]] [[კატეგორია:2004 წელს დაარსებული მუზეუმები]] 5f3flbadfb74t99g2wo7sacdva3mz8l 0 93675 5406360 4614852 2026-06-03T16:09:43Z Anzor1111 183783 /* */ 5406360 wikitext text/x-wiki საკუთარი სახელი '''ხიმშიაშვილი''' შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს: * [[აჰმედ-ფაშა (ხიმშიაშვილი)]] — ყარს-ჩილდირის ფაშა * [[გიორგი ხიმშიაშვილი]] — რუსეთის არმიის არტილერიის გენერალი * [[გოგი ხიმშიაშვილი]] — პოლკოვნიკი * [[დოდო ხიმშიაშვილი-ვადაჭკორია]] — მწერალი, მთარგმნელი * [[თახსიმ ხიმშიაშვილი]] — აჭარის პოლიტიკური მოღვაწე * [[თემურ ფაშა (ხიმშიაშვილი)]] — ოსმალეთის იმპერიის სამხედრო პირი * [[კონსტანტინე ხიმშიაშვილი]] — რუსეთის არმიის გენერალ-მაიორი * [[კოტე ხიმშიაშვილი]] — მწერალი * [[ლევან ხიმშიაშვილი]] — არქიტექტორ-რესტავრატორი, პედაგოგი * [[ნური-ბეგ ხიმშიაშვილი]] — სამხედრო პირი * [[სელიმ-ფაშა|სელიმ-ფაშა (ხიმშიაშვილი)]] — ახალციხის ფაშა * [[ქერ-ჰუსეინ-ბეგი|ქერ-ჰუსეინ-ბეგი (ხიმშიაშვილი)]] — ზემო აჭარის ბეგი * [[შერიფ-ბეგ ხიმშიაშვილი]] — რუსეთის არმიის გენერალ-მაიორი, საზოგადო მოღვაწე * [[ჯემალ-ბეგ ხიმშიაშვილი]] — აჭარის პოლიტიკური მოღვაწე * ანზორ ხიმშიაშვილი — ხის მოქანდაკე ==იხილეთ აგრეთვე== *[[ხიმშიაშვილები]] — ფეოდალური საგვარეულო საქართველოში {{მრავალმნიშვნელოვანი}} [[კატეგორია:ხიმშიაშვილები| ]] [[კატეგორია:ქართული გვარები]] gw6ej4xmvnsv3lsthlptddn9tf1fpa6 5406403 5406360 2026-06-03T16:51:22Z Jaba1977 3604 [[Special:Contributions/Anzor1111|Anzor1111]]-ის რედაქტირებები გაუქმდა; აღდგა [[User:Kober|Kober]]-ის მიერ რედაქტირებული ვერსია 4614852 wikitext text/x-wiki საკუთარი სახელი '''ხიმშიაშვილი''' შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს: * [[აჰმედ-ფაშა (ხიმშიაშვილი)]] — ყარს-ჩილდირის ფაშა * [[გიორგი ხიმშიაშვილი]] — რუსეთის არმიის არტილერიის გენერალი * [[გოგი ხიმშიაშვილი]] — პოლკოვნიკი * [[დოდო ხიმშიაშვილი-ვადაჭკორია]] — მწერალი, მთარგმნელი * [[თახსიმ ხიმშიაშვილი]] — აჭარის პოლიტიკური მოღვაწე * [[თემურ ფაშა (ხიმშიაშვილი)]] — ოსმალეთის იმპერიის სამხედრო პირი * [[კონსტანტინე ხიმშიაშვილი]] — რუსეთის არმიის გენერალ-მაიორი * [[კოტე ხიმშიაშვილი]] — მწერალი * [[ლევან ხიმშიაშვილი]] — არქიტექტორ-რესტავრატორი, პედაგოგი * [[ნური-ბეგ ხიმშიაშვილი]] — სამხედრო პირი * [[სელიმ-ფაშა|სელიმ-ფაშა (ხიმშიაშვილი)]] — ახალციხის ფაშა * [[ქერ-ჰუსეინ-ბეგი|ქერ-ჰუსეინ-ბეგი (ხიმშიაშვილი)]] — ზემო აჭარის ბეგი * [[შერიფ-ბეგ ხიმშიაშვილი]] — რუსეთის არმიის გენერალ-მაიორი, საზოგადო მოღვაწე * [[ჯემალ-ბეგ ხიმშიაშვილი]] — აჭარის პოლიტიკური მოღვაწე ==იხილეთ აგრეთვე== *[[ხიმშიაშვილები]] — ფეოდალური საგვარეულო საქართველოში {{მრავალმნიშვნელოვანი}} [[კატეგორია:ხიმშიაშვილები| ]] [[კატეგორია:ქართული გვარები]] b6z9vmeto7shm1g9minkq8eomva0eua 0 101878 5406627 5328782 2026-06-04T00:27:39Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406627 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა პიროვნება | სიგანე = | სახელი = პრინსი | ფოტო = | ფოტოს სიგანე = 220პქ |წარწერა = პრინსი 1981 წელს. | ალტ = | მშობლსახელი = Prince | ენის კოდი = | დაბსახელი = პრინს როჯერ ნელსონი | დაბთარიღი = {{Birth date|1958|06|07}} | დაბადგილი = [[მინეაპოლისი]], [[მინესოტა]], [[აშშ]] | მოინათლა = | გაუჩინარების თარიღი = | გაუჩინარების ადგილი = | გაუჩინარების სტატუსი = | გარდთარიღი = {{Death date and age|2016|04|21|1958|06|07}} | გარდადგილი = {{nowrap|შანჰასენი, მინესოტა, აშშ}} | გარდაცვალების მიზეზი = ფენტანილის გადამეტებული რაოდენობა | სხეულის პოვნის ადგილი = | დაკრძალვის ადგილი = | დაკრძალვის ადგილის კოორდინატები = | ძეგლები = | რეზიდენცია = | სხვა სახელები = '''როგორც შემსრულებელი:''' {{flatlist| * კამილა * [[File:Prince logo.svg|x15px]] (სიყვარულის სიმბოლო) * The Artist Formerly Known as Prince ({{lang-ka|შემსრულებელი, მანამდე ცნობილი, როგორც პრინსი}}, TAFKAP) * The Artist ({{lang-ka|შემსრულებელი}})<ref>{{cite news|title=BET interviews The Artist|url=https://www.youtube.com/watch?v=pqyjwhFiQqg}}</ref> }} '''როგორც სიმღერების ავტორი:''' {{flatlist| * ჯეიმი სტარი * ჯოუი კოკო * ტორა ტორა * ალექსანდერ ნევერმაინდი * კრისტოფერ ტრეისი }} | ეროვნება = | მოქალაქეობა = | ეთნიკური წარმომავლობა = | ქვეშევრდომობა = | განათლება = | ალმა-მატერი = | მოღვაწეობა = | საქმიანობა = {{flatlist| * მომღერალი და სიმღერების ავტორი * მულტიინსტრუმენტალისტი * მუსიკალური პროდიუსერი }} | აქტიურობის წლები = 1976—2016 | დამსაქმებელი = | ორგანიზაცია = | ხელფასი = | ქონება = | ცნობილია როგორც = | ცნობილი ნაშრომები = | სიმაღლე = | წონა = | წოდება = | წლები = | წინამორბედი = | მემკვიდრე = | პარტია = | მოძრაობა = | ოპონენტები = | რელიგია = | წაყენებული ბრალდება = | განაჩენი = | დანაშაულებრივი სტატუსი = | მეუღლეები = {{marriage|[[მაიტე გარსია]]<br/>|1996|1999|reason=გაეყარა}}<br/>{{marriage|მანუელა ტესტოლინი<br/>|2001|2006|reason=გაეყარა}} | პარტნიორები = | შვილები = 1 | მამა = [[ჯონ ლ. ნელსონი]] | დედა = მეტი შოუ | ნათესავები = [[ტიკა ნელსონი]] {{small|(და)}} | ჯილდოები = | მოსახმობი სიგნალი = | სუფთა მოგება = | სახელი1 = [[მუსიკის ჟანრები|ჟანრ(ებ)ი]] | მოდული1 = {{flatlist| * [[ფანკი]] * [[პოპ მუსიკა]] * [[თანამედროვე რიტმ-ენდ-ბლუზი|რიტმ-ენდ-ბლუზი]] * [[როკ-მუსიკა|როკი]] }} | სახელი2 = [[ლეილი|ლეიბლ(ებ)ი]] | მოდული2 = {{flatlist| * [[Warner Bros. Records|Warner Bros.]] * [[Paisley Park Records|Paisley Park]] * [[NPG Records|NPG]] * [[EMI Records|EMI]] * [[Columbia Records|Columbia]] * [[Arista Records|Arista]] * [[Universal Music Group|Universal]] }} | სახელი3 = ასოციაციები | მოდული3 = {{flatlist| * [[The Revolution (ჯგუფი)|The Revolution]] * [[Wendy & Lisa]] * [[The New Power Generation]] * [[The Time (ჯგუფი)|The Time]] * [[მორის დეი]] * [[შეილა ესკოვედო]] * [[შინა ისტონი]] * [[Vanity 6]] * [[Apollonia 6]] * [[Mazarati]] * [[The Family (ჯგუფი)|The Family]] * [[94 East]] * [[Madhouse (ჯგუფი)|Madhouse]] * [[მარტიკა]] * [[ანა ფანტასტიკი]] * [[ენდი ალო]] * [[3rdeyegirl]] * [[ჯენელ მოუნეი]] * [[ჯუდით ჰილი]] }} | სახელი4 = აღსანიშნავი ინსტრუმენტები | მოდული4 = {{plainlist| * [[Hohner]]-ის MadCat Telecaster * Model C * Cloud * Symbol („Habibi“) * G1 Purple Special}} | სახელი5 = | მოდული5 = | სახელი6 = | მოდული6 = | სახელი7 = | მოდული7 = | საიტი = | ხელმოწერა = | ხელმოწერის ზომა = | ხელმოწერა ალტ = | შენიშვნები = }} '''პრინს როჯერ ნელსონი''' ({{lang-en|Prince Rogers Nelson}}; დ. [[7 ივნისი]], [[1958]] — გ. [[21 აპრილი]], [[2016]]) — ამერიკელი [[მომღერალი და კომპოზიტორი|მომღერალი და სიმღერების ავტორი]], [[მსახიობი]], მულტიინსტრუმენტალისტი, ქველმოქმედი, [[მოცეკვავე]] და [[მუსიკალური პროდიუსერი]]. იგი თანამედროვე მუსიკაში ნოვატორად ითვლება, მრავალფეროვანი ნამუშევრებით, ექსცენტრიკული სასცენო გამოსვლებით, დახვეწილი ჩაცმულობით და გრიმით, ისევე, როგორც ვოკალური დიაპაზონით. მისი მუსიკა მოიცავს [[ფანკი]]ს, [[როკ-მუსიკა|როკის]], [[თანამედროვე რიტმ-ენდ-ბლუზი|რიტმ-ენდ-ბლუზი]]ს, [[ახალი ტალღა (მუსიკა)|ახალი ტალღის]], [[ფსიქოდელიური მუსიკა|ფსიქოდელიის]] და [[პოპი]]ს ელემენტებს. მსოფლიოში გაყიდულია პრინსის 100 მილიონზე მეტი დისკი, რაც მას ყველა დროის ერთ-ერთი გაყიდვადი შემსრულებლის სახელს ანიჭებს<ref>{{cite news|url=http://amsterdamnews.com/news/2011/apr/12/prince-brings-early-valentines-day-gift-to-nyc/|title=Prince Brings Early Valentine's Day Gift to NYC|last=მისანი|work=[[New York Amsterdam News]]|date=აპრილი 12, 2011|accessdate=ივნისი 19, 2012}}</ref>. მიღებული აქვს ექვსი „[[გრემის ჯილდო|გრემი]]“<ref>{{cite web|title=Prince {{ndash}} Past Grammy Awards|url=http://www.grammy.com/artist/prince|publisher=[[The Recording Academy]]|accessdate=აპრილი 28, 2016}}</ref> [[ამერიკული მუსიკის დაჯილდოება|ამერიკული მუსიკის ჯილდო]],<ref>{{cite web| title = American Music Awards| publisher=showbiz411.com| url = http://showbiz411.com/2016/10/10/princes-purple-rain-album-1985-winner-nominated-again-for-2016-american-music-awards|accessdate=ნოემბერი 20, 2016}}</ref>, [[ოქროს გლობუსი]],<ref>{{cite web| title = Golden Globe Awards| publisher = goldenglobes.org| url = http://www.goldenglobes.org/browse/film/26062| accessdate = თებერვალი 27, 2010| archiveurl = https://web.archive.org/web/20121014064117/http://www.goldenglobes.org/browse/film/26062| archivedate = 2012-10-14}}</ref> და [[ოსკარი]] ფილმისთვის „[[იისფერი წვიმა]]“.<ref>{{cite web| title = Nominees & Winners for the 57th Academy Awards|publisher=Academy of Motion Picture Arts and Sciences| url = http://www.oscars.org/awards/academyawards/oscarlegacy/1980-1989/57nominees.html| archiveurl=https://web.archive.org/web/20100309202540/http://www.oscars.org/awards/academyawards/oscarlegacy/1980-1989/57nominees.html|archivedate =მარტი 9, 2010|accessdate=მაისი 12, 2016}}</ref> 2004 წელს იგი შეიყვანეს [[როკ-ენ-როლის დიდების დარბაზი|როკ-ენ-როლის დიდების დარბაზში]].<ref>{{cite web|title=ტეივის სმაილი|publisher=pbs.org |date=აპრილი 27, 2009 |url=http://www.pbs.org/kcet/tavissmiley/archive/200904/20090427.html |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090505210657/http://www.pbs.org/kcet/tavissmiley/archive/200904/20090427.html |archivedate=მაისი 5, 2009 }}</ref> ''[[Rolling Stone]]''-ის ყველა დროის 100 უდიდესი შემსრულებლის სიაში პრინსი 27-ე ადგილს იკავებს.<ref name="rollingstone2004">{{cite web|last= თომპსონი |first= ამირ |title=100 Greatest Artists |work=[[Rolling Stone]]| date = მარტი 24, 2004| url = http://www.rollingstone.com/music/lists/100-greatest-artists-of-all-time-19691231/prince-20110419|accessdate=მაისი 4, 2016}}</ref> დაიბადა [[მინეაპოლისი|მინეაპოლისში]] ([[მინესოტა]]) და მუსიკით ბავშვობიდან დაინტერესდა.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2016/04/22/arts/music/prince-dead.html|title=Prince, an Artist Who Defied Genre, Is Dead at 57|last=პარელესი|first=ჯონ|date=აპრილი 21, 2016|newspaper=[[The New York Times]]|issn=0362-4331|accessdate=აპრილი 27, 2016}}</ref> 18 წლის ასაკში [[Warner Bros. Records|Warner Bros.]]-თან კონტრაქტი მოიპოვა და 1978 წელს გამოსცა სადებიუტო ''[[For You (პრინსის ალბომი)|For You]]''. 1979 წლის ალბომმა ''[[Prince (ალბომი)|Prince]]'' [[მუსიკის სერტიფიცირებების სია|პლატინის]] სტატუსი მოიპოვა. წარმატება გაამყარეს შემდეგმა ალბომებმაც - ''[[Dirty Mind]]'' (1980), ''[[Controversy (პრინსის ალბომი)|Controversy]]'' (1981) და ''[[1999 (პრინსის ალბომი)|1999]]'' (1982) — პრინსის, ძირითადად, სექსუალური თემატიკის გაჯერებული ტექსტებით და ფანკის, საცეკვაო და როკ-მუსიკის შეთავსებით.<ref name=":0" /> 1984 წლიდან საკუთარ ჯგუფს [[The Revolution (ჯგუფი)|The Revolution]]-ს უწოდებდა და მასთან ერთად გამოსცა ''[[Purple Rain (ალბომი)|Purple Rain]]'', საუნდტრეკი [[იისფერი წვიმა|1984 წლის ამავე სახელწოდების ფილმიდან]]. იგი იქცა კრიტიკოსების მიერ პრინსის ყველაზე აღიარებულ და კომერციულად ყველაზე წარმატებულ დისკად, რასაც ხაზი გაესვა [[Billboard 200|''Billboard'' 200]]-ის პირველ ადგილზე ზედიზედ 24 კვირის განმავლობაში ყოფნა<ref>{{cite web|author1=კით კოლფილდი|author2=გერი ტრასტი|title=Chart Royalty: Prince's Hot 100 & Billboard 200 Highlights|url=http://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/7341617/princes-hot-100-billboard-200-highlights|publisher=Billboard|accessdate=თებერვალი 12, 2017|date=აპრილი 22, 2016}}</ref> და 20 მილიონზე მეტი გაყიდული ასლი.<ref>{{cite news |url=http://www.hindustantimes.com/StoryPage/StoryPage.aspx?sectionName=NLetter&id=40e182fc-061c-43d5-832e-ff930aa4a508&Headline=Those+chart+busters |title=Those chart busters |first=ნიხილ |last=ტანეჯა |newspaper=[[Hindustan Times]] |location=Mumbai |date=დეკემბერი 9, 2008 |publisher=HT Media |oclc=231696742 |accessdate=აპრილი 18, 2009 |archiveurl=https://archive.today/20090521191026/http://www.hindustantimes.com/StoryPage/StoryPage.aspx?sectionName=NLetter&id=40e182fc-061c-43d5-832e-ff930aa4a508&Headline=Those+chart+busters |archivedate=2009-05-21 }}</ref> ალბომების ''[[Around the World in a Day]]'' (1985) და ''[[Parade (პრინსის ალბომი)|Parade]]'' (1986) გამოცემის შემდეგ The Revolution დაიშალა, თუმცა, პრინსმა კვლავ განაგრძო მოღვაწეობა. პირველი ალბომი, ჩაწერილი The Revolution-ის შემდეგ, იყო ''[[Sign o' the Times]]'' (1987), მას კი, 1991 წელს [[The New Power Generation]]-ის ჩამოყალიბებამდე, კიდევ სამი მოჰყვა. 1993 წელს, Warner Bros.-თან საქმიანი უთანხმოების გამო, მან სასცენო სახელი შეცვალა [[File:Prince logo.svg|x20px]]-ით, წარმოსათქმელად რთული სიმბოლოთი, რომელსაც უფრო ხშირად „სიყვარულის სიმბოლოს“ უწოდებენ. ამის შემდეგ იგი ალბომებს უფრო ხშირად უშვებდა, ვინაიდან კონტრაქტით შეზღუდული არ იყო. 1994-1996 წლებში გამოვიდა ასეთი ხუთი ალბომი. 1998 წელს პრინსმა გააფორმა კონტრაქტი [[Arista Records]]-თან. 2000 წლიდან საკუთარ თავს კვლავ „პრინსს“ უწოდებდა. ამის შემდეგ 16 ალბომი გამოსცა (მათ შორის - პლატინის სტატუსის მქონე 2004 წლის ''[[Musicology (ალბომი)|Musicology]]''). უკანასკნელი სტუდიური ნამუშევარი, ''[[Hit n Run Phase Two]]'' თავდაპირველად გამოვიდა [[Tidal (სერვისი)|Tidal]]-ზე, 2015 წლის 12 დეკემბერს. 2016 წლის 21 აპრილს, ფენტანილის გადამეტებული რაოდენობის მიღების შემდეგ, სტუდია [[Paisley Park]]-ში ყოფნისას, პრინსი გარდაიცვალა 57 წლის ასაკში. == ადრეული წლები == პრინს როჯერს ნელსონი დაიბადა [[მინეაპოლისი|მინეაპოლისში]], მეტი დელას (ქორწინებამდე - შოუ; 1933–2002) და [[ჯონ ლ. ნელსონი|ჯონ ლუის ნელსონის]] (1916–2001) ოჯახში. მშობლები [[აფრო-ამერიკელები]] იყვნენ, ხოლო ოჯახი ძირითადად [[ლუიზიანა]]ში იყო დაფუძნებული, სადაც პრინსის ბებიები და ბაბუები ცხოვრობდნენ.<ref>{{cite news|last=სმოლენიაკი|first=მეგან|title=Hey, Prince, Your Roots Are Showing |work=[[The Huffington Post]]|url=http://www.huffingtonpost.com/megan-smolenyak-smolenyak/prince-geneology_b_2638616.html|accessdate=თებერვალი 12, 2013|date=თებერვალი 8, 2013}}</ref> მამა პიანისტი და სიმღერების ავტორი იყო, დედა - [[ჯაზი]]ს მომღერალი. სახელი ბიჭმა მიიღო მამის სასცენო ფსევდონიმის, პრინს როჯერსის მიხედვით - ამ ფსევდონიმს იგი ჯაზურ ჯგუფ The Prince Rogers Trio-ში იყენებდა. 1991 წელს მან გადაცემასთან ''A Current Affair'' საუბარში ახსენა: „შვილს პრინსი დავარქვი, ვინაიდან მსურდა, ეკეთებინა ყოველივე, რაც თავად მსურდა.“{{sfn|ჰენი|2004}} ბავშვობაში პრინსს „სკიპერსაც“ უწოდებდნენ.{{sfn|გულა|2008|p=483}}{{sfn|რო|2011|p=6}} მუსიკოსი ამბობდა, რომ ბავშვობიდან [[ეპილეფსია|ეპილეფსიით]] იყო დაავადებული. „დედამ მითხრა, რომ ერთ დღეს მივედი და ვუთხარი - „დედა, აღარ ვიქნები ავად“. მკითხა, „რატომ?“. და ვუპასუხე „ანგელოზმა ასე მითხრა“.“ <ref>{{cite web| last = ლინჩი| first = ჯეისონ | title = Prince Talks about His Struggle with Epilepsy|work=[[People (ჟურნალი)|People]] | date = აპრილი 28, 2009| url = http://www.people.com/people/article/0,,20275184,00.html|accessdate=მაისი 4, 2016}}</ref> პრინსის და, [[ტიკა ნელსონი|ტიკა ევენი]] (მას ხშირად უბრალოდ ტიკას უწოდებენ) 1960 წელს დაიბადა.{{sfn|ნილსენი|2003|p=19}} და და ძმა მუსიკით აქტიურად იყვნენ დაინტერესებულები, მამის მხრიდან წახალისებით.<ref name="prince">{{cite news|title=Obituary: John Nelson|url=http://www.independent.co.uk/news/obituaries/john-nelson-729400.html|accessdate=აპრილი 25, 2016|work=[[The Independent]]|date=სექტემბერი 1, 2001|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110919034257/http://www.independent.co.uk/news/obituaries/john-nelson-729400.html|archivedate=სექტემბერი 19, 2011}}</ref> პირველი სიმღერა, „Funk Machine“, პრინსმა მამის კუთვნილ პიანინოზე დაწერა, შვიდი წლის ასაკში.<ref name="prince" /> როდესაც 10 წლის იყო, მშობლები ერთმანეთს დაშორდნენ. ბიჭუნა ხან მამასთან, ხან - დედასთან და მამინაცვალთან ცხოვრობდა<ref name="prince" />. მოგვიანებით მეზობლებთან, ანდერსონებთან დასახლდა და დაუმეგობრდა მათ შვილს, ანდრეს, რომელიც მოგვიანებით ცნობილი გახდა, როგორც [[ანდრე სიმონი]].<ref>{{cite web|url=http://citinite.wordpress.com/2008/03/24/andre-cymone/|title=ანდრე სიმონი|accessdate=დეკემბერი 11, 2010}}</ref> პრინსი დადიოდა მინეაპოლისის ბრაიანტის და ცენტრალურ სკოლებში, სადაც თამაშობდა ფეხბურთს, კალათბურთს, და ბეისბოლს. თამაშობდა ცენტრალური სკოლის საკალათბურთო გუნდში, თუმცა გვიანდელ წლებშიც უყვარდა სპორტის ეს სახეობა.<ref>{{cite news |last=როთმენი |first=მაიკლ |title=Prince's Bryant Junior High Basketball Photo is Amazing |publisher=[[ABC News]] |date=მარტი 4, 2015 |url=http://abcnews.go.com/Entertainment/princes-amazing-junior-high-basketball-photo/story?id=29385119 |accessdate=მაისი 1, 2016}}</ref><ref>{{cite web| last = ტევლინი| first = ჯონ| title = The Quiet One: A High School Classmate Recalls the Artist as a Young Man| work = [[Star Tribune]]| date = მარტი 13, 2004| url = http://www.startribune.com/entertainment/11527586.html| accessdate = მაისი 4, 2016| archiveurl = https://web.archive.org/web/20150219215454/http://www.startribune.com/entertainment/11527586.html| archivedate = 2015-02-19}}</ref> 1973 წელს სკოლაში გაიცნო [[ჯიმი ჯემი და ტერი ლუისი|ჯიმი ჯემი]], რომელსაც თავი დაამახსოვრა მუსიკის გაკვეთილების დროს თავისი ნიჭით, ინსტრუმენტების ფლობით და მუშაობის ეთიკით.<ref>{{cite magazine|last1=Nolfi|first1=Joey|title=Jimmy Jam Remembers School Days with Prince: 'Everything was so Forward Thinking'|url=http://www.ew.com/article/2016/04/21/jimmy-jam-remembers-prince|accessdate=April 23, 2016|work=[[Entertainment Weekly]]|date=April 21, 2016}}</ref> ==კარიერა== ===1975–1984: დასაწყისი და წარმატება=== [[ფაილი:Ticket to Prince’s First Concert.jpg|მინი|240პქ|ბილეთი პრინსის მიერ ჯგუფთან ერთად გამართულ პირველ კონცერტზე, 1979.]] 1975 წელს პეპე უილიმ, პრინსის დეიდაშვილის, შონტელის მეუღლემ, ჩამოაყალიბა ჯგუფი [[94 East]], რომელშიც აგრეთვე შედიოდნენ მერსი ინგვოლსტადი და კრისტი ლეზენბერი. ანდრე სიმონი და პრინსი ჯგუფისთვის სიმღერებს წერდნენ. უილი ძირითადი ავტორი იყო, პრინსი ამატებდა გიტარის პარტიებს. მათ ეკუთვნით ჯგუფის „Just Another Sucker“. მოგვიანებით ამ პერიოდში ჩაწერილი კომპოზიციები მოხვდა ალბომში ''Minneapolis Genius&nbsp;– The Historic 1977 Recordings''<ref>http://www.discogs.com/94-East-Minneapolis-Genius-The-Historic-1977-Recordings/release/739799</ref> 1976 წელს პრინსმა პროდიუსერ კრის მუნთან ერთად მინეაპოლისში ჩაწერა დემო. კონტრაქტი არ ჰქონდათ, ამიტომ ჩანაწერი მუნმა ოუენ ჰასნის, მინეაპოლისელ ბიზნესმენს მოასმენინა. უკანასკნელმა პრინსთან, რომელიც ჯერ 17 წლის იყო, გააფორმა სამენეჯერო კონტრაქტი და სტუდია [[Sound 80]]-ში, იქვე, მინეაპოლისში, ჩააწერინა მორიგი დემო პროდიუსერ და ხმის ინჟინერ დევიდ ზის თანაშემწეობით. დემოთი რამდენიმე კომპანია დაინტერესდა, მათ შორის — [[Warner Bros. Records]], [[A&M Records]] და [[Columbia Records]].<ref>{{cite web|url=http://newsroom.ucla.edu/stories/princes-first-manager-reflects-on-the-music-icons-early-days|title=Prince's first manager reflects on the music icon's early days|publisher=[[UCLA|UCLA Newsroom]]|date=მაისი 2, 2016|accessdate=მაისი 6, 2016|first=ტედ ბ.|last=კისელი|archivedate=მაისი 3, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160503111230/http://newsroom.ucla.edu/stories/princes-first-manager-reflects-on-the-music-icons-early-days}}</ref> ჰასნის დახმარებით პრინსმა მოიპოვა კონტრაქტი Warner Bros.-თან. უკანასკნელი შეუთანხმდა, რომ მუსიკოსს შეუნარჩუნდებოდა პირველი სამი ალბომის შემოქმედებითად მართვის და გამოცემის უფლება.{{sfn|ლაიტი|2014|p=29}}<ref>{{cite magazine |last=Norment |first=Lynn |date=January 1997 |title=The Artist Formerly Known as Prince|url=https://books.google.com/books?id=7wvQh4Sjlw8C&pg=PA130#v=onepage&q&f=false |magazine=[[Ebony (magazine)|Ebony]] |page=130 |accessdate=April 21, 2016 |quote=მიუხედავად იმისა, რომ პრინსი ფლობდა უფლებას სიმღერების გამოცემაზე, Warner Brothers ფლობდა ყველა ალბომის ორიგინალურ ფირს, ''Emancipation''-ამდე.}}</ref> ჰასნი და პრინსი მინეაპოლისიდან [[საუსალიტო]]ში ([[კალიფორნია]]) გადავიდნენ. იქ, [[Record Plant]]-ში, ჩაიწერა სადებიუტო ''[[For You (პრინსის ალბომი)|For You]]''. ხმის მიქსზე ლოს-ანჯელესში მუშაობდნენ. დისკი 1978 წლის 7 აპრილს გამოვიდა.{{sfn|Uptown|2004|p=19}} ალბომის ანოტაციების თანახმად, პრინსი არის ყველა სიმღერის ავტორი და პროდიუსერი; მასვე ეკუთვნის არანჟირება და 27 სხვადასხვა ინსტრუმენტზე შესრულება, გარდა „[[Soft and Wet]]“-ის (იგი მუნთან ერთად დაიწერა). ჩაწერის ღირებულებამ პრინსის თავდაპირველ ავანსს გადააჭარბა. სიმღერების გამოცემისას მან გამოიყენა სახელწოდება ''Prince's Music Co.''. „Soft and Wet“ ჩარტში [[Hot R&B/Hip-Hop Songs|Hot Soul Singles]] #12 პოზიციამდე ავიდა, ხოლო [[Billboard Hot 100|''Billboard'' Hot 100]]-ში #92 იყო. #91 ადგილი Hot Soul Singles-ში დაიკავა „[[Just as Long as We're Together]]“-მა. 1979 წელს პრინსმა ჩამოაყალიბა ჯგუფი, რომელშიც შედიოდნენ ანდრე სიმონი (ბასი), [[დეზ დიკერსონი]] (გიტარა), გეილ ჩეპმენი და [[დოქტორ ფინკი]] (კლავიშებიანები) და [[ბობი ზი]] (დასარტყმელი საკრავები). პირველი კონცერტი გამართეს კაპრის თეატრში, 1979 წლის 5 იანვარს. მას Warner Bros.-ის პერსონალი ესწრებოდა, თუმცა მათვე აღნიშნეს, რომ მუსიკას დახვეწა ესაჭიროებოდა.{{sfn|Hill|1989|p=}} 1979 წლის ოქტომბერში გამოვიდა მეორე ალბომი, ''[[Prince (ალბომი)|Prince]]'', რომელიც ''Billboard''-ის [[Top R&B/Hip-Hop Albums|Top R&B/Black Albums]]-ში #4 გახდა, ხოლო [[Billboard 200|''Billboard'' 200]]-ში - #22. მას პლატინის სტატუსიც მიენიჭა. ამასთან ერთად, წარმატება იქონია ალბომის ორმა სინგლმა, „[[Why You Wanna Treat Me So Bad?]]“ და „[[I Wanna Be Your Lover]]“. უკანასკნელი მილიონზე მეტი ასლის ოდენობით გაიყიდა, ''Billboard'' Hot 100-ში #11 პოზიციამდე მიაღწია და Hot Soul Singles-ში ორი კვირის განმავლობაში #1 იყო. ეს სიმღერები პრინსმა 1980 წლის 26 იანვარს, ''[[American Bandstand]]''-ის ეთერში შეასრულა. ალბომზე პრინსმა გამომცემლის სახელწოდების სახით გამოიყენა ''Ecnirp Music&nbsp;– [[Broadcast Music, Inc.|BMI]]''.<ref>{{cite web |url=http://repertoire.bmi.com/publisher.asp?blnWriter=True&blnPublisher=True&blnArtist=True&keyID=99813&keyname=ECNIRP%20MUSIC&querytype=PubID |title=BMI &#124; Repertoire Search |publisher=Repertoire.bmi.com |accessdate=ივლისი 18, 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071030003322/http://repertoire.bmi.com/publisher.asp?blnWriter=True&blnPublisher=True&blnArtist=True&keyID=99813&keyname=ECNIRP%20MUSIC&querytype=PubID |archivedate=2007-10-30 }}</ref> 1980 წელს გამოვიდა მუსიკოსის მესამე დისკი, ''[[Dirty Mind]]'', სექსუალური თემატიკის მქონე ტექსტებით. ასეთები იყო სასათაურო სიმღერა, „Head“ და „Sister“. [[სტივენ თომას ერლეუაინი]] წერს, რომ ეს არის „ფანკის, ახალი ტალღის, რიტმ-ენდ-ბლუზის და პოპის განსაცვიფრებელი ამალგამა, რასაც ემატება კბილების კრეჭის გამომწვევი უხამსი სექსი და შოკისმომგვრელი სურვილი“.<ref name="ერლეუაინი">ერლეუაინი, სტივენ თომას. "[{{Allmusic|class=album|id=r15800|pure_url=yes}} Dirty Mind – Prince]." [[AllMusic]]. Retrieved იანვარი 1, 2010.</ref> ჩაწერილი პრინსის საკუთარ სტუდიაში, ეს ალბომი ოქროს სტატუსით აღინიშნა, ხოლო სინგლი „[[Uptown (სიმღერა)|Uptown]]“ ''Billboard''-ის საცეკვაო ჰიტების ჩარტში #5 გახდა, ისევე, როგორც Hot Soul Singles-ში. 1980 წელს პრინსი [[რიკ ჯეიმზი]]ს ტურნეში მხარდამჭერი შემსრულებლის სახით გამოდიოდა. 1981 წელს წელს მუსიკოსი პირველად გამოჩნდა ''[[Saturday Night Live]]''-ში, სადაც „Partyup“ დაუკრა. იმავე წლის ოქტომბერში გამოსცა მეოთხე ალბომი ''[[Controversy (პრინსის ალბომი)|Controversy]]'', რასაც რამდენიმე კონცერტიც ახლდა. აშშ-ის ტურნეს დროს იგი [[როლინგ სტოუნზი]]ს მხარდამჭერი შემსრულებლის სახით გამოდიოდა. 1982 წელი დაიწყო მცირე ტურნეთი, რომელიც უკვე მისი საკუთარი იყო. სიმღერები ''Controversy''-დან გამოსცა სახელწოდებით ''Controversy Music''&nbsp;– ''[[American Society of Composers, Authors and Publishers|ASCAP]]'', ასე გრძელდებოდა 1996 წელს ''[[Emancipation (პრინსის ალბომი)|Emancipation]]''-ის გამოშვებამდე. 2002 წელს MTV News-ში აღინიშნა, რომ „მთელი ეს სახელწოდებები, ანოტაციები და ინტერნეტ-გზავნილები მისთვის ჩვეული, სიტყვების შემოკლების სტილით გამოირჩეოდა, ისევე, როგორც, მაგალითად „Hot Wit U“.“<ref>{{cite web|url=http://www.mtv.com/news/articles/1458662/y-kant-artists-spell.jhtml|title=Y Kant Artists Spell? Christina, Jimmy Jam, K-Ci Explain|last=მოსი|first=კორი|date=ნოემბერი 13, 2002|publisher=MTV|accessdate=აპრილი 15, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121107233635/http://www.mtv.com/news/articles/1458662/y-kant-artists-spell.jhtml|archivedate=ნოემბერი 7, 2012}}</ref> 1981 წელს პრინსმა ჩამოაყალიბა ჯგუფი [[The Original 7ven|The Time]], რომელთან ერთად გამოუშვა ოთხი ალბომი (1981-1990). პრინსი თავად იყო სიმღერების ავტორი და ბეკ-ვოკალის შემსრულებელი (ხოლმე - ფსევდონიმებით „ჯეიმი სტარი“ და „The Starr Company“). წამყვან ვოკალებს [[მორის დეი]] ასრულებდა.{{sfn|კეშმორი|1997|p=147}}{{sfn|დრეიპერი|2011}} პრინსის 1982 წლის ორმაგი ალბომი ''[[1999 (პრინსის ალბომი)|1999]]'' სამ მილიონზე მეტი ასლის ოდენობით გაიყიდა.<ref>{{cite news |url=http://archives.cnn.com/1999/SHOWBIZ/Music/12/20/wb.prince.bio/ |title=CNN&nbsp;– World Beat Biography&nbsp;– Prince&nbsp;– დეკემბერი 20, 1999 |publisher=CNN |accessdate=ივლისი 18, 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091010125757/http://archives.cnn.com/1999/SHOWBIZ/Music/12/20/wb.prince.bio/ |archivedate=2009-10-10 }}</ref> [[1999 (სიმღერა)|სასათაურო სიმღერა]] წარმოადგენს პროტესტს ბირთვული საშუალებების ფართოდ გამოყენების წინააღმდეგ. აშშ-ის ფარგლებს მიღმა იგი ათეულში მოხვედრილ პრინსის პირველ ჰიტად იქცა. „[[Little Red Corvette]]“ იყო ერთ-ერთი პირველი შავკანიანი მსახიობების ვიდეოებიდან ([[მაიკლ ჯექსონი]]ს „[[Billie Jean]]“-თან ერთად), რომელიც [[MTV]]-ის ეთერში აქტიურად გადიოდა. ითვლებოდა, რომ იმ პერიოდში MTV-ზე შავკანიანი მუსიკოსების სიმღერებს ნაკლებად ყურადღებას უთმობდნენ - სანამ [[CBS]]-ის პრეზიდენტმა უოლტერ იეტნიკოვმა არ გამოაქვეყნა მუქარა, რომ კომპანიის კუთვნილ ყველა ვიდეოს ეთერიდან ამოიღებდა.<ref>{{cite web|url=http://nymag.com/arts/popmusic/features/mtv-2011-10/index1.html|title=Five History-Making MTV Music Videos|work=[[New York (ჟურნალი)|New York]]|date=ოქტომბერი 9, 2011|accessdate=მაისი 4, 2015}}</ref>{{sfn|ბაკლი|2003|p=819}} პრინსის „[[Delirious (პრინსის სიმღერა)|Delirious]]“ ''Billboard''-ის Hot 100-ში მოხვდა, #10 პოზიციაზე. [[გრემის ჯილდო]] მუსიკოსს პირველად „[[International Lover]]“-მა მოუპოვა.<ref name=GMP>{{cite web|url=http://www.gossipcop.com/prince-death-grammys-statement-reaction-grammy-awards-recording-academy/|title=Grammys Mourn Prince – See Statement From Grammy Awards Recording Academy|accessdate=აპრილი 24, 2016|date=აპრილი 21, 2016|website=Gossipcop.com|author=ვაისი, შარი|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160424001854/http://www.gossipcop.com/prince-death-grammys-statement-reaction-grammy-awards-recording-academy/|archivedate=2016-04-24}}</ref> ===1984–1987: The Revolution, ''Purple Rain'' და შემდგომი გამოცემები=== [[ფაილი:Prince Brussels 1986.jpg|thumb|220პქ|left|upright|პრინსის გამოსვლა ბრიუსელში, ტურნე [[Parade Tour|Hit N Run Tour]], 1986.]] ამ პერიოდში პრინსი საკუთარ ჯგუფს [[The Revolution (ჯგუფი)|Revolution]]-ს უწოდებდა.<ref name=rhinoprtour>{{cite web |url=http://www.rhino.com/article/rhino-historic-tours-prince-kicks-off-the-purple-rain-tour |title=Rhino Historic Tours: Prince Kicks Off the Purple Rain Tour |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |year=2014 |publisher=Rhino.com |accessdate=აპრილი 21, 2016 }}</ref><ref name=raftery>{{cite magazine |last=Raftery |first=Brian |date=July 2009 |title=''Purple Rain'': The Oral History |url=https://books.google.com/books?id=dPH2eV-xQFYC&pg=PA53#v=onepage&q&f=false |magazine=[[Spin (magazine)|Spin]] |pages=54–61 |accessdate=April 21, 2016}}</ref> ''1999''-ის გარეკანზე, ასოზე I (Prince-ში) ჯგუფის სახელწოდებაც ეწერა.{{sfn|ლაიტი|2014|p=50}} შემადგენლობაში შედიოდნენ [[ლიზა კოულმენი]] და დოქტორ ფინკი (კლავიშებიანები), ბობი ზი (დასარტყმელი საკრავები), [[ბრაუნმარკი]] (ბასი) და [[დეზ დიკერსონი]] (გიტარა). ჯილ ჯოუნსი, ბეკ-ვოკალისტი, აგრეთვე მონაწილეობდა ''1999''-ის ჩაწერაში და შემდგომ ტურნეში{{sfn|ლაიტი|2014|p=50}}, რომლის შემდეგ დიკერსონმა ჯგუფი სარწმუნოებრივი მიზნით მიატოვა.{{sfn|მოსკოვიცი|2015|pp=483–489}} წიგნში ''Possessed: The Rise and Fall of Prince'' (2003) ავტორი ალექს ჰანი წერს, რომ მას უბრალოდ არ მოსწონდა სამწლიანი კონტრაქტი და სურდა მუსიკის სხვა სფეროებში მუშაობა. დიკერსონს ჩაენაცვლა კოულმენის მეგობარი [[ვენდი მელვოინი]].<ref name=rhinoprtour /> თავდაპირველად ჯგუფი სტუდიაში იშვიათად თუ ჩნდებოდა, მაგრამ 1980-იანებში ეს მიდგომა შეიცვალა.{{sfn|ლაიტი|2014|p=50}}{{sfn|მოსკოვიცი|2015|pp=483–489}}{{sfn|ლაიტი|2014|p=163}} ყოფილ მენეჯერ [[ბობ კავალო]]ს თანახმად, 1980-იანებში პრინსი მენეჯმენტს სთხოვა, მისთვის მოეპოვებინა კონტრაქტი დიდ კინოში, მიუხედავად იმისა, რომ მისი ნაცნობი შემოქმედება მხოლოდ რამდენიმე ჰიტით და მუსიკალური ვიდეოთი შემოიფარგლებოდა. ასეთი ჩანაფიქრის შედეგად დაიბადა „[[იისფერი წვიმა]]“, ნაწილობრივ ავტობიოგრაფიული ნაშრომი, რასაც ახლდა [[Purple Rain (ალბომი)|საუნდტრეკიც]].<ref name=raftery /> უკანასკნელი აშშ-ში 13 მილიონზე მეტი ასლის ოდენობით გაიყიდა და ''Billboard'' 200-ის პირველ პოზიციაზე ზედიზედ 24 კვირა გაატარა. ფილმმა პრინსს მოუტანა [[ოსკარი]] საუკეთესო ორიგინალური სიმღერისთვის<ref>{{cite web |url=http://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1985 |title=The 57th Academy Awards: 1985 |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date= |website=Oscars.org |publisher=[[Academy of Motion Picture Arts and Sciences]] |accessdate=აპრილი 22, 2016|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402171949/https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1985 |archive-date=აპრილი 2, 2016}}</ref> და აშშ-ში 68 მილიონი დოლარი შეაგროვა.<ref>{{cite web| title = The Rock and Roll Hall of Fame and Museum| url = http://www.rockhall.com/inductees/prince| accessdate =თებერვალი 27, 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=purplerain.htm|title=Purple Rain (1984) – Box Office Mojo|publisher=}}</ref> მსოფლიო ჰიტებად იქცა სიმღერები „[[When Doves Cry]]“, „[[Let's Go Crazy]]“ (ორივე - ჩარტში #1) და „[[Purple Rain (სიმღერა)|Purple Rain]]“ (#2 ''Billboard'' Hot 100-ში).<ref name=princeBBhits /> 1984 წელს მუსიკოსს აშშ-ში ჰქონდა ერთდროულად #1 ალბომიც, სინგლიც და ფილმიც{{sfn|გულა|2008|p=482}}: პირველად მსოფლიო ისტორიაში შემსრულებელმა ასეთ შედეგებს მიაღწია{{sfn|ლაიტი|2014|p=181}}. ალბომი ''Purple Rain'' ''Rolling Stone''-ის [[ყველა დროის 500 საუკეთესო ალბომი]]ს სიაში #72 ადგილს იკავებს<ref name="RollingStone">{{cite web|url=http://www.rollingstone.com/music/lists/500-greatest-albums-of-all-time-20120531|title=500 Greatest Albums of All Time|work=Rolling Stone|accessdate=მაისი 6, 2016|date=მაისი 31, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120601013647/http://www.rollingstone.com/music/lists/500-greatest-albums-of-all-time-20120531|archivedate=ივნისი 1, 2012}}</ref>. იგი აგრეთვე შედის ''Time''-ის ყველა დროის 100 საუკეთესო ალბომის სიაში.<ref name="TIMEMagazine">{{Cite news |last=კრუზ|first=გილბერტი |url=http://entertainment.time.com/2006/11/02/the-all-time-100-albums/slide/purple-rain-1984/ |title=The All-Time 100 Albums |work=[[Time (ჟურნალი)|Time]] |date=თებერვალი 22, 2011 |accessdate=მაისი 3, 2016}}</ref> დისკმა მიიღო პირველი პრინსის ორი „გრემიდან“ - ვოკალური დუეტის ან ჯგუფის საუკეთესო როკ-შესრულების და საუკეთესო ვიზუალური მედიის კატეგორიებში.<ref name=GMP/> მას შემდეგ, რაც [[ტიპერ გორი|ტიპერ გორმა]] შეიტყო, რომ მისი 11 წლის შვილი კარინა უსმენდა პრინსის „[[Darling Nikki]]“-ს (რომელიც სკანდალურად ცნობილი გახდა სექსუალური თემატიკით და [[მასტურბაცია|მასტურბაციის]] ხსენებით), მან დააარსა „მშობლების მუსიკალური რესურსების ცენტრი“.<ref>{{cite web|last=სიგელი |first=რობერტ|url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=4279560 |title=Tipper Gore and Family Values : NPR Music |publisher=NPR |accessdate=ივლისი 18, 2009}}</ref> უკანასკნელი ითხოვა მუსიკალურ პროდუქციაზე სპეციალური სტიკერის „[[Parental Advisory]]“ გამოყენებას, რაც მყიდველს ამცნობდა, რომ ესა თუ ის ჩანაწერი შეიცავდა არასრულწლოვანი პირებისთვის არასასურველ ტექსტებს. მუსიკალური ინდუსტრია ამ ინიციატივას დადებითად გამოეხმაურა.<ref>{{cite web| last = მაკდონალდი| first = კამერონ| title = Treating Dandruff by Decapitation| work = Stylus| date = იანვარი 23, 2006| url = http://www.stylusmagazine.com/articles/playing_god/treating-dandruff-by-decapitation.htm| accessdate = 2017-06-01| archiveurl = https://web.archive.org/web/20160304000120/http://www.stylusmagazine.com/articles/playing_god/treating-dandruff-by-decapitation.htm| archivedate = 2016-03-04}}</ref> 1985 წელს პრინსმა გამოაცხადა, რომ აღარ განაგრძობდა კონცერტებს და ვიდეოების გადაღებას შემდეგი ალბომის გამოშვების შემდეგ. ეს ალბომი, 1985 წლის ''[[Around the World in a Day]]'', ''Billboard'' 200-ში #1 ადგილს სამი კვირის განმავლობაში იკავებდა. ალბომიდან გამოიცა სინგლი „[[Raspberry Beret]]“, რომელიც ''Billboard'' Hot 100-ში #2 პოზიციამდე მივიდა, ხოლო „[[Pop Life (პრინსის სიმღერა)|Pop Life]]“ #7 იყო.<ref name=princeBBhits>{{cite magazine |last1=Wete |first1=Brad |last2=Letkemann |first2=Jessica |last3=Caulfield |first3=Keith |date=June 24, 2013 |title=Prince's 20 Biggest Billboard Hits |url=http://www.billboard.com/articles/list/1495342/princes-20-biggest-billboard-hits |magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |accessdate=April 22, 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151219000224/http://www.billboard.com/articles/list/1495342/princes-20-biggest-billboard-hits |archive-date=December 19, 2015}}</ref> 1986 წელს გამოვიდა ''[[Parade (პრინსის ალბომი)|Parade]]''. რომელიც ''Billboard'' 200-ში #3 იყო, ხოლო რიტმ-ენდ-ბლუზურ ჩარტში #2-ს იკავებდა. აქედან პირველი სინგლი „[[Kiss (პრინსის სიმღერა)|Kiss]]“, ლუის ფალკოს ქორეოგრაფიით, ''Billboard'' Hot 100-ში #1 იყო.<ref name=princeBBhits /> (საგულისხმოა, რომ ეს სიმღერა სინანდვილეში პრინსის დამატებით პროექტ [[Mazarati]]-სთვის შეიქმნა). იმავე წელს გამოვიდა „[[Manic Monday]]“, რომელიც პრინსის მიერ [[The Bangles]]-ისთვის დაიწერა. სინგლი Hot 100-ში #2 პოზიციამდე ავიდა. ალბომი ''Parade'' იყო საუნდტრეკი მუსიკოსის მეორე ფილმიდან „[[ალუბლის მთვარის ქვეშ]]“. პრინსი თავად იყო მისი რეჟისორი და ერთ-ერთ როლსაც ასრულებდა. მიუხედავად იმისა, რომ ალბომი პლატინის სტატუსით აღინიშნა,<ref>{{cite news |last=კალია|first=მაიკლ |date=აპრილი 21, 2016 |title=A Look Back at Prince in the Movies |url=http://blogs.wsj.com/speakeasy/2016/04/21/a-look-back-at-prince-in-the-movies/ |newspaper=[[The Wall Street Journal]] |accessdate=აპრილი 22, 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160422124515/http://blogs.wsj.com/speakeasy/2016/04/21/a-look-back-at-prince-in-the-movies/ |archive-date=აპრილი 22, 2016}}</ref> ფილმმა მიიღო [[ოქროს ჟოლოს დაჯილდოება|ოქროს ჟოლო]]ს ჯილდო ყველაზე ცუდი სურათისთვის (ისევე, როგორც ფილმმა „[[იხვი ჰოვარდი (ფილმი)|იხვი ჰოვარდი]]“), ხოლო პრინსმა - ყველაზე ცუდი რეჟისორისთვის, ყველაზე ცუდი მსახიობისთვის და ყველაზე ცუდი ორიგინალური სიმღერისთვის („Love or Money“).<ref>{{cite web|url=http://www.razzies.com/|title=R.I.P. Razzie "Winner" and Under the Cherry Moon Star Prince... |publisher=[[Golden Raspberry Awards]] |accessdate=აპრილი 22, 2016 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160413212505/http://www.razzies.com/ |archivedate=აპრილი 13, 2016 }}</ref>{{sfn|კორსონი|2016|p=196}} 1986 წელს დაიწყო მუსიკოსის გამოსვლების სერია სახელწოდებით [[Hit n Run – Parade Tour]]. ამ ტურნეს დასასრულს პრინსმა The Revolution დაშალა და გათავისუფლდა ვოკალისტების დუეტისგან [[Wendy & Lisa]]<ref name=raftery />. მიუხედავად იმისა, რომ ბრაუნ მარკმა კოლექტივი დატოვა, კლავიშისტი დოქტორ ფინკი დარჩა. ახალ წევრებს შორის იყვნენ [[მიკო უივერი]] (გიტარა), [[ატლანტა ბლისი]] (საყვირი) და [[ერიკ ლიდსი]] (საქსოფონი){{sfn|მოსკოვიცი|2015|pp=483–489}}. ===1987–1991: კვლავ სოლო და ''Sign o' the Times''=== The Revolution-ის დაშლამდე პრინსი მუშაობდა ორ დამოუკიდებელ პროექტზე - ჯგუფის ალბომზე ''[[Dream Factory (ალბომი)|Dream Factory]]'' და სოლო ჩანაწერზე ''[[Camille (პრინსის ალბომი)|Camille]]''.{{sfn|დრეიპერი|2008|pp=76–78}} განსხვავებით ჯგუფის წინა ალბომებისგან, ''Dream Factory'' გამოირჩეოდა ჯგუფის ყველა წევრის მიერ შეტანილი წვლილით და Wendy & Lisa-ს წამყვანი ვოკალებით{{sfn|დრეიპერი|2008|pp=76–78}}. ''Camille''-ში პრინსმა აგრეთვე შექმნა ანდროგინული პიროვნება - მან ვოკალი დაამუშავა ისე, რომ ჟღერდა უფრო ნაზი, ქალის ტიპის ხმა. The Revolution-ის შემდეგ პრინსმა ორივე ალბომისთვის გამზადებული მასალა შეაგროვა, დაამატა ახალი სიმღერები და მოამზადა სამდისკიანი ''[[Crystal Ball (გამოუცემელი ალბომი)|Crystal Ball]]''.{{sfn|დრეიპერი|2008|p=80}} Warner Bros.-მა პრინსი აიძულა, მასალა ორ დისკამდე შეემოკლებინა. შედეგად მიღებული ''[[Sign o' the Times]]'' 1987 წლის 31 მარტს გამოვიდა<ref name="Billboard Sign o the times">{{cite web|first=სტივენ თომას |last=ერლეუაინი |url={{BillboardURLbyName|artist=prince|chart=all}} |title=Sign 'O' the Times |work=Billboard |accessdate=მარტი 3, 2009 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130509100710/http://www.billboard.com/artist/351039/prince/chart |archivedate=მაისი 9, 2013}}</ref>. ალბომი ''Billboard'' 200-ში #6 პოზიციამდე ავიდა<ref name="Billboard Sign o the times" />. პირველი სინგლი, „[[Sign o' the Times (სიმღერა)|Sign o' the Times]]“ Hot 100-ში #3 პოზიამდე ავიდა.<ref name="Prince chart history billboard">{{cite web|url= {{BillboardURLbyName|artist=prince|chart=all}}|archiveurl= https://web.archive.org/web/20080610060841/{{BillboardURLbyName|artist=prince|chart=all}}|archivedate= ივნისი 10, 2008|title=Artist Chart History&nbsp;– Prince|work=Billboard|accessdate=იანვარი 13, 2009}}</ref> შემდეგი, „[[If I Was Your Girlfriend]]“, 67-ზე მოხვდა, თუმცა რიტმ-ენდ-ბლუზის ჩარტში #12 იყო.<ref name="Prince chart history billboard" /> მესამე სინგლი, დუეტი [[შინა ისტონი|შინა ისტონთან]] „[[U Got the Look]]“ Hot 100-ში #2 იყო, ხოლო რიტმ-ენდ-ბლუზის ჩარტში - #11.<ref name="Prince chart history billboard" /> უკანასკნელი სინგლი, „[[I Could Never Take the Place of Your Man]]“, Hot 100-ში #10 ადგილს იკავებდა, რიტმ-ენდ-ბლუზის ჩარტში კი #14-ს.<ref name="Prince chart history billboard" /> [[Pazz & Jop]]-ის გამოკითხვაში დისკმა ალბომის წლის წოდება მოიპოვა და გაიყიდა 3.2 მილიონი ასლის სახით{{sfn|დრეიპერი|2008|p=81}}. ევროპაში იგი წარმატებული იყო, რასაც ახლდა მსოფლიო ტურნეც. შეკრიბა რა ახალი ჯგუფი The Revolution-ის დარჩენილი მუსიკოსებისგან, პრინსმა დაამატა [[ლევი სისერ უმცროსი]], კლავიშისტი ბონი ბოიერი და მოცეკვავე/ქორეოგრაფი [[კეტ გლოვერი]]{{sfn|გრეგორი|1995|p=246}}. ახალი დრამერი იყო [[შეილა ესკოვედო]]. ჯგუფის შემადგენლობის დარჩენილ ნაწილს შეადგენდნენ დოქტორ ფინკი, მიკო უივერი, ერიკ ლიდსი, ატლანტა ბლისი და The Bodyguards (ჯერომი, უოლო სეფორდი და გრეგ ბრუკსი). ამ ჯგუფმა წარმატებით ჩაატარა [[Sign o' the Times Tour]], ამიტომ Warner Bros.-ის და პრინსის მენეჯერებმა გადაწყვიტეს მისი აშშ-შიც გამართვა, რათა ალბომის გაყიდვებიც აემაღლებინათ {{sfn|დრეიპერი|2008|pp=86–87}}{{sfn|ჰენი|2004|p = 118}}. უკვე ახალი ალბომის მომზადების წინ პრინსი იძულებული იყო აშშ-ში ტურნე დაეწყო{{sfn|დრეიპერი|2008|pp=86–87}}. თუმცა, ტურნეს ბოლო ორი კონცერტი გადაიღეს. დამატებითი კადრები მოგვიანებით მომზადდა სტუდიებში [[Paisley Park]]{{sfn|დრეიპერი|2008|pp=86–87}} და 1987 წლის 20 ნოემბერში გამოვიდა საკონცერტო ვიდეო ''[[Sign o' the Times (ფილმი)|Sign o' the Times]]''. ამ ნამუშევარს წილად ხვდა უფრო დადებითი შეფასებები, ვიდრე წინა მცდელობას „[[ალუბლის მთვარის ქვეშ]]“, თუმცა გაქირავებიდან შემოსავალი უმნიშვნელო იყო და ფილმი კინოთეატრებიდან მალე გაქრა.{{sfn|ჰენი|2004|p = 118}} შემდეგი ალბომი უნდა ყოფილიყო ''[[The Black Album (პრინსის ალბომი)|The Black Album]]''.{{sfn|დრეიპერი|2008|p=90}} მასში დაგეგმილი იყო მეტი ინსტრუმენტული ნაწილის, ფანკის და რიტმ-ენდ-ბლუზის შეტანა, ვიდრე წინა ნაშრომებში {{sfn|დრეიპერი|2008|p=92}}, ისევე, როგორც ექსპერიმენტები [[ჰიპ-ჰოპ მუსიკა|ჰიპ-ჰოპთან]] სიმღერებში „Bob George“ და „Dead on It“. დაგეგმილი იყო ალბომის მონოქრომული გარეკანით გამოცემა, მასზე მხოლოდ კატალოგში არსებული დისკის ნომრის მითითებით. დაიბეჭდა 500 000 ასლი{{sfn|დრეიპერი|2008|p=91}}, მაგრამ პრინსმა ჩათვალა, რომ ჩანაწერი „ბოროტი“ იყო და ალბომი გაყიდვაში არ გაუშვეს{{sfn|ჰენი|2004|pp = 121–122}}. Warner Bros.-მა იგი 1994 წელს შეზღუდული ტირაჟით დაბეჭდა. აღნიშნული მოვლენების შემდეგ პრინსი სტუდიას რვა კვირის თავზე დაუბრუნდა და ჩაწერა ''[[Lovesexy]]'', რომელიც 1988 წლის 10 მაისს გამოვიდა. იგი ''The Black Album''-თან მიმართებაში სულიერად საპირისპირო როლს თამაშობს{{sfn|დრეიპერი|2008|p=93}}. ყოველი სიმღერა პრინსის სოლო ნამუშევარია, გარდა „Eye No“-სი, რომელიც ჩაიწერა ჯგუფთან ერთად. ''Lovesexy'' ''Billboard'' 200-ში #11 პოზიციამდე ავიდა, ხოლო რიტმ-ენ-ბლუზის ჩარტში - #5-მდე.<ref name="Lovesexy billboard">{{cite web|url={{BillboardURLbyName|artist=prince|chart=all}} |title=Lovesexy |work=Billboard |accessdate=იანვარი 13, 2009 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130509100710/http://www.billboard.com/artist/351039/prince/chart |archivedate=მაისი 9, 2013}}</ref> წამყვანი სინგლი, „[[Alphabet St.]]“ Hot 100-ში #8 იყო, ხოლო რიტმ-ენდ-ბლუზის ჩარტში - #3<ref name="Billboard Sign o the times" />. იგი 750 000 ასლის სახით გაიყიდა{{sfn|დრეიპერი|2008|p=94}}. The Revolution-ის შემდგომ ჯგუფთან ერთად (The Bodyguards-ის გარეშე) პრინსმა სამ ეტაპად [[Lovesexy World Tour|ტურნე გამართა]], 84 კონცერტის სახით. მიუხედავად იმისა, რომ მსმენელებმა იგი დადებითად შეაფასეს, წარმოების ხარჯები, რთული სასცენო დიზაინის და ატრიბუტიკის გამო მაღალი იყო{{sfn|ჰენი|2004|pp = 152–153}}{{sfn|დრეიპერი|2008|p=95}}. [[ფაილი:Prince by jimieye.jpg|thumb|left|220პქ|upright|პრინსი, [[Nude Tour]], 1990]] 1989 წელს პრინსმა მიიღო მონაწილეობა [[მადონა (მომღერალი)|მადონას]] ''[[Like a Prayer]]''-ის ჩაწერაში, იყო რა სიმღერის „Love Song“ თანაავტორი და დაუკრა ელექტროგიტარაზე (ალბომის ანოტაციებში მითითების გარეშე) სიმღერებში „[[Like a Prayer (სიმღერა)|Like a Prayer]]“, „[[Keep It Together (სიმღერა)|Keep It Together]]“ და „Act of Contrition“. მან აგრეთვე დაიწყო მუშაობა რამდენიმე მუსიკალურ პროექტზე, მათ შორის - ''[[პრინსის გამოუცემელი პროექტები|Rave Unto the Joy Fantastic]]''-ზე და ფილმის „[[გრაფიტის ხიდი]]“ ადრეულ სცენარზე{{sfn|ჰენი|2004|pp = 155–156}}{{sfn|დრეიპერი|2008|p=96}}, თუმცა ორივეზე მუშაობა შეწყდა, როდესაც [[ტიმ ბარტონი|ტიმ ბარტონმა]] სთხოვა, დაეწერა სიმღერები ფილმისთვის „[[ბეტმენი (1989 წლის ფილმი)|ბეტმენი]]“. სტუდიაში პრინსმა შექმნა ცხრასიმღერიანი მასალა, რომელიც Warner Bros.-მა საუნდტრეკად 1989 წლის 20 ივნისს გამოსცა. ''[[Batman (ალბომი)|Batman]]'' ''Billboard'' 200-ში #1 პოზიციას იკავებდა<ref name="batman billboard">{{cite web|first=სტივენ თომას |last=ერლეუაინი |url={{BillboardURLbyName|artist=prince|chart=all}} |title=Batman |work=Billboard |accessdate=იანვარი 13, 2009 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130509100710/http://www.billboard.com/artist/351039/prince/chart |archivedate=მაისი 9, 2013}}</ref> და 4.3 მილიონი ასლის სახით გაიყიდა{{sfn|ჰენი|2004|p = 157}}, ხოლო სინგლი „[[Batdance]]“ ''Billboard''-ის და რიტმ-ენდ-ბლუზის ჩარტის სათავეებში მოხვდა.<ref name="Billboard Sign o the times" /> სინგლი „[[The Arms of Orion]]“, ჩაწერილი [[შინა ისტონი|შინა ისტონთან]], მოხვდა ჩარტის #36 ადგილზე, ხოლო „[[Partyman]]“ (ჩაწერილი [[ანა ფანტასტიკი|ანა ფანტასტიკთან]], რომელიც იმ პერიოდში პრინსის მეგობარი გოგონა იყო) Hot 100-ში #18 იყო (რიტმ-ენდ-ბლუზის ჩარტში - #5). სასიყვარულო ბალადა „[[Scandalous!]]“ რიტმ-ენდ-ბლუზის ჩარტში #5 ადგილს იკავებდა<ref name="Billboard Sign o the times" />. საუნდტრეკზე მუშაობის ფარგლებში არსებული კონტრაქტის მიხედვით საგამომცემლო უფლებები პრინსმა მთლიანად Warner Bros.-ს გადასცა. 1990 წელს პრინსი დაუბრუნდა საკონცერტო შემოქმედებას [[Nude Tour]]-ის ჩატარებით. ბონი ბოიერის, შეილა ესკოვედოს, ვალტორნების და სხვა ელემენტების გარეშე, პრინსმა იმოგზაურა კლავიშისტ [[რონი გეინზი]]ს, დრამერ [[მაიკლ ბლენდი]]ს და მოცეკვავეთა ტრიო The Game Boyz-ის ([[ტონი მ.]], კირკი ჯეი და დეიმონ დიქსონი) თანამონაწილეობით. ევროპული და იაპონური ტურნეები კომერციულად წარმატებული გამოდგა, მიუხედავად მოკლე სეტლისტის, რომელშიც მხოლოდ ჰიტები შეიტანეს.{{sfn|ჰენი|2004|p = 166}} წლის განმავლობაში დასრულდა მუშაობა „გრაფიტის ხიდის“ სცენარზე და [[Graffiti Bridge (ალბომი)|ამავე სახელწოდების ალბომზეც]]. Warner Bros. თავდაპირველად არ აპირებდა ფილმის დაფინანსებას, მაგრამ პრინსმა დაარწმუნა, რომ იგი „იისფერი წვიმის“ გაგრძელება იქნებოდა და მონაწილეობას მიიღებდნენ The Time-ის ორიგინალური წევრებიც. საბოლოოდ, კომპანია დათანხმდა.{{sfn|დრეიპერი|2008|p=104}} გამოცემული 1990 წლის 20 ივნისს, ალბომი მოხვდა ''Billboard'' 200-ის და რიტმ-ენდ-ბლუზის ჩარტის #6 პოზიციაზე.<ref name="Graffiti Bridge billboard">{{cite web|url={{BillboardURLbyName|artist=prince|chart=all}} |title=Graffiti Bridge |work=Billboard |accessdate=იანვარი 13, 2009 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130509100710/http://www.billboard.com/artist/351039/prince/chart |archivedate=მაისი 9, 2013}}</ref> სინგლი „[[Thieves in the Temple]]“ Hot 100-ის #6 პოზიციამდე ავიდა, ხოლო რიტმ-ენდ-ბლუზის ჩარტში #1 გახდა<ref name="Billboard Sign o the times" />. „[[Round and Round (ტევინ კემპბელის სიმღერა)|Round and Round]]“ აშშ-ში #12 გახდა, რიტმ-ენდ-ბლუზის ჩარტში #2 ადგილით. მან წარმატება მოუტანა მოზარდობის ასაკში მყოფ [[ტევინ კემპბელი|ტევინ კემპბელს]] (რომელიც ასევე თამაშობდა ფილმში). „გრაფიტის ხიდი“ გამოვიდა 1990 წლის 20 ნოემბერს, მაგრამ გაქირავებაში ჩავარდა და მხოლოდ 4.2 მილიონი აშშ დოლარი შეაგროვა{{sfn|დრეიპერი|2008|p=105}}. როგორც ფილმის, ასევე ალბომის გამოსვლის შემდეგ, The Revolution-ის დარჩენილმა წევრებმა, მიკო უივერმა და დოქტორ ფინკმა, პრინსის ჯგუფი დატოვეს. ===1991–1994: The New Power Generation, ''Diamonds and Pearls'' და შეცვლილი სახელი=== [[ფაილი:Yellow Cloud.jpg|thumb|upright|პრინსის გიტარა Yellow Cloud.]] [[ფაილი:Prince logo.svg|thumb|right|upright|წარმოსათქმელად რთული სიმბოლო (რომელსაც „სიყვარულის სიმბოლო #2“ უწოდეს).]] 1991 წელს წარმოდგენილი იქნა პრინსის ახალი ჯგუფი, [[The New Power Generation]]. გიტარისტ მიკო უივერის და კლავიშისტ დოქტორ ფინკის შემდეგ კოლექტივში მოვიდნენ ბასისტი [[სონი ტ.]], [[ტომი ბარბარელა]] (კლავიშებიანები) და სასულე ორკესტრი The Hornheads. წევრებს შორის აგრეთვე იყვნენ ლევი სისესი (გიტარა), [[როუზი გეინზი]], [[მაიკლ ბლენდი]] და The Game Boyz. მუსიკოსების მნიშვნელოვანი წვლილით ჩაწერილი ''[[Diamonds and Pearls]]'' 1991 წლის 1 ოქტომბერს გამოვიდა. მოხვდა რა ''Billboard'' 200-ის #3 პოზიციაზე,{{sfn|ჰენი|2004|p = 177}}, იგი პოპულარული გახდა რამდენიმე ჰიტური სინგლით. პირველი იყო „[[Gett Off]]“ (#21 - Hot 100, #6 - რიტმ-ენდ-ბლუზის ჩარტი), „[[Cream (პრინსის სიმღერა)|Cream]]“ (აშშ - #1, მეხუთე პრინსის კარიერაში), „[[Diamonds and Pearls (სიმღერა)|Diamonds and Pearls]]“ (#3 - Hot 100, #1 - რიტმ-ენდ-ბლუზის ჩარტი) და „[[Money Don't Matter 2 Night]]“ (#23 - Hot 100, #14 - რიტმ-ენდ-ბლუზის ჩარტი).<ref name="billboard1">{{cite web|url={{BillboardURLbyName|artist=prince|chart=all}} |title=Discography (more) – Prince&nbsp;– Sign 'O' the Times |work=Billboard |date=მაისი 9, 1987 |accessdate=ივლისი 18, 2009 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130509100710/http://www.billboard.com/artist/351039/prince/chart |archivedate=მაისი 9, 2013}}</ref> 1992 წელს The New Power Generation-გამოსცა ''[[Love Symbol Album]]''<ref>[http://www.discogs.com/artist/Prince+%26+The+New+Power+Generation Prince & The New Power Generation Discography] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090205091550/http://www.discogs.com/artist/Prince%2B%26%2BThe%2BNew%2BPower%2BGeneration |date=February 5, 2009 }}. [[discogs]]. წაიკითხვის თარიღი: აპრილი 15, 2009.</ref>, რომლის გარეკანზე შემსრულებლის სახელის სანაცვლოდ გამოტანილი იყო მხოლოდ წარმოსათქმელად რთული სიმბოლო (რომელსაც „სიყვარულის სიმბოლო #2“ უწოდეს).<ref name="nytimes_07-11-02">{{Cite news|first=ენდრიუ |last=კარტერი |url=http://www.citypages.com/1999-06-23/news/the-people-formerly-known-as-fans/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20081014192125/http://www.citypages.com/1999-06-23/news/the-people-formerly-known-as-fans/ |url-status=dead |archive-date=ოქტომბერი 14, 2008 |title=The People Formerly Known as Fans |publisher=City Pages |date=ივნისი 23, 1999 |accessdate=დეკემბერი 12, 2007 |df= }}</ref> ალბომმა ''Billboard'' 200-ში #5 პოზიცია დაიკავა.<ref>{{cite web| title = Billboard Chart positions for Prince | url = {{BillboardURLbyName|artist=prince & the new power generation|chart=all}} | accessdate =მაისი 29, 2010}}</ref> ლეიბლს სურდა პირველი სინგლის სახით „[[7 (სიმღერა)|7]]“-ის გამოცემა, მაგრამ პრინსმა აირჩია „[[My Name Is Prince]]“, თვლიდა რა, რომ [[ჰიპ-ჰოპ მუსიკა|ჰიპ-ჰოპი]]ს სტილის ეს სიმღერა მოეწონებოდა იმავე მაყურებლებს, რომლებმაც წინა ალბომი შეიძინეს.{{sfn|ჰენი|2004|p = 187}} პრინსმა თავისი გაიტანა. სინგლი ''Billboard'' Hot 100-ში #36, ხოლო რიტმ-ენდ-ბლუზის ჩარტში - #23 ადგილს იკავებდა. შემდეგი, „[[Sexy MF]]“, Hot 100-ში #66 იყო, ხოლო რიტმ-ენდ-ბლუზის ჩარტში - #76. ლეიბლის ფავორიტი „7“ #7 ადგილამდე ავიდა.<ref name="billboard1" /> ''Love Symbol Album'' მსოფლიოში 2.8 მილიონი ასლის ოდენობით გაიყიდა.{{sfn|ჰენი|2004|p = 187}} 1990 და 1991 წელს წარუმატებელი მცდელობის შემდეგ{{sfn|ჰენი|2004|pp = 192–193}} Warner Bros.-მა 1993 წელს გამოსცა პრინსის სამდისკიანი კომპილაცია ''[[The Hits/The B-Sides]]''. მასში შეტანილია მუსიკოსის იმ დროისთვის არსებული ყველა ჰიტური სინგლი (გარდა „[[Batdance]]“-ის და „[[ბეტმენი (1989 წლის ფილმი)|ბეტმენი]]ს“ საუნდტრეკის სხვა სიმღერების). მესამე დისკზე აგრეთვე მოხვდა მრავალი [[A-მხარე და B-მხარე|B-მხარე]]. კომპილაციაში, ამასთან, შეტანილია The Revolution-ის „Power Fantastic“ და როუზი გეინზთან ერთად შესრულებული „[[Nothing Compares 2 U]]“. კიდევ ორი სიმღერა, მანამდე გამოუცემელი „[[Pink Cashmere]]“ და „[[Peach (სიმღერა)|Peach]]“ ალბომის პრომო სინგლების სახით გამოუშვეს. 1993 წელს, როდესაც Warner Bros.-მა უარი თქვა სწრაფი ტემპით პრინსის მორიგი სიმღერების დიდი რაოდენობით გამოცემაზე<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.com/news/magazine-36107590|title=Why did Prince change his name to a symbol?|publisher=BBC News|accessdate=მაისი 5, 2016|date=აპრილი 22, 2016|first=ჯესიკა|last=ლასენჰოპი}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.legalcheek.com/2016/04/prince-hated-contract-law-so-much-he-once-changed-his-name-to-an-unpronounceable-symbol/|title=Prince hated contract law so much he once changed his name to an unpronounceable symbol|work=Legal Cheek}}</ref>, მუსიკოსმა სახელი [[File:Prince logo.svg|x22px]]-ით შეიცვალა (მასში შეთავსებული იყო ორი სქესის სიმბოლო, მამრობითის, ♂ და მდედრობითის, ♀<ref name="nytimes_07-11-02" />). ბეჭდვით მედიაში მისი გამოყენების ხელშეწყობის მიზნით, Warner Bros. იძულებული გახდა, გაევრცელებინა [[დისკეტა|დისკეტები]] შრიფტით, რომელიც აღნიშნულ სიმბოლოს შეიცავდა.<ref>{{cite news |first=ბრაიან |last=ფელდმანი |url=http://nymag.com/following/2016/04/princes-legendary-floppy-disk-symbol-font.html|accessdate=მაისი 5, 2016 |title=The Legend of Prince's Special Custom-Font Symbol Floppy Disks |newspaper=[[New York (ჟურნალი)|New York]] |date=აპრილი 21, 2016 }}</ref> მას „სიყვარულის სიმბოლო“ ეწოდა. 2000 წლამდე მუსიკოსი თავის თავს უწოდებდა ასე - „The Artist Formerly Known as Prince“ ({{lang-ka|შემსრულებელი, მანამდე ცნობილი, როგორც პრინსი}}) ან უბრალოდ „The Artist“ ({{lang-ka|შემსრულებელი}})<ref name="bass player"/>. ===1994–2000: აქტიური კარიერა და ''The Gold Experience''=== 1994 წლიდან პრინსმა ალბომების გამოცემა სწრაფი ტემპით დაიწყო - გათავისუფლებულმა Warner Bros.-თან კონტრაქტით გათვალისწინებული ვალდებულებებისგან. როგორც თავად ამბობდა, ლეიბლი მას შემოქმედებით თავისუფლებას უზღუდავდა და ითხოვდა, ალბომები უბრალოდ დროდადრო მოემზადებინა. მან Warner Bros. აგრეთვე დაადანაშაულა ''Love Symbol Album''-ის კომერციულად ჩავარდნაში, მისი თქმით, კომპანია მის მარკეტინგზე არ ზრუნავდა. სწორედ ამის გამო ''[[The Black Album (პრინსის ალბომი)|The Black Album]]'' დაგეგმილიდან შვიდი წლის შემდეგ საბოლოოდ გამოიცა, თუმცა მანამდე [[ბუტლეგური ჩანაწერი]]ს სახით ვრცელდებოდა. Warner Bros., საბოლოოდ, დანებდა და მუსიკოსს ნება დართო, გამოეცა ''[[Come (პრინსის ალბომი)|Come]]''-იც. შედეგი ალბომი, ''[[The Gold Experience]]'', გამოვიდა იმავე პერიოდში, რაც ''Love Symbol''-ის დროს ჩაწერილი მასალა. Warner Bros.-ის ნებართვით, „[[The Most Beautiful Girl in the World (პრინსის სიმღერა)|The Most Beautiful Girl in the World]]“ გამოვიდა მცირე ლეიბლზე [[Bellmark Records]], 1994 წლის თებერვალში. იგი მოულოდნელად აშშ-ში ''Billboard'' Hot 100-ში #3 გახდა, ხოლო სხვა ქვეყნებში - #1. თუმცა, შემდგომმა გამოცემებმა ნაკლები წარმატება იქონიეს. მიუხედავად ამისა, ლეიბლი მოითხოვდა ''The Gold Experience''-ის გამოცემას,რაც საბოლოოდ, 1995 წლის სექტემბერში მოხდა. დისკის დებიუტი ''Billboard'' 200-ში პირველივე ადგილით შედგა, თუმცა მოგვიანებით ალბომი ტირაჟიდან გაქრა. ''[[Chaos and Disorder]]'', გამოცემული 1996 წელს, Warner Bros.-ისთვის შექმნილი ახალი მასალით უკანასკნელი ალბომი იყო - ისევე, როგორც პრინსის ერთ-ერთი კომერციულად ნაკლებად წარმატებული ნამუშევარი. წლის ბოლოს მან, უკვე Warner Bros.-ის გარეშე, სცადა დაბრუნება და გამოუშვა 36 სიმღერისგან, 3 დისკისგან შემდგარი ''[[Emancipation (პრინსის ალბომი)|Emancipation]]''. ლეიბლზე [[NPG Records]] გამოცემული ეს ჩანაწერი [[EMI]]-ს დისტრიბუციით ვრცელდებოდა. ამჯერად მუსიკოსმა არ გამოიყენა ''Controversy Music''&nbsp;– ''ASCAP''-ის სახელწოდება - გამომცემლის სახით ალბომზე მიუთითა ''Emancipated Music Inc.''&nbsp;– ''ASCAP''. სერტიფიცირებული პლატინის სტატუსით [[Recording Industry Association of America|RIAA]]-ს მიერ, ''Emancipation'' არის პრინსის მიერ პირველი ალბომი, რომელშიც სხვა შემსრულებლების სიმღერების ვერსიები მოხვდა. მათ შორის არის [[ჯონ ოსბორნი]]ს „[[One of Us (ჯოან ოსბორნის სიმღერა)|One of Us]]“, „[[Betcha by Golly Wow!]]“ (თომას რენდოლფ ბელი და ლინდა კრიდი);<ref>{{cite web |url=http://repertoire.bmi.com/title.asp?blnWriter=True&blnPublisher=True&blnArtist=True&keyID=108308&ShowNbr=0&ShowSeqNbr=0&querytype=WorkID |title=BMI credits for "Betcha By Golly Wow!" |publisher=Repertoire.bmi.com |accessdate=ივლისი 18, 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071030003327/http://repertoire.bmi.com/title.asp?blnWriter=True&blnPublisher=True&blnArtist=True&keyID=108308&ShowNbr=0&ShowSeqNbr=0&querytype=WorkID |archivedate=2007-10-30 }}</ref>; „[[I Can't Make You Love Me]]“ (ჯეიმზ ალენ შემბლინ II და მაიკლ ბარი რაიდი) და „[[La-La (Means I Love You)]]“, (თომას რენდოლფ ბელი და უილიამ ჰერტი).<ref>{{cite web |url=http://repertoire.bmi.com/title.asp?blnWriter=True&blnPublisher=True&blnArtist=True&keyID=819010&ShowNbr=0&ShowSeqNbr=0&querytype=WorkID |title=BMI credits for "La-La Means I Love You" |publisher=Repertoire.bmi.com |accessdate=ივლისი 18, 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071030003332/http://repertoire.bmi.com/title.asp?blnWriter=True&blnPublisher=True&blnArtist=True&keyID=819010&ShowNbr=0&ShowSeqNbr=0&querytype=WorkID |archivedate=2007-10-30 }}</ref> ''[[Crystal Ball (ბოქს-სეტი)|Crystal Ball]]'' მუსიკოსმა 1998 წელს გამოუშვა. ეს არის ხუთდისკიანი ბოქს-სეტი მანამდე გამოუცემელი მასალით. ალბომის დისტრიბუცია ქაოტური იყო. მსმენელების ნაწილმა იგი პრინსის საიტის მეშვეობით ერთი წლით ადრე შეუკვეთა, თუმცა ბოქს-სეტი მათ ხელში ოფიციალური გამოცემიდან მხოლოდ რამდენიმე თვის შემდეგ მოხვდა - როდესაც უკვე სტანდარტულ მაღაზიებში იყიდებოდა. განსხვავება ის იყო, რომ მაღაზიებში წარმოდგენილი იყო ოთხდისკიანი გამოცემა, მეხუთე, ''Kamasutra''-ს გარეშე. მაღაზიებში გამოტანილ გამოცემებს სხვადასხვა შეფუთვები აქვს. პირველი წარმოდგენილი იყო თეთრი გარეკანით და „სიყვარულის სიმბოლოთი“, ხოლო მეორეში ოთხივე დისკი გამჭვირვალე ყუთში მოათავსეს. სამი თვის შემდეგ გამოიცა კიდევ ერთი ახალი ალბომი, ''[[Newpower Soul]]''. ამავე პერიოდში ლეიბლზე [[NPG Records]] გამოვიდა [[ჩაკა ხანი]]ს ''[[Come 2 My House]]'' და [[ლარი გრემი]]ს ''[[GCS2000]]'' - ორივეს ჩაწერაში პრინსი მონაწილეობდა. ამ ჩანაწერების სარეკლამო მიზნით, იგი გამოჩნდა ''[[Vibe (ჟურნალი)|Vibe with Sinbad]]''-ში და [[NBC]]-ის ''[[Today (NBC-ის გადაცემა)|Today]]''-ს მიერ ორგანიზებულ Summer Concert Series-ში. 1999 წელს პრინსი კვლავ წამყვან ლეიბლთან თანამშრომლობდა, ამჯერად - [[Arista Records]]-თან, რომელზეც ''[[Rave Un2 the Joy Fantastic]]'' გამოუშვა. ალბომის მეტი წარმატებისთვის, მან სცადა პრესასთან აქტიურად თანამშრომლობა, გამოჩნდა MTV-ის ''[[Total Request Live]]''-ში, ''[[Larry King Live]]'' (ლარი გრემთან) და სხვა გადაცემებში. თვეების შემდეგ გამოვიდა ახალი ალბომი, ''[[The Vault: Old Friends 4 Sale]]'', პრინსის მიერ კარიერის დროს სხვადასხვა წლებში ჩაწერილი გამოუცემელი მასალით.<ref>{{cite web|title=Prince Sign of the Times|url=https://socialbilitty.com/2016/05/prince-sign-of-the-times/|date=მაისი 8, 2016|publisher=''[[Socialbilitty]]''|accessdate=იანვარი 17, 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170118055451/https://socialbilitty.com/2016/05/prince-sign-of-the-times/|archivedate=იანვარი 18, 2017}}</ref> 1999 წლის 31 დეკემბერს მსმენელებს ჰქონდათ საშუალება, „pay-per-view“ სისტემით ეხილათ კონცერტი ''[[Rave Un2 the Year 2000]]'', რომელშიც შევიდა 17 და 18 დეკემბრის ჩანაწერები, პრინსის მიმდინარე ტურნედან. კონცერტში აგრეთვე მონაწილეობდნენ მიწვეული შემსრულებლები - [[ლენი კრავიცი]], [[ჯორჯ კლინტონი (მუსიკოსი)|ჯორჯ კლინტონი]], ჯიმი რასელი და The Time. შემდეგ წელს კონცერტი ცალკე ვიდეოს სახითაც გამოიცა. ===2000–2007: ცვლილებები, ''Musicology'', სხვა ლეიბლი და ''3121''=== 2000 წლის 16 მაისს მუსიკოსმა შეწყვიტა „სიყვარულის სიმბოლოს“, როგორც ალტერ-ეგოს გამოყენება და დაუბრუნდა „პრინსს“, მას შემდეგ, რაც საგამომცემლო კონტრაქტს [[Warner/Chappell Music|Warner/Chappell]]-თან ვადა ამოეწურა. პრესკონფერენციაზე მან განაცხადა რომ არასასურველი უსიამოვნებებისგან თავისუფალი, უბრუნდებოდა ნამდვილ სახეს. თუმცა, სიმბოლოს კვლავ იყენებდა - ლოგოზე, ალბომებზე და გიტარის სახით, რომელსაც მისი ფორმა ჰქონდა. ''Rave Un2 the Joy Fantastic''-ის გამოცემიდან რამდენიმე წლის განმავლობაში პრინსი ახალი მუსიკას ძირითადად ავრცელებდა სერვისის NPGOnlineLtd.com მეშვეობით (მოგვიანებით იგი NPGMusicClub.com გახდა).<ref>{{cite web|last1=ბაგბი|first1=ტეო|title=Taylor Swift Follows Prince: The Artist Who Tamed the Corporate Giant|url=http://www.thedailybeast.com/articles/2015/06/25/taylor-swift-is-the-new-prince-the-artist-that-tamed-the-corporate-giant.html|website=The Daily Beast|accessdate=მაისი 8, 2016|date=ივნისი 25, 2015}}</ref> 2002 წელს გამოვიდა მუსიკოსის პირველი საკონცერტო ალბომი ''[[One Nite Alone... Live!]]'', რომელშიც შეტანილია ტურნეს [[One Nite Alone...Tour]] ჩანაწერები. ამ სამდისკიან გამოცემაში აგრეთვე შეტანილია კომპოზიციები, რომლებიც კონცერტის შემდეგ ჟღერდა (ცალკე დისკს ''It Ain't Over!'' ეწოდება). ამ პერიოდში მუსიკოსს ჰქონდა ურთიერთობა მსმენელებთან [[NPG Music Club]]-ის მეშვეობით. მათი ნაწილი ესწრებოდა რეპეტიციებს და ყოველწლიურ ღონისძიებებს Paisley Park-ში. მსმენელებისთვის სტუდიებში იმართებოდა სხვადასხვა ტური, ინტერვიუები, განხილვები და მუსიკის მოსმენის საღამოები. მათი ნაწილი შევიდა [[კევინ სმითი]]ს დოკუმენტურ ფილმში, რომელიც ოფიციალურად არ გამოსულა. 2004 წლის 8 თებერვალს პრინსი გამოვიდა გრემის 46-ე დაჯილდოებაზე, [[ბიონსე]]სთან ერთად.<ref name="billboardrys">{{cite news|last1=Rys|first1=Dan|title=Prince and Beyonce at the 2004 Grammy Awards: The Story Behind How the Duet Came Together|url=http://www.billboard.com/articles/news/7341600/prince-beyonce-2004-grammy-awards-duet-producer-ken-ehrlich-interview|accessdate=აპრილი 23, 2016|work=Billboard|date=აპრილი 21, 2016}}</ref><ref name="guardiansweeting">{{cite news|last1=Sweeting|first1=Adam|authorlink1=Adam Sweeting|title=Prince obituary: 'the music flowed out in an unstoppable torrent'|url=https://www.theguardian.com/music/2016/apr/22/prince-obituary|accessdate=აპრილი 23, 2016|work=[[The Guardian]]|date=აპრილი 22, 2016}}</ref> მათ ერთად შეასრულეს „[[Purple Rain (სიმღერა)|Purple Rain]]“, „[[Let's Go Crazy]]“, „[[Baby I'm a Star]]“ და ბიონსეს „[[Crazy in Love]]“.<ref name="usatodayryan">{{cite news|last1=Ryan|first1=Patrick|title=6 of Prince's most legendary live performances you need to see|url=http://www.usatoday.com/story/life/entertainthis/2016/04/21/prince-best-performances/83343520/|accessdate=აპრილი 23, 2016|work=[[USA Today]]|date=აპრილი 21, 2016}}</ref> შემდეგ თვეში პრინსი [[როკ-ენ-როლის დიდების დარბაზი|როკ-ენ-როლის დიდების დარბაზში]] შეიყვანეს.<ref name="mtvwiederhorn">{{cite web|last1=ვიდერჰორნი|first1=ჯონ|title=Kid Rock Makes Jokes, Prince Makes Peace At Rock Hall Ceremony|url=http://www.mtv.com/news/1485768/kid-rock-makes-jokes-prince-makes-peace-at-rock-hall-ceremony/|publisher=MTV News|accessdate=აპრილი 23, 2016|date=მარტი 16, 2004|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211210101139/http://www.mtv.com/news/1485768/kid-rock-makes-jokes-prince-makes-peace-at-rock-hall-ceremony/|archivedate=დეკემბერი 10, 2021}}</ref> ჯილდო მას გადასცეს [[ალიშა კისი|ალიშა კისმა]], [[Big Boi]]-მ და [[André 3000]]-მა ([[OutKast]]).<ref>{{cite news|last1=Brucculieri|first1=Julia|title=Alicia Keys' Rock And Roll Hall Of Fame Speech For Prince Perfectly Captures His Greatness|url=http://www.huffingtonpost.com/entry/alicia-keys-prince-rock-and-roll-hall-of-fame_us_5719439ae4b0d4d3f722d15a|accessdate=აპრილი 23, 2016|work=The Huffington Post|date=აპრილი 21, 2016}}</ref> ცერემონიის დროს მთელი რიგი ჰიტების შესრულების გარდა, პრინსმა დაუკრა [[ჯორჯ ჰარისონი]]სადმი მიძღვნილ ნაწილში, „[[While My Guitar Gently Weeps]]“-ში.<ref>{{cite news|last1=პარელესი|first1=ჯონ|authorlink1=ჯონ პარელესი|title=Prince and Harrison Among Rock Hall of Fame Inductees|url=https://www.nytimes.com/2004/03/16/nyregion/prince-and-harrison-among-rock-hall-of-fame-inductees.html?_r=0|accessdate=აპრილი 23, 2016|work=The New York Times|date=მარტი 16, 2004}}</ref><ref>{{cite news|last1=Nekesa|first1=Mumbi Moody|title=Prince reigns at Rock and Roll Hall of Fame induction|url=http://www.seattlepi.com/ae/music/article/Prince-reigns-at-Rock-and-Roll-Hall-of-Fame-1139706.php|accessdate=აპრილი 23, 2016|work=[[Seattle Post-Intelligencer]]|date=მარტი 16, 2004}}</ref><ref name="timelocker">{{cite news|last1=Locker|first1=Melissa|title=Watch Prince's Show-Stopping Guitar Solo at the Rock and Roll Hall of Fame|url=http://time.com/4303955/prince-guitar-solo-rock-and-roll-hall-of-fame/|accessdate=აპრილი 27, 2016|work=Time|date=აპრილი 21, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211103174925/https://time.com/4303955/prince-guitar-solo-rock-and-roll-hall-of-fame/|archivedate=ნოემბერი 3, 2021}}</ref> [[ჯიმი ჰენდრიქსი]]ს ხსოვნისადმი მიძღვნილ ''[[Power of Soul: A Tribute to Jimi Hendrix]]''-ზე მან დაუკრა სიმღერაში „[[Red House (სიმღერა)|Red House]]“.<ref>{{cite news|last1=Greenblatt|first1=Mike|title=Jimi Hendrix: South Saturn Delta & Various Arists: Power Of Soul: A Tribute To Jimi Hendrix|url=http://www.theaquarian.com/2011/05/25/jimi-hendrix-south-saturn-delta-various-arists-power-of-soul-a-tribute-to-jimi-hendrix/|accessdate=აპრილი 25, 2016|work=[[The Aquarian Weekly]]|date=მაისი 25, 2011}}</ref> 2004 წლის აპრილში ლეიბლ [[Columbia Records]]-ზე გამოვიდა ალბომი ''[[Musicology]]'', რომელიც სხვადასხვა ქვეყნის საუკეთესო ხუთეულის სათავეში მოხვდა. აშშ-ში ჩარტებში წარმატებას ხელი შეუწყო იმან, რომ ალბომი თანდართული იყო ბილეთებზე, ამიტომ გაყიდული ალბომების რაოდენობა უდრიდა ბილეთების რიცხვს.<ref>{{cite web| last = დ'ანჯელო| first = ჯო| title = Billboard Sours On Prince's Musicology Sales Experiment: Magazine changes policy on tallying albums sold with tickets| publisher = MTV News| date = მაისი 28, 2004| url = http://www.mtv.com/news/articles/1488027/20040528/prince.jhtml| accessdate = მაისი 6, 2016| archiveurl = https://web.archive.org/web/20100710132424/http://www.mtv.com/news/articles/1488027/20040528/prince.jhtml| archivedate = ივლისი 10, 2010}}</ref> სამი თვის შემდეგ ''[[Spin (ჟურნალი)|Spin]]''-მა პრინსს უწოდა ყველა დროის უდიდესი ლიდერი მუსიკაში.<ref>{{cite web|url=http://www.contactmusic.com/news-article/prince-tops-frontmen-poll|title=Prince Tops Frontmen Poll|date=ივლისი 27, 2004|publisher=[[Contactmusic.com]]|archiveurl=https://www.webcitation.org/6Hjd4p0fC?url=http://www.contactmusic.com/news-article/prince-tops-frontmen-poll|archivedate=2013-06-29|url-status=live|accessdate=ივნისი 29, 2013}}</ref> იმავე წელს ''Rolling Stone'' იგი დაასახელა ყველაზე შემოსავლიან შემსრულებლად, ყოველწლიური 56.5 მილიონი აშშ დოლარით<ref>{{cite news| title = Prince Crowned 'Top Music Earner' |publisher=BBC News| date = თებერვალი 9, 2005| url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/4251227.stm|accessdate=მაისი 12, 2016}}</ref>. [[Pollstar]]-ის მონაცემებით, აშშ-ში [[Musicology Tour]]-მა ყველაზე დიდი შემოსავალი იქონია. პრინსმა მის ფარგლებში წარმოადგინა 96 კონცერტი. დასასწრები ბილეთის საშუალო ფასი 61 აშშ დოლარს შეადგენდა. ''Musicology''-მ ორი გრემი მიიღო, როგორც საუკეთესო მამაკაცი რიტმ-ენდ-ბლუზის შემსრულებლის („[[Call My Name (პრინსის სიმღერა)|Call My Name]]“), ასევე საუკეთესო ტრადიციული რიტმ-ენდ-ბლუზური ვოკალისთვის („[[Musicology (სიმღერა)|Musicology]]“). ჩანაწერი აგრეთვე ნომინირებული იყო საუკეთესო რიტმ-ენდ-ბლუზური სიმღერის და ალბომის კატეგორიებში. „[[Cinnamon Girl (პრინსის სიმღერა)|Cinnamon Girl]]“ მოხვდა საუკეთესო მამაკაცი ვოკალისტის ნომინაციებში. ''Rolling Stone''-მა პრინსი ყველა დროის 100 უდიდესი შემსრულებლის სიაში #27 ადგილზე დაასახელა.<ref name="rollingstone2004" /> 2005 წლის აპრილში პრინსმა და [[En Vogue]]-მა შეასრულეს დამატებითი ვოკალები [[სტივი უანდერი]]ს „[[So What the Fuss]]“-ის ჩაწერისას.<ref>{{cite web| title = So What the Fuss credits| work=Discog| url = http://www.discogs.com/Stevie-Wonder-So-What-The-Fuss/release/736771}}</ref> 2005 წლის ბოლოს პრინსმა [[Universal Records]]-თან კონტრაქტი გააფორმა და შემდეგი წლის 21 მარტს გამოსცა ''[[3121 (ალბომი)|3121]]''. მისი პირველი სინგლი იყო „[[Te Amo Corazón]]“, რომლის ოფიციალური ვიდეო [[სალმა ჰაიეკი|სალმა ჰაიეკმა]] გადაიღო. ვიდეოში თამაშობს არგენტინელი მსახიობი და მომღერალი [[მია მაესტრო]]. მეორე სინგლის „[[Black Sweat]]“ ვიდეო [[MTV-ის მუსიკალური ვიდეოების დაჯილდოება]]ზე ნომინირებული იყო საუკეთესო ოპერატორის კატეგორიაში. ''3121''-ის წარმატება აღინიშნა ''Billboard'' 200 -ის #1 პოზიციაზე მოხვედრით. ალბომის რეკლამის მიზნით, მუსიკოსი 2006 წლის 4 თებერვალს ''Saturday Night Live''-შიც გამოვიდა.<ref>{{cite news|last1=თომპსონი|first1=დეზირე|title='Saturday Night Live' Announce 'Good Night Sweet Prince' Tribute|url=http://www.vibe.com/2016/04/prince-saturday-night-live-tribute/|accessdate=მაისი 8, 2016|work=Vibe|date=აპრილი 23, 2016}}</ref> Webby-ს 2006 წლის დაჯილდოებაზე, 12 ივნისს, მან მიიღო ჯილდო ცხოვრებისეული მიღწევებისთვის „ინტერნეტის მეშვეობით მუსიკის გავრცელების და მსმენელებთან ურთიერთობის ხედვისთვის“ - მაგალითი იყო ''Crystal Ball''-ის მხოლოდ ინტერნეტში გამოშვება.<ref name="cnetsandoval">{{cite web|last1=სანდოვალი|first1=გრეგ|title=Prince: The artist who formerly liked the Internet|url=http://www.cnet.com/news/prince-the-artist-who-formerly-liked-the-internet/|website=[[CNET]]|accessdate=აპრილი 23, 2016|date=ნოემბერი 13, 2007}}</ref><ref name="postohlheiser">{{cite news|last1=Ohlheiser|first1=Abby|title=Prince had a complicated relationship with the Internet|url=https://www.washingtonpost.com/news/the-intersect/wp/2016/04/21/prince-had-a-long-complicated-relationship-with-the-internet/|accessdate=აპრილი 23, 2016|work=[[The Washington Post]]|date=აპრილი 21, 2016}}</ref> თუმცა, ჯილდოს მიღებიდან ექვსი კვირის შემდეგ მან გათიშა [[NPG Music Club]]-ის საიტი.<ref name="efinn">{{cite web|last1=ფინი|first1=ნატალი|title=Prince Site Fades to Black|url=http://www.eonline.com/news/52791/prince-site-fades-to-black|website=[[E!|E! Online]]|accessdate=აპრილი 23, 2016|date=ივლისი 13, 2006}}</ref><ref name="billboardnpg">{{cite news|title=Prince's NPG Music Club Shutting Down|url=http://www.billboard.com/articles/news/57854/princes-npg-music-club-shutting-down|accessdate=აპრილი 23, 2016|work=Billboard|date=ივლისი 12, 2006}}</ref> კლუბის გათიშვის დღეს პრინსს უჩივლა ბრიტანულმა HM Publishing-მა ([[Nature Publishing Group]]-ის მფლობელმა). მიუხედავად მოვლენების დამთხვევის, პრინსის ადვოკატმა განმარტა, რომ საიტის გათიშვა სავაჭრო ნიშანთან დაკავშირებულ დავას არ უკავშირდებოდა.<ref name="efinn" /> 2006 წელს პრინსი რამდენიმე ცერემონიაზე გამოვიდა. 15 თებერვალს იგი [[Brit Awards]]-ზე გამოჩნდა, [[Wendy & Lisa]]-სთან, ისევე, როგორც [[შეილა ესკოვედო]]სთან ერთად<ref>{{cite news|last1=Brandle|first1=Lars|title=Watch Prince Masterfully Perform 'Purple Rain' and 'Let's Go Crazy' at 2006 Brit Awards|url=http://www.billboard.com/articles/news/7341608/prince-purple-rain-lets-go-crazy-2006-brit-awards|accessdate=აპრილი 23, 2016|work=Billboard|date=აპრილი 21, 2016}}</ref>. 27 ივნისს მუსიკოსი გამოვიდა BET-ის დაჯილდოების 2006 წლის ცერემონიაზე, სადაც დასახელდა საუკეთესო რიტმ-ენდ-ბლუზურ შემსრულებლად. [[ჩაკა ხანი]]ს მონაწილეობით მან რამდენიმე სიმღერა შეასრულა, მას შემდეგ, რაც უკანასკნელს ცხოვრებისეული მიღწევებისთვის სპეციალური ჯილდო გადასცეს<ref name="smhbet">{{cite news|title=You booty at BET awards|url=http://www.smh.com.au/news/music/beyonce-prince-perform-at-bet-awards/2006/06/29/1151174310499.html|accessdate=აპრილი 23, 2016|work=[[The Sydney Morning Herald]]|date=ივნისი 29, 2006}}</ref>. 2006 წლის ნოემბერში პრინსი შეიყვანეს [[ბრიტანეთის მუსიკის დიდების დარბაზი|ბრიტანეთის მუსიკის დიდების დარბაზში]]<ref name="guardiansweeting" />. მან მიიღო ჯილდო, მაგრამ ცერემონიის დროს არაფერი შეუსრულებია. იმავე თვეში მან ლას-ვეგასში, [[Rio All Suite Hotel and Casino]]-ში გახსნა ღამის კლუბი 3121, სადაც 2007 წლის აპრილამდე, პარასკევობით და შაბათობით გამოდიოდა - კონტრაქტის ამოწურვამდე. 2006 წლის 22 აგვისტოს გამოვიდა კომპილაციური ალბომი ''[[Ultimate Prince]]'', რომლის პირველი დისკი შედგება ცნობილი ჰიტებისგან, ხოლო მეორე - B-მხარეებზე წარმოდგენილი სიმღერების რემიქსებისგან ან ვრცელი ვერსიებისგან. იმავე წელს მისი სიმღერა „[[The Song of the Heart]]“ შევიდა ანიმაციურ ფილმში „[[ბედნიერი თათები]]“, რომელშიც აგრეთვე ჟღერს [[ნიკოლ კიდმანი]]ს და [[ჰიუ ჯეკმენი]]ს მიერ შესრულებული პრინსის ადრეული ჰიტი „Kiss“. 2007 წლის იანვარში ამ ჩანაწერმა მიიღო ოქროს გლობუსი, როგორც საუკეთესო ორიგინალურმა სიმღერამ.<ref>{{cite web| title = Golden Globe Awards| publisher = goldenglobes.org| url = http://www.goldenglobes.org/browse/member/30963| accessdate = 2017-06-06| archiveurl = https://web.archive.org/web/20100713105947/http://www.goldenglobes.org/browse/member/30963| archivedate = 2010-07-13}}</ref> ===2007–2010: სუპერ-ბოულ XLI, ''Planet Earth'' და ''Lotusflower''=== [[ფაილი:Prince-O2-Scene-2008-0828.jpg|thumb|300პქ|პრინსის სცენა, Earth Tour, 2007]] 2012 წლის 2 თებერვალს პრინსმა [[სუპერ-ბოული|სუპერ-ბოულ]] XLI-ზე დაუკრა. იგი 2007 წლის 4 თებერვალს, ნახევარტაიმში შესვენებისას გამოვიდა მისი სიმბოლოს ფორმით შესრულებულ სცენაზე. ღონისძიებას თვალს ადევნებდა მის კარიერაში მაყურებელთა ყველაზე დიდი რაოდენობა - 140 მილიონი.<ref name="Hoekstra">{{Cite news|title=Purple Rain Turned Super |date=თებერვალი 5, 2007 |accessdate=თებერვალი 5, 2007 |author=დეივ ჰეკსტრა |url=http://www.suntimes.com/sports/football/bears/243107,CST-FTR-super05.article |work=Chicago Sun-Times |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090412054158/http://www.suntimes.com/sports/football/bears/243107%2CCST-FTR-super05.article |archivedate=აპრილი 12, 2009 |url-status=dead |df= }}</ref> 2015 წელს Billboard.com-მა ეს გამოსვლა დაასახელა სუპერ-ბოულზე ყველა დროის უდიდეს.<ref>{{cite news|title=10 Best Super Bowl Halftime Shows|url=http://www.billboard.com/articles/list/513793/10-best-super-bowl-halftime-shows|date=იანვარი 30, 2015|work=Billboard|accessdate=აპრილი 21, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160424171836/http://www.billboard.com/articles/list/513793/10-best-super-bowl-halftime-shows|archivedate=2016-04-24}}</ref> 2007 წელს ლონდონში, ტურნეს [[Earth Tour (პრინსი)|Earth Tour]] ფარგლებში მუსიკოსმა [[The O2 Arena|O2 Arena]]-ზე, რომელიც 20 000 მსმენელს იტევს, 21 კონცერტი გამართა (მის ბენდში [[მასეო პარკერი]]ც შედიოდა). ბილეთების ფასი 31.21 [[გირვანქა სტერლინგი]]დან იწყებოდა. სარეზიდენციო კონცერტებს, მას შემდეგ, რაც თავდაპირველად დანიშნულ შვიდზე 20 წუთის განმავლობაში 140 000 ბილეთი გაიყიდა, კიდევ 8 საღამო დაემატა.<ref>{{cite web|url=http://www.nme.com/news/prince/28295 |title=Prince Shows Sell Out in Minutes|work=[[NME]] |date=მაისი 11, 2007 |accessdate=ივლისი 18, 2009}}</ref> მოგვიანებით მათი რაოდენობა გაიზარდა და, საერთო ჯამში, 21 შეადგინა.<ref>{{cite web|url=http://uk.news.launch.yahoo.com/dyna/article.html?a=/070611/340/h9t0h.html&e=l_news_dm |title=Prince extends tour |work=Yahoo! Music News |date=ივნისი 11, 2007 |accessdate=ივლისი 18, 2009 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110427023704/http://uk.news.launch.yahoo.com/dyna/article.html?a=%2F070611%2F340%2Fh9t0h.html&e=l_news_dm |archivedate=აპრილი 27, 2011 |df= }}</ref> 2007 წლის ALMA-ს დაჯილდოებაზე პრინსი შეილა ესკოვედოსთან ერთად გამოვიდა. 2007 წლის 28 ივნისს ''[[The Mail on Sunday|Mail on Sunday]]''-მ დაბეჭდა ინფორმაცია, რომ მიაღწია შეთანხმებას, პრინსის ახალი ალბომი ''[[Planet Earth (პრინსის ალბომი)|Planet Earth]]'' თავის გამოცემასთან ერთად უფასოდ გაევრცელებინა. მუსიკის დისტრიბუტორების წრეებში ამან კამათი გამოიწვია. ბრიტანულმა [[Sony BMG]]-მა, პრინსის დისტრიბუტორმა, ალბომი ადგილობრივი მაღაზიებიდან ამოიღო<ref>{{cite news| last = ალენი| first = კეიტი| title = Music industry attacks Sunday newspaper's free Prince CD|work=The Guardian |location=UK | date = ივნისი 29, 2007| url = http://business.guardian.co.uk/story/0,,2114557,00.html| accessdate =ივლისი 18, 2009}}</ref>. 7 ივლისს პრინსი მინეაპოლისში დაბრუნდა და სამი კონცერტი ჩაატარა. პირველი გაიმართა Macy's Auditorium-ში, მეორე - [[Target Center]]-ში, ხოლო მესამე - [[First Avenue (ღამის კლუბი)|First Avenue]]-ში<ref>{{cite web| last = დერუშა | first = ჯეისონ | title = Prince Thrills Fans With 3 Minneapolis Shows| publisher=wcco.com| date = ივლისი 7, 2007| url = http://wcco.com/local/prince.3121.concert.2.368625.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100618090402/http://wcco.com/local/prince.3121.concert.2.368625.html|archivedate=ივნისი 18, 2010}}</ref>. აღსანიშნავია, რომ ეს კლუბი „იისფერ წვიმაშიც“ გამოჩნდა, მაგრამ თავად პრინსმა მასში კონცერტი 1987 წლის შემდეგ პირველად გამართა.<ref>{{cite news| title = Prince plays 3 shows in his hometown|work=USA Today | date = ივლისი 8, 2007| url = http://www.usatoday.com/life/music/2007-07-08-2962442629_x.htm}}</ref> 2008 წლიდან პრინსის ბრიტანეთში მენეჯმენტით დაკავებული იყო კირან შარმა.<ref>{{cite web|url=http://www.mtv.co.uk/news/the-asian-awards/352883-princes-manager-shortlisted-for-asian-woman-of-achievement-award|title=Prince's Manager Shortlisted For Asian Woman Of Achievement Award|publisher=MTV News|accessdate=სექტემბერი 30, 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130212025810/http://www.mtv.co.uk/news/the-asian-awards/352883-princes-manager-shortlisted-for-asian-woman-of-achievement-award|archivedate=თებერვალი 12, 2013}}</ref> 2008 წლის 25 აპრილს მუსიკოსი გამოვიდა ''[[The Tonight Show with Jay Leno]]''-ში, სადაც ახალი სიმღერა, „Turn Me Loose“ წარადგინა. რამდენიმე დღის შემდეგ მან კოაჩელას ფესტივალზე დაუკრა, რისთვისაც, [[Reuters]]-ის თანახმად, 5 მილიონი აშშ დოლარის ოდენობის ჰონორარი მიიღო<ref>{{cite news|last = სულუჯუკი |first = გელუ| title = Prince reigns at California music festival|agency=Reuters |date = აპრილი 28, 2008|url = http://www.reuters.com/article/idUSN2641346220080428}}</ref>. დუბლინში 2008 წლის 16 ივნისს დაგეგმილი იყო მისი გამოსვლა, მაგრამ კონცერტი გადადო, რის გამოც 2009 წლის ოქტომბერში პრომოუტერმა [[MCD Productions]]-მა მას უჩივლა და 1.6 მილიონი ევროს ოდენობის ანაზღაურება მოითხოვა (55 126 გაყიდული ბილეთისთვის). საქმე პრინსის მხრიდან, სასამართლოს მიღმა, 2010 წლის თებერვალში, 2.95 მილიონი აშშ დოლარის გადახდით დასრულდა.<ref>{{cite news| title = Prince settles cancelled Dublin gig case |publisher=BBC News| date = თებერვალი 26, 2010| url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/8539066.stm|accessdate=მაისი 12, 2016}}</ref><ref>{{cite news|last=პოგაჩნიკი |first=შონ |title=Prince ordered to pay Irish promoter $3&nbsp;million |agency=Associated Press |date=მარტი 26, 2010 |url=http://apnews.myway.com/article/20100326/D9EMAU8G0.html |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100329132933/http://apnews.myway.com/article/20100326/D9EMAU8G0.html |archivedate=მარტი 29, 2010}}</ref> პროცესის დროს განაცხადეს, რომ პრინსს შესთავაზეს 22 მილიონი აშშ დოლარი შვიდი კონცერტისთვის, რომელსაც 2008 წლის ევროპულ ტურნეში ჩაამატებდა.<ref>{{cite news| title = Singer Prince Settles Lawsuit Over Axed Dublin Gig|publisher=Boston Globe|date = თებერვალი 26, 2010| url = http://archive.boston.com/news/world/europe/articles/2010/02/26/singer_prince_settles_lawsuit_over_axed_dublin_gig/}}</ref> 2008 წლის ოქტომბერში მან გამოსცა საკონცერტო ალბომი ''[[Indigo Nights]]'', რომელშიც IndigO2-ში გამართული კონცერტის შემდეგ მოწყობილი მცირე გამოსვლების ფარგლებში დაკრული მასალა შევიდა. [[ფაილი:Prince at Coachella.jpg|thumb|პრინსი კოაჩელას ფესტივალზე, 2008.]] 2008 წლის 18 დეკემბერს პრინსმა ლოს-ანჯელესის ინდი-როკზე ორიენტირებულ სადგურ [[KDLD|Indie 103.1]]-ის ეთერში ოთხი ახალი სიმღერა წარადგინა.<ref>{{cite news|last1=Kreps|first1=Daniel|title=Prince Premieres Four New Songs On L.A.'s Indie 103; New Album On the Way|url=http://www.rollingstone.com/music/news/prince-premieres-four-new-songs-on-l-a-s-indie-103-new-album-on-the-way-20081218|accessdate=აპრილი 16, 2012|work=Rolling Stone|date=დეკემბერი 18, 2008}}</ref> სადგურის რედაქტორები, მაქს ტოლკოვი და მარკ სოველი მიწვეულები იყვნენ მის სახლში, ალბომის მოსასმენად. ეთერში გასაშვებად პრინსმა მათ გადასცა CD ოთხი სიმღერით. მეორე დღეს ეს სიმღერები ''Jonesy's Jukebox''-ის ეთერში [[სექს პისტოლზი]]ს ყოფილმა წევრმა, [[სტივ ჯოუნსი (მუსიკოსი)|სტივ ჯოუნსმა]] წარადგინა.<ref>{{cite news| url=http://articles.latimes.com/2008/dec/19/entertainment/et-prince19 |work=Los Angeles Times | first=ენ| last=პაუერსი | title=103.1 debuts new Prince tracks | date=დეკემბერი 19, 2008}}</ref> 2009 წლის 3 იანვარს ინტერნეტში გაუშვეს საიტი LotusFlow3r.com, რომლის მეშვეობით იყიდებოდა და მოსასმენად ხელმისაწვდომი იყო ეთერში გასული სიმღერები და კონცერტებზე დასასწრები ბილეთები. საიტზე 31 იანვარს კიდევ ორი სიმღერა განთავსდა - „Disco Jellyfish“ და „Another Boy“, მოგვიანებით კი - „Chocolate Box“, „Colonized Mind“ და „All This Love“. 29 მარტს ციფრული სახით გამოვიდა სამმაგი ალბომი, რომელშიც შედიოდა ''[[Lotusflower (ალბომი)|Lotusflower]]'', ''MPLSoUND'' და [[ბრია ვალენტე]]ს სახელით გამოცემული ''Elixer''. ფიზიკურად იგი 29 მარტს გამოიცა. 2009 წლის 18 ივლისს პრინსი გამოჩნდა [[მონტრეს ჯაზ-ფესტივალი|მონტრეს ჯაზ-ფესტივალზე]], [[The New Power Generation]]-თან ერთად (რომელშიც შედიოდნენ რონდა სმითი, რენატო ნეტო და ჯონ ბლეკუელი). 11 ოქტომბერს იგი მოულოდნელად გამოვიდა [[Grand Palais]]-ში, სადაც ორი კონცერტი გამართა.<ref>{{cite news|title=Tickets to Prince's Paris Shows Sell out in 77 Minutes|url=https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5jbJU2ikQ8Cq553Mo13-ZsNqIe4lg|accessdate=აპრილი 22, 2016|agency=[[Agence France-Presse]]|date=ოქტომბერი 9, 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130401054419/https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5jbJU2ikQ8Cq553Mo13-ZsNqIe4lg|archivedate=აპრილი 1, 2013}}</ref> 12 ოქტომბერს იგი, ასევე მოულოდნელად, გამოვიდა [[La Cigale]]-ში, 24 ოქტომბერს კი Paisley Park-ში დაუკრა.<ref>{{cite web| last = ენტონი| first = სტივენ | title = All Day, All Night – How I Spent My Weekend At Paisley Park| work=The Musictionary| date = ოქტომბერი 26, 2009 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20091031023040/http://themusictionary.com/?p=2790 | url = http://themusictionary.com/?p=2790 |archivedate= ოქტომბერი 31, 2009}}</ref> ===2010–2012: ''20Ten'' და ტურნე Welcome 2=== 2010 წლის იანვარში მუსიკოსმა დაწერა ახალი სიმღერა „Purple and Gold“, შთაგონებული [[მინესოტა ვიკინგზი]]ს [[დალას კაუბოიზი]]ს წინააღმდეგ თამაშით.<ref name="Vikings">{{cite web| title = Prince Releases Minnesota Vikings Song| publisher=myfox9.com| date = იანვარი 21, 2010| url =http://www.myfoxtwincities.com/dpp/sports/prince-reveals-song-for-vikings-saints-game|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100316230948/http://www.myfoxtwincities.com/dpp/sports/prince-reveals-song-for-vikings-saints-game|archivedate=მარტი 16, 2010}}</ref> შემდეგ თვეში მან რადიოსადგურ [[KCMP|89.3 The Current]]-ის ეთერში წარმოადგინა კიდევ ერთი ახალი სიმღერა, „Cause and Effect“, რაც დამოუკიდებელი რადიოს მხარდაჭერის მიზნით გააკეთა. 2010 წელს პრინსი მოხვდა ''Time''-ის ყოველწლიურ სიაში „მსოფლიო 100 ყველაზე გავლენიანი ადამიანი“.<ref>{{cite news|url=http://content.time.com/time/specials/packages/completelist/0,29569,1984685,00.html|title=Full List – The 2010 TIME 100 |work=Time |accessdate=აგვისტო 4, 2010|date=აპრილი 29, 2010}}</ref> ახალმა სინგლმა „Hot Summer“ 89.3 The Current-ის ეთერში 7 ივნისს, მუსიკოსის 52-ე დაბადების დღეს გაიჟღერა. ივნისში იგი აგრეთვე გამოჩნდა ჟურნალ ''[[Ebony (ჟურნალი)|Ebony]]''-ს გარეკანზე<ref>{{cite web| title = Prince Covers Ebony's ივლისი 2010 Issue| work = Entertainment Rundown| date = ივნისი 7, 2010| url = http://entertainmentrundown.com/31044/prince-covers-ebonys-%E1%83%98%E1%83%95%E1%83%9A%E1%83%98%E1%83%A1%E1%83%98-2010-issue/| access-date = ივნისი 7, 2017| archive-date = ნოემბერი 6, 2023| archiveurl = https://web.archive.org/web/20231106145328/http://entertainmentrundown.com/31044/prince-covers-ebonys-%E1%83%98%E1%83%95%E1%83%9A%E1%83%98%E1%83%A1%E1%83%98-2010-issue/}}</ref> და მიღო BET-ის ჯილდო ცხოვრებისეული მიღწევებისთვის.<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/articles/news/957770/prince-to-be-honored-by-bet |title=Prince To Be Honored By BET |work=Billboard |date=სექტემბერი 14, 2009 |accessdate=აგვისტო 4, 2010}}</ref> ახალი ალბომი, ''[[20Ten]]'' მან გამოუშვა 2010 წლის ივლისში, რამდენიმე ქვეყანაში ბეჭდვით მედიასთან ერთად, უფასოდ.<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/articles/news/957575/prince-to-release-20ten-for-free-in-europe|first=ანდრე|last=პეინი |title=Prince To Release '20Ten' For Free In Europe |work=Billboard |date=სექტემბერი 14, 2009 |accessdate=აგვისტო 4, 2010}}</ref> ციფრულ სერვისებზე მისი განთავსებისგან თავი შეიკავა და LotusFlow3r.com-იც დახურა. 2010 წლის 4 ივლისს დაიწყო ტურნე [[20Ten Tour]], რომელშიც შედიოდა ორი ეტაპი ევროპის თარიღებით. მეორე დაიწყო 15 ოქტომბერს<ref>{{cite news| last = ბრიმი| first = ჯონ| title = Prince postpones concert in Helsinki| newspaper = Star Tribune| date = ოქტომბერი 5, 2010| url = http://www.startribune.com/entertainment/blogs/104371243.html?elr=KArks:DCiUo3PD:3D_V_qD3L:c7cQKUiD3aPc:_Yyc:aUU| accessdate = მაისი 5, 2016| archiveurl = https://web.archive.org/web/20140707050407/http://www.startribune.com/entertainment/blogs/104371243.html?elr=KArks:DCiUo3PD:3D_V_qD3L:c7cQKUiD3aPc:_Yyc:aUU| archivedate = ივლისი 7, 2014}}</ref> და დასრულდა [[აბუ-დაბის გრან-პრი]]ს დასრულების შემდეგ, 14 ნოემბერს.<ref>{{cite web| last = სევერი| first = ბრუკ| title = Kanye West and Prince join F1 line-up| work = digitalproductionme| date = სექტემბერი 28, 2010| url = http://www.digitalproductionme.com/article-3279-kanye-west-and-prince-join-f1-line-up/| accessdate = 2017-06-06| archiveurl = https://web.archive.org/web/20160428051428/http://www.digitalproductionme.com/article-3279-kanye-west-and-prince-join-f1-line-up/| archivedate = 2016-04-28}}</ref> ტურნეს მეორე ნახევარში მუსიკოსების შემადგენლობა შეიცვალა. მასში შედიოდნენ შეილა ესკოვედო, ჯონ ბლეკუელი და [[იდა კრისტინ ნილსენი]].<ref>{{cite web|url=http://www.drfunkenberry.com/2010/09/30/official-prince-tour-announcement/ |title=Official PRINCE Tour Announcement |publisher=Drfunkenberry.com |date=სექტემბერი 30, 2010 |accessdate=ოქტომბერი 9, 2010}}</ref> რადიოსადგურ [[Europe 1]]-ის ეთერში პრინსის ნებართვით გაიჟღერა „Rich Friends“-მა, ახალმა სიმღერამ, რომელიც 20Ten-ის დელუქს-გამოცემაში შევიდა.<ref>{{cite web|url=http://www.drfunkenberry.com/2010/10/08/new-prince-song-snippet-rich-friends-listen-now/ |title=New Prince Song Snippet!~ "Rich Friends" Listen Now |publisher=Drfunkenberry.com |date=ოქტომბერი 8, 2010 |accessdate=თებერვალი 4, 2011}}</ref> ტურნე [[Welcome 2]] მუსიკოსმა 2010 წლის 15 დეკემბერს დაიწყო.<ref>{{cite web|url=http://www.drfunkenberry.com/2010/12/16/prince-rocks-opening-night-of-his-welcome-2-america-tour-at-the-izod/ |title=Prince Rocks Opening Night Of His 'Welcome 2 America' Tour at the Izod |publisher=Drfunkenberry.com |date=დეკემბერი 16, 2010 |accessdate=თებერვალი 4, 2011}}</ref> 7 დეკემბერს იგი [[გრემის დიდების დარბაზი|გრემის დიდების დარბაზში]] შეიყვანეს.<ref>{{cite web|url=http://www.drfunkenberry.com/2010/12/07/prince-the-revolutions-purple-rain-get-grammy-induction-my-thoughts/ |title=PRINCE & The Revolution's "Purple Rain" Get Grammy Induction + My Thoughts |publisher=Drfunkenberry.com |date=დეკემბერი 7, 2010 |accessdate=თებერვალი 4, 2011}}</ref> 2011 წლის 12 თებერვალს პრინსმა [[ბარბრა სტრეიზანდი|ბარბრა სტრეიზანდს]] სპეციალური ჯილდო გადასცა, ხოლო 1.5 მილიონი აშშ დოლარი - სხვადასხვა ფონდს.<ref>{{cite web|url=http://www.drfunkenberry.com/2011/02/12/prince-presents-barbra-striesand-with-award-gives-away-1-5-million-to-charities/ |title=Prince Presents Barbra Streisand With Award; Gives Away 1.5 million To Charities |publisher=Drfunkenberry.com |date=თებერვალი 12, 2011 |accessdate=თებერვალი 20, 2011}}</ref> იმავე დღეს ცნობილი გახდა, რომ ტელესერიალ „[[კლუბი (სერიალი)|კლუბში]]“ თავისი მუსიკის გამოყენების უფლება არავისთვის მიუცია (ეპიზოდში, რომელიც უკვე გადაიღეს, შევიდა „[[Kiss (პრინსის სიმღერა)|Kiss]]“-ის ვერსია).<ref>{{cite web|url=http://www.drfunkenberry.com/2011/02/12/exclusive-prince-not-happy-with-glee-over-use-of-kiss/ |title=Exclusive! Prince Not Happy With "Glee" Over Use Of "Kiss" |publisher=Drfunkenberry.com |date=თებერვალი 12, 2011 |accessdate=თებერვალი 20, 2011}}</ref> 2011 წლის 3 ივლისს პრინსი [[Hop Farm Festival]]-ის ძირითადი შემსრულებლის სახით გამოვიდა, რაც აღინიშნა მისი ბრიტანეთში დაბრუნებით და იყო ამ ქვეყანაში მუსიკოსის პირველი გამოსვლა 2007 წლის შემდეგ.<ref>{{cite news|last1=Lee|first1=Ann|title=Prince to Join Morrissey and Brandon Flowers at Hop Farm Festival 2011|url=http://www.metro.co.uk/music/863641-prince-to-join-morrissey-and-brandon-flowers-at-hop-farm-festival-2011|accessdate=აპრილი 16, 2012|work=Metro|date=მარტი 30, 2012}}</ref> მიუხედავად იმისა, რომ მანამდე უარს ამბობდა ინტერნეტზე, როგორც საკუთარი მუსიკის გავრცელების საშუალებაზე, მანამდე გამოუცემელი „Extraloveable“ [[iTunes]]-ზე და [[Spotify]]-ზე განათავსა.<ref>{{cite web|url=http://www.drfunkenberry.com/2011/11/23/prince-releases-new-song-extraloveable-listen-now/ |title=Prince released new song "extraloveable" |publisher=Drfunkenberry.com |date=ნოემბერი 23, 2011 |accessdate=დეკემბერი 6, 2011}}</ref> Purple Music-ზე, შვეიცარიაში დაფუძნებულ ლეიბლზე, CD სინგლი „Dance 4 Me“ 2011 წლის 12 დეკემბერს გამოიცა. კიდევ ერთი სინგლი „2 Nite“ 2012 წლის 23 თებერვალს გამოვიდა. ორივე შემთხვევაში შეტანილი იყო კლუბური რემიქსებიც, რომლებიც [[ბრია ვალენტე]]ს ეკუთვნოდა, ისევე, როგორც ჯეიმი ლუისის და დევიდ ალექსანდრის რემიქსები, პრინსის პროდიუსერობით.<ref>{{cite web |url=http://www.purplemusic.ch/index.php?option=com_virtuemart&page=shop.product_details&flypage=flypage-singlemp3.tpl&product_id=2700 |title=Bria Valente |publisher=Purplemusic.ch |date=თებერვალი 23, 2012 |accessdate=ივნისი 10, 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120623131957/http://www.purplemusic.ch/index.php?option=com_virtuemart&page=shop.product_details&flypage=flypage-singlemp3.tpl&product_id=2700 |archivedate=2012-06-23 }}</ref> ===2013–2016: 3rdeyegirl და დაბრუნება Warner Bros.-ზე=== 2013 წლის იანვარში პრინსმა [[ტექსტიანი ვიდეო]] გამოუშვა, სიმღერისთვის „Screwdriver“.<ref>{{cite web|url=http://www.rollingstone.com/music/videos/prince-posts-clip-for-new-song-screwdriver-20130123 |title=Prince Posts Clip for New Song 'Screwdriver' |work=Rolling Stone |accessdate=იანვარი 24, 2013|date=იანვარი 23, 2013}}</ref> 2013 წლის აპრილში მან განაცხადა, რომ დასავლეთ სანაპიროზე გამართავდა კონცერტების სერიას [[Live Out Loud Tour]], რომლის ფარგლებში საკონცერტო ბენდის სახით [[3rdeyegirl]] შეუერთდებოდა.<ref>{{cite web|url=http://www.drfunkenberry.com/?s=3rdeyegirl+tour+dates |title=3rdeyegirl tour dates |publisher=Drfunkenberry.com |accessdate=აგვისტო 31, 2013}}</ref> ტურნეს პირველი ეტაპის ორი უკანასკნელი თარიღი მინეაპოლისში გაიმართა, სადაც The Revolution-ის დრამერი [[ბობი ზი]] მიწვეული მუსიკოსის ახით გამოჩნდა.<ref>{{cite web|url=http://www.drfunkenberry.com/2013/05/24/bobby-z-will-play-purple-rain-with-prince-at-the-myth/ |title=Bobby Z. Will Play "Purple Rain" With Prince At The Myth! |publisher=Drfunkenberry.com |date=მაისი 24, 2013 |accessdate=აგვისტო 31, 2013}}</ref> მაისში პრინსმა განაცხადა, რომ მისი მუსიკის დისტრიბუციას იმ დროიდან მოყოლებული, Kobalt Music გაუძღვებოდა.<ref>{{cite web|url=http://www.drfunkenberry.com/2013/05/20/prince-kobalt-make-marketing-distribution-deal-official/ |title=Prince & Kobalt Make Marketing & Distribution Deal Official |publisher=Drfunkenberry.com |date=მაისი 20, 2013 |accessdate=აგვისტო 31, 2013}}</ref> 2013 წლის 14 აგვისტოს მუსიკოსმა საიტზე 3rdeyegirl.com განათავსა ახალი სინგლი „Breakfast Can Wait“.<ref>{{cite web|url=http://3rdeyegirl.com/#music|title=3RDEYEGIRL – PLECTRUMELECTRUM|work=New Album – PLECTRUMELECTRUM|accessdate=სექტემბერი 30, 2014}}</ref> მისი გარეკანი ასახავს [[დეივ ჩაპელი]]ს მიერ 2000-იანებში კომედიურ „[[ჩაპელის შოუ]]ში“ განსახიერებულ პრინსს.<ref>{{cite web |url=http://music-mix.ew.com/2013/08/19/prince-dave-chappelle/ |last1=რამანი |first1=რეი |title=Dave Chappelle and Prince, together at last! (Sort of) |work=Entertainment Weekly |date=აგვისტო 19, 2013 |accessdate=აგვისტო 21, 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130821013314/http://music-mix.ew.com/2013/08/19/prince-dave-chappelle/ |archivedate=აგვისტო 21, 2013 }}</ref> 2014 წლის თებერვალში ლონდონში პრინსმა 3rdeyegirl-თან ერთად გამართა რამდენიმე კონცერტი [[Hit and Run Tour (2014)|Hit and Run Tour]]-ის ფარგლებში. პირველი გაიმართა მომღერალ [[ლიენ ლა ჰავასი]]ს სახლში, რასაც მოჰყვა ორი [[კემდენი (ლონდონის რაიონი)|კემდენში]], [[Electric Ballroom]]-ში<ref>{{cite news|url=http://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-26045864 |publisher=BBC News |title=Prince to charge $10 for live shows |date=თებერვალი 5, 2014 |accessdate=თებერვალი 5, 2014}}</ref> და კიდევ ერთი - [[Shepherd's Bush Empire]]-ში.<ref>{{cite news|last1=Bychawski|first1=Adam|title=Prince's Band Release Live Footage of Shepherds Bush Empire Gig|url=http://www.nme.com/news/prince/75479|accessdate=აპრილი 22, 2016|work=NME|date=თებერვალი 13, 2014}}</ref> 2014 წლის 18 აპრილს პრინსმა გამოსცა ახალი სინგლი „The Breakdown“. იგი დაუბრუნდა [[Warner Bros. Records]]-ს 18 წლიანი შესვენების შემდეგ. ცნობილი გახდა, რომ მუსიკოსი 2014 წელს გამოსცემდა ''[[Purple Rain (ალბომი)|Purple Rain]]''-ის დელუქსურ რემასტერს, რითაც ალბომის 30 წლიან იუბილეს აღნიშნავდა. ამასთან, ლეიბლმა პრინსს დაუბრუნა უფლება Warner-ისთვის გაკეთებული ჩანაწერების ორიგინალური ფირების გამოსაყენებლად.<ref>{{cite web|url=http://www.superdeluxeedition.com/news/purple-rain-deluxe-due-as-prince-and-warners-sign-new-agreement/ |title=Purple Rain Deluxe Edition |publisher=Super Deluxe Edition|date=აპრილი 18, 2014 |accessdate=აგვისტო 10, 2015}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.npr.org/blogs/therecord/2014/04/18/304572413/prince-fans-prepare-for-the-deluge | publisher=NPR |title=Prince Fans Prepare for the Deluge|date=აპრილი 19, 2014 |accessdate=აპრილი 24, 2014}}</ref> 2014 წლის გაზაფხულზე მუსიკოსმა ჩამოაყალიბა საკუთარი კომპანია [[NPG Publishing]], რომელიც გამოსცემდა მის სიმღერებს, ისევე, როგორც მეინსტრიმული კომპანიებისგან თავისუფალი შემსრულებლების ჩანაწერებს.<ref>{{Cite web |url=http://bigstory.ap.org/article/948911d73f9941fd938df975a3dc5f6f/day-prince-paisley-park |title=A day with Prince at Paisley Park |accessdate=2017-06-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170203014727/http://bigstory.ap.org/article/948911d73f9941fd938df975a3dc5f6f/day-prince-paisley-park |archivedate=2017-02-03 }}</ref> 2015 წლის მაისში, [[ფრედი გრეი]]ს გარდაცვალების და ბალტიმორში მომხდარი არეულობის შემდეგ, მუსიკოსმა გამოსცა საქველმოქმედო სინგლი „Baltimore“, რომელიც ამ შეტაკებებში დაღუპულთა ხსოვნას ეძღვნებოდა, ისევე, როგორც გრეის.<ref>{{cite web|url= https://www.theguardian.com/music/2015/may/01/prince-records-tribute-baltimore-freddie-gray |title= Prince records tribute to Baltimore and Freddie Gray |work= The Guardian |date= მაისი 1, 2015|accessdate=მაისი 5, 2016}}</ref><ref>{{cite web|url= http://www.baltimoresun.com/features/baltimore-insider-blog/bal-prince-song-freddie-gray20150502-story.html |title= Prince to release song dedicated to Baltimore |date= მაისი 2, 2015 |work=[[The Baltimore Sun]]|accessdate=მაისი 5, 2016}}</ref><ref>{{cite news|url= http://edition.cnn.com/2015/04/30/us/baltimore-prince-song-freddie-gray/ |title= CNN Exclusive: Prince records ode to Baltimore after Freddie Gray protests |author1= Steve Forrest |author2= Ben Brumfield |publisher= CNN |date= მაისი 1, 2015|accessdate=მაისი 9, 2016}}</ref><ref>{{cite news|url= http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/news/baltimore-riots-prince-records-tribute-song-after-freddie-gray-dies-in-police-custody-10219437.html|accessdate=მაისი 9, 2016 |title= Baltimore riots: Prince records tribute song after Freddie Gray dies in police custody |author= ჯეს დენემი |work= The Independent |date= მაისი 1, 2015 |location=London}}</ref> გრეის პატივსაცემად მან აგრეთვე გამართა კონცერტი საკუთარ სტუდიაში, „Dance Rally 4 Peace“, რომელზეც, მსმენელებმა, მისი თხოვნით, ჩაიცვეს რუხი ფერის სამოსები<ref>{{cite web|url= http://consequenceofsound.net/2015/05/prince-holds-dance-party-in-tribute-to-freddie-gray/ |title= Prince holds dance party in tribute to Freddie Gray |author= ალექს იანგი |publisher= Consequence of Sound |date= მაისი 4, 2015}}</ref>. მუსიკოსის სიცოცხლეში გამოცემული შემდეგი ალბომი ''[[Hit n Run Phase One]]'' იყო, რომელიც Tidal-ზე 2015 წლის 7 სექტემბერს გამოჩნდა, მოგვიანებით კი, 14 სექტემბერს, CD-ზე და ჩამოსატვირთ ფორმატებში გამოვიდა.<ref>{{cite web|url=http://www.musictimes.com/articles/48123/20150915/princes-album-hitnrun-longer-tidal-exclusive-technically.htm|title=Prince's Album 'HITNRUN' no Longer a Tidal Exclusive, Technically|work=Music Times|accessdate=აპრილი 21, 2016}}</ref> უკანასკნელი ალბომი, ''[[Hit n Run Phase Two]]'', იყო ჩაფიქრებული, როგორც ამ დისკის გაგრძელება. იგი Tidal-ზე და ჩამოსატვირთად 2015 წლის 12 დეკემბერს განთავსდა.<ref>{{cite web|url=http://www.ew.com/article/2015/12/12/hitnrun-phase-two-prince-tidal|title=Prince releases ''HITNRUN Phase Two'' on Tidal|first=ჯესიკა|last=დერშოვიცი|date=დეკემბერი 12, 2015|accessdate=მაისი 12, 2016|work=Entertainment Weekly}}</ref> ===2016-დღემდე: სიკვდილის შემდგომი პროექტები=== მუსიკოსის გარდაცვალების შემდეგ 2016 წლის ნოემბერში გამოვიდა კომპილაციური ალბომი ''[[4ever (პრინსის ალბომი)|4ever]]''. 2017 წელს დაგეგმილია ''Purple Rain''-ის გაფართოებული რემასტერის გამოცემაც.<ref name="RS1">{{cite web|last1=კრეპსი|first1=დენიელ|title=Unreleased Prince Songs Prepped for Greatest Hits, 'Purple Rain' Reissue|url=http://www.rollingstone.com/music/news/unreleased-prince-songs-set-for-greatest-hits-purple-rain-w446053|website=Rolling Stone|accessdate=ოქტომბერი 21, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161024065927/http://www.rollingstone.com/music/news/unreleased-prince-songs-set-for-greatest-hits-purple-rain-w446053|archivedate=ოქტომბერი 24, 2016}}</ref> EP პრინსის ოთხი გამოუცემელი სიმღერით, ''Deliverance'', უნდა გამოსულიყო 2017 წლის აპრილში.<ref>{{cite web|last1=მინსკერი|first1=ევანი|title=Unreleased Prince Songs Coming on New EP, “Deliverance” Shared: Listen {{!}} Pitchfork|url=http://pitchfork.com/news/71669-unreleased-prince-songs-coming-on-new-ep-deliverance-shared-listen|website=pitchfork.com|accessdate=22 აპრილი 2017|language=en}}</ref> 20 აპრილს პრინსის მემკვიდრეებმა შეაჩერეს ჯორჯ იენ ბოქსილის (ინჟინერის, რომელიც მუშაობდა ამ სიმღერებზე და ფლობდა ორიგინალურ ფირებს) მუშაობა და დისკის გამოცემაც.<ref>{{cite web|last1=ფლენაგანი|first1=ენდრიუ|title='Deliverance' Denied: Release Of Posthumous Prince Record Stopped By Judge|url=http://www.npr.org/sections/therecord/2017/04/20/524886598/deliverance-denied-release-of-posthumous-prince-record-stopped-by-judge|website=NPR.org|accessdate=22 აპრილი 2017|language=en}}</ref> ==ავადმყოფობა და გარდაცვალება== [[ფაილი:Prince memorial @ First Ave 2016.jpg|thumb|პრინსის გარდაცვალების შემდეგ მსმენელებმა ყვავილებით, იისფერი ბუშტებით და სხვა ნივთებით შეამკეს პრინსის ვარსკვლავი [[First Avenue (ღამის კლუბი)|First Avenue]]-ს წინ.]] 2016 წლის 7 და 20 აპრილს პრინსი შეხვდა ექიმ მაიკლ ტ. შულენბერგს.<ref name=Lambert>{{cite news|title=Minneapolis doctor who was treating Prince is identified|author=ლამბერტი, ბრაიან|url=https://www.minnpost.com/glean/2016/05/minneapolis-doctor-who-was-treating-prince-identified|date=მაისი 11, 2016|accessdate=მაისი 11, 2016|publisher=[[MinnPost]]}}</ref> 7 აპრილს მან გადადო ატლანტაში, ტურნეს [[Piano & A Microphone Tour]] ფარგლებში დაგეგმილი ორი გამოსვლა. ოფიციალურ განცხადებაში ნათქვამი იყო, რომ მას [[გრიპი]] ჰქონდა.<ref name=Radford>{{cite news|first=ჩედ|last=რედფორდი|date=აპრილი 7, 2016|title=Prince has postponed both of tonight's shows|newspaper=Creative Loafing|url=http://clatl.com/cribnotes/archives/2016/04/07/prince-has-postponed-both-of-tonights-shows|accessdate=აპრილი 21, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160428090726/http://clatl.com/cribnotes/archives/2016/04/07/prince-has-postponed-both-of-tonights-shows|archivedate=2016-04-28}}</ref> კონცერტი 14 აპრილს გაიმართა, მიუხედავად იმისა, რომ მუსიკოსის ჯანმრთელობა არ იყო დამაკმაყოფილებელი.<ref name="horgen">{{cite news|first=ტომ|last=ჰორგენი|date=აპრილი 16, 2016|title='All's good' with Prince, back in Chanhassen after emergency landing|newspaper=Star Tribune|url=http://www.startribune.com/tmz-says-prince-hospitalized-in-illinois/375900161/|accessdate=აპრილი 21, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160420073324/http://www.startribune.com/tmz-says-prince-hospitalized-in-illinois/375900161/|archivedate=2016-04-20}}</ref><ref name="blog.thecurrent.org">{{cite news|date=აპრილი 17, 2016|title=Music News: Prince appears at Paisley Park to assure fans he's okay after health scare|url=http://blog.thecurrent.org/2016/04/music-news-prince-appears-at-paisley-park-to-assure-fans-hes-okay-after-health-scare/|accessdate=აპრილი 21, 2016}}</ref> მეორე დილით მინეაპოლისში დაბრუნებისას მან გონება დაკარგა და პირადი თვითმფრინავი დაეშვა მოლინში (ილინოისი), სადაც მუსიკოსს ნალოქსონი მიაღებინეს. ექიმების მოთხოვნის მიუხედავად, მან დატოვა ჰოსპიტალი.<ref name=Chanen>{{cite news|author=Chanen, David|date=მაისი 4, 2016|title=Prince died amid frantic plans for drug addiction treatment|newspaper=Star Tribune|url=http://www.startribune.com/addiction-doctor-was-to-have-seen-prince-just-before-his-death/378051471/|accessdate=მაისი 4, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160504122623/http://www.startribune.com/addiction-doctor-was-to-have-seen-prince-just-before-his-death/378051471/|archivedate=2016-05-04}}</ref><ref name=nytimes04-23-2016>{{cite news|first1=John|last1=Eligon|first2=Serge F.|last2=Kovaleski|url=https://www.nytimes.com/2016/04/23/arts/music/prince-death-final-days.html|title=Clues to the Mystery of Prince's Final Days|date=აპრილი 22, 2016|work=The New York Times|accessdate=აპრილი 26, 2016}}</ref> წარმომადგენლები აცხადებდნენ, რომ გაუწყლოება და გრიპი უკვე რამდენიმე კვირის განმავლობაში აწუხებდა.<ref name="horgen" /> ჰოსპიტალის შემდეგ, მეორე დღეს იგი შანჰასენში ველოსიპედით მოძრაობდა.<ref name=WWLP>{{cite news|date=აპრილი 23, 2016|title=In Prince's final days, video shows him on bike|publisher=WWLP|url=http://wwlp.com/2016/04/23/in-princes-final-days-video-shows-him-on-bike/|accessdate=აპრილი 26, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160426122655/http://wwlp.com/2016/04/23/in-princes-final-days-video-shows-him-on-bike/|archivedate=აპრილი 26, 2016}}</ref> ამ, გრამფირფიტების მაღაზიების დღეს, იგი საღამოს [[Electric Fetus]]-ში შევიდა და მცირე ხნით დაესწრო Paisley Park-ში გამართულ იმპროვიზებულ წვეულებას, აცხადებდა რა, რომ თავს კარგად გრძნობდა.<ref name="blog.thecurrent.org"/><ref name=Bream>{{cite news|first=ჯონ|last=ბრიმი|date=აპრილი 17, 2016|title=აპრილი 17, 2016: Prince offers a little speech and even less piano at Paisley to prove he's fine|newspaper=Star Tribune|url=http://www.startribune.com/prince-offers-a-little-speech-and-even-less-piano-at-paisley-to-prove-he-s-fine/375981801/|accessdate=აპრილი 21, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160420052400/http://www.startribune.com/prince-offers-a-little-speech-and-even-less-piano-at-paisley-to-prove-he-s-fine/375981801/|archivedate=2016-04-20}}</ref> 19 აპრილს იგი დაესწრო [[Dakota Jazz Club]]-ში გამართულ [[ლიზა რაიტი]]ს კონცერტს.<ref name=WCCO>{{cite news|url=http://minnesota.cbslocal.com/2016/04/21/princes-final-moments-in-minneapolis/|title=Prince's Final Moments In Minneapolis|last=მერფი|first=ესმი|publisher=[[WCCO-TV|WCCO]]|date=აპრილი 21, 2016|accessdate=აპრილი 21, 2016}}</ref> 20 აპრილს პრინსის წარმომადგენლებმა დაურეკეს ექიმ ჰოვარდ კორნფელდს, კალიფორნიელ ნარკოლოგს და სთხოვეს დახმარება. იგი მუსიკოსს უნდა შეხვედროდა 22 აპრილს და ადგილობრივ ფიზიკოსს სთხოვა დახმარება. უკანასკნელმა მისი, 21 აპრილს დაგეგმილი გამოცდა გადადო.<ref name=Chanen/><ref name=NYTcatchup>{{cite news|title=Friends Sought Help for Prince's Addiction, Lawyer Says|url=https://www.nytimes.com/2016/05/05/arts/music/friends-sought-help-for-princes-addiction-lawyer-says.html|date=მაისი 4, 2016|newspaper=The New York Times|accessdate=მაისი 4, 2016|author1=ელიგონი, ჯონ|author2=კოვალევსკი, სერჟ. ფ.|lastauthoramp=yes }} და {{cite news|title=Prince's Addiction and an Intervention Too Late|url=https://www.nytimes.com/2016/05/05/arts/music/friends-sought-help-for-princes-addiction-lawyer-says.html|author=ელიგონი, ჯონ, კოვალევსკი, სერჟ ფ., კოსკარელი, ჯო|date=მაისი 4, 2016|newspaper=[[The New York Times]]|accessdate=მაისი 5, 2016}}</ref> 21 აპრილს, საღამოს 9:43-ზე, კარვერის შერიფის ოფისში შევიდა ზარი, Paisley Park-ში პოლიციის გაგზავნის თხოვნით. პიროვნებამ, რომელიც რეკავდა, მათ ამცნო, რომ სახლში უგონოდ იყო ერთ-ერთი პიროვნება. მოგვიანებით მან უთხრა, რომ პიროვნება გარდაცვლილი იყო და, საბოლოოდ, დაასახელა პრინსის ვინაობა.<ref name=Variety>{{cite news|author=''Variety'' Staff|work=Variety|date=აპრილი 21, 2016|title=Prince Reportedly Treated for Drug Overdose Before Death; 911 Details Released|url=http://www.msn.com/en-us/music/news/prince-reportedly-treated-for-drug-overdose-before-death-911-details-released/ar-BBs66Pk?ocid=ansmsnent11|accessdate=მაისი 9, 2016}}</ref> ეს უცნობი იყო კორნფელდის შვილი.<ref name=Chanen/> პოლიციამ პრინსი ლიფტში უგონოდ იპოვა. ხელოვნური სუნთქვის პროცედურების ჩატარება გვიანი იყო - ერთ-ერთმა პარამედიკოსმა დაადგინა, რომ იგი ექვსი საათის წინ გარდაცვლილი იყო<ref name=DChanen>{{cite news|url=http://www.startribune.com/prince-died-from-opioid-overdose/381663221/|title=Prince died from accidental overdose of fentanyl, medical examiner says|author=ჩენენი, დევიდ|date=ივნისი 3, 2016|newspaper=[[Star Tribune]]|accessdate=ივნისი 2, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160602215654/http://www.startribune.com/prince-died-from-opioid-overdose/381663221/|archivedate=ივნისი 2, 2016}}</ref>. 10:07-ზე, ადგილზე მისვლიდან 19 წუთის შემდეგ იგი ოფიციალურად გარდაცვლილად ცნეს.<ref name=Chanen/> პრინსს არ ეტყობოდა თვითმკვლელობის ან ძალადობის ნიშნები.<ref name=Chanen/> ანოკაში, 2 ივნისს, გაიმართა პრესკონფერენცია, რომელზეც განაცხადეს, რომ იგი ფენტანილის ჭარბი რაოდენობის შემთხვევით მოხმარების შედეგად გარდაიცვალა<ref name=Strobl>{{cite press release|url=https://www.anokacounty.us/DocumentCenter/View/10066|title=Press Release ივნისი 2, 2016|publisher=Midwest Medical Examiner's Office|accessdate=ივნისი 2, 2016|author=Strobl, A. Quinn, M.D.}}</ref>, 57 წლის ასაკში.<ref name=Coscarelli2016>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2016/04/22/arts/music/prince-dead.html|title=Prince Is Dead at 57|last=კოსკარელი|first=ჯო|work=The New York Times|date=აპრილი 21, 2016|accessdate=აპრილი 21, 2016}}</ref> უცნობია, თუ რა გზით მოიპოვა პრინსმა ფენტანილი - იყო ეს რეცეპტი თუ არალეგალური წყარო.<ref name=Wilber2016>{{cite news|last=უილბერი|first=დელ კუენტინ|last2=ენჯი|first2=დევიდ|title=Prince overdose: Authorities looking into how pop star obtained fentanyl|newspaper=Los Angeles Times|publisher=Davan Maharaj|location=Los Angeles|date=ივნისი 3, 2016|url=http://www.latimes.com/entertainment/music/la-et-ms-prince-drugs-investigation-20160603-snap-story.html|accessdate=აგვისტო 11, 2016}}</ref> თუმცა, ამ საკითხით აქტიურად იყვნენ დაკავებული სამართალდამცავი ორგანოები.<ref name=nytimes04-23-2016/><ref name=NYTcatchup/><ref name=DChanen/> ჩხრეკის ორდერის საფუძველზე<ref name="Sealed Search Warrant for Paisley Park">{{cite web|url=http://abcnews.go.com/Entertainment/prince-prescription-drugs-found-possession-home-law-enforcement/story?id=38719162|title=Search Warrant Issued for Prince's Paisley Park Estate|publisher=ABC News|date=აპრილი 28, 2016|accessdate=აპრილი 30, 2016|author=დეიტი, ჯეკ}}</ref> მის სტუდიასაც ეწვივნენ, ისევე, როგორც „[[უოლგრინზი]]ს“ ადგილობრივ აფთიაქს.<ref name="Walgreens search warrant ">{{cite news|url=http://www.nydailynews.com/news/national/prince-hit-rehab-percocet-addiction-heavy-duty-rx-diet-article-1.2619277|title=Authorities raid Minnesota Walgreens where Prince reportedly picked up prescriptions for heavy-duty medications|work=[[New York Daily News|Daily News]]|location=New York|date=აპრილი 29, 2016|accessdate=აპრილი 30, 2016|last=დილონი|first=ნენსი}}</ref> გაკვეთის შემდეგ პრინსის ცხედარი კრემირებული იქნა.<ref name=CNN0424>{{cite news|last1=Grinberg|first1=Emanuella|title=Prince death: What we know|url=http://www.cnn.com/2016/04/23/entertainment/prince-dead-latest/|accessdate=აპრილი 24, 2016|agency=CNN|publisher=Turner Broadcasting System, Inc|date=აპრილი 24, 2016}}</ref> 26 აპრილს მისმა დამ, ტიკამ, კარვერის სასამართლოში შეიტანა სარჩელი ქონების განაწილების მოთხოვნით, ვინაიდან მუსიკოსს ანდერძი არ დაუტოვებია. ქონებაზე მოთხოვნა პრინსის ხუთ ნახევარ-ძმა და დასაც ჰქონდათ - მასში შედიოდა მილიონობით აშშ დოლარი, უძრავი ქონება, სხვადასხვა ორგანიზაცია, მანქანები და ა.შ.<ref name="Probate Case Opened">{{cite web|url=http://money.cnn.com/2016/04/26/news/companies/prince-no-will/index.html|title=Prince had no will, says his sister|publisher=CNN|date=აპრილი 26, 2016|accessdate=აპრილი 27, 2016|author=ფრანსი, ლიზა რესპერსი|archive-date=აპრილი 29, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160429151934/http://money.cnn.com/2016/04/26/news/companies/prince-no-will/index.html}}</ref><ref>[http://www.mncourts.gov/mncourtsgov/media/CIOMediaLibrary/Documents/Inventory.pdf State of Minnesota] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170613035848/http://www.mncourts.gov/mncourtsgov/media/CIOMediaLibrary/Documents/Inventory.pdf |date=2017-06-13 }} State of Prince</ref> გარდაცვალებიდან სამი კვირის თავზე არსებობდა შვიდასამდე პიროვნება, რომელიც აცხადებდა, რომ ნახევარ-ძმა ან და იყო ან შთამომავალი.<ref name=Merriman>{{cite news|title=700 people claim to be Prince's half-siblings as judge orders DNA tests to find legitimate heirs|author=მერიმენი, რებეკა|date=მაისი 7, 2016|accessdate=მაისი 10, 2016|newspaper=Mirror|publisher=MGN Ltd.|url=http://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/700-people-claim-princes-half-7921365}}</ref> მთელი ქონების დროებითი მართვა გადაეცა ბრემერის ბანკს. მის სტუდიაში, ჩანაწერების არქივი ღია აღმოჩნდა<ref name=Vault>{{cite web|url=http://abcnews.go.com/Entertainment/princes-vault-reportedly-drilled-open/story?id=38766251|title=Prince's Vault Reportedly Drilled Open|publisher=ABC News|date=აპრილი 29, 2016|accessdate=აპრილი 30, 2016}}</ref>. ბანკს აგრეთვე ჰქონდა პრინსის დნმ-ის ანაბეჭდებების შენახვის უფლება.<ref name=Puente>{{cite news|title=Genetic testing ordered on Prince's blood to handle 'parentage' claims|author=პუენტე, მარია|url=http://www.usatoday.com/story/life/music/2016/05/06/genetic-testing-ordered-princes-blood-parentage-claims/84036052/|date=მაისი 6, 2016|newspaper=USA Today|publisher=Gannett|accessdate=მაისი 6, 2016}}</ref> მუსიკოსის ნეშტი მოთავსდა სპეციალურ, 3D პრინტერზე შექმნილ ურნაში, რომელიც Paisley Park-ის ფორმის იყოს.<ref name="P4kurn">{{cite web|last1=ლოზანო|first1=კევინ|title=Prince’s Remains on Display at Paisley Park in an Urn Shaped Like Paisley Park {{!}} Pitchfork|url=http://pitchfork.com/news/68854-princes-remains-on-display-at-paisley-park-in-an-urn-shaped-like-paisley-park/|website=pitchfork.com|accessdate=ოქტომბერი 24, 2016}}</ref> ეს ურნა სტუდიის [[ატრიუმი|ატრიუმში]] 2016 წლის ოქტომბერში განთავსდა.<ref name="slateurn">{{cite web|last1=მარტინელი|first1=მარისა|title=Prince’s Ashes Are Now on Display at Paisley Park in an Appropriately Regal Urn|url=http://www.slate.com/blogs/browbeat/2016/10/11/prince_s_ashes_are_on_display_at_paisley_park_in_a_custom_urn_video.html|website=Slate|accessdate=ოქტომბერი 24, 2016|date=ოქტომბერი 11, 2016}}</ref> ===მოგონებები=== პრინსის გარდაცვალებას გამოეხმაურა მრავალი მუსიკოსი და კულტურის მოღვაწე.<ref name="etonline2">{{cite web|url=http://www.etonline.com/music/187207_celebs_react_to_prince_death/|title=Celebs React to Prince's Death: Read Touching Tributes From Carmen Electra, Katy Perry, Madonna and More|last=ბუენო|first=ანტუანეტ|date=აპრილი 21, 2016|accessdate=აპრილი 22, 2016|work=[[Entertainment Tonight]]}}</ref><ref name="fact2">{{cite web|url=http://www.factmag.com/2016/04/21/prince-tributes/|title=Prince dead at 57, artists pay tribute|website=[[Fact (UK magazine)|Fact]]|accessdate=აპრილი 22, 2016|date=აპრილი 21, 2016}}</ref> [[ამერიკის შეერთებული შტატების პრეზიდენტი|ამერიკის შეერთებული შტატების პრეზიდენტმა]] [[ბარაკ ობამა]]მ მწუხარება გამოხატა მისი გარდაცვალების გამო<ref name=Jaffe>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/news/post-politics/wp/2016/04/22/how-did-president-obama-mourn-princes-death/|title=How did President Obama mourn Prince's death?|author=ჯეფი, გრეგ|date=აპრილი 22, 2016|newspaper=[[The Washington Post]]|accessdate=მაისი 5, 2016}}</ref>, ხოლო [[ამერიკის შეერთებული შტატების სენატი|ამერიკის შეერთებული შტატების სენატმა]] სპეციალური განცხადებაც გამოაქვეყნა, სადაც აღნიშნა პრინსის, როგორც „მუსიკოსის, კომპოზიტორის, ნოვატორის და კულტურული სიმბოლოს“ მიღწევები.<ref name="US Senate Homage">{{cite web|url=http://thehill.com/blogs/floor-action/senate/277950-senate-passes-resolution-honoring-prince|title=Senate passes resolution honoring Prince|publisher=The Hill|date=აპრილი 28, 2016|accessdate=აპრილი 30, 2016|author=კარნი, ჯორდენ}}</ref> მსოფლიოს სხვადასხვა ქალაქში გამართულ ღონისძიებებს შორის იყო იისფრად განათებული შენობები, ხიდები და სხვა ადგილები.<ref name=AP0422>{{cite news|title=Parties, vigils, other tributes to Prince in many cities|url=http://www.cbsnews.com/news/thousands-gather-to-celebrate-prince-at-first-avenue/|accessdate=აპრილი 22, 2016|agency=Associated Press|publisher=CBS News|date=აპრილი 22, 2016}}</ref><ref name=KTLA>{{cite news|url=http://ktla.com/2016/04/21/bathed-in-purple-how-cities-across-the-u-s-are-honoring-prince/|title=Purple Rain: Cities Across the Country Light Up in Memory of Prince|date=აპრილი 21, 2016|publisher=[[KTLA]]|accessdate=აპრილი 22, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160422094714/http://ktla.com/2016/04/21/bathed-in-purple-how-cities-across-the-u-s-are-honoring-prince/|archivedate=აპრილი 22, 2016}}</ref><ref name=WBZ>{{cite news|url=http://boston.cbslocal.com/2016/04/21/boston-honors-prince-zakim-bridge-south-station-purple/|title=Boston Honors Prince By Lighting Zakim Bridge, South Station Purple|date=აპრილი 21, 2016|publisher=[[WBZ-TV]]|accessdate=აპრილი 22, 2016}}</ref> გარდაცვალების შესახებ განცხადებიდან პირველი ხუთი საათის განმავლობაში „Prince“ იქცა [[Twitter]]-ზე ძიების შედეგებში ყველაზე პოპულარულ სიტყვად, ხოლო [[Facebook]]-ზე 61 მილიონზე მეტი თემატური განხილვა მიმდინარეობდა.<ref name=Reuters0421>{{cite news|url=http://www.reuters.com/article/us-people-prince-socialmedia-idUSKCN0XI2L0|title=Social media explodes as Prince tributes mark death of music icon|date=აპრილი 21, 2016|agency=[[Reuters]]|last1=Tennery|first1=Amy|accessdate=აპრილი 22, 2016}}</ref> [[MTV]]-მ შეწყვიტა გადაცემები და ეთერში გაუშვა მუსიკოსის ვიდეოები, ისევე, როგორც მთლიანად „იისფერი წვიმა“.<ref name=Schwindt>{{cite news|last1=Schwindt|first1=Oriana|title='Purple Rain' Is Not On Netflix, But It Will Air On MTV Thursday Night As Part Of Its Prince Takeover|url=http://www.ibtimes.com/purple-rain-not-netflix-it-will-air-mtv-thursday-night-part-its-prince-takeover-2357749|accessdate=აპრილი 21, 2016}}</ref> ფილმი აგრეთვე [[AMC Theatres]]-ის და [[Carmike Cinemas]]-ის რამდენიმე ფილიალში გადიოდა.<ref name=Solis>{{cite web|last1=სოლისი|first1=სტეფ|title=Where to watch 'Purple Rain' this weekend|url=http://www.usatoday.com/story/life/entertainthis/2016/04/23/where-watch-purple-rain-weekend/83426830/|website=USA Today|accessdate=აპრილი 23, 2016}}</ref> ''[[Saturday Night Live]]''-მა მოამზადა სპეციალური ეპიზოდი „Goodnight, Sweet Prince“, რომელშიც შევიდა მუსიკოსის ამ გადაცემაში ყველა გამოსვლის ჩანაწერი.<ref name=Russell>{{cite web|last1=რასელი|first1=ერიკა|title=Goodnight, Sweet Prince: 'SNL' to Honor Music Icon With Special Tribute|url=http://popcrush.com/snl-prince-tribute-episode/|website=PopCrush|accessdate=აპრილი 23, 2016}}</ref> [[Nielsen N.V.|Nielsen Music]]-ის თანახმად, მუსიკოსის გარდაცვალების შემდეგ მისი ჩანაწერების გაყიდვამ 42 000 პროცენტით იმატა.<ref name=Brown>{{cite news|url=http://www.latimes.com/entertainment/music/posts/la-et-ms-prince-album-sales-skyrocket-after-death-20160425-story.html|newspaper=Los Angeles Times|accessdate=აპრილი 26, 2016|title=Prince album sales skyrocket after death|author=ბრაუნი, ოგასტ|date=აპრილი 25, 2016}}</ref> 21-28 აპრილს ალბომები და სიმღერები გაიყიდა 4.41 მილიონი ასლის ოდენობით, ხოლო [[Billboard 200|''Billboard'' 200]]-ში, პირველად ამ ჩარტის ისტორიაში, პრინსის ხუთი ალბომი საუკეთესო ათეულში აღმოჩნდა.<ref name=Caulfield>{{cite web|url=http://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/7356812/prince-sets-record-five-albums-top-10-billboard-200|magazine=Billboard|title=Prince Sets Record With Five Albums in Top 10 of Billboard 200 Chart|author=კოლფილდი, კით|date=მაისი 3, 2016|accessdate=მაისი 5, 2016}}</ref> [[გრემის ჯილდო|გრემის]] 59-ე დაჯილდოებაზე [[მორის დეი]]მ, [[The Time (ჯგუფი)|The Time]]-მა და [[ბრუნო მარსი|ბრუნო მარსმა]] პრინსისადმი მიძღვნის სახით მისი სიმღერები შეასრულეს.<ref>{{cite web|last1=ეერნი|first1=სარა|title=Bruno Mars Channels Prince in Rousing Grammys Tribute|url=http://variety.com/2017/music/news/bruno-mars-prince-grammys-2017-1201984330/|website=Variety|accessdate=თებერვალი 14, 2017}}</ref> ==არტისტიზმი== ===მუსიკა და იმიჯი=== [[ფაილი:Prince (8717376428).jpg|thumb|upright|პრინსის კოსტიუმი და სხვა ნივთები, [[Hard Rock Cafe]], ავსტრალია.]] ''[[Los Angeles Times]]'' პრინსზე: „ჩვენი პირველი ყველაფრის შემდგომი პოპ-ვარსკვლავი, რომელმაც უგულებელყო რასობრივი, ჟანრობრივი და კომერციული საზღვრები“.<ref name="master of rock">{{cite news|last1=ბრაუნი|first1=ოგასტ|last2=Rottenberg|first2=Josh|title=Prince, master of rock, soul, pop and funk, dies at 57|url=http://www.latimes.com/local/obituaries/la-me-prince-20160421-story.html|accessdate=მაისი 1, 2016|newspaper=[[Los Angeles Times]]|date=აპრილი 21, 2016}}</ref> [[ჯონ პარელესი]] (''[[The New York Times]]''): „ფანკის, როკის, რიტმ-ენდ-ბლუზის და პოპის უდიდესი არქიტექტორი“. იგი აგრეთვე აღნიშნავს მუსიკოსის მხრიდან ლეიბლების უგულებელყოფის უნარს.<ref name="nytobituary">{{cite news|last1=პარელესი|first1=ჯონ|authorlink=ჯონ პარელესი|title=Prince, an Artist Who Defied Genre, Is Dead at 57|url=https://www.nytimes.com/2016/04/22/arts/music/prince-dead.html?hp&action=click&pgtype=Homepage&clickSource=image&module=photo-spot-region&region=top-news&WT.nav=top-news&_r=0|website=The New York Times|accessdate=აპრილი 22, 2016|date=აპრილი 21, 2016}}</ref> ''Los Angeles Times''-ის რენდელ რობერტსი ამბობდა, რომ პრინსი „ჩვენი დროის ერთ-ერთი მრავალმხრივი და უსასრულოდ ექსპერიმენტული პოპ-შემსრულებელია“, რომლის „ადრეულ ნამუშევრებში ერთმანეთს შეერწყა დისკო და სინთეთიკური ფანკი, ხოლო ნაყოფიერ პერიოდში - როკი, სოული, რიტმ-ენდ-ბლუზი და [[სინთპოპი]]“.<ref name="latimes">{{cite news|last1=Roberts|first1=Randall|title=Prince's secret weapon: a versatility that united pop genres under one roof|url=http://www.latimes.com/entertainment/music/posts/la-et-ms-prince-versatility-united-pop-genres-20160421-story.html|work=Los Angeles Times|date=აპრილი 21, 2016|accessdate=აპრილი 25, 2016}}</ref> [[საიმონ რეინოლდზი]] წერდა, რომ პრინსი იყო „პოპის მეცნიერი, რომელიც ერთ სიმღერაში ერთმანეთს უთავსებდა ფანკადელიას, ეისიდ-როკს, სოულს და ამაღელვებლობას“.{{sfn|რეინოლდზი|1990|p=49–55}} [[AllMusic]]: „ყოველ ახალ ალბომში აისახებოდა პრინსის სტილისტური განვითარება და მუსიკალური მრავალფეროვნება, რაც გამოიხატებოდა სხვადასხვა ხმასთან, ტექსტურასთან თუ ჟანრთან ექსპერიმენტებში [...] არც ერთ სხვა შემსრულებელს ამდენი სტილი კარგად არ შეუთავსებია.“<ref name="allmusic">{{cite web|last1=ერლეუაინი|first1=სტივენ თომას|title=Prince Biography|url=http://www.allmusic.com/artist/prince-mn0000361393/biography|website=[[AllMusic]]|accessdate=ივნისი 16, 2016}}</ref> როგორც შემსრულებელი, პრინსი ცნობილია ექსცენტრიკული სასცენო გამოსვლებით და შოუმენის უნარებით.<ref name="nytobituary"/> ანდროგინული, ცვალებადი სექსუალურობის გამო, იგი სექს-სიმბოლოდ იქცა,<ref name="floridian">{{cite web|last=ვივინეტო|first=ჯინა|url=http://www.sptimes.com/2004/04/29/Floridian/Prince_and_the_evolut.shtml|title=Floridian: Prince and the Evolution|work=St. Petersburg Times|date=აპრილი 29, 2004|accessdate=მარტი 26, 2012}}</ref>. კრიტიკოსების აზრით, მან უარყო ჟანრობრივი<ref name="Prince, Bowie, and Gender">{{cite web | url=https://www.washingtonpost.com/news/act-four/wp/2016/04/21/mourning-prince-and-david-bowie-who-showed-theres-no-one-right-way-to-be-a-man/ | title=Mourning Prince and David Bowie, who showed there's no one right way to be a man | work=The Washington Post | date=აპრილი 21, 2016 | accessdate=აპრილი 22, 2016 | author=როზენბერგი, ალისა}}</ref><ref name="Transcended Categories">{{cite web | url=http://www.slate.com/articles/arts/music_box/2016/04/prince_transcended_every_category_straight_gay_black_white_rock_r_b_male.html | title=The Purple One 151 53 Black or white, straight or gay, rock or R&B, male or female—Prince transcended every category. | publisher=Slate | date=აპრილი 22, 2016 | accessdate=აპრილი 23, 2016 | author=უილსონი, კარლ}}</ref> და რასობრივი სტერეოტიპები.<ref name="guard">{{cite web|last1=თრეშერი|first1=სტივენ|title=Prince broke all the rules about what black American men should be|website=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/music/2016/apr/21/prince-broke-expectations-black-american-men-musical-genius-performances|accessdate=აპრილი 22, 2016|date=აპრილი 22, 2016}}</ref> მის „გამბედავ, შეუპოვარ“ მოდის სტილში გამოკვეთილია „ყველგან მყოფი იისფერი, მაცდუნებელი გრიმი და ფურჩალებიანი სამოსები“.<ref name="master of rock"/> ანდროგინული გარეგნობით მას [[ლიტლ რიჩარდი|ლიტლ რიჩარდს]] ადარებენ<ref name="floridian" /><ref>{{cite web|last=ჰუდაკი |first=ჯოზეფ |url=http://www.rollingstone.com/music/lists/100-greatest-singers-of-all-time-19691231/little-richard-20101202 |title=Little Richard – 100 Greatest Singers |work=Rolling Stone |accessdate=აგვისტო 17, 2015}}</ref>{{sfn|უაიტი|2003|pp=125–126}}, ისევე, როგორც [[დევიდ ბოუი]]ს.{{sfn|კოული|2005|p=226}} 2016 წელს [[საიმონ რეინოლდზი|საიმონ რეინოლდზმა]] აღნიშნა, რომ „პრინსის მხრიდან ტრადიციული სქესობრივი განსაზღვრისგან თავის დაღწევა დღესაც გრძელდება...მაგრამ იგი აგრეთვე მოგაგონებთ როკ-ენ-როლის თავდაპირველ სახეს, როდესაც რასობრივი და სქესობრივი საზღვრები არ არსებობდა.“<ref>{{Cite web|url=http://pitchfork.com/features/article/9882-how-princes-androgynous-genius-changed-the-way-we-think-about-music-and-gender|title=How Prince’s Androgynous Genius Changed the Way We Think About Music and Gender|last=რეინოლდზი|first=საიმონ|date=აპრილი 22, 2016|website=pitchfork.com|language=|accessdate=2017-04-23}}</ref>  პრინსის სხვადასხვა საკონცერტო შემადგენლობაში ყოველთვის იყო მდედრობითი სქესის წარმომადგენლების დიდი რაოდენობა. კარიერის წლებში იგი გამოირჩეოდა მისდამი მხარდაჭერით.<ref name="Strong Female Presence">{{cite web | url=http://themuse.jezebel.com/prince-spent-his-life-elevating-and-mentoring-women-1772479454 | title=Prince Spent His Life Elevating and Mentoring Women | publisher=The Muse | date=აპრილი 22, 2016 | accessdate=აპრილი 22, 2016 | author=ესკობედო შეფერდი, ჯულიანა | archiveurl=https://web.archive.org/web/20160423124143/http://themuse.jezebel.com/prince-spent-his-life-elevating-and-mentoring-women-1772479454 | archivedate=აპრილი 23, 2016 }}</ref> ''[[Slate (ჟურნალი)|Slate]]'': „იგი თანამშრომლობდა ვარსკვლავი ქალბატონების შთამბეჭდავ რაოდენობასთან“ და საუბრობდა „სამყაროზე, რომელშიც მამაკაცები და ქალები ერთნაირად იქცეოდნენ და გამოიყურებოდნენ“.<ref name="Champion of Women">{{cite web | url=http://www.slate.com/blogs/xx_factor/2016/04/22/prince_dead_at_57_was_one_of_pop_music_s_greatest_champions_of_women.html | title=Prince Was One of Pop Music's Greatest Champions of Women | publisher=Slate | date=აპრილი 22, 2016 | accessdate=აპრილი 23, 2016 | author=დორისი, ჯეს}}</ref> ===შთაგონებები და გავლენა=== პრინსის მუსიკაში მრავალი ჟანრობრივი აღრევა შეიმჩნევა<ref name="nytobituary"/>. იგი შთაგონებული იყო მრავალი შემსრულებლით, რომელთა შორის აღსანიშნავია: [[ჯეიმზ ბრაუნი]],{{sfn|ტურე|2013|pp=5–6}}{{sfn|ლავეზოლი|2001|p=87|ps=: "პრინსს აღიარებული აქვს მასზე ჯორჯ კლინტონის გავლენა, ისევე, როგორც ჯეიმზ ბრაუნის და სლაი სტოუნის."}}{{sfn|გულა|2008|p=494|ps=: "პრინსზე ყოველთვის ჰქონდა გავლენა ჯეიმზ ბრაუნის ბენდის ლიდერობის სტილს, […]"}}{{sfn|კოული|2005|p=226}} [[ჯორჯ კლინტონი (მუსიკოსი)|ჯორჯ კლინტონი]],{{sfn|ტურე|2013|pp=5–6}}{{sfn|ლავეზოლი|2001|p=87|ps=: "პრინსს აღიარებული აქვს მასზე ჯორჯ კლინტონის გავლენა, ისევე, როგორც ჯეიმზ ბრაუნის და სლაი სტოუნის."}}{{sfn|კოული|2005|p=226}} [[ჯონი მიჩელი]],{{sfn|ტურე|2013|pp=5–6}} [[დიუკ ელინგტონი]],{{sfn|ლავეზოლი|2001|p=88}} [[ჯიმი ჰენდრიქსი]],{{sfn|ტურე|2013|pp=5–6}}{{sfn|კოული|2005|p=226}} [[The Beatles]],{{sfn|ტურე|2013|pp=5–6}}{{sfn|კოული|2005|p=226}} [[ჩაკ ბერი]],{{sfn|ტურე|2013|pp=5–6}} [[დევიდ ბოუი]],{{sfn|ტურე|2013|pp=5–6}} [[Earth, Wind & Fire]],{{sfn|ტურე|2013|pp=5–6}} [[მიკ ჯაგერი]],{{sfn|ტურე|2013|pp=5–6}} [[რიკ ჯეიმზი]],{{sfn|ტურე|2013|pp=5–6}} [[ჯერი ლი ლუისი]],{{sfn|ტურე|2013|pp=5–6}} ლიტლ რიჩარდი,{{sfn|ტურე|2013|pp=5–6}} [[კერტის მეიფილდი]],{{sfn|ტურე|2013|pp=5–6}}<ref>{{cite magazine|last1=Gonzales|first1=Michael A.|title=Mighty Mighty|magazine=[[Vibe (magazine)|Vibe]]|date=April 1996|page=81|url=https://books.google.com/books?id=Wy0EAAAAMBAJ&pg=PA81|accessdate=April 22, 2016|quote=მეიფილდი - რომლის ნამუშევრების დიდმა რაოდენობამ გავლენა იქონია ყველაზე, დაწყებული ლენი კრავიცით, პრინსით და ვერნონ რიდით, დასრულებული უამრავი სოულ-შემსრულებლით, ნიუ-ჯეკის პროდიუსერებით და ჰიპ-ჰოპის ფიგურებით - გიტარაზე ვეღარ დაუკრავს.}}</ref> [[ელვის პრესლი]],{{sfn|ტურე|2013|pp=5–6}} [[ტოდ რანდგრენი]],<ref>{{cite news|last1=ლესტერი|first1=პოლ|authorlink1=პოლ ლესტერი|author2=[[Hot Chip]]|title=That's one potent hot toddy|url=https://www.theguardian.com/music/2008/jul/25/popandrock.toddrundgren|accessdate=აპრილი 22, 2016|work=The Guardian|date=ივლისი 25, 2008|quote=იგი [ტოდ რანდგრენი] გმირი იყო ახალგაზრდა პრინცისთვის, რომელიც ცდილობდა კულისებში შეღწევას, რათა შეხვედროდა გამხდარ, ჭკვიან მულტიინსტრუმენტალისტს, გრძელი, ცისარტყელის ფერებად შეღებილი თმით; […]}}</ref> [[კარლოს სანტანა]],{{sfn|ტურე|2013|pp=5–6}} [[სლაი სტოუნი]],{{sfn|ტურე|2013|pp=5–6}}{{sfn|გულა|2008|p=418}}{{sfn|ლავეზოლი|2001|p=87|ps=: "პრინსს აღიარებული აქვს მასზე ჯორჯ კლინტონის გავლენა, ისევე, როგორც ჯეიმზ ბრაუნის და სლაი სტოუნის."}}{{sfn|კოული|2005|p=226}}{{sfn|რო|2011|p=9}} [[ჯეკი უილსონი]],{{sfn|ტურე|2013|pp=5–6}} და [[სტივი უანდერი]].{{sfn|რო|2011|p=9}}{{sfn|პერონი|2006|p=xii}}<ref>{{cite news|last1=გეტცი|first1=დანა|title=სტივი უანდერი იხსენებს პრინსს: „მტკივნეულია, დაკარგო სიყვარულის არმიის ასეთი წევრი.“|url=http://www.ew.com/article/2016/04/22/prince-dead-stevie-wonder-tribute|accessdate=აპრილი 22, 2016|work=Entertainment Weekly|date=აპრილი 22, 2016}}</ref> კარიერის წლებში შემოქმედებითი ცვლილებების გამო მას ხშირად [[მაილზ დეივისი|მაილზ დეივისსაც]] ადარებენ.{{sfn|ტურე|2013|pp=5–6}}<ref name="Miles & Prince">{{cite news | url=http://www.cnn.com/2016/04/21/opinions/prince-dead-seymour/index.html | title=A Prince We Followed Anywhere | publisher=CNN | date=აპრილი 21, 2016 | accessdate=აპრილი 21, 2016 | author=სეიმური, ჯინ}}</ref> თავად დეივისი პრინსს თვლიდა ბრაუნის, ჰენდრიქსის, [[მარვინ გეი]]ს, სტოუნის, ლიტლ რიჩარდის, ელინგტონის და [[ჩარლი ჩაპლინი]]ს იდუმალ ნარევად<ref name="Prince, Charlie Chaplin, et al.">{{cite web | url=http://www.newyorker.com/culture/culture-desk/prince-live | title=Prince Live | work=[[The New Yorker]]| date=აპრილი 21, 2016 | accessdate=აპრილი 22, 2016 | last=რემნიკი|first=დეივ}}</ref>{{sfn|ლავეზოლი|2001|p=88}}{{sfn|ვერნერი|2006|p=277}}. ჟურნალისტი [[ნიკ კონი]] პრინსს „როკის უდიდეს მარად ბუნებრივ ნიჭიერს“ უწოდებს.<ref name="gqcohn">{{cite news|last1=Cohn|first1=Nik|authorlink=Nik Cohn|title=Prince, the godfather of R&B, had his fingerprints everywhere|url=http://www.gq-magazine.co.uk/article/prince-interview-quotes|work=[[GQ]]|date=აპრილი 21, 2016|accessdate=აპრილი 22, 2016}}</ref> მუსიკოსის ვოკალური შესრულების დიაპაზონი მერყეობდა ფალცეტიდან ბარიტონამდე.<ref name=":0">{{cite news |last=პეტრიდისი |first=ალექსის |authorlink=ალექსის პეტრიდისი |date=ნოემბერი 12, 2015 |title=Prince: 'Transcendence. That's What You Want. When That Happens – Oh, Boy.' |url=https://www.theguardian.com/music/2015/nov/12/prince-interview-paisley-park-studios-minneapolis |newspaper=The Guardian |accessdate=აპრილი 21, 2016 |quote=...ადამიანი, რომელსაც შეუძლია ნებისმიერ ინსტრუმენტზე დაკვრა, ფლობს აღსანიშნავ ვოკალს, რომელსაც მარტივად შეუძლია ბარიტონიდან ფალცეტზე გადასვლა.}}</ref> პრინსი აგრეთვე ცნობილია, როგორც მულტიინსტრუმენტალისტი.{{sfn|კოული|2005|p=226}}{{sfn|ლავეზოლი|2001|p=92}} იგი ითვლება ვირტუოზ გიტარისტად, რომელიც აგრეთვე შესანიშნავად ფლობდა დასარტყმელ საკრავებს, პერკუსიას, ბასს, კლავიშებიანებს და სინთეზატორს.{{sfn|ტურე|2013|p=3}} პირველ ხუთ სტუდიურ ალბომზე იგი თავად უკრავს ყველა ინსტრუმენტზე<ref>{{cite news |last=ილაე |first=ეზადი |date=აპრილი 21, 2016 |title='The World Lost a Creative Icon': Prince, Legendary Musician, Dies at 57 |url=https://www.washingtonpost.com/news/arts-and-entertainment/wp/2016/04/21/authorities-investigating-death-at-princes-paisley-park/ |newspaper=The Washington Post|accessdate=აპრილი 21, 2016|display-authors=etal}}</ref>. სადებიუტო ალბომზე მათი რაოდენობა 27-ს შეადგენს.{{sfn|Hawkins|Niblock|2012<!--|p=PT128-->|ps=: "პრინსის სურვილი, ყველაფერი ემართა, აშკარა იყო ალბომების ანოტაციებში: მითითებული იყო, რომ იგი იყო პროდიუსერი, არანჟირების და სიმღერების ავტორი, შემსრულებელი და უკრავდა 27-ივე ინსტრუმენტზე."}}. მათ შორის არის ბასის, კლავიშებიანების და სინთეზატორების მრავალი სახეობა.<ref>{{cite web |url=https://www.discogs.com/Prince-For-You/release/130707 |title=Prince – For You |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |publisher=discogs |accessdate=აპრილი 21, 2016 }}</ref> იგი აგრეთვე გამოირჩეოდა ახალი ტექნოლოგიების მუსიკაში სწრაფად ათვისებით<ref name="blackent">{{cite web|last1=ლინი|first1=სამარა|title=Prince Understood the Value of Technology for Music Early On|url=http://www.blackenterprise.com/technology/prince-understood-value-technology-music/|website=Black Enterprise|accessdate=აპრილი 23, 2016}}</ref>. მაგალითად, 80-იანების ალბომებში პირველად გამოიყენა [[Linn LM-1]]-ის დრამ-მანქანა, ისევე, როგორც უამრავი სტუდიური ეფექტი.<ref name="fact14">{{cite web |last1=უილსონი |first1=სკოტ |title=The 14 drum machines that shaped modern music |url=http://www.factmag.com/2015/08/08/the-14-drum-machines-that-shaped-modern-music/7/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20150811215021/http://www.factmag.com/2015/08/08/the-14-drum-machines-that-shaped-modern-music/7/ |url-status=dead |archive-date=აგვისტო 11, 2015 |website=[[Fact (ბრიტანული ჟურნალი)|Fact]] |accessdate=აპრილი 23, 2016 |df= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150811215021/http://www.factmag.com/2015/08/08/the-14-drum-machines-that-shaped-modern-music/7/ |archivedate=2015-08-11 }}</ref> ''LA Times'' აგრეთვე აღნიშნავდა, რომ იგი სინთეზატორების ახალი თაობის ჟღერადობას რიტმში იყენებდა, რითაც 70-იანების შემდგომი ფანკის ჩამოყალიბებაში მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა.<ref name="latimes"/> პრინსი აგრეთვე ცნობილი იყო ნაყოფიერი და პერფექციონისტული ტენდენციებით, რაც, საბოლოო ჯამში, აისახა გამოუცემელი სიმღერების დიდი რაოდენობის სახით<ref name="bill">{{cite web|last1=რისი|first1=დენ|title=Prince Dies at 57: Iconic Musical Genius Found Dead in Paisley Park|url=http://www.billboard.com/articles/news/7341522/prince-dead|website=Billboard|accessdate=აპრილი 23, 2016|date=აპრილი 21, 2016}}</ref>. ==იურიდიული დავები== ===ფსევდონიმები=== 1993 წელს, ''[[The Gold Experience]]''-ის გამოცემამდე, Warner Bros.-ს და პრინსს შორის წარმოიშვა შემოქმედებითი და ფინანსური სახის უთანხმოებები. ამ პერიოდში მუსიკოსი ყველას წინაშე გამოდიოდა ლოყაზე დაწერილი სიტყვით „slave“ ({{lang-ka|მონა}}).<ref>{{cite news|url=http://www.nbcnews.com/news/nbcblk/prince-fought-big-labels-ownership-artistic-control-n560161|title=Prince Fought Big Labels For Ownership, Artistic Control|date=აპრილი 21, 2016|work=[[NBC News]]|accessdate=მაისი 5, 2016|first=ლიზა კეი|last=დეივისი}}</ref> იგი განმარტავდა, რომ გადაწყვიტა სახელის წარმოსათქმელად რთული სიმბოლოთი ჩანაცვლება, რათა Warner Bros.-ის მიერ კონტრაქტით დაკისრებული ვალდებულებებისგან თავისუფალი ყოფილიყო. მისივე თქმით, ეს ნაბიჯი აგრეთვე გადადგა იმედგაცრუების გამო, ვინაიდან მისი სახელი კომპანიას ეკუთვნოდა.{{sfn|ჰიტლი|2008|p=191}}<ref>{{cite web|url=https://books.google.com/books?id=wznUAwAAQBAJ&pg=PA63|title=Pop Cult|publisher=}}</ref> პრინსი ხოლმე ფსევდონიმებს იყენებდა სხვადასხვა დროს ჩაწერილი მუსიკისთვის.<ref name="bass player">{{cite news|last1=Coryat|first1=Karl|title=His Highness Gets Down|url=http://www.bassplayer.com/artists/1171/remembering-prince-his-highness-gets-down-cover-story/57724|accessdate=აპრილი 24, 2016|work=Bass Player magazine|date=ნოემბერი 1999}}</ref> ასეთ ფსევდონიმებს შორის, გარდა ყველა დანარჩენისა, იყო '''ჯეიმი სტარი''' და '''The Starr Company''' (მათ იყენებდა [[The Time (ჯგუფი)|The Time]]-ისთვის და 1981-1984 წლებში სხვა შემსრულებლებისთვის დაწერილი სიმღერებისთვის),<ref>{{cite web| title = სიმღერები, გამოცემული ჯეიმი სტარის სახელით|publisher=discogs| url = http://www.discogs.com/artist/Jamie+Starr|accessdate=მაისი 6, 2015}}</ref><ref>{{cite web|title=სიმღერები, გამოცემული The Starr Company-ს სახელით|url=http://www.discogs.com/artist/Starr+*+Company%2C+The |publisher=discogs |accessdate=მაისი 6, 2015 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130825053717/http://www.discogs.com/artist/Starr%2B%2A%2BCompany%2C%2BThe |archivedate=აგვისტო 25, 2013 |df= }}</ref> '''ჯოუი კოკი''' (1980-იანების გამოუცემელ სიმღერებში, ისევე, როგორც [[შინა ისტონი]]სთვის და [[კენი როჯერსი]]სთვის დაწერილი მასალის შემთხვევაში),<ref>{{cite web| title = სიმღერები, გამოცემული ჯოუი კოკოს სახელით|publisher=discogs| url = http://www.discogs.com/artist/Joey+Coco|accessdate=მაისი 6, 2015}}</ref> '''ალექსანდერ ნევერმაინდი''' („[[Sugar Walls]]“, შინა ისტონისთვის),<ref>{{cite web| title = სიმღერები, გამოცემული ალექსანდერ ნევერმაინდის სახელით |publisher=discogs| url = http://www.discogs.com/artist/Alexander+Nevermind|accessdate=მაისი 6, 2015}}</ref> და '''კრისტოფერი''' („[[Manic Monday]]“, [[The Bangles]]-ისთვის).<ref>{{cite web| title = სიმღერები, გამოცემული კრისტოფერის სახელით |publisher=discogs| url = http://www.discogs.com/artist/Christopher|accessdate=მაისი 6, 2015}}</ref> ===პრობლემები საავტორო უფლებებთან=== 2007 წლის 14 სექტემბერს პრინსმა განაცხადა, რომ უჩივლებდა [[YouTube]]-ს და [[eBay]]-ს, ვინაიდან მათზე განთავსებული იყო მისი, საავტორო უფლებებით დაცული მასალა. მისი იურიდიული წარმომადგენელი ამ საქმეში იყო [[Web Sheriff]].<ref>{{cite web| title = Prince To Sue YouTube, eBay Over Unauthorized Content|work=Billboard | date=სექტემბერი 14, 2007|accessdate=მაისი 6, 2016| url = http://www.billboard.com/articles/news/1049302/prince-to-sue-youtube-ebay-over-unauthorized-content}}</ref><ref>{{cite news| title = Prince takes on YouTube over clips|work=[[The Times]]|location=London| date = სექტემბერი 13, 2007| url = http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/music/article2447862.ece|accessdate=მაისი 5, 2016| first=ფიონა| last=ემილტონი|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080907001725/http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/music/article2447862.ece|archivedate=სექტემბერი 7, 2008}}</ref> ოქტომბერში სტეფანი ლენცმა Universal Music Publishing Group-ის წინააღმდეგ სასამართლოში სარჩელი შეიტანა, აცხადებდა რა, რომ ისინი საავტორო უფლებების კანონს არღვებდნენ. საქმე ეხებოდა YouTube-ის მიერ ლენცის პირადი ვიდეოს წაშლას, სადაც უკანა ფონზე ბუნდოვნად ჟღერდა პრინსის „[[Let's Go Crazy]]“.<ref>{{cite web| last = ფრანჩესკანი | first = კრის| title = The Home Video Prince Doesn't Want You to See|publisher=ABC News| date = ოქტომბერი 26, 2007 | url = http://abcnews.go.com/TheLaw/story?id=3777651&page=1|accessdate=მაისი 5, 2016}}</ref><ref>{{cite video|last=ლენცი|title="Let's Go Crazy" #1|date=თებერვალი 7, 2007|url=https://www.youtube.com/watch?v=N1KfJHFWlhQ|accessdate=მარტი 30, 2016|first=Stephanie|language=en-US|type=}}</ref> 5 ნოემბერს პრინსისადმი მიძღვნილმა რამდენიმე საიტმა შექმნა „Prince Fans United“, რომლებიც ეწინააღმდეგებოდა პრინსის მხრიდან მოთხოვნას, ყველა ის ინტერნეტ-რესურსი დახურულიყო, რომელზეც გამოიყენებოდა მისი ფოტოსურათები, ტექსტები, ალბომების გარეკანები და ყოველივე, რაც მას ასახავდა.<ref>{{cite news| last = გიბსონი| first = ოუენ| title = Prince threatens to sue his fans over online images|work=The Guardian | date = ნოემბერი 7, 2007| url = http://music.guardian.co.uk/news/story/0,,2206460,00.html| accessdate =ივლისი 18, 2009}}</ref> პრინსის ადვოკატები ამტკიცებდნენ, რომ ასეთი რესურსები არღვებდნენ საავტორო უფლებებს, თუმცა მოყვარულების გაერთიანება თვლიდა, რომ მათი საიტების გათიშვა სხვა არაფერი იყო, თუ არა პრინსის შესახებ კრიტიკული კომენტარების გაქრობის მცდელობა. პრინსის პრომოუტერი [[Anschutz Entertainment Group|AEG]] აცხადებდა, რომ სამ სხვადასხვა საიტზე განთავსებული მასალებიდან არასასურველი იყო მხოლოდ პრინსის ლონდონში გამართული 21 კონცერტის ფოტოკადრები.<ref>{{cite web| title = Prince 'not suing fans': Singer hits back at fansite claims| work = NME| date = ნოემბერი 9, 2007| url = http://www.workcom/news/prince/32426}}{{Dead link|date=იანვარი 2021 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> 8 ნოემბერს პრინსის მსმენელებმა მუსიკოსისგან მიიღეს „PFUnk“, რომელიც წარმოადგენდა მათი მოძრაობის მისამართით არაოფიციალურ პასუხს. თავდაპირველად იგი თავად გაერთიანების საიტზე განთავსდა<ref>{{cite web|last = კრეპსი|first = დენიელ|title = Prince Releases Diss Track As Battle With Fans Gets Funky|work = Rolling Stone|date = ნოემბერი 9, 2007|url = http://www.rollingstone.com/rockdaily/index.php/2007/11/09/prince-releases-diss-track-as-battle-with-fans-gets-funky/|accessdate = 2017-06-07|archiveurl = https://web.archive.org/web/20090429205111/http://www.rollingstone.com/rockdaily/index.php/2007/11/09/prince-releases-diss-track-as-battle-with-fans-gets-funky/|archivedate = 2009-04-29}}</ref>, მოგვიანებით კი გამოვიდა როგორც „[[F.U.N.K.]]“, [[iTunes Store]]-ზე. 14 ნოემბერს საიტმა [[b3ta.com]] [[Digital Millennium Copyright Act]]-ის (DMCA) მოთხოვნით წაშალა სატირული ხასიათის სურათი მუსიკოსის შესახებ.<ref>{{cite news| last = კისი| first = ჯემაიმა | title = B3ta bates Prince|work=The Guardian | date = ნოემბერი 15, 2007 | url = https://www.theguardian.com/media/pda/2007/nov/15/b3tabatesprince|accessdate=მაისი 9, 2016}}</ref> კოაჩელას 2008 წლის ფესტივალზე პრინსმა შეასრულა [[Radiohead]]-ის „[[Creep (Radiohead-ის სიმღერა)|Creep]]“-ის საკუთარი ვერსია და მოგვიანებით მისი ჩანაწერის სხვადასხვა საიტებიდან ამოღება მოითხოვა - მიუხედავად იმისა, რომ თავად Radiohead-იც მის დატოვებას ითხოვდა.<ref>{{cite web|url=http://www.stereogum.com/10102/prince_is_being_a_creep_radiohead_tell_him_hes_a_l/news/ |title= Prince Is Being A "Creep," Radiohead Tell Him He's A Loser |publisher=StereoGum |date=მაისი 30, 2008 |accessdate=დეკემბერი 6, 2014}}</ref> რამდენიმე დღის შემდეგ YouTube-მა დააბრუნა ჩანაწერები. Radiohead-ის კომენტარი: „ჩვენი სიმღერაა, მოისმინონ“. 2009 წელს პრინსმა კოაჩელას ფესტივალზე გამოსვლის ვიდეო საკუთარ საიტზე გამოაქვეყნა. 2010 წელს მან განაცხადა: „ინტერნეტი დასრულდა“, რაც იყო პასუხი მის მიერ ხუთი წლის წინ ნათქვამზე - „ინტერნეტი დასრულდა ყველასთვის, ვისაც სურს, გადაუხადონ, დამისახელეთ მუსიკოსი, რომელიც გამდიდრდა ციფრული გაყიდვების შედეგად.“<ref name=":0" /> 2013 წელს [[Electronic Frontier Foundation]]-მა პრინსს მიანიჭა ყოველწლიური „ჟოლოს ბერეტის ცხოვრებისეული გულის ტკენის ჯილდო“ ({{lang-en|Raspberry Beret Lifetime Aggrievement Award}})<ref>{{cite web|url=https://www.eff.org/takedowns/prince-raspberry-beret-lifetime-aggrievement-award |title=The Raspberry Beret Lifetime Aggrievement Award |publisher=Eff.org |date=მაისი 7, 2013 |accessdate=აგვისტო 31, 2013}}</ref>, DMCA-ს კანონის დარღვევისთვის.<ref>{{cite web|url=https://www.eff.org/deeplinks/2013/05/prince-inducted-takedown-hall-shame-new-lifetime-aggrievement-award |title=Prince Inducted Into Takedown Hall of Shame With New Lifetime Aggrievement Award &#124; Electronic Frontier Foundation |publisher=Eff.org |date=მაისი 7, 2013 |accessdate=აგვისტო 31, 2013}}</ref> 2014 წლის იანვარში პრინსმა უჩივლა ინტერნეტის 22 მომხმარებელს საავტორო უფლებების პირდაპირი დარღვევისთვის, უნებართვო რედაქტირებისთვის და [[ბუტლეგური ჩანაწერი|ბუტლეგების]] გავრცელებისთვის.<ref>{{cite web|url=http://www.scribd.com/doc/201201287/Prince-v-Chodera|title=Prince v. Chodera |publisher=Scribd.com|accessdate=სექტემბერი 30, 2014}}</ref> აქედან რამდენიმე მომხმარებელი მუსიკოსის კონცერტების ჩანაწერებს სოციალური ქსელებით<ref>{{cite news|url=http://entertainment.time.com/2014/01/27/prince-sues-facebook-users-bootlegged-concerts/|title=Prince Files Lawsuit Against Facebook Fans Over Bootlegged Concerts |work=Time|accessdate=სექტემბერი 30, 2014|date=იანვარი 27, 2014|first=ლილი|last=როთმენი}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/music/2014/jan/27/prince-sues-internet-users-alleged-bootleg-recordings |title=Prince sues internet users for total of $22m over alleged bootleg recordings |first=შონ|last=მაიკლზი |work=The Guardian |accessdate=სექტემბერი 30, 2014|date=იანვარი 27, 2014}}</ref> აზიარებდა. იმავე თვეში პრინსმა სარჩელი გამოიტანა, ყოველგვარი განმარტების გარეშე<ref>{{cite web|url=http://www.scribd.com/doc/202980255/Prince-v-Chodera-Voluntary-Dismissal-Without-Prejudice#scribd|title=Prince v. Chodera – Voluntary Dismissal Without Prejudice |publisher=Scribd.com|accessdate=სექტემბერი 30, 2014}}</ref>. პრინსი აგრეთვე იყო ერთ-ერთი იმ მუსიკოსებიდან, რომლებმაც [[უცნაური ელ იანკოვიჩი|„უცნაურ ელ“ იანკოვიჩს]] უარი უთხრეს მათი მუსიკის პაროდიებისთვის გამოყენებაზე.<ref>{{cite web|url=https://www.wired.com/2011/06/weird-al-yankovic-alpocalypse|title=Alpocalypse Now: 'Weird Al' Yankovic Says 'Twitter Saved My Album'|website=WIRED|language=English|accessdate=მაისი 1, 2016}}</ref> ==პირადი ცხოვრება== [[ფაილი:20150502-PaisleyParkStudio.jpg|thumb|250პქ|პრინსის სახლი და ხმისჩამწერი სტუდია [[Paisley Park]], შანჰასენი, მინესოტა.]] წლების განმავლობაში პრინსს ჰქონდა რომანტიკული ურთიერთობა ამა თუ იმ ცნობილ პიროვნებასთან. მათ შორის იყვნენ [[კიმ ბესინგერი]], [[მადონა (მომღერალი)|მადონა]], [[ვენიტი (მომღერალი)|ვენიტი]], [[შეილა ესკოვედო]], [[კარმენ ელექტრა]], [[სუზანა ჰოფსი]], [[ანა ფანტასტიკი]],{{sfn|ჰენი|2004}} [[შერილინ ფენი]],<ref>{{cite news | last = დელი| first = სტივენ | title = Sherilyn Fenn – Is she the sexiest woman on television? | work=The Face | date = დეკემბერი 1990}}</ref> და [[სიუზან მუნსი]] ([[Vanity 6]] და [[Apollonia 6]]){{sfn|ნილსენი|2003|p=125}}. 1985 წელს პრინსი დანიშნული იყო [[სუზანა მელვოინი|სუზანა მელვოინთან]].<ref>{{cite news | last = ელანი| first = პრაია| title = Purple Reign| newspaper=The Guardian| date = სექტემბერი 20, 2008 | url = https://www.theguardian.com/music/2008/sep/20/1|accessdate=მაისი 5, 2016}}</ref> 37 წლის ასაკში, 1996 წლის ვალენტინობაზე მან იქორწინა 22 წლის მოცეკვავეზე და ვოკალისტზე [[მაიტე გარსია]]ზე (რომელიც მის საკონცერტო შემადგენლობაში შედიოდა). მათ 1996 წლის 16 ოქტომბერს ეყოლათ შვილი, ამირ გრეგორი ნელსონი. დაბადებული [[პფაიფერის სინდრომი]]თ, იგი გარდაიცვალა ერთი კვირის შემდეგ.<ref>{{cite news| last = კენედი| first = დანა| author2 = სინკლერი, ტომ| title = Prince's Saddest Song| work = Entertainment Weekly| date = დეკემბერი 20, 1996| url = http://www.ew.com/ew/article/0,,295564,00.html| accessdate = მაისი 12, 2016| archiveurl = https://web.archive.org/web/20120722231821/http://www.ew.com/ew/article/0,,295564,00.html| archivedate = 2012-07-22}}</ref><ref>{{cite news|title=Prince's ex Manuela Testolini honours late singer in purple jacket|url=http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-3600030/Prince-s-ex-wife-Manuela-Testolini-honours-late-singer-purple-leather-jacket-month-death.html|accessdate=მაისი 23, 2016|work=Mail Online|date=მაისი 19, 2006}}</ref> მაიტეს პრინსი 1999 წელს დაშორდა და 2001 წელს იქორწინა მანუელა ტესტოლინისთან. 2006 წლის მაისში უკანასკნელმა სასამართლოში შეიტანა განქორწინების მოთხოვნა.<ref>{{cite web| last = ლევი| first = დენიელ ს.| title = Prince's Wife, Manuela (Partner of five years), Filed for Divorce|work=People | date = ივლისი 27, 2006| url = http://www.people.com/people/article/0,,1219521,00.html|accessdate=მაისი 4, 2016}}</ref> პრინსი იყო ცხოველთა უფლებების დამცველი აქტივისტი, რომელმაც ცხოვრების დიდი ეტაპი იცხოვრა, როგორც [[ვეგანობა|ვეგანმა]], თუმცა მოგვიანებით თავს უბრალოდ [[ვეგეტარიანელობა|ვეგეტარიანელს]] უწოდებდა.<ref>{{cite web|author1=Catherine Censor Shemo|title=A Prince of a Guy|url=https://books.google.com/books?id=PAQAAAAAMBAJ&lpg=PA79&dq=the%20vegetarian%20times%20prince%20interview&pg=PA83#v=onepage&q=prince%20interview&f=false|work=[[Vegetarian Times]]|accessdate=მაისი 6, 2016|pages=79–83|date=ოქტომბერი 1997}}</ref><ref>{{cite video|url=https://www.youtube.com/watch?v=rQbqNl_lacg&t=4m21s|title=Prince at Lopez Tonight|date=აპრილი 15, 2011|accessdate=აპრილი 21, 2016|via=YouTube}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.today.com/food/stage-prince-was-passionate-quirky-food-lover-too-t87881|first=ტრეისი|last=სელინჯერი|title=Off stage, Prince was a passionate and quirky food lover, too|date=აპრილი 22, 2016|work=[[Today (U.S. TV program)|Today]]|accessdate=მაისი 5, 2016}}</ref><ref>{{cite news|last=ფაბერი|first=ჯუდი|title=Prince Is Voted 'Sexiest Vegetarian'| publisher=CBS News|date=მაისი 22, 2006|url=http://www.cbsnews.com/news/prince-is-voted-sexiest-vegetarian/|accessdate=მაისი 9, 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.peta.org/blog/animal-kingdom-lost-prince/|date=აპრილი 21, 2016|first=ლინდზი|last=პოლარდი-პოსტ|title=The Animal Kingdom Has Lost Its Prince|publisher=[[PETA]]|accessdate=მაისი 5, 2016}}</ref> ალბომის ''[[Rave Un2 the Joy Fantastic]]'' (1999) ანოტაციებში ნახსენებია სისასტიკე, რომლითაც მოიპოვება შალის ქსოვილი.<ref>{{cite news| title=Six things about Prince you forgot or never knew | newspaper=[[The Kansas City Star]] | date = აპრილი 21, 2016| accessdate = აპრილი 21, 2016| url =http://www.kansascity.com/news/nation-world/national/article73097702.html|first=ელიზაბეთ|last=კოჰი}}</ref> 2001 წელს პრინსი „[[იეჰოვას მოწმეები|იეჰოვას მოწმეებს]]“ შეუერთდა, მას შემდეგ, რაც მანამდე ორი წლის განმავლობაში ესაუბრებოდა მუსიკოს [[ლარი გრემი|ლარი გრემს]], ასევე იეჰოვას მოწმეს. პრინსი ამბობდა, რომ ეს მისთვის არა საუბარი, არამედ „ცოდნის შეძენა“ იყო. „[[მორფეუსი (მატრიცა)|მორფეუსის]] და [[ნეო (მატრიცა)|ნეოს]] საუბარს ჰგავდა, „[[მატრიცა (ფილმი)|მატრიციდან]]“...“, ამბობდა იგი. პრინსი ესწრებოდა შეხვედრებს სამეფო დარბაზში და დროდადრო სხვადასხვა ადამიანს სტუმრობდა და საკუთარი რწმენის შესახებ ესაუბრებოდა.<ref>{{cite news| last = ჰოფმანი | first = კლერ| title = Soup With Prince | work=The New Yorker |date = ნოემბერი 24, 2008| url=http://www.newyorker.com/talk/2008/11/24/081124ta_talk_hoffman|accessdate=მაისი 5, 2016}}</ref><ref name="wsjhagertyaudi">{{cite news|last1=ჰეგერტი|first1=ჯეიმზ რ.|last2=აუდი|first2=ტამარა|title=Prince's Little-Known Life|url=https://www.wsj.com/articles/princes-little-known-life-1461542745|accessdate=აპრილი 27, 2016|work=[[The Wall Street Journal]]|date=აპრილი 24, 2016}}</ref> 2005 წელს მას დასჭირდა ბარძაყის პროტეზის ჩასმა. ტაბლოიდურმა გამოცემებმა გაავრცელეს ჭორი<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/music/2009/jun/11/prince-refuses-hip-surgery|title=Prince refuses hip surgery because of his faith|first=შონ|last=მაიკლზი|date=ივნისი 11, 2009|work=The Guardian|accessdate=მაისი 5, 2016}}</ref>, თითქოს იგი ამაზე უარს ამბობდა, ვინაიდან თავისი ახალი სარწმუნოების მიხედვით, არ ჰქონდა სისხლის გადასხმის უფლება. თუმცა, ''Star Tribune''-ში დაიწერა განმარტება<ref>{{cite news|last=ჰოპფენსპერგერი|first=ჯინ|title='We lost a spiritual brother' in Prince|newspaper=Star Tribune|location=Minneapolis, MN|date=მაისი 4, 2016|url=http://www.startribune.com/prince-s-death-puts-spotlight-on-jehovah-s-witnesses/377972981/|accessdate=ივნისი 16, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160609191453/http://www.startribune.com/prince-s-death-puts-spotlight-on-jehovah-s-witnesses/377972981/|archivedate=2016-06-09}}</ref>, რომ ლარი გრემი უარყოფდა, თითქოს ამისთვის პრინსს დასჭირდებოდა სისხლის გადასხმა, ვინაიდან ბარძაყის პროტეზის ჩანერგვა ასეთ პროცედურას არ ითვალისწინებდა.<ref>{{cite journal|last1=Harwin|first1=Steven F., MD|last2=Pivec|first2=Robert, MD|last3=Johnson|first3=Aaron J., MD|last4=Naziri|first4=Qais, MD|last5=Mont|first5=Michael A., MD|date=აგვისტო 1, 2012|title=Revision Total Hip Arthroplasty in Jehovah's Witnesses|url=http://www.healio.com/orthopedics/journals/ortho/2012-8-35-8/%7B49d96e9e-037f-43b1-8e4f-8e407c0e5c96%7D/revision-total-hip-arthroplasty-in-jehovahs-witnesses |journal=Orthopedics |publisher=Healio |volume=35 |issue= 8 |pages=e1145-e1151|doi=10.3928/01477447-20120725-11|accessdate=ივნისი 16, 2016 | issn = 0147-7447 }}</ref><ref>{{cite journal|last1=Wittman|first1=P. H.|last2=Wittman|first2=F. W.|date=1992|title=Total Hip Replacement Surgery without Blood Transfusion in Jehovah's Witnesses|url=http://bja.oxfordjournals.org/content/68/3/306.full.pdf|journal=British Journal of Anaesthesia|publisher=Oxford University Press|volume=68|pages= 306–30|accessdate=ივნისი 6, 2016|doi=10.1093/bja/68.3.306}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Bonnett|first1=C. A.|last2=Lapin|first2=R.|last3=Docuyanan|first3=G. B.|date=იანვარი 16, 1987|title=Total hip replacement in Jehovah's Witnesses under spinal anesthesia without transfusion|journal=Orthopedic Review|publisher=MEDLINE|volume=16|issue=1|pages=43–47|doi=|pmid=3453957}}</ref> მორის დეის თანახმად, ეს ოპერაცია მუსიკოსმა 2008 წელს უკვე გადაიტანა.<ref>{{cite web|url=http://www.yourdailydish.com/jimmy-jam-opens-princes-hip-issues/|first=სარა|last=უილკინზი|title=Jimmy Jam Opens Up About Prince's Hip Issues|publisher=Your Daily Dish|date=აპრილი 23, 2016|accessdate=ივნისი 17, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200612001234/http://www.yourdailydish.com/jimmy-jam-opens-princes-hip-issues/|archivedate=ივნისი 12, 2020}}</ref> პრობლემები მას შეექმნა სცენაზე მაღალქუსლიანი ჩექმებით ცეკვის გამო.<ref>{{cite news| last = ფორდერი| first = რეიჩელ| title = When Hip Gives Way to Hip Replacement| newspaper = The Daily Telegraph| location = London| date = ოქტომბერი 19, 2005| url = http://www.telegraph.co.uk/health/elderhealth/3325136/When-hip-gives-way-to-hip-replacement.html| accessdate = მაისი 5, 2016| archiveurl = https://web.archive.org/web/20141205085621/http://www.telegraph.co.uk/health/elderhealth/3325136/When-hip-gives-way-to-hip-replacement.html| archivedate = 2014-12-05}}</ref> 1990-იანებიდან პრინსი ხშირად დადიოდა ჯოხით, უკანასკნელ წლებში კი - მუდმივად, რის გამოც ბევრმა ჩათვალა, რომ მას სინამდვილეში არანაირი ოპერაცია არ გაუვლია.<ref>{{cite news|title=Prince death: Five strange stories about mysterious US musician|url=http://www.bbc.co.uk/news/magazine-36059247|accessdate=აპრილი 22, 2016|publisher=BBC News|date=აპრილი 22, 2016}}</ref> როგორც იეჰოვას მოწმეს, პრინსს საჯაროდ საკუთარი საქველმოქმედო საქმიანობის შესახებ არ უსაუბრია. დეტალები მისი აქტივიზმის, ქველმოქმედების და სხვადასხვა ფონდის მხარდაჭერის შესახებ მხოლოდ გარდაცვალების შემდეგ გაჟღერდა.<ref name="Anonymous Activism, Philanthropy & Charity">{{cite web | url=https://www.dailykos.com/stories/2016/4/22/1518865/-The-breadth-and-power-of-Prince-s-activism-begins-to-be-revealed-after-his-death | title=The breadth and power of Prince's activism begins to be revealed after his death | publisher=[[Daily Kos]] | date=აპრილი 23, 2016 | accessdate=აპრილი 23, 2016 | author=Einenkel, Walter}}</ref> 2001 წელს მან ანონიმურად გადარიცხა 12 000 აშშ დოლარი ლუისვილის თავისუფალი საჯარო ბიბლიოთეკის სისტემაში, რათა შეენარჩუნებინათ დასავლეთის ფილიალის ბიბლიოთეკა. ეს იყო პირველი ბიბლიოთეკა, რომელიც ემსახურებოდა აფროამერიკელებს.<ref name="Anonymous $12,000,000 donation to the Western Branch Library">{{cite web | url=https://insiderlouisville.com/lifestyle_culture/music/prince-may-have-helped-save-louisville-library-from-closure/ | title=Prince made secret donation to support Louisville's historic Western Branch Library in 2001 | publisher=Insider Louisville | date=აპრილი 21, 2016 | accessdate=აპრილი 22, 2016 | author=ჩიპმენი, მელისა | archiveurl=https://web.archive.org/web/20160422020623/http://insiderlouisville.com/lifestyle_culture/music/prince-may-have-helped-save-louisville-library-from-closure/ | archivedate=2016-04-22 }}</ref> 2001 წელს მან აგრეთვე ანონიმურად აანაზღაურა ონკოლოგიური პროცედურების ქვეშ მყოფი დრამერ [[კლაიდ სტაბლფილდი]]ს სამედიცინო ხარჯები.<ref name="pr-stubblefield">{{cite web|url=http://www.billboard.com/articles/news/7348492/prince-funky-drummer-clyde-stubblefield-medical-bills|first=მონიკ|last=მელენდესი|title=Prince Paid Off 'Funky Drummer' Clyde Stubblefield's Medical Bills|work=Billboard|date=აპრილი 27, 2016|accessdate=მაისი 4, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160505015438/http://www.billboard.com/articles/news/7348492/prince-funky-drummer-clyde-stubblefield-medical-bills |archivedate=მაისი 5, 2016 |url-status=live}}</ref> 2015 წელს მან დააარსა YesWeCode, [[ჰაკათონი]]ს ფორმატის შეჯიბრი, რომელზეც თავადაც გამოდიოდა და უკრავდა.<ref name="Anonymous Activism, Philanthropy & Charity"/><ref name="Inspiration for #YesWeCode">{{cite web | url=http://www.usatoday.com/story/tech/news/2016/04/21/prince-van-jones-yeswecode-qeyno-labs-silicon-valley-diversity/83346648/ | title=Prince remembered as innovator, advocate for Black youth | work=USA Today | date=აპრილი 21, 2016 | accessdate=აპრილი 22, 2016 | author=გუინი, ჯესიკა}}</ref> იგი აგრეთვე ეხმარებოდა ფონდს [[Green for All]]<ref name="Anonymous Activism, Philanthropy & Charity"/>. 2016 წლის მარტის ბოლოს პრინსმა განაცხადა, რომ აპირებდა მემუარების დაწერას, სამუშაო სახელწოდებით „მშვენიერები“ ({{lang-en|The Beautiful Ones}})<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2016/03/19/arts/music/prince-announces-coming-memoir-at-performance.html|title=Prince Announces Coming Memoir at Performance|date=მარტი 19, 2016|work=The New York Times|accessdate=მაისი 5, 2016|first=ჯო|last=კოსკარელი}}</ref>. == დისკოგრაფია == {{Main|პრინსის დისკოგრაფია}} === სტუდიური ალბომები === {{div col||20em}} * ''[[For You (პრინსის ალბომი)|For You]]'' (1978) * ''[[Prince (ალბომი)|Prince]]'' (1979) * ''[[Dirty Mind]]'' (1980) * ''[[Controversy (პრინსის ალბომი)|Controversy]]'' (1981) * ''[[1999 (ალბომი)|1999]]'' (1982) * ''[[Purple Rain (ალბომი)|Purple Rain]]'' (1984) * ''[[Around the World in a Day]]'' (1985) * ''[[Parade (პრინსის ალბომი)|Parade]]'' (1986) * ''[[Sign o' the Times (ალბომი)|Sign o' the Times]]'' (1987) * ''[[Lovesexy]]'' (1988) * ''[[Batman (ალბომი)|Batman]] (1989) * ''[[Graffiti Bridge (ალბომი)|Graffiti Bridge]] (1990) * ''[[Diamonds and Pearls]]'' (1991) * ''[[Love Symbol Album|o(+>]]'' (1992) * ''[[Come (ალბომი)|Come]]'' (1994) * ''[[The Black Album (პრინსის ალბომი)|The Black Album]]'' (1994) * ''[[The Gold Experience]]'' (1995) * ''[[Chaos and Disorder]]'' (1996) * ''[[Emancipation (ალბომი)|Emancipation]]'' (1996) * ''[[Crystal Ball (ალბომების კრებული)|Crystal Ball]]'' (1998) * ''[[The Vault: Old Friends 4 Sale]]'' (1999) * ''[[Rave Un2 the Joy Fantastic]]'' (1999) * ''[[Rave In2 the Joy Fantastic]]'' (2000) * ''[[The Rainbow Children]]'' (2001) * ''[[One Nite Alone...]]'' (2002) * ''[[Xpectation]]'' (2003) * ''[[C-Note]]'' (2003) * ''[[N.E.W.S]]'' (2003) * ''[[Musicology (ალბომი)|Musicology]]'' (2004) * ''[[The Chocolate Invasion]]'' (2004) * ''[[The Slaughterhouse]]'' (2004) * ''[[3121 (ალბომი)|3121]]'' (2006) * ''[[Planet Earth (ალბომი)|Planet Earth]]'' (2007) * ''[[Lotusflow3r]]'' (2009) * ''[[20Ten]]'' (2010) * ''[[Plectrumelectrum]]'' (2014) * ''[[Art Official Age]]'' (2014) * ''[[Hit n Run Phase One|HITnRUN Phase One]]'' (2015) * ''[[Hit n Run Phase Two|HITnRUN Phase Two]]'' (2015) {{div col end}} ==ფილმოგრაფია== {| class="wikitable sortable" |- |+ ფილმი !წელი!!ფილმი!!როლი!!რეჟისორი |- |1984||''[[იისფერი წვიმა]]''||ბიჭუნა||[[ალბერტ მანიოლი]] |- |1986||''[[ალუბლის მთვარის ქვეშ]]''||კრისტოფერ ტრეისი||პრინსი |- |1987||''[[Sign o' the Times (ფილმი)|Sign o' the Times]]''||თავად||პრინსი |- |1990||''[[გრაფიტის ხიდი]]''||ბიჭუნა||პრინსი |} {| class="wikitable sortable" |- |+ ტელევიზია !წელი!!ფილმი!!როლი!!შენიშვნა |- |1997||''[[Muppets Tonight]]''||თავად||ეპიზოდი 11 |- |2014||''[[ახალი გოგონა]]''||თავად||ეპიზოდი „Prince“ |} ==ტურნეები== {{div col|colwidth=20em}} * [[Prince Tour]] (1979–80) * [[Dirty Mind Tour]] (1980–81) * [[Controversy Tour]] (1981–82) * [[1999 Tour]] (1982–83) * [[Purple Rain Tour]] (1984–85) * [[Parade Tour]] (1986) * [[Sign o' the Times Tour]] (1987) * [[Lovesexy Tour]] (1988–89) * [[Nude Tour]] (1990) * [[Diamonds and Pearls Tour]] (1992) * [[Act I and II]] (1993) * [[Interactive Tour]] (1994) * [[The Ultimate Live Experience]] (1995) * [[The Ultimate Live Experience|Gold Tour]] (1996) * [[Love 4 One Another Charities Tour]] (1997) * [[Jam of the Year Tour]] (1997–98) * [[New Power Soul Tour|New Power Soul Tour/Festival]] (1998) * [[Hit n Run Tour (2000)|Hit n Run Tour]] (2000–01) * [[A Celebration (პრინსის ტურნე)|A Celebration]] (2001) * [[One Nite Alone... Tour]] (2002) * [[World Tour 2003|2003–2004 World Tour]] (2003–04) * [[Musicology Live 2004ever]] (2004) * [[Per4ming Live 3121]] (2006–07) * [[Earth Tour (პრინსი)|Earth Tour]] (2007) * [[Prince 20Ten|20Ten Tour]] (2010) * [[Welcome 2]] (2010–12) * [[Live Out Loud Tour]] (2013) * [[Hit and Run Tour (2014)|Hit and Run Tour]] (2014–15) * [[Piano & A Microphone Tour]] (2016) {{div col end}} == რესურსები ინტერნეტში == {{Commonscat-inline|Prince (musician)}} {{Commons category||Prince}} {{Wikiquote}} * {{IMDb name|nm0002239|პრინსი}} * {{tcmdb name|id=522738|პრინსი}} * {{findagrave|161442923}} * {{Allmusic|class=artist|id=p5182|label=პრინსი}} * [{{BillboardURLbyName|artist=prince|chart=all}} პრინსი] საიტზე [[Billboard.com]] * [https://www.youtube.com/watch?v=6SFNW5F8K9Y გამოსვლა როკ-ენ-როლის დიდების დარბაზში, მასში შეყვანის ცერემონიისას, 2004 წელს] ==წყაროები== {{Div col|colwidth=30em}} *{{cite book|last=ოსტინი|first=ჯეიკ|title=TV-a-Go-Go: Rock on TV From American Bandstand to American Idol|year=2005|url=https://books.google.com/books?id=GYa5olqdl4UC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false|publisher=[[Chicago Review Press]]|isbn=1556525729|ref=harv}} *{{cite book|last1=ბრიმი|first1=ჯონ|title=Prince: Inside the Purple Reign|url=https://archive.org/details/princeinsidepurp0000brea|date=1984|publisher=Macmillan Publishing|isbn=9780020604105|ref=harv}} *{{Cite book|last=ბაკლი|first=პიტერ|title=The Rough Guide to Rock|url=https://archive.org/details/roughguidetorock0003unse|publisher=Rough Guides Ltd|year=2003|isbn=978-1-84353-105-0|ref=harv}} *{{cite book|last=კეშმორი|first=ელის|year=1997|title=The Black Culture Industry |url=https://books.google.com/books?id=HneJAgAAQBAJ&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false|location=ლონდონი|publisher=Routledge|isbn=978-0415120821|ref=harv}} *{{cite book|last=კოული|first=ჯორჯ|year=2005|title=The Last Miles: The Music of Miles Davis, 1980–1991|url=https://books.google.com/books?id=H5r-mzXMJfEC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false|location=ენ-არბორი-, მიჩიგანი|publisher=[[University of Michigan Press]] |isbn=978-0472032600|ref=harv}} *{{cite book|last=კორსონი|first=კით|date=2016|title=Trying to Get Over: African American Directors after Blaxploitation, 1977-1986 |url=https://books.google.com/books?id=EoZ5CwAAQBAJ&pg=PA196#v=onepage&q&f=false|location=ოსტინი, ტეხასი|publisher=[[University of Texas Press]]|isbn=978-1477309087|ref=harv}} *{{cite book|last=დრეიპერი|first=ჯეისონ|year=2011|title=Prince: Chaos, Disorder, and Revolution|url=https://books.google.com/books?id=TLPo6OeYPREC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false|location=მილუოკი, უისკონსინი |publisher=[[Hal Leonard Corporation|Backbeat Books]]|isbn=9780879309619|ref=harv}} *{{Cite book|last=დრეიპერი|first=ჯეისონ|title=Prince: Life & Times|year=2008|publisher=Jawbone Press|isbn=978-1-906002-18-3|ref=harv}} *{{cite book|last=გრეგორი|first=ჰიუ|date=1995|title=Soul Music A–Z|url=https://books.google.com/books?id=ibMzAQAAIAAJ|publisher=[[Da Capo Press]]|isbn=9780306806438|ref=harv}} *{{Cite book|last=გულა|first=ბობ|title= Icons of R&B and Soul: An Encyclopedia of the Artists who Revolutionized Rhythm|volume=2|url=https://books.google.com/books?id=YNae0zmGow4C&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false|publisher=[[Greenwood Publishing]]|year=2008|isbn=0-313-34046-3|ref=harv}} *{{Cite book|last=ჰანი|first=ალექს|title=Possessed: The Rise And Fall Of Prince|year=2004|publisher=Billboard Books|isbn= 0-8230-7749-7|ref=harv}} *{{cite book|last1=ჰოუკინზი|first1=სტენ|last2=ნიბლოკი|first2=სარა|year=2012|title=Prince: The Making of a Pop Music Phenomenon |url=https://books.google.com/books?id=2gbtCwAAQBAJ&pg=PT128#v=onepage&q&f=false|location=აბინგდონი, გაერთიანებული სამეფო|publisher=Routledge |isbn=9780754668763|ref=harv}} *{{Cite book|last=ჰიტლი|first=მაიკლ|authorlink=მაიკლ ჰიტლი|title=Where Were You... When the Music Played? 120 Unforgettable Moments in Music History|url=https://archive.org/details/wherewereyouwhen0000heat|publisher=[[Penguin Books]]|year=2008|isbn=978-0-7621-0988-3|ref=harv}} *{{cite book|last1=ჰილი|first1=დეივ|title=Prince: A Pop Life|url=https://archive.org/details/princepoplife00hill|date=1989|publisher=Harmony Books|isbn=9780517572825|ref=harv}} *{{cite book|last=ლავეზოლი|first=პიტერ|year=2001|title=The King of All, Sir Duke: Ellington and the Artistic Revolution |url=https://books.google.com/books?id=F_bJ37J_wxQC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false|location=ნიუ-იორკი|publisher=[[Continuum International Publishing Group|Continuum]]|isbn=978-0826414045|ref=harv}} *{{cite book|last=ლაიტი|first=ალან|authorlink=ალან ლაიტი|year=2014|title=Let's Go Crazy: Prince and the Making of Purple Rain|url=https://books.google.com/books?id=s_-hCgAAQBAJ&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false|location=|publisher=[[Simon & Schuster|Atria Books]]|edition=2015 წლის ხელახალი გამოცემა|isbn=978-1476776750|ref=harv}} *{{cite book|last=მატოსი|first=მიქელანჯელო|date=2004|title=Prince's Sign O' the Times|url=https://books.google.com/books?id=I9moAwAAQBAJ&pg=PA57#v=onepage&q&f=false|location=ნიუ-იორკი|publisher=[[Continuum International Publishing Group|Continuum]]|series=33 1/3 |isbn=9781441141767|ref=harv}} *{{cite book|last=მოსკოვიცი|first=დევიდ ვ.|editor-last=მოსკოვიცი|editor-first=დევიდ ვ.|title=The 100 Greatest Bands of All Time: A Guide to the Legends Who Rocked the World|url=https://books.google.com/books?id=8XG9CgAAQBAJ&pg=PA483#v=onepage&q&f=false |publisher=[[Greenwood Press]]|location=სანტა-ბარბარა, კალიფორნია|year=2015|volume=2|chapter=Prince and the Revolution (1979–1986) |isbn=978-1440803390|ref=harv}} *{{Cite book|last=ნილსენი|first=პერ|title=Dance Music Sex Romance: Prince: The First Decade |publisher=SAF|year=2003|isbn=0-946719-64-0|ref=harv}} *{{cite book|last1=პერონი|first1=ჯეიმზ ე.|title=The Sound of Stevie Wonder: His Words and Music|year=2006|publisher=[[Greenwood Publishing Group|Praeger Publishers]]|isbn=0-275-98723-X|ref=harv}} *{{cite book|last1=რეინოლდზი|first1=საიმონ|authorlink=საიმონ რეინოლდზი|year=1990|title=Blissed Out: The Raptures of Rock|publisher=[[Serpent's Tail]]|isbn=1-85242-199-1|ref=harv}} * {{cite book|last1=რო|first1=რონინ|title=Prince: Inside the Music and the Masks|year=2011|publisher=[[St. Martin's Press]]|isbn=978-0-312-38300-8|url=https://books.google.com/books?id=11dZsE7iGdcC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false|ref=harv}} *{{cite book|author=[[ტურე (ჟურნალისტი)|ტურე]]|year=2013|title=I Would Die 4 U: Why Prince Became an Icon|url=https://books.google.com/books?id=klG-uk8IRXEC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false|location=ნიუ-იორკი|publisher=[[Simon & Schuster|Atria Books]]|isbn=978-1476705491|ref=harv}} *{{Cite book|last=Uptown|title=The Vault – The Definitive Guide to the Musical World of Prince|year=2004|publisher=Nilsen Publishing|isbn = 91-631-5482-X|ref={{sfnRef|Uptown}}}} * {{cite book|last1=ვერნერი|first1=კრეიგ|title=A Change is Gonna Come: Music, Race & the Soul of America|year=2006|publisher=[[University of Michigan Press]]|location=ენ-არბორი, მიჩიგანი|isbn=0-472-03147-3|url=https://books.google.com/books?id=TRnEdRBTih4C&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false|ref=harv}} * {{cite book|last=უაიტი|first=ჩარლზ|title=The Life and Times of Little Richard: The Authorized Press|publisher=Omnibus Press|year=2003 |isbn=0-306-80552-9 | ref = harv}} {{Div col end}} ==ლიტერატურა== *{{Cite book|last=ჯოუნსი|first=ლიზ|title=Purple Reign: The Artist Formerly Known as Prince|url=https://archive.org/details/isbn_9781559724487|year=1998|publisher=Birch Lane Press|isbn= 978-1-55972-448-7}} *{{Cite book|last=რო|first=რონინ|title=Prince: Inside the Music and the Masks |url=https://archive.org/details/princeinsidemusi0000roro|year=2016|publisher=St. Martin's Press|isbn= 978-1-250-12754-9}} *{{Cite book|last=უოლი|first=მიკ|title=Prince: Purple Reign |year=2016|publisher=Trapeze |isbn= 978-1-409-16920-8}} ==სქოლიო== <div style="height:250px; overflow:auto; padding:3px; border:1px solid #aaa;" class="scrollbox"> {{reflist|colwidth=30em}} </div> {{პრინსი}} {{როკ-ენ-როლის დიდების დარბაზი 2004}} {{DEFAULTSORT:პრინსი}} [[კატეგორია:პრინსი| ]] [[კატეგორია:ამერიკელი პროდიუსერები]] [[კატეგორია:ამერიკელი მსახიობები]] [[კატეგორია:ამერიკელი გიტარისტები]] [[კატეგორია:ამერიკელი მუსიკოსები]] [[კატეგორია:დაბადებული 7 ივნისი]] [[კატეგორია:დაბადებული 1958]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 21 აპრილი]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 2016]] [[კატეგორია:როკ-ენ-როლის დიდების დარბაზში შესული შემსრულებლები]] [[კატეგორია:სიმღერების ავტორთა დიდების დარბაზში შემავალი შემსრულებლები]] [[კატეგორია:მსახიობები ანბანის მიხედვით]] 70w3k8um2nvh0cnttpztvyy2zrk7odw 0 102123 5406307 5398384 2026-06-03T13:51:44Z Jaba1977 3604 /* რესურსები ინტერნეტში */ 5406307 wikitext text/x-wiki {{მმ*|კეკელიძე}} {{ინფოდაფა მწერალი}} '''გიორგი კეკელიძე''' (დ. [[10 აპრილი]], [[1984]], [[ოზურგეთი]]) — [[ქართველები|ქართველი]] პოეტი, პროზაიკოსი, კინოსცენარისტი, საბავშვო ავტორი, ესეისტი, ლექტორი, ტელეწამყვანი, [[საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა|საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკის]] გენერალური დირექტორი ([[2012]] წლიდან [[2024]] წლის 11 იანვრამდე<ref name=":1">[https://www.radiotavisupleba.ge/a/32770499.html ეროვნული ბიბლიოთეკის დირექტორის პოსტზე გიორგი კეკელიძეს კონსტანტინე გამსახურდია შეცვლის]</ref>). [[წიგნის მუზეუმი (თბილისი)|წიგნის მუზეუმის]] დამაარსებელი, [[პრესის მუზეუმი]]ს დამფუძნებელი. საქართველოში სკვერის ბიბლიოთეკების იდეის ავტორი და განმახორციელებელი.<ref>[https://www.nplg.gov.ge/index.php?m=133&artist_id=36 საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკის გვერდი]</ref> საზღვარგარეთ ქართული ბიბლიოთეკების შექმნის ინიციატორი. „ბიბლუსის“ შემოქმედებითი დირექტორი.<ref name="interpressnews" /> „წიგნიერების გამავრცელებელი საზოგადოების“ დამფუძნებელი და თავმჯდომარე [[2024]] წლის იანვრიდან.<ref>[https://knews.ge/?p=95228 „წიგნიერების გამავრცელებელი საზოგადოების“ საქმიანობა კახეთში]</ref> კეკელიძე არის [[საბა (ლიტერატურული პრემია)|პრემია „საბას“]] პრემიის ლაურეატი, წინანდლის პრემიის ლაურეატი, ელექტრონულ ბიბლიოთეკა [[lib.ge]]-ს დამფუძნებელი და მთავარი რედაქტორი ([[2006]]-[[2012|2012 წლებში]]). საგანმანათლებლო მოძრაობა #ეკვილიბრიუმის დამფუძნებელი. წიგნის ჩუქების დღის ინიციატორი საქართველოში ([[23 აპრილი]]). == ბიოგრაფია == ===ადრეული წლები=== [[ფაილი:Giorgi Kekelidze, Kvareli.jpg|მარცხნივ|300px|thumb|გიორგი კეკელიძე ყვარელში]] დაიბადა ქალაქ [[ოზურგეთი|ოზურგეთში]] [[1984]] წელს. სწავლობდა ოზურგეთის [[ეგნატე ნინოშვილი]]ს სახელობის N1 საშუალო სკოლაში. ბავშვობაში დიდ დროს ატარებდა წინაპრების სოფლებში, [[სურები|სურებსა]] და [[ნატანები|ნატანებში]] [[2001]]–[[2009]] წლებში სწავლობდა [[თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი]]ს ფილოლოგიის ფაკულტეტზე. მიღებული აქვს ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა მაგისტრის ხარისხი. 2006 წელს უნივერსიტეტში მეგობრებთან ერთად დაიწყო გამოშვება ჯერ გაზეთის, შემდეგ კი უკვე ჟურნალის სახელწოდებით „ლილ“. მისი მიზანი იყო სტუდენტებისთვის ყოფილიყო დამოუკიდებელი ლიტერატურული ჟურნალი, რომელიც არ იქნებოდა მიბმული უნივერსიტეტის და სტუდკავშირის დაფინანსებაზე. მისი არქივი ახლა ეროვნულ ბიბლიოთეკაში ინახება. ამის შემდეგ ჟურნალის გამოშვება გადაიზარდა პორტალში [[lib.ge]]. ლიბ.ჯი იყო პირველი ქართული ინტერნეტ-ბიბლიოთეკა, რომელიც მოიცავს ათიათასზე მეტ ორიგინალურ და ნათარგმნ ტექსტს. 2006—2008 წლებში მუშაობდა [[რუსთავი]]ს №2 სასჯელაღსრულებით დაწესებულებაში ქართული ენისა და ლიტერატურის პედაგოგად.<ref>[http://alion.ge/2023/03/მორიგი-ბრალდება-გაისმა-ჩ/ მორიგი „ბრალდება“ გაისმა ჩემი ბიოგრაფიიდან]</ref> [[2009]]-[[2010]] წლებში იყო „რადიო ქალაქის“ ლიტერატურული გადაცემის — „ლიტერატურული ქალაქი“ — ერთ-ერთი წამყვანი დათო ქართველიშვილთან და ნესტან-ნენე კვინიკაძესთან ერთად. მიჰყავდა რუბრიკა „პრო და კონტრა“, რომელიც ითვალისწინებს ცნობილი კირიტიკოსების, თეორიტიკოსების რამდნეიმე განსხვავებული აზრის მოსმენას ერთ ლიტერატურულ მოვლენაზე. [[2010]] წლიდან მისი ინიციატივით ლიტერატურულმა პორტალმა [[lib.ge]]-მ „როკ-კლუბთან“ ერთად დააარსა ყოველკვირეული არტ-საღამოები [[2011]] წელს აფუძნებს lib.ge-სა და fortline georgia-ს ერთობლივ დისკუსიების ციკლს და არის ამ დისკუსიების მოდერატორი. 2010 წლიდან კითხულობს ლექციებს [[თავისუფალი უნივერსიტეტი|თავისუფალ უნივერსიტეტში]] ლექციებს კლასიკურ ლიტერატურაში, ასევე ხელოვნებისა და ლიტერატურის ისტორიას [[საქართველოს აგრარული უნივერსიტეტი|აგრარულ უნივერსიტეტში]]. [[2011]] წელს რადიო „მწვანე ტალღა“ და ელექტრონული ბიბლიოთეკა lib.ge-ს რადიო-პროექტის „ლიტერატურა და სხვა“ წამყვანი. 2010–2012 წლებში იყო ჟურნალ „[[ტაბულა (ჟურნალი)|ტაბულას]]“ ლიტერატურული მიმომხილველი და მესვეტე, სატელევიზიო გადაცემა „წითელი ზონის“ პროდიუსერი, ჟურნალების - „ფოკუსი“ და „თბილისი-აუტ-ის“ ლიტერატურული მიმომხილველი. 2012 წლიდან უძღვებოდა ტელე-გადაცემა „ინტერპრეტაციას“, სადაც მოწვეულ სტუმრებთან ერთად საუბრობენ ლიტერატურაზე, რომელსაც სკოლაში და უნივერსიტეტებში ასწავლიან, ტექსტების ახლებურ ინტერპეტაციაზე. [[2012]] წელს დააფუძნა საქველმოქმედო ფონდი „ლიბ-ეკვილიბრიუმი“ და „ლიბ-კლუბი“, რომელიც ძირითადად სტუდენტებს აერთიანებს და სოციალური და საგანმანათლებლო ფუნქცია აქვს. [[2012]] წელს იგი გახდა გადაცემა „ლიტარეას“ ავტორი და წამყვანი<ref>[http://www.youtube.com/watch?v=4bU1oSBWBIQ ლიტარეა]</ref> ამ გადაცემისთვის მას მიენიჭა წლის ლიტერატურული პრემია „ოქროს ფრთა“. 2012 წელს გახსნა საერთაშორისო აუდიო-პორტალზე [[Lyrikline.org]] გაიხსნა ავტორის ორენოვანი გვერდი. ===ეროვნული ბიბლიოთეკის დირექტორი=== [[ფაილი:Giorgi Kekelidze 2023 (2).jpg|250px|მინი|მარცხნივ|გიორგი კეკელიძე და ზურა შევარდნაძე]] [[2012]] წელს კეკელიძე გახდა [[საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა|სა­ქარ­თვე­ლოს პარ­ლა­მენ­ტის ეროვ­ნუ­ლი ბიბ­ლი­ო­თე­კის]] გე­ნე­რა­ლუ­რი დი­რექ­ტო­რი.<ref>[https://tabula.ge/ge/news/545924-erovnuli-bibliotekis-generalur-direktorad-giorgi ეროვნული ბიბლიოთეკის გენერალურ დირექტორად გიორგი კეკელიძე დაინიშნა]</ref> იგი 27 წლის ასაკში, საქართველოს ეროვნული ბიბლიოთეკის ყველა დროის ყველაზე ახალგაზრდა ხელმძღვანელი გახდა. ბიბლიოთეკაში მუშაობის შეთავაზება [[lib.ge]]-ს წარმატებით ამუშავების გამო მიიღო. დაიწყო რეფორმები რამდენიმე მიმართულებით - დიგიტალიზაცია, მომსახურება, ტელე-გადაცემები, ბიბლიოთეკაში სხვადასხვა თემატური კუთხეების, მათ შორის უცხოური ბიბლიოთეკების, გახსნა. ქართული ბიბლიოთეკები და კუთხეები გაიხსნა სტამბოლის, კიევის, ვენის ბიბლიოთეკებში, შექმნა ელექტორნული განვითარების საბიბლიოთეკო სინდიკატი, რომელმაც გააერთიანა რეგიონული ბიბლიოთეკები [[2012]] წელს მის მიერ გატარებული ღონისძიებების შედეგად ეროვნულ ბიბლიოთეკას მიენიჭა წლის ტოლერანტობის ქომაგის სახელი<ref>{{Cite web |url=http://www.tolerantoba.ge/index.php?news_id=291 |title=ტოლერანტობის საერთაშორისო დღის აღნიშვნა |accessdate=2013-11-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304100005/http://www.tolerantoba.ge/index.php?news_id=291 |archivedate=2016-03-04 }}</ref> [[2013]] წელს გიორგი კეკელიძე [[ვაშინგტონი|ვაშინგტონში]] შეხვდა [[აშშ-ის კონგრესის ბიბლიოთეკა|კონგრესის ბიბლიოთეკის]] დირექტორს, ჯეიმზ ბილინგტონს. შეთანხმების შედეგად ქართული ციფრული არქივები მსოფლიო დიგიტლაციის არქივისთვის გაიხსნა, ხოლო ამერიკის არქივები საქართველოსთვის. ამავე ვიზიტისას ეროვნულ ბიბლიოთეკას გადმოეცა ზალდასტანიშვილების ბოსტონის არქივი და გრიგოლ დიასამიძის ნიუ-იორკული არქივი. კონგრესის ბიბლიოთეკაში გაიმართა გიორგი კეკელიძის პოეზიის საღამო [[2013]] წელს მისი ინიცატივით ეროვნულ ბიბლიოთეკაში გაიხსნა საქართველოში ყველაზე დიდი ელექტრონული დარბაზი - 40 პლანშეტური კომპიუტერი, თავისუფალი ინტერნეტ-ზონა (პუფებით, სავარძლებით, ელექტრონული მკითხველებით), გამომცემლობების კუთხე უახლესი წიგნებით, საპრეზენტაციო და კინო-კუთხე, ასევე ქართველოლოგიის ელექტრონული დარბაზი და განახლებული საბავშვო ოთახი.<ref>[http://www.youtube.com/watch?v=VDPkXCDcv0o&feature=youtu.be საქართველოს პარლამენტის ეროვნულმა ბიბლიოთეკამ ელექტრონული დარბაზი გახსნა]</ref> [[2013]] წელს დააარსა ლიტერატურული პრემია საბავშვო წიგნებისთვის<ref>[http://www.radiotavisupleba.ge/content/literaturuli-premia-sabavshvo-mcerlebistvis/25199407.html ლიტერატურული პრემია - საბავშვო მწერლებისთვის]</ref> [[2013]] წლიდან ყოველ პარასკევს, გადაცემა „სხვა შუა დღეში“ გადის კეკელიძის რუბრიკა ეროვნული ბიბლიოთეკის იშვიათ წიგნთა საცავიდან – ერთი ძველი ან იშვიათი ქართული წიგნის ისტორია.<ref>[http://www.nplg.gov.ge/geo/news/erovnuli_biblioTekis_iSviaTi_gamocemebi_gadacemaSi_sxva_SuadRe როვნული ბიბლიოთეკის იშვიათი გამოცემები გადაცემაში „სხვა შუადღე“]</ref> [[2013]] წლიდან არის ტელეკომპანია მაესტროს დილის გადაცემის წამყვანი და ვიდეო-ბლოგ კვირის აზრების მონაწილე<ref>[http://www.youtube.com/watch?v=S0Q7Q2zOLPg&feature=youtu.be კეკელიძე მაესტროს წამყვანი იქნება]</ref> [[2014]] წელს მისი ინიაციტივით ეროვნულ ბიბლიოთეკაში გაიხსნა საბავშვო ოთახი, ემგრაციის დარბაზი, ეროვნული ციფრული ფოტომატიანე, წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების დარბაზი, ამავე წელს ეროვნულ ბიბლიოთეკას გადაეცა შენობა [[ქუთაისი|ქუთაისში]], სადაც ეროვნული დეპოზიტარიუმის და უცხოელ სტიპენდიანტთა საცხოვრებლის შექმნა გადაწყდა<ref>[http://www.ambebi.ge/books/98469-kulturul-brendad-qceuli-erovnuli-bibliotheka-giorgi-kekelidze-bolo-2-tslis-mightsevebsa-da-proeqtebze.html კულტურულ ბრენდად ქცეული ეროვნული ბიბლიოთეკა]</ref> [[2014]] ჟურნალ ლიბერალში წერს პუბლიკაციებს ბიბლიოთეკაზე [[2014]] მისი ინიცატივით ბიბლიოთეკა და ჯეოსელი მთელი საქართველოს მასშტაბით იწყებენ ოჯახ-ოჯახ ფოტოების მოძიებას და გაციფრებას <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=VAtyKWk3yWU ფოტოების დიგიტალიზაციის პროექტი]</ref> 2015 წელს ეროვნული ბიბლიოთეკა შეურთდა მსოფლიოს განვითარებული ბიბლიოთეკების რიცხვს და დააყენა ამერიკული ინტეგრირებული საბიბლიოთეკო პროგრამა Sierra. [[2015]] წამყავნი გადაცემის „დილა წიგნებისა“ – რუსთავი 2-ზე[https://www.youtube.com/watch?v=L--BZyp5oQc] [[2015]] ერთად მერხთან – რადიო შოკოლადი [[2015]] ვერბალური ანკეტა (funtime.ge) [[ფაილი:Giorgi Kekelidze (ekvilibrium).jpg|250px|მინი|მარჯვნივ|#ეკვილიბრიუმი]] [[2015]] წელს გიორგი კეკელიძემ ეროვნულ ახალი კომპლექსი გახსნა: დედაენის დარბაზი, ვაზისა და ღვინის ბიბლიოთეკა, აფხაზური ბიბლიოთეკა, კარცერ-ლუქსი, ქართული ემიგრაციის დარბაზი-სამკითხველო, წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების სამკითხველო დარბაზი, რეპრესირებული წიგნის მუზეუმი, ვახტანგ მეექვსის სახელობის თანამშრომელთა სამუშაო ლაბორატორია, ჭაბუა ამირეჯიბის სახელობის კაბინეტი-ექსპოზიცია, ელექტრონულ ბიბლიოთეკა „ივერიელის“ სამუშაო ლაბორატორია, ეროვნული ბიბლიოთეკისა და „ჯეოსელის“ ერთობლივ პროექტ „ციფრულ ფოტომატიანეს“ ლაბორატორია, რესტავრაციისა და კონსერვაციის ლაბორატორია, ინტეგრირებულ საბიბლიოთეკო სისტემა SIERRA-ს კაბინეტი<ref>[http://www.nplg.gov.ge/geo/news/erovnul_biblioTekaSi_erovnuli_bibliografiisa_da_Tanamedrove_sabiblioTeko_teqnologiebis_centrebi_gaixsneba ეროვნულ ბიბლიოთეკაში ეროვნული ბიბლიოგრაფიისა და თანამედროვე საბიბლიოთეკო ტექნოლოგიების ცენტრები გაიხსნა]</ref> გიორგი კეკელიძის ინიციატივით ჩოხატაურში გაიხსნა სტიქიის დროს დაღუპული ივლიტა ჯიბუტის სახელობის თანამედროვე მედიათეკა. 2106 დაიწყო პირველი კორპუსის გამაგრებითი სამუშაოები და კავსასიაში ყველაზე დიდი წიგნის მუზეუმის მშენებლობა<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=NaNYO1muuLw წიგნის მუზეუმი]</ref> აჭარა-ვიდეოსთან ერთად იწყებს ლიტერატურული გადაცემების სერიალს.<ref>{{Cite web |url=http://net.adjara.com/Movie/main?id=1002317&serie=1 |title=net.adjara.com ლიტერატურული გადაცემები |accessdate=2017-02-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170216161733/http://net.adjara.com/Movie/main?id=1002317&serie=1 |archivedate=2017-02-16 }}</ref> 2016 წლიდან გიორგი კეკელიძე მოძრაობა ეკვილიბრიუმთან იწყებს სოფლის ბიბლიოთეკების განახლების და აღდგენის პროექტს. პროექტის ფარგლებში 600 მეტი ბიბლიოთეკა აღდგა ან განახლდა. 2017 წელს „ეკვილიბრიუმმა“ ქალაქებსა და სოფლებში სკვერის ბიბლიოთეკების შექმნა დაიწყო.<ref>[https://on.ge/story/5933-ეროვნულმა-ბიბლიოთეკამ-საქართველოს-ქალაქებში-წიგნების-ორიგინალური-ბუდეები-განათავსა ეროვნულმა ბიბლიოთეკამ საქართველოს ქალაქებში წიგნების ორიგინალური ბუდეები განათავსა]</ref> 2017 წელს მისი თაოსნობით გაიხსნა ეროვნული ბიბლიოთეკის განახლებული კორპუსი – ვახტანგ VI, განახლებულ კორპუსში განთავსებულია ნიკოლოზ ბარათაშვილის სამკითხველო-საკონფერენციო დარბაზი, ბარბარე ჯორჯაძის, ნოდარ დუმბაძის, ვახტანგ როდონაიას, გურამ შარაძის გიგლა ფირცხალავას, ალექსანდრე ქართველის, რაულ ჩილაჩავას, მაქსიმე ბერძნიშვილის და ჯანრი კაშიას საარქივო კაბინეტები.<ref>[https://sputnik-georgia.com/20171015/erovnulbiblioTekis-meeqvse-korpusi-vaxtang-meeqvsis-saxelobis-gaxda-237746429.html ეროვნული ბიბლიოთეკის მე-6 კორპუსს ვახტანგ მეექვსის სახელი ეწოდა]</ref> 2017 წლის 17 ნოემბერს, გიორგი კეკელიძის ინიციატივით, გაიხსნა [[წიგნის მუზეუმი (თბილისი)|წიგნის მუზეუმი]]. 2017-2018 წლებში, გიორგი კეკელიძე მოწვეულ სტუმრებთან ერთად ქმნის სამსეზონიან გადაცემთა სერიალს სასკოლო ლიტერატურაზე – „ინტერპრეტაცია“.<ref>{{Cite web |url=http://net.adjara.com/Movie/main?id=1002317&serie=1 |title=ინტერპრეტაცია, გიორგი კეკელიძე |accessdate=2017-02-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170216161733/http://net.adjara.com/Movie/main?id=1002317&serie=1 |archivedate=2017-02-16 }}</ref> [[ფაილი:Giorgi Kekelidze and Bibi (2).jpg|მინი|300პქ|გიორგი კეკელიძე]] [[2018]] წელს დამოუკიდებლობის გამოცხადების 100 წლისთავთან დაკავშირებით მისი ინიციატივით ეროვნულ ბიბლიოთეკაში გაიხსნა დამოუკიდებლობის დარბაზი – სივცრე იწყება მეცხრამეტე საუკუნით, გრძელდება დამოუკიდებლობის წლებით, შემდეგ უკვე ორი 9 აპრილით და თანამედროვე, მავთულხლართებიანი საქართველოთი.<ref>[https://1tv.ge/news/saqartvelos-parlamentis-erovnul-bibliotekashi-damoukideblobis-darbazi-gaikhsna-foto/ მავთულხლართებიანი საქართველო]</ref> 2018 წელს გიორგი კეკელიძე იყო საქართველოს პირველი წარმომადგენელი ლიტერატორთა მსოფლიო ფორუმზე ჩინეთში.<ref>[http://german.beijingreview.com.cn/Bilder/201806/t20180601_800131388.html Georgien: Ehrengast auf der Frankfurter Buchmesse 2018 მსოფლიო ფორუმი ჩინეთში]</ref> [[2018]] წელს მისი თაოსნობით ეროვნულ ბიბლიოთეკაში გაიხსნა ვაჟა–ფშაველას დარბაზი და განახლებული რეგისტრატურა.<ref>[https://on.ge/story/25385- m2-ის-მხარდაჭერით-ეროვნულ-ბიბლიოთეკაში-ვაჟა-ფშაველას-სამკითხველო-გაიხსნა]</ref> [[2018]] წელს ოდესაში გაიხსნა ქართული ბიბლიოთეკა, რომელიც ორმაცდამეათეა ეროვნული ბიბლიოთეკის მიერ საზღვარგარეთ გახსნილ ქართული წიგნის კუთხეებიდან.<ref>{{Cite web |url=https://mincult.kmu.gov.ua/control/publish/article?art_id=245392298 |title=ქართული ბიბლიოთეკა ოდესაში |accessdate=2018-07-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180723110347/http://mincult.kmu.gov.ua/control/publish/article?art_id=245392298 |archivedate=2018-07-23 }}</ref> 2018 წლის მდგომარეობით მოძრაობა ეკვილიბრიუმი არის ყველაზე ფართო საგანმათლებლო მოძროაბა. საბიბლიოთეკო მიმართულებით. განახლდა, აღგდა და გაიხსნა ცხრაასამდე სოფლის ბიბლიოთეკა, მათ შორის სკოლის ბიბლიოთეკები. 2018 წელს ხდება დილის გადაცემის წამყვანი რუბრიკებით – ლიტერატურა და არქივი.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=JvE0495kA-c&t=3s გასაუბრება ბესიკ ხარანაულთან]</ref> ამავე წელს ეროვნულ ბიბლიოთეკაში ლიბერთი დარბაზში გახსნა პენსიონერთა სკოლა<ref>[https://kekelidze.ge/2018/11/01/%E1%83%9E%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%A1%E1%83%98%E1%83%9D%E1%83%9C%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%90-%E1%83%A1%E1%83%99%E1%83%9D%E1%83%9A%E1%83%90-%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%9D%E1%83%95%E1%83%9C%E1%83%A3/ პენსიონერთა სკოლა ეროვნულ ბიბლიოთეკაში]</ref> და [[პოლონეთი]]ს სახელმწიფოს ხელშეწყობით ჰრინევსკის სახელობის ხელოვნების დარბაზი.<ref>[https://kekelidze.ge/2018/11/05/%E1%83%B0%E1%83%A0%E1%83%98%E1%83%9C%E1%83%94%E1%83%95%E1%83%A1%E1%83%99%E1%83%98%E1%83%A1-%E1%83%AE%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%9D%E1%83%95%E1%83%9C%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%98%E1%83%A1-%E1%83%93-3/ ჰრინევსკის ხელოვნების დარბაზი]</ref> [[2019]] წელს შედგა გიორგი კეკელიძის ვიზიტი [[ამერიკის შეერთებული შტატები|ამერიკის შეერთებულ შტატებში]]. ეროვნული ბიბლიოთეკის ინიციატივით ქვინსის ბიბლიოთეკაში, ნიუ-იორკში, გაიხსნა პირველი ქართული ბიბლიოთეკა, [[ვაშინგტონი|ვაშინგტონში]] გიორგი კეკელიძე კონგრესის ბიბლიოთეკის დირექტორს კარლა ჰაიდენს შეხვდა. შეთანხმების მიხედვით კონგრესის ბიბლიოთეკაში ქართული ფონდი რეგულარულად მომარაგდება ქართული წიგნებით. ამერიკის სხვადასხვა ქალაქიდან საქართველოს გადმოეცა სრულიად უნიკალური ემიგრანტული თუ საკოლექციო მასალა – [[ალექსანდრე მანველიშვილი]]ს (დენვერი), [[პეტრე ჭალიძე|პეტრე ჭალიძის]] (ალბანო) და [[პიტერ სკინერი]]ს (ნიუ-იორკი) არქივები.<ref>{{Cite web |url=http://georgiatoday.ge/news/14216/First-Official-Georgian-Library-Opens-in-New-York |title=First Official Georgian Book Corner Opens in New York |accessdate=2019-01-31 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190125123612/http://georgiatoday.ge/news/14216/First-Official-Georgian-Library-Opens-in-New-York |archivedate=2019-01-25 }}</ref> [[2019]] წელს გიორგი კეკელიძის მიერ დაარსებულმა მოძრაობა ეკვილიბრიუმმა ათასი სოფელი მოიცვა. მოძრაობა გულისხმობს სოფლის ბიბლიოთეკების აღდგენასა და განახლებას - ახალი წიგნები, კომპიუტერები, ინტერნეტი, ტრენინგი, სკვერი-ბიბლიოთეკები, სამკითხველოები წისქვილებში.<ref>[https://on.ge/story/35597-გურიის-წისქვილებში-ბიბლიოთეკები-მოეწყო გურიის წისქვილებში ბიბლიოთეკები მოეწყო]</ref> [[ფაილი:Giorgi Kekelidze 2021.jpg|250px|მინი|მარცხნივ|გიორგი კეკელიძე საკუთარ ლიტერტურულ რუბრიკაში, 2021 წელი]] 2019 წელს განახლდა მისი ინიციატივა — სკვერის ბიბლიოთეკების მოწყობა სხვადასხვა ქალაქში და სოფელში თემატური ფორმებით. სკვერი-ბიბლიოთეკები არის თბილისში („მზიური“, ეთნოგრაფიულ პარკი), [[ქუთაისი|ქუთაისში]] (ბოტანიკური ბაღი), [[სამტრედია]]ში (ველოსიპედი - ბიბლიოთეკა), ოკუპაციის გამყოფ ხაზთან რამდენიმე სოფელში, [[ბათუმი|ბათუმში]] (გემი-ბიბლიოთეკა), [[ზუგდიდი|ზუგდიდში]] (ოდა-ბიბლიოთეკა), [[ჭიათურა]]ში (ვაგონი-ბიბლიოთეკა), [[თელავი|თელავში]] (კასრი-ბიბლიოთეკა), [[ჩიბათი|ჩიბათში]], [[შუხუთი|შუხუთში]] (ლელო-ბიბლიოთეკა), [[ჩოხატაური|ჩოხატაურში]], [[ოზურგეთი]] და ა. შ.<ref>{{Cite web |url=https://www.marketer.ge/libraries-in-the-park/?fbclid=IwAR1fG1fw-ZJUO6bqBet5vKYALOp_rmuMtLIoGU0Kzx1ev3HgH5JI7UddcPw |title=თემატური ბიბლიოთეკები სკვერებსა და პარკებში |access-date=2019-04-19 |archive-date=2023-03-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230314155718/https://www.marketer.ge/libraries-in-the-park/?fbclid=IwAR1fG1fw-ZJUO6bqBet5vKYALOp_rmuMtLIoGU0Kzx1ev3HgH5JI7UddcPw }}</ref> [[2019]] წელს გიორგი კეკელიძემ 23 აპრილი, წიგნისა და საავტორო უფლებების დღე, საქართველოში წიგნის ჩუქების დღედ გამოაცხადა. ზოგადად წიგნის ჩუქების დღის ტრადიცია XX საუკუნის დასაწყისში კატალონიაში დამკვიდრდა. 2019 წელსვე გიორგი კეკელიძის ინიცატივას სოციალურ ქსელში ათაითასობით ადამიანი, სახელმწიფო უწყებები, მსხვილი თუ საშუალო ბიზნესები თუ სხვა ტიპის ორგანიზაციები გამოხმაურნენ - #აჩუქეწიგნი. საბოლოოდ ათიათასობით წიგნი გაიყიდა და ათასობით სოფლის ბიბლიოთეკა მომარაგდა წიგნებით.<ref>[https://on.ge/story/36802-%E1%83%AC%E1%83%98%E1%83%92%E1%83%9C%E1%83%98%E1%83%A1-%E1%83%A9%E1%83%A3%E1%83%A5%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%98%E1%83%A1-%E1%83%93%E1%83%A6%E1%83%94-%E1%83%9B%E1%83%90%E1%83%A1%E1%83%A8%E1%83%A2%E1%83%90%E1%83%91%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98-%E1%83%A6%E1%83%9D%E1%83%9C%E1%83%98%E1%83%A1%E1%83%AB%E1%83%98%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%98%E1%83%97-%E1%83%90%E1%83%A6%E1%83%98%E1%83%9C%E1%83%98%E1%83%A8%E1%83%9C%E1%83%90?fbclid=IwAR0AvtlpCZVwMv2T1cqy20yuUTlhq4OIiKKTFr9tWoBzDGE47yJIFWVudVM წიგნის ჩუქების დღე მასშტაბური ღონისძიებებით აღინიშნა]</ref> ამავე წლის ივლისში კი გიორგი კეკელიძის მიერ წამოწყებული კამპანიის, ეკვილიბრიუმის ფარგლებში მეათასე სოფელში ([[თხმორი]], [[ამბროლაურის მუნიციპალიტეტი]]) ერთი მოსწავლისათვის მოეწყო ბიბლიოთეკა.<ref>[https://on.ge/story/41265-რაჭული-სოფლის-ერთადერთ-მოსწავლეს-ეროვნულმა-ბიბლიოთეკამ-სახლში-ბიბლიოთეკა-მოუწყო On.ge-ის სტატიის შემდეგ სოფლის სკოლის ერთადერთ მოსწავლეს ეკვილიბრიუმმა სახლში ბიბლიოთეკა მოუწყო]</ref> 2019 წელს გიორგი კეკელიძის თაოსნობით ეროვნულ ბიბლიოთეკაში საქართველოს ბეჭდური და ელექტრონული გამოცემების რეგისტრაციის ცენტრი გაიხსნა, რომლის იატაკზე იშხნის მონასტრის იატაკის ულამაზესი ასლი განთავსდა, თანამედროვე ტექნიკით აღიჭურვა ოთახები, ასევე საერთაშორისო სტანდარტული ნომრების განყოფილება, ფონდებისა და კატალოგების ორგანიზებისა და დაცვის განყოფილება, დაკომპლექტების განყოფილება, კლასიფიკაციისა და კატალოგიზაციის განყოფილება.<ref>[https://on.ge/story/43951-წიგნის-ახალი-გზა-ეროვნული-ბიბლიოთეკის-განახლებულ-სივრცეში წიგნის ახალი გზა ეროვნული ბიბლიოთეკის განახლებულ სივრცეში]</ref> 2019 წელს საუნივესიტეტო საქმიანობის პარალელურად გიორგი კეკელიძე იწყებს აქტიურ პედაგოგიურ მოღვაწეობას თბილისის, ქუთაისის, ბათუმის, ოზურგეთის და ახალქალაქის სოფლების სკოლებში.<ref>[http://droa.ge/?p=55990 ახალქალაქის სოფლებში ბიბლიოთეკები და საკვირაო სკოლები გაიხსნება]</ref> 2019 წელს იწყებს ორ უმნიშვნელოვანეს პროექტს - თურქეთში, ტაო-კლარჯეთის სოფლების საკვირაო სკოლებში ქართული ბიბლიოთეკების მოწყობასა და საფრანგეთში, ლევილის ქართულ მამულში დიდი ბიბლიოთეკის შექმნას.<ref>[https://on.ge/story/46532-ეროვნული-ბიბლიოთეკის-წარმომადგენლებმა-ისტორიულ-ტაო-კლარჯეთში-ქართული-წიგნები-ჩაიტანეს ეროვნული ბიბლიოთეკის წარმომადგენლებმა ისტორიულ ტაო-კლარჯეთში ქართული წიგნები ჩაიტანეს]</ref> [[2020]] წელს გიორგი კეკელიძე აფორმებს პირველ ურთიერთანამშრომლობის მემორანდუმს არაბული სამყაროს ქვეყანასთან, კატართან დოჰას ეროვნული ბიბლიოთეკის დირექტორთან ერთად. ამავე წელს დოჰას უნივერისტეტში ქართული ბიბლიოთეკა იხსნება.<ref>{{Cite web |url=https://m.alarab.qa/story/1450801/%D8%AC%D9%88%D8%B1%D8%AC%D9%8A%D8%A7-%D8%AA%D9%87%D8%AF%D9%8A-%D9%85%D8%AC%D9%85%D9%88%D8%B9%D8%A9-%D9%83%D8%AA%D8%A8-%D9%84%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D8%A9-%D9%82%D8%B7%D8%B1 |title=جورجيا تهدي مجموعة كتب لجامعة قطر |accessdate=2020-02-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200113050622/https://m.alarab.qa/story/1450801/%D8%AC%D9%88%D8%B1%D8%AC%D9%8A%D8%A7-%D8%AA%D9%87%D8%AF%D9%8A-%D9%85%D8%AC%D9%85%D9%88%D8%B9%D8%A9-%D9%83%D8%AA%D8%A8-%D9%84%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D8%A9-%D9%82%D8%B7%D8%B1 |archivedate=2020-01-13 }}</ref> [[ფაილი:Giorgi Kekelidze 2023 (5).jpg|300px|მინი|გიორგი კეკელიძე — LIB-აკადემიის პირველი საჯარო გასვლა, ჭრებალო, რაჭა, 2023 წელი]] 2020 წელს ეროვნულ ბიბლიოთეკაში იხსნება კინობიბლიოთეკა და ფოლკლორის დარბაზი. ეს უკანასკნელი მნიშვნელოვანია იმითაც რომ კერძო ბიზნესის ხელშეწყობით სრულად აღდგა 1912 წლის მოხატულობა და დიზიანი.<ref>[https://on.ge/story/48803-დღეს-ეროვნულ-ბიბლიოთეკაში-ახალი-სამკითხველო-სივრცე-კინობიბლიოთეკა-გაიხსნება დღეს ეროვნულ ბიბლიოთეკაში ახალი სამკითხველო სივრცე — კინობიბლიოთეკა გაიხსნება]</ref><ref>[https://on.ge/story/49048-ეროვნულ-ბიბლიოთეკაში-ფოლკლორის-დარბაზი-გაიხსნა ეროვნულ ბიბლიოთეკაში ფოლკლორის დარბაზი გაიხსნა]</ref> ამავე წლის მაისში მემორანდუმი გააფორმა დაავადებათა კონტროლისა და საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ეროვნულ ცენტრთან. მემორანდუმის თანახმად, ეროვნული ბიბლიოთეკა და დაავადებათა კონტროლისა და საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ეროვნული ცენტრი რეგიონალურ ბიბლიოთეკებში გახსნიან კორონავირუსთან ([[COVID-19]]) დაკავშირებულ საინფორმაციო კუთხეებს.<ref>[https://www.interpressnews.ge/ka/article/600540-regionul-bibliotekebshi-koronavirustan-dakavshirebuli-sainpormacio-kutxeebi-moecqoba/ რეგიონულ ბიბლიოთეკებში კორონავირუსთან დაკავშირებული საინფორმაციო კუთხეები მოეწყობა]</ref> [[2020]] წლის 29 ივნისს გიორგი კეკელიძის ინიციატივით საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკის საგამოფენო დარბაზში რეზო გაბრიაძის სახელობის კინობიბლიოთეკისა და კინოდარბაზი გაიხსნა.<ref>[https://on.ge/story/84479-რეზო-გაბრიაძის-კინობიბლიოთეკა-და-კინოდარბაზი-ეროვნულ-ბიბლიოთეკაში რეზო გაბრიაძის კინობიბლიოთეკა და კინოდარბაზი ეროვნულ ბიბლიოთეკაში]</ref> [[2020]] წლის 5 აგვისტოს საქართველოს პარლამენტის თავმჯდომარემ [[არჩილ თალაკვაძე]]მ და გიორგი კეკელიძემ, ეროვნული ბიბლიოთეკის მეორე კორპუსში ქართული ემიგრაციის მუზეუმი გახსნეს.<ref>[https://www.interpressnews.ge/ka/article/612522-giorgi-kekelize-kartuli-emigraciis-muzeumis-gaxsnit-erovnul-bibliotekashi-morigi-istoriuli-tarigi-moinishna/ გიორგი კეკელიძე - ქართული ემიგრაციის მუზეუმის გახსნით, ეროვნულ ბიბლიოთეკაში მორიგი ისტორიული თარიღი მოინიშნა]</ref> [[2021]] წლის იანვარში გიორგი კეკელიძემ გამოაცხადა ახალი პროექტის, „მარტოკაცების ბიბლიოთეკის“ ამოქმედება. პროექტის ფარგლებში პირველი ბიბლიოთეკა გაუხსნა [[ლენტეხის მუნიციპალიტეტი]]ს სოფელ [[ბავარი|ბავარში]] ეულად მცხოვრებ კორნელი გაზდელიანს.<ref>[http://guriismoambe.com/archives/9522 „ყველა მარტოქალსა და მარტოკაცს პირად ბიბლიოთეკას მოვუწყობთ“ - გიორგი კეკელიძე]</ref> [[2021]] წელს გიორგი კეკელიძის „გურული დღიურების ფონდი“ სტიპენდიას უნიშნავს ასამდე მოსწავლეს, მათ შორის წესდება დათა პაპას<ref>[https://stipendia.ge/დათა-პაპას-სახელობის-სტი/ დათა პაპას სახელობის სტიპენდია დაწესდა]</ref> და გიორგი ანწუხელიძის სახელობის სტიპენდიები<ref>[https://gmnews.com.ge/geo/4100 ქართველი სამხედროების შვილებისთვის გიორგი ანწუხელიძის სახელობის სტიპენდია დაწესდება - გიორგი კეკელიძე]</ref> და ფუძნდება დათა პაპას სახელობის ბიბლიოთეკები, რომლებიც ოკუპაციის გამყოფ ხაზთან იხსნება.<ref>[https://kekelidze.ge/2021/06/24/დათა-პაპას-ბიბლიოთეკა-ში/ დათა პაპას ბიბლიოთეკა შინდისში]</ref> [[ფაილი:Giorgi Kekelidze in Martkofi.jpg|250px|მინი|მარცხნივ|გიორგი კეკელიძე მარტყოფში. 1700-ე ბიბლიოთეკას გადასცემს წიგნებს]] [[2022]] წლის 28 იანვარს [[საქართველოს პარლამენტი]]ს ეროვნული ბიბლიოთეკის მესამე კორპუსში ეროვნული ბიბლიოთეკის დირექტორმა გიორგი კეკელიძემ და საქართველოში უკრაინის ელჩმა იგორ დოლგოვმა უკრაინული ბიბლიოთეკა გახსნეს.<ref>[https://www.nplg.gov.ge/geo/news/ეროვნულ_ბიბლიოთეკაში_უკრაინული_ბიბლიოთეკა_გაიხსნა/4350 ეროვნულ ბიბლიოთეკაში უკრაინული ბიბლიოთეკა გაიხსნა]</ref> [[2021]] წლის ივლისდან [[2022]] წლის სექტემბრის ჩათვლით გიორგი კეკელიძე მძიმე კლინიკურ დეპრესიას და პოსტსტრესულ, ასევე ობსესიურ აშლილობას ებრძოდა. ამ პერიოდში კეკელიძე თითქმის პარალიზებული იყო საზოგადოებრივი საქმიანობისგან. გამოჯანმრთელების შემდეგ, გიორგი კეკელიძემ ღიად საუბარი დაიწყო მენტალურ სირთულეების შესახებ. სტერეოტიპების რღვევის და სხვა ადამიანების დახმარების მიზნით იგი სამეცნიერო ფსიქიატრიას უწევს პოპულარიზაციას საჯარო ლექციებით, წერილებით და დისკუსიებით.<ref>[https://ipress.ge/news/sazogadoeba/giorgi-kekelidze-lamis-saaftiaqo-narkomaniis-mskhverpli-gavkhdi გიორგი კეკელიძე: ლამის სააფთიაქო ნარკომანიის მსხვერპლი გავხდი]</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=9ItpIizy-Ik&feature=youtu.be დეპრესია, ობსესიები, სუიციდის მცდელობა]</ref> [[2022]] წლის 15 დეკემბერს საქართველოს პარლამენტის ეროვნულ ბიბლიოთეკაში, პირველად საქართველოში, გაიხსნა პრესის მუზეუმი. მუზეუმში თავმოყრილია [[ივანე კერესელიძე|ივანე კერესელიძის]], [[გიორგი ერისთავი|გიორგი ერისთავის]], [[ილია ჭავჭავაძე|ილია ჭავჭავაძის]], [[ნიკო ნიკოლაძე|ნიკო ნიკოლაძის]], [[სერგეი მესხი]]სა და სხვათა გამოცემები, ჟურნალები: [[ცისკარი (ჟურნალი)|„ცისკარი“]], [[საქართველოს მოამბე (თერგდალეულები)|„საქართველოს მოამბე“]]; გაზეთები: [[ივერია (გაზეთი)|„ივერია“]], [[დროება (XIX საუკუნე)|„დროება“]], [[ცნობის ფურცელი|„ცნობის ფურცელი“]], [[კვალი (გაზეთი)|„კვალი“]], [[გუთნის დედა|„გუთნის-დედა“]] და სხვა.<ref>[https://ghn.ge/news/291371-erovnul-bibliotekashi-presis-muzeumi-gaikhsna ეროვნულ ბიბლიოთეკაში პრესის მუზეუმი გაიხსნა]</ref> [[ფაილი:Giorgi Kekelidze 2023 (3).jpg|300px|მინი|გიორგი კეკელიძე და ძმები არველაძეები]] [[2023]] წლის თებერვალში [[იტალია|იტალიის]] ქალაქ [[ნეაპოლი|ნეაპოლში]] და [[მილანი|მილანში]] ქართული ბიბლიოთეკები გახსნა.<ref>[https://www.interpressnews.ge/ka/article/746421-neapolshi-kartuli-biblioteka-gaixsna ნეაპოლში ქართული ბიბლიოთეკა გაიხსნა]</ref><ref>[https://www.interpressnews.ge/ka/article/746353-milanshi-kartuli-biblioteka-gaixsna/ მილანში ქართული ბიბლიოთეკა გაიხსნა]</ref> გიორგი კეკელიძემ დააანონსა და დაიწყო მხატვრულ-ბიოგრაფული წიგნის წერა [[ხვიჩა კვარაცხელია]]ზე სათაურით „ხვიჩა, ვარსკვლავი სახელად ვარსკვლავი“,<ref>[https://kvirispalitra.ge/article/100910-xvicha-varskvlavi-saxelad-varskvlavi-cnobilia-cignis-saxeli-romelsac-giorgi-kekelize-kvaras-shesaxeb-dacers/ „ხვიჩა, ვარსკვლავი სახელად ვარსკვლავი“ - ცნობილია წიგნის სახელი, რომელსაც გიორგი კეკელიძე „კვარას“ შესახებ დაწერს]</ref> რომელიცგამოიცა ამავე წელს.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=apuqYXV9F9o ხვიჩა - ვარსკვლავი, სახელად ვარსკვლავი]</ref> [[2023]] წლის მარტში ეკვილიბრიუმის ფარგლებში [[მარტყოფი]]ს სკოლის ბიბლიოთეკას 350 წიგნი გადასცა. მარტყოფი 1700-ე დასახლებაა, რომელსაც პროექტის ფარგლებში წიგნები გადაეცა.<ref>[https://www.interpressnews.ge/ka/article/749500-ekvilibriumma-martqopis-skolas-350-axali-cigni-gadasca „ეკვილიბრიუმმა“ მარტყოფის სკოლას 350 ახალი წიგნი გადასცა]</ref> [[2023]] წლის აპრილში დააფუძნა „მთის ხმის“ სტიპენდია და მისი პირველი მფლობელი გახდა ქალაქიდან სოფელ [[შატილი (დუშეთის მუნიციპალიტეტი)|შატილში]] დაბრუნებული ახალგაზრდა ხელოვნების მასწავლებელი მარგარეტ დაიაური.<ref>[https://mtisambebi.ge/news/item/1605 მთის ხმა - პირველი სტიპენდიატი მარგარეტ დაიაურია]</ref> [[2023]] წლის 25 აპრილს საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკის დირექტორმა, გიორგი კეკელიძემ, დირექტორის მოადგილემ, მირიან ხოსიტაშვილმა და ბიბლიოთეკის წარმომადგენლებმა ფოთსა და ქუთაისში სკვერის ბიბლიოთეკები გახსნეს.<ref>[https://www.interpressnews.ge/ka/article/753376-erovnulma-bibliotekam-potsa-da-kutaisshi-skveris-bibliotekebi-gaxsna ეროვნულმა ბიბლიოთეკამ ფოთსა და ქუთაისში სკვერის ბიბლიოთეკები გახსნა]</ref> [[2023]] წლის 9 ივლისს გიორგი კეკელიძემ გამოაქვეყნა ინფორმაცია ეროვნული ბიბლიოთეკის ახალ წამოწყებებსა და ბიზნესთან ერთად დაგეგმილ პროექტებზე.<ref name=":0">[https://www.interpressnews.ge/ka/article/763221-giorgi-kekelize-erovnuli-bibliotekis-axal-camocqebebsa-da-biznestan-ertad-dagegmil-proektebze-inpormacias-avrcelebs გიორგი კეკელიძე ეროვნული ბიბლიოთეკის ახალ წამოწყებებსა და ბიზნესთან ერთად დაგეგმილ პროექტებზე ინფორმაციას ავრცელებს]</ref> აღნიშნული ინფორმაციის თანახმად თანამშრომლობის მემორანდუმი გაფორმდა Mastercard-თან, გავრცელებული ინფორმაციით, თანამშრომლობის მიზანია საქართველოში ფინანსური განათლების განვითარების ხელშეწყობა;<ref>[https://www.interpressnews.ge/ka/article/754576-sakartvelos-parlamentis-erovnul-bibliotekasa-da-masterkards-shoris-tanamshromlobis-memorandumi-gapormda საქართველოს პარლამენტის ეროვნულ ბიბლიოთეკასა და „მასტერქარდს“ შორის თანამშრომლობის მემორანდუმი გაფორმდა.]</ref> „გარდენია შევარდნაძესთან“ — გიორგი კეკელიძე და „გარდენია შევარდნაძის“ მფლობელი ზურაბ შევარდნაძე შეთანხმდნენ, რომ უახლოეს მომავალში ეროვნული ბიბლიოთეკის ქუთაისში მდებარე ნიკო ნიკოლაძის სახელობის კორპუსის ეზოში „ცისფერყანწელების“ ბაღი მოეწყობა;<ref>[https://www.interpressnews.ge/ka/article/754820-erovnul-bibliotekasa-da-gardenia-shevardnazes-shoris-memorandumi-gapormda ეროვნულ ბიბლიოთეკასა და „გარდენია შევარდნაძეს“ შორის მემორანდუმი გაფორმდა]</ref> სამშენებლო კომპანია „ანაგთან“ — დოკუმენტის თანახმად, უახლოეს მომავალში დაიწყება ეროვნული ბიბლიოთეკის პირველ კორპუსში მდებარე ივანე მაჩაბლის სახელობის სამკითხველო დარბაზის სრული რეაბილიტაცია-რესტავრაცია;<ref>[https://www.interpressnews.ge/ka/article/755187-erovnuli-bibliotekis-istoriuli-pirveli-korpusis-reabilitacia-icqeba ეროვნული ბიბლიოთეკის ისტორიული პირველი კორპუსის რეაბილიტაცია იწყება]</ref> ამავე ინფორმაციის თანახმად საქართველოს პარლამენტის ეროვნულ ბიბლიოთეკაში, დიმიტრი უზნაძის სახელობის მენტალური ჯანმრთელობის კაბინეტი გაიხსნა. პროექტი მიზნად ისახავს, მენტალური ჯანმრთელობის დარგის სპეციალისტების, მკვლევრების და ბენეფიციარების თანამონაწილეობით საგანმანათლებლო ვიდეოსა თუ სხვა ვიზუალური პროდუქტის წარმოებასა და გავრცელებას.<ref>[https://www.interpressnews.ge/ka/article/756514-parlamentis-erovnul-bibliotekashi-dimitri-uznazis-saxelobis-mentaluri-janmrtelobis-kabineti-gaixsna პარლამენტის ეროვნულ ბიბლიოთეკაში, დიმიტრი უზნაძის სახელობის მენტალური ჯანმრთელობის კაბინეტი გაიხსნა]</ref> გარდა ზემოთაღნიშნული კომპანიებისა მემორანდუმები გაფორმდა სხვადასხვა კომპანიასთან, რომლებიც აფინანსებენ კონკრეტულ პროექტებს: „საქართველოს ბანკი“ (დამწერლობის მუზეუმი), „კოკა-კოლა“ (ციფრული მატიანე), კომპანია „სარაჯიშვილი“ (ემიგრაციის მუზეუმი), „გალფი“ (სოფლის ბიბლიოთეკები, საგანმათლებო მოძრაობა „ეკვილიბრიუმი“), „საქართველოს ფოსტა“ (ბიბლიოთეკები ოკუპაციის გამყოფ ხაზთან), „ფონდი არველაძეები“ (სკვერის ბიბლიოთეკები, წიგნის ბუდეები), „ბიბლუსი“ და იუსტიციის სამინისტრო (ბიბლიოთეკები ციხეებში), „TBC - ბანკი“ (ბიბლიოთეკები საზღვარგარეთ), „გარდენია შევარდნაძე“ (ცისფერყანწელების ბაღი ქუთაისში), „თეგეთა“ (მარო მაყაშვილის ბაღი-სამკითხველო), „ნიკო კვარაცხელიას ფონდი“ (ნიკო კვარაცხელიას სახელობის გემი-სამკითხველო განმუხურში), „სიდ-ჯორჯია“ (დიმიტრი უზნაძის სახელობის მენტალური ჯანმრთელობის კაბინეტი), „მასტერკარდი“ (ახალგაზრდული სამკითხველო), „Animal Rescue Gerogia“ (მიუსაფარი ცხოველების დაცვა), „შუხმანი“ (ეროვნული ბიბლიოთეკის ინტერნეტ-რადიო), ასევე აღადგინა Lib.ge და დააფუძნა Lib-აკადემია.<ref name=":0" /> [[ფაილი:Giorgi Kekelidze 2023 (6).jpg|300px|მინი|გიორგი კეკელიძე მენტალურ ჯანმრთელობასთან დაკავშირებული ერთ-ერთი მემორანდუმის ხელმოწერისას]] [[2023]] წლის 24 ივლისს თურქეთის ქალაქ [[სინოპი|სინოპში]] „ქართული კულტურისა და მეგობრობის ასოციაციასთან“ ერთად ქართული ბიბლიოთეკა გახსნა.<ref>[https://www.interpressnews.ge/ka/article/764823-sinopshi-kartuli-biblioteka-gaixsna სინოპში ქართული ბიბლიოთეკა გაიხსნა]</ref> [[2023]] წლის 8 აგვისტოს ეროვნულ ბიბლიოთეკაში გიორგი ანწუხელიძის კედელი გაიხსნა,<ref>[https://www.interpressnews.ge/ka/article/766409-erovnul-bibliotekashi-giorgi-ancuxelizis-kedeli-gaixsna ეროვნულ ბიბლიოთეკაში გიორგი ანწუხელიძის კედელი გაიხსნა]</ref> ხოლო 9 აგვისტოს დაიწყო ახალი პროექტი „მთის ბიბლიოთეკა“.<ref>[https://www.interpressnews.ge/ka/article/766530-erovnuli-bibliotekis-axali-proekti-mtis-biblioteka-daicqo ეროვნული ბიბლიოთეკის ახალი პროექტი „მთის ბიბლიოთეკა“ დაიწყო]</ref> 6 სექტემბერს სოფლის ბიბლიოთეკების მხარდაჭერისა და მათ განვითარებაში წლების განმავლობაში შეტანილი წვლილისთვის ხულოში გამართულ საერთაშორისო ლიტერატურულ ფესტივალზე „ზე-კარი“ ჯილდო — საპატიო ყაბალახი გადასცეს.<ref>[https://www.interpressnews.ge/ka/article/768767-giorgi-kekelizes-pestivalze-ze-kari-jildod-sapatio-qabalaxi-gadasces გიორგი კეკელიძეს ფესტივალზე „ზე-კარი“ ჯილდოდ საპატიო ყაბალახი გადასცეს]</ref> 25 სექტემბერი საქართველოს პარლამენტის ეროვნულმა ბიბლიოთეკამ და „ცხოველთა გადარჩენის სახალხო ფრონტმა“ მიუსაფარი ცხოველების დღედ გამოაცხადეს.<ref>[https://www.interpressnews.ge/ka/article/771087-25-sektemberi-miusapari-cxovelebis-mparvelta-dged-gamocxadda 25 სექტემბერი მიუსაფარი ცხოველების მფარველთა დღედ გამოცხადდა]</ref> [[2023]] წლის ნოემბერში, გიორგი კეკელიძემ [[ვატიკანი|ვატიკანში]], [[ვატიკანის ბიბლიოთეკა|ვატიკანის ბიბლიოთეკის]] ხელმძღვანელთან ხელი მოაწერა ისტორიულ მემორანდუმს. შეთანხმების შედეგად ქართველი მეცნიერებისთვის უმნიშვნელოვანესი არქივები გაიხსნა და შეიქმნა ორმხრივი ციფრული ბაზები. ნოემბერშივე, რომის საქალაქო და ცენტრალურ ბიბლიოთეკებში ქართული წიგნის კუთხეები გაიხსნა.<ref>[https://www.interpressnews.ge/ka/article/777278-erovnuli-biblioteka-vatikanis-bibliotekastan-memorandumis-gapormebis-shesaxeb-inpormacias-avrcelebs ეროვნული ბიბლიოთეკა ვატიკანის ბიბლიოთეკასთან მემორანდუმის გაფორმების შესახებ ინფორმაციას ავრცელებს]</ref> ამავე პერიოდში გიორგი კეკელიძე [[ესპანეთი|ესპანეთში]] იმყოფებოდა ვიზიტით, რომლის დროსაც საქართველოში ჩამოიტანა აფხაზეთის თავადების, ჩხოტუების არქივი.<ref>[https://www.interpressnews.ge/ka/article/778792-giorgi-kekelize-apxazi-tavadebis-arkivebi-sakartveloshi-brundeba გიორგი კეკელიძე - აფხაზი თავადების არქივები საქართველოში ბრუნდება]</ref> [[2024]] წლის 11 იანვარს პარლამენტის თავმჯდომარე [[შალვა პაპუაშვილი|შალვა პაპუაშვილმა]] დაკავებული თანამდებობიდან დირექტორად ხანგრძლივად ყოფნის მიზეზით ეროვნული ბიბლიოთეკის ხელმძღვანელის თანამდებობიდან გადააყენა,<ref>[https://www.radiotavisupleba.ge/a/32770354.html გიორგი კეკელიძე: მითხრეს, რომ უნდა წავიდე დაკავებული თანამდებობიდან]</ref> რასაც საზოგადოების დიდი აღშფოთება მოჰყვა.<ref>[https://www.youtube.com/watch?si=ztQ9OdiyyQALUI0g&v=S32zwb50J1o&feature=youtu.be რატომ გაათავისუფლეს გიორგი კეკელიძე? | პაპუაშვილის არგუმენტები და ლიტერატორების პროტესტი]</ref> მის შემცვლელად [[კონსტანტინე გამსახურდია (პოლიტიკოსი)|კონსტანტინე გამსახურდია]] დასახელდა.<ref name=":1" /> ===„ბიბლუსის“ შემოქმედებითი დირექტორი=== [[ფაილი:Giorgi Kekelidze 2024.jpg|250px|მინი|წიგნიერების გამავრცელებელი საზოგადოების გასვლა ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ წრომში.]] [[2024]] წლის 17 იანვარს დაინიშნა „ბიბლუსის“ შემოქმედებით დირექტორად<ref name="interpressnews">[https://www.interpressnews.ge/ka/article/784356-giorgi-kekelize-biblusis-shemokmedebit-direktorad-dainishna გიორგი კეკელიძე „ბიბლუსის“ შემოქმედებით დირექტორად დაინიშნა]</ref> და დააფუძნა წიგნიერების გამავრცელებელი საზოგადოება,<ref>[https://multimedia.ge/archives/9586 ვაფუძნებთ „წიგნიერების გამავრცელებელ საზოგადოებას“ – გიორგი კეკელიძე]</ref> რომლის თავმჯდომარეც გიორგი კეკელიძე გახდა. საზოგადოების მიზანი ქართული სოფლების წიგნებითა და კომპიუეტერებით მომარაგება, ლექციები, დისკუსიები და საგანამათლებლო სათემო ცენტრების შექმნაა. საზოგადოებას ჰყავს ელჩები, წარმომადგენლები და წევრები.<ref>{{Cite web |url=https://www.marketer.ge/interviu-giorgi-kekelidzestan/ |title=„ბრძოლის ველის განვრცობა“ – ინტერვიუ გიორგი კეკელიძესთან |access-date=2024-02-05 |archive-date=2024-02-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240205153213/https://www.marketer.ge/interviu-giorgi-kekelidzestan/ }}</ref> 18 იანვარს ფსიქოსოციალური რეაბილიტაციის ცენტრ „სახლის“ გენერალური მენეჯერის პოზიცია დაიკავა.<ref>[https://fortuna.ge/fortuna/post/dgheidan-swored-im-centris-generaluri-menejeri-viqnebi-sadac-sikvdils-gadamarchines-da-akhali-sicockhlis-shansi-momces-giorgi-kekelidze „დღეიდან სწორედ იმ ცენტრის გენერალური მენეჯერი ვიქნები, სადაც სიკვდილს გადამარჩინეს და ახალი სიცოცხლის შანსი მომცეს“ - გიორგი კეკელიძე]</ref> [[2024]] წლის 28 მარტს იტალიის ქალაქ [[ემპოლი]]ში პირველი ქართული ბიბლიოთეკა გახსნა.<ref>[https://kvirispalitra.ge/article/115734-biblusis-sachukari-emigrantebs-kartuli-biblioteka-italiis-kalak-empolishi-emociebma-molodins-gadaacharba-darbazi-gadavsebuli-iqo-poto-video/ "ბიბლუსის" საჩუქარი ემიგრანტებს: ქართული ბიბლიოთეკა იტალიის ქალაქ ემპოლიში - „ემოციებმა მოლოდინს გადააჭარბა, დარბაზი გადავსებული იყო“]</ref> [[2024]] წლის აპრილში „საუკუნის წიგნიერის“ პირველი ჯილდო გადასცა ენათმეცნიერ [[მზექალა შანიძე]]ს, პოეტ [[ბესიკ ხარანაული|ბესიკ ხარანაულსა]] და მთარგმნელ [[ელზა ახვლედიანი|ელზა ახვლედიანს]].<ref>{{Cite web |url=https://www.marketer.ge/tsignis-chuqebis-tve-da-saukunis-tsignieri/ |title=„წიგნი კაცობრიობის მეხსიერების ჯამია”, – გიორგი კეკელიძე წიგნის ჩუქების თვისა და „საუკუნის წიგნიერის” შესახებ |access-date=2024-04-13 |archive-date=2024-04-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240408124140/https://www.marketer.ge/tsignis-chuqebis-tve-da-saukunis-tsignieri/ }}</ref> [[2024]] წლის 25 ივნისს პოლონეთის ქალაქ ვროცლავში პირველი ქართული ბიბლიოთეკა გახსნა.<ref>[https://www.interpressnews.ge/ka/article/804270-polonetshi-pirveli-kartuli-biblioteka-gaixsna პოლონეთში პირველი ქართული ბიბლიოთეკა გაიხსნა]</ref> [[2024]] წლის აგვისტოს მონაცემებით გიორგი კეკელიძემ „ბიბლუსთან“ და „წიგნიერების გამავრცელებელ საზოგადოებასთან“ ერთად 2000 სოფლის ბიბლიოთეკა აღჭურვა წიგნებით.<ref>[https://www.ambebi.ge/article/313508-2000-sopeli-moviaret-cignebi-kompiuterebi/ „2000 სოფელი მოვიარეთ.. წიგნები, კომპიუტერები“ გიორგი კეკელიძე უკვე „ბიბლუსთან“ და „წიგნიერების გამავრცელებელ საზოგადოებასთან“ ერთად აგრძელებს საქართველოს რეგიონებისთვის წიგნის და განათლების ხელმისაწვდომობის ზრდას და ხელშეწყობას]</ref> [[2024]] წლის სექტემბერში გიორგი კეკელიძემ, როგორც „წიგნიერების გამავრცელებელი საზოგადოების“ თავმჯდომარემ და „ბიბლუსის“ კრეატიულმა დირექტორმა, „ბიბლუსი ჯგუფის“ გენერალურ დირექტორ ირაკლი გაგნიძესთან ერთად [[სტამბოლი|სტამბოლში]] გახსნა რიგით მესამე ([[ემპოლი]]სა და [[ვროცლავი]]ს შემდეგ) ქართული ბიბლიოთეკა საზღვარგარეთ. მსოფლიო პატრიარქმა [[ბართლომე I (კონსტანტინოპოლის პატრიარქი)|ბართოლომე I-მა]] ქართულ ბიბლიოთეკას სრული მხარდაჭერა აღუთქვა.<ref>[https://www.interpressnews.ge/ka/article/812757-biblusma-stambolshi-sakartvelos-parglebs-garet-rigit-mesame-biblioteka-gaxsna-biblusis-delegacia-msoplio-patriarkma-miigo „ბიბლუსმა“ სტამბოლში საქართველოს ფარგლებს გარეთ რიგით მესამე ბიბლიოთეკა გახსნა - „ბიბლუსის“ დელეგაცია მსოფლიო პატრიარქმა მიიღო]</ref> 2024 წლის დეკემბერში [[ერევანი|ერევანში]] ([[სომხეთი]]),<ref>[https://www.interpressnews.ge/ka/article/820301-erevanshi-kartuli-cignis-kutxe-gaixsna/ ერევანში ქართული წიგნის კუთხე გაიხსნა]</ref> [[კარლსრუე]]სა ([[გერმანია]]) და [[ამსტერდამი|ამსტერდამში]] ([[ნიდერლანდები]]) ქართული წიგნის კუთხეები გაიხსნა. ეს უკანასკნელი ნიდერლანდებში პირველი ქართული ბიბლიოთეკაა.<ref>[https://digest.ge/news/sazogadoeba/niderlandebshi-pirveli-qartuli-biblioteka-gaikhsna-ras-tsers-giorgi-kekelidze ნიდერლანდებში პირველი ქართული ბიბლიოთეკა გაიხსნა]</ref> [[2025]] წლის 6 აპრილს მისი თაოსნობით [[მადრიდი|მადრიდში]] ქართული ბიბლიოთეკა გაიხსნა.<ref>[http://kartuli.kvira.ge/2025/04/07/მადრიდში-ქართული-ბიბლიოთ/ მადრიდში ქართული ბიბლიოთეკა გაიხსნა]</ref> [[2025]] წელს გიორგი კეკელიძე აფუძნებს წიგნის საზაფხულო-საქველმოქმედო ბაზრობას - „არდადეგები“ და ხდება მისი ელჩი.<ref>{{Cite web |url=https://www.marketer.ge/tsignis-bazari-ardadegebi/ |title=„წიგნის ბაზარი – არდადეგები“ – დაისვენე შინაარსიანად! – ლიტერატურული თავგადასავალი საქველმოქმედო მისიისთვის |access-date=2025-06-08 |archive-date=2025-06-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250608093747/https://www.marketer.ge/tsignis-bazari-ardadegebi/ }}</ref> [[2025]] წელს აღადგინა პლატფორმა Lib.ge, როგორც არაფორმალური განათლების აკადემია.<ref>{{cite web |url=https://www.marketer.ge/ganakhlebuli-lib-ge/ |title=განახლებული Lib.ge, როგორც არაფორმალური განათლების აკადემია |accessdate=2025.07.17 |author= |date=2025.07.11 |work= |publisher=marketer.ge |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250812180534/https://www.marketer.ge/ganakhlebuli-lib-ge/ |archivedate=2025.08.12 }}</ref> [[2025]] წლის სექტემბერში მორიგი ქართული ბიბლიოთეკა საბერძნეთში, ქალაქ [[სალონიკი|სალონიკში]], საკვირაო სკოლა „მერცხალში“ მოეწყო.<ref>{{cite web |url=https://www.interpressnews.ge/ka/article/849336-biblusma-sakartvelos-parglebs-garet-morigi-kartuli-biblioteka-saberznetshi-kalak-tesalonikshi-gaxsna |title= „ბიბლუსმა“ საქართველოს ფარგლებს გარეთ, მორიგი ქართული ბიბლიოთეკა საბერძნეთში, ქალაქ თესალონიკში გახსნა |accessdate= 22.09.2025 |author= |date= 20.09.2025 |work= |publisher= interpressnews.ge |archiveurl= |archivedate= }}</ref> [[2025]] წლის დეკემბერში [[სამხრეთი კორეა|სამ­ხრეთ კო­რე­აში]] პირ­ვე­ლი ქარ­თუ­ლი ბიბ­ლი­ო­თე­კა გა­ხსნა.<ref>{{cite web |url=https://www.ambebi.ge/article/336594-samxret-koreashi-pirveli-kartuli-biblioteka-gaixsna/ |title= სამხრეთ კორეაში პირველი ქართული ბიბლიოთეკა გაიხსნა |accessdate= 2025.12.20 |author= |date= 2025.12.19 |work= |publisher= ambebi.ge |archiveurl= |archivedate= }}</ref> ==შემოქმედება== [[ფაილი:Giorgi Kekelidze at Unina Federico II.jpg|300px|მინი|გიორგი კეკელიძე და უნივერსიტეტ „ფედერიკო II-ის“ რექტორი მატეო ლორიტო წიგნის „კვარას საქართველოს“ წარდგენისას, ნეაპოლი, 2023 წელი]] [[2008]] წელს გამოსცა პოეტური კრებული „[[ოდები (კრებული)|ოდები]]“. წიგნში ლექსებთან ერთად გაბნეულია სხვადასხვა ცნობილი კრიტიკოსის მარგინალია კრებულის შესახებ და გაფორმებულია [[დავით მესხი]]ს ფოტოებით.<ref>[http://siestabooks.blogspot.com/2009/04/george-kekelidze.html „ოდები“; გამომცემლობა სიესტა]</ref> [[2010]] წელს კეკელიძის რამდენიმე საბავშვო ლექსი შევიდა ამავე გამომცემლობის მიერ გამოცემულ საბავშვო პოეზიის კრებულში<ref>[http://siestabooks.blogspot.com/2010/05/blog-post_28.html ანბანი მხიარული ლექსებით და გამოცანებით]</ref> 2011 წელს გამომცემლობა „სიესტამ“ სერიით „წიგნი თეფშზე“ გამოსცა გიორგი კეკელიძის პოემა „ყორანი“. სტანდარტული სტამბური პროცედურების ნაცვლად წიგნი მიაქვთ სუპერმარკეტში, სადაც ფურცლებს ათავსებენ და „აფასოებენ“ პლასტიკატის თეფშებზე, ზუსტად ისეთებზე, რომლებიც გაყინული ქათმებისთვის, თევზისთვის, ბოსტნეულისთვის, ხილისთვის თუ ნამცხვრებისთვისაა განკუთვნილი. სერიის იდეა მომდინარეობს ამერიკელი მწერლის, [[უილიამ ბეროუზი]]ს რომანიდან „[[შიშველი საუზმე]]“. სათაურის იდეა [[ჯეკ კერუაკი|ჯეკ კერუაკს]] ეკუთვნის. [[2010]] წელს კეკელიძის ლექსები წარმოდგენილი [[ლონდონი|ლონდონში]], Text/Gallery-ის მიერ მომზადებულ არტ-ინსტალაციაში.<ref>{{Cite web |url=http://www.textgallery.info/WCKP/index.html |title=WORDS CONVERGE, 02 – 13 SEPT 2009, KINGS PLACE ლექსები არტ-ინსტალაციაში |accessdate=2010-05-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100112095314/http://www.textgallery.info/WCKP/index.html |archivedate=2010-01-12 }}</ref> [[2012]] წელს გამოვიდა გიორგი კეკელიძისა და გიგი ხორნაულის მიერ ადაპტირებული [[ვაჟა-ფშაველა]]ს „გველის მჭამელი“ კომიქსად<ref>[http://siestabooks.blogspot.com/2012/12/blog-post_27.html გველისმჭამელი, გამომცემლობა „სიესტა“]</ref> [[2012]] წლის მიწურულს გამოვიდა კეკელიძის და მაი ლაშაურის ერთობლივი ალბომი „მინიატურები“ [[2013]] გამოვიდა გიორგი კეკელიძის ლექსებზე აგებული ანა სანაიას მინი ფილმი „Ambiente“<ref>[http://vimeo.com/61633135 Ambiente ანა სანაიას ფილმი გ. კეკელიძის ლექსებზე]</ref> 2013 წელს ჩაწერა ექსპერიმენტული დუეტი [[ქეთათო ჩარკვიანი|ქეთათო ჩარკვიანთან]], რომელიც კეკელიძის ლექსზეა აგებული <ref>[http://www.youtube.com/watch?v=3LFBtM1a7Aw თუ სიყვარული]</ref> [[2013]] წელს ფრანკფურტში, წიგნის საერთაშორისო ბაზრობაზე გიორგი კეკელიძის მინიატურების სამენოვანი (ინგლისური, გერმანული, რუსული) თარგმანის პრეზენტაცია გაიმართა. წარმოადგინეს მაია მაჩალაძის და მაი ლაშაურის ვიდეო-ინსტალაცია. მსმენელის წინაშე გიორგი კეკელიძე სპეციალური მაისურით „Russia stop creeping annexation of Georgia“ წარდგა. 2014 წელს გამოვიდა კეკელიძის ლექსების კრებული „პოეზია 2008–2013“ (წინასიტყვაობის ავტორი – [[ზურაბ კიკნაძე]])<ref>[https://saba.com.ge/books/details/1590 პოეზია 2008 - 2013]</ref> 2014 წელს დაიწყო მუშაობა პროზაულ ნაწარმოებზე „[[გურული დღიურები]]“. პარალელურად აკეთებდა ვიდეო-სიუჟეტებს „რეპრესირებული გურულების ისტორიები“. „გურული ქორწინების ისტორიები“ - რომელიც უშუალოდ გურულების მონათხროებზეა აგებული,<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=Va3lE8egpUE გურული ქორწინების ისტორიები]</ref> გამოსვლისთანავე ბესტსელერი გახდა.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=nNMGKkjqYOc&list=UUP14jIDRaQgD4oR1DWj4hkA კეკელიძის ბესტსელერი]</ref> 2015 წელს „[[გურული დღიურები]]“ და კეკელიძის დეტექტივების სერია გაზეთ „კვირის პალიტრასთან“ ერთად ვრცელდებოდა. გიორგი კეკელიძის გურული დღიურების პირველი ნაწილის ტირაჟი 20000-ს გადაცდა. ავტორმა შემოსული ჰონორარი ლეიკემიით დაავადებულთა ფონდში გადარიცხა, მამამისის, ზურაბ კეკელიძის იგივე დაავადებით გარდაცვალების გამო. მის პოეზიაში არ არის სოციალური და [[პატრიოტიზმი|პატრიოტული]] თემები. მისთვის უფრო საინტერესო [[ფოლკლორი]]ა. კეკელიძეს თარგმნილი აქვს რამდენიმე ავსტრიელი პოეტი, მსოფლიოს ლიტერატურული ზღაპრების კრებული „ჯადოსნური კარი“, [[სერგეი დორენკო]]ს „რომანი 2008“.<ref>{{Cite web |url=http://siestabooks.blogspot.com/2009/06/sergei-dorenko.html |title=„რომანი 2008“ გამომცემლობა "სიესტა" |accessdate=2011-10-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111002055722/http://siestabooks.blogspot.com/2009/06/sergei-dorenko.html |archivedate=2011-10-02 }}</ref> მისი ლექსები თარგმნილია [[ინგლისური ენა|ინგლისურ]], [[რუსული ენა|რუსულ]] და [[აზერბაიჯანული ენა|აზერბაიჯანულ]] ენებზე. შეტანილია ქართველი პოეზიის აზერბაიჯანულ ანთოლოგიაში. ავტორის შემოქმედების ინგლისური თარგმანები და აუდიო-ვერსია განთავსდა საერთაშორისო საიტზე [[Lyrikline.org]]. მის შემოქმედებაზე წერილები და ნაშრომები აქვთ დაწერილი კრიტიკოსებსა და მიმომხილველებს: [[გაგა ლომიძე]]ს, [[ზაზა შათირიშვილი|ზაზა შათირიშვილს]], [[ლევან ბერძენიშვილი|ლევან ბერძენიშვილს]], [[რევაზ სირაძე]]ს, [[ლევან ბრეგაძე]]ს, [[ზურაბ კიკნაძე]]ს, [[თენგიზ კიკაჩეიშვილი|თენგიზ კიკაჩეიშვილს]], [[გივი ალხაზიშვილი|გივი ალხაზიშვილს]], აგრეთვე დალილა ბედიანიძეს, ცირა ბარბაქაძეს, ლელა კოდალაშვილს, ხათუნა თავდგირიძეს, გიორგი კილაძეს, ნატა ვარადას, ჯემალ ინჯიას, ოქტაი ქაზუმოვს, სონია ქართველიშვილს. [[2017]]–[[2019]] წლებში გიორგი კეკელიძის „თომას ზღაპრები“ [[თურქული ენა|თურქულ]], [[გერმანული ენა|გერმანულ]], [[ინგლისური ენა|ინგლისურ]], [[იტალიური ენა|იტალიურ]] და [[ფრანგული ენა|ფრანგულ]] ენებზე გამოიცა. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ზღაპრების გამოცემა [[პეკინი|პეკინში]], [[ჩინური ენა|ჩინურ ენაზე]]. ეს არის პირველი ქართული წიგნი, რომელიც ამ ქვეყანაში [[საბჭოთა კავშირი]]ს დაშლის შემდეგ გამოიცა.<ref>[https://www.interpressnews.ge/ka/article/525910-giorgi-kekelizis-tomas-zgaprebi-chinur-enaze-itargmna/ გიორგი კეკელიძის „თომას ზღაპრები“ ჩინურ ენაზე ითარგმნა]</ref> [[2023]] წელს გამოვიდა გიორგი კეკელიძის ლექსების კრებული „ახალი სიმღერები“, რომელსაც თან ერთვის ფოლკლორულ ანსამბლ „იალონის“ სიმღერები. კრებული კრიტიკოსების მიერ წლის მთავარ მოვლენად შეფასდა ქართულ პოეზიაში.<ref>[https://www.youtube.com/watch?feature=shared&v=aZZ6zZNFybE ლიტერატურული სამკუთხედი - ახალი სიმღერები]</ref> [[2024]] წლის ივლისში გამოვიდა გიორგი კეკელიძის ახალი წიგნი „წერილები ჩემი ბავშვობიდან“.<ref>[https://www.palitral.ge/product/5825/tserilebi-chemi-bavshobidan წერილები ჩემი ბავშვობიდან]</ref> 2024 წელს გამოვიდა გიორგი კეკელიძის წიგნი „დედა და ილია“. წიგნში მოთხრობილია ილია თოფურიას დედის, ინგა ბენდელიანი-თოფურიას, ცხოვრების ისტორია, რომელიც აფხაზეთიდან იწყება და ილიას ისტორიული გამარჯვებით გვირგვინდება. წიგნი გამოსვლიდან მალე ქვეყნის # 1 ბესტელერი გახდა.<ref>[https://biblusi.ge/products/20657/%E1%83%93%E1%83%94%E1%83%93%E1%83%90-%E1%83%93%E1%83%90-%E1%83%98%E1%83%9A%E1%83%98%E1%83%90 დედა და ილია]</ref> 2025 წელს გამოვიდა მისი ახალი რომანი „სიკვდილის გაუქმება“, რომელიც ასახავს ცნობილი ქართველი ექიმ-რეპროდუქტოლოგის, არსენ გვენეტაძის ბრძოლას და გამარჯვებას კიბოზე. ნაწარმოები ნასაზრდოებია ასევე არაერთი სხვა ონკოპაციენტის გამოცდილებით.<ref>[https://www.palitral.ge/product/6127/sikvdilis-gauqmeba სიკვდილის გაუქმება]</ref> [[2025]] წელს „დედა და ილია“ [[ნიდერლანდური ენა|ნიდერლანდურად]] ითარგმნა, „Moeder Ilia“ [[ნიდერლანდები|ნიდერლანდებში]], გამომცემლობა jouwboek-მა გამოსცა.<ref>[https://www.bruna.nl/boeken/moeder-en-ilia-9789493437289 Moeder en Ilia]</ref> 2025 წელს მსოფლიო გიგანტმა ესპანურმა გამომცემლობამ [[Editorial Espansa]]-მ „დედა და ილია“ [[ესპანური ენა|ესპანურად]] გამოსცა.<ref>[https://www.campus.es/libro/rendirse-no-es-una-opcion_543088 INGA, LA MADRE DE ILIA]</ref> 2025 წელს გამოვიდა გიორგი კეკელიძის „კუპატას თავგადასავალი“. წიგნი ცნობილი მიუსაფარი ძაღლის, [[კუპატა (ძაღლი)|კუპატას]] ისტორიაზეა აგებული და ავტორმა საკუთარ შვლის, კეკეს მიუძღვნა.<ref>[https://biblusi.ge/products/25954/კუპატას-თავგადასავალი კუპატას თავგადასავალი]</ref> [[2026]] წლის 17 მარტს კი სოხუმის მო­ზარდ მა­ყუ­რე­ბელ­თა თე­ატ­რში ამ ნაწარმოების საფუძველზე შექმნილი ახა­ლი სპექ­ტაკ­ლის პრე­მი­ე­რა შედ­გა.<ref>[https://www.ambebi.ge/article/340847-kupata-teatris-scenaze-gacocxlda-qvelastvis-saqv/ კუპატა თეატრის სცენაზე გაცოცხლდა - ყველასთვის საყვარელი ბათუმელი ძაღლის ისტორია გრძელდება]</ref> ===ბიბლიოგრაფია=== *დაიბადა ხარი, ჰოდა...: [კრებული] / გიორგი კეკელიძე; [რედ. მაია თავაძე]. - ოზურგეთი, [[1998]]. - 40 გვ.; 13 სმ. *ღამე და მთვარე: [ლექსები, პროზაული ესკიზები, აფორიზმები] / გიორგი კეკელიძე; [რედ. მარინა თოფურია; მხატვ. დათო ტრაპაიძე]. - ოზურგეთი, [[1999]]. - 40გვ.; 19სმ. *ძებნა სამოთხის კარისა / [რედ.: მიხეილ ქურდიანი]. - თბ.: სახ. პედ. უნ-ტის გამ-ბა, [[2004]]. - 54გვ.; 14სმ.. - ISBN 99928-0-784-9: *ოდები / კრებულის კონცეფცია და ლექსები გიორგი კეკელიძე; რედ. და წინასიტყვა გაგა ლომიძე; მარგინალიები: რევაზ სირაძე და სხვ.; ფოტომასალა დავით მესხი. - თბ.: [სიესტა: ქეთევან კიღურაძე], [[2008]]. - 160გვ.: ფოტ.; 20სმ.. - ISBN 978-9941-9052-3-0 *ყორანი: [პოემა] / გიორგი კეკელიძე; [4 თავის განმარტება გაგა ლომიძე; ფოტო გურამ წიბახაშვილი; ბეჭედი-ყორანი ოლეგ ტიმჩენკო; ნახატები თამარა კალხიტაშვილი]. - თბ.: [სიესტა], [[2011]]. - 35გვ.: ნახ.; 10სმ.. - (წიგნი თეფშზე; 1). - წიგნი მოთავსებულია პლასტიკატის თეფშზე და დევს მუყაოს ყუთში. - წიგნში აგრეთვე: გაგა ლომიძის ესსე ნიკოლოზ ბარათაშვილის შეუსრულებელი მისია, ანუ კოლონიური ქართული ლიტერატურა. - ISBN 978-9941-414-56-5 *მინიატურები / გიორგი კეკელიძე, მაი ლაშაური; რედ. ქეთევან კიღურაძე. - თბ.: სიესტა: ქეთევან კიღურაძე, [[2012]]. - 33 გვ.: ილ.; 15 სმ.. - ISBN 978-9941-443-08-4 *პოეზია 2008-2013 / გიორგი კეკელიძე; რედ. გაგა ლომიძე. - თბ.: სიესტა, [[2014]] * [[გურული დღიურები]]. პროზა, ესეისტიკა; რედ. მალხაზ ხარბედია - თბ. სიესტა [[2014]] * ცხრათავიანი ფეხბურთის ზღაპარი. ესეისტიკა. რედ. ზვიად კვარაცხელია - თბ. არტანუჯი [[2015]] * სიკვდილი პიცერიაში. სხვა დეტექტივი. - თბ. პალიტრა L [[2015]] * მურმანის სევდა. სხვა დეტექტივი. - თბ. პალიტრა L [[2015]] * ანასტასიას ზარი. სხვა დეტექტივი. - თბ. პალიტრა L [[2015]] * საყურე. სხვა დეტექტივი. - თბ. პალიტრა L [[2015]] * გოგლი–მოგლი. სხვა დეტექტივი. – თბ. პალიტრა L [[2015]] * ორი თავგადასავალი – ელექტრონული წიგნის სახლი „საბა“ (saba.com.ge) [[2015]] * ორი თავგადასავალი. რომანი. რედ. მალხაზ ხარბედია - ბეჭდური გამოცემა. ბათ. წიგნები ბათუმში [[2015]] * თომთეს ზღაპარი - ჯეოსელი [[2015]] * თომას ზღაპრები - საქართველოს უნივერსიტეტის გამომცელობა 2016 * გურული დღიურები., წიგნი მეორე - სიესტა 2016 * გურული დღიურები თურქულ ენაზე. ანკარა. გამომცემლობა: Tulpars Yayınları მთარგმნელები ქეთი გორდელაძე და ესრა თოფჩუ 2017 * გურული დღიურები აზერბაიჯანულ ენაზე. ბაქო. გამომცელობა: adk publishing house. მთარგმნელი: იმირ მამედლი 2017 * გურული დღიურები უკრაინულ ენაზე. ლვივი. გამომცემლობა: „Видавництво Анетти Антоненко“. მთარგმნელი რაულ ჩილაჩავა * წერილები ღმერთს და მამაჩემს - გამომცემლობა: წიგნები ბათუმში 2017 *გურული დღიურები – წიგნი მესამე – გამომცემლობა სიესტა 2017 *LILOSANGELES - რომანი – ბაკურ სულაკაურის გამომცემლობა 2018 *თომას ზღაპრები გერმანულ ენაზე. მთარგმნელი ნანა კვარაცხელია – კარსლრუე. გერმანია. Lauinger Verlag 2018<ref>[https://buch-findr.de/autoren/kekelidze-giorgi/ თომას ზღაპრები გერმანულ ენაზე]</ref> *გურული დღიურები იტალურ ენაზე. მთარგმნელი ნათია სულავა – რეჯიო კალაბრია. იტალია. *თომას ზღაპრები ჩინურ ენაზე. მთარგმნელი ანა გოგუაძე – პეკინი. ჩინეთი. 2018<ref>{{Cite web |url=http://cbw.ge/georgia/giorgi-kekelidzes-thomas-tales-published-in-chinese/ |title=Giorgi Kekelidze’s Thomas Tales Published in Chinese |accessdate=2018-12-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181222131307/http://cbw.ge/georgia/giorgi-kekelidzes-thomas-tales-published-in-chinese/ |archivedate=2018-12-22 }}</ref> *გურული დღიურები (სამივე ნაწილი). პალიტრა L - თბილისი. 2019 *თომას ზღაპრები იტალურ ენაზე - გამომცემლობა alettieditore რომი. იტალია. 2019<ref>[http://www.alettieditore.it/petito/kekelidze.html Le storie di Thoma]</ref> *თომას ზღაპრები ფრანგულ ენაზე - გამომცემლობა meduza პარიზი. საფრანგეთი 2019<ref>[https://editions-meduza.fr/921308-les-contes-de-thomas.html Les contes de Thomas]</ref> * ახალი სიმღერები, ლექსების კრებული, თბ., 2023<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=vHhDSqafAoA ახალი სიმღერები]</ref> * თომას ზღაპრები, წიგნი II, „საქართველოს უნივერსიტეტის გამომცემლობა“, თბ. 2023 * ხვიჩა, ვარსკვლავი სახელად ვარსკვლავი, „არტანუჯი“, თბ., 2023 * წერილები ჩემი ბავშობიდან, პალიტრა L, თბ., 2024 * თომას ზღაპრები, პალიტრა L, თბ., 2025 * სიკვდილის გაუქმება, პალიტრა L, თბ., 2025 * Giorgi Kekelidze, Moeder Ilia, Jouwboek, Nederlands, 2025 * Inga, la madre de Ilia, Editorial Espansa, Grupo Planeta, Spain, 2025 * კუპატას თავგადასავალი, პალიტრა L, თბ., 2025 * Giorgi Kekelidze, The Cancelled Death, Urania Publishing House, India, ISBN ‎9356588821 * ძველი სიმღერები, თბ., 2026 ISBN 9789941319396 ==ჯილდოები == * [[2009]] — ლიტერატურული პრემია „[[საბა (ლიტერატურული პრემია)|საბა]]“ — წლის საუკეთესო დებიუტი კრებულისთვის „ოდები" <ref>[http://siestabooks.blogspot.com/2009/07/blog-post.html "საბას" გამარჯვებულები; გამომცემლობა "სიესტა"]</ref> * [[2010]] — [[საქართველოს სპორტისა და ახალგაზრდობის საქმეთა სამინისტრო|სპორტისა და ახალგაზრდობის საქმეთა სამინისტროს]] ჯილდო წლის წარმატებული ახალგაზრდა ლიტერატურის სფეროში <ref>[http://msy.gov.ge/index.php?sec_id=228&lang_id=GEO&info_id=3469 სპორტისა და ახალგაზრდობის საქმეთა სამინისტრომ 2010 წლის საუკეთესოები გამოავლინა ]</ref> * [[2012]] — წლის ადამიანი ჟურნალ „[[ცხელი შოკოლადი]]ს“ ვერსიით <ref>[http://www.nplg.gov.ge/geo/news/wlis_adamiani__giorgi_kekeliZe წლის ადამიანი - გიორგი კეკელიძე]</ref> * [[2013]] — თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის 50 ყველაზე წარმატებული კურსდამთავრებული <ref>[http://www.nplg.gov.ge/geo/news/giorgi_kekeliZe_yvelaze_warmatebul_kursdamTavrebulTa_Soris_dasaxelda გიორგი კეკელიძე ყველაზე წარმატებულ კურსდამთავრებულთა შორის დასახელდა]</ref> * [[2013]] — მუშვიგის სახელობის საერთაშორისო ლიტერატურული პრემია<ref>[http://avanqard.net/index.php?action=static_detail&static_id=55231 Giorgiy Kekelidze, Yeni gürcü poeziyasına verdiyi töhfələrə görə] {{az icon}}</ref> * [[2014]] — გიორგი კეკელიძის „[[გურული დღიურები]]“ - წლის ეროვნული ბესტსელერი <ref>[http://artinfo.ge/2014/12/გურული-დღიურები-წლის-ბეს/ „გურული დღიურები“ წლის ბესტსელერია]</ref> * [[2015]] — წინანდლის პრემიის ლაურეატი ლექსების კრებულით „პოეზია 2008-2013“ <ref>[http://www.netgazeti.ge/GE/105/culture/40189/ წინანდლის პრემია]</ref> * [[2015]] — წლის ავტორი ქართულ ლიტერატურაში - ჟურნალ EGO-ს გამოკითხვა <ref>[http://www.nplg.gov.ge/geo/news/Jurnal_EGO_-s_gamokiTxviT_giorgi_kekeliZe_wlis_avtori_gaxda წლის ავტორი 2015]</ref> * [[2015]] — გურამ რჩეულიშვილის პრემია „გურული დღიურებისთვის“<ref>[http://artinfo.ge/2015/05/%E1%83%92%E1%83%98%E1%83%9D%E1%83%A0%E1%83%92%E1%83%98-%E1%83%99%E1%83%94%E1%83%99%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%98%E1%83%AB%E1%83%94-%E1%83%93%E1%83%90%E1%83%90%E1%83%AF%E1%83%98%E1%83%9A%E1%83%93%E1%83%9D/ გურამ რჩეულიშვილის პრემია]</ref> * [[2015]] — სახე(ლ)ები 2015 – გურული დღიურებისთვის (ბესტსელერი) და ციფრული ფოტომატიანესთვის (წლის პროექტი) * [[2015]] — საზოგადოებრივი მაუწყებლის ჯილდო - წლის საგანმანათლებლო პროექტი - ეკვილიბრიუმი - სოფლის განახლებული ბიბლიოთეკები<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=SsQTOaMoAi8 საზოგადოებრივი მაუწყებლის ჯილდო]</ref> * [[2016]] — საზოგადოებრივი მაუწყებლის ჯილდო - წლის საგანმანათლებლო პროექტი - რუსთაველი -ელეტქრონული ბიბლიოთეკა <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=6OAA9sYkaN0 საზოგადოებრივი მაუწყებლის ჯილდო]</ref> * [[2018]] — უკრაინული მედიის მიხედვით, გიორგი კეკელიძის გურული დღიურები შესულია ტოპ–5 წიგნში, რომელიც საკუთარი ქვეყნის შესახებ მოგვითხრობს <ref> [https://telegraf.com.ua/kultura/knigi/4724971-top-5-uvlekatelnyih-knig-ob-ekzoticheskih-puteshestviyah.html Топ-5 увлекательных книг об экзотических путешествиях]</ref> * [[2018]] — ჟურნალი Entrepreneur Georgia - წლის ინტრაპრენერი<ref>[http://www.nplg.gov.ge/geo/news/giorgi_kekeliZe_2018_wlis_saukeTeso_antreprenerad_dasaxelda გიორგი კეკელიძე 2018 წლის საუკეთესო ინტრაპრენერად დასახელდა]</ref> *2019 — კინოცენტრის კონკურსის გამარჯვებული სრულემტრაჟიანი ფილმის პროექტისთვის სცენარით „თხილი“ ლევან კოღუაშვილთან ერთად<ref>{{Cite web |url=http://beta.gnfc.ge/konkursebi/%E1%83%99%E1%83%9D%E1%83%9C%E1%83%99%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%A1%E1%83%9820192020/ |title=სრულმეტრაჟიანი მხატვრული ფილმის 2019-2020 წელს წარმოების დაფინანსების კონკურსის საბოლოო შედეგები |accessdate=2019-02-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200926030408/http://beta.gnfc.ge/konkursebi/%E1%83%99%E1%83%9D%E1%83%9C%E1%83%99%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%A1%E1%83%9820192020/ |archivedate=2020-09-26 }}</ref> *2019 — ჰუბერტ ბალსის ფონდის (ჰოლანდია) კონკურსის გამარჯვებული სცენარისთვის „თხილი“ (გურია)<ref>[https://1tv.ge/news/levan-koghuashvilis-filmis-proeqtma-guria-tkhili-scenaris-ganvitarebistvis-hubert-balsis-fondis-dafinanseba-miigho/ ლევან კოღუაშვილის ფილმის პროექტმა „გურია“ (თხილი) ჰუბერტ ბალსის ფონდის დაფინანსება მიიღო]</ref> * [[2023]] — „პალიტრა მედია ჰოლდინგის“ ჯილდო „პალიტრის მეგობარი“<ref>[https://kvirispalitra.ge/article/102485-mcire-cinasitqvismagvari-goderzi-choxelma-dacera-da-potostvis-damibares-ras-cers-giorgi-kekelize-palitra-mediis-jildoze/ "მცირე წინასიტყვისმაგვარი გოდერძი ჩოხელმა დაწერა და ფოტოსთვის დამიბარეს" - რას წერს გიორგი კეკელიძე "პალიტრა მედიის" ჯილდოზე?]</ref> * [[2023]] — გეხტმანის ჯილდო საბიბლიოთეკო საქმიანობაში შეტანილი წვლილისთვის.<ref>[https://www.interpressnews.ge/ka/article/757185-erovnul-bibliotekashi-giorgi-gextmanis-saxelobis-kabineti-gaixsna ეროვნულ ბიბლიოთეკაში გიორგი გეხტმანის სახელობის კაბინეტი გაიხსნა]</ref> ==პირადი ცხოვრება== [[2024]] წლის 10 აპრილს საკუთარ დაბადების დღეზე დაოჯახდა. მისი მეუღლეა მარიამ სოსელია.<ref>{{Cite web |url=https://dev-www.fortuna.ge/giorgi-kekelidze-daojakhda-dghes-40-wlis-gavkhdi-da-davqorwindi-mariam-soseliaze/ |title=გიორგი კეკელიძე დაოჯახდა: „დღეს 40 წლის გავხდი და დავქორწინდი მარიამ სოსელიაზე“ |accessdate=2024-05-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250314005008/https://dev-www.fortuna.ge/giorgi-kekelidze-daojakhda-dghes-40-wlis-gavkhdi-da-davqorwindi-mariam-soseliaze/ |archivedate=2025-03-14 }}</ref> მათ ჰყავთ ერთი შვილი კეკე კეკელიძე (დ. [[2025]]).<ref>[https://fortuna.ge/giorgi-kekelidzes-da-mariam-soselias-qalishvili-sheedzinat-ra-daarqves-akhalshobils/ გიორგი კეკელიძეს და მარიამ სოსელიას ქალიშვილი შეეძინათ — რა დაარქვეს ახალშობილს]</ref> == რესურსები ინტერნეტში == {{ვიკიციტატა|გიორგი კეკელიძე}} * {{ოფიციალური|http://kekelidze.ge/}} *{{youtube|user =gkekeklidze|გიორგი კეკელიძის არხი}} * [https://www.youtube.com/watch?v=1UOeCFVI4XI&t=301s გიორგი კეკელიძის პორტრეტი პოლონურ და ჩეხურ სატელევიზიო პროექტში] * {{Nplg ბიოგრაფია|00000743}} * [https://www.youtube.com/watch?v=XYCHCCLFwqc&feature=youtu.be გიორგი კეკელიძე სტუმრად გადაცემაში „რა დროს ძილია?!“] * [http://www.ambebi.ge/sazogadoeba/96500-rodis-shetsyvets-giorgi-kekelidze-beduinobas-ambebi-qambebisthvisq.html ინტერვიუ Ambebi.ge] * [http://newpress.ge/index.php?page=4&staties_id=716&rub_param= ინტერვიუ Newpress.ge-ზე] * [http://www.tavisupleba.org/content/article/1915987.html ინტერვიუ — „რადიო თავისუფლება“] * [https://www.youtube.com/watch?v=E3YyQAwlE4A&ab_channel=რადიოთავისუფლება დეპრესია - სტუმარი, რომელიც მალე არ მიდის - ინტერვიუ გიორგი კეკელიძესთან] * [https://www.youtube.com/watch?v=WhgGSt-Gg-Q&feature=youtu.be გიორგი კეკელიძე სტუმრად ღამის შოუში] * [https://www.youtube.com/watch?v=Iw_wtQQTFpE&feature=youtu.be&ab_channel=TVFormula გიორგი კეკელიძე გადაცემა სთორიში] * [https://www.youtube.com/watch?v=2Xr5DnNPa90&ab_channel=TEDxTalks Return as a Different Person — George Kekelidze] * [https://www.youtube.com/watch?v=LOvPQpd2IOw&ab_channel=Artareatv ID - გიორგი კეკელიძე] * [https://www.youtube.com/watch?v=VjShpPwa7Do&ab_channel=giorgikekelidze გიორგი კეკელიძე - ნამდვილი ამბავი] * [https://sainteresoadamianebi.1tv.ge/?id=229 „ალბერ კამიუს უბედურება მჭირს მეც“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230221034310/https://sainteresoadamianebi.1tv.ge/?id=229 |date=2023-02-21 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=zV48-gloN7s&feature=youtu.be გიორგი კეკელიძე გადაცემაში „ნოესთან“] * [https://www.youtube.com/watch?v=VoQfvIrw0NY გიორგი კეკელიძე სტუმრად ნიკა არაბიძის შოუში] * [https://www.youtube.com/watch?v=6zIXYTVPphk გიორგი კეკელიძის რუბრიკა „იმედის წიგნები“] * [https://www.youtube.com/watch?v=3Fl8v_7rTfw გიორგი კეკელიძე - ახალი სიმღერები] * [https://www.youtube.com/watch?feature=shared&v=TnZV9RyXon8 წიგნიერების გამავრცელებელი საზოგადოება] * [https://www.youtube.com/watch?feature=shared&v=sRWWaSGmutA გიორგი კეკელიძე - ინტერვიუ] * [https://www.youtube.com/watch?v=HX1Oz7OFgV0 ინტერვიუ - გიორგი კეკელიძე / Giorgi Kekelidze] * [https://www.youtube.com/watch?v=THkCh91Whus გიორგი კეკელიძის პროფესიული გზა] * [https://kvirispalitra.ge/article/141772-cigni-nishnavs-taroze-chasaprebul-ambavs-romelic-emociebs-gimiznebs-da-shen-sakutari-nebit-midixar-chasaprebultan-gansxvavebuli-interviu-giorgi-kekelizestan/ „წიგნი ნიშნავს თაროზე ჩასაფრებულ ამბავს, რომელიც ემოციებს გიმიზნებს და შენ საკუთარი ნებით მიდიხარ ჩასაფრებულთან“ - განსხვავებული ინტერვიუ გიორგი კეკელიძესთან] * [https://www.youtube.com/watch?v=kzvs2Z9svQY გაუსაძლისი გაძლების გზა] * [https://www.youtube.com/watch?v=8rmhU7dscis ბიბლუსი Talks - პირველი გადაცემა] * [https://indigo.com.ge/articles/sibrdzne-simgerisa სიბრძნე სიმღერისა] * [https://www.youtube.com/watch?v=3M_UqGIt5d8 ბიბლუსი] == სქოლიო == {{სქოლიოს სია|2}} {{ეროვნული ბიბლიოთეკის დირექტორები}} {{authority control}} {{DEFAULTSORT:კეკელიძე, გიორგი}} [[კატეგორია:ქართველი პოეტები]] [[კატეგორია:ქართველი მწერლები]] [[კატეგორია:დაბადებული 1984]] [[კატეგორია:ოზურგეთში დაბადებულები]] [[კატეგორია:საბას პრემიის ლაურეატები]] [[კატეგორია:საქართველოს ეროვნული ბიბლიოთეკის დირექტორები]] [[კატეგორია:კეკელიძეები|გ]] [[კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით]] [[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]] 2bdo09ybuzzgeszg3ly8eyzmppsgazd 5406309 5406307 2026-06-03T13:54:44Z Jaba1977 3604 /* „ბიბლუსის“ შემოქმედებითი დირექტორი */ 5406309 wikitext text/x-wiki {{მმ*|კეკელიძე}} {{ინფოდაფა მწერალი}} '''გიორგი კეკელიძე''' (დ. [[10 აპრილი]], [[1984]], [[ოზურგეთი]]) — [[ქართველები|ქართველი]] პოეტი, პროზაიკოსი, კინოსცენარისტი, საბავშვო ავტორი, ესეისტი, ლექტორი, ტელეწამყვანი, [[საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა|საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკის]] გენერალური დირექტორი ([[2012]] წლიდან [[2024]] წლის 11 იანვრამდე<ref name=":1">[https://www.radiotavisupleba.ge/a/32770499.html ეროვნული ბიბლიოთეკის დირექტორის პოსტზე გიორგი კეკელიძეს კონსტანტინე გამსახურდია შეცვლის]</ref>). [[წიგნის მუზეუმი (თბილისი)|წიგნის მუზეუმის]] დამაარსებელი, [[პრესის მუზეუმი]]ს დამფუძნებელი. საქართველოში სკვერის ბიბლიოთეკების იდეის ავტორი და განმახორციელებელი.<ref>[https://www.nplg.gov.ge/index.php?m=133&artist_id=36 საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკის გვერდი]</ref> საზღვარგარეთ ქართული ბიბლიოთეკების შექმნის ინიციატორი. „ბიბლუსის“ შემოქმედებითი დირექტორი.<ref name="interpressnews" /> „წიგნიერების გამავრცელებელი საზოგადოების“ დამფუძნებელი და თავმჯდომარე [[2024]] წლის იანვრიდან.<ref>[https://knews.ge/?p=95228 „წიგნიერების გამავრცელებელი საზოგადოების“ საქმიანობა კახეთში]</ref> კეკელიძე არის [[საბა (ლიტერატურული პრემია)|პრემია „საბას“]] პრემიის ლაურეატი, წინანდლის პრემიის ლაურეატი, ელექტრონულ ბიბლიოთეკა [[lib.ge]]-ს დამფუძნებელი და მთავარი რედაქტორი ([[2006]]-[[2012|2012 წლებში]]). საგანმანათლებლო მოძრაობა #ეკვილიბრიუმის დამფუძნებელი. წიგნის ჩუქების დღის ინიციატორი საქართველოში ([[23 აპრილი]]). == ბიოგრაფია == ===ადრეული წლები=== [[ფაილი:Giorgi Kekelidze, Kvareli.jpg|მარცხნივ|300px|thumb|გიორგი კეკელიძე ყვარელში]] დაიბადა ქალაქ [[ოზურგეთი|ოზურგეთში]] [[1984]] წელს. სწავლობდა ოზურგეთის [[ეგნატე ნინოშვილი]]ს სახელობის N1 საშუალო სკოლაში. ბავშვობაში დიდ დროს ატარებდა წინაპრების სოფლებში, [[სურები|სურებსა]] და [[ნატანები|ნატანებში]] [[2001]]–[[2009]] წლებში სწავლობდა [[თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი]]ს ფილოლოგიის ფაკულტეტზე. მიღებული აქვს ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა მაგისტრის ხარისხი. 2006 წელს უნივერსიტეტში მეგობრებთან ერთად დაიწყო გამოშვება ჯერ გაზეთის, შემდეგ კი უკვე ჟურნალის სახელწოდებით „ლილ“. მისი მიზანი იყო სტუდენტებისთვის ყოფილიყო დამოუკიდებელი ლიტერატურული ჟურნალი, რომელიც არ იქნებოდა მიბმული უნივერსიტეტის და სტუდკავშირის დაფინანსებაზე. მისი არქივი ახლა ეროვნულ ბიბლიოთეკაში ინახება. ამის შემდეგ ჟურნალის გამოშვება გადაიზარდა პორტალში [[lib.ge]]. ლიბ.ჯი იყო პირველი ქართული ინტერნეტ-ბიბლიოთეკა, რომელიც მოიცავს ათიათასზე მეტ ორიგინალურ და ნათარგმნ ტექსტს. 2006—2008 წლებში მუშაობდა [[რუსთავი]]ს №2 სასჯელაღსრულებით დაწესებულებაში ქართული ენისა და ლიტერატურის პედაგოგად.<ref>[http://alion.ge/2023/03/მორიგი-ბრალდება-გაისმა-ჩ/ მორიგი „ბრალდება“ გაისმა ჩემი ბიოგრაფიიდან]</ref> [[2009]]-[[2010]] წლებში იყო „რადიო ქალაქის“ ლიტერატურული გადაცემის — „ლიტერატურული ქალაქი“ — ერთ-ერთი წამყვანი დათო ქართველიშვილთან და ნესტან-ნენე კვინიკაძესთან ერთად. მიჰყავდა რუბრიკა „პრო და კონტრა“, რომელიც ითვალისწინებს ცნობილი კირიტიკოსების, თეორიტიკოსების რამდნეიმე განსხვავებული აზრის მოსმენას ერთ ლიტერატურულ მოვლენაზე. [[2010]] წლიდან მისი ინიციატივით ლიტერატურულმა პორტალმა [[lib.ge]]-მ „როკ-კლუბთან“ ერთად დააარსა ყოველკვირეული არტ-საღამოები [[2011]] წელს აფუძნებს lib.ge-სა და fortline georgia-ს ერთობლივ დისკუსიების ციკლს და არის ამ დისკუსიების მოდერატორი. 2010 წლიდან კითხულობს ლექციებს [[თავისუფალი უნივერსიტეტი|თავისუფალ უნივერსიტეტში]] ლექციებს კლასიკურ ლიტერატურაში, ასევე ხელოვნებისა და ლიტერატურის ისტორიას [[საქართველოს აგრარული უნივერსიტეტი|აგრარულ უნივერსიტეტში]]. [[2011]] წელს რადიო „მწვანე ტალღა“ და ელექტრონული ბიბლიოთეკა lib.ge-ს რადიო-პროექტის „ლიტერატურა და სხვა“ წამყვანი. 2010–2012 წლებში იყო ჟურნალ „[[ტაბულა (ჟურნალი)|ტაბულას]]“ ლიტერატურული მიმომხილველი და მესვეტე, სატელევიზიო გადაცემა „წითელი ზონის“ პროდიუსერი, ჟურნალების - „ფოკუსი“ და „თბილისი-აუტ-ის“ ლიტერატურული მიმომხილველი. 2012 წლიდან უძღვებოდა ტელე-გადაცემა „ინტერპრეტაციას“, სადაც მოწვეულ სტუმრებთან ერთად საუბრობენ ლიტერატურაზე, რომელსაც სკოლაში და უნივერსიტეტებში ასწავლიან, ტექსტების ახლებურ ინტერპეტაციაზე. [[2012]] წელს დააფუძნა საქველმოქმედო ფონდი „ლიბ-ეკვილიბრიუმი“ და „ლიბ-კლუბი“, რომელიც ძირითადად სტუდენტებს აერთიანებს და სოციალური და საგანმანათლებლო ფუნქცია აქვს. [[2012]] წელს იგი გახდა გადაცემა „ლიტარეას“ ავტორი და წამყვანი<ref>[http://www.youtube.com/watch?v=4bU1oSBWBIQ ლიტარეა]</ref> ამ გადაცემისთვის მას მიენიჭა წლის ლიტერატურული პრემია „ოქროს ფრთა“. 2012 წელს გახსნა საერთაშორისო აუდიო-პორტალზე [[Lyrikline.org]] გაიხსნა ავტორის ორენოვანი გვერდი. ===ეროვნული ბიბლიოთეკის დირექტორი=== [[ფაილი:Giorgi Kekelidze 2023 (2).jpg|250px|მინი|მარცხნივ|გიორგი კეკელიძე და ზურა შევარდნაძე]] [[2012]] წელს კეკელიძე გახდა [[საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა|სა­ქარ­თვე­ლოს პარ­ლა­მენ­ტის ეროვ­ნუ­ლი ბიბ­ლი­ო­თე­კის]] გე­ნე­რა­ლუ­რი დი­რექ­ტო­რი.<ref>[https://tabula.ge/ge/news/545924-erovnuli-bibliotekis-generalur-direktorad-giorgi ეროვნული ბიბლიოთეკის გენერალურ დირექტორად გიორგი კეკელიძე დაინიშნა]</ref> იგი 27 წლის ასაკში, საქართველოს ეროვნული ბიბლიოთეკის ყველა დროის ყველაზე ახალგაზრდა ხელმძღვანელი გახდა. ბიბლიოთეკაში მუშაობის შეთავაზება [[lib.ge]]-ს წარმატებით ამუშავების გამო მიიღო. დაიწყო რეფორმები რამდენიმე მიმართულებით - დიგიტალიზაცია, მომსახურება, ტელე-გადაცემები, ბიბლიოთეკაში სხვადასხვა თემატური კუთხეების, მათ შორის უცხოური ბიბლიოთეკების, გახსნა. ქართული ბიბლიოთეკები და კუთხეები გაიხსნა სტამბოლის, კიევის, ვენის ბიბლიოთეკებში, შექმნა ელექტორნული განვითარების საბიბლიოთეკო სინდიკატი, რომელმაც გააერთიანა რეგიონული ბიბლიოთეკები [[2012]] წელს მის მიერ გატარებული ღონისძიებების შედეგად ეროვნულ ბიბლიოთეკას მიენიჭა წლის ტოლერანტობის ქომაგის სახელი<ref>{{Cite web |url=http://www.tolerantoba.ge/index.php?news_id=291 |title=ტოლერანტობის საერთაშორისო დღის აღნიშვნა |accessdate=2013-11-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304100005/http://www.tolerantoba.ge/index.php?news_id=291 |archivedate=2016-03-04 }}</ref> [[2013]] წელს გიორგი კეკელიძე [[ვაშინგტონი|ვაშინგტონში]] შეხვდა [[აშშ-ის კონგრესის ბიბლიოთეკა|კონგრესის ბიბლიოთეკის]] დირექტორს, ჯეიმზ ბილინგტონს. შეთანხმების შედეგად ქართული ციფრული არქივები მსოფლიო დიგიტლაციის არქივისთვის გაიხსნა, ხოლო ამერიკის არქივები საქართველოსთვის. ამავე ვიზიტისას ეროვნულ ბიბლიოთეკას გადმოეცა ზალდასტანიშვილების ბოსტონის არქივი და გრიგოლ დიასამიძის ნიუ-იორკული არქივი. კონგრესის ბიბლიოთეკაში გაიმართა გიორგი კეკელიძის პოეზიის საღამო [[2013]] წელს მისი ინიცატივით ეროვნულ ბიბლიოთეკაში გაიხსნა საქართველოში ყველაზე დიდი ელექტრონული დარბაზი - 40 პლანშეტური კომპიუტერი, თავისუფალი ინტერნეტ-ზონა (პუფებით, სავარძლებით, ელექტრონული მკითხველებით), გამომცემლობების კუთხე უახლესი წიგნებით, საპრეზენტაციო და კინო-კუთხე, ასევე ქართველოლოგიის ელექტრონული დარბაზი და განახლებული საბავშვო ოთახი.<ref>[http://www.youtube.com/watch?v=VDPkXCDcv0o&feature=youtu.be საქართველოს პარლამენტის ეროვნულმა ბიბლიოთეკამ ელექტრონული დარბაზი გახსნა]</ref> [[2013]] წელს დააარსა ლიტერატურული პრემია საბავშვო წიგნებისთვის<ref>[http://www.radiotavisupleba.ge/content/literaturuli-premia-sabavshvo-mcerlebistvis/25199407.html ლიტერატურული პრემია - საბავშვო მწერლებისთვის]</ref> [[2013]] წლიდან ყოველ პარასკევს, გადაცემა „სხვა შუა დღეში“ გადის კეკელიძის რუბრიკა ეროვნული ბიბლიოთეკის იშვიათ წიგნთა საცავიდან – ერთი ძველი ან იშვიათი ქართული წიგნის ისტორია.<ref>[http://www.nplg.gov.ge/geo/news/erovnuli_biblioTekis_iSviaTi_gamocemebi_gadacemaSi_sxva_SuadRe როვნული ბიბლიოთეკის იშვიათი გამოცემები გადაცემაში „სხვა შუადღე“]</ref> [[2013]] წლიდან არის ტელეკომპანია მაესტროს დილის გადაცემის წამყვანი და ვიდეო-ბლოგ კვირის აზრების მონაწილე<ref>[http://www.youtube.com/watch?v=S0Q7Q2zOLPg&feature=youtu.be კეკელიძე მაესტროს წამყვანი იქნება]</ref> [[2014]] წელს მისი ინიაციტივით ეროვნულ ბიბლიოთეკაში გაიხსნა საბავშვო ოთახი, ემგრაციის დარბაზი, ეროვნული ციფრული ფოტომატიანე, წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების დარბაზი, ამავე წელს ეროვნულ ბიბლიოთეკას გადაეცა შენობა [[ქუთაისი|ქუთაისში]], სადაც ეროვნული დეპოზიტარიუმის და უცხოელ სტიპენდიანტთა საცხოვრებლის შექმნა გადაწყდა<ref>[http://www.ambebi.ge/books/98469-kulturul-brendad-qceuli-erovnuli-bibliotheka-giorgi-kekelidze-bolo-2-tslis-mightsevebsa-da-proeqtebze.html კულტურულ ბრენდად ქცეული ეროვნული ბიბლიოთეკა]</ref> [[2014]] ჟურნალ ლიბერალში წერს პუბლიკაციებს ბიბლიოთეკაზე [[2014]] მისი ინიცატივით ბიბლიოთეკა და ჯეოსელი მთელი საქართველოს მასშტაბით იწყებენ ოჯახ-ოჯახ ფოტოების მოძიებას და გაციფრებას <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=VAtyKWk3yWU ფოტოების დიგიტალიზაციის პროექტი]</ref> 2015 წელს ეროვნული ბიბლიოთეკა შეურთდა მსოფლიოს განვითარებული ბიბლიოთეკების რიცხვს და დააყენა ამერიკული ინტეგრირებული საბიბლიოთეკო პროგრამა Sierra. [[2015]] წამყავნი გადაცემის „დილა წიგნებისა“ – რუსთავი 2-ზე[https://www.youtube.com/watch?v=L--BZyp5oQc] [[2015]] ერთად მერხთან – რადიო შოკოლადი [[2015]] ვერბალური ანკეტა (funtime.ge) [[ფაილი:Giorgi Kekelidze (ekvilibrium).jpg|250px|მინი|მარჯვნივ|#ეკვილიბრიუმი]] [[2015]] წელს გიორგი კეკელიძემ ეროვნულ ახალი კომპლექსი გახსნა: დედაენის დარბაზი, ვაზისა და ღვინის ბიბლიოთეკა, აფხაზური ბიბლიოთეკა, კარცერ-ლუქსი, ქართული ემიგრაციის დარბაზი-სამკითხველო, წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების სამკითხველო დარბაზი, რეპრესირებული წიგნის მუზეუმი, ვახტანგ მეექვსის სახელობის თანამშრომელთა სამუშაო ლაბორატორია, ჭაბუა ამირეჯიბის სახელობის კაბინეტი-ექსპოზიცია, ელექტრონულ ბიბლიოთეკა „ივერიელის“ სამუშაო ლაბორატორია, ეროვნული ბიბლიოთეკისა და „ჯეოსელის“ ერთობლივ პროექტ „ციფრულ ფოტომატიანეს“ ლაბორატორია, რესტავრაციისა და კონსერვაციის ლაბორატორია, ინტეგრირებულ საბიბლიოთეკო სისტემა SIERRA-ს კაბინეტი<ref>[http://www.nplg.gov.ge/geo/news/erovnul_biblioTekaSi_erovnuli_bibliografiisa_da_Tanamedrove_sabiblioTeko_teqnologiebis_centrebi_gaixsneba ეროვნულ ბიბლიოთეკაში ეროვნული ბიბლიოგრაფიისა და თანამედროვე საბიბლიოთეკო ტექნოლოგიების ცენტრები გაიხსნა]</ref> გიორგი კეკელიძის ინიციატივით ჩოხატაურში გაიხსნა სტიქიის დროს დაღუპული ივლიტა ჯიბუტის სახელობის თანამედროვე მედიათეკა. 2106 დაიწყო პირველი კორპუსის გამაგრებითი სამუშაოები და კავსასიაში ყველაზე დიდი წიგნის მუზეუმის მშენებლობა<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=NaNYO1muuLw წიგნის მუზეუმი]</ref> აჭარა-ვიდეოსთან ერთად იწყებს ლიტერატურული გადაცემების სერიალს.<ref>{{Cite web |url=http://net.adjara.com/Movie/main?id=1002317&serie=1 |title=net.adjara.com ლიტერატურული გადაცემები |accessdate=2017-02-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170216161733/http://net.adjara.com/Movie/main?id=1002317&serie=1 |archivedate=2017-02-16 }}</ref> 2016 წლიდან გიორგი კეკელიძე მოძრაობა ეკვილიბრიუმთან იწყებს სოფლის ბიბლიოთეკების განახლების და აღდგენის პროექტს. პროექტის ფარგლებში 600 მეტი ბიბლიოთეკა აღდგა ან განახლდა. 2017 წელს „ეკვილიბრიუმმა“ ქალაქებსა და სოფლებში სკვერის ბიბლიოთეკების შექმნა დაიწყო.<ref>[https://on.ge/story/5933-ეროვნულმა-ბიბლიოთეკამ-საქართველოს-ქალაქებში-წიგნების-ორიგინალური-ბუდეები-განათავსა ეროვნულმა ბიბლიოთეკამ საქართველოს ქალაქებში წიგნების ორიგინალური ბუდეები განათავსა]</ref> 2017 წელს მისი თაოსნობით გაიხსნა ეროვნული ბიბლიოთეკის განახლებული კორპუსი – ვახტანგ VI, განახლებულ კორპუსში განთავსებულია ნიკოლოზ ბარათაშვილის სამკითხველო-საკონფერენციო დარბაზი, ბარბარე ჯორჯაძის, ნოდარ დუმბაძის, ვახტანგ როდონაიას, გურამ შარაძის გიგლა ფირცხალავას, ალექსანდრე ქართველის, რაულ ჩილაჩავას, მაქსიმე ბერძნიშვილის და ჯანრი კაშიას საარქივო კაბინეტები.<ref>[https://sputnik-georgia.com/20171015/erovnulbiblioTekis-meeqvse-korpusi-vaxtang-meeqvsis-saxelobis-gaxda-237746429.html ეროვნული ბიბლიოთეკის მე-6 კორპუსს ვახტანგ მეექვსის სახელი ეწოდა]</ref> 2017 წლის 17 ნოემბერს, გიორგი კეკელიძის ინიციატივით, გაიხსნა [[წიგნის მუზეუმი (თბილისი)|წიგნის მუზეუმი]]. 2017-2018 წლებში, გიორგი კეკელიძე მოწვეულ სტუმრებთან ერთად ქმნის სამსეზონიან გადაცემთა სერიალს სასკოლო ლიტერატურაზე – „ინტერპრეტაცია“.<ref>{{Cite web |url=http://net.adjara.com/Movie/main?id=1002317&serie=1 |title=ინტერპრეტაცია, გიორგი კეკელიძე |accessdate=2017-02-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170216161733/http://net.adjara.com/Movie/main?id=1002317&serie=1 |archivedate=2017-02-16 }}</ref> [[ფაილი:Giorgi Kekelidze and Bibi (2).jpg|მინი|300პქ|გიორგი კეკელიძე]] [[2018]] წელს დამოუკიდებლობის გამოცხადების 100 წლისთავთან დაკავშირებით მისი ინიციატივით ეროვნულ ბიბლიოთეკაში გაიხსნა დამოუკიდებლობის დარბაზი – სივცრე იწყება მეცხრამეტე საუკუნით, გრძელდება დამოუკიდებლობის წლებით, შემდეგ უკვე ორი 9 აპრილით და თანამედროვე, მავთულხლართებიანი საქართველოთი.<ref>[https://1tv.ge/news/saqartvelos-parlamentis-erovnul-bibliotekashi-damoukideblobis-darbazi-gaikhsna-foto/ მავთულხლართებიანი საქართველო]</ref> 2018 წელს გიორგი კეკელიძე იყო საქართველოს პირველი წარმომადგენელი ლიტერატორთა მსოფლიო ფორუმზე ჩინეთში.<ref>[http://german.beijingreview.com.cn/Bilder/201806/t20180601_800131388.html Georgien: Ehrengast auf der Frankfurter Buchmesse 2018 მსოფლიო ფორუმი ჩინეთში]</ref> [[2018]] წელს მისი თაოსნობით ეროვნულ ბიბლიოთეკაში გაიხსნა ვაჟა–ფშაველას დარბაზი და განახლებული რეგისტრატურა.<ref>[https://on.ge/story/25385- m2-ის-მხარდაჭერით-ეროვნულ-ბიბლიოთეკაში-ვაჟა-ფშაველას-სამკითხველო-გაიხსნა]</ref> [[2018]] წელს ოდესაში გაიხსნა ქართული ბიბლიოთეკა, რომელიც ორმაცდამეათეა ეროვნული ბიბლიოთეკის მიერ საზღვარგარეთ გახსნილ ქართული წიგნის კუთხეებიდან.<ref>{{Cite web |url=https://mincult.kmu.gov.ua/control/publish/article?art_id=245392298 |title=ქართული ბიბლიოთეკა ოდესაში |accessdate=2018-07-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180723110347/http://mincult.kmu.gov.ua/control/publish/article?art_id=245392298 |archivedate=2018-07-23 }}</ref> 2018 წლის მდგომარეობით მოძრაობა ეკვილიბრიუმი არის ყველაზე ფართო საგანმათლებლო მოძროაბა. საბიბლიოთეკო მიმართულებით. განახლდა, აღგდა და გაიხსნა ცხრაასამდე სოფლის ბიბლიოთეკა, მათ შორის სკოლის ბიბლიოთეკები. 2018 წელს ხდება დილის გადაცემის წამყვანი რუბრიკებით – ლიტერატურა და არქივი.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=JvE0495kA-c&t=3s გასაუბრება ბესიკ ხარანაულთან]</ref> ამავე წელს ეროვნულ ბიბლიოთეკაში ლიბერთი დარბაზში გახსნა პენსიონერთა სკოლა<ref>[https://kekelidze.ge/2018/11/01/%E1%83%9E%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%A1%E1%83%98%E1%83%9D%E1%83%9C%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%90-%E1%83%A1%E1%83%99%E1%83%9D%E1%83%9A%E1%83%90-%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%9D%E1%83%95%E1%83%9C%E1%83%A3/ პენსიონერთა სკოლა ეროვნულ ბიბლიოთეკაში]</ref> და [[პოლონეთი]]ს სახელმწიფოს ხელშეწყობით ჰრინევსკის სახელობის ხელოვნების დარბაზი.<ref>[https://kekelidze.ge/2018/11/05/%E1%83%B0%E1%83%A0%E1%83%98%E1%83%9C%E1%83%94%E1%83%95%E1%83%A1%E1%83%99%E1%83%98%E1%83%A1-%E1%83%AE%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%9D%E1%83%95%E1%83%9C%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%98%E1%83%A1-%E1%83%93-3/ ჰრინევსკის ხელოვნების დარბაზი]</ref> [[2019]] წელს შედგა გიორგი კეკელიძის ვიზიტი [[ამერიკის შეერთებული შტატები|ამერიკის შეერთებულ შტატებში]]. ეროვნული ბიბლიოთეკის ინიციატივით ქვინსის ბიბლიოთეკაში, ნიუ-იორკში, გაიხსნა პირველი ქართული ბიბლიოთეკა, [[ვაშინგტონი|ვაშინგტონში]] გიორგი კეკელიძე კონგრესის ბიბლიოთეკის დირექტორს კარლა ჰაიდენს შეხვდა. შეთანხმების მიხედვით კონგრესის ბიბლიოთეკაში ქართული ფონდი რეგულარულად მომარაგდება ქართული წიგნებით. ამერიკის სხვადასხვა ქალაქიდან საქართველოს გადმოეცა სრულიად უნიკალური ემიგრანტული თუ საკოლექციო მასალა – [[ალექსანდრე მანველიშვილი]]ს (დენვერი), [[პეტრე ჭალიძე|პეტრე ჭალიძის]] (ალბანო) და [[პიტერ სკინერი]]ს (ნიუ-იორკი) არქივები.<ref>{{Cite web |url=http://georgiatoday.ge/news/14216/First-Official-Georgian-Library-Opens-in-New-York |title=First Official Georgian Book Corner Opens in New York |accessdate=2019-01-31 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190125123612/http://georgiatoday.ge/news/14216/First-Official-Georgian-Library-Opens-in-New-York |archivedate=2019-01-25 }}</ref> [[2019]] წელს გიორგი კეკელიძის მიერ დაარსებულმა მოძრაობა ეკვილიბრიუმმა ათასი სოფელი მოიცვა. მოძრაობა გულისხმობს სოფლის ბიბლიოთეკების აღდგენასა და განახლებას - ახალი წიგნები, კომპიუტერები, ინტერნეტი, ტრენინგი, სკვერი-ბიბლიოთეკები, სამკითხველოები წისქვილებში.<ref>[https://on.ge/story/35597-გურიის-წისქვილებში-ბიბლიოთეკები-მოეწყო გურიის წისქვილებში ბიბლიოთეკები მოეწყო]</ref> [[ფაილი:Giorgi Kekelidze 2021.jpg|250px|მინი|მარცხნივ|გიორგი კეკელიძე საკუთარ ლიტერტურულ რუბრიკაში, 2021 წელი]] 2019 წელს განახლდა მისი ინიციატივა — სკვერის ბიბლიოთეკების მოწყობა სხვადასხვა ქალაქში და სოფელში თემატური ფორმებით. სკვერი-ბიბლიოთეკები არის თბილისში („მზიური“, ეთნოგრაფიულ პარკი), [[ქუთაისი|ქუთაისში]] (ბოტანიკური ბაღი), [[სამტრედია]]ში (ველოსიპედი - ბიბლიოთეკა), ოკუპაციის გამყოფ ხაზთან რამდენიმე სოფელში, [[ბათუმი|ბათუმში]] (გემი-ბიბლიოთეკა), [[ზუგდიდი|ზუგდიდში]] (ოდა-ბიბლიოთეკა), [[ჭიათურა]]ში (ვაგონი-ბიბლიოთეკა), [[თელავი|თელავში]] (კასრი-ბიბლიოთეკა), [[ჩიბათი|ჩიბათში]], [[შუხუთი|შუხუთში]] (ლელო-ბიბლიოთეკა), [[ჩოხატაური|ჩოხატაურში]], [[ოზურგეთი]] და ა. შ.<ref>{{Cite web |url=https://www.marketer.ge/libraries-in-the-park/?fbclid=IwAR1fG1fw-ZJUO6bqBet5vKYALOp_rmuMtLIoGU0Kzx1ev3HgH5JI7UddcPw |title=თემატური ბიბლიოთეკები სკვერებსა და პარკებში |access-date=2019-04-19 |archive-date=2023-03-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230314155718/https://www.marketer.ge/libraries-in-the-park/?fbclid=IwAR1fG1fw-ZJUO6bqBet5vKYALOp_rmuMtLIoGU0Kzx1ev3HgH5JI7UddcPw }}</ref> [[2019]] წელს გიორგი კეკელიძემ 23 აპრილი, წიგნისა და საავტორო უფლებების დღე, საქართველოში წიგნის ჩუქების დღედ გამოაცხადა. ზოგადად წიგნის ჩუქების დღის ტრადიცია XX საუკუნის დასაწყისში კატალონიაში დამკვიდრდა. 2019 წელსვე გიორგი კეკელიძის ინიცატივას სოციალურ ქსელში ათაითასობით ადამიანი, სახელმწიფო უწყებები, მსხვილი თუ საშუალო ბიზნესები თუ სხვა ტიპის ორგანიზაციები გამოხმაურნენ - #აჩუქეწიგნი. საბოლოოდ ათიათასობით წიგნი გაიყიდა და ათასობით სოფლის ბიბლიოთეკა მომარაგდა წიგნებით.<ref>[https://on.ge/story/36802-%E1%83%AC%E1%83%98%E1%83%92%E1%83%9C%E1%83%98%E1%83%A1-%E1%83%A9%E1%83%A3%E1%83%A5%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%98%E1%83%A1-%E1%83%93%E1%83%A6%E1%83%94-%E1%83%9B%E1%83%90%E1%83%A1%E1%83%A8%E1%83%A2%E1%83%90%E1%83%91%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98-%E1%83%A6%E1%83%9D%E1%83%9C%E1%83%98%E1%83%A1%E1%83%AB%E1%83%98%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%98%E1%83%97-%E1%83%90%E1%83%A6%E1%83%98%E1%83%9C%E1%83%98%E1%83%A8%E1%83%9C%E1%83%90?fbclid=IwAR0AvtlpCZVwMv2T1cqy20yuUTlhq4OIiKKTFr9tWoBzDGE47yJIFWVudVM წიგნის ჩუქების დღე მასშტაბური ღონისძიებებით აღინიშნა]</ref> ამავე წლის ივლისში კი გიორგი კეკელიძის მიერ წამოწყებული კამპანიის, ეკვილიბრიუმის ფარგლებში მეათასე სოფელში ([[თხმორი]], [[ამბროლაურის მუნიციპალიტეტი]]) ერთი მოსწავლისათვის მოეწყო ბიბლიოთეკა.<ref>[https://on.ge/story/41265-რაჭული-სოფლის-ერთადერთ-მოსწავლეს-ეროვნულმა-ბიბლიოთეკამ-სახლში-ბიბლიოთეკა-მოუწყო On.ge-ის სტატიის შემდეგ სოფლის სკოლის ერთადერთ მოსწავლეს ეკვილიბრიუმმა სახლში ბიბლიოთეკა მოუწყო]</ref> 2019 წელს გიორგი კეკელიძის თაოსნობით ეროვნულ ბიბლიოთეკაში საქართველოს ბეჭდური და ელექტრონული გამოცემების რეგისტრაციის ცენტრი გაიხსნა, რომლის იატაკზე იშხნის მონასტრის იატაკის ულამაზესი ასლი განთავსდა, თანამედროვე ტექნიკით აღიჭურვა ოთახები, ასევე საერთაშორისო სტანდარტული ნომრების განყოფილება, ფონდებისა და კატალოგების ორგანიზებისა და დაცვის განყოფილება, დაკომპლექტების განყოფილება, კლასიფიკაციისა და კატალოგიზაციის განყოფილება.<ref>[https://on.ge/story/43951-წიგნის-ახალი-გზა-ეროვნული-ბიბლიოთეკის-განახლებულ-სივრცეში წიგნის ახალი გზა ეროვნული ბიბლიოთეკის განახლებულ სივრცეში]</ref> 2019 წელს საუნივესიტეტო საქმიანობის პარალელურად გიორგი კეკელიძე იწყებს აქტიურ პედაგოგიურ მოღვაწეობას თბილისის, ქუთაისის, ბათუმის, ოზურგეთის და ახალქალაქის სოფლების სკოლებში.<ref>[http://droa.ge/?p=55990 ახალქალაქის სოფლებში ბიბლიოთეკები და საკვირაო სკოლები გაიხსნება]</ref> 2019 წელს იწყებს ორ უმნიშვნელოვანეს პროექტს - თურქეთში, ტაო-კლარჯეთის სოფლების საკვირაო სკოლებში ქართული ბიბლიოთეკების მოწყობასა და საფრანგეთში, ლევილის ქართულ მამულში დიდი ბიბლიოთეკის შექმნას.<ref>[https://on.ge/story/46532-ეროვნული-ბიბლიოთეკის-წარმომადგენლებმა-ისტორიულ-ტაო-კლარჯეთში-ქართული-წიგნები-ჩაიტანეს ეროვნული ბიბლიოთეკის წარმომადგენლებმა ისტორიულ ტაო-კლარჯეთში ქართული წიგნები ჩაიტანეს]</ref> [[2020]] წელს გიორგი კეკელიძე აფორმებს პირველ ურთიერთანამშრომლობის მემორანდუმს არაბული სამყაროს ქვეყანასთან, კატართან დოჰას ეროვნული ბიბლიოთეკის დირექტორთან ერთად. ამავე წელს დოჰას უნივერისტეტში ქართული ბიბლიოთეკა იხსნება.<ref>{{Cite web |url=https://m.alarab.qa/story/1450801/%D8%AC%D9%88%D8%B1%D8%AC%D9%8A%D8%A7-%D8%AA%D9%87%D8%AF%D9%8A-%D9%85%D8%AC%D9%85%D9%88%D8%B9%D8%A9-%D9%83%D8%AA%D8%A8-%D9%84%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D8%A9-%D9%82%D8%B7%D8%B1 |title=جورجيا تهدي مجموعة كتب لجامعة قطر |accessdate=2020-02-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200113050622/https://m.alarab.qa/story/1450801/%D8%AC%D9%88%D8%B1%D8%AC%D9%8A%D8%A7-%D8%AA%D9%87%D8%AF%D9%8A-%D9%85%D8%AC%D9%85%D9%88%D8%B9%D8%A9-%D9%83%D8%AA%D8%A8-%D9%84%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D8%A9-%D9%82%D8%B7%D8%B1 |archivedate=2020-01-13 }}</ref> [[ფაილი:Giorgi Kekelidze 2023 (5).jpg|300px|მინი|გიორგი კეკელიძე — LIB-აკადემიის პირველი საჯარო გასვლა, ჭრებალო, რაჭა, 2023 წელი]] 2020 წელს ეროვნულ ბიბლიოთეკაში იხსნება კინობიბლიოთეკა და ფოლკლორის დარბაზი. ეს უკანასკნელი მნიშვნელოვანია იმითაც რომ კერძო ბიზნესის ხელშეწყობით სრულად აღდგა 1912 წლის მოხატულობა და დიზიანი.<ref>[https://on.ge/story/48803-დღეს-ეროვნულ-ბიბლიოთეკაში-ახალი-სამკითხველო-სივრცე-კინობიბლიოთეკა-გაიხსნება დღეს ეროვნულ ბიბლიოთეკაში ახალი სამკითხველო სივრცე — კინობიბლიოთეკა გაიხსნება]</ref><ref>[https://on.ge/story/49048-ეროვნულ-ბიბლიოთეკაში-ფოლკლორის-დარბაზი-გაიხსნა ეროვნულ ბიბლიოთეკაში ფოლკლორის დარბაზი გაიხსნა]</ref> ამავე წლის მაისში მემორანდუმი გააფორმა დაავადებათა კონტროლისა და საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ეროვნულ ცენტრთან. მემორანდუმის თანახმად, ეროვნული ბიბლიოთეკა და დაავადებათა კონტროლისა და საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ეროვნული ცენტრი რეგიონალურ ბიბლიოთეკებში გახსნიან კორონავირუსთან ([[COVID-19]]) დაკავშირებულ საინფორმაციო კუთხეებს.<ref>[https://www.interpressnews.ge/ka/article/600540-regionul-bibliotekebshi-koronavirustan-dakavshirebuli-sainpormacio-kutxeebi-moecqoba/ რეგიონულ ბიბლიოთეკებში კორონავირუსთან დაკავშირებული საინფორმაციო კუთხეები მოეწყობა]</ref> [[2020]] წლის 29 ივნისს გიორგი კეკელიძის ინიციატივით საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკის საგამოფენო დარბაზში რეზო გაბრიაძის სახელობის კინობიბლიოთეკისა და კინოდარბაზი გაიხსნა.<ref>[https://on.ge/story/84479-რეზო-გაბრიაძის-კინობიბლიოთეკა-და-კინოდარბაზი-ეროვნულ-ბიბლიოთეკაში რეზო გაბრიაძის კინობიბლიოთეკა და კინოდარბაზი ეროვნულ ბიბლიოთეკაში]</ref> [[2020]] წლის 5 აგვისტოს საქართველოს პარლამენტის თავმჯდომარემ [[არჩილ თალაკვაძე]]მ და გიორგი კეკელიძემ, ეროვნული ბიბლიოთეკის მეორე კორპუსში ქართული ემიგრაციის მუზეუმი გახსნეს.<ref>[https://www.interpressnews.ge/ka/article/612522-giorgi-kekelize-kartuli-emigraciis-muzeumis-gaxsnit-erovnul-bibliotekashi-morigi-istoriuli-tarigi-moinishna/ გიორგი კეკელიძე - ქართული ემიგრაციის მუზეუმის გახსნით, ეროვნულ ბიბლიოთეკაში მორიგი ისტორიული თარიღი მოინიშნა]</ref> [[2021]] წლის იანვარში გიორგი კეკელიძემ გამოაცხადა ახალი პროექტის, „მარტოკაცების ბიბლიოთეკის“ ამოქმედება. პროექტის ფარგლებში პირველი ბიბლიოთეკა გაუხსნა [[ლენტეხის მუნიციპალიტეტი]]ს სოფელ [[ბავარი|ბავარში]] ეულად მცხოვრებ კორნელი გაზდელიანს.<ref>[http://guriismoambe.com/archives/9522 „ყველა მარტოქალსა და მარტოკაცს პირად ბიბლიოთეკას მოვუწყობთ“ - გიორგი კეკელიძე]</ref> [[2021]] წელს გიორგი კეკელიძის „გურული დღიურების ფონდი“ სტიპენდიას უნიშნავს ასამდე მოსწავლეს, მათ შორის წესდება დათა პაპას<ref>[https://stipendia.ge/დათა-პაპას-სახელობის-სტი/ დათა პაპას სახელობის სტიპენდია დაწესდა]</ref> და გიორგი ანწუხელიძის სახელობის სტიპენდიები<ref>[https://gmnews.com.ge/geo/4100 ქართველი სამხედროების შვილებისთვის გიორგი ანწუხელიძის სახელობის სტიპენდია დაწესდება - გიორგი კეკელიძე]</ref> და ფუძნდება დათა პაპას სახელობის ბიბლიოთეკები, რომლებიც ოკუპაციის გამყოფ ხაზთან იხსნება.<ref>[https://kekelidze.ge/2021/06/24/დათა-პაპას-ბიბლიოთეკა-ში/ დათა პაპას ბიბლიოთეკა შინდისში]</ref> [[ფაილი:Giorgi Kekelidze in Martkofi.jpg|250px|მინი|მარცხნივ|გიორგი კეკელიძე მარტყოფში. 1700-ე ბიბლიოთეკას გადასცემს წიგნებს]] [[2022]] წლის 28 იანვარს [[საქართველოს პარლამენტი]]ს ეროვნული ბიბლიოთეკის მესამე კორპუსში ეროვნული ბიბლიოთეკის დირექტორმა გიორგი კეკელიძემ და საქართველოში უკრაინის ელჩმა იგორ დოლგოვმა უკრაინული ბიბლიოთეკა გახსნეს.<ref>[https://www.nplg.gov.ge/geo/news/ეროვნულ_ბიბლიოთეკაში_უკრაინული_ბიბლიოთეკა_გაიხსნა/4350 ეროვნულ ბიბლიოთეკაში უკრაინული ბიბლიოთეკა გაიხსნა]</ref> [[2021]] წლის ივლისდან [[2022]] წლის სექტემბრის ჩათვლით გიორგი კეკელიძე მძიმე კლინიკურ დეპრესიას და პოსტსტრესულ, ასევე ობსესიურ აშლილობას ებრძოდა. ამ პერიოდში კეკელიძე თითქმის პარალიზებული იყო საზოგადოებრივი საქმიანობისგან. გამოჯანმრთელების შემდეგ, გიორგი კეკელიძემ ღიად საუბარი დაიწყო მენტალურ სირთულეების შესახებ. სტერეოტიპების რღვევის და სხვა ადამიანების დახმარების მიზნით იგი სამეცნიერო ფსიქიატრიას უწევს პოპულარიზაციას საჯარო ლექციებით, წერილებით და დისკუსიებით.<ref>[https://ipress.ge/news/sazogadoeba/giorgi-kekelidze-lamis-saaftiaqo-narkomaniis-mskhverpli-gavkhdi გიორგი კეკელიძე: ლამის სააფთიაქო ნარკომანიის მსხვერპლი გავხდი]</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=9ItpIizy-Ik&feature=youtu.be დეპრესია, ობსესიები, სუიციდის მცდელობა]</ref> [[2022]] წლის 15 დეკემბერს საქართველოს პარლამენტის ეროვნულ ბიბლიოთეკაში, პირველად საქართველოში, გაიხსნა პრესის მუზეუმი. მუზეუმში თავმოყრილია [[ივანე კერესელიძე|ივანე კერესელიძის]], [[გიორგი ერისთავი|გიორგი ერისთავის]], [[ილია ჭავჭავაძე|ილია ჭავჭავაძის]], [[ნიკო ნიკოლაძე|ნიკო ნიკოლაძის]], [[სერგეი მესხი]]სა და სხვათა გამოცემები, ჟურნალები: [[ცისკარი (ჟურნალი)|„ცისკარი“]], [[საქართველოს მოამბე (თერგდალეულები)|„საქართველოს მოამბე“]]; გაზეთები: [[ივერია (გაზეთი)|„ივერია“]], [[დროება (XIX საუკუნე)|„დროება“]], [[ცნობის ფურცელი|„ცნობის ფურცელი“]], [[კვალი (გაზეთი)|„კვალი“]], [[გუთნის დედა|„გუთნის-დედა“]] და სხვა.<ref>[https://ghn.ge/news/291371-erovnul-bibliotekashi-presis-muzeumi-gaikhsna ეროვნულ ბიბლიოთეკაში პრესის მუზეუმი გაიხსნა]</ref> [[ფაილი:Giorgi Kekelidze 2023 (3).jpg|300px|მინი|გიორგი კეკელიძე და ძმები არველაძეები]] [[2023]] წლის თებერვალში [[იტალია|იტალიის]] ქალაქ [[ნეაპოლი|ნეაპოლში]] და [[მილანი|მილანში]] ქართული ბიბლიოთეკები გახსნა.<ref>[https://www.interpressnews.ge/ka/article/746421-neapolshi-kartuli-biblioteka-gaixsna ნეაპოლში ქართული ბიბლიოთეკა გაიხსნა]</ref><ref>[https://www.interpressnews.ge/ka/article/746353-milanshi-kartuli-biblioteka-gaixsna/ მილანში ქართული ბიბლიოთეკა გაიხსნა]</ref> გიორგი კეკელიძემ დააანონსა და დაიწყო მხატვრულ-ბიოგრაფული წიგნის წერა [[ხვიჩა კვარაცხელია]]ზე სათაურით „ხვიჩა, ვარსკვლავი სახელად ვარსკვლავი“,<ref>[https://kvirispalitra.ge/article/100910-xvicha-varskvlavi-saxelad-varskvlavi-cnobilia-cignis-saxeli-romelsac-giorgi-kekelize-kvaras-shesaxeb-dacers/ „ხვიჩა, ვარსკვლავი სახელად ვარსკვლავი“ - ცნობილია წიგნის სახელი, რომელსაც გიორგი კეკელიძე „კვარას“ შესახებ დაწერს]</ref> რომელიცგამოიცა ამავე წელს.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=apuqYXV9F9o ხვიჩა - ვარსკვლავი, სახელად ვარსკვლავი]</ref> [[2023]] წლის მარტში ეკვილიბრიუმის ფარგლებში [[მარტყოფი]]ს სკოლის ბიბლიოთეკას 350 წიგნი გადასცა. მარტყოფი 1700-ე დასახლებაა, რომელსაც პროექტის ფარგლებში წიგნები გადაეცა.<ref>[https://www.interpressnews.ge/ka/article/749500-ekvilibriumma-martqopis-skolas-350-axali-cigni-gadasca „ეკვილიბრიუმმა“ მარტყოფის სკოლას 350 ახალი წიგნი გადასცა]</ref> [[2023]] წლის აპრილში დააფუძნა „მთის ხმის“ სტიპენდია და მისი პირველი მფლობელი გახდა ქალაქიდან სოფელ [[შატილი (დუშეთის მუნიციპალიტეტი)|შატილში]] დაბრუნებული ახალგაზრდა ხელოვნების მასწავლებელი მარგარეტ დაიაური.<ref>[https://mtisambebi.ge/news/item/1605 მთის ხმა - პირველი სტიპენდიატი მარგარეტ დაიაურია]</ref> [[2023]] წლის 25 აპრილს საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკის დირექტორმა, გიორგი კეკელიძემ, დირექტორის მოადგილემ, მირიან ხოსიტაშვილმა და ბიბლიოთეკის წარმომადგენლებმა ფოთსა და ქუთაისში სკვერის ბიბლიოთეკები გახსნეს.<ref>[https://www.interpressnews.ge/ka/article/753376-erovnulma-bibliotekam-potsa-da-kutaisshi-skveris-bibliotekebi-gaxsna ეროვნულმა ბიბლიოთეკამ ფოთსა და ქუთაისში სკვერის ბიბლიოთეკები გახსნა]</ref> [[2023]] წლის 9 ივლისს გიორგი კეკელიძემ გამოაქვეყნა ინფორმაცია ეროვნული ბიბლიოთეკის ახალ წამოწყებებსა და ბიზნესთან ერთად დაგეგმილ პროექტებზე.<ref name=":0">[https://www.interpressnews.ge/ka/article/763221-giorgi-kekelize-erovnuli-bibliotekis-axal-camocqebebsa-da-biznestan-ertad-dagegmil-proektebze-inpormacias-avrcelebs გიორგი კეკელიძე ეროვნული ბიბლიოთეკის ახალ წამოწყებებსა და ბიზნესთან ერთად დაგეგმილ პროექტებზე ინფორმაციას ავრცელებს]</ref> აღნიშნული ინფორმაციის თანახმად თანამშრომლობის მემორანდუმი გაფორმდა Mastercard-თან, გავრცელებული ინფორმაციით, თანამშრომლობის მიზანია საქართველოში ფინანსური განათლების განვითარების ხელშეწყობა;<ref>[https://www.interpressnews.ge/ka/article/754576-sakartvelos-parlamentis-erovnul-bibliotekasa-da-masterkards-shoris-tanamshromlobis-memorandumi-gapormda საქართველოს პარლამენტის ეროვნულ ბიბლიოთეკასა და „მასტერქარდს“ შორის თანამშრომლობის მემორანდუმი გაფორმდა.]</ref> „გარდენია შევარდნაძესთან“ — გიორგი კეკელიძე და „გარდენია შევარდნაძის“ მფლობელი ზურაბ შევარდნაძე შეთანხმდნენ, რომ უახლოეს მომავალში ეროვნული ბიბლიოთეკის ქუთაისში მდებარე ნიკო ნიკოლაძის სახელობის კორპუსის ეზოში „ცისფერყანწელების“ ბაღი მოეწყობა;<ref>[https://www.interpressnews.ge/ka/article/754820-erovnul-bibliotekasa-da-gardenia-shevardnazes-shoris-memorandumi-gapormda ეროვნულ ბიბლიოთეკასა და „გარდენია შევარდნაძეს“ შორის მემორანდუმი გაფორმდა]</ref> სამშენებლო კომპანია „ანაგთან“ — დოკუმენტის თანახმად, უახლოეს მომავალში დაიწყება ეროვნული ბიბლიოთეკის პირველ კორპუსში მდებარე ივანე მაჩაბლის სახელობის სამკითხველო დარბაზის სრული რეაბილიტაცია-რესტავრაცია;<ref>[https://www.interpressnews.ge/ka/article/755187-erovnuli-bibliotekis-istoriuli-pirveli-korpusis-reabilitacia-icqeba ეროვნული ბიბლიოთეკის ისტორიული პირველი კორპუსის რეაბილიტაცია იწყება]</ref> ამავე ინფორმაციის თანახმად საქართველოს პარლამენტის ეროვნულ ბიბლიოთეკაში, დიმიტრი უზნაძის სახელობის მენტალური ჯანმრთელობის კაბინეტი გაიხსნა. პროექტი მიზნად ისახავს, მენტალური ჯანმრთელობის დარგის სპეციალისტების, მკვლევრების და ბენეფიციარების თანამონაწილეობით საგანმანათლებლო ვიდეოსა თუ სხვა ვიზუალური პროდუქტის წარმოებასა და გავრცელებას.<ref>[https://www.interpressnews.ge/ka/article/756514-parlamentis-erovnul-bibliotekashi-dimitri-uznazis-saxelobis-mentaluri-janmrtelobis-kabineti-gaixsna პარლამენტის ეროვნულ ბიბლიოთეკაში, დიმიტრი უზნაძის სახელობის მენტალური ჯანმრთელობის კაბინეტი გაიხსნა]</ref> გარდა ზემოთაღნიშნული კომპანიებისა მემორანდუმები გაფორმდა სხვადასხვა კომპანიასთან, რომლებიც აფინანსებენ კონკრეტულ პროექტებს: „საქართველოს ბანკი“ (დამწერლობის მუზეუმი), „კოკა-კოლა“ (ციფრული მატიანე), კომპანია „სარაჯიშვილი“ (ემიგრაციის მუზეუმი), „გალფი“ (სოფლის ბიბლიოთეკები, საგანმათლებო მოძრაობა „ეკვილიბრიუმი“), „საქართველოს ფოსტა“ (ბიბლიოთეკები ოკუპაციის გამყოფ ხაზთან), „ფონდი არველაძეები“ (სკვერის ბიბლიოთეკები, წიგნის ბუდეები), „ბიბლუსი“ და იუსტიციის სამინისტრო (ბიბლიოთეკები ციხეებში), „TBC - ბანკი“ (ბიბლიოთეკები საზღვარგარეთ), „გარდენია შევარდნაძე“ (ცისფერყანწელების ბაღი ქუთაისში), „თეგეთა“ (მარო მაყაშვილის ბაღი-სამკითხველო), „ნიკო კვარაცხელიას ფონდი“ (ნიკო კვარაცხელიას სახელობის გემი-სამკითხველო განმუხურში), „სიდ-ჯორჯია“ (დიმიტრი უზნაძის სახელობის მენტალური ჯანმრთელობის კაბინეტი), „მასტერკარდი“ (ახალგაზრდული სამკითხველო), „Animal Rescue Gerogia“ (მიუსაფარი ცხოველების დაცვა), „შუხმანი“ (ეროვნული ბიბლიოთეკის ინტერნეტ-რადიო), ასევე აღადგინა Lib.ge და დააფუძნა Lib-აკადემია.<ref name=":0" /> [[ფაილი:Giorgi Kekelidze 2023 (6).jpg|300px|მინი|გიორგი კეკელიძე მენტალურ ჯანმრთელობასთან დაკავშირებული ერთ-ერთი მემორანდუმის ხელმოწერისას]] [[2023]] წლის 24 ივლისს თურქეთის ქალაქ [[სინოპი|სინოპში]] „ქართული კულტურისა და მეგობრობის ასოციაციასთან“ ერთად ქართული ბიბლიოთეკა გახსნა.<ref>[https://www.interpressnews.ge/ka/article/764823-sinopshi-kartuli-biblioteka-gaixsna სინოპში ქართული ბიბლიოთეკა გაიხსნა]</ref> [[2023]] წლის 8 აგვისტოს ეროვნულ ბიბლიოთეკაში გიორგი ანწუხელიძის კედელი გაიხსნა,<ref>[https://www.interpressnews.ge/ka/article/766409-erovnul-bibliotekashi-giorgi-ancuxelizis-kedeli-gaixsna ეროვნულ ბიბლიოთეკაში გიორგი ანწუხელიძის კედელი გაიხსნა]</ref> ხოლო 9 აგვისტოს დაიწყო ახალი პროექტი „მთის ბიბლიოთეკა“.<ref>[https://www.interpressnews.ge/ka/article/766530-erovnuli-bibliotekis-axali-proekti-mtis-biblioteka-daicqo ეროვნული ბიბლიოთეკის ახალი პროექტი „მთის ბიბლიოთეკა“ დაიწყო]</ref> 6 სექტემბერს სოფლის ბიბლიოთეკების მხარდაჭერისა და მათ განვითარებაში წლების განმავლობაში შეტანილი წვლილისთვის ხულოში გამართულ საერთაშორისო ლიტერატურულ ფესტივალზე „ზე-კარი“ ჯილდო — საპატიო ყაბალახი გადასცეს.<ref>[https://www.interpressnews.ge/ka/article/768767-giorgi-kekelizes-pestivalze-ze-kari-jildod-sapatio-qabalaxi-gadasces გიორგი კეკელიძეს ფესტივალზე „ზე-კარი“ ჯილდოდ საპატიო ყაბალახი გადასცეს]</ref> 25 სექტემბერი საქართველოს პარლამენტის ეროვნულმა ბიბლიოთეკამ და „ცხოველთა გადარჩენის სახალხო ფრონტმა“ მიუსაფარი ცხოველების დღედ გამოაცხადეს.<ref>[https://www.interpressnews.ge/ka/article/771087-25-sektemberi-miusapari-cxovelebis-mparvelta-dged-gamocxadda 25 სექტემბერი მიუსაფარი ცხოველების მფარველთა დღედ გამოცხადდა]</ref> [[2023]] წლის ნოემბერში, გიორგი კეკელიძემ [[ვატიკანი|ვატიკანში]], [[ვატიკანის ბიბლიოთეკა|ვატიკანის ბიბლიოთეკის]] ხელმძღვანელთან ხელი მოაწერა ისტორიულ მემორანდუმს. შეთანხმების შედეგად ქართველი მეცნიერებისთვის უმნიშვნელოვანესი არქივები გაიხსნა და შეიქმნა ორმხრივი ციფრული ბაზები. ნოემბერშივე, რომის საქალაქო და ცენტრალურ ბიბლიოთეკებში ქართული წიგნის კუთხეები გაიხსნა.<ref>[https://www.interpressnews.ge/ka/article/777278-erovnuli-biblioteka-vatikanis-bibliotekastan-memorandumis-gapormebis-shesaxeb-inpormacias-avrcelebs ეროვნული ბიბლიოთეკა ვატიკანის ბიბლიოთეკასთან მემორანდუმის გაფორმების შესახებ ინფორმაციას ავრცელებს]</ref> ამავე პერიოდში გიორგი კეკელიძე [[ესპანეთი|ესპანეთში]] იმყოფებოდა ვიზიტით, რომლის დროსაც საქართველოში ჩამოიტანა აფხაზეთის თავადების, ჩხოტუების არქივი.<ref>[https://www.interpressnews.ge/ka/article/778792-giorgi-kekelize-apxazi-tavadebis-arkivebi-sakartveloshi-brundeba გიორგი კეკელიძე - აფხაზი თავადების არქივები საქართველოში ბრუნდება]</ref> [[2024]] წლის 11 იანვარს პარლამენტის თავმჯდომარე [[შალვა პაპუაშვილი|შალვა პაპუაშვილმა]] დაკავებული თანამდებობიდან დირექტორად ხანგრძლივად ყოფნის მიზეზით ეროვნული ბიბლიოთეკის ხელმძღვანელის თანამდებობიდან გადააყენა,<ref>[https://www.radiotavisupleba.ge/a/32770354.html გიორგი კეკელიძე: მითხრეს, რომ უნდა წავიდე დაკავებული თანამდებობიდან]</ref> რასაც საზოგადოების დიდი აღშფოთება მოჰყვა.<ref>[https://www.youtube.com/watch?si=ztQ9OdiyyQALUI0g&v=S32zwb50J1o&feature=youtu.be რატომ გაათავისუფლეს გიორგი კეკელიძე? | პაპუაშვილის არგუმენტები და ლიტერატორების პროტესტი]</ref> მის შემცვლელად [[კონსტანტინე გამსახურდია (პოლიტიკოსი)|კონსტანტინე გამსახურდია]] დასახელდა.<ref name=":1" /> ===„ბიბლუსის“ შემოქმედებითი დირექტორი=== [[ფაილი:Giorgi Kekelidze 2024.jpg|250px|მინი|წიგნიერების გამავრცელებელი საზოგადოების გასვლა ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ წრომში.]] [[2024]] წლის 17 იანვარს დაინიშნა „ბიბლუსის“ შემოქმედებით დირექტორად<ref name="interpressnews">[https://www.interpressnews.ge/ka/article/784356-giorgi-kekelize-biblusis-shemokmedebit-direktorad-dainishna გიორგი კეკელიძე „ბიბლუსის“ შემოქმედებით დირექტორად დაინიშნა]</ref> და დააფუძნა წიგნიერების გამავრცელებელი საზოგადოება,<ref>[https://multimedia.ge/archives/9586 ვაფუძნებთ „წიგნიერების გამავრცელებელ საზოგადოებას“ – გიორგი კეკელიძე]</ref> რომლის თავმჯდომარეც გიორგი კეკელიძე გახდა. საზოგადოების მიზანი ქართული სოფლების წიგნებითა და კომპიუეტერებით მომარაგება, ლექციები, დისკუსიები და საგანამათლებლო სათემო ცენტრების შექმნაა. საზოგადოებას ჰყავს ელჩები, წარმომადგენლები და წევრები.<ref>{{Cite web |url=https://www.marketer.ge/interviu-giorgi-kekelidzestan/ |title=„ბრძოლის ველის განვრცობა“ – ინტერვიუ გიორგი კეკელიძესთან |access-date=2024-02-05 |archive-date=2024-02-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240205153213/https://www.marketer.ge/interviu-giorgi-kekelidzestan/ }}</ref> 18 იანვარს ფსიქოსოციალური რეაბილიტაციის ცენტრ „სახლის“ გენერალური მენეჯერის პოზიცია დაიკავა.<ref>[https://fortuna.ge/fortuna/post/dgheidan-swored-im-centris-generaluri-menejeri-viqnebi-sadac-sikvdils-gadamarchines-da-akhali-sicockhlis-shansi-momces-giorgi-kekelidze „დღეიდან სწორედ იმ ცენტრის გენერალური მენეჯერი ვიქნები, სადაც სიკვდილს გადამარჩინეს და ახალი სიცოცხლის შანსი მომცეს“ - გიორგი კეკელიძე]</ref> [[2024]] წლის 28 მარტს იტალიის ქალაქ [[ემპოლი]]ში პირველი ქართული ბიბლიოთეკა გახსნა.<ref>[https://kvirispalitra.ge/article/115734-biblusis-sachukari-emigrantebs-kartuli-biblioteka-italiis-kalak-empolishi-emociebma-molodins-gadaacharba-darbazi-gadavsebuli-iqo-poto-video/ "ბიბლუსის" საჩუქარი ემიგრანტებს: ქართული ბიბლიოთეკა იტალიის ქალაქ ემპოლიში - „ემოციებმა მოლოდინს გადააჭარბა, დარბაზი გადავსებული იყო“]</ref> [[2024]] წლის აპრილში „საუკუნის წიგნიერის“ პირველი ჯილდო გადასცა ენათმეცნიერ [[მზექალა შანიძე]]ს, პოეტ [[ბესიკ ხარანაული|ბესიკ ხარანაულსა]] და მთარგმნელ [[ელზა ახვლედიანი|ელზა ახვლედიანს]].<ref>{{Cite web |url=https://www.marketer.ge/tsignis-chuqebis-tve-da-saukunis-tsignieri/ |title=„წიგნი კაცობრიობის მეხსიერების ჯამია”, – გიორგი კეკელიძე წიგნის ჩუქების თვისა და „საუკუნის წიგნიერის” შესახებ |access-date=2024-04-13 |archive-date=2024-04-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240408124140/https://www.marketer.ge/tsignis-chuqebis-tve-da-saukunis-tsignieri/ }}</ref> [[2024]] წლის 25 ივნისს პოლონეთის ქალაქ ვროცლავში პირველი ქართული ბიბლიოთეკა გახსნა.<ref>[https://www.interpressnews.ge/ka/article/804270-polonetshi-pirveli-kartuli-biblioteka-gaixsna პოლონეთში პირველი ქართული ბიბლიოთეკა გაიხსნა]</ref> [[2024]] წლის აგვისტოს მონაცემებით გიორგი კეკელიძემ „ბიბლუსთან“ და „წიგნიერების გამავრცელებელ საზოგადოებასთან“ ერთად 2000 სოფლის ბიბლიოთეკა აღჭურვა წიგნებით.<ref>[https://www.ambebi.ge/article/313508-2000-sopeli-moviaret-cignebi-kompiuterebi/ „2000 სოფელი მოვიარეთ.. წიგნები, კომპიუტერები“ გიორგი კეკელიძე უკვე „ბიბლუსთან“ და „წიგნიერების გამავრცელებელ საზოგადოებასთან“ ერთად აგრძელებს საქართველოს რეგიონებისთვის წიგნის და განათლების ხელმისაწვდომობის ზრდას და ხელშეწყობას]</ref> [[2024]] წლის სექტემბერში გიორგი კეკელიძემ, როგორც „წიგნიერების გამავრცელებელი საზოგადოების“ თავმჯდომარემ და „ბიბლუსის“ კრეატიულმა დირექტორმა, „ბიბლუსი ჯგუფის“ გენერალურ დირექტორ ირაკლი გაგნიძესთან ერთად [[სტამბოლი|სტამბოლში]] გახსნა რიგით მესამე ([[ემპოლი]]სა და [[ვროცლავი]]ს შემდეგ) ქართული ბიბლიოთეკა საზღვარგარეთ. მსოფლიო პატრიარქმა [[ბართლომე I (კონსტანტინოპოლის პატრიარქი)|ბართოლომე I-მა]] ქართულ ბიბლიოთეკას სრული მხარდაჭერა აღუთქვა.<ref>[https://www.interpressnews.ge/ka/article/812757-biblusma-stambolshi-sakartvelos-parglebs-garet-rigit-mesame-biblioteka-gaxsna-biblusis-delegacia-msoplio-patriarkma-miigo „ბიბლუსმა“ სტამბოლში საქართველოს ფარგლებს გარეთ რიგით მესამე ბიბლიოთეკა გახსნა - „ბიბლუსის“ დელეგაცია მსოფლიო პატრიარქმა მიიღო]</ref> 2024 წლის დეკემბერში [[ერევანი|ერევანში]] ([[სომხეთი]]),<ref>[https://www.interpressnews.ge/ka/article/820301-erevanshi-kartuli-cignis-kutxe-gaixsna/ ერევანში ქართული წიგნის კუთხე გაიხსნა]</ref> [[კარლსრუე]]სა ([[გერმანია]]) და [[ამსტერდამი|ამსტერდამში]] ([[ნიდერლანდები]]) ქართული წიგნის კუთხეები გაიხსნა. ეს უკანასკნელი ნიდერლანდებში პირველი ქართული ბიბლიოთეკაა.<ref>[https://digest.ge/news/sazogadoeba/niderlandebshi-pirveli-qartuli-biblioteka-gaikhsna-ras-tsers-giorgi-kekelidze ნიდერლანდებში პირველი ქართული ბიბლიოთეკა გაიხსნა]</ref> [[2025]] წლის 6 აპრილს მისი თაოსნობით [[მადრიდი|მადრიდში]] ქართული ბიბლიოთეკა გაიხსნა.<ref>[http://kartuli.kvira.ge/2025/04/07/მადრიდში-ქართული-ბიბლიოთ/ მადრიდში ქართული ბიბლიოთეკა გაიხსნა]</ref> [[2025]] წელს გიორგი კეკელიძე აფუძნებს წიგნის საზაფხულო-საქველმოქმედო ბაზრობას - „არდადეგები“ და ხდება მისი ელჩი.<ref>{{Cite web |url=https://www.marketer.ge/tsignis-bazari-ardadegebi/ |title=„წიგნის ბაზარი – არდადეგები“ – დაისვენე შინაარსიანად! – ლიტერატურული თავგადასავალი საქველმოქმედო მისიისთვის |access-date=2025-06-08 |archive-date=2025-06-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250608093747/https://www.marketer.ge/tsignis-bazari-ardadegebi/ }}</ref> [[2025]] წელს აღადგინა პლატფორმა Lib.ge, როგორც არაფორმალური განათლების აკადემია.<ref>{{cite web |url=https://www.marketer.ge/ganakhlebuli-lib-ge/ |title=განახლებული Lib.ge, როგორც არაფორმალური განათლების აკადემია |accessdate=2025.07.17 |author= |date=2025.07.11 |work= |publisher=marketer.ge |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250812180534/https://www.marketer.ge/ganakhlebuli-lib-ge/ |archivedate=2025.08.12 }}</ref> [[2025]] წლის სექტემბერში მორიგი ქართული ბიბლიოთეკა საბერძნეთში, ქალაქ [[სალონიკი|სალონიკში]], საკვირაო სკოლა „მერცხალში“ მოეწყო.<ref>{{cite web |url=https://www.interpressnews.ge/ka/article/849336-biblusma-sakartvelos-parglebs-garet-morigi-kartuli-biblioteka-saberznetshi-kalak-tesalonikshi-gaxsna |title= „ბიბლუსმა“ საქართველოს ფარგლებს გარეთ, მორიგი ქართული ბიბლიოთეკა საბერძნეთში, ქალაქ თესალონიკში გახსნა |accessdate= 22.09.2025 |author= |date= 20.09.2025 |work= |publisher= interpressnews.ge |archiveurl= |archivedate= }}</ref> [[2025]] წლის დეკემბერში [[სამხრეთი კორეა|სამ­ხრეთ კო­რე­აში]] პირ­ვე­ლი ქარ­თუ­ლი ბიბ­ლი­ო­თე­კა გა­ხსნა.<ref>{{cite web |url=https://www.ambebi.ge/article/336594-samxret-koreashi-pirveli-kartuli-biblioteka-gaixsna/ |title= სამხრეთ კორეაში პირველი ქართული ბიბლიოთეკა გაიხსნა |accessdate= 2025.12.20 |author= |date= 2025.12.19 |work= |publisher= ambebi.ge |archiveurl= |archivedate= }}</ref> [[2026]] წლის 1 ივნისს დააფუძნა საბავშვო ფესტივალი „კითხვა-კითხვით“.<ref>[https://kvirispalitra.ge/article/146900-1-el-ivniss-libge-sivrcis-sabavshvo-pestivali-kitxva-kitxvit-gaimarta/ 1-ელ ივნისს LIB.GE სივრცის საბავშვო ფესტივალი „კითხვა-კითხვით“ გაიმართა]</ref> ==შემოქმედება== [[ფაილი:Giorgi Kekelidze at Unina Federico II.jpg|300px|მინი|გიორგი კეკელიძე და უნივერსიტეტ „ფედერიკო II-ის“ რექტორი მატეო ლორიტო წიგნის „კვარას საქართველოს“ წარდგენისას, ნეაპოლი, 2023 წელი]] [[2008]] წელს გამოსცა პოეტური კრებული „[[ოდები (კრებული)|ოდები]]“. წიგნში ლექსებთან ერთად გაბნეულია სხვადასხვა ცნობილი კრიტიკოსის მარგინალია კრებულის შესახებ და გაფორმებულია [[დავით მესხი]]ს ფოტოებით.<ref>[http://siestabooks.blogspot.com/2009/04/george-kekelidze.html „ოდები“; გამომცემლობა სიესტა]</ref> [[2010]] წელს კეკელიძის რამდენიმე საბავშვო ლექსი შევიდა ამავე გამომცემლობის მიერ გამოცემულ საბავშვო პოეზიის კრებულში<ref>[http://siestabooks.blogspot.com/2010/05/blog-post_28.html ანბანი მხიარული ლექსებით და გამოცანებით]</ref> 2011 წელს გამომცემლობა „სიესტამ“ სერიით „წიგნი თეფშზე“ გამოსცა გიორგი კეკელიძის პოემა „ყორანი“. სტანდარტული სტამბური პროცედურების ნაცვლად წიგნი მიაქვთ სუპერმარკეტში, სადაც ფურცლებს ათავსებენ და „აფასოებენ“ პლასტიკატის თეფშებზე, ზუსტად ისეთებზე, რომლებიც გაყინული ქათმებისთვის, თევზისთვის, ბოსტნეულისთვის, ხილისთვის თუ ნამცხვრებისთვისაა განკუთვნილი. სერიის იდეა მომდინარეობს ამერიკელი მწერლის, [[უილიამ ბეროუზი]]ს რომანიდან „[[შიშველი საუზმე]]“. სათაურის იდეა [[ჯეკ კერუაკი|ჯეკ კერუაკს]] ეკუთვნის. [[2010]] წელს კეკელიძის ლექსები წარმოდგენილი [[ლონდონი|ლონდონში]], Text/Gallery-ის მიერ მომზადებულ არტ-ინსტალაციაში.<ref>{{Cite web |url=http://www.textgallery.info/WCKP/index.html |title=WORDS CONVERGE, 02 – 13 SEPT 2009, KINGS PLACE ლექსები არტ-ინსტალაციაში |accessdate=2010-05-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100112095314/http://www.textgallery.info/WCKP/index.html |archivedate=2010-01-12 }}</ref> [[2012]] წელს გამოვიდა გიორგი კეკელიძისა და გიგი ხორნაულის მიერ ადაპტირებული [[ვაჟა-ფშაველა]]ს „გველის მჭამელი“ კომიქსად<ref>[http://siestabooks.blogspot.com/2012/12/blog-post_27.html გველისმჭამელი, გამომცემლობა „სიესტა“]</ref> [[2012]] წლის მიწურულს გამოვიდა კეკელიძის და მაი ლაშაურის ერთობლივი ალბომი „მინიატურები“ [[2013]] გამოვიდა გიორგი კეკელიძის ლექსებზე აგებული ანა სანაიას მინი ფილმი „Ambiente“<ref>[http://vimeo.com/61633135 Ambiente ანა სანაიას ფილმი გ. კეკელიძის ლექსებზე]</ref> 2013 წელს ჩაწერა ექსპერიმენტული დუეტი [[ქეთათო ჩარკვიანი|ქეთათო ჩარკვიანთან]], რომელიც კეკელიძის ლექსზეა აგებული <ref>[http://www.youtube.com/watch?v=3LFBtM1a7Aw თუ სიყვარული]</ref> [[2013]] წელს ფრანკფურტში, წიგნის საერთაშორისო ბაზრობაზე გიორგი კეკელიძის მინიატურების სამენოვანი (ინგლისური, გერმანული, რუსული) თარგმანის პრეზენტაცია გაიმართა. წარმოადგინეს მაია მაჩალაძის და მაი ლაშაურის ვიდეო-ინსტალაცია. მსმენელის წინაშე გიორგი კეკელიძე სპეციალური მაისურით „Russia stop creeping annexation of Georgia“ წარდგა. 2014 წელს გამოვიდა კეკელიძის ლექსების კრებული „პოეზია 2008–2013“ (წინასიტყვაობის ავტორი – [[ზურაბ კიკნაძე]])<ref>[https://saba.com.ge/books/details/1590 პოეზია 2008 - 2013]</ref> 2014 წელს დაიწყო მუშაობა პროზაულ ნაწარმოებზე „[[გურული დღიურები]]“. პარალელურად აკეთებდა ვიდეო-სიუჟეტებს „რეპრესირებული გურულების ისტორიები“. „გურული ქორწინების ისტორიები“ - რომელიც უშუალოდ გურულების მონათხროებზეა აგებული,<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=Va3lE8egpUE გურული ქორწინების ისტორიები]</ref> გამოსვლისთანავე ბესტსელერი გახდა.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=nNMGKkjqYOc&list=UUP14jIDRaQgD4oR1DWj4hkA კეკელიძის ბესტსელერი]</ref> 2015 წელს „[[გურული დღიურები]]“ და კეკელიძის დეტექტივების სერია გაზეთ „კვირის პალიტრასთან“ ერთად ვრცელდებოდა. გიორგი კეკელიძის გურული დღიურების პირველი ნაწილის ტირაჟი 20000-ს გადაცდა. ავტორმა შემოსული ჰონორარი ლეიკემიით დაავადებულთა ფონდში გადარიცხა, მამამისის, ზურაბ კეკელიძის იგივე დაავადებით გარდაცვალების გამო. მის პოეზიაში არ არის სოციალური და [[პატრიოტიზმი|პატრიოტული]] თემები. მისთვის უფრო საინტერესო [[ფოლკლორი]]ა. კეკელიძეს თარგმნილი აქვს რამდენიმე ავსტრიელი პოეტი, მსოფლიოს ლიტერატურული ზღაპრების კრებული „ჯადოსნური კარი“, [[სერგეი დორენკო]]ს „რომანი 2008“.<ref>{{Cite web |url=http://siestabooks.blogspot.com/2009/06/sergei-dorenko.html |title=„რომანი 2008“ გამომცემლობა "სიესტა" |accessdate=2011-10-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111002055722/http://siestabooks.blogspot.com/2009/06/sergei-dorenko.html |archivedate=2011-10-02 }}</ref> მისი ლექსები თარგმნილია [[ინგლისური ენა|ინგლისურ]], [[რუსული ენა|რუსულ]] და [[აზერბაიჯანული ენა|აზერბაიჯანულ]] ენებზე. შეტანილია ქართველი პოეზიის აზერბაიჯანულ ანთოლოგიაში. ავტორის შემოქმედების ინგლისური თარგმანები და აუდიო-ვერსია განთავსდა საერთაშორისო საიტზე [[Lyrikline.org]]. მის შემოქმედებაზე წერილები და ნაშრომები აქვთ დაწერილი კრიტიკოსებსა და მიმომხილველებს: [[გაგა ლომიძე]]ს, [[ზაზა შათირიშვილი|ზაზა შათირიშვილს]], [[ლევან ბერძენიშვილი|ლევან ბერძენიშვილს]], [[რევაზ სირაძე]]ს, [[ლევან ბრეგაძე]]ს, [[ზურაბ კიკნაძე]]ს, [[თენგიზ კიკაჩეიშვილი|თენგიზ კიკაჩეიშვილს]], [[გივი ალხაზიშვილი|გივი ალხაზიშვილს]], აგრეთვე დალილა ბედიანიძეს, ცირა ბარბაქაძეს, ლელა კოდალაშვილს, ხათუნა თავდგირიძეს, გიორგი კილაძეს, ნატა ვარადას, ჯემალ ინჯიას, ოქტაი ქაზუმოვს, სონია ქართველიშვილს. [[2017]]–[[2019]] წლებში გიორგი კეკელიძის „თომას ზღაპრები“ [[თურქული ენა|თურქულ]], [[გერმანული ენა|გერმანულ]], [[ინგლისური ენა|ინგლისურ]], [[იტალიური ენა|იტალიურ]] და [[ფრანგული ენა|ფრანგულ]] ენებზე გამოიცა. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ზღაპრების გამოცემა [[პეკინი|პეკინში]], [[ჩინური ენა|ჩინურ ენაზე]]. ეს არის პირველი ქართული წიგნი, რომელიც ამ ქვეყანაში [[საბჭოთა კავშირი]]ს დაშლის შემდეგ გამოიცა.<ref>[https://www.interpressnews.ge/ka/article/525910-giorgi-kekelizis-tomas-zgaprebi-chinur-enaze-itargmna/ გიორგი კეკელიძის „თომას ზღაპრები“ ჩინურ ენაზე ითარგმნა]</ref> [[2023]] წელს გამოვიდა გიორგი კეკელიძის ლექსების კრებული „ახალი სიმღერები“, რომელსაც თან ერთვის ფოლკლორულ ანსამბლ „იალონის“ სიმღერები. კრებული კრიტიკოსების მიერ წლის მთავარ მოვლენად შეფასდა ქართულ პოეზიაში.<ref>[https://www.youtube.com/watch?feature=shared&v=aZZ6zZNFybE ლიტერატურული სამკუთხედი - ახალი სიმღერები]</ref> [[2024]] წლის ივლისში გამოვიდა გიორგი კეკელიძის ახალი წიგნი „წერილები ჩემი ბავშვობიდან“.<ref>[https://www.palitral.ge/product/5825/tserilebi-chemi-bavshobidan წერილები ჩემი ბავშვობიდან]</ref> 2024 წელს გამოვიდა გიორგი კეკელიძის წიგნი „დედა და ილია“. წიგნში მოთხრობილია ილია თოფურიას დედის, ინგა ბენდელიანი-თოფურიას, ცხოვრების ისტორია, რომელიც აფხაზეთიდან იწყება და ილიას ისტორიული გამარჯვებით გვირგვინდება. წიგნი გამოსვლიდან მალე ქვეყნის # 1 ბესტელერი გახდა.<ref>[https://biblusi.ge/products/20657/%E1%83%93%E1%83%94%E1%83%93%E1%83%90-%E1%83%93%E1%83%90-%E1%83%98%E1%83%9A%E1%83%98%E1%83%90 დედა და ილია]</ref> 2025 წელს გამოვიდა მისი ახალი რომანი „სიკვდილის გაუქმება“, რომელიც ასახავს ცნობილი ქართველი ექიმ-რეპროდუქტოლოგის, არსენ გვენეტაძის ბრძოლას და გამარჯვებას კიბოზე. ნაწარმოები ნასაზრდოებია ასევე არაერთი სხვა ონკოპაციენტის გამოცდილებით.<ref>[https://www.palitral.ge/product/6127/sikvdilis-gauqmeba სიკვდილის გაუქმება]</ref> [[2025]] წელს „დედა და ილია“ [[ნიდერლანდური ენა|ნიდერლანდურად]] ითარგმნა, „Moeder Ilia“ [[ნიდერლანდები|ნიდერლანდებში]], გამომცემლობა jouwboek-მა გამოსცა.<ref>[https://www.bruna.nl/boeken/moeder-en-ilia-9789493437289 Moeder en Ilia]</ref> 2025 წელს მსოფლიო გიგანტმა ესპანურმა გამომცემლობამ [[Editorial Espansa]]-მ „დედა და ილია“ [[ესპანური ენა|ესპანურად]] გამოსცა.<ref>[https://www.campus.es/libro/rendirse-no-es-una-opcion_543088 INGA, LA MADRE DE ILIA]</ref> 2025 წელს გამოვიდა გიორგი კეკელიძის „კუპატას თავგადასავალი“. წიგნი ცნობილი მიუსაფარი ძაღლის, [[კუპატა (ძაღლი)|კუპატას]] ისტორიაზეა აგებული და ავტორმა საკუთარ შვლის, კეკეს მიუძღვნა.<ref>[https://biblusi.ge/products/25954/კუპატას-თავგადასავალი კუპატას თავგადასავალი]</ref> [[2026]] წლის 17 მარტს კი სოხუმის მო­ზარდ მა­ყუ­რე­ბელ­თა თე­ატ­რში ამ ნაწარმოების საფუძველზე შექმნილი ახა­ლი სპექ­ტაკ­ლის პრე­მი­ე­რა შედ­გა.<ref>[https://www.ambebi.ge/article/340847-kupata-teatris-scenaze-gacocxlda-qvelastvis-saqv/ კუპატა თეატრის სცენაზე გაცოცხლდა - ყველასთვის საყვარელი ბათუმელი ძაღლის ისტორია გრძელდება]</ref> ===ბიბლიოგრაფია=== *დაიბადა ხარი, ჰოდა...: [კრებული] / გიორგი კეკელიძე; [რედ. მაია თავაძე]. - ოზურგეთი, [[1998]]. - 40 გვ.; 13 სმ. *ღამე და მთვარე: [ლექსები, პროზაული ესკიზები, აფორიზმები] / გიორგი კეკელიძე; [რედ. მარინა თოფურია; მხატვ. დათო ტრაპაიძე]. - ოზურგეთი, [[1999]]. - 40გვ.; 19სმ. *ძებნა სამოთხის კარისა / [რედ.: მიხეილ ქურდიანი]. - თბ.: სახ. პედ. უნ-ტის გამ-ბა, [[2004]]. - 54გვ.; 14სმ.. - ISBN 99928-0-784-9: *ოდები / კრებულის კონცეფცია და ლექსები გიორგი კეკელიძე; რედ. და წინასიტყვა გაგა ლომიძე; მარგინალიები: რევაზ სირაძე და სხვ.; ფოტომასალა დავით მესხი. - თბ.: [სიესტა: ქეთევან კიღურაძე], [[2008]]. - 160გვ.: ფოტ.; 20სმ.. - ISBN 978-9941-9052-3-0 *ყორანი: [პოემა] / გიორგი კეკელიძე; [4 თავის განმარტება გაგა ლომიძე; ფოტო გურამ წიბახაშვილი; ბეჭედი-ყორანი ოლეგ ტიმჩენკო; ნახატები თამარა კალხიტაშვილი]. - თბ.: [სიესტა], [[2011]]. - 35გვ.: ნახ.; 10სმ.. - (წიგნი თეფშზე; 1). - წიგნი მოთავსებულია პლასტიკატის თეფშზე და დევს მუყაოს ყუთში. - წიგნში აგრეთვე: გაგა ლომიძის ესსე ნიკოლოზ ბარათაშვილის შეუსრულებელი მისია, ანუ კოლონიური ქართული ლიტერატურა. - ISBN 978-9941-414-56-5 *მინიატურები / გიორგი კეკელიძე, მაი ლაშაური; რედ. ქეთევან კიღურაძე. - თბ.: სიესტა: ქეთევან კიღურაძე, [[2012]]. - 33 გვ.: ილ.; 15 სმ.. - ISBN 978-9941-443-08-4 *პოეზია 2008-2013 / გიორგი კეკელიძე; რედ. გაგა ლომიძე. - თბ.: სიესტა, [[2014]] * [[გურული დღიურები]]. პროზა, ესეისტიკა; რედ. მალხაზ ხარბედია - თბ. სიესტა [[2014]] * ცხრათავიანი ფეხბურთის ზღაპარი. ესეისტიკა. რედ. ზვიად კვარაცხელია - თბ. არტანუჯი [[2015]] * სიკვდილი პიცერიაში. სხვა დეტექტივი. - თბ. პალიტრა L [[2015]] * მურმანის სევდა. სხვა დეტექტივი. - თბ. პალიტრა L [[2015]] * ანასტასიას ზარი. სხვა დეტექტივი. - თბ. პალიტრა L [[2015]] * საყურე. სხვა დეტექტივი. - თბ. პალიტრა L [[2015]] * გოგლი–მოგლი. სხვა დეტექტივი. – თბ. პალიტრა L [[2015]] * ორი თავგადასავალი – ელექტრონული წიგნის სახლი „საბა“ (saba.com.ge) [[2015]] * ორი თავგადასავალი. რომანი. რედ. მალხაზ ხარბედია - ბეჭდური გამოცემა. ბათ. წიგნები ბათუმში [[2015]] * თომთეს ზღაპარი - ჯეოსელი [[2015]] * თომას ზღაპრები - საქართველოს უნივერსიტეტის გამომცელობა 2016 * გურული დღიურები., წიგნი მეორე - სიესტა 2016 * გურული დღიურები თურქულ ენაზე. ანკარა. გამომცემლობა: Tulpars Yayınları მთარგმნელები ქეთი გორდელაძე და ესრა თოფჩუ 2017 * გურული დღიურები აზერბაიჯანულ ენაზე. ბაქო. გამომცელობა: adk publishing house. მთარგმნელი: იმირ მამედლი 2017 * გურული დღიურები უკრაინულ ენაზე. ლვივი. გამომცემლობა: „Видавництво Анетти Антоненко“. მთარგმნელი რაულ ჩილაჩავა * წერილები ღმერთს და მამაჩემს - გამომცემლობა: წიგნები ბათუმში 2017 *გურული დღიურები – წიგნი მესამე – გამომცემლობა სიესტა 2017 *LILOSANGELES - რომანი – ბაკურ სულაკაურის გამომცემლობა 2018 *თომას ზღაპრები გერმანულ ენაზე. მთარგმნელი ნანა კვარაცხელია – კარსლრუე. გერმანია. Lauinger Verlag 2018<ref>[https://buch-findr.de/autoren/kekelidze-giorgi/ თომას ზღაპრები გერმანულ ენაზე]</ref> *გურული დღიურები იტალურ ენაზე. მთარგმნელი ნათია სულავა – რეჯიო კალაბრია. იტალია. *თომას ზღაპრები ჩინურ ენაზე. მთარგმნელი ანა გოგუაძე – პეკინი. ჩინეთი. 2018<ref>{{Cite web |url=http://cbw.ge/georgia/giorgi-kekelidzes-thomas-tales-published-in-chinese/ |title=Giorgi Kekelidze’s Thomas Tales Published in Chinese |accessdate=2018-12-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181222131307/http://cbw.ge/georgia/giorgi-kekelidzes-thomas-tales-published-in-chinese/ |archivedate=2018-12-22 }}</ref> *გურული დღიურები (სამივე ნაწილი). პალიტრა L - თბილისი. 2019 *თომას ზღაპრები იტალურ ენაზე - გამომცემლობა alettieditore რომი. იტალია. 2019<ref>[http://www.alettieditore.it/petito/kekelidze.html Le storie di Thoma]</ref> *თომას ზღაპრები ფრანგულ ენაზე - გამომცემლობა meduza პარიზი. საფრანგეთი 2019<ref>[https://editions-meduza.fr/921308-les-contes-de-thomas.html Les contes de Thomas]</ref> * ახალი სიმღერები, ლექსების კრებული, თბ., 2023<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=vHhDSqafAoA ახალი სიმღერები]</ref> * თომას ზღაპრები, წიგნი II, „საქართველოს უნივერსიტეტის გამომცემლობა“, თბ. 2023 * ხვიჩა, ვარსკვლავი სახელად ვარსკვლავი, „არტანუჯი“, თბ., 2023 * წერილები ჩემი ბავშობიდან, პალიტრა L, თბ., 2024 * თომას ზღაპრები, პალიტრა L, თბ., 2025 * სიკვდილის გაუქმება, პალიტრა L, თბ., 2025 * Giorgi Kekelidze, Moeder Ilia, Jouwboek, Nederlands, 2025 * Inga, la madre de Ilia, Editorial Espansa, Grupo Planeta, Spain, 2025 * კუპატას თავგადასავალი, პალიტრა L, თბ., 2025 * Giorgi Kekelidze, The Cancelled Death, Urania Publishing House, India, ISBN ‎9356588821 * ძველი სიმღერები, თბ., 2026 ISBN 9789941319396 ==ჯილდოები == * [[2009]] — ლიტერატურული პრემია „[[საბა (ლიტერატურული პრემია)|საბა]]“ — წლის საუკეთესო დებიუტი კრებულისთვის „ოდები" <ref>[http://siestabooks.blogspot.com/2009/07/blog-post.html "საბას" გამარჯვებულები; გამომცემლობა "სიესტა"]</ref> * [[2010]] — [[საქართველოს სპორტისა და ახალგაზრდობის საქმეთა სამინისტრო|სპორტისა და ახალგაზრდობის საქმეთა სამინისტროს]] ჯილდო წლის წარმატებული ახალგაზრდა ლიტერატურის სფეროში <ref>[http://msy.gov.ge/index.php?sec_id=228&lang_id=GEO&info_id=3469 სპორტისა და ახალგაზრდობის საქმეთა სამინისტრომ 2010 წლის საუკეთესოები გამოავლინა ]</ref> * [[2012]] — წლის ადამიანი ჟურნალ „[[ცხელი შოკოლადი]]ს“ ვერსიით <ref>[http://www.nplg.gov.ge/geo/news/wlis_adamiani__giorgi_kekeliZe წლის ადამიანი - გიორგი კეკელიძე]</ref> * [[2013]] — თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის 50 ყველაზე წარმატებული კურსდამთავრებული <ref>[http://www.nplg.gov.ge/geo/news/giorgi_kekeliZe_yvelaze_warmatebul_kursdamTavrebulTa_Soris_dasaxelda გიორგი კეკელიძე ყველაზე წარმატებულ კურსდამთავრებულთა შორის დასახელდა]</ref> * [[2013]] — მუშვიგის სახელობის საერთაშორისო ლიტერატურული პრემია<ref>[http://avanqard.net/index.php?action=static_detail&static_id=55231 Giorgiy Kekelidze, Yeni gürcü poeziyasına verdiyi töhfələrə görə] {{az icon}}</ref> * [[2014]] — გიორგი კეკელიძის „[[გურული დღიურები]]“ - წლის ეროვნული ბესტსელერი <ref>[http://artinfo.ge/2014/12/გურული-დღიურები-წლის-ბეს/ „გურული დღიურები“ წლის ბესტსელერია]</ref> * [[2015]] — წინანდლის პრემიის ლაურეატი ლექსების კრებულით „პოეზია 2008-2013“ <ref>[http://www.netgazeti.ge/GE/105/culture/40189/ წინანდლის პრემია]</ref> * [[2015]] — წლის ავტორი ქართულ ლიტერატურაში - ჟურნალ EGO-ს გამოკითხვა <ref>[http://www.nplg.gov.ge/geo/news/Jurnal_EGO_-s_gamokiTxviT_giorgi_kekeliZe_wlis_avtori_gaxda წლის ავტორი 2015]</ref> * [[2015]] — გურამ რჩეულიშვილის პრემია „გურული დღიურებისთვის“<ref>[http://artinfo.ge/2015/05/%E1%83%92%E1%83%98%E1%83%9D%E1%83%A0%E1%83%92%E1%83%98-%E1%83%99%E1%83%94%E1%83%99%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%98%E1%83%AB%E1%83%94-%E1%83%93%E1%83%90%E1%83%90%E1%83%AF%E1%83%98%E1%83%9A%E1%83%93%E1%83%9D/ გურამ რჩეულიშვილის პრემია]</ref> * [[2015]] — სახე(ლ)ები 2015 – გურული დღიურებისთვის (ბესტსელერი) და ციფრული ფოტომატიანესთვის (წლის პროექტი) * [[2015]] — საზოგადოებრივი მაუწყებლის ჯილდო - წლის საგანმანათლებლო პროექტი - ეკვილიბრიუმი - სოფლის განახლებული ბიბლიოთეკები<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=SsQTOaMoAi8 საზოგადოებრივი მაუწყებლის ჯილდო]</ref> * [[2016]] — საზოგადოებრივი მაუწყებლის ჯილდო - წლის საგანმანათლებლო პროექტი - რუსთაველი -ელეტქრონული ბიბლიოთეკა <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=6OAA9sYkaN0 საზოგადოებრივი მაუწყებლის ჯილდო]</ref> * [[2018]] — უკრაინული მედიის მიხედვით, გიორგი კეკელიძის გურული დღიურები შესულია ტოპ–5 წიგნში, რომელიც საკუთარი ქვეყნის შესახებ მოგვითხრობს <ref> [https://telegraf.com.ua/kultura/knigi/4724971-top-5-uvlekatelnyih-knig-ob-ekzoticheskih-puteshestviyah.html Топ-5 увлекательных книг об экзотических путешествиях]</ref> * [[2018]] — ჟურნალი Entrepreneur Georgia - წლის ინტრაპრენერი<ref>[http://www.nplg.gov.ge/geo/news/giorgi_kekeliZe_2018_wlis_saukeTeso_antreprenerad_dasaxelda გიორგი კეკელიძე 2018 წლის საუკეთესო ინტრაპრენერად დასახელდა]</ref> *2019 — კინოცენტრის კონკურსის გამარჯვებული სრულემტრაჟიანი ფილმის პროექტისთვის სცენარით „თხილი“ ლევან კოღუაშვილთან ერთად<ref>{{Cite web |url=http://beta.gnfc.ge/konkursebi/%E1%83%99%E1%83%9D%E1%83%9C%E1%83%99%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%A1%E1%83%9820192020/ |title=სრულმეტრაჟიანი მხატვრული ფილმის 2019-2020 წელს წარმოების დაფინანსების კონკურსის საბოლოო შედეგები |accessdate=2019-02-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200926030408/http://beta.gnfc.ge/konkursebi/%E1%83%99%E1%83%9D%E1%83%9C%E1%83%99%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%A1%E1%83%9820192020/ |archivedate=2020-09-26 }}</ref> *2019 — ჰუბერტ ბალსის ფონდის (ჰოლანდია) კონკურსის გამარჯვებული სცენარისთვის „თხილი“ (გურია)<ref>[https://1tv.ge/news/levan-koghuashvilis-filmis-proeqtma-guria-tkhili-scenaris-ganvitarebistvis-hubert-balsis-fondis-dafinanseba-miigho/ ლევან კოღუაშვილის ფილმის პროექტმა „გურია“ (თხილი) ჰუბერტ ბალსის ფონდის დაფინანსება მიიღო]</ref> * [[2023]] — „პალიტრა მედია ჰოლდინგის“ ჯილდო „პალიტრის მეგობარი“<ref>[https://kvirispalitra.ge/article/102485-mcire-cinasitqvismagvari-goderzi-choxelma-dacera-da-potostvis-damibares-ras-cers-giorgi-kekelize-palitra-mediis-jildoze/ "მცირე წინასიტყვისმაგვარი გოდერძი ჩოხელმა დაწერა და ფოტოსთვის დამიბარეს" - რას წერს გიორგი კეკელიძე "პალიტრა მედიის" ჯილდოზე?]</ref> * [[2023]] — გეხტმანის ჯილდო საბიბლიოთეკო საქმიანობაში შეტანილი წვლილისთვის.<ref>[https://www.interpressnews.ge/ka/article/757185-erovnul-bibliotekashi-giorgi-gextmanis-saxelobis-kabineti-gaixsna ეროვნულ ბიბლიოთეკაში გიორგი გეხტმანის სახელობის კაბინეტი გაიხსნა]</ref> ==პირადი ცხოვრება== [[2024]] წლის 10 აპრილს საკუთარ დაბადების დღეზე დაოჯახდა. მისი მეუღლეა მარიამ სოსელია.<ref>{{Cite web |url=https://dev-www.fortuna.ge/giorgi-kekelidze-daojakhda-dghes-40-wlis-gavkhdi-da-davqorwindi-mariam-soseliaze/ |title=გიორგი კეკელიძე დაოჯახდა: „დღეს 40 წლის გავხდი და დავქორწინდი მარიამ სოსელიაზე“ |accessdate=2024-05-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250314005008/https://dev-www.fortuna.ge/giorgi-kekelidze-daojakhda-dghes-40-wlis-gavkhdi-da-davqorwindi-mariam-soseliaze/ |archivedate=2025-03-14 }}</ref> მათ ჰყავთ ერთი შვილი კეკე კეკელიძე (დ. [[2025]]).<ref>[https://fortuna.ge/giorgi-kekelidzes-da-mariam-soselias-qalishvili-sheedzinat-ra-daarqves-akhalshobils/ გიორგი კეკელიძეს და მარიამ სოსელიას ქალიშვილი შეეძინათ — რა დაარქვეს ახალშობილს]</ref> == რესურსები ინტერნეტში == {{ვიკიციტატა|გიორგი კეკელიძე}} * {{ოფიციალური|http://kekelidze.ge/}} *{{youtube|user =gkekeklidze|გიორგი კეკელიძის არხი}} * [https://www.youtube.com/watch?v=1UOeCFVI4XI&t=301s გიორგი კეკელიძის პორტრეტი პოლონურ და ჩეხურ სატელევიზიო პროექტში] * {{Nplg ბიოგრაფია|00000743}} * [https://www.youtube.com/watch?v=XYCHCCLFwqc&feature=youtu.be გიორგი კეკელიძე სტუმრად გადაცემაში „რა დროს ძილია?!“] * [http://www.ambebi.ge/sazogadoeba/96500-rodis-shetsyvets-giorgi-kekelidze-beduinobas-ambebi-qambebisthvisq.html ინტერვიუ Ambebi.ge] * [http://newpress.ge/index.php?page=4&staties_id=716&rub_param= ინტერვიუ Newpress.ge-ზე] * [http://www.tavisupleba.org/content/article/1915987.html ინტერვიუ — „რადიო თავისუფლება“] * [https://www.youtube.com/watch?v=E3YyQAwlE4A&ab_channel=რადიოთავისუფლება დეპრესია - სტუმარი, რომელიც მალე არ მიდის - ინტერვიუ გიორგი კეკელიძესთან] * [https://www.youtube.com/watch?v=WhgGSt-Gg-Q&feature=youtu.be გიორგი კეკელიძე სტუმრად ღამის შოუში] * [https://www.youtube.com/watch?v=Iw_wtQQTFpE&feature=youtu.be&ab_channel=TVFormula გიორგი კეკელიძე გადაცემა სთორიში] * [https://www.youtube.com/watch?v=2Xr5DnNPa90&ab_channel=TEDxTalks Return as a Different Person — George Kekelidze] * [https://www.youtube.com/watch?v=LOvPQpd2IOw&ab_channel=Artareatv ID - გიორგი კეკელიძე] * [https://www.youtube.com/watch?v=VjShpPwa7Do&ab_channel=giorgikekelidze გიორგი კეკელიძე - ნამდვილი ამბავი] * [https://sainteresoadamianebi.1tv.ge/?id=229 „ალბერ კამიუს უბედურება მჭირს მეც“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230221034310/https://sainteresoadamianebi.1tv.ge/?id=229 |date=2023-02-21 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=zV48-gloN7s&feature=youtu.be გიორგი კეკელიძე გადაცემაში „ნოესთან“] * [https://www.youtube.com/watch?v=VoQfvIrw0NY გიორგი კეკელიძე სტუმრად ნიკა არაბიძის შოუში] * [https://www.youtube.com/watch?v=6zIXYTVPphk გიორგი კეკელიძის რუბრიკა „იმედის წიგნები“] * [https://www.youtube.com/watch?v=3Fl8v_7rTfw გიორგი კეკელიძე - ახალი სიმღერები] * [https://www.youtube.com/watch?feature=shared&v=TnZV9RyXon8 წიგნიერების გამავრცელებელი საზოგადოება] * [https://www.youtube.com/watch?feature=shared&v=sRWWaSGmutA გიორგი კეკელიძე - ინტერვიუ] * [https://www.youtube.com/watch?v=HX1Oz7OFgV0 ინტერვიუ - გიორგი კეკელიძე / Giorgi Kekelidze] * [https://www.youtube.com/watch?v=THkCh91Whus გიორგი კეკელიძის პროფესიული გზა] * [https://kvirispalitra.ge/article/141772-cigni-nishnavs-taroze-chasaprebul-ambavs-romelic-emociebs-gimiznebs-da-shen-sakutari-nebit-midixar-chasaprebultan-gansxvavebuli-interviu-giorgi-kekelizestan/ „წიგნი ნიშნავს თაროზე ჩასაფრებულ ამბავს, რომელიც ემოციებს გიმიზნებს და შენ საკუთარი ნებით მიდიხარ ჩასაფრებულთან“ - განსხვავებული ინტერვიუ გიორგი კეკელიძესთან] * [https://www.youtube.com/watch?v=kzvs2Z9svQY გაუსაძლისი გაძლების გზა] * [https://www.youtube.com/watch?v=8rmhU7dscis ბიბლუსი Talks - პირველი გადაცემა] * [https://indigo.com.ge/articles/sibrdzne-simgerisa სიბრძნე სიმღერისა] * [https://www.youtube.com/watch?v=3M_UqGIt5d8 ბიბლუსი] == სქოლიო == {{სქოლიოს სია|2}} {{ეროვნული ბიბლიოთეკის დირექტორები}} {{authority control}} {{DEFAULTSORT:კეკელიძე, გიორგი}} [[კატეგორია:ქართველი პოეტები]] [[კატეგორია:ქართველი მწერლები]] [[კატეგორია:დაბადებული 1984]] [[კატეგორია:ოზურგეთში დაბადებულები]] [[კატეგორია:საბას პრემიის ლაურეატები]] [[კატეგორია:საქართველოს ეროვნული ბიბლიოთეკის დირექტორები]] [[კატეგორია:კეკელიძეები|გ]] [[კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით]] [[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]] i1u9ujazyvgi9f298tq2717dghkgtw2 0 106443 5406681 5384456 2026-06-04T08:02:45Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 1 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406681 wikitext text/x-wiki {{მმ*|შენგელია}} {{ინფოდაფა ფეხბურთელის ბიოგრაფია | სახელი = რამაზ შენგელია | სურათი = Ramaz Shengelia (1957–2012) — Soviet Union NFT Forward (1979–1983).jpg | სურათის ზომა = | სრული სახელი = რამაზ ალექსანდრეს ძე შენგელია<ref>{{სტატია |ავტორი = |სათაური = დაჯილდოება |ბმული = https://dspace.nplg.gov.ge/bitstream/1234/212295/1/Lelo_1979_N174.pdf |გამოცემა = [[ლელო (გაზეთი)|„ლელო“]] |წელი = 11 სექტემბერი, 1979 |ნომერი = 174 (6485) |გვერდები = 1 }}</ref> | სიმაღლე = 173 [[სანტიმეტრი|სმ]] | დაბადების თარიღი = {{დაბადების თარიღი|1957|1|1}} | დაბადების ადგილი = [[ქუთაისი]],<br/>[[საქართველოს საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა|საქართველოს სსრ]],<br/>[[საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირი|სსრ კავშირი]] | გარდაცვალების თარიღი = {{გარდაცვალების თარიღი და ასაკი|2012|6|21|1957|1|1|}} | გარდაცვალების ადგილი = [[თბილისი]],<br/>[[საქართველო]] | პოზიცია = [[თავდამსხმელი (ფეხბურთი)|თავდამსხმელი]] | წელი1 = 1973–1976 | წელი2 = 1977–1988 | წელი3 = 1989–1990 | კლუბი = [[ტორპედო ქუთაისი (საფეხბურთო კლუბი)|ტორპედო ქ.]] | კლუბი2 = [[დინამო თბილისი (საფეხბურთო კლუბი)|დინამო თბ.]] | კლუბი3 = [[ჰოლმსუნდი (საფეხბურთო კლუბი)|ჰოლმსუნდი]] | მატჩი1 = 75 | მატჩი2 = 283 | მატჩი3 = 13 | გოლი1 = 29 | გოლი2 = 120 | გოლი3 = 2 | ეროვნული წელი = 1979–1983 | ეროვნული ნაკრები = [[საბჭოთა კავშირის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|სსრ კავშირი]] | ეროვნული მატჩი = 26 | ეროვნული გოლი = 10 | მედლის თარგები = {{სსრკ სპორტის დამსახურებული ოსტატი|15.05.1981}} }} '''რამაზ შენგელია''' (დ. [[1 იანვარი]], [[1957]], [[ქუთაისი]] — გ. [[21 ივნისი]], [[2012]], [[თბილისი]]) — [[ქართველები|ქართველი]] და [[საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირი|საბჭოთა]] [[ფეხბურთელი]], [[თავდამსხმელი (ფეხბურთი)|თავდამსხმელი]]. იცავდა [[ტორპედო ქუთაისი (საფეხბურთო კლუბი)|ქუთაისის „ტორპედოს“]], [[დინამო თბილისი (საფეხბურთო კლუბი)|თბილისის „დინამოსა“]] და [[საბჭოთა კავშირის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|საბჭოთა კავშირის ეროვნული ნაკრების]] ღირსებას. [[საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატი|საბჭოთა კავშირის]] ჩემპიონი (1978), ვიცე-ჩემპიონი (1977) და ბრინჯაოს პრიზიორი (1981), [[საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო თასი|საბჭოთა კავშირის თასისა]] (1979) და [[უეფა-ს თასების მფლობელთა თასი|თასების მფლობელთა თასის]] (1981) მფლობელი [[დინამო თბილისი (საფეხბურთო კლუბი)|თბილისის „დინამოს“]] შემადგენლობაში. [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 1982|1982 წლის ესპანეთის მსოფლიო ჩემპიონატის]] მონაწილე. [[საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი]] (1981), [[ღირსების ორდენი (საქართველო)|ღირსების ორდენის]] კავალერი. იგი ერთადერთია ქართველ ფეხბურთელთა შორის, ვინც ორჯერ (1978, 1981) მოიპოვა [[საბჭოთა კავშირის საუკეთესო ფეხბურთელი|საბჭოთა კავშირის წლის საუკეთესო ფეხბურთელის]] წოდება. ითვლება ყველა დროის ერთ-ერთ საუკეთესო ქართველ ფეხბურთელად.<ref name="ტოპ 20 ყველა დროის საუკეთესო ქართველი ფეხბურთელი">[https://archive.today/20200102045511/https://goal.ge/news/82073-top-20-yvela-drois-sauketeso-qartveli-fexburteli.html ტოპ 20 ყველა დროის საუკეთესო ქართველი ფეხბურთელი]</ref> ხუთჯერ იყო დასახელებული საბჭოთა კავშირის წლის 33 საუკეთესო ფეხბურთელის სიაში.<ref>{{Cite web |url=http://ru.unionpedia.org/%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA_33_%D0%BB%D1%83%D1%87%D1%88%D0%B8%D1%85_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D1%81%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%BD%D0%B0_%D0%B2_%D0%A1%D0%A1%D0%A1%D0%A0 |title=Список 33 лучших футболистов сезона в СССР |access-date=2021-05-20 |archive-date=2022-01-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220128014724/https://ru.unionpedia.org/%d0%a1%d0%bf%d0%b8%d1%81%d0%be%d0%ba_33_%d0%bb%d1%83%d1%87%d1%88%d0%b8%d1%85_%d1%84%d1%83%d1%82%d0%b1%d0%be%d0%bb%d0%b8%d1%81%d1%82%d0%be%d0%b2_%d1%81%d0%b5%d0%b7%d0%be%d0%bd%d0%b0_%d0%b2_%d0%a1%d0%a1%d0%a1%d0%a0 }}</ref> <br/> == კარიერა == === საკლუბო კარიერა === რამაზ შენგელია [[1957]] წლის 1 იანვარს დაიბადა [[ქუთაისი|ქუთაისში]]. ფეხბურთის თამაში დაიწყო [[1968]] წელს [[ტორპედო ქუთაისი (საფეხბურთო კლუბი)|ქუთაისის „ტორპედოს“]] მოსამზადებელ ჯგუფში, რომელსაც მწვრთნელი [[კარლო ხურციძე]] ხელმძღვანელობდა.<ref>{{cite web |url = https://mygoals.ge/kariera-frazebshi-16-ramaz-shengelia/ |title = კარიერა ფრაზებში: რამაზ შენგელია |publisher = mygoals.ge }}</ref> [[1973]]–[[1976]] წლებში საბჭოთა კავშირის პირველ ლიგაში გამოდიოდა „ტორპედოს“ პირველი გუნდის შემადგენლობაში.<ref name="გზა თასისაკენ">„გზა თასისაკენ“ (ცნობარი), გვ. 15.</ref> [[ფაილი:DinamoTbilisi-1981.jpg|მარცხნივ|მინი|თასების თასის ფინალის შემდეგ: ქვემოთ, მარცხნიდან მესამე რამაზ შენგელია]] [[1977]] წლიდან [[დინამო თბილისი (საფეხბურთო კლუბი)|თბილისის „დინამოშია“]], რომლის ძირითად შემადგენლობაში დებიუტი ჰქონდა იმავე წლის 2 აპრილს. ეს იყო [[საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატი 1977|საკავშირო ჩემპიონატის]] პირველი ტურის კალენდარული მატჩი [[სამარა (რუსეთი)|კუიბიშევის]] „კრილია სოვეტოვის“ წინააღმდეგ, რომელიც „დინამოს“ სტადიონზე გაიმართა. შენგელიამ თავის სადებიუტო შეხვედრაშივე მოახერხა გოლის გატანა, როდესაც ტრიბუნებზე შეკრებილი 77 ათასი გულშემატკივრის თვალწინ პირველი ტაიმის 33-ე წუთზე [[დინამო თბილისი (საფეხბურთო კლუბი)|თბილისის „დინამოს“]] მაისურით პირველად აიღო მოწინააღმდეგის კარი. შეხვედრა თბილისელთა გამარჯვებით (4–2) დასრულდა.<ref>[https://web.archive.org/web/20180719145714/http://www.dinamo-tbilisi.ru/statistika/chempionat-sssr/chempionat-sssr-1977-goda/dinamo-tbilisi-krylya-sovetov-kujbyshev-42-31/ „დინამო“ თბილისი 4–2 „კრილია სოვეტოვი“ კუიბიშევი]</ref> პირველივე წელს შენგელია [[საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატი 1977|საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატის]] ვერცხლის პრიზიორი გახდა, მომდევნო წელს კი — [[საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატი 1978|ქვეყნის ჩემპიონი]]. [[1979]] წელს ფეხბურთელმა [[საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო თასი|საბჭოთა კავშირის თასიც]] მოიგო.<ref name="გზა თასისაკენ"></ref> გუნდთან ერთად, შენგელიამ მოიგო [[ევროპის თასების მფლობელთა თასი 1980-1981|1980–1981 წლების ევროპის თასების მფლობელთა თასი]]. რამაზ შენგელიამ [[დინამო თბილისი (საფეხბურთო კლუბი)|თბილისის „დინამოს“]] შემადგენლობაში უმაღლესი ლიგის [[საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატი|საკავშირო პირველობის]] 283 შეხვედრაში მიიღო მონაწილეობა და 120 ბურთი გაიტანა. ამას გარდა, ევროპული საერთაშორისო საფეხბურთო ტურნირების ფარგლებში „დინამოს“ ღირსება 37 შეხვედრაში დაიცვა და 19 ბურთი გაიტანა, აქედან 17 მატჩი და 10 გოლი — [[უეფა-ს თასების მფლობელთა თასი|თასების მფლობელთა თასის]], 16 მატჩი და 8 გოლი — [[უეფა-ს ევროპა ლიგა|უეფა-ს თასის]] და 4 მატჩი და 1 გოლი — [[უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა|ევროპის ჩემპიონთა თასის]] გათამაშებაში.<ref>[http://www.klisf.net/gamer360.htm რამაზ შენგელიას ევროთასების სტატისტიკა]</ref> იგი ორჯერ აღიარეს [[საბჭოთა კავშირის საუკეთესო ფეხბურთელი|საბჭოთა კავშირის საუკეთესო ფეხბურთელად]] — 1978 და 1981 წლებში.<ref>[http://www.rsssf.com/miscellaneous/ussrpoy.html Soviet Union - Player of the Year Awards]</ref> 1981 წელს გახდა [[საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატი 1981|ჩემპიონატის]] საუკეთესო ბომბარდირი (32 მატჩში 23 გოლი).<ref>[http://www.hsf.narod.ru/awards/bscorer.htm Лучшему бомбардиру].</ref> იმავე წელს, ჟურნალ „[[France Football]]“-ის ყოველწლიურ [[ოქროს ბურთი]]ს გამოკითხვაში, ქართველი თავდამსხმელი წლის საუკეთესო ფეხბურთელთა შორის მე-7 ადგილზე დასახელდა. იყო გრიგორი ფედოტოვის „ასიანთა კლუბის“ წევრი, სპორტის დამსახურებული ოსტატი ([[1981]]), ღირსების ორდენის კავალერი, [[საქართველოს ფეხბურთის ფედერაცია|საქართველოს ფეხბურთის ფედერაციის]] საპატიო ვიცე-პრეზიდენტი. <ref>[http://www.rsssf.com/miscellaneous/europa-poy81.html European Footballer of the Year ("Ballon d'Or") 1981]</ref> [[2012]] წლის 21 ივნისს რამაზ შენგელია 55 წლის ასაკში გულის შეტევით გარდაიცვალა.<ref>{{cite web |title= რამაზ შენგელია გარდაიცვალა |url= http://www.worldsport.ge/ge/page/ramaz-shengelia-gardaicvala |accessdate= 2022-05-08 |archiveurl= https://archive.today/20131212134803/http://www.worldsport.ge/ge/page/ramaz-shengelia-gardaicvala |archivedate= 2013-12-12 }}</ref><ref>{{cite web |url= https://www.worldsport.ge/ge/page/samdzimris-werili-mishel-platinisgan?media=normal |title= სამძიმრის წერილი მიშელ პლატინისგან }}</ref> დაკრძალულია საბურთალოს სასაფლაოზე.<ref>{{cite web |url= https://www.worldsport.ge/ge/page/ramaz-shengelia-ukanasknel-gzaze-gaaciles |title= რამაზ შენგელია უკანასკნელ გზაზე გააცილეს }}</ref> === სანაკრებო კარიერა === 1979–1983 წლებში იყო [[საბჭოთა კავშირის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|საბჭოთა კავშირის ეროვნული ნაკრების]] წევრი, რომლის შემადგენლობაში 26 მატჩი ითამაშა და 10 ბურთი გაიტანა.<ref name="Rusteam-Permian-ru">[https://archive.today/20130113190432/http://www.rusteam.permian.ru/players/shengeliya.html Рамаз Шенгелия]</ref> საბჭოთა კავშირის ახალგაზრდულ ნაკრებთან ერთად [[1980]] წელს მოიგო ევროპის ახალგაზრდული საფეხბურთო ჩემპიონატი.<ref name="გზა თასისაკენ"></ref><ref>[http://rusteam.permian.ru/players/shengeliya.html Рамаз Шенгелия]</ref> === მსოფლიო ჩემპიონატზე === რამაზ შენგელიამ მსოფლიო ჩემპიონატების 5 შეხვედრაში მიიღო მონაწილეობა და ერთი ბურთი გაიტანა.<ref>[http://www.thesoccerworldcups.com/players/ramaz_shengelia.php Ramaz Shengelia in the World Cups]</ref><ref>[http://www.rsssf.com/tables/82full.html World Cup 1982 finals] · [http://www.rsssf.com/tables/82full.html#grf Group F] · [http://www.rsssf.com/tables/82full.html#gr1 Group 1]</ref><ref>[https://archive.today/20191002145141/http://www.solofutbol.cl/albunes%20de%20futbol/union%20sovietica/union%20sovietica%201982.html Union Sovietica 1982]</ref><ref>[https://archive.today/20200117123505/https://i.ebayimg.com/images/g/CPwAAOSwZeRdA2nn/s-l1600.jpg რამაზ შენგელია — საბჭოთა ნაკრების მაისურით]</ref> {| class="wikitable" |- ! {{Tooltip|^{ჩემპ.}|მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი}} !! {{Tooltip|^{მასპინძელი}|მსოფლიო ჩემპიონატის მასპინძელი ქვეყანა}} !! {{Tooltip|^№|საფეხბურთო მაისურის ნომერი მიმდინარე მსოფლიო ჩემპიონატზე ასპარეზობისას}} !! {{Tooltip|^{პოზიცია}|სათამაშო პოზიცია მიმდინარე მსოფლიო ჩემპიონატზე ასპარეზობისას}} !! {{Tooltip|^შ|ჩატარებული შეხვედრების რაოდენობა მიმდინარე მსოფლიო ჩემპიონატზე}} !! {{Tooltip|^ბ|გატანილი ბურთების რაოდენობა მიმდინარე მსოფლიო ჩემპიონატზე}} !! {{Tooltip|^მ|მოგება}} !! {{Tooltip|^ფ|ფრე}} !! {{Tooltip|^წ|წაგება}} !! {{Tooltip|^{შედეგი}|ბრაზილიის ეროვნული გუნდის მიერ მიღწეული შედეგი მიმდინარე მსოფლიო ჩემპიონატზე}} |- | [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 1982|1982]] || {{ESP}} || {{დროშანიშანი|საბჭოთა კავშირი}} [[საბჭოთა კავშირის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|7]] || [[თავდამსხმელი (ფეხბურთი)|თავდამსხმელი]] || 5 || 1 || 2 || 2 || 1 || [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 1982#მეორე რაუნდი|მეორე რაუნდი]] |} == თამაშის სტილი და შეფასებები == „რამაზ შენგელია არა მარტო საქართველოსა და საბჭოთა კავშირის, ევროპისა და მსოფლიოს ერთ-ერთი საუკეთესო ფორვარდი იყო. [[საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატი|საბჭოთა კავშირის პირველობა]] ერთ-ერთი უძლიერესი ჩემპიონატი იყო მთელ მსოფლიოში. ეს ჩემი სუბიექტური აზრია, მაგრამ ამით ახალს არაფერს ვამბობ. ახლა რომ ვუყურებთ ჩემპიონატებს და ყველას გვიხარია — [[ესპანეთის პრიმერა დივიზიონი|ესპანეთის]], [[გერმანიის საფეხბურთო ბუნდესლიგა|გერმანიის]], [[ინგლისის პრემიერლიგა|ინგლისის]] ჩემპიონატებს და პირველ ადგილზე გასული გუნდები, იგივე [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|„რეალი“]] თუ [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|„ბარსელონა“]] ესპანეთის ჩემპიონატში ორმოცდაათი ქულით უსწრებენ ბოლოდან მესამე, მეოთხე ადგილებზე გასულ გუნდებს. საბჭოთა კავშირის პირველობაზე კი სატურნირო ცხრილში გუნდები ძალიან მჭიდროდ იყვნენ განლაგებული. ძალიან ძნელი იყო თამაში — საქმე, პრაქტიკულად, აღმოსავლეთ ევროპის პირველობასთან გვქონდა: [[დინამო კიევი (საფეხბურთო კლუბი)|კიევის „დინამო“]] უკრაინის ნაკრები იყო, [[არარატი ერევანი (საფეხბურთო კლუბი)|ერევნის „არარატი“]] — სომხეთის, [[ნეფთჩი ბაქო (საფეხბურთო კლუბი)|ბაქოს „ნეფთჩი“]] — აზერბაიჯანის, [[დინამო თბილისი (საფეხბურთო კლუბი)|თბილისის „დინამო“]] — საქართველოსი... აღარაფერს ვამბობ მოსკოვის ოთხ-ხუთ გუნდზე! ძალიან მაღალი დონის ტურნირს ვთამაშობდით. იმ პირველობაზე, სადაც ამდენი ვარსკვლავი მონაწილეობდა (რადგან მართლა უმაღლესი დონის ფეხბურთლები იყვნენ), რამაზ შენგელია ორჯერ გახდა [[საბჭოთა კავშირის საუკეთესო ფეხბურთელი]] — ეს ძალიან დიდი მიღწევაა!“ — [[ალექსანდრე ჩივაძე]] „ძალიან ეშმაკი თავდამსხმელი იყო რამაზ შენგელია. [[დინამო თბილისი (საფეხბურთო კლუბი)|თბილისის „დინამოსთან“]] თამაშისას ყოველთვის მიჭირდა მის წინააღმდეგ პაექრობა, რადგან შენგელიას ძალიან არასტანდარტული და მოულოდნელი გადაწყვეტილებების მიღება უყვარდა და მათი შესრულებაც ეხერხებოდა. თუმცა, [[საბჭოთა კავშირის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ნაკრებში]] თამაშისას იგი რამდენადმე [[ოლეგ ბლოხინი|ბლოხინის]] ჩრდილში იყო მოქცეული.“ — რინატ დასაევი.<ref>[https://for.ge/view/49053/rinat-dasaevs-qarTvel-fexburTelebTan-urTierToba-enatreba.html რინატ დასაევს ქართველ ფეხბურთელებთან ურთიერთობა ენატრება]</ref> ==ფაქტები== 1981 წელს [[France Football]]-ის მიერ ორგანიზებულ ევროპის საუკეთესო მოთამაშის გამოსავლენ რეფერენდუმში რამაზ შენგელიამ მე-7 ადგილი დაიკავა. გაზეთ „[[სარბიელი]]ს“ ინიციატივით, [[1998]] წელს გულშემატკივრებმა საქართველოს XX საუკუნის საუკეთესო ფეხბურთელი, მწვრთნელი და სიმბოლური ნაკრები დაასახელეს. გამოკითხვის შედეგად რამაზ შენგელია საქართველოს XX საუკუნის მეცხრე საუკეთესო ფეხბურთელად დასახელდა.<ref name="XX საუკუნის რჩეულები">{{cite web | title= XX საუკუნის რჩეულები | work= mygoals.ge | url= https://mygoals.ge/xx-saukunis-rcheulebi/ | accessdate= 2022-04-21 | archiveurl= https://archive.today/20211121023227/https://mygoals.ge/xx-saukunis-rcheulebi/ | archivedate= 2021-11-21 }}</ref> [[2011]] წლის 17 მაისს [[საქართველოს სპორტისა და ახალგაზრდობის საქმეთა სამინისტრო]]ს გადაწყვეტილებით, [[დინამო თბილისი (საფეხბურთო კლუბი)|თბილისის „დინამოს“]] მიერ [[უეფა-ს თასების მფლობელთა თასი|თასების მფლობელთა თასის]] მოპოვების 30 წლის იუბილესთან დაკავშირებით 1981 წლის თბილისის „დინამოს“ სრულ შემადგენლობასა და სამწვრთნელო შტაბთან ერთად — რამაზ შენგელიას საქართველოს სპორტის რაინდის წოდება მიენიჭა.<ref>[https://archive.today/20191222012042/http://msy.gov.ge/index.php?lang_id=GEO&sec_id=319&info_id=4190 თბილისის დინამოელებს სპორტის რაინდის წოდება მიენიჭათ]</ref> 2015 წლის აპრილში [[ქუთაისი]]ს საფეხბურთო კლუბ [[ტორპედო ქუთაისი (საფეხბურთო კლუბი)|„ტორპედოს“]] გულშემატკივართა, ასევე, ადგილობრივი სპორტული საზოგადოების ინიციატივით და ქალაქის საკრებულოს გადაწყვეტილებით [[რამაზ შენგელიას სტადიონი|ქუთაისის ცენტრალურ სტადიონს]] რამაზ შენგელიას სახელი მიენიჭა.<ref>[http://goal.ge/news/27641-.html# ქუთაისის ცენტრალური სტადიონი რამაზ შენგელიას სახელობის იქნება]</ref><ref>[http://www.sportall.ge/fexburti/qarthuli-fekhburthi/skhvadaskhva/78180-quthaisis-centralur-stadions-ramaz-shengelias-sakheli-mienitca.html ქუთაისის ცენტრალურ სტადიონს რამაზ შენგელიას სახელი მიენიჭა]</ref> == მიღწევები == [[ფაილი:Newspaper Lelo № 92 (6903). 1981, May 16.jpg|thumb|right|200პქ|<center>გაზ. „ლელო“, 16 მაისი, 1981</center>]] [[ფაილი:Newspaper Lelo № 11 (6322). 1979, January 16.jpg|thumb|right|200პქ|<center>გაზ. „ლელო“, 16 იანვარი, 1979</center>]] === საკლუბო === ; {{დროშანიშანი|საქართველოს სსრ}} [[დინამო თბილისი (საფეხბურთო კლუბი)|დინამო თბილისი]] ; [[საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატი|საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატი]] * ჩემპიონი: [[საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატი 1978 (უმაღლესი ლიგა)|1978]] * ვიცე-ჩემპიონი: [[საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატი 1977|1977]] * ბრინჯაოს პრიზიორი: [[საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატი 1981|1981]] ; [[საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო თასი|საბჭოთა კავშირის თასი]] * თასის მფლობელი: 1979 * ფინალისტი: 1980 <ref>[http://www.fc-dynamo.ru/cup/prot.php?id=420000 „შახტიორი“ დონეცკი 2–1 „დინამო“ თბილისი]</ref><ref>[http://www.rsssf.com/tabless/su80.html#80c Soviet Union Cup 1980]. Shakhtyor Donetsk 2–1 Dinamo Tbilisi</ref> ; [[უეფა-ს თასების მფლობელთა თასი|ევროპის თასების მფლობელთა თასი]] * თასის მფლობელი: [[ევროპის თასების მფლობელთა თასი 1980-1981|1981]] === სანაკრებო === ; {{დროშანიშანი|საქართველოს სსრ}} საქართველოს სსრ ნაკრები ; {{Tooltip|სსრ კავშირის სპარტაკიადა|სსრ კავშირის ხალხთა სპარტაკიადის საფეხბურთო ტურნირი}} * ვიცე-ჩემპიონი: 1979<ref>[https://web.archive.org/web/20190621060523/http://www.dinamo-tbilisi.ru/sbornye/sbornaya-gruzii/spartakiada-narodov-sssr-1979-goda/ Финал. Сборная Москвы — Сборная Грузии 2–1]</ref> ; {{დროშანიშანი|საბჭოთა კავშირი}} {{Tooltip|საბჭოთა კავშირი|საბჭოთა კავშირის ახალგაზრდული ნაკრები}} ; ევროპის ახალგაზრდული ჩემპიონატი * ჩემპიონი: 1980 === ინდივიდუალური === * [[საბჭოთა კავშირის საუკეთესო ფეხბურთელი]]: 1978, 1981<ref>[http://www.rsssf.com/miscellaneous/ussrpoy.html Soviet Union — Player of the Year Awards]</ref><ref>[http://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/685003 Список 33 лучших футболистов сезона в СССР]</ref> * გრიგორი ფედოტოვის კლუბის წევრი: 161 გოლი * საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატის საუკეთესო ბომბარდირი: 1981 * საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი: 1981 {{სსრკ სპორტის დამსახურებული ოსტატი|15.05.1981}} № 2731 ; {{Tooltip|33 საუკეთესო|საბჭოთა კავშირის წლის 33 საუკეთესო ფეხბურთელის სიაში დასახელებულია შემდეგ ნომრად:}} * №1: 1981 * №2: 1978, 1979, 1980 * №3: 1977 == ბიბლიოგრაფია == {{Refbegin}} * {{Cite book|last1=აკოფოვი|first1=გ.|last2=კაკაბაძე|first2=მ.|title=ფეხბურთი—78 : (ცნობარი)|publisher=საქ. კპ ცკ-ის გამ-ბა|year=1978|location=თბ.|url=http://gioimedashvili.blogspot.com/2012/06/blog-post_870.html|access-date=2023-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20190512115352/http://gioimedashvili.blogspot.com/2012/06/blog-post_870.html|archive-date=2019-05-12}} * {{Cite book|last1=აკოფოვი|first1=გ.|last2=კაკაბაძე|first2=მ.|title=ფეხბურთი—79 : (ცნობარი)|publisher=საქ. კპ ცკ-ის გამ-ბა|year=1979|location=თბ.|url=http://www.nplg.gov.ge/ec/ka/cart/search.html?cmd=search&sf=advanced&qs%5B0%5D%5Bf%5D=700&qs%5B0%5D%5Bq%5D=&qs%5B0%5D%5Bb%5D=and&qs%5B1%5D%5Bf%5D=200&qs%5B1%5D%5Bq%5D=%E1%83%A4%E1%83%94%E1%83%AE%E1%83%91%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%98-79|access-date=2023-09-09|archive-url=https://archive.today/20191216140910/http://www.nplg.gov.ge/ec/ka/cart/search.html?cmd=search&sf=advanced&qs%5B0%5D%5Bf%5D=700&qs%5B0%5D%5Bq%5D=&qs%5B0%5D%5Bb%5D=and&qs%5B1%5D%5Bf%5D=200&qs%5B1%5D%5Bq%5D=%E1%83%A4%E1%83%94%E1%83%AE%E1%83%91%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%98-79|archive-date=2019-12-16}} * {{Cite book|last1=აკოფოვი|first1=გ.|last2=კაკაბაძე|first2=მ.|title=ფეხბურთი—80 : (ცნობარი)|publisher=საქ. კპ ცკ-ის გამ-ბა|year=1980|location=თბ.|url=http://www.nplg.gov.ge/ec/ka/cart/search.html?cmd=search&sf=advanced&qs%5B0%5D%5Bf%5D=700&qs%5B0%5D%5Bq%5D=&qs%5B0%5D%5Bb%5D=and&qs%5B1%5D%5Bf%5D=200&qs%5B1%5D%5Bq%5D=%E1%83%A4%E1%83%94%E1%83%AE%E1%83%91%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%98+80|access-date=2023-09-09|archive-url=https://archive.today/20191216153649/http://www.nplg.gov.ge/ec/ka/cart/search.html?cmd=search&sf=advanced&qs%5B0%5D%5Bf%5D=700&qs%5B0%5D%5Bq%5D=&qs%5B0%5D%5Bb%5D=and&qs%5B1%5D%5Bf%5D=200&qs%5B1%5D%5Bq%5D=%E1%83%A4%E1%83%94%E1%83%AE%E1%83%91%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%98+80|archive-date=2019-12-16}} * {{Cite book|last=აკოფოვი|first=გ.|last2=კაკაბაძე|first2=მ.|title=ფეხბურთი—81 : (ცნობარი)|publisher=საქ. კპ ცკ-ის გამ-ბა|year=1981|location=თბ.|url=http://www.nplg.gov.ge/ec/ka/cart/search.html?cmd=search&sf=advanced&qs%5B0%5D%5Bf%5D=700&qs%5B0%5D%5Bq%5D=&qs%5B0%5D%5Bb%5D=and&qs%5B1%5D%5Bf%5D=200&qs%5B1%5D%5Bq%5D=%E1%83%A4%E1%83%94%E1%83%AE%E1%83%91%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%98+81+&qs%5B1%5D%5Bb%5D=and&qs%5B2%5D%5Bf%5D=212&qs%5B2%5D%5Bq%5D=&qs%5B2%5D%5Bb%5D=and&qs%5B3%5D%5Bf%5D=213&qs%5B3%5D%5Bq%5D=&qs%5B3%5D%5Bb%5D=and&qs%5B4%5D%5Bf%5D=606&qs%5B4%5D%5Bq%5D=&pft=biblio&rnum=10&kbd=en&submit_btn=%E1%83%AB%E1%83%98%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90|access-date=2023-09-09|archive-url=https://archive.today/20191222062916/http://www.nplg.gov.ge/ec/ka/cart/search.html?cmd=search&sf=advanced&qs%5B0%5D%5Bf%5D=700&qs%5B0%5D%5Bq%5D=&qs%5B0%5D%5Bb%5D=and&qs%5B1%5D%5Bf%5D=200&qs%5B1%5D%5Bq%5D=%E1%83%A4%E1%83%94%E1%83%AE%E1%83%91%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%98+81+&qs%5B1%5D%5Bb%5D=and&qs%5B2%5D%5Bf%5D=212&qs%5B2%5D%5Bq%5D=&qs%5B2%5D%5Bb%5D=and&qs%5B3%5D%5Bf%5D=213&qs%5B3%5D%5Bq%5D=&qs%5B3%5D%5Bb%5D=and&qs%5B4%5D%5Bf%5D=606&qs%5B4%5D%5Bq%5D=&pft=biblio&rnum=10&kbd=en&submit_btn=%E1%83%AB%E1%83%98%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90|archive-date=2019-12-22}} * {{Cite book|last=აკოფოვი|first=გ.|last2=კაკაბაძე|first2=მ.|title=ფეხბურთი—82 : (ცნობარი)|publisher=საქ. კპ ცკ-ის გამ-ბა|year=1982|location=თბ.|url=http://www.nplg.gov.ge/ec/ka/cart/search.html?cmd=search&sf=advanced&qs%5B0%5D%5Bf%5D=700&qs%5B0%5D%5Bq%5D=&qs%5B0%5D%5Bb%5D=and&qs%5B1%5D%5Bf%5D=200&qs%5B1%5D%5Bq%5D=%E1%83%A4%E1%83%94%E1%83%AE%E1%83%91%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%98-82&qs%5B1%5D%5Bb%5D=and&qs%5B2%5D%5Bf%5D=212&qs%5B2%5D%5Bq%5D=&qs%5B2%5D%5Bb%5D=and&qs%5B3%5D%5Bf%5D=213&qs%5B3%5D%5Bq%5D=&qs%5B3%5D%5Bb%5D=and&qs%5B4%5D%5Bf%5D=606&qs%5B4%5D%5Bq%5D=&pft=biblio&rnum=10&kbd=en&submit_btn=%E1%83%AB%E1%83%98%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90|access-date=2023-09-09|archive-url=https://archive.today/20191222035324/http://www.nplg.gov.ge/ec/ka/cart/search.html?cmd=search&sf=advanced&qs%5B0%5D%5Bf%5D=700&qs%5B0%5D%5Bq%5D=&qs%5B0%5D%5Bb%5D=and&qs%5B1%5D%5Bf%5D=200&qs%5B1%5D%5Bq%5D=%E1%83%A4%E1%83%94%E1%83%AE%E1%83%91%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%98-82&qs%5B1%5D%5Bb%5D=and&qs%5B2%5D%5Bf%5D=212&qs%5B2%5D%5Bq%5D=&qs%5B2%5D%5Bb%5D=and&qs%5B3%5D%5Bf%5D=213&qs%5B3%5D%5Bq%5D=&qs%5B3%5D%5Bb%5D=and&qs%5B4%5D%5Bf%5D=606&qs%5B4%5D%5Bq%5D=&pft=biblio&rnum=10&kbd=en&submit_btn=%E1%83%AB%E1%83%98%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90|archive-date=2019-12-22}} * {{Cite book|last=აკოფოვი|first=გ.|last2=კაკაბაძე|first2=მ.|title=ფეხბურთი—83 : (ცნობარი)|publisher=საქ. კპ ცკ-ის გამ-ბა|year=1983|location=თბ.|url=http://www.nplg.gov.ge/ec/ka/cart/search.html?cmd=search&sf=advanced&qs%5B0%5D%5Bf%5D=700&qs%5B0%5D%5Bq%5D=&qs%5B0%5D%5Bb%5D=and&qs%5B1%5D%5Bf%5D=200&qs%5B1%5D%5Bq%5D=%E1%83%A4%E1%83%94%E1%83%AE%E1%83%91%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%98-83&qs%5B1%5D%5Bb%5D=and&qs%5B2%5D%5Bf%5D=212&qs%5B2%5D%5Bq%5D=&qs%5B2%5D%5Bb%5D=and&qs%5B3%5D%5Bf%5D=213&qs%5B3%5D%5Bq%5D=&qs%5B3%5D%5Bb%5D=and&qs%5B4%5D%5Bf%5D=606&qs%5B4%5D%5Bq%5D=&pft=biblio&rnum=10&kbd=en&submit_btn=%E1%83%AB%E1%83%98%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90|access-date=2023-09-09|archive-url=https://archive.today/20191222035223/http://www.nplg.gov.ge/ec/ka/cart/search.html?cmd=search&sf=advanced&qs%5B0%5D%5Bf%5D=700&qs%5B0%5D%5Bq%5D=&qs%5B0%5D%5Bb%5D=and&qs%5B1%5D%5Bf%5D=200&qs%5B1%5D%5Bq%5D=%E1%83%A4%E1%83%94%E1%83%AE%E1%83%91%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%98-83&qs%5B1%5D%5Bb%5D=and&qs%5B2%5D%5Bf%5D=212&qs%5B2%5D%5Bq%5D=&qs%5B2%5D%5Bb%5D=and&qs%5B3%5D%5Bf%5D=213&qs%5B3%5D%5Bq%5D=&qs%5B3%5D%5Bb%5D=and&qs%5B4%5D%5Bf%5D=606&qs%5B4%5D%5Bq%5D=&pft=biblio&rnum=10&kbd=en&submit_btn=%E1%83%AB%E1%83%98%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90|archive-date=2019-12-22}} * {{Cite book|last=აკოფოვი|first=გ.|last2=კაკაბაძე|first2=დ.|title=ფეხბურთი—84 : (ცნობარი)|publisher=საქ. კპ ცკ-ის გამ-ბა|year=1984|location=თბ.|url=http://www.nplg.gov.ge/ec/ka/cart/search.html?cmd=search&sf=advanced&qs%5B0%5D%5Bf%5D=700&qs%5B0%5D%5Bq%5D=&qs%5B0%5D%5Bb%5D=and&qs%5B1%5D%5Bf%5D=200&qs%5B1%5D%5Bq%5D=%E1%83%A4%E1%83%94%E1%83%AE%E1%83%91%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%98-84&qs%5B1%5D%5Bb%5D=and&qs%5B2%5D%5Bf%5D=212&qs%5B2%5D%5Bq%5D=&qs%5B2%5D%5Bb%5D=and&qs%5B3%5D%5Bf%5D=213&qs%5B3%5D%5Bq%5D=&qs%5B3%5D%5Bb%5D=and&qs%5B4%5D%5Bf%5D=606&qs%5B4%5D%5Bq%5D=&pft=biblio&rnum=10&kbd=en&submit_btn=%E1%83%AB%E1%83%98%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90|access-date=2023-09-09|archive-url=https://archive.today/20191222035122/http://www.nplg.gov.ge/ec/ka/cart/search.html?cmd=search&sf=advanced&qs%5B0%5D%5Bf%5D=700&qs%5B0%5D%5Bq%5D=&qs%5B0%5D%5Bb%5D=and&qs%5B1%5D%5Bf%5D=200&qs%5B1%5D%5Bq%5D=%E1%83%A4%E1%83%94%E1%83%AE%E1%83%91%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%98-84&qs%5B1%5D%5Bb%5D=and&qs%5B2%5D%5Bf%5D=212&qs%5B2%5D%5Bq%5D=&qs%5B2%5D%5Bb%5D=and&qs%5B3%5D%5Bf%5D=213&qs%5B3%5D%5Bq%5D=&qs%5B3%5D%5Bb%5D=and&qs%5B4%5D%5Bf%5D=606&qs%5B4%5D%5Bq%5D=&pft=biblio&rnum=10&kbd=en&submit_btn=%E1%83%AB%E1%83%98%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90|archive-date=2019-12-22}} * {{Cite book|last=აკოფოვი|first=გ.|last2=ენუქიძე|first2=ჯ.|title=ფეხბურთი—85 : (ცნობარი)|publisher=საქ. კპ ცკ-ის გამ-ბა|year=1985|location=თბ.|url=http://www.nplg.gov.ge/ec/ka/cart/search.html?cmd=search&sf=advanced&qs%5B0%5D%5Bf%5D=700&qs%5B0%5D%5Bq%5D=&qs%5B0%5D%5Bb%5D=and&qs%5B1%5D%5Bf%5D=200&qs%5B1%5D%5Bq%5D=%E1%83%A4%E1%83%94%E1%83%AE%E1%83%91%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%98-85&qs%5B1%5D%5Bb%5D=and&qs%5B2%5D%5Bf%5D=212&qs%5B2%5D%5Bq%5D=&qs%5B2%5D%5Bb%5D=and&qs%5B3%5D%5Bf%5D=213&qs%5B3%5D%5Bq%5D=&qs%5B3%5D%5Bb%5D=and&qs%5B4%5D%5Bf%5D=606&qs%5B4%5D%5Bq%5D=&pft=biblio&rnum=10&kbd=en&submit_btn=%E1%83%AB%E1%83%98%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90|access-date=2023-09-09|archive-url=https://archive.today/20191222035019/http://www.nplg.gov.ge/ec/ka/cart/search.html?cmd=search&sf=advanced&qs%5B0%5D%5Bf%5D=700&qs%5B0%5D%5Bq%5D=&qs%5B0%5D%5Bb%5D=and&qs%5B1%5D%5Bf%5D=200&qs%5B1%5D%5Bq%5D=%E1%83%A4%E1%83%94%E1%83%AE%E1%83%91%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%98-85&qs%5B1%5D%5Bb%5D=and&qs%5B2%5D%5Bf%5D=212&qs%5B2%5D%5Bq%5D=&qs%5B2%5D%5Bb%5D=and&qs%5B3%5D%5Bf%5D=213&qs%5B3%5D%5Bq%5D=&qs%5B3%5D%5Bb%5D=and&qs%5B4%5D%5Bf%5D=606&qs%5B4%5D%5Bq%5D=&pft=biblio&rnum=10&kbd=en&submit_btn=%E1%83%AB%E1%83%98%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90|archive-date=2019-12-22}} * {{Cite book|last=აკოფოვი|first=გ.|last2=ენუქიძე|first2=ჯ.|title=ფეხბურთი—86 : (ცნობარი)|publisher=საქ. კპ ცკ-ის გამ-ბა|year=1986|location=თბ.|url=http://www.nplg.gov.ge/ec/ka/cart/search.html?cmd=search&sf=advanced&qs%5B0%5D%5Bf%5D=700&qs%5B0%5D%5Bq%5D=&qs%5B0%5D%5Bb%5D=and&qs%5B1%5D%5Bf%5D=200&qs%5B1%5D%5Bq%5D=%E1%83%A4%E1%83%94%E1%83%AE%E1%83%91%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%98-86&qs%5B1%5D%5Bb%5D=and&qs%5B2%5D%5Bf%5D=212&qs%5B2%5D%5Bq%5D=&qs%5B2%5D%5Bb%5D=and&qs%5B3%5D%5Bf%5D=213&qs%5B3%5D%5Bq%5D=&qs%5B3%5D%5Bb%5D=and&qs%5B4%5D%5Bf%5D=606&qs%5B4%5D%5Bq%5D=&pft=biblio&rnum=10&kbd=en&submit_btn=%E1%83%AB%E1%83%98%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90|access-date=2023-09-09|archive-url=https://archive.today/20191222034531/http://www.nplg.gov.ge/ec/ka/cart/search.html?cmd=search&sf=advanced&qs%5B0%5D%5Bf%5D=700&qs%5B0%5D%5Bq%5D=&qs%5B0%5D%5Bb%5D=and&qs%5B1%5D%5Bf%5D=200&qs%5B1%5D%5Bq%5D=%E1%83%A4%E1%83%94%E1%83%AE%E1%83%91%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%98-86&qs%5B1%5D%5Bb%5D=and&qs%5B2%5D%5Bf%5D=212&qs%5B2%5D%5Bq%5D=&qs%5B2%5D%5Bb%5D=and&qs%5B3%5D%5Bf%5D=213&qs%5B3%5D%5Bq%5D=&qs%5B3%5D%5Bb%5D=and&qs%5B4%5D%5Bf%5D=606&qs%5B4%5D%5Bq%5D=&pft=biblio&rnum=10&kbd=en&submit_btn=%E1%83%AB%E1%83%98%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90|archive-date=2019-12-22}} * {{Cite book|last=აკოფოვი|first=გ.|last2=ენუქიძე|first2=ჯ.|title=ფეხბურთი—87 : (ცნობარი)|publisher=საქ. კპ ცკ-ის გამ-ბა|year=1987|location=თბ.|url=http://www.nplg.gov.ge/ec/ka/cart/search.html?cmd=search&sf=advanced&qs%5B0%5D%5Bf%5D=700&qs%5B0%5D%5Bq%5D=%E1%83%90%E1%83%99%E1%83%9D%E1%83%A4%E1%83%9D%E1%83%95%E1%83%98&qs%5B0%5D%5Bb%5D=and&qs%5B1%5D%5Bf%5D=200&qs%5B1%5D%5Bq%5D=%E1%83%A4%E1%83%94%E1%83%AE%E1%83%91%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%98-87&qs%5B1%5D%5Bb%5D=and&qs%5B2%5D%5Bf%5D=212&qs%5B2%5D%5Bq%5D=&qs%5B2%5D%5Bb%5D=and&qs%5B3%5D%5Bf%5D=213&qs%5B3%5D%5Bq%5D=&qs%5B3%5D%5Bb%5D=and&qs%5B4%5D%5Bf%5D=606&qs%5B4%5D%5Bq%5D=&pft=biblio&rnum=10&kbd=en&submit_btn=%E1%83%AB%E1%83%98%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90|access-date=2023-09-09|archive-url=https://archive.today/20191222034354/http://www.nplg.gov.ge/ec/ka/cart/search.html?cmd=search&sf=advanced&qs%5B0%5D%5Bf%5D=700&qs%5B0%5D%5Bq%5D=%E1%83%90%E1%83%99%E1%83%9D%E1%83%A4%E1%83%9D%E1%83%95%E1%83%98&qs%5B0%5D%5Bb%5D=and&qs%5B1%5D%5Bf%5D=200&qs%5B1%5D%5Bq%5D=%E1%83%A4%E1%83%94%E1%83%AE%E1%83%91%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%98-87&qs%5B1%5D%5Bb%5D=and&qs%5B2%5D%5Bf%5D=212&qs%5B2%5D%5Bq%5D=&qs%5B2%5D%5Bb%5D=and&qs%5B3%5D%5Bf%5D=213&qs%5B3%5D%5Bq%5D=&qs%5B3%5D%5Bb%5D=and&qs%5B4%5D%5Bf%5D=606&qs%5B4%5D%5Bq%5D=&pft=biblio&rnum=10&kbd=en&submit_btn=%E1%83%AB%E1%83%98%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90|archive-date=2019-12-22}} * {{Cite book|last=აკოფოვი|first=გ.|last2=ენუქიძე|first2=ჯ.|title=ფეხბურთი—89 : (ცნობარი)|publisher=საქ. კპ ცკ-ის გამ-ბა|year=1989|location=თბ.|url=http://www.nplg.gov.ge/ec/ka/cart/search.html?cmd=search&sf=advanced&qs%5B0%5D%5Bf%5D=700&qs%5B0%5D%5Bq%5D=%E1%83%90%E1%83%99%E1%83%9D%E1%83%A4%E1%83%9D%E1%83%95%E1%83%98&qs%5B0%5D%5Bb%5D=and&qs%5B1%5D%5Bf%5D=200&qs%5B1%5D%5Bq%5D=%E1%83%A4%E1%83%94%E1%83%AE%E1%83%91%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%98-89&qs%5B1%5D%5Bb%5D=and&qs%5B2%5D%5Bf%5D=212&qs%5B2%5D%5Bq%5D=&qs%5B2%5D%5Bb%5D=and&qs%5B3%5D%5Bf%5D=213&qs%5B3%5D%5Bq%5D=&qs%5B3%5D%5Bb%5D=and&qs%5B4%5D%5Bf%5D=606&qs%5B4%5D%5Bq%5D=&pft=biblio&rnum=10&kbd=en&submit_btn=%E1%83%AB%E1%83%98%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90|access-date=2023-09-09|archive-url=https://archive.today/20191222023106/http://www.nplg.gov.ge/ec/ka/cart/search.html?cmd=search&sf=advanced&qs%5B0%5D%5Bf%5D=700&qs%5B0%5D%5Bq%5D=%E1%83%90%E1%83%99%E1%83%9D%E1%83%A4%E1%83%9D%E1%83%95%E1%83%98&qs%5B0%5D%5Bb%5D=and&qs%5B1%5D%5Bf%5D=200&qs%5B1%5D%5Bq%5D=%E1%83%A4%E1%83%94%E1%83%AE%E1%83%91%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%98-89&qs%5B1%5D%5Bb%5D=and&qs%5B2%5D%5Bf%5D=212&qs%5B2%5D%5Bq%5D=&qs%5B2%5D%5Bb%5D=and&qs%5B3%5D%5Bf%5D=213&qs%5B3%5D%5Bq%5D=&qs%5B3%5D%5Bb%5D=and&qs%5B4%5D%5Bf%5D=606&qs%5B4%5D%5Bq%5D=&pft=biblio&rnum=10&kbd=en&submit_btn=%E1%83%AB%E1%83%98%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90|archive-date=2019-12-22}} * {{Cite book|last=აკოფოვი|first=გ.|last2=კაკაბაძე|first2=მ.|title=გზა თასისაკენ : (ცნობარი)|publisher=საქ. კპ ცკ-ის გამ-ბა|year=1981|location=თბ.|url=http://www.nplg.gov.ge/ec/ka/cart/search.html?cmd=search&sf=advanced&qs%5B0%5D%5Bf%5D=700&qs%5B0%5D%5Bq%5D=&qs%5B0%5D%5Bb%5D=and&qs%5B1%5D%5Bf%5D=200&qs%5B1%5D%5Bq%5D=%E1%83%92%E1%83%96%E1%83%90+%E1%83%97%E1%83%90%E1%83%A1%E1%83%98%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%99%E1%83%94%E1%83%9C|access-date=2023-09-09|archive-url=https://archive.today/20190817201846/http://www.nplg.gov.ge/ec/ka/cart/search.html?cmd=search&sf=advanced&qs%5B0%5D%5Bf%5D=700&qs%5B0%5D%5Bq%5D=&qs%5B0%5D%5Bb%5D=and&qs%5B1%5D%5Bf%5D=200&qs%5B1%5D%5Bq%5D=%E1%83%92%E1%83%96%E1%83%90+%E1%83%97%E1%83%90%E1%83%A1%E1%83%98%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%99%E1%83%94%E1%83%9C|archive-date=2019-08-17}} * {{Cite book|last=აკოფოვი|first=გარუნ|title={{Tooltip|ასე ნანატრი გამარჯვება|ასე ნანატრი გამარჯვება : თბილისის „დინამო“ — საბჭოთა კავშირის თასის მფლობელია}}|publisher=საქ. კპ ცკ-ის გამ-ბა|year=1976|location=თბილისი|url=http://www.nplg.gov.ge/ec/ka/cart/search.html?cmd=search&sf=advanced&qs%5B0%5D%5Bf%5D=700&qs%5B0%5D%5Bq%5D=&qs%5B0%5D%5Bb%5D=and&qs%5B1%5D%5Bf%5D=200&qs%5B1%5D%5Bq%5D=%E1%83%90%E1%83%A1%E1%83%94+%E1%83%9C%E1%83%90%E1%83%9C%E1%83%90%E1%83%A2%E1%83%A0%E1%83%98+%E1%83%92%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%AF%E1%83%95%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90|access-date=2023-09-09|archive-url=https://archive.today/20191216153934/http://www.nplg.gov.ge/ec/ka/cart/search.html?cmd=search&sf=advanced&qs%5B0%5D%5Bf%5D=700&qs%5B0%5D%5Bq%5D=&qs%5B0%5D%5Bb%5D=and&qs%5B1%5D%5Bf%5D=200&qs%5B1%5D%5Bq%5D=%E1%83%90%E1%83%A1%E1%83%94+%E1%83%9C%E1%83%90%E1%83%9C%E1%83%90%E1%83%A2%E1%83%A0%E1%83%98+%E1%83%92%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%AF%E1%83%95%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90|archive-date=2019-12-16}} * {{Cite book|last=აკოფოვი|first=გარუნ|last2=კაკაბაძე|first2=მიხეილ|title={{Tooltip|მეორედ — ოლიმპზე|მეორედ — ოლიმპზე : თბილისის „დინამო“ — სსრ კავშირის 1978 წლის ჩემპიონი}}|publisher=საქ. კპ ცკ-ის გამ-ბა|year=1979|location=თბ.|url=http://www.nplg.gov.ge/ec/ka/cart/search.html?cmd=search&sf=advanced&qs%5B0%5D%5Bf%5D=700&qs%5B0%5D%5Bq%5D=&qs%5B0%5D%5Bb%5D=and&qs%5B1%5D%5Bf%5D=200&qs%5B1%5D%5Bq%5D=%E1%83%9B%E1%83%94%E1%83%9D%E1%83%A0%E1%83%94%E1%83%93+%E1%83%9D%E1%83%9A%E1%83%98%E1%83%9B%E1%83%9E%E1%83%96%E1%83%94|access-date=2023-09-09|archive-url=https://archive.today/20191216154108/http://www.nplg.gov.ge/ec/ka/cart/search.html?cmd=search&sf=advanced&qs%5B0%5D%5Bf%5D=700&qs%5B0%5D%5Bq%5D=&qs%5B0%5D%5Bb%5D=and&qs%5B1%5D%5Bf%5D=200&qs%5B1%5D%5Bq%5D=%E1%83%9B%E1%83%94%E1%83%9D%E1%83%A0%E1%83%94%E1%83%93+%E1%83%9D%E1%83%9A%E1%83%98%E1%83%9B%E1%83%9E%E1%83%96%E1%83%94|archive-date=2019-12-16}} * {{Cite book|last=ბერიშვილი|first=ელგუჯა|title=ქართული სპორტის ოქროს წიგნი|publisher=პალიტრა L|year=2013|location=თბ.|url=http://www.nplg.gov.ge/ec/ka/cart/search.html?cmd=search&sf=simple&qs%5B0%5D%5Bf%5D=700&qs%5B0%5D%5Bq%5D=&qs%5B1%5D%5Bf%5D=200&qs%5B1%5D%5Bq%5D=%E1%83%A5%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98+%E1%83%A1%E1%83%9E%E1%83%9D%E1%83%A0%E1%83%A2%E1%83%98%E1%83%A1+%E1%83%9D%E1%83%A5%E1%83%A0%E1%83%9D%E1%83%A1+%E1%83%AC%E1%83%98%E1%83%92%E1%83%9C%E1%83%98|access-date=2023-09-09|archive-url=https://archive.today/20191216133630/http://www.nplg.gov.ge/ec/ka/cart/search.html?cmd=search&sf=simple&qs%5B0%5D%5Bf%5D=700&qs%5B0%5D%5Bq%5D=&qs%5B1%5D%5Bf%5D=200&qs%5B1%5D%5Bq%5D=%E1%83%A5%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98+%E1%83%A1%E1%83%9E%E1%83%9D%E1%83%A0%E1%83%A2%E1%83%98%E1%83%A1+%E1%83%9D%E1%83%A5%E1%83%A0%E1%83%9D%E1%83%A1+%E1%83%AC%E1%83%98%E1%83%92%E1%83%9C%E1%83%98|archive-date=2019-12-16}} * {{Cite book|last=გოდუაძე|first=ლაშა|title={{Tooltip|მსოფლიო თასის ისტორია|მსოფლიო თასის ისტორია (1930–2010)}}|publisher=გაზეთი „მსოფლიო სპორტი“|year=2010|location=თბ.|url=http://www.nplg.gov.ge/ec/ka/cart/search.html?cmd=search&pft=biblio&qs=700:%E1%83%AF%E1%83%90%E1%83%9C%E1%83%97%E1%83%98%E1%83%A8%E1%83%95%E1%83%98%E1%83%9A%E1%83%98+%E1%83%92%E1%83%98%E1%83%9D%E1%83%A0%E1%83%92%E1%83%98|access-date=2022-06-18|archive-url=https://archive.today/20190914185653/http://www.nplg.gov.ge/ec/ka/cart/search.html?cmd=search&pft=biblio&qs=700:%E1%83%AF%E1%83%90%E1%83%9C%E1%83%97%E1%83%98%E1%83%A8%E1%83%95%E1%83%98%E1%83%9A%E1%83%98+%E1%83%92%E1%83%98%E1%83%9D%E1%83%A0%E1%83%92%E1%83%98|archive-date=2019-09-14}} * {{Cite book|last=გორგოძე|first=გიორგი|title={{Tooltip|დღესასწაულის წადილი|დღესასწაულის წადილი : დავით ყიფიანი}}|publisher=რეინგოლდ და კომპანია|year=2003|location=თბ.|url=http://www.nplg.gov.ge/ec/ka/cart/search.html?cmd=search&sf=simple&qs%5B0%5D%5Bf%5D=700&qs%5B0%5D%5Bq%5D=%E1%83%92%E1%83%9D%E1%83%A0%E1%83%92%E1%83%9D%E1%83%AB%E1%83%94+%E1%83%92%E1%83%98%E1%83%9D%E1%83%A0%E1%83%92%E1%83%98&qs%5B1%5D%5Bf%5D=200&qs%5B1%5D%5Bq%5D=%E1%83%93%E1%83%A6%E1%83%94%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%A1%E1%83%AC%E1%83%90%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98%E1%83%A1+%E1%83%AC%E1%83%90%E1%83%93%E1%83%98%E1%83%9A%E1%83%98|access-date=2023-09-09|archive-url=https://archive.today/20200908210216/http://www.nplg.gov.ge/ec/ka/cart/search.html?cmd=search&sf=simple&qs%5B0%5D%5Bf%5D=700&qs%5B0%5D%5Bq%5D=%E1%83%92%E1%83%9D%E1%83%A0%E1%83%92%E1%83%9D%E1%83%AB%E1%83%94+%E1%83%92%E1%83%98%E1%83%9D%E1%83%A0%E1%83%92%E1%83%98&qs%5B1%5D%5Bf%5D=200&qs%5B1%5D%5Bq%5D=%E1%83%93%E1%83%A6%E1%83%94%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%A1%E1%83%AC%E1%83%90%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98%E1%83%A1+%E1%83%AC%E1%83%90%E1%83%93%E1%83%98%E1%83%9A%E1%83%98|archive-date=2020-09-08}} * {{Cite book|last=გორგოძე|first=გიორგი|title={{Tooltip|რამაზ შენგელია|რამაზ შენგელია : ქართველი ფეხბურთელი}}|publisher=საქ. სპორტ. ჟურნ. ასოციაცია|year=2014|location=თბ.|url=http://www.nplg.gov.ge/ec/ka/cart/search.html?cmd=search&pft=biblio&qs=600:%E1%83%A8%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%92%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%98%E1%83%90+%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%90%E1%83%96|access-date=2023-09-09|archive-url=https://archive.today/20220101042353/http://www.nplg.gov.ge/ec/ka/cart/search.html?cmd=search&pft=biblio&qs=600:%E1%83%A8%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%92%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%98%E1%83%90+%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%90%E1%83%96|archive-date=2022-01-01}} * {{Cite book|last=გორელოვი|first=იან|title=„დინამო“—78 (ფოტოალბომი)|publisher=საქ. კპ ცკ-ის გამ-ბა|year=1979|location=თბ.|url=http://www.nplg.gov.ge/ec/ka/cart/search.html?cmd=search&sf=advanced&qs%5B0%5D%5Bf%5D=700&qs%5B0%5D%5Bq%5D=%E1%83%92%E1%83%9D%E1%83%A0%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%9D%E1%83%95%E1%83%98&qs%5B0%5D%5Bb%5D=and&qs%5B1%5D%5Bf%5D=200&qs%5B1%5D%5Bq%5D=%E1%83%93%E1%83%98%E1%83%9C%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%9D-78|access-date=2023-09-09|archive-url=https://archive.today/20191216154341/http://www.nplg.gov.ge/ec/ka/cart/search.html?cmd=search&sf=advanced&qs%5B0%5D%5Bf%5D=700&qs%5B0%5D%5Bq%5D=%E1%83%92%E1%83%9D%E1%83%A0%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%9D%E1%83%95%E1%83%98&qs%5B0%5D%5Bb%5D=and&qs%5B1%5D%5Bf%5D=200&qs%5B1%5D%5Bq%5D=%E1%83%93%E1%83%98%E1%83%9C%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%9D-78|archive-date=2019-12-16}} * {{Cite book|last=თედორაძე|first=ზურაბ|title=თბილისის „დინამო“ ციფრებში, 1936–1989|publisher=სტამბა–96|year=1999|location=თბ.|url=http://www.nplg.gov.ge/bios/ka/00000001/}} * {{Cite book|last=თედორაძე|first=ზ.|title=თბ. „დინამო“ : ციფრები, ფაქტები, კომენტარები, 1936–1989|publisher=|year=2002|location=თბ.|url=http://www.nplg.gov.ge/bios/ka/00000001/}} * {{Cite book|last=მოსაშვილი|first=მინდია|title=N 1 ფეხბურთელი : რამაზ შენგელია|publisher=ხელოვნება|year=1979|location=თბ.|url=http://www.nplg.gov.ge/ec/ka/cart/search.html?cmd=search&sf=advanced&qs%5B0%5D%5Bf%5D=700&qs%5B0%5D%5Bq%5D=&qs%5B0%5D%5Bb%5D=and&qs%5B1%5D%5Bf%5D=200&qs%5B1%5D%5Bq%5D=N+1+%E1%83%A4%E1%83%94%E1%83%AE%E1%83%91%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%98|access-date=2023-09-09|archive-url=https://archive.today/20191216155100/http://www.nplg.gov.ge/ec/ka/cart/search.html?cmd=search&sf=advanced&qs%5B0%5D%5Bf%5D=700&qs%5B0%5D%5Bq%5D=&qs%5B0%5D%5Bb%5D=and&qs%5B1%5D%5Bf%5D=200&qs%5B1%5D%5Bq%5D=N+1+%E1%83%A4%E1%83%94%E1%83%AE%E1%83%91%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%98|archive-date=2019-12-16}} * {{Cite book|last=მოსაშვილი|first=მინდია|title=თბ. „დინამო“ 1978 წლის სსრკ ჩემპიონი|publisher=ხელოვნება|year=1979|location=თბ.|url=}} * {{Cite book|last=მოსაშვილი|first=მინდია|title=მარადიული დღესასწაული|publisher=ხელოვნება|year=1982|location=თბილისი|url=http://www.nplg.gov.ge/ec/ka/cart/search.html?cmd=search&sf=simple&qs%5B0%5D%5Bf%5D=700&qs%5B0%5D%5Bq%5D=%E1%83%9B%E1%83%9D%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%A8%E1%83%95%E1%83%98%E1%83%9A%E1%83%98&qs%5B1%5D%5Bq%5D=%E1%83%9B%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%93%E1%83%98%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98+%E1%83%93%E1%83%A6%E1%83%94%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%A1%E1%83%AC%E1%83%90%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98|access-date=2023-09-09|archive-url=https://archive.today/20191216155634/http://www.nplg.gov.ge/ec/ka/cart/search.html?cmd=search&sf=simple&qs%5B0%5D%5Bf%5D=700&qs%5B0%5D%5Bq%5D=%E1%83%9B%E1%83%9D%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%A8%E1%83%95%E1%83%98%E1%83%9A%E1%83%98&qs%5B1%5D%5Bq%5D=%E1%83%9B%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%93%E1%83%98%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98+%E1%83%93%E1%83%A6%E1%83%94%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%A1%E1%83%AC%E1%83%90%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98|archive-date=2019-12-16}} * {{Cite book|last=ტორაძე|first=გულბათ|title={{Tooltip|ქართული ფეხბურთი|ქართული ფეხბურთი : მოთამაშეები, გუნდები, წარსულის ფურცლები}}|publisher=|year=1997|location=თბ.|url=}} * {{Cite book|last=ფანჯიკიძე|first=გურამ|title=ფორცა, იტალია!|publisher=გამ-ბა საბჭ. საქართველო|year=1982|location=თბ.|url=}} {{Refend}} ==პერიოდიკა== {{Refbegin}} * {{სტატია |ავტორი = [[ტაგუ მებურიშვილი|მებურიშვილი, ტაგუ]] |სათაური = „გაისმის მთად და ბარად მათი დიდების ექო“... |ბმული = http://www.dspace.nplg.gov.ge/bitstream/1234/195534/1/Lelo_1978_N220.pdf |ენა = |გამოცემა = [[ლელო (გაზეთი)|„ლელო“]] |სახეობა = |წელი = 11 ნოემბერი, 1978 |ტომი = |ნომერი = 220 (6275) |გვერდები = 2–3 |doi = |issn = }} * {{სტატია |ავტორი = |სათაური = ახალი მწვერვალებისაკენ! |ბმული = http://dspace.nplg.gov.ge/bitstream/1234/195596/1/Lelo_1978_N256.pdf |ენა = |გამოცემა = [[ლელო (გაზეთი)|„ლელო“]] |სახეობა = |წელი = 31 დეკემბერი, 1978 |ტომი = |ნომერი = 256 (6311) |გვერდები = 1 |doi = |issn = }} * {{სტატია |ავტორი = |სათაური = 33 საუკეთესო |ბმული = https://dspace.nplg.gov.ge/bitstream/1234/210753/1/Lelo_1979_N11.pdf |ენა = |გამოცემა = [[ლელო (გაზეთი)|„ლელო“]] |სახეობა = |წელი = 16 იანვარი, 1979 |ტომი = |ნომერი = 11 (6322) |გვერდები = 4 |doi = |issn = }} * {{სტატია |ავტორი = გერშტენბლიტი, ა. |სათაური = აზრი, მოძრაობა, დარტყმა |ბმული = https://dspace.nplg.gov.ge/bitstream/1234/211124/1/Lelo_1979_N126.pdf |ენა = |გამოცემა = [[ლელო (გაზეთი)|„ლელო“]] |სახეობა = |წელი = 5 ივლისი, 1979 |ტომი = |ნომერი = 126 (6437) |გვერდები = 3 |doi = |issn = }} * {{სტატია |ავტორი = ჭეიშვილი, თ. |სათაური = ავტოგრაფი |ბმული = https://dspace.nplg.gov.ge/bitstream/1234/217455/1/Lelo_1981_N202.pdf |გამოცემა = [[ლელო (გაზეთი)|„ლელო“]] |წელი = 21 ოქტომბერი, 1981 |ნომერი = 202 (7013) |გვერდები = 4 }} * [https://dspace.nplg.gov.ge/bitstream/1234/217585/1/Lelo_1981_N250.pdf რესპუბლიკაში საუკეთესონი] // [[ლელო (გაზეთი)|„ლელო“]], 31 დეკემბერი, 1981, № 250 (7061), გვ. 1. * {{სტატია |სათაური = რამაზ შენგელიას გოლი ჩეხოსლოვაკიის ნაკრების კარში |ბმული = http://www.dspace.nplg.gov.ge/handle/1234/198038 |გამოცემა = [[ლელო (გაზეთი)|„ლელო“]] |წელი = 5 იანვარი, 1982 |ნომერი = 3 (7064) |გვერდები = 3 }} {{Refend}} == რესურსები ინტერნეტში == {{Refbegin}} * [https://fcdinamo.ge/ge/club/strikers?i=321 თბილისის „დინამოს“ ოფიციალური საიტი]{{Dead link|date=მაისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }} * [http://msy.gov.ge/index.php?sec_id=1015&lang_id=GEO საქართველოს სპორტის და ახალგაზრდობის საქმეთა სამინისტრო] * [https://web.archive.org/web/20190513215031/http://static.fifa.com/fifa-tournaments/players-coaches/people%3D57932/index.html რამაზ შენგელია] — [[ფიფა]]ს ჩანაწერი * [https://mygoals.ge/kariera-frazebshi-16-ramaz-shengelia/ კარიერა ფრაზებში: რამაზ შენგელია] {| style="color: black;" |- | style="width: 250px; background-color:Lavender |<center>'''თემატური საიტები'''</center> || style="background: white;"|[https://archive.today/20200102054540/http://sport.gov.ge/?pg=sportsman&sid=314 ქართული სპორტი] · [http://www.11v11.com/players/ramaz-shengelia-182992/ AFS] · [http://bombarder.narod.ru/n100.htm Bombarder.Narod.ru] · [https://archive.today/20200102055044/http://www.dinamo-tbilisi.ru/personalii/igroki-2/igroki-na-sh/shengeliya-ramaz-aleksandrovich/ Dinamo-Tbilisi.ru] · [http://www.espn.com/soccer/player?id=79271&_slug_=ramaz-shengelia ESPN.com] · [http://www.eurosport.com/football/ramaz-shengelia_prs192369/person.shtml Eurosport.com] · [http://footballinussr.fmbb.ru/viewtopic.php?t=3995 Football in USSR] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181009132701/http://footballinussr.fmbb.ru/viewtopic.php?t=3995 |date=2018-10-09 }} · [http://www.footballdatabase.eu/en/player/details/48711-ramaz-shengelia Footballdatabase.eu] · [http://footballfacts.ru/players/108293 FootballFacts.ru] · [https://archive.today/20200102062517/http://footballplayers.ru/players/Shengelia_Ramaz.html FootballPlayers.ru] · [http://www.footballtop.ru/players/ramaz-shengeliya FootballTop.ru] · [http://www.kino-teatr.ru/kino/acter/m/star/263533/bio/ Kino-Teatr.ru] · [http://www.national-football-teams.com/player/20686/Ramaz_Shengelia.html National Football Teams] · [https://archive.today/20200102064115/https://www.peoples.ru/sport/football/ramaz_shengelia/ Peoples.ru] · [https://web.archive.org/web/20201026183349/http://www.rusteam.permian.ru/players/shengeliya.html Rusteam.Permian.ru] · [http://int.soccerway.com/players/ramaz-aleksandrovich-shengelia/106341/ Soccerway] · [http://www.transfermarkt.com/ramaz-shengelia/profil/spieler/131532 Transfermarkt] · [http://www.uefa.com/insideuefa/about-uefa/history/obituaries/newsid=1829644.html?redirectFromOrg=true UEFA.com] · [http://www.weltfussball.de/spieler_profil/ramaz-shengelia/ Weltfussball.de] · [http://www.klisf.net/gamer360.htm КЛИСФ] |} {| style="color: black;" |- | style="width: 250px; background-color:Lavender |<center>'''ლექსიკონები და ენციკლოპედიები'''</center> || style="background: white;"|[http://www.nplg.gov.ge/gwdict/index.php?a=term&d=14&t=206497 უნივერსალური ენციკლოპედიური ლექსიკონი] · [http://www.nplg.gov.ge/bios/ka/00009439/ საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი] · [http://www.nplg.gov.ge/athletes/ka/00000937/ ბიოგრაფიული ლექსიკონი] |} {| style="color: black;" |- | style="width: 250px; background-color:Lavender |<center>'''ფოტო არქივი'''</center> || style="background: white;"|[http://dspace.nplg.gov.ge/simple-search?location=%2F&query=რამაზ+შენგელია ციფრული ფოტომატიანე „ივერიელი“] · [http://www.alamy.com/search.html?pn=1&ps=100&qt=Ramaz%20Shengelia&qt_raw=Ramaz%20Shengelia Alamy] · [http://www.gettyimages.com/photos/ramaz-shengelia?sort=mostpopular&mediatype=photography&phrase=ramaz%20shengelia Getty Images]{{Dead link|date=ივნისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }} |} {| style="color: black;" |- | style="width: 250px; background-color:Lavender |<center>'''მედია არქივი'''</center> || style="background: white;"|[http://www.youtube.com/watch?v=bTFfNnSNPok Georgian Public Radio] · [http://lelo.ge/tags/რამაზ%20შენგელია lelo.ge] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231101121740/http://lelo.ge/tags/%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%90%E1%83%96%20%E1%83%A8%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%92%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%98%E1%83%90/ |date=2023-11-01 }} · [https://archive.today/20200102062859/http://vestnikkavkaza.net/articles/sport/28109.html Vestnik Kavkaza] · [http://worldsport.ge/ge/page/hamburgtanac-shegvedzlo-mogeba-magram-gadaglilebi-viyavit WorldSport.ge] |} {{refend}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{სსრკ-ის წლის საუკეთესო ფეხბურთელი}} {{საბჭოთა კავშირის უმაღლესი ლიგის ბომბარდირები}} {{სსრკ-ის შემადგენლობა 1982 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატზე}} {{DEFAULTSORT:შენგელია, რამაზ}} [[კატეგორია:დაბადებული 1 იანვარი]] [[კატეგორია:დაბადებული 1957]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 21 ივნისი]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 2012]] [[კატეგორია:შენგელიები|რამაზ]] [[კატეგორია:ქუთაისში დაბადებულები]] [[კატეგორია:ქართველი ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:გრიგორი ფედოტოვის კლუბის წევრები]] [[კატეგორია:ქუთაისის ტორპედოს ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:თბილისის დინამოს ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები]] [[კატეგორია:საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:საბჭოთა კავშირის საერთაშორისო კლასის სპორტის ოსტატები]] [[კატეგორია:საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატები]] [[კატეგორია:საბჭოთა ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:საქართველოს ღირსების ორდენის კავალრები]] [[კატეგორია:საბჭოთა კავშირის ნაკრების ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:1982 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:საბურთალოს პანთეონში დაკრძალულები]] pw7ng8tav864snjvudx88poaffm1dan 0 108679 5406669 4517142 2026-06-04T06:22:34Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406669 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი | წელი = 2015 | ადგილი = {{დროშა|ინგლისი}} | ვადები = [[18 სექტემბერი]] [[2015]] - [[31 ოქტომბერი]] [[2015]] | ლოგო = 2015 Rugby World Cup.png | ზომა = 300px | წარწერა = | მონაწილე = 20 | ჩემპიონი = {{ru|NZL}} | მე-2 ადგილი = {{ru|AUS}} | მე-3 ადგილი = {{ru|RSA}} | თამაში = 48 | მაყურებელი = 2477805 | ბომბარდირი = {{flagicon|ARG}} [[ნიკოლას სანჩესი (რაგბი)|ნიკოლას სანჩესი]] | ბგოლი = 97 | ლელო = {{flagicon|NZL}} [[ჯულიან სავეა]] | ლგოლი = 8 }} '''რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2015''' — რაგბის რიგით მე–8 [[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი|მსოფლიო ჩემპიონატი]], რომელიც გაიმართა [[2015]] წლის [[18 სექტემბერი|18 სექტემბრიდან]] – [[31 ოქტომბერი|31 ოქტომბრამდე]] [[ინგლისი|ინგლისში]]. ინგლისმა მასპინძლობის უფლება [[2009]] წლის [[ივლისი|ივლისში]] გამართულ კენჭისყრაზე მოიპოვა, სადაც მან კონკურენტ [[იტალია]]ს, [[იაპონია]]სა და [[სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკა]]ს აჯობა. == ქალაქები და სტადიონები == <center> {{Clear}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! [[ლონდონი]] ! [[ლონდონი]] ! [[კარდიფი]] ! [[მანჩესტერი]] ! [[ლონდონი]] |- | [[ტვიკენჰემი (სტადიონი)|ტვიკენჰემი]] | [[უემბლი]] | [[მილენიუმი (სტადიონი)|მილენიუმი]] | [[ეტიჰადი (სტადიონი)|ეტიჰადი]] | [[ოლიმპიური სტადიონი (ლონდონი)|ოლიმპიური სტადიონი]] |- | <small>{{Coord|51|27|22|N|0|20|30|W|type:landmark_region:GB|display=inline|name=ტვიკენჰემი (სტადიონი)}}</small> | <small>{{coord|51|33|21|N|0|16|47|W|type:landmark_region:GB|display=inline|name=უემბლი}}</small> | <small>{{Coord|51|28|40|N|3|11|00|W|type:landmark_region:GB|display=inline|name=მილენიუმი (სტადიონი)}}</small> | <small>{{Coord|53|28|59|N|2|12|1|W|type:landmark_region:GB|display=inline|name=ეტიჰადი (სტადიონი)}}</small> | <small>{{coord|51|32|19|N|0|00|59|W|type:landmark_region:GB|display=inline|name=ოლიმპიური სტადიონი (ლონდონი)}}</small> |- | ტევადობა: '''82 000''' | ტევადობა: '''90 000''' | ტევადობა: '''74 500''' | ტევადობა: '''55 097''' | ტევადობა: '''54 000''' |- | [[ფაილი:Twickehnam Pitch.jpg|180px]] | [[ფაილი:Wembley Stadium interior.jpg|180px]] | [[ფაილი:Inside the Millennium Stadium, Cardiff.jpg|180px]] | [[ფაილი:City of Manchester Stadium East Stand.jpg|180px]] | [[ფაილი:London Olympic Stadium Interior - April 2012.jpg|180px]] |- ! [[ნიუკასლ-აპონ-ტაინი|ნიუკასლი]] ! rowspan=10 colspan=3| {{პოზრუკა+2 |ინგლისი |float=center |width=400 |length=800 |caption=<center>2015 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის მასპინძელი სტადიონები</center> |places= {{პოზრუკა~ |ინგლისი |lat=51.555862 |long=-0.279561 |label=<div style="font-size:70%;">[[უემბლი]]</div>|position=top|mark=Arrows 12x12 s.svg}} {{პოზრუკა~ |ინგლისი |lat=51.538611 |long=-0.016389 |label=<div style="font-size:70%;">[[ოლიმპიური სტადიონი (ლონდონი)|ოლიმპიური]]</div>|position=right|mark=Arrows 12x12 w.svg}} {{პოზრუკა~ |ინგლისი |lat=51.455999 |long=-0.341585 |label=<div style="font-size:70%;">[[ტვიკენჰემი (სტადიონი)|ტვიკენჰემი]]</div>|position=bottom|mark=Arrows 12x12 n.svg}} {{პოზრუკა~ |ინგლისი |lat=52.509167 |long=-1.884722 |label=[[ვილა პარკი]]|position=left}} {{პოზრუკა~ |ინგლისი |lat=50.861822 |long=-0.083278 |label=[[ფოლმერ სტადიუმი]]|position=left}} {{პოზრუკა~ |ინგლისი |lat=53.483056 |long=-2.200278 |label=[[ეტიჰადი (სტადიონი)|ეტიჰადი]]|position=right}} {{პოზრუკა~ |ინგლისი |lat=50.7008 |long=-3.7067 |label=[[სენდი-პარკი]]|position=left}} {{პოზრუკა~ |ინგლისი |lat=51.477778 |long=-3.183333 |label=[[მილენიუმი (სტადიონი)|მილენიუმი]]|position=left}} {{პოზრუკა~ |ინგლისი |lat=51.871668 |long=-2.242778 |label=[[კინგსჰოლმი (სტადიონი)|კინგსჰოლმი]]|position=left}} {{პოზრუკა~ |ინგლისი |lat=53.777778 |long=-1.572222 |label=[[ელანდ როუდი]]|position=left}} {{პოზრუკა~ |ინგლისი |lat=52.620278 |long=-1.142222 |label=[[კინგ პაუერი (სტადიონი)|კინგ პაუერი]]|position=right}} {{პოზრუკა~ |ინგლისი |lat=52.009444 |long=-0.733333 |label=[[MK (სტადიონი)|MK]]|position=right}} {{პოზრუკა~ |ინგლისი |lat=54.975556 |long=-1.621667 |label=[[სენტ-ჯეიმზ პარკი]]|position=left}} }} ! [[ბირმინგემი]] |- | [[სენტ-ჯეიმზ პარკი]] | [[ვილა პარკი]] |- | ტევადობა: '''52 387''' | ტევადობა: '''42 788''' |- | <small>{{coord|54|58|32|N|1|37|18|W|type:landmark_region:GB|display=inline|name=სენტ-ჯეიმზ პარკი}}</small> | <small>{{Coord|52|30|33|N|1|53|5|W|type:landmark_region:GB|display=inline|name=ვილა პარკი}}</small> |- | [[ფაილი:St James' Park, 23 October 2012 (2).jpg|180px]] | [[ფაილი:Villa Park.jpg|180px]] |- ! [[ლიდზი]] ! [[ლესტერი]] |- | [[ელანდ როუდი]] | [[კინგ პაუერი (სტადიონი)|კინგ პაუერი]] |- | <small>{{coord|53|46|40|N|1|34|20|W|type:landmark_region:GB|display=inline|name=ელანდ როუდი}}</small> | <small>{{Coord|52|37|13|N|1|8|32|W|type:landmark_region:GB|display=inline|name=ლესტერ-სიტი}}</small> |- | ტევადობა: '''37 900''' | ტევადობა: '''32 262''' |- | [[ფაილი:Elland Road, East Stand.jpg|180px]] | [[ფაილი:The Walkers Stadium, Leicester - geograph.org.uk - 143206.jpg|180px]] |- ! [[გლოსტერი]] ! [[ექსეტერი]] ! ! [[მილტონ-კინზი]] ! [[ბრაიტონი]] |- | [[კინგსჰოლმი (სტადიონი)|კინგსჰოლმი]] | [[სენდი-პარკი]] | | [[MK (სტადიონი)|MK]] | [[ფოლმერ სტადიუმი]] |- | <small>{{Coord|51|52|18|N|2|14|34|W|type:landmark_region:GB|display=inline|name=კინგსჰოლმი (სტადიონი)}}</small> | <small>{{Coord|50|42|33.51|N|3|28|3.26|W|type:landmark_region:GB|display=inline|name=სენდი-პარკი}}</small> | | <small>{{coord|52|00|34|N|00|44|00|W|type:landmark_region:GB|display=inline|name=სტადიუმ-mk}}</small> | <small>{{coord|50|51|42|N|0|4|59.80|W|type:landmark_region:GB|display=inline|name=ფოლმერ სტადიუმი}}</small> |- | ტევადობა: '''16 500''' | ტევადობა: '''12 300'''<ref>{{cite news |url=http://www.telegraph.co.uk/sport/rugbyunion/rugby-world-cup/10032812/Rugby-World-Cup-2015-match-fixtures-schedule.html |title=Rugby World Cup 2015 match fixtures schedule |work=The Telegraph |date=3 June 2015 |accessdate=21 August 2015 |location=London}}</ref> | | ტევადობა: '''30 500''' | ტევადობა: '''30 750''' |- | [[ფაილი:Kingsholm in 2007.jpg|180px]] | [[ფაილი:Sandy Park 3 - geograph-376587.jpg|180px]] | | [[ფაილი:Denbigh stadium east stand 16 May 07.JPG|180px]] | [[ფაილი:AmexPanorama (cropped).jpg|180px]] |}</center> ==ჩემპიონატზე გასული ნაკრებები== {{მთავარი|რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2015: კვალიფიკაცია}} [[ინგლისი|ინგლისმა]], როგორც ტურნირის მასპინძელმა ავტომატურად მოიპოვა მონაწილეობის უფლება. ყველა ნაკრებმა რომლებმაც [[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2011|2011 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის]] ჯგუფურ ეტაპზე დაიკავა პირველი სამი ადგილი ავტომატურად მოიპოვა მონაწილეობის უფლება. {{სვეტი-დასაწყისი}} {{სვეტი-4}} ;[[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2015 – აზიის საკვალიფიკაციო ეტაპი|ARFU]] (1) * {{ru|JPN}} (14) ;[[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2015 – აფრიკის საკვალიფიკაციო ეტაპი|CAR]] (2) * {{ru|RSA}} (2) * {{ru|NAM}} (21) ;[[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2015 – ამერიკის საკვალიფიკაციო ეტაპი|NACRA / CONSUR]] (4) * {{ru|ARG}} (8) * {{ru|CAN}} (18) * {{ru|USA}} (16) * {{ru|URU}} (19) {{სვეტი-4}} ;[[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2015 – ევროპის საკვალიფიკაციო ეტაპი|რაგბი ევროპა]] (8) * {{ru|ENG}} (4) * {{ru|FRA}} (7) * {{ru|GEO}} (13) * {{ru|IRE}} (3) * {{ru|ITA}} (15) * {{ru|ROU}} (17) * {{ru|SCO}} (11) * {{ru|WAL}} (6) {{სვეტი-4}} ;[[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2015 – ოკეანეთის საკვალიფიკაციო ეტაპი|FORU]] (5) * {{ru|AUS}} (5) * {{ru|FIJ}} (10) * {{ru|NZL}} (1) * {{ru|SAM}} (9) * {{ru|TGA}} (12) {{სვეტი-4}} [[ფაილი:Rugby World Cup 2015.svg|მარჯვნივ|მინი|400პქ| {{ლეგენდა|#2020d0|მსოფლიო ჩემპიონატზე გასული ქვეყნები}} {{ლეგენდა|#f0c020|მსოფლიო ჩემპიონატზე ვერგასული ქვეყნები}} {{ლეგენდა|#ababab|მსოფლიო რაგბის არაწევრი ქვეყნები}}]] {{სვეტი-დასასრული}} ==ჯგუფური ეტაპი== {| class="wikitable" border="1" style="width:98%;" |- !style="background: #5fb4e7;" width=25% |ჯგუფი A !style="background: #b8d200;" width=25% |ჯგუფი B !style="background: #e12979;" width=25% |ჯგუფი C !style="background: #feb700;" width=25% |ჯგუფი D |- | {{ru|AUS}}<br /> {{ru|ENG}}<br /> {{ru|WAL}}<br /> {{ru|FIJ}}<br /> {{ru|URU}} | {{ru|RSA}}<br /> {{ru|SAM}}<br /> {{ru|SCO}}<br /> {{ru|JPN}}<br /> {{ru|USA}} | {{ru|NZL}}<br /> {{ru|ARG}}<br /> {{ru|TON}}<br /> {{ru|GEO}}<br /> {{ru|NAM}} | {{ru|FRA}}<br /> {{ru|IRE}}<br /> {{ru|ITA}}<br /> {{ru|CAN}}<br /> {{ru|ROM}} |} ===ჯგუფი A=== {{მთავარი|რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2015: ჯგუფი A}} {{რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2015: ჯგუფი A}} {| style="width:100%;" cellspacing="1" |- !width=15%| !width=25%| !width=10%| !width=25%| |- style=font-size:90% | align="right" |18 სექტემბერი, 2015||align=right|'''{{ru-rt|ENG}}'''||align=center|[[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2015: ჯგუფი A#ინგლისი – ფიჯი|35 – 11]]||{{ru|FIJ}}||[[ტვიკენჰემი (სტადიონი)|ტვიკენჰემი]], [[ლონდონი]] |- style=font-size:90% | align="right" |20 სექტემბერი, 2015||align=right|'''{{ru-rt|WAL}}'''||align=center|[[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2015: ჯგუფი A#უელსი – ურუგვაი|54 – 9]]||{{ru|URU}}||[[მილენიუმი (სტადიონი)|მილენიუმი]], [[კარდიფი]] |- style=font-size:90% | align="right" |23 სექტემბერი, 2015||align=right|'''{{ru-rt|AUS}}'''||align=center|[[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2015: ჯგუფი A#ავსტრალია – ფიჯი|28 – 13]]||{{ru|FIJ}}||[[მილენიუმი (სტადიონი)|მილენიუმი]], [[კარდიფი]] |- style=font-size:90% | align="right" |26 სექტემბერი, 2015||align=right|{{ru-rt|ENG}}||align=center|[[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2015: ჯგუფი A#ინგლისი – უელსი|25 – 28]]||'''{{ru|WAL}}'''||[[ტვიკენჰემი (სტადიონი)|ტვიკენჰემი]], [[ლონდონი]] |- style=font-size:90% | align="right" |27 სექტემბერი, 2015||align=right|'''{{ru-rt|AUS}}'''||align=center|[[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2015: ჯგუფი A#ავსტრალია – ურუგვაი|65 – 3]]||{{ru|URU}}||[[ვილა-პარკი]], [[ბირმინგემი]] |- style=font-size:90% | align="right" |1 ოქტომბერი, 2015||align=right|'''{{ru-rt|WAL}}'''||align=center|[[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2015: ჯგუფი A#უელსი – ფიჯი|23 – 13]]||{{ru|FIJ}}||[[მილენიუმი (სტადიონი)|მილენიუმი]], [[კარდიფი]] |- style=font-size:90% | align="right" |3 ოქტომბერი, 2015||align=right|{{ru-rt|ENG}}||align=center|[[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2015: ჯგუფი A#ინგლისი – ავსტრალია|13 – 33]]||'''{{ru|AUS}}'''||[[ტვიკენჰემი (სტადიონი)|ტვიკენჰემი]], [[ლონდონი]] |- style=font-size:90% | align="right" |6 ოქტომბერი, 2015||align=right|'''{{ru-rt|FIJ}}'''||align=center|[[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2015: ჯგუფი A#ფიჯი – ურუგვაი|47 – 15]]||{{ru|URU}}||[[MK (სტადიონი)|MK]], [[მილტონ-კინზი]] |- style=font-size:90% | align="right" |10 ოქტომბერი, 2015||align=right|'''{{ru-rt|AUS}}'''||align=center|[[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2015: ჯგუფი A#ავსტრალია – უელსი|15 – 6]]||{{ru|WAL}}||[[ტვიკენჰემი (სტადიონი)|ტვიკენჰემი]], [[ლონდონი]] |- style=font-size:90% | align="right" |10 ოქტომბერი, 2015||align=right|'''{{ru-rt|ENG}}'''||align=center|[[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2015: ჯგუფი A#ინგლისი – ურუგვაი|60–3]]||{{ru|URU}}||[[ეტიჰადი (სტადიონი)|ეტიჰადი]], [[მანჩესტერი]] |} ===ჯგუფი B=== {{მთავარი|რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2015: ჯგუფი B}} {{რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2015: ჯგუფი B}} {| style="width:100%;" cellspacing="1" |- !width=15%| !width=25%| !width=10%| !width=25%| |- style=font-size:90% | align="right" |19 სექტემბერი, 2015||align=right|{{ru-rt|RSA}}||align=center|[[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2015: ჯგუფი B#სამხრეთი აფრიკა – იაპონია|32 – 34]]||'''{{ru|JPN}}'''||[[ფოლმერ სტადიუმი]], [[ბრაიტონი]] |- style=font-size:90% | align="right" |20 სექტემბერი, 2015||align=right|'''{{ru-rt|SAM}}'''||align=center|[[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2015: ჯგუფი B#სამოა – აშშ|25 – 16]]||{{ru|USA}}||[[ფოლმერ სტადიუმი]], [[ბრაიტონი]] |- style=font-size:90% | align="right" |23 სექტემბერი, 2015||align=right|'''{{ru-rt|SCO}}'''||align=center|[[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2015: ჯგუფი B#შოტლანდია – იაპონია|45 – 10]]||{{ru|JPN}}||[[კინგსჰოლმი (სტადიონი)|კინგსჰოლმი]], [[გლოსტერი]] |- style=font-size:90% | align="right" |26 სექტემბერი, 2015||align=right|'''{{ru-rt|RSA}}'''||align=center|[[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2015: ჯგუფი B#სამხრეთი აფრიკა – სამოა|46 – 6]]||{{ru|SAM}}||[[ვილა-პარკი]], [[ბირმინგემი]] |- style=font-size:90% | align="right" |27 სექტემბერი, 2015||align=right|'''{{ru-rt|SCO}}'''||align=center|[[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2015: ჯგუფი B#შოტლანდია – აშშ|39 – 16]]||{{ru|USA}}||[[ელანდ როუდი]], [[ლიდზი]] |- style=font-size:90% | align="right" |3 ოქტომბერი, 2015||align=right|{{ru-rt|SAM}}||align=center|[[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2015: ჯგუფი B#სამოა – იაპონია|5 – 26]]||'''{{ru|JPN}}'''||[[MK (სტადიონი)|MK]], [[მილტონ-კინზი]] |- style=font-size:90% | align="right" |3 ოქტომბერი, 2015||align=right|'''{{ru-rt|RSA}}'''||align=center|[[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2015: ჯგუფი B#სამხრეთი აფრიკა – შოტლანდია|34 – 16]]||{{ru|SCO}}||[[სენტ-ჯეიმზ პარკი]], [[ნიუკასლ-აპონ-ტაინი|ნიუკასლი]] |- style=font-size:90% | align="right" |7 ოქტომბერი, 2015||align=right|'''{{ru-rt|RSA}}'''||align=center|[[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2015: ჯგუფი B#სამხრეთი აფრიკა – აშშ|64 – 0]]||{{ru|USA}}||[[ოლიმპიური სტადიონი (ლონდონი)|ოლიმპიური სტადიონი]], [[ლონდონი]] |- style=font-size:90% | align="right" |10 ოქტომბერი, 2015||align=right|{{ru-rt|SAM}}||align=center|[[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2015: ჯგუფი B#სამოა – შოტლანდია|33 – 36]]||'''{{ru|SCO}}'''||[[სენტ-ჯეიმზ პარკი]], [[ნიუკასლ-აპონ-ტაინი|ნიუკასლი]] |- style=font-size:90% | align="right" |11 ოქტომბერი, 2015||align=right|{{ru-rt|USA}}||align=center|[[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2015: ჯგუფი B#აშშ – იაპონია|18–28]]||'''{{ru|JPN}}'''||[[კინგსჰოლმი (სტადიონი)|კინგსჰოლმი]], [[გლოსტერი]] |} ===ჯგუფი C=== {{მთავარი|რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2015: ჯგუფი C}} {{რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2015: ჯგუფი C}} {| style="width:100%;" cellspacing="1" |- !width=15%| !width=25%| !width=10%| !width=25%| |- style=font-size:90% | align="right" |19 სექტემბერი, 2015||align=right|{{ru-rt|TON}}||align=center|[[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2015: ჯგუფი C#ტონგა – საქართველო|10 – 17]]||'''{{ru|GEO}}'''||[[კინგსჰოლმი (სტადიონი)|კინგსჰოლმი]], [[გლოსტერი]] |- style=font-size:90% | align="right" |20 სექტემბერი, 2015||align=right|'''{{ru-rt|NZL}}'''||align=center|[[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2015: ჯგუფი C#ახალი ზელანდია – არგენტინა|26 – 16]]||{{ru|ARG}}||[[უემბლი]], [[ლონდონი]] |- style=font-size:90% | align="right" |24 სექტემბერი, 2015||align=right|'''{{ru-rt|NZL}}'''||align=center|[[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2015: ჯგუფი C#ახალი ზელანდია – ნამიბია|58 – 14]]||{{ru|NAM}}||[[ოლიმპიური სტადიონი (ლონდონი)|ოლიმპიური სტადიონი]], [[ლონდონი]] |- style=font-size:90% | align="right" |25 სექტემბერი, 2015||align=right|'''{{ru-rt|ARG}}'''||align=center|[[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2015: ჯგუფი C#არგენტინა – საქართველო|54 – 9]]||{{ru|GEO}}||[[კინგსჰოლმი (სტადიონი)|კინგსჰოლმი]], [[გლოსტერი]] |- style=font-size:90% | align="right" |29 სექტემბერი, 2015||align=right|'''{{ru-rt|TON}}'''||align=center|[[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2015: ჯგუფი C#ტონგა – ნამიბია|35 – 21]]||{{ru|NAM}}||[[სენდი-პარკი]], [[ექსეტერი]] |- style=font-size:90% | align="right" |2 ოქტომბერი, 2015||align=right|'''{{ru-rt|NZL}}'''||align=center|[[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2015: ჯგუფი C#ახალი ზელანდია – საქართველო|43 – 10]]||{{ru|GEO}}||[[მილენიუმი (სტადიონი)|მილენიუმი]], [[კარდიფი]] |- style=font-size:90% | align="right" |4 ოქტომბერი, 2015||align=right|'''{{ru-rt|ARG}}'''||align=center|[[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2015: ჯგუფი C#არგენტინა – ტონგა|45 – 16]]||{{ru|TON}}||[[კინგ პაუერი (სტადიონი)|კინგ პაუერი]], [[ლესტერი]] |- style=font-size:90% | align="right" |7 ოქტომბერი, 2015||align=right|{{ru-rt|NAM}}||align=center|[[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2015: ჯგუფი C#ნამიბია – საქართველო|16 – 17]]||'''{{ru|GEO}}'''||[[სენდი-პარკი]], [[ექსეტერი]] |- style=font-size:90% | align="right" |9 ოქტომბერი, 2015||align=right|'''{{ru-rt|NZL}}'''||align=center|[[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2015: ჯგუფი C#ახალი ზელანდია – ტონგა|47 – 9]]||{{ru|TON}}||[[სენტ-ჯეიმზ პარკი]], [[ნიუკასლ-აპონ-ტაინი|ნიუკასლი]] |- style=font-size:90% | align="right" |11 ოქტომბერი, 2015||align=right|'''{{ru-rt|ARG}}'''||align=center|[[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2015: ჯგუფი C#არგენტინა – ნამიბია|64 – 19]]||{{ru|NAM}}||[[კინგ პაუერი (სტადიონი)|კინგ პაუერი]], [[ლესტერი]] |} ===ჯგუფი D=== {{მთავარი|რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2015: ჯგუფი D}} {{რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2015: ჯგუფი D}} {| style="width:100%;" cellspacing="1" |- !width=15%| !width=25%| !width=10%| !width=25%| |- style=font-size:90% | align="right" |19 სექტემბერი, 2015||align=right|'''{{ru-rt|IRE}}'''||align=center|[[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2015: ჯგუფი D#ირლანდია – კანადა|50 – 7]]||{{ru|CAN}}||[[მილენიუმი (სტადიონი)|მილენიუმი]], [[კარდიფი]] |- style=font-size:90% | align="right" |19 სექტემბერი, 2015||align=right|'''{{ru-rt|FRA}}'''||align=center|[[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2015: ჯგუფი D#საფრანგეთი – იტალია|32 – 10]]||{{ru|ITA}}||[[ტვიკენჰემი (სტადიონი)|ტვიკენჰემი]], [[ლონდონი]] |- style=font-size:90% | align="right" |23 სექტემბერი, 2015||align=right|'''{{ru-rt|FRA}}'''||align=center|[[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2015: ჯგუფი D#საფრანგეთი – რუმინეთი|38 – 11]]||{{ru|ROM}}||[[ოლიმპიური სტადიონი (ლონდონი)|ოლიმპიური სტადიონი]], [[ლონდონი]] |- style=font-size:90% | align="right" |26 სექტემბერი, 2015||align=right|'''{{ru-rt|ITA}}'''||align=center|[[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2015: ჯგუფი D#იტალია – კანადა|23 – 18]]||{{ru|CAN}}||[[ელანდ როუდი]], [[ლიდზი]] |- style=font-size:90% | align="right" |27 სექტემბერი, 2015||align=right|'''{{ru-rt|IRE}}'''||align=center|[[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2015: ჯგუფი D#ირლანდია – რუმინეთი|44 – 10]]||{{ru|ROM}}||[[უემბლი]], [[ლონდონი]] |- style=font-size:90% | align="right" |1 ოქტომბერი, 2015||align=right|'''{{ru-rt|FRA}}'''||align=center|[[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2015: ჯგუფი D#საფრანგეთი – კანადა|41 – 18]]||{{ru|CAN}}||[[MK (სტადიონი)|MK]], [[მილტონ-კინზი]] |- style=font-size:90% | align="right" |4 ოქტომბერი, 2015||align=right|'''{{ru-rt|IRE}}'''||align=center|[[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2015: ჯგუფი D#ირლანდია – იტალია|16 – 9]]||{{ru|ITA}}||[[ოლიმპიური სტადიონი (ლონდონი)|ოლიმპიური სტადიონი]], [[ლონდონი]] |- style=font-size:90% | align="right" |6 ოქტომბერი, 2015||align=right|{{ru-rt|CAN}}||align=center|[[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2015: ჯგუფი D#კანადა – რუმინეთი|15 – 17]]||'''{{ru|ROM}}'''||[[კინგ პაუერი (სტადიონი)|კინგ პაუერი]], [[ლესტერი]] |- style=font-size:90% | align="right" |11 ოქტომბერი, 2015||align=right|'''{{ru-rt|ITA}}'''||align=center|[[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2015: ჯგუფი D#იტალია – რუმინეთი|32–22]]||{{ru|ROM}}||[[სენდი-პარკი]], [[ექსეტერი]] |- style=font-size:90% | align="right" |11 ოქტომბერი, 2015||align=right|{{ru-rt|FRA}}||align=center|[[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2015: ჯგუფი D#საფრანგეთი – ირლანდია|9–24]]||'''{{ru|IRE}}'''||[[მილენიუმი (სტადიონი)|მილენიუმი]], [[კარდიფი]] |} == პლეი-ოფის ეტაპი == {{მთავარი|რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2015: პლეი-ოფის ეტაპი}} {{ტურნირი8-მესამე ადგილით <!-- თარიღი-ადგილი|გუნდი 1|ანგარიში 1|გუნდი 2|ანგარიში 2 --> <!-- მეოთხედფინალები --> |17 ოქტომბერი – [[ტვიკენჰემი (სტადიონი)|ტვიკენჰემი]]|'''{{ru|RSA}}'''|23 |{{ru|WAL}}|19 |17 ოქტომბერი – [[მილენიუმი (სტადიონი)|მილენიუმი]]|'''{{ru|NZL}}'''|62 |{{ru|FRA}}|13 |18 ოქტომბერი – [[მილენიუმი (სტადიონი)|მილენიუმი]]|{{ru|IRE}}|20 |'''{{ru|ARG}}'''|43 |18 ოქტომბერი – [[ტვიკენჰემი (სტადიონი)|ტვიკენჰემი]]|'''{{ru|AUS}}'''|35 |{{ru|SCO}}|34 <!-- ნახევარფინალები --> |24 ოქტომბერი – [[ტვიკენჰემი (სტადიონი)|ტვიკენჰემი]]|{{ru|RSA}}|18 |'''{{ru|NZL}}'''|20 |25 ოქტომბერი – [[ტვიკენჰემი (სტადიონი)|ტვიკენჰემი]]|{{ru|ARG}}|15 |'''{{ru|AUS}}'''|29 <!-- ფინალი --> |31 ოქტომბერი – [[ტვიკენჰემი (სტადიონი)|ტვიკენჰემი]]|'''{{ru|NZL}}'''|34 |{{ru|AUS}}|17 <!-- ბრინჯაოს ფინალი --> |30 ოქტომბერი – [[ოლიმპიური სტადიონი (ლონდონი)|ოლიმპიური სტადიონი]]|'''{{ru|RSA}}'''|24 |{{ru|ARG}}|13 }} === მეოთხედფინალები === {{რაგბიდაფა |date = 17 ოქტომბერი, 2015 |time = 19:00 ([[თბილისის დრო]]) |home = {{ru-rt|RSA}} |score = [[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2015: პლეი-ოფის ეტაპი#სამხრეთი აფრიკა – უელსი|23 – 19]] |report = |away = {{ru|WAL}} |try1 = |con1 = |pen1 = |drop1 = |try2 = |con2 = |pen2 = |drop2 = |stadium = [[ტვიკენჰემი (სტადიონი)|ტვიკენჰემი]], [[ლონდონი]] |attendance = |referee = }} {{რაგბიდაფა |date = 17 ოქტომბერი, 2015 |time = 23:00 ([[თბილისის დრო]]) |home = {{ru-rt|NZL}} |score = [[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2015: პლეი-ოფის ეტაპი#ახალი ზელანდია – საფრანგეთი|62 – 13]] |report = |away = {{ru|FRA}} |try1 = |con1 = |pen1 = |drop1 = |try2 = |con2 = |pen2 = |drop2 = |stadium = [[მილენიუმი (სტადიონი)|მილენიუმი]], [[კარდიფი]] |attendance = |referee = }} {{რაგბიდაფა |date = 18 ოქტომბერი, 2015 |time = 16:00 ([[თბილისის დრო]]) |home = {{ru-rt|IRE}} |score = [[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2015: პლეი-ოფის ეტაპი#ირლანდია – არგენტინა|20 – 43]] |report = |away = {{ru|ARG}} |try1 = |con1 = |pen1 = |drop1 = |try2 = |con2 = |pen2 = |drop2 = |stadium = [[მილენიუმი (სტადიონი)|მილენიუმი]], [[კარდიფი]] |attendance = |referee = }} {{რაგბიდაფა |date = 18 ოქტომბერი, 2015 |time = 19:00 ([[თბილისის დრო]]) |home = {{ru-rt|AUS}} |score = [[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2015: პლეი-ოფის ეტაპი#ავსტრალია – შოტლანდია|35 – 34]] |report = |away = {{ru|SCO}} |try1 = |con1 = |pen1 = |drop1 = |try2 = |con2 = |pen2 = |drop2 = |stadium = [[ტვიკენჰემი (სტადიონი)|ტვიკენჰემი]], [[ლონდონი]] |attendance = |referee = }} ---- === ნახევარფინალები === {{რაგბიდაფა |date = 24 ოქტომბერი, 2015 |time = 19:00 ([[თბილისის დრო]]) |home = {{ru-rt|RSA}} |score = [[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2015: პლეი-ოფის ეტაპი#სამხრეთი აფრიკა — ახალი ზელანდია|18 – 20]] |report = |away = {{ru|NZL}} |try1 = |con1 = |pen1 = |drop1 = |try2 = |con2 = |pen2 = |drop2 = |stadium = [[ტვიკენჰემი (სტადიონი)|ტვიკენჰემი]], [[ლონდონი]] |attendance = |referee = }} {{რაგბიდაფა |date = 25 ოქტომბერი, 2015 |time = 20:00 ([[თბილისის დრო]]) |home = {{ru-rt|ARG}} |score = [[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2015: პლეი-ოფის ეტაპი#არგენტინა — ავსტრალია|15 – 29]] |report = |away = {{ru|AUS}} |try1 = |con1 = |pen1 = |drop1 = |try2 = |con2 = |pen2 = |drop2 = |stadium = [[ტვიკენჰემი (სტადიონი)|ტვიკენჰემი]], [[ლონდონი]] |attendance = |referee = }} ---- === ბრინჯაოს ფინალი === {{რაგბიდაფა |date = 30 ოქტომბერი, 2015 |time = 00:00 ([[თბილისის დრო]]) |home = {{ru-rt|RSA}} |score = [[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2015: პლეი-ოფის ეტაპი#ბრინჯაოს ფინალი|24 – 13]] |report = |away = {{ru|ARG}} |try1 = |con1 = |pen1 = |drop1 = |try2 = |con2 = |pen2 = |drop2 = |stadium = [[ოლიმპიური სტადიონი (ლონდონი)|ოლიმპიური სტადიონი]], [[ლონდონი]] |attendance = |referee = }} ---- === ფინალი === {{რაგბიდაფა |date = 31 ოქტომბერი, 2015 |time = 20:00 ([[თბილისის დრო]]) |home = {{ru-rt|NZL}} |score = [[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2015: პლეი-ოფის ეტაპი#ფინალი|34 – 17]] |report = |away = {{ru|AUS}} |try1 = |con1 = |pen1 = |drop1 = |try2 = |con2 = |pen2 = |drop2 = |stadium = [[ტვიკენჰემი (სტადიონი)|ტვიკენჰემი]], [[ლონდონი]] |attendance = |referee = }} {{გამარჯვებულები|ru|მსოფლიო ჩემპიონატის გამარჯვებული|ახალი ზელანდია|მესამე}} == მსაჯები == [[2015]] წლის 7 აპრილს, [[მსოფლიო რაგბი]]მ ჯგუფური ეტაპის თამაშებზე მომსახურე თორმეტი მსაჯი, შვიდი დამხმარე მსაჯი და ოთხი ვიდეო მსაჯი დაასახელა.<ref name="Officials">{{cite web|url=http://www.worldrugby.org/news/65914|date=7 April 2015|accessdate=7 April 2015|work=worldrugby.com|publisher=[[World Rugby]]|title=Match officials announced for Rugby World Cup 2015}}</ref> მსოფლიო ჩემპიონატისთვის შერჩეული მსაჯების სია შემდეგია: {{col-begin}} {{col-2}} ;მსაჯები *{{flagicon|ENG}} [[უეინ ბარნსი]] *{{flagicon|IRE|rugby union}} [[ჯორჯ კლენსი (რაგბი)|ჯორჯ კლენსი]] *{{flagicon|ENG}} [[ჯონ პოლ დოილი]] *{{flagicon|FRA}} [[ჟერომ გარსე]] *{{flagicon|FRA}} [[პასკალ გაუზერი]] *{{flagicon|NZL}} [[გლენ ჯექსონი (რაგბი)|გლენ ჯექსონი]] *{{flagicon|RSA}} [[კრაიგ იუბერი]] *{{flagicon|IRE|rugby union}} [[ჯონ ლეისი (რაგბი)|ჯონ ლეისი]] *{{flagicon|WAL}} [[ნაიჯელ ოუენსი]] *{{flagicon|RSA}} [[იაკო პეიპერი]] *{{flagicon|FRA}} [[რომენ პუატი]] *{{flagicon|NZL}} [[კრის პოლოკი]] {{col-2}} ;დამხმარე მსაჯები *{{flagicon|ARG}} [[ფედერიკო ანსელმი]] *{{flagicon|RSA}} [[სტიუარტ ბერი]] *{{flagicon|NZL}} [[მაიკ ფრეიზერი (რაგბის მსაჯი)|მაიკ ფრეიზერი]] *{{flagicon|AUS}} [[ანგუს გარდნერი]] *{{flagicon|WAL}} [[ლეიტონ ჰოჯესი]] *{{flagicon|ITA}} [[მარიუს მიტრეა]] *{{flagicon|FRA}} [[მატიე რეინალი]] ;ვიდეო მსაჯები *{{flagicon|AUS}} [[ჯორჯ ეიაუბი]] *{{flagicon|ENG}} [[გრემ ჰიუზი (რაგბის მსაჯი)|გრემ ჰიუზი]] *{{flagicon|NZL}} [[ბენ სკინი]] *{{flagicon|RSA}} [[შონ ფელდსმანი]] {{Col-end}} == მაუწყებლობა == [[ITV Sport]] არის 2015 წლის ღონისძიების მასპინძელი მაუწყებელი, რომელსაც გაფორმებული აქვს 2011 და 2015 წლების რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატების ტრანსლირების ხელშეკრულება. ITV ეს უფლება BBC-სა და Sky Sports-ის გამოთიშვის შემდეგ მოიპოვა.<ref>{{cite news |url=http://www.telegraph.co.uk/sport/rugbyunion/7914793/ITV-secures-television-rights-to-2011-and-2015-Rugby-Union-World-Cups.html |title=ITV secures television rights to 2011 and 2015 Rugby Union World Cups |date=28 July 2010 |work=Daily Telegraph |accessdate=4 December 2012 |location=London |first=Gavin |last=Mairs}}</ref> გაერთიანებულ სამეფოში ის ტურნირის ყველა მატჩს პირდაპირ ეთერში გადასცემს ITV და ITV4-ზე.<ref>{{cite web |url=http://www.wheresthematch.com/rugby-world-cup-2015-on-tv/ |title= Full TV Schedule for Rugby World Cup |date=1 April 2015 |work=WherestheMatch.com |accessdate=26 May 2015 }}</ref> === მონაწილე ქვეყნები === {| class="wikitable" style="width:100%;" |- !width=15%|ქვეყანა !width=21%|სატელევიზიო ქსელი !width=64%|მაუწყებლობა |- |{{დროშა|არგენტინა}} |[[ESPN Latin America|ESPN]]<ref name="SouthAmerica">{{cite web|url=http://www.rugbyworldcup.com/news/65936|title=ESPN Latin America and ESPN Brazil join RWC broadcast family |publisher=Rugby World Cup|date=8 April 2015}}</ref><ref name="RWC Where to watch?"/> |სულ მცირე 16 მატჩი (არგენტინისა და ურუგვაის ყველა მატჩი, გარდა ამისა პლეი-ოფის ეტაპის ყველა მატჩი ბრინჯაოს ფინალისა და ფინალის ჩათვლით) |- |rowspan=2|{{დროშა|ავსტრალია}} |[[Fox Sports (Australia)|Fox Sports]]<ref name="totalsportek.com">{{cite web|url=http://www.totalsportek.com/rugby/tv-channels-broadcasting-2015-rugby-world-cup/|title=List Of TV Channels Broadcasting 2015 Rugby World Cup Live|work=TOTAL SPORTEK|accessdate=2015-09-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150703072912/http://www.totalsportek.com/rugby/tv-channels-broadcasting-2015-rugby-world-cup/|archivedate=2015-07-03}}</ref><ref name="RWC Where to watch?"/> |ყველა 48-ვე მატჩს აჩვენებს პირდაპირ ეთერში |- |[[Nine Network]]<ref name="totalsportek.com" /><ref name="RWC Where to watch?"/> |ავსტრალიის ყველა მატჩი პირდაპირ ეთერში |- |rowspan=2|{{დროშა|კანადა}} |[[The Sports Network|TSN]]<ref name="TSN/RDS">{{cite web|url=http://www2.tsn.ca/story/?id=372115|title=WORLD CUP OF RUGBY COMING TO TSN IN 2011 AND 2015|work=tsn.ca|accessdate=2015-09-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150703213620/http://www2.tsn.ca/story/?id=372115|archivedate=2015-07-03}}</ref><ref name="RWC Where to watch?"/> |ყველა 48-ვე მატჩს აჩვენებს პირდაპირ ეთერში TSN, TSN2 ან TSN.ca-ზე |- |[[Réseau des sports|RDS]]<ref name="TSN/RDS" /><ref name="RWC Where to watch?"/> |გარკვეული რაოდენობის მატჩების ჩვენების უფლება ფრანგულად |- |rowspan=2|{{დროშა|ფიჯი}} |[[Fiji Television|Fiji TV]]<ref name="Fiji RWC TV">{{cite web|url=http://fijilive.com/sports/rugby/news/2015/02/7s-series-rwc-on-fiji-tv-fbc/36265.Fijilive|title=7s Series, RWC on Fiji TV, FBC|work=fijilive.com}}</ref><ref name="RWC Where to watch?"/> |ყველა 48-ვე მატჩს აჩვენებს პირდაპირ ეთერში |- |[[FBC TV]]<ref name="Fiji RWC TV"/> |ყველა 48-ვე მატჩს აჩვენებს პირდაპირ ეთერში |- |rowspan=2|{{დროშა|საფრანგეთი}} |[[TF1]]<ref name="French broadcasters">{{cite web|url=http://www.digitaltveurope.net/307222/tf1-and-canal-to-share-world-cup-rugby/|title=TF1 and Canal+ to share World Cup Rugby|work=digitaltveurope.net}}</ref><ref name="RWC Where to watch?"/> |21 მატჩი, მოიცავს საფრანგეთის ყველა მატჩს, ჯგუფური ეტაპის საუკეთესო მატჩებს, ორ მეოთხედფინალს, ორივე ნახევარფინალს, ბრინჯაოს ფინალსა და ფინალს |- |[[Canal+]]<ref name="French broadcasters" /><ref name="RWC Where to watch?"/> |27 მატჩი რომელსაც TF1 არ აჩვენებს |- |{{დროშა|საქართველო}} |[[პირველი არხი|1 არხი]], [[მეორე არხი|2 არხი]]<ref name="RWC Where to watch?">{{cite web|url=http://www.rugbyworldcup.com/watch|title=Where to watch?|work=Rugby world Cup|accessdate=2015-09-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151008163806/http://www.rugbyworldcup.com/watch|archivedate=2015-10-08}}</ref> |ყველა 48-ვე მატჩს აჩვენებს პირდაპირ ეთერში |- |{{დროშა|ირლანდია}} |[[TV3 (Ireland)|TV3]]<ref name="TV3">{{cite web|url=http://www.tv3.ie/entertainment_article.php?locID=1.803.813&article=160069|title=TV3 confirms ALL 48 Rugby World Cup games|work=tv3.ie|accessdate=2015-09-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402120420/http://www.tv3.ie/entertainment_article.php?locID=1.803.813&article=160069|archivedate=2015-04-02}}</ref><ref name="RWC Where to watch?"/> |ყველა 48-ვე მატჩს აჩვენებს პირდაპირ ეთერში. TV3 [[HDTV|HD]] მაუწყებლობას ზუსტად ტურნირამდე იწყებს. |- |{{დროშა|იტალია}} |[[Sky Sport (Italy)|Sky Sport]]<ref name="SKY Italia">{{cite web|url=http://www.rugbyworldcup.com/news/57365|title=SKY Italia joins global RWC 2015 rights|work=Rugby World Cup}}</ref><ref name="RWC Where to watch?"/> |ყველა 48-ვე მატჩს აჩვენებს პირდაპირ ეთერში |- |rowspan=3|{{დროშა|იაპონია}} |[[J Sports]]<ref name="RWC Where to watch?"/> |ყველა 48-ვე მატჩს აჩვენებს პირდაპირ ეთერში |- |[[Nippon TV]]<ref name="RWC Where to watch?"/> |იაპონიის ჯგუფური ეტაპის ყველა მატჩი იაპონური კომენტარებით, 2 მეოთხედფინალი, ორივე ნახევარფინალი, ბრინჯაოს ფინალი და ფინალი. |- |[[NHK]]<ref name="RWC Where to watch?"/> |16 მატჩი უფასოდ, მოიცავს იაპონიის ყველა თამაშს, გახსნის მატჩს, 2 მეოთხედფინალს, ორივე ნახევარფინალს, ბრინჯაოს ფინალსა და ფინალს. |- |{{დროშა|ნამიბია}} |[[SuperSport (TV channel)|SuperSport]]<ref name="RWC Where to watch?"/> |ყველა 48-ვე მატჩს აჩვენებს პირდაპირ ეთერში |- |{{დროშა|ახალი ზელანდია}} |[[Sky Sport (New Zealand)|Sky Sport]]<ref name="totalsportek.com" /> |ყველა 48-ვე მატჩს აჩვენებს პირდაპირ ეთერში |- |{{დროშა|რუმინეთი}} |[[Digi Sport (Romania)|Digi Sport]]<ref>{{cite web|url=http://svgeurope.org/blog/headlines/digi-sport-prepares-to-bring-rwc-coverage-to-romania/|title=Digi Sport prepares to bring Rugby World Cup coverage to Romania|publisher=http://svgeurope.org/|date=6 August 2015|accessdate=5 სექტემბერი 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150829231547/http://svgeurope.org/blog/headlines/digi-sport-prepares-to-bring-rwc-coverage-to-romania/|archivedate=29 აგვისტო 2015}}</ref> |ყველა 48-ვე მატჩს აჩვენებს პირდაპირ ეთერში |- |{{დროშა|სამოა}} |[[Fiji Television|Fiji TV]]<ref name="RWC Where to watch?"/> |ყველა 48-ვე მატჩს აჩვენებს პირდაპირ ეთერში |- |{{დროშა|სამხრეთი აფრიკა}} |[[SuperSport (TV channel)|SuperSport]]<ref name="totalsportek.com" /> |ყველა 48-ვე მატჩს აჩვენებს პირდაპირ ეთერში |- |{{დროშა|ტონგა}} |[[Fiji Television|Fiji TV]]<ref name="RWC Where to watch?"/> |ყველა 48-ვე მატჩს აჩვენებს პირდაპირ ეთერში |- |rowspan=2|{{დროშა|გაერთიანებული სამეფო}}<br />(ინგლისი, უელსი, შოტლანდია, ჩრდილოეთი ირლანდია) |[[ITV (TV channel)|ITV]], [[STV (TV channel)|STV]], [[UTV (TV channel)|UTV]], [[ITV4]]<ref name="totalsportek.com" /> |ყველა 48-ვე მატჩს აჩვენებს პირდაპირ ეთერში ITV-ზე, UTV-ზე, STV ან ITV4-ზე |- |[[BBC Radio]]<ref name="rugbytoday.com">{{cite web |title=BBC awarded UK radio rights for Rugby World Cup 2015 |url=http://www.rugbyworldcup.com/news/68246 |work=Rugby World Cup }}</ref> |გადასცემს ყველა 48-ვე მატჩის პირდაპირ რადიო მაუწყებლობას |- |{{დროშა|აშშ}} |[[Universal Sports]]<br />[[NBC]]<ref name="rugbytoday.com-1">{{cite web|url=http://www.rugbytoday.com/international/nbc-unveils-rwc-2015-plans|title=NBC Unveils RWC 2015 Plans – Rugby Today|work=rugbytoday.com|accessdate=2015-09-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141103020301/http://www.rugbytoday.com/international/nbc-unveils-rwc-2015-plans|archivedate=2014-11-03}}</ref><br />[[Univision]] |ცხრა მატჩის პირდაპირი ტრანსლაცია ორ მაუწყებელზე – აშშ-ის ჯგუფის 4 მატჩი, გახსნის მატჩი, ორივე ნახევარფინალი, ბრინჯაოს ფინალი და ფინალი. აშშ-ში UniversalSports.com-ზე ყველა 48-ვე მატჩის პირდაპირი რეპორტაჟი. |- |{{დროშა|ურუგვაი}} |[[ESPN Latin America|ESPN]]<ref name="SouthAmerica" /> |სულ მცირე 16 მატჩი (არგენტინისა და ურუგვაის ყველა მატჩი, გარდა ამისა პლეი-ოფის ეტაპის ყველა მატჩი ბრინჯაოს ფინალისა და ფინალის ჩათვლით) |- |rowspan=2|{{დროშა|უელსი}} |[[S4C]]<ref>{{cite web|url=http://www.walesonline.co.uk/news/wales-news/s4c-wins-right-broadcast-rugby-8839143|title=S4C to show the 2015 Rugby World Cup|work=Wales Online}}</ref> |უელსის ყველა მატჩის პირდაპირი ტრანსლაცია, გახსნის მატჩი, ერთი მეოთხედფინალი და ერთი ნახევარფინალი (მიუხედავად უელსის შედეგისა), ბრინჯაოს ფინალი და ფინალი |- |[[BBC Radio Wales]], [[BBC Radio Cymru|Radio Cymru]]<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/rugby-union/32548932|title=BBC Wales secures live radio rights|work=BBC Wales}}</ref> |უელსის ყველა თამაშის პირდაპირი რადიო მაუწყებლობა ინგლისურ და უელსურ ენებზე |} === დანარჩენი ქვეყნები === {| class="wikitable" style="width:100%;" |- !width=20%|სატელევიზიო ქსელი !width=30%|ქვეყანა !width=50%|მაუწყებლობა |- |[[Canal+|Canal+ France]]<ref name="RWC Where to watch?"/> |საფრანგეთის ზღვისიქითა ტერიტორიები |27 მატჩი რომელსაც TF1 არ აჩვენებს |- |[[ESPN Latin America|ESPN]]<ref name="SouthAmerica"/><ref name="RWC Where to watch?"/> |ჩილე, პარაგვაი, ეკვადორი, ბოლივია, ფოლკლენდის კუნძულები, გაიანა, პერუ, სურინამი, ვენესუელა, ბელიზი, კოსტა-რიკა, სალვადორი, გვატემალა, ჰონდურასი, ნიკარაგუა, პანამა, საფრანგეთის გვიანა, კარიბები, კოლუმბია და მექსიკა |სულ მცირე 16 მატჩი (არგენტინისა და ურუგვაის ყველა მატჩი, გარდა ამისა პლეი-ოფის ეტაპის ყველა მატჩი ბრინჯაოს ფინალისა და ფინალის ჩათვლით) |- |[[ESPN Brasil]]<ref name="SouthAmerica"/><ref name="RWC Where to watch?"/> |ბრაზილია |სულ მცირე 16 მატჩი (არგენტინისა და ურუგვაის ყველა მატჩი, გარდა ამისა პლეი-ოფის ეტაპის ყველა მატჩი ბრინჯაოს ფინალისა და ფინალის ჩათვლით) |- |[[Eurosport]]<ref>{{cite web|url=http://www.totalrugby.de/content/view/7554/169/|title=Eurosport überträgt die Rugby-WM 2015 in Deutschland |publisher=Total Rugby|date=13 May 2015|language=German}}</ref> |ავსტრია, ბელგია, გერმანია, ლიხტენშტაინი, ლუქსემბურგი, შვეიცარია |20 მატჩის პირდაპირი ტრანსლაცია, მათ შორის გახსნის მატჩი და ფინალი |- |[[Fiji Television|Fiji TV]]<ref name="RWC Where to watch?"/> |კუკის კუნძულები, აღმოსავლეთი ტიმორი, სოლომონის კუნძულები, ნიუე, ნაურუ, ვანუატუ, კირიბატი, ჩრდილოეთ მარიანას კუნძულები, ტოკელაუ, ტაიტი, ტუვალუ, ახალი კალედონია, ამერიკის სამოა, მარშალის კუნძულები, პალაუ და მიკრონეზიის ფედერაციული შტატები. პაპუა-ახალი გვინეა, უოლისი და ფუტუნა, საფრანგეთის პოლინეზია. |ყველა 48-ვე მატჩს აჩვენებს პირდაპირ ეთერში |- |[[ITV Channel Television]] |ნორმანდიის კუნძულები |ყველა 48-ვე მატჩს აჩვენებს პირდაპირ ეთერში, ITV-სთან ერთად |- |[[Movistar+]]<ref>{{cite web|url=http://www.canalplus.es/rugby|title=Portada – Rugby – Canal+|publisher=Canal+|date=20 June 2015|language=Spanish|access-date=5 სექტემბერი 2015|archive-date=1 სექტემბერი 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150901081526/http://www.canalplus.es/rugby}}</ref> |ესპანეთი |ყველა 48-ვე მატჩს აჩვენებს პირდაპირ ეთერში |- |[[OSN]]<ref name="RWC Where to watch?"/> |ახლო აღმოსავლეთი |ყველა 48-ვე მატჩს აჩვენებს პირდაპირ ეთერში ან ჩანაწერში |- |[[Peretz (TV channel, Russia)|Peretz]]<ref>{{cite web|url=http://peretz.ru/novosti/chempionat_mira_po_regbi_2015_na_pertse/|title=«КУБОК МИРА ПО РЕГБИ 2015» НА «ПЕРЦЕ»|publisher=Peretz TV|date=27 August 2015|language=Russian|accessdate=5 სექტემბერი 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150911181134/http://www.peretz.ru/novosti/chempionat_mira_po_regbi_2015_na_pertse/|archivedate=11 სექტემბერი 2015}}</ref> |რუსეთი |ყველა 48-ვე მატჩს აჩვენებს პირდაპირ ეთერში ან ჩანაწერში |- |[[Polsat Sport]]<ref>{{cite web|url=http://www.polsatsport.pl/Wiadomosc/iw/Iwanczyk-Ziemia-W-Ksztalcie-Jaja-Czyli-Za-300-Dni-Puchar-Swiata-W-Rugby/index.html|title=Iwańczyk: Ziemia w kształcie jaja, czyli za 300 dni Puchar Świata|publisher=Polsat Sport|date=2 August 2015|language=Polish|accessdate=5 სექტემბერი 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150925095154/http://www.polsatsport.pl/Wiadomosc/iw/Iwanczyk-Ziemia-W-Ksztalcie-Jaja-Czyli-Za-300-Dni-Puchar-Swiata-W-Rugby/index.html|archivedate=25 სექტემბერი 2015}}</ref> |პოლონეთი |ყველა 48-ვე მატჩს აჩვენებს პირდაპირ ეთერში ან ჩანაწერში |- |Pragosport/[[Česká televize]]<ref name="RWC Where to watch?"/> |ჩეხეთი და სლოვაკეთი |ყველა 48-ვე მატჩს აჩვენებს პირდაპირ ეთერში |- |[[RTL 7]]<ref>{{cite press release |url=https://pressroom.rtl.nl/rtl7/persberichten/persbericht/zes-weken-lang-scrums-rucks-en-mauls-tijdens-wk-rugby-bij-rtl-7 |title=Zes weken lang scrums, rucks en mauls tijdens WK Rugby bij RTL 7 |publisher=RTL7 |date=29 June 2015 |language=Dutch |accessdate=5 სექტემბერი 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150721182656/https://pressroom.rtl.nl/rtl7/persberichten/persbericht/zes-weken-lang-scrums-rucks-en-mauls-tijdens-wk-rugby-bij-rtl-7 |archivedate=21 ივლისი 2015 }}</ref> |ნიდერლანდი |სულ 24 მატჩის პირდაპირი ტრანსლაცია |- |[[SuperSport (TV channel)|SuperSport]]<ref name="RWC Where to watch?"/> |ანგოლა, ბენინი, ბოტსვანა, ბურკინა-ფასო, ბურუნდი, კამერუნი, ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკა, კომორის კუნძულები, კონგოს რესპუბლიკა, კოტ-დ'ივუარი, ეკვატორული გვინეა, ერიტრეა, ეთიოპია, გაბონი, გამბია, განა, გვინეა, გვინეა-ბისაუ, კენია, ლესოთო, ლიბერია, მადაგასკარი, მალავი, მალი, მოზამბიკი, ნიგერი, ნიგერია, რუანდა, სან-ტომე და პრინსიპი, სენეგალი, სეიშელის კუნძულები, სიერა-ლეონე, სოკოტრა, სვაზილენდი, წმინდა ელენესა და ამაღლების კუნძულები, ტანზანია, ტოგო, უგანდა, ზამბია და ზიმბაბვე. |ყველა 48-ვე მატჩს აჩვენებს პირდაპირ ეთერში |- |[[TF1]]<ref name="RWC Where to watch?"/> |მონაკო |21 მატჩი, მოიცავს საფრანგეთის ყველა თამაშს, ჯგუფური ეტაპის საუკეთესო მატჩებს, ორ მეოთხედფინალს, ორივე ნახევარფინალს, ბრინჯაოს ფინალსა და ფინალს |- |[[Tivibu Spor]] |თურქეთი |უცნობია |- |[[Sport1 (Israel)|Sport1]] |ისრაელი |უცნობია |- |[[Viaplay]], [[Viasat]]<ref name="http://www.viasatsport.se>{{cite web|url=http://www.viasatsport.se/nyheter/rugby/viaplay-sander-allt-fran-rugby-vm-2015/|title=Viaplay sänder allt från Rugby-VM|publisher=Viasatsport.se|date=25 June 2015|accessdate=5 სექტემბერი 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150626140433/http://www.viasatsport.se/nyheter/rugby/viaplay-sander-allt-fran-rugby-vm-2015/|archivedate=26 ივნისი 2015}}</ref> |შვედეთი და ფინეთი |ყველა 48-ვე მატჩს აჩვენებს პირდაპირ ეთერში OTT Service Viaplay-ზე, არჩეულ თამაშებს Viasat Sport-ზე |} {{დაიწყე დაფა}} {{მემკვიდრეობის ყუთი|ტიტული=[[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი]]|წინამორბედი=[[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2011|2011]] |შემდეგი=[[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2019|2019]] |წლები='''2015'''}} {{დაასრულე დაფა}} == რესურსები ინტერნეტში == {{Commons category|2015 Rugby World Cup}} *{{ოფიციალური საიტი|http://www.rugbyworldcup.com/index.html}} *[http://www.worldrugby.org/ მსოფლიო რაგბის ოფიციალური საიტი] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2015}} {{რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი}} [[კატეგორია:რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2015| ]] 186o9hrw2q153j24s4szf67ujio8f4y 10 111660 5406361 5397066 2026-06-03T16:10:03Z Surprizi 14671 5406361 wikitext text/x-wiki {{ნავდაფა |სახელი = ქრისტეს სამოცდაათი მოციქული |სურათი = [[ფაილი:70Apostles.jpg|80px]] |სურათი2 = |სათაური = [[ქრისტეს სამოცდაათი მოციქული|<span style="color:red;">ქრისტეს სამოცდაათი მოციქული</span>]] | სიასტილი = | სათსტილი = background:{{ფერი|რელიგია}} | ჯგუფსტილი = background:{{ფერი|რელიგია}} |სიაკლასი = hlist |ჯგუფი1= |სია1= *'''[[იაკობი ძმა უფლისა|იაკობი]]''' *[[აგაბო (სამოცდაათთაგანი)|აგაბო]] *[[აკვილა (სამოცდაათთაგანი)|აკვილა]] *[[ამპლი (სამოცდაათთაგანი)|ამპლი]] *[[ანანია (სამოცდაათთაგანი)|ანანია]] *[[ანდრონიკე (სამოცდაათთაგანი)|ანდრონიკე]] *[[აპელი (სამოცდაათთაგანი)|აპელი]] *[[აპოლო (სამოცდაათთაგანი)|აპოლო]] *[[არისტარქოსი (სამოცდაათთაგანი)|არისტარქოსი]] *[[არისტობულე (სამოცდაათთაგანი)|არისტობულე]] *[[არტემი (სამოცდაათთაგანი)|არტემი]] *[[არქიფო (სამოცდაათთაგანი)|არქიფო]] *[[ასინკრიტე (სამოცდაათთაგანი)|ასინკრიტე]] *[[აქაიკი (სამოცდაათთაგანი)|აქაიკი]] *[[ბარნაბა (სამოცდაათთაგანი)|ბარნაბა]] *[[გაიოზი (სამოცდაათთაგანი)|გაიოზი]] *[[ევოდი (სამოცდაათთაგანი)|ევოდი]] *[[ეპაფრასი (სამოცდაათთაგანი)|ეპაფრასი]] *[[ეპაფროდიტე (სამოცდაათთაგანი)|ეპაფროდიტე]] *[[ეპენეტი (სამოცდაათთაგანი)|ეპენეტი]] *[[ერასტოსი (სამოცდაათთაგანი)|ერასტოსი]] *[[ერმე (სამოცდაათთაგანი)|ერმე]] *[[ერმი (სამოცდაათთაგანი)|ერმი]] *[[ზინა (სამოცდაათთაგანი)|ზინა]] *[[თადეოზი (სამოცდაათთაგანი)|თადეოზი]] *[[იასონი (სამოცდაათთაგანი)|იასონი]] *[[იოსია (იოსტოსი) მოციქული|იოსტოსი]] *[[იროდიონი (სამოცდაათთაგანი)|იროდიონი]] *[[კარპეზი (სამოცდაათთაგანი)|კარპეზი]] *[[კუარტოსი (სამოცდაათთაგანი)|კუარტოსი]] *[[კლეოპა (სამოცდაათთაგანი)|კლეოპა]] *[[კლიმენტი (სამოცდაათთაგანი)|კლიმენტი]] *[[კოდრატე (სამოცდაათთაგანი)|კოდრატე]] *[[კრისკენტი (სამოცდაათთაგანი)|კრისკენტი]] *[[კრისპე (სამოცდაათთაგანი)|კრისპე]] *[[ლინუსი (პაპი)|ლინუსი]] *[[ლუკა მახარებელი]] *[[ლუკი (სამოცდაათთაგანი)|ლუკი]] *[[მარკ-იოანე (სამოცდაათთაგანი)|მარკ-იოანე]] *[[მარკოზ მახარებელი]] *[[მარკოზი (სამოცდაათთაგანი)|მარკოზი]] *[[ნარკისი (სამოცდაათთაგანი)|ნარკისი]] *[[ნიკანორი (სამოცდაათთაგანი)|ნიკანორი]] *[[ულუმპი (სამოცდაათთაგანი)|ულუმპი]] *[[ონისიმე (სამოცდაათთაგანი)|ონისიმე]] *[[ონისიფორე (სამოცდაათთაგანი)|ონისიფორე]] *[[პარმენი (სამოცდაათთაგანი)|პარმენი]] *[[პატრობა (სამოცდაათთაგანი)|პატრობა]] *[[პროხორე (სამოცდაათთაგანი)|პროხორე]] *[[პუდი (სამოცდაათთაგანი)|პუდი]] *[[რუფოსი (სამოცდაათთაგანი)|რუფოსი]] *[[სილუანე (სამოცდაათთაგანი)|სილუანე]] *[[სვიმეონი (სამოცდაათთაგანი)|სვიმეონი]] *[[სოსთენი (სამოცდაათთაგანი)|სოსთენი]] *[[სოსიპატრე (სამოცდაათთაგანი)|სოსიპატრე]] *[[სტაქოსი (სამოცდაათთაგანი)|სტაქოსი]] *[[სტეფანე პირველმოწამე]] *[[ტერტი (სამოცდაათთაგანი)|ტერტი]] *[[ტვიქიკე (სამოცდაათთაგანი)|ტვიქიკე]] *[[ტიმოთე (სამოცდაათთაგანი)|ტიმოთე]] *[[ტიმონი (სამოცდაათთაგანი)|ტიმონი]] *[[ტიტე (სამოცდაათთაგანი)|ტიტე]] *[[ტროფიმე (სამოცდაათთაგანი)|ტროფიმე]] *[[ურბანი (სამოცდაათთაგანი)|ურბანი]] *[[ფილიმონი (სამოცდაათთაგანი)|ფილიმონი]] *[[ფილიპე (სამოცდაათთაგანი)|ფილიპე]] *[[ფილოლოგე (სამოცდაათთაგანი)|ფილოლოგე]] *[[ფლეგონტე (სამოცდაათთაგანი)|ფლეგონტე]] *[[ფორტუნატე (სამოცდაათთაგანი)|ფორტუნატე]] *[[შილა (სამოცდაათთაგანი)|შილა]] |სია2= ასევე: [[დიონისე არეოპაგელი]]{{·}}[[სვიმეონ ნიგერი]] }}<noinclude> [[კატეგორია:თარგები:ქრისტიანობა]] [[კატეგორია:რელიგიის სანავიგაციო თარგები]] </noinclude> jm61vpb4giofuceuixg270g2gyxb9y5 0 117598 5406407 4726452 2026-06-03T17:10:07Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406407 wikitext text/x-wiki {{განახლება}} {{ინფოდაფა ტელეარხი | არხის_სახელწოდება = პირველი საინფორმაციო კავკასიური | სრული_სახელწოდება =Первый Информационный Кавказский | ლოგო = Logo PIK TV.jpg | ქვეყანა = საქართველო | მაუწყებლობის_არხი = | მაუწყებლობის_ზონა = თანამგზავრული მაუწყებლობა | დაფუძნდა = [[4 იანვარი]], [[2010]] | დამფუძნებელი = [[საქართველოს საზოგადოებრივი მაუწყებელი]] | მფლობელი = | ხელმძღვანელები = | სლოგანი = | საიტი = [http://pik.tv/ru/ www.pik.tv] }} '''პირველი საინფორმაციო კავკასიური''' ({{lang-ru|Первый Информационный Кавказский}}) — [[რუსული ენა|რუსულენოვანი]] [[არხი|ტელეარხი]] [[საქართველო]]ში, რომელიც ფუნქციონირებდა [[2010]]-[[2012]] წლებში. ტელეარხის მაუწყებლობის 70% შეადგენდა საინფორმაციო გადაცემებს საქართველოდან და რუსეთიდან. ტელეარხზე გადიოდა რამდენიმე ტელეგადაცემა, მათ შორის ''კავკასიური პორტრეტ''ი, რომლის წამყვანი [[ალა დუდაევა]] იყო. ტელეარხზე ასევე მუშაობდა [[ოლეგ პანფილოვი]], მას საავტორო გადაცემა „[[საქართველო ოლეგ პანფილოვთან ერთად]]“ მიჰყავდა. == რესურსები ინტერნეტში == *[http://pik.tv/ru/ ოფიციალური საიტი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120424070022/http://pik.tv/ru |date=2012-04-24 }} {{ტელევიზია}} {{საქართველოს ტელეარხები}} [[კატეგორია:საქართველოს ტელეკომპანიები]] [[კატეგორია:სატელევიზიო არხები]] [[კატეგორია:ქართული სატელევიზიო არხები]] aqzy7jssji44zb9dqfkr6x7aah0o9ua 0 118084 5406744 4673985 2026-06-04T11:52:56Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406744 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = ქალაქი |ქართული სახელი = რეიმსი |მშობლიური სახელი = Reims |ქვეყანა = საფრანგეთი |პანორამა = Place du Parvis, Reims(1).jpg |პანორამის სიგანე = |წარწერა = |დროშა = Flag of Rheims.svg |გერბი = Blason Reims 51.svg |გერბის სიგანე = |დროშის სიგანე = |რეგიონის რუკა = |lat_dir=N |lat_deg = 49|lat_min = 15|lat_sec = 46 |lon_dir=E |lon_deg = 04|lon_min = 02|lon_sec = 05 |CoordAddon = type:city(808700)_region:FR |CoordScale = |ქვეყნის რუკის ზომა = |რეგიონის რუკის ზომა = |რაიონის რუკის ზომა = |რეგიონის ტიპი = რეგიონი |რეგიონი = შამპან-არდენი |რეგიონი ცხრილში = |შიდა დაყოფა = |რაიონი = მარნა |რაიონის ტიპი = დეპარტამენტი |მმართველის ტიპი = მერი |მმართველი = |დაარსების თარიღი = |პირველი ხსენება = |წინა სახელები = |სტატუსი-დან = |ფართობი = 46.9 |სიმაღლის ტიპი=ზღვის დონე{{!}}ზღვის დონიდან |დასახლების ცენტრის სიმაღლე=80–135 |მოსახლეობა = 188 078 |აღწერის წელი = 2006 |სიმჭიდროვე = 4010 |აგლომერაცია = |ეროვნული შემადგენლობა = |დროის სარტყელი = +1 |DST = |კატეგორია ვიკისაწყობში = Clermont-Ferrand |სატელეფონო კოდი = |საფოსტო ინდექსი = |საიტი = }} '''რეიმსი''' ({{lang-fr|Reims}}) — [[ქალაქი]] აღმოსავლეთ [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]]. 2006 წლის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 188 078 ადამიანს, საფრანგეთის ქალაქებს შორის მოსახლეობის მიხედვით მას მეცამეტე ადგილი უკავია. საშუალო სიმჭიდროვე კმ²-ზე 4010 ადამიანი. ფართობი 46.9 კმ². ვრცელდება [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 80–135 მ სიმაღლეზე. რეიმსიდან 129 კილომეტრში მდებარეობს საფრანგეთის დედაქალაქი [[პარიზი]]. დასახლებულ პუნქტში არის რომაული ეკლესია, ყოფილი [[სენ-რემის მონასტერი]] და [[ტოს სასახლე]], რომელიც [[იუნესკო]]მ [[მსოფლიო მემკვიდრეობა|მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში]] შეიტანა. რეიმსი დაარსდა [[ძვ. წ. 80|ძვ.წ 80]] წელს. მას მნიშვნელოვანი ადგილი ეკავა [[გალია|გალიის]] და შემდგომ [[რომის იმპერია|რომის იმპერიის]] საფრანგეთში. ყველაზე ცხელი თვეებია [[ივლისი]] და [[აგვისტო]], ხოლო ყველაზე ცივი — [[იანვარი]] და [[თებერვალი]]. რეიმსი არის [[შამპან-არდენი|შამპან-არდენის რეგიონის]] და [[მარნა|მარნას დეპარტამენტის]] დასახლებული პუნქტი. == ისტორია == რეიმსი თავდაპირველად [[კელტები|კელტური]] ტომის, [[რემები]]ს, დასახლება, შემდეგ რომის პროვინცია ბელგიკის ცენტრი იყო. ეწოდებოდა დუროკორტორუმი, შემდეგ – რემი. [[III საუკუნე|III საუკუნიდან]] იყო ეპისკოპოსის რეზიდენცია. [[V საუკუნე]]ში დაიპყრეს [[ფრანკები|ფრანკებმა]]. [[496]] წელს აქ ფრანკთა მეფე [[ხლოდვიგ I|ხლოდვიგმა]] [[ქრისტიანობა]] მიიღო; ამასთან იყო დაკავშირებული საფრანგეთის მეფეების რეიმსში მეფედ კურთხევის ტრადიცია (უკანასკნელად აქ [[1825]] წელს ეკურთხა [[შარლ X (საფრანგეთი)|შარლ X]]). [[1139]] წელს მიიღო კომუნის უფლება. შუა საუკუნეებში რეიმსში ეწყობოდა დიდი ბაზრობები. ქალაქი ძლიერ დაზარალდა [[პირველი მსოფლიო ომი|პირველ მსოფლიო ომში]] (1914-1918 წწ.), [[მეორე მსოფლიო ომი]]ს (1939-1945 წწ.) დროს ოკუპირებული იყო გერმანიის მიერ. [[1945]] წლის 7 მაისს რეიმსში მიირეს [[ვერმახტი]]ს კაპიტულაცია დასავლეთის ფრონტზე. == დაძმობილებული ქალაქები == * {{Flagicon|Italy}} [[ფლორენცია]], [[იტალია]] (1954) * {{Flagicon|Congo}} [[ბრაზავილი]], [[კონგოს რესპუბლიკა|კონგო]] (1961) * {{Flagicon|United Kingdom}} [[კენტენბერი]], [[დიდი ბრიტანეთი]] (1962) * {{Flagicon|Austria}} [[ზალცბურგი]], [[ავსტრია]] (1964) * {{Flagicon|Germany}} [[აახენი]], [[გერმანია]] (1967) * {{Flagicon|United States of America}} [[არლინგტონი (ვირჯინია)|არლინგტონი]], [[ვირჯინია]], [[აშშ]] (2005) * {{Flagicon|Czech Republic}} [[კუტნა-გორა]], [[ჩეხეთი]] (2008) == რესურსები ინტერნეტში == * [http://www.ville-reims.com/ Official website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/19981206011247/http://www.ville-reims.com/ |date=1998-12-06 }} {{Fr icon}} * [http://www.reims-web.com/ Visit Reims: pictures, news, history] * [http://www.reims-tourisme.com/ Tourist office website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110109143036/http://www.reims-tourisme.com/ |date=2011-01-09 }} - რეიმსის ტურიზმის ოფიციალური საიტი, {{en icon}}, {{Fr icon}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:საფრანგეთის ქალაქები]] 2u0d1wm8och310yfzvq9t2qcdl7s324 0 118184 5406294 5359857 2026-06-03T13:15:50Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 0 წყარო და 5 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406294 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მწერალი}} '''პერსი ბიშ შელი''' ({{lang-en|'''Percy Bysshe Shelley'''}}{{IPAc-en|audio= Pronunciation of Percy Bysshe Shelley.ogg|b|ɪ|ʃ}}<ref>{{Cite web |title=Shelley |url=[https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/shelley](https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/shelley) |website=[[Collins English Dictionary]] |publisher=[[HarperCollins]] |access-date=7 June 2019}}</ref><ref>{{Cite Merriam-Webster |Shelley |access-date=7 June 2019}}</ref>) (დ. [[4 აგვისტო]], [[1792]] — გ. [[8 ივლისი]], [[1822]]) — [[ინგლისელები|ინგლისელი]] მწერალი. მიჩნეულია ერთ-ერთ უმთავრეს ინგლისელ [[რომანტიზმი|რომანტიკოს პოეტად]].<ref name=":6" /><ref>{{Cite ODNB |title=Shelley, Percy Bysshe (1792–1822), poet |url=[https://www.oxforddnb.com/view/10.1093/ref:odnb/9780198614128.001.0001/odnb-9780198614128-e-25312](https://www.oxforddnb.com/view/10.1093/ref:odnb/9780198614128.001.0001/odnb-9780198614128-e-25312) |access-date=8 February 2021 |year=2004 |language=en |doi=10.1093/ref:odnb/25312 |isbn=978-0-19-861412-8}}</ref> შელიმ, რომელიც რადიკალი იყო როგორც პოეზიაში, ისე პოლიტიკურ და სოციალურ შეხედულებებში, სიცოცხლეში დიდებას ვერ მიაღწია, თუმცა მისი პოეტური მიღწევები გარდაცვალების შემდეგ სულ უფრო მეტად იქნა აღიარებული. იგი მნიშვნელოვანი გავლენის წყარო გახდა პოეტების მომდევნო თაობებისთვის, მათ შორის იყვნენ [[რობერტ ბრაუნინგი]], [[ელჯერნონ ჩარლზ სუინბერნი]], [[თომას ჰარდი]] და [[უილიამ ბატლერ იეიტსი]]. ამერიკელი ლიტერატურათმცოდნე [[ჰაროლდ ბლუმი]] მას ახასიათებს, როგორც „დიდოსტატს, უბადლო ლირიკოს პოეტს და უდავოდ ერთ-ერთ ყველაზე განვითარებულ სკეპტიკურ გონებას, ვისაც კი ოდესმე ლექსი დაუწერია“.<ref name="Bloom410" /> შელის რეპუტაცია XX საუკუნის განმავლობაში იცვლებოდა, თუმცა 1960-იანი წლებიდან მოიპოვა მზარდი კრიტიკული აღიარება მისი პოეტური ხატოვანების მძლავრი იმპულსის, ჟანრებისა და ლექსთწყობის ფორმების ოსტატური ფლობისა და მის შემოქმედებაში სკეპტიკური, იდეალისტური და მატერიალისტური იდეების კომპლექსური ურთიერთქმედების გამო.<ref name=":8">{{Cite book |editor1-first=Zachary |editor1-last=Leader | editor1-link = Zachary Leader |editor2-first=Michael |editor2-last=O'Neill | editor2-link = Michael O'Neill (academic) |title=Percy Bysshe Shelley, The Major Works |publisher=[[Oxford University Press]] |location=Oxfordshire |year=2003 |isbn=0-19-281374-9 |pages=xi–xix}}</ref><ref name=":9" /> მის ყველაზე ცნობილ ნაწარმოებებს შორისაა: „[[ოზიმანდიას (ლექსი)|ოზიმანდიას]]“ (1818), „[[ოდა დასავლეთის ქარს]]“ (1819), „[[ტალავარს (ლექსი)|ტოროლას]]“ (1820), „[[ადონაისი]]“ (1821), ფილოსოფიური ესე „[[ათეიზმის აუცილებლობა]]“ (1811), რომელიც შესაძლოა მის მეგობართან, [[თომას ჯეფერსონ ჰოგთან|თ. ჯ. ჰოგთან]] თანაავტორობით დაწერა, და პოლიტიკური ბალადა „[[ანარქიის ნიღაბი]]“ (1819). მის სხვა ძირითად ნამუშევრებს მიეკუთვნება ლექსად დაწერილი დრამები: „[[ჩენჩი (პიესა)|ჩენჩი]]“ (1819), „[[განთავისუფლებული პრომეთე (შელი)|განთავისუფლებული პრომეთე]]“ (1820) და „[[ელადა (პოემა)|ელადა]]“ (1822), ასევე ვრცელი ნარატიული პოემები: „[[ალასტორი, ანუ მარტოობის სული]]“ (1815), „[[ჯულიანი და მადალო]]“ (1819) და „[[ცხოვრების ტრიუმფი]]“ (1822). შელი ასევე წერდა [[პროზა|მხატვრულ პროზას]] და მრავალრიცხოვან ესეებს პოლიტიკურ, სოციალურ და ფილოსოფიურ საკითხებზე. მისი პოეზიისა და პროზის დიდი ნაწილი სიცოცხლეში არ გამოქვეყნებულა, ან ქვეყნდებოდა მხოლოდ შემოკლებული (ცენზურით გასწორებული) ფორმით, პოლიტიკური და რელიგიური შეურაცხყოფისთვის სისხლისსამართლებრივი დევნის საფრთხის გამო.<ref>{{Cite book|last=Holmes|first=Richard|title=Shelley, the Pursuit|publisher=Weidenfeld and Nicolson|year=1974|isbn=0297767224|location=London|pages=391, 594, 678}}</ref> 1820-იანი წლებიდან მისი ლექსები, პოლიტიკური და ეთიკური ნაშრომები პოპულარული გახდა [[ოუენიზმი|ოუენისტურ]], [[ჩარტიზმი|ჩარტისტულ]] და [[კლასიკური რადიკალიზმი|რადიკალურ]] პოლიტიკურ წრეებში,<ref name=":10" /> მოგვიანებით კი ისეთი განსხვავებული მოღვაწეების აღფრთოვანება დაიმსახურა, როგორებიც იყვნენ [[კარლ მარქსი]], [[მაჰათმა განდი]] და [[ჯორჯ ბერნარდ შოუ]].<ref name=":10" /><ref name=":11">{{Cite book|last=Weber|first=Thomas|title=Gandhi as Disciple and Mentor|url=https://archive.org/details/gandhiasdisciple0000webe|publisher=[[Cambridge University Press]]|location=Cambridge|year=2004|isbn=0-521-84230-1|pages=[https://archive.org/details/gandhiasdisciple0000webe/page/26 26]–30}}</ref><ref name=":3" /> შელის ცხოვრება სავსე იყო ოჯახური კრიზისებით, ჯანმრთელობის პრობლემებითა და მისი [[ათეიზმი|ათეიზმის]], პოლიტიკური შეხედულებებისა და სოციალური კონვენციების უარყოფის გამო გამოწვეული მკაცრი რეაქციებით. 1818 წელს იგი მუდმივ ემიგრაციაში წავიდა იტალიაში, სადაც მომდევნო ოთხი წლის განმავლობაში შექმნა ის, რასაც [[ზაქარი ლიდერი]] და [[მაიკლ ო’ნილი]] უწოდებენ „რომანტიზმის პერიოდის საუკეთესო პოეტურ ნიმუშებს“.<ref>Leader and O'Neill (2003), p. xiv.</ref> მისი მეორე ცოლი, [[მერი შელი]], იყო „[[ფრანკენშტაინი|ფრანკენშტაინის]]“ ავტორი. გარდაიცვალა 1822 წელს სანაოსნო კატასტროფის შედეგად, 29 წლის ასაკში. == ცხოვრება და მოღვაწეობა == === ადრეული წლები და განათლება === შელი დაიბადა 1792 წლის 4 აგვისტოს ფილდ პლეისში, [[სასექსი]], ინგლისი.<ref>Field Place {{NHLE|num=1026916|access-date=16 March 2022}}</ref><ref>{{Cite book|last=Holmes|first=Richard|title=Shelley, the Pursuit|publisher=Weidenfeld and Nicolson|year=1974|isbn=0297767224|location=London|pages=10–11}}</ref> იგი იყო სერ [[ტიმოთი შელი|ტიმოთი შელის]], კასლ გორინგის მე-2 [[შელის ბარონეტები (1806)|ბარონეტის]] და მისი მეუღლის, ელისაბედ პილფოლდის, წარმატებული ყასბის ასულის, უფროსი ვაჟი. მამა 1790–1792 წლებში იყო [[ჰორშემი (საარჩევნო ოლქი)|ჰორშემის]], ხოლო 1806–1812 წლებში [[ნიუ-შორჰემი (საარჩევნო ოლქი)|შორჰემის]] პარლამენტის წევრი [[ვიგები (ბრიტანეთის პოლიტიკური ფრაქცია)|ვიგების]] პარტიიდან.<ref>{{Cite book|last=Bieri|first=James|title=Percy Bysshe Shelley: a biography|url=https://archive.org/details/percybyssheshell0000bier_y3e5|publisher=Johns Hopkins University Press|year=2008|isbn=978-0-8018-8860-1|location=Baltimore|page=[https://archive.org/details/percybyssheshell0000bier_y3e5/page/18 19]}}</ref> ჰყავდა ოთხი უმცროსი და და ერთი ბევრად უმცროსი ძმა. შელის ადრეული ბავშვობა მშვიდი და ძირითადად ბედნიერი იყო. იგი განსაკუთრებით ახლოს იყო თავის დებთან და დედასთან, რომელიც მას ნადირობის, თევზაობისა და ცხენოსნობისკენ მოუწოდებდა.<ref>Holmes, Richard (1974), pp. 1–17.</ref><ref>{{Cite book|last=Bieri|first=James|title=Percy Bysshe Shelley: A Biography: Youth's Unextinguished Fire, 1792–1816|url=https://archive.org/details/percybyssheshell0000bier|publisher=University of Delaware Press|year=2004|location=Newark|pages=[https://archive.org/details/percybyssheshell0000bier/page/54 55]–57}}</ref> ექვსი წლის ასაკში გაგზავნეს [[უორნემი|უორნემის]] ეკლესიის მოძღვრის დღის სკოლაში, სადაც შთამბეჭდავი მეხსიერება და ენების ათვისების ნიჭი გამოავლინა.<ref>Holmes, Richard (1974), p. 2.</ref> 1802 წელს შევიდა ბრენტფორდის (მიდლსექსი) საიონ ჰაუსის აკადემიაში, სადაც მისი ბიძაშვილი [[თომას მედვინი]] სწავლობდა. სკოლაში შელი ბულინგის მსხვერპლი იყო, თავს უბედურად გრძნობდა და ამაზე ზოგჯერ ძალადობრივად რეაგირებდა. ასევე დაეწყო კოშმარები, ჰალუცინაციები და მთვარეულობა, რაც პერიოდულად აწუხებდა მთელი ცხოვრების მანძილზე. შელი დაინტერესდა მეცნიერებით, რასაც ემატებოდა მისი დაუოკებელი ინტერესი მისტიკური, რომანტიკული და ზებუნებრივი ამბების შესახებ. ფილდ პლეისში არდადეგების დროს დებს ხშირად აშინებდა იმით, რომ მათზე ატარებდა ექსპერიმენტებს [[დენთი|დენთის]], მჟავებისა და ელექტროენერგიის გამოყენებით, სკოლაში დაბრუნებულმა კი დენთით ააფეთქა მესერი.<ref>Holmes, Richard (1974), pp. 4–17.</ref><ref>{{Cite book|last=Medwin|first=Thomas|url=[https://archive.org/details/lifepercybysshe01medwgoog](https://archive.org/details/lifepercybysshe01medwgoog)|title=The Life of Percy Bysshe Shelley|year=1847|location=London}}</ref> 1804 წელს შელი [[იტონის კოლეჯი|იტონის კოლეჯში]] შევიდა — პერიოდი, რომელსაც იგი მოგვიანებით სიძულვილით იხსენებდა. იგი გახდა განსაკუთრებით სასტიკი ჯგუფური ბულინგის მსხვერპლი, რასაც მოძალადეებმა „შელის სატყუარა“ (Shelley-baits) უწოდეს.<ref>{{Cite book |last=Gilmour |first=Ian | author-link = Ian Gilmour |title=Byron and Shelley: The Making of the Poets |publisher=Carol & Graf Publishers |year=2002 |location=New York |pages=96–97}}</ref> მთელმა რიგმა ბიოგრაფებმა და თანამედროვეებმა ეს ბულინგი შელის განმარტოებულობას, არაკონფორმიზმსა და „ფაგინგზე“ (უმცროსი მოსწავლეების მიერ უფროსების მსახურებაზე) უარის თქმას მიაწერეს. თავისი უცნაურობებისა და მრისხანების გამო მან მეტსახელად „გიჟი შელი“ (Mad Shelley) დაიმსახურა.<ref name=":0">{{Cite book|last=Bieri|first=James|title=Percy Bysshe Shelley: A Biography: Youth's Unextinguished Fire, 1792–1816|url=https://archive.org/details/percybyssheshell0000bier|publisher=University of Delaware Press|year=2004|location=Newark|page=[https://archive.org/details/percybyssheshell0000bier/page/86 86]}}</ref><ref>Holmes, Richard (1974), pp. 19–20.</ref> მისი ინტერესი [[ოკულტიზმი|ოკულტიზმისა]] და მეცნიერებისადმი გაგრძელდა; თანამედროვეები აღწერენ, თუ როგორ დაარტყა მან მასწავლებელს დენი, როგორ ააფეთქა ხის კუნძი დენთით და როგორ ცდილობდა სულების გამოძახებას ოკულტური რიტუალებით.<ref>Holmes, Richard (1974), pp. 24–25.</ref> უფროს კლასებში შელი მოექცა ერთ-ერთი მასწავლებლის, ჯეიმზ ლინდის გავლენის ქვეშ, რომელიც ახალისებდა მის ინტერესს ოკულტიზმისადმი და გააცნო ლიბერალი და რადიკალი ავტორები. ასევე გაუჩნდა ინტერესი [[პლატონი|პლატონისა]] და [[იდეალიზმი|იდეალისტური]] ფილოსოფიის მიმართ, რომელთა შესწავლაც, მოგვიანებით, დამოუკიდებლად განაგრძო.<ref name=":7" /><ref>{{Cite book|last=Notopoulos|first=James|title=The Platonism of Shelley|publisher=Duke University Press|year=1949|location=Durham, NC|pages=32–34|language=English}}</ref> ბიოგრაფ [[რიჩარდ ჰოლმზი (ბიოგრაფი)|რიჩარდ ჰოლმზის]] თქმით, კოლეჯის დამთავრებისთვის შელის უკვე ჰქონდა კლასიკოსი მეცნიერისა და „შეწყნარებული ექსცენტრიკის“ რეპუტაცია.<ref name=":7" /> იტონში სწავლის ბოლო სემესტრში გამოვიდა მისი პირველი რომანი „[[ზასტროცი]]“ (''Zastrozzi'') და თანაკლასელებს შორის მიმდევრებიც გამოუჩნდა.<ref name=":7">Holmes, Richard (1974), pp. 25–30.</ref> 1810 წლის ოქტომბერში [[ოქსფორდის საუნივერსიტეტო კოლეჯი|ოქსფორდის საუნივერსიტეტო კოლეჯში]] ჩარიცხვამდე, შელიმ დაასრულა „[[ვიქტორისა და კაზირის ორიგინალური პოეზია]]“ (დაწერილი მის დასთან, ელისაბედთან ერთად), ლექსად დაწერილი მელოდრამა „მოხეტიალე ებრაელი“ და გოთიკური რომანი „[[სენტ-ირვინი]]“ (გამოიცა 1811 წელს).<ref>{{cite ODNB|author-link=Michael O'Neill (academic)|first=Michael|last=O'Neill|title=Shelley, Percy Bysshe (1792–1822)|year=2004|edition=Online|url=[http://www.oxforddnb.com/view/article/25312](http://www.oxforddnb.com/view/article/25312)|doi=10.1093/ref:odnb/25312}}</ref><ref>Holmes, Richard (1974), p. 31.</ref> ოქსფორდში შელი იშვიათად ესწრებოდა ლექციებს; ნაცვლად ამისა, დიდ დროს უთმობდა კითხვას და სამეცნიერო ექსპერიმენტებს თავის ოთახში მოწყობილ ლაბორატორიაში.<ref>Holmes, Richard (1974), pp. 38–39.</ref> იქვე გაიცნო სტუდენტი [[თომას ჯეფერსონ ჰოგი]], რომელიც მისი უახლოესი მეგობარი გახდა. ჰოგის გავლენით შელი სულ უფრო მეტად პოლიტიზებული ხდებოდა და უყალიბდებოდა რადიკალური და ანტიქრისტიანული შეხედულებები. ასეთი ხედვები სახიფათო იყო იმ რეაქციულ პოლიტიკურ კლიმატში, რომელიც სუფევდა [[გაერთიანებული სამეფო]]ს ომების დროს [[ნაპოლეონი]]ს საფრანგეთის წინააღმდეგ. ჰოგის გავლენის შესახებ შელი მამამაც გააფრთხილა.<ref>Holmes, Richard (1974), pp. 43–47.</ref> 1810–1811 წლების ზამთარში შელიმ გამოაქვეყნა ანონიმური პოლიტიკური ლექსებისა და ტრაქტატების სერია: „[[მარგარეტ ნიკოლსონის სიკვდილისშემდგომი ფრაგმენტები]]“, „[[ათეიზმის აუცილებლობა]]“ (დაწერილი ჰოგის თანაავტორობით) და „პოეტური ესე საგანთა არსებული მდგომარეობის შესახებ“. შელიმ „ათეიზმის აუცილებლობა“ ოქსფორდის ყველა ეპისკოპოსსა და კოლეჯის ხელმძღვანელს დაუგზავნა, რის გამოც იგი კოლეჯის საბჭოსა და დეკან [[ჯორჯ როული (აკადემიკოსი)|ჯორჯ როულის]] წინაშე დაიბარეს. მისმა უარმა, ეპასუხა კოლეჯის ხელმძღვანელობის კითხვებზე პამფლეტის ავტორობის შესახებ, გამოიწვია მისი გარიცხვა ოქსფორდიდან 1811 წლის 25 მარტს, ჰოგთან ერთად. როდესაც ვაჟის გარიცხვის შესახებ გაიგო, მამა დაემუქრა მას ყოველგვარი კავშირის გაწყვეტით, თუ შელი არ დათანხმდებოდა შინ დაბრუნებას და მამის მიერ დანიშნული მასწავლებლების მეთვალყურეობის ქვეშ სწავლას. ამ მოთხოვნაზე შელის უარმა მამასთან საბოლოო განხეთქილება გამოიწვია.<ref>Holmes, Richard (1974), pp. 58–60.</ref> === ქორწინება ჰარიეტ უესტბრუკზე === 1810 წლის დეკემბრის მიწურულს შელიმ გაიცნო ჰარიეტ უესტბრუკი, რომელიც იმავე პანსიონის მოსწავლე იყო, სადაც მისი დები სწავლობდნენ. იმ ზამთარს, ისევე როგორც ოქსფორდიდან გარიცხვის შემდეგ, მათ ხშირი მიმოწერა ჰქონდათ.<ref>{{Cite book|last=Bieri|first=James|title=Percy Bysshe Shelley: A Biography|url=https://archive.org/details/percybyssheshell0000bier_y3e5|publisher=Johns Hopkins University Press|year=2008|isbn=978-0-8018-8861-8|location=Baltimore|pages=[https://archive.org/details/percybyssheshell0000bier_y3e5/page/110 111], 114, 137–45}}</ref> შელი ჰარიეტს თავის რადიკალურ იდეებს უზიარებდა პოლიტიკის, რელიგიისა და ქორწინების შესახებ. თანდათან მათ ერთმანეთი დაარწმუნეს, რომ გოგონა მამისა და სკოლის მხრიდან ჩაგვრის მსხვერპლი იყო.<ref>{{Cite book|last=Holmes|first=Richard|title=Shelley: the Pursuit|publisher=Weidenfeld and Nicolson|year=1974|isbn=0-2977-6722-4|location=London|pages=67–68}}</ref> შელის გატაცება ჰარიეტით გაღრმავდა მისი გარიცხვის მომდევნო თვეებში, როდესაც იგი მძიმე ემოციური სტრესის ქვეშ იმყოფებოდა ოჯახთან კონფლიქტის, მისი ბიძაშვილის, ჰარიეტ გროუვისადმი გაწყვეტილი რომანით გამოწვეული იმედგაცრუებისა და იმ უსაფუძვლო რწმენის გამო, თითქოს მომაკვდინებელი სენი სჭირდა.<ref>Bieri, James (2008), pp. 156, 173.</ref> ამავდროულად, ჰარიეტ უესტბრუკის უფროსი და, ელიზა, რომელთანაც ჰარიეტი ძალიან ახლოს იყო, ხელს უწყობდა ახალგაზრდა გოგონას რომანს შელისთან.<ref>Bieri, James (2008), pp. 139, 148–49.</ref> შელის მიმოწერა ჰარიეტთან გააქტიურდა ივლისში, როდესაც პოეტი უელსში ისვენებდა. გოგონას დაჟინებული თხოვნის საპასუხოდ, რომ მას დაცვა სჭირდებოდა, შელი აგვისტოს დასაწყისში ლონდონში დაბრუნდა. მან გვერდზე გადადო თავისი ფილოსოფიური წინააღმდეგობები ქორწინების ინსტიტუტის მიმართ და 1811 წლის 25 აგვისტოს 16 წლის ჰარიეტთან ერთად გაემგზავრა [[ედინბურგი|ედინბურგში]], შოტლანდიაში, სადაც ისინი 28 აგვისტოს დაქორწინდნენ.<ref>Holmes, Richard (1974), pp. 77–79.</ref> [[File:WilliamGodwin.jpg|thumb|left|upright|[[უილიამ გოდვინი]] 1802 წელს, [[ჯეიმზ ნორთკოტი (მხატვარი)|ჯეიმზ ნორთკოტის]] პორტრეტი]] გაპარვის შესახებ გაგების შემდეგ, ჰარიეტის მამამ, ჯონ უესტბრუკმა, და შელის მამამ, ტიმოთიმ, წყვილს ფულადი დახმარება შეუწყვიტეს. (შელის მამა მიიჩნევდა, რომ მისმა შვილმა თავისზე დაბალი წრის წარმომადგენელზე იქორწინა, რადგან ჰარიეტის მამას ქონება ვაჭრობით ჰქონდა დაგროვილი და ტავერნისა და ყავახანის მფლობელი იყო).<ref>Bieri, James (2008), pp. 136–37, 162–63.</ref> შელი და ჰარიეტი, რომლებიც თავს ნასესხები ფულით ირჩენდნენ, ერთი თვე ედინბურგში დარჩნენ, სადაც მათთან ერთად, ერთ ჭერქვეშ, ჰოგიც ცხოვრობდა. ოქტომბერში ტრიო [[იორკი|იორკში]] გაემგზავრა, საიდანაც შელი სასექსში წავიდა მამასთან საქმეების მოსაგვარებლად, ჰარიეტი კი ჰოგთან დატოვა. წარუმატებელი მგზავრობიდან დაბრუნებულ შელის დახვდა ელიზა, რომელიც ჰარიეტთან და ჰოგთან გადასულიყო საცხოვრებლად. ჰარიეტმა აღიარა, რომ შელის არყოფნისას ჰოგი მის შეცდენას ცდილობდა. შელიმ, ჰარიეტმა და ელიზამ მალევე დატოვეს იორკი და [[კესუიკი (კამბრია)|კესუიკში]], [[ტბების მხარე|ტბების მხარეში]] გადავიდნენ.<ref>Bieri, James (2008), pp. 165–77.</ref> 1811 წლის ივნისიდან მოყოლებული, ერთი წლის განმავლობაში, შელის ასევე ჰქონდა ინტენსიური პლატონური ურთიერთობა [[ელისაბედ ჰიჩენერი|ელისაბედ ჰიჩენერთან]], 28 წლის დაუოჯახებელ მასწავლებელთან, რომელთანაც ხშირი მიმოწერა ჰქონდა. ჰიჩენერი მისი ნდობით აღჭურვილი პირი და ინტელექტუალური თანამგზავრი გახდა პოლიტიკის, რელიგიის, ეთიკისა და პირადი ურთიერთობების შესახებ შეხედულებების ჩამოყალიბების პროცესში.<ref>Bieri, James (2008), pp. 149–54.</ref> შელი სულ უფრო მეტად რადიკალიზდებოდა, რადგან ნაპოლეონთან ომს მოჰყვა ეკონომიკური რეცესია, საკვების ნაკლებობით გამოწვეული ამბოხებები და მთავრობის მხრიდან პოლიტიკური დისიდენტების დევნა.<ref>Holmes, Richard (1974), pp. 96-99</ref> შელიმ ჰიჩენერს შესთავაზა, შეერთებოდა მას, ჰარიეტსა და ელიზას კომუნალურ მეურნეობაში, სადაც მთელი ქონება საერთო იქნებოდა.<ref>Bieri, James (2008), pp. 170, 193–95.</ref> ცოლ-ქმარმა და ელიზამ დეკემბერი და იანვარი კესუიკში გაატარეს, სადაც პოეტი ეწვია [[რობერტ საუთი|რობერტ საუთის]], რომლის პოეზიასაც აფასებდა. საუთი მოიხიბლა შელით, მიუხედავად მათ შორის არსებული დიდი პოლიტიკური უფსკრულისა და მას დიდ მომავალს უწინასწარმეტყველებდა. საუთიმ ასევე აცნობა შელის, რომ [[უილიამ გოდვინი]], ავტორი წიგნისა „[[გამოკვლევა პოლიტიკური სამართლიანობის შესახებ|პოლიტიკური სამართლიანობა]]“, რომელმაც დიდი გავლენა მოახდინა საუთიზე ახალგაზრდობაში და რომელსაც შელიც აღმერთებდა, ჯერ კიდევ ცოცხალი იყო. შელიმ გოდვინს მისწერა და თავი მის ერთგულ მოწაფედ წარუდგინა. გოდვინმა, რომელსაც თავისი ადრეული რადიკალური შეხედულებების დიდი ნაწილი შეეცვალა, ურჩია შელის, მამასთან შერიგებულიყო, რაიმე ახლის გამოქვეყნებამდე განათლება მიეღო და უარი ეთქვა ირლანდიაში პოლიტიკური აგიტაციის გეგმებზე.<ref>Bieri, James (2008), pp. 187–91.</ref> ამასობაში შელი შეხვდა მამამისის მფარველს, [[ჩარლზ ჰოვარდი, ნორფოლკის მე-11 ჰერცოგი|ჩარლზ ჰოვარდს, ნორფოლკის მე-11 ჰერცოგს]], რომელიც დაეხმარა მას ფულადი სარჩოს აღდგენაში.<ref>Bieri, James (2008), pp. 182–83.</ref> ჰარიეტის სარჩოს აღდგენის შემდეგ შელის უკვე ჰქონდა სახსრები ირლანდიური ვოიაჟისთვის. მათი გამგზავრება ირლანდიაში დააჩქარა სახლის პატრონისა და მეზობლების მზარდმა მტრობამ, რომლებსაც აშფოთებდათ შელის სამეცნიერო ექსპერიმენტები, პისტოლეტიდან სროლა და რადიკალური პოლიტიკური შეხედულებები. დაძაბულობის მატებასთან ერთად, შელი ამტკიცებდა, რომ სახლში ავაზაკები დაესხნენ თავს; ეს შემთხვევა შესაძლოა რეალური ყოფილიყო, ან სტრესით გამოწვეული ბოდვითი ეპიზოდი. ეს იყო პირველი იმ ეპიზოდთა სერიიდან, როდესაც შელი პირადი კრიზისის პერიოდებში აცხადებდა, რომ მას უცნობი პირები დაესხნენ თავს.<ref>Bieri, James (2008), pp. 191–94.</ref> 1812 წლის დასაწყისში შელიმ დაწერა, გამოაქვეყნა და ჰარიეტთან ერთად პირადად გაავრცელა დუბლინში ორი პოლიტიკური ტრაქტატი: „მიმართვა ირლანდიელი ხალხისადმი“ და „წინადადებები ფილანთროპთა ასოციაციისთვის“. იგი ასევე სიტყვით გამოვიდა [[დანიელ ო’კონელი|დანიელ ო’კონელის]] „[[კათოლიკეთა კომიტეტი (ირლანდია)|კათოლიკეთა კომიტეტის]]“ კრებაზე. ამ ნაშრომებში იგი მოითხოვდა [[კათოლიკეთა ემანსიპაცია|კათოლიკეთა ემანსიპაციას]], [[უნიის აქტები (1800)|უნიის აქტების]] გაუქმებას და ირლანდიელი ღარიბების ჩაგვრის დასრულებას, თუმცა, ამავე დროს, აფრთხილებდა მათ ძალადობრივი გზების გამოყენების წინააღმდეგ.<ref>{{Cite journal |last=Fitzsimons |first=Eleanor |date=2014 |title=The Shelleys in Ireland: Passion Masquerading as Insight? |url=http://:[www.tandfonline.com/doi/full/10.1179/0952414214Z.00000000037](https://www.google.com/search?q=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1179/0952414214Z.00000000037) |journal=The Keats-Shelley Review |language=en |volume=28 |issue=1 |pages=7–13 |doi=10.1179/0952414214Z.00000000037 |issn=0952-4142|url-access=subscription }}</ref> შელის დივერსიული საქმიანობის შესახებ ანგარიშები გაეგზავნა შინაგან საქმეთა მინისტრს.<ref>Bieri, James (2008), pp. 198–210.</ref> ირლანდიიდან დაბრუნების შემდეგ შელის ოჯახი უელსში გაემგზავრა, შემდეგ კი დევონის სანაპიროზე, სოფელ [[ლინმუთი|ლინმუთში]] დასახლდა. აქ მათ ჰიჩენერი შეუერთდათ და კვლავ მოექცნენ სამთავრობო მეთვალყურეობის ქვეშ დივერსიული ლიტერატურის გავრცელების გამო. რამდენიმე თვის შემდეგ ჰიჩენერსა და წყვილს შორის უთანხმოება მოხდა და მან ისინი დატოვა. როდესაც შელის 15 წლის ირლანდიელი მსახური დააპატიმრეს შელის „უფლებათა დეკლარაციისა“ და ანტისამთავრობო ბალადის „[[ეშმაკის გასეირნება]]“ გავრცელებისთვის, შელი და მისი თანამგზავრები გაიქცნენ.<ref>Bieri, James (2008), pp. 210–30.</ref>{{refn|შელი ცდილობდა ამ ნაწარმოებების გავრცელებას სხვადასხვა მეთოდით, მათ შორის დალუქული ბოთლებით, პატარა ნავებითა და ხელნაკეთი საჰაერო ბუშტებით წყალში ან ჰაერში გაშვებით. მისი ირლანდიელი მსახური, დენ ჰილი, დააპატიმრეს და მან ექვსი თვე გაატარა ციხეში მას შემდეგ, რაც მეზობელ ქალაქში პლაკატების გაკვრისას დაიჭირეს.<ref>Holmes (1974), pp. 146-149, 158-160</ref>|group=შენიშვნა}} 1812 წლის სექტემბერში შელის ოჯახი უელსში, [[ტრემადოგი|ტრემადოგში]] დასახლდა, სადაც პოეტი მუშაობდა „[[დედოფალი მაბი (პოემა)|დედოფალ მაბზე]]“ — უტოპიურ ალეგორიაზე ვრცელი შენიშვნებით, რომლებიც ქადაგებდა ათეიზმს, თავისუფალ სიყვარულს, რესპუბლიკანიზმსა და ვეგეტარიანელობას. პოემა მომდევნო წელს დაიბეჭდა კერძო გამოცემის სახით 250 ეგზემპლარად, თუმცა თავდაპირველად მხოლოდ მცირე ნაწილი გავრცელდა სახელმწიფო და რელიგიური შეურაცხყოფისთვის სისხლისსამართლებრივი დევნის საფრთხის გამო.<ref>Bieri, James (2008), pp. 238–51, 255.</ref> 1813 წლის თებერვალში შელი ამტკიცებდა, რომ ღამით საკუთარ სახლში დაესხნენ თავს. ეს შემთხვევა შეიძლება ყოფილიყო რეალური შემთხვევა, სტრესით გამოწვეული ჰალუცინაცია, ან თავად შელის მიერ დადგმული ოინი სამთავრობო მეთვალყურეობისგან, კრედიტორებისა და ადგილობრივი პოლიტიკური ინტრიგებისგან თავის დასაღწევად. შელის ოჯახი და ელიზა ჯერ ირლანდიაში, შემდეგ კი ლონდონში გაიქცნენ.<ref>Bieri, James (2008), pp. 238–54.</ref> ინგლისში დაბრუნებულ შელის ვალები დაუგროვდა, რადგან ვერ მოახერხა ფინანსური შეთანხმების მიღწევა მამასთან. 23 ივნისს ჰარიეტმა გააჩინა გოგონა, ელიზა იანთე შელი (ცნობილი როგორც იანთე), ხოლო მომდევნო თვეებში ურთიერთობა შელისა და მის მეუღლეს შორის გაუარესდა. შელი უკმაყოფილო იყო იმ გავლენით, რომელიც ჰარიეტზე მის დას ჰქონდა, ჰარიეტი კი დააშორა შელის მისმა ახლო მეგობრობამ მომხიბვლელ ქვრივთან, მისის [[ჰარიეტ დე ბუანვილი|ჰარიეტ დე ბუანვილთან]].<ref>Holmes, Richard, (1974). p. 216.</ref> მისის ბუანვილი დაქორწინებული იყო ფრანგ რევოლუციონერ ემიგრანტზე და მასპინძლობდა სალონს, სადაც შელის შეეძლო პოლიტიკის, ფილოსოფიისა და [[ვეგეტარიანელობა|ვეგეტარიანელობის]] განხილვა.<ref>Bieri, James, (2005). pp. 259–60.</ref><ref>Kenneth Neil Cameron, Donald H. Reiman, and Doucet Devin Fischer, eds, ''Shelley and His Circle'', 1773–1822, 10 vols. Cambridge: Harvard University Press, 1961–2002, 3: 275–76.</ref> მისის ბუანვილი შელის ნდობით აღჭურვილი პირი გახდა პოეტის ოჯახური კრიზისის დროს.<ref>Holmes, Richard (1974). pp. 216–19, 224–29</ref> ნერვული აშლილობის პერიოდში შელი მისის ბუანვილის ლონდონის მახლობლად მდებარე სახლში გადავიდა. 1814 წლის თებერვალსა და მარტში იგი მოიხიბლა მისი გათხოვილი ქალიშვილით, 18 წლის კორნელია ტერნერით და მასზე თავის უბის წიგნაკში ეროტიკული ლექსები დაწერა.<ref>Holmes, Richard, (1974). pp. 227–28.</ref><ref>de Boinville, Barbara. ''At the Center of the Circle: Harriet de Boinville (1773–1847) and the Writers She Influenced During Europe's Revolutionary Era'' (New Academia Publishing, 2023), p. 99.</ref> იანთეს დაბადების შემდეგ, კრედიტორებისგან თავის დასაღწევად და მუდმივი საცხოვრებლის საძიებლად, შელის იჯახი ხშირად იცვლიდა ადგილს ლონდონს, უელსს, [[ტბების მხარე (დიდი ბრიტანეთი)|ტბების მხარეს]], შოტლანდიასა და [[ბერკშირი|ბერკშირს]] შორის.<ref>Bieri, James (2008), pp. 256–69.</ref> 1814 წლის მარტში შელიმ ხელმეორედ იქორწინა ჰარიეტზე ლონდონში, რათა გაეფანტა ყოველგვარი ეჭვი მათი ედინბურგული ქორწინების კანონიერების შესახებ და დაეცვა შვილის უფლებები. მიუხედავად ამისა, მომდევნო თვეების განმავლობაში ისინი ძირითადად ცალ-ცალკე ცხოვრობდნენ და შელი მწარედ ახასიათებდა თავის კავშირს ჰარიეტთან, როგორც „ჩემს ნაჩქარევ და უგულო კავშირს“.<ref>Bieri, James (2008), pp. 269–70.</ref> === გაქცევა მერი გოდვინთან ერთად === [[File:Mary Wollstonecraft Shelley Rothwell.tif|left|thumb|upright=0.7|alt=ქალის პორტრეტი, რომელსაც აცვია შავი კაბა და ზის წითელ დივანზე.|[[რიჩარდ როთუელი (მხატვარი)|რიჩარდ როთუელის]] მიერ შესრულებული მერი შელის პორტრეტი გვიანდელ ასაკში, გამოიფინა [[სამეფო აკადემია|სამეფო აკადემიაში]] 1840 წელს. მას თან ახლდა სტრიქონები პერსი შელის პოემიდან „[[ისლამის აჯანყება]]“, სადაც მას „სიყვარულისა და სინათლის შვილს“ უწოდებს.<ref>Seymour, p. 458.</ref>]] 1814 წლის მაისში შელიმ დაიწყო თავის მენტორთან, უილიამ გოდვინთან, თითქმის ყოველდღიური სტუმრობა. მას მალევე შეუყვარდა გოდვინის თექვსმეტი წლის ქალიშვილი, [[მერი შელი|მერი]], რომლის დედაც განსვენებული ფემინისტი მწერალი [[მერი უოლსტონკრაფტი]] იყო. 26 ივნისს, სენტ-პანკრასის ძველი ეკლესიის ეზოში, მერის დედის საფლავზე სტუმრობისას, შელიმ და მერიმ ერთმანეთს სიყვარული გაუმჟღავნეს. როდესაც შელიმ გოდვინს უთხრა, რომ აპირებდა ჰარიეტის მიტოვებას და მერისთან ცხოვრებას, მენტორმა იგი სახლიდან გააძევა და მერის მასთან შეხვედრა აუკრძალა. 28 ივლისს შელი და მერი ევროპაში გაიქცნენ და თან მერის და, გოდვინის გერი, [[კლერ კლერმონი]], წაიყვანეს. გამგზავრებამდე შელიმ მოახერხა 3000 ფუნტის ოდენობის სესხის აღება, თუმცა თანხის უდიდესი ნაწილი გოდვინისა და კვლავ ორსულად მყოფი ჰარიეტის განკარგულებაში დატოვა. გოდვინთან არსებულმა ფინანსურმა გარიგებამ წარმოშვა ჭორები, თითქოს მან საკუთარი ქალიშვილები შელის „მიჰყიდა“.<ref>Bieri, James (2008), pp, 273–84, 292.</ref> შელიმ, მერიმ და კლერმა გადაკვეთეს ომით განადგურებული საფრანგეთი, საიდანაც შელიმ ჰარიეტს მისწერა და სთხოვა, შვეიცარიაში შეხვედროდა იმ ფულით, რომელიც მისთვის დატოვა. მას შემდეგ, რაც შვეიცარიაში ჰარიეტისგან პასუხი ვერ მიიღეს და ვერც საკმარისი თანხა ან შესაფერისი საცხოვრებელი იპოვეს, სამეულმა გერმანიასა და ჰოლანდიაში იმოგზაურა, სანამ 13 სექტემბერს კვლავ ინგლისში დაბრუნდებოდნენ.<ref>Bieri, James (2008), pp. 285–92.</ref> მომდევნო რამდენიმე თვე შელიმ სესხების მოძიებასა და სასამართლო აღმასრულებლებისგან თავის არიდებაში გაატარა. მერი ორსულად იყო, თავს მარტოსულად, დეპრესიულად და შეუძლოდ გრძნობდა. მისი განწყობა არც იმ ამბავს გაუუმჯობესებია, რომ 30 ნოემბერს ჰარიეტს შეეძინა ვაჟი, ჩარლზ ბიშ შელი — შელის ქონებისა და ბარონეტის ტიტულის მემკვიდრე.<ref>Bieri, James (2008), pp. 293–300.</ref> ამას მოჰყვა 1815 წლის იანვრის დასაწყისში მიღებული ცნობა, რომ შელის პაპა, [[ბიშ შელი|სერ ბიში]], გარდაიცვალა და დატოვა 220,000 ფუნტის ღირებულების ქონება. თუმცა, ქონების განაწილება და ფინანსური შეთანხმება შელისა და მამამისს (ახლა უკვე სერ ტიმოთის) შორის მომდევნო წლის აპრილამდე არ დასრულებულა.<ref>Bieri, James (2008), pp. 300–02, 328–29.</ref> [[File:HistorySixWeeksTourMap.png|thumb|1814 და 1816 წლების კონტინენტური მოგზაურობების მარშრუტები]] 1815 წლის თებერვალში მერიმ ნაადრევად გააჩინა გოგონა, რომელიც ათ დღეში გარდაიცვალა, რამაც მისი დეპრესია კიდევ უფრო გააღრმავა. მომდევნო კვირებში მერი დაუახლოვდა ჰოგს, რომელიც დროებით მათთან გადმოვიდა საცხოვრებლად. ამ პერიოდში შელის, თითქმის დანამდვილებით, სექსუალური ურთიერთობა ჰქონდა კლერთან და შესაძლებელია, რომ მერისაც, შელის წაქეზებით, ჰქონოდა სექსუალური კავშირი ჰოგთან. მაისში, მერის დაჟინებული მოთხოვნით, კლერმა დატოვა მათი სახლი და საცხოვრებლად ლინმუთში გადავიდა.<ref>Bieri, James (2008), pp. 305–09.</ref> აგვისტოში შელი და მერი ბიშოპსგეიტში გადავიდნენ, სადაც პოეტი მუშაობდა „[[ალასტორი, ანუ მარტოობის სული|ალასტორზე]]“ — თეთრი ლექსით დაწერილ ვრცელ პოემაზე, რომელიც ეფუძნებოდა [[ნარცისი]]სა და [[ექო]]ს მითს. „ალასტორი“ 1816 წლის დასაწყისში დაიბეჭდა 250 ეგზემპლარად, თუმცა გაყიდვები დაბალი იყო, კონსერვატიულმა პრესამ კი იგი ძირითადად უარყოფითად შეაფასა.<ref>Holmes, Richard (1974), pp. 308–10.</ref><ref>Bieri, James (2008), pp. 321–23.</ref> 1816 წლის 24 იანვარს მერის შეეძინა ვაჟი, უილიამ შელი. შელი მოხარული იყო კიდევ ერთი ვაჟის შეძენით, თუმცა იტანჯებოდა მამასთან, ჰარიეტთან და უილიამ გოდვინთან ხანგრძლივი ფინანსური მოლაპარაკებებით გამოწვეული დაძაბულობისგან. შელის დაეწყო ბოდვითი ქცევის ნიშნები და იგი კვლავ კონტინენტზე გაქცევას გეგმავდა.<ref>Bieri, James (2008), pp. 322–24.</ref> === ბაირონი === 1816 წლის აპრილში კლერმა სექსუალური ურთიერთობა წამოიწყო [[ლორდი ბაირონი|ლორდ ბაირონთან]], მის კონტინენტზე ნებაყოფლობით ემიგრაციამდე ცოტა ხნით ადრე, შემდეგ კი მოაწყო ბაირონის შეხვედრა შელისთან, მერისა და თავად კლერთან ჟენევაში.<ref>Bieri, James (2008), pp. 324–28.</ref> შელი აღმერთებდა ბაირონის პოეზიას და მისთვის „დედოფალი მაბი“ და სხვა ლექსებიც ჰქონდა გაგზავნილი. შელის ჯგუფი ჟენევაში მაისში ჩავიდა და სახლი დაიქირავა ჟენევის ტბის ნაპირზე, [[ვილა დიოდატი|ვილა დიოდატის]] მახლობლად, სადაც ბაირონი იმყოფებოდა. იქ შელი, ბაირონი და სხვები მსჯელობდნენ ლიტერატურაზე, მეცნიერებასა და „სხვადასხვა ფილოსოფიურ დოქტრინებზე“. ერთ საღამოს, როდესაც ბაირონი კოლრიჯის „[[კრისტაბელი (პოემა)|კრისტაბელს]]“ კითხულობდა, შელის დაემართა მწვავე პანიკური შეტევა ჰალუცინაციების თანხლებით. წინა ღამით მერის უფრო ნაყოფიერი ხილვა ან კოშმარი ჰქონდა, რომელმაც შთააგონა რომანი „[[ფრანკენშტაინი]]“.<ref>Bieri, James (2008), pp. 331–36.</ref> ამის შემდეგ შელიმ და ბაირონმა ნავით იმოგზაურეს ჟენევის ტბაზე, რამაც შელი შთააგონა, დაეწერა „[[ჰიმნი გონებრივ სილამაზეს]]“, მისი პირველი მნიშვნელოვანი პოემა „ალასტორის“ შემდეგ.<ref>Bieri, James (2008), pp. 336–41.</ref> [[შამონი|შამონის]] მონახულებამ შთააგონა „[[მონბლანი (პოემა)|მონბლანი]]“, რომელიც ითვლება ათეისტურ პასუხად [[სემიუელ ტეილორ კოლრიჯი|კოლრიჯის]] ლექსზე „ჰიმნი მზის ამოსვლის წინ შამონის ველზე“.<ref>Holmes, Richard (1974), p. 340.</ref> ამ მოგზაურობისას შელი სტუმრების წიგნებში ხელმოწერისას ხშირად მიუთითებდა, რომ იგი ათეისტი იყო. ეს ჩანაწერები სხვა ბრიტანელმა მოგზაურებმაც ნახეს, მათ შორის საუთიმ, რამაც სამშობლოში შელის წინააღმდეგ განწყობები კიდევ უფრო გაამძაფრა.<ref>Bieri, James (2008), pp. 342–43.</ref> ურთიერთობა ბაირონსა და შელის ჯგუფს შორის დაიძაბა, როდესაც ბაირონს აცნობეს, რომ კლერი მისგან ბავშვს ელოდებოდა. შელიმ, მერიმ და კლერმა შვეიცარია აგვისტოს ბოლოს დატოვეს; ბავშვის მომავალთან დაკავშირებული გეგმები ჯერ კიდევ გაურკვეველი იყო, თუმცა შელიმ თავის ანდერძში კლერისა და ბავშვისთვის წილი გაითვალისწინა.<ref>Bieri, James (2008), pp. 338, 345–46.</ref> 1817 წლის იანვარში კლერმა ბაირონისგან გააჩინა ქალიშვილი, რომელსაც ალბა დაარქვა, თუმცა მოგვიანებით ბაირონის სურვილისამებრ სახელი შეუცვალა და [[ალეგრა ბაირონი|ალეგრა]] დაარქვა.<ref>Holmes, Richard (1974), pp. 356, 412.</ref> === ქორწინება მერი გოდვინთან === {{Quote box | quote = <poem> '''Ozymandias''' I met a traveller from an antique land, Who said—"Two vast and trunkless legs of stone Stand in the desart<!-- SIC. DON'T CHANGE -->.... Near them, on the sand, Half sunk a shattered visage lies, whose frown, And wrinkled lip, and sneer of cold command, Tell that its sculptor well those passions read Which yet survive, stamped on these lifeless things, The hand that mocked them, and the heart that fed; And on the pedestal, these words appear: My name is Ozymandias, King of Kings; Look on my Works, ye Mighty, and despair! Nothing beside remains. Round the decay Of that colossal Wreck, boundless and bare The lone and level sands stretch far away." </poem> | source = პერსი ბიშ შელი, 1818 | align = right | bgcolor = #FFFFF0 | quoted = | salign = right }} შელი და მერი ინგლისში 1816 წლის სექტემბერში დაბრუნდნენ, ხოლო ოქტომბრის დასაწყისში შეიტყვეს, რომ მერის ნახევარდამ, [[ფანი იმლეი|ფანი იმლეიმ]], სიცოცხლე თვითმკვლელობით დაასრულა. გოდვინი მიიჩნევდა, რომ ფანის შელი უყვარდა, თავად პოეტი კი მისი სიკვდილის გამო დეპრესიასა და დანაშაულის გრძნობას განიცდიდა. იგი წერდა: „მეგობარო, შენი ფარული სევდა რომ მცოდნოდა / განა ასე დავშორდებოდით ერთმანეთს?“<ref>Holmes, Richard (1974), p. 347.</ref><ref>{{Cite book|last=Bieri|first=James|title=Percy Bysshe Shelley: A Biography: Exile of Unfulfilled Renown, 1816–1822 |url=[https://books.google.com/books?id=TPfPWaPD-CcC](https://books.google.com/books?id=TPfPWaPD-CcC) |publisher=University of Delaware Press|year=2005|isbn=0-87413-893-0|location=Newark|pages=15–16}}</ref> კიდევ ერთი ტრაგედია დეკემბერში დატრიალდა, როდესაც შელის გაუცხოებულმა მეუღლემ, ჰარიეტმა, თავი დაიხრჩო ტბა სერპენტინში.<ref>„სამშაბათს მდინარე სერპენტინიდან ამოასვენეს პატივსაცემი ქალი, ფეხმძიმობის ბოლო სტადიაზე... სავარაუდოდ, მისმა უღირსმა საქციელმა მიიყვანა იგი ამ საბედისწერო კატასტროფამდე, მაშინ როცა მისი მეუღლე საზღვარგარეთ იმყოფებოდა“. ''The Times'' (ლონდონი), ხუთშაბათი, 12 დეკემბერი 1816, გვ. 2.</ref> იმ პერიოდში ჰარიეტი ორსულად იყო და მარტო ცხოვრობდა; მას სჯეროდა, რომ ახალმა საყვარელმა მიატოვა. გამოსამშვიდობებელ წერილში ქალმა შელის სთხოვა, მეურვეობა აეღო მათ ვაჟზე, ჩარლზზე, ხოლო ქალიშვილი მისი დის, ელიზას მზრუნველობის ქვეშ დაეტოვებინა.<ref>Bieri, James (2005), pp. 21–24.</ref> ქორწინების ინსტიტუტის მიმართ არსებული თავისი ფილოსოფიური წინააღმდეგობების მიუხედავად, 30 დეკემბერს შელიმ მერი გოდვინზე იქორწინა. ქორწინების მიზანი იყო, დახმარებოდა შელის ჰარიეტისგან შეძენილ შვილებზე მეურვეობის მოპოვებაში და ასევე გოდვინის დაშოშმინება, რომელიც მანამდე უარს ამბობდა შელისა და მერის ნახვაზე მათი უკანონო კავშირის გამო.<ref>Holmes, Richard (1974), pp. 355–56.</ref><ref>Bieri, James (2005), pp. 25–27.</ref> ხანგრძლივი სამართლებრივი ბრძოლის შემდეგ, [[კანცლერის სასამართლო]]მ შელისა და ჰარიეტის შვილებზე მეურვეობა საბოლოოდ მიმღებ მშობლებს მიაკუთვნა იმ მოტივით, რომ შელიმ ყოველგვარი საფუძვლის გარეშე მიატოვა პირველი ცოლი მერის გამო და იყო ათეისტი.<ref name="ucla-law-">{{Cite web |title=Parent-Child Speech and Child Custody Speech Restrictions |url=[http://www2.law.ucla.edu/volokh/custody.pdf](http://www2.law.ucla.edu/volokh/custody.pdf) |last=Volokh |first=Eugene |website=UCLA |access-date=9 November 2015 }}{{Dead link|date=ივნისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref><ref>ჰარიეტის თვითმკვლელობისა და შელის ხელახალი ქორწინების დეტალებისთვის იხილეთ: Bieri (2008), pp. 360–69.</ref> 1817 წლის მარტში შელი და მერი გადავიდნენ სოფელ [[მარლოუ (ბაკინგემშირი)|მარლოუში]], სადაც შელის მეგობარი [[თომას ლავ პიკოკი]] ცხოვრობდა. შელის ოჯახში შედიოდნენ კლერი და მისი ჩვილი ალეგრაც, რასაც მერი მტრულად შეხვდა.<ref>Holmes, Richard (1974), p. 369.</ref><ref name=":1">Bieri, James (2005), pp. 41–42.</ref> შელის ხელგაშლილობამ და მზარდმა ვალებმა, ისევე როგორც გოდვინის მხრიდან ფინანსური დახმარების ხშირმა თხოვნამ, ოჯახური და ფინანსური დაძაბულობა გამოიწვია.<ref name=":1" /><ref>Holmes, Richard (1974), p. 411.</ref> 2 სექტემბერს მერის შეეძინა ქალიშვილი, კლარა ევერინა შელი. მალევე შელი კლერთან ერთად ლონდონში გაემგზავრა, რამაც მერის უკმაყოფილება გერი დის მიმართ კიდევ უფრო გაზარდა.<ref>Holmes, Richard (1974), pp. 376–77.</ref><ref>Bieri, James (2005), pp. 42–44.</ref> შელი ლონდონში ვალების გამო ორი დღით დააპატიმრეს, ადვოკატები კი მარლოუში მერისაც აკითხავდნენ პოეტის დავალიანებების თაობაზე.<ref>Bieri, James (2005), p. 44.</ref> შელი ჩაება იმ ლიტერატურულ და პოლიტიკურ წრეში, რომელიც [[ლი ჰანტი|ლი ჰანტის]] ირგვლივ იყო შეკრებილი. ამ პერიოდში გაიცნო [[უილიამ ჰეზლიტი]] და [[ჯონ კიტსი]]. შელის იმ პერიოდის უმთავრესი ნამუშევარი იყო „[[ლაონი და სითნა]]“, ვრცელი ნარატიული პოემა, რომელიც ეხებოდა ინცესტს და შეიცავდა თავდასხმებს რელიგიაზე. გამოქვეყნებისთანავე იგი ნაჩქარევად იქნა ამოღებული გაყიდვიდან რელიგიის შეურაცხყოფისთვის დევნის შიშით, მოგვიანებით კი გადამუშავდა და 1818 წლის იანვარში გამოიცა სათაურით „[[ისლამის აჯანყება]]“.<ref>Bieri, James (2005), pp. 48–54.</ref> შელიმ ფსევდონიმით ასევე გამოაქვეყნა ორი პოლიტიკური ტრაქტატი: „წინადადება რეფორმის კენჭისყრაზე დაყენების შესახებ მთელ სამეფოში“ (1817 წლის მარტი) და „მიმართვა ხალხს პრინცესა შარლოტას გარდაცვალების გამო“ (1817 წლის ნოემბერი).<ref>Bieri, James (2005), pp. 35–37, 45–46.</ref> დეკემბერში, თავის მეგობარ პოეტთან, [[ჰორას სმიტი (პოეტი)|ჰორას სმიტთან]] შეჯიბრის ფარგლებში, შელიმ დაწერა „[[ოზიმანდიას (ლექსი)|ოზიმანდიას]]“, რომელიც მის ერთ-ერთ საუკეთესო სონეტად მიიჩნევა.<ref>Holmes, Richard (1974), p. 410.</ref><ref>Bieri, James (2005), p. 55.</ref> === იტალია === [[ფაილი:Joseph Severn - Posthumous Portrait of Shelley Writing Prometheus Unbound 1845.jpg|thumb|მარცხნივ|''სიკვდილისშემდგომი პორტრეტი შელისა, რომელიც წერს'' [[განთავისუფლებული პრომეთე (შელი)|''„განთავისუფლებულ პრომეთეს“'']] ''იტალიაში'' – [[ჯოზეფ სევერნი|ჯოზეფ სევერნის]] ნახატი, 1845]] 1818 წლის 12 მარტს შელიმ, მერიმ და კლერმა დატოვეს ინგლისი, რათა თავი დაეღწიათ იქაური „სამოქალაქო და რელიგიური ტირანიისთვის“. ექიმმა ფილტვების ქრონიკული სენის გამო შელის იტალიაში გამგზავრება ურჩია; ასევე, შელიმ მოაგვარა კლერის ქალიშვილის, ალეგრას გაგზავნის საკითხი მამასთან, ბაირონთან, რომელიც იმხანად ვენეციაში იმყოფებოდა.<ref>Bieri, James (2005), pp. 40–43.</ref> რამდენიმეთვიანი მოგზაურობის შემდეგ საფრანგეთსა და იტალიაში, შელიმ მერი და პატარა კლარა [[ბანი-დი-ლუკა|ბანი-დი-ლუკაში]] (დღევანდელი ტოსკანა) დატოვა, თავად კი კლერთან ერთად ვენეციაში გაემგზავრა ბაირონის სანახავად და ალეგრას მონახულების თაობაზე მოსალაპარაკებლად. ბაირონმა შელი და მერი თავის საზაფხულო რეზიდენციაში, [[ესტე (ვენეტო)|ესტეში]] მიიპატიჟა და პოეტმა მერის სთხოვა, იქ შეხვედროდა. მგზავრობისას კლარა მძიმედ გახდა და 24 სექტემბერს ვენეციაში გარდაიცვალა.<ref>Bieri, James (2005), pp. 77–80.</ref> კლარას სიკვდილის შემდეგ მერი ხანგრძლივ დეპრესიაში ჩავარდა და შელისთან ემოციური გაუცხოება დაეწყო.<ref>Holmes, Richard (1974), pp. 446–47.</ref><ref>Bieri, James (2005), p. 80.</ref> 1 დეკემბერს შელის ოჯახი [[ნეაპოლი|ნეაპოლში]] გადავიდა, სადაც სამი თვე დარჩნენ. ამ პერიოდში შელი შეუძლოდ იყო, დეპრესიას განიცდიდა და თვითმკვლელობაზეც კი ფიქრობდა; ეს სულიერი მდგომარეობა აისახა მის ლექსში „სევდის ჟამს დაწერილი სტროფები – 1818 წლის დეკემბერი, ნეაპოლის მახლობლად“.<ref>Bieri, James (2005), pp. 112–14.</ref> ნეაპოლში ყოფნისას შელიმ დაარეგისტრირა ახალშობილი გოგონას, ელენა ადელაიდ შელის (დაბადებული 27 დეკემბერს) დაბადება და ნათლობა, სადაც მამად საკუთარი თავი მიუთითა, ხოლო დედად მერი, თუმცა, ეს უკანასკნელი ცრუ ინფორმაცია იყო. ელენას წარმომავლობა დღემდე დაზუსტებით დადგენილი არ არის. ბიოგრაფებს შორის არსებობს სხვადასხვა ვერსია: რომ იგი შელიმ იშვილა მერის სანუგეშოდ კლარას დაკარგვის შემდეგ; რომ იგი შელის შვილი იყო კლერისგან; რომ იგი მისი შვილი იყო მოსამსახურე ელის ფოჯისგან; ან რომ იგი იყო „იდუმალი ქალბატონის“ შვილი, რომელიც შელის კონტინენტზე გამოჰყვა.<ref>Bieri, James (2008), pp. 439–45.</ref> შელიმ დაბადება და ნათლობა 1819 წლის 27 თებერვალს დაარეგისტრირა, მეორე დღეს კი ოჯახმა ნეაპოლი დატოვა და რომში გაემგზავრა, ელენა კი მომვლელებთან დატოვა.<ref>Bieri, James (2005), p. 115.</ref> ელენა 1820 წლის 9 ივნისს ნეაპოლის ერთ-ერთ ღარიბ გარეუბანში გარდაიცვალა.<ref>Holmes, Richard (1974), pp. 465–66.</ref><ref>Bieri, James (2005), pp. 106–07.</ref> რომში შელის ჯანმრთელობის მდგომარეობა გაუარესდა, სავარაუდოდ, მას განუვითარდა [[ნეფრიტი]] და [[ტუბერკულოზი]], რომელიც მოგვიანებით რემისიის ფაზაში გადავიდა.<ref>Bieri, James (2005), p. 119.</ref> ამის მიუხედავად, მან მნიშვნელოვან პროგრესს მიაღწია სამ უმთავრეს ნაწარმოებზე მუშაობისას: „[[ჯულიანი და მადალო]]“, „[[განთავისუფლებული პრომეთე (შელი)|განთავისუფლებული პრომეთე]]“ და „[[ჩენჩი (პიესა)|ჩენჩი]]“.<ref>Bieri, James (2005), p. 125.</ref> „ჯულიანი და მადალო“ ავტობიოგრაფიული პოემაა, რომელიც იკვლევს შელისა და ბაირონის ურთიერთობას და აანალიზებს შელის 1818–1819 წლების პირად კრიზისებს. პოემა 1819 წლის ზაფხულში დასრულდა, თუმცა შელის სიცოცხლეში არ გამოქვეყნებულა.<ref>Bieri, James (2005), pp. 76–77, 84–87.</ref> „განთავისუფლებული პრომეთე“ ვრცელი დრამატული პოემაა, რომელიც შთაგონებულია [[ესქილე]]ს მიერ პრომეთეს მითის ინტერპრეტაციით. იგი 1819 წლის მიწურულს დასრულდა და 1820 წელს გამოიცა.<ref>Bieri, James (2005), pp. 125–32, 400.</ref> „ჩენჩი“ არის ლექსად დაწერილი დრამა გაუპატიურების, მკვლელობისა და ინცესტის შესახებ; იგი ეფუძნება რენესანსის ხანის რომაელი გრაფის, ჩენჩისა და [[ბეატრიჩე ჩენჩი|მისი ქალიშვილის, ბეატრიჩეს]] ისტორიას. შელიმ პიესაზე მუშაობა სექტემბერში დაასრულა და პირველი გამოცემა იმავე წელს დაიბეჭდა. იგი მისი ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული ნაწარმოები გახდა და ერთადერთი, რომელმაც პოეტის სიცოცხლეში ორი ავტორიზებული გამოცემა ჰპოვა.<ref>Bieri, James (2005), pp. 133–42.</ref> {{Quote box | quote = <poem> დაე, გამძარცვო, დე, გამხადო მეც შენი ქნარი, დე, დავემგვანო ამით ბნელ და ნაღვლიან ტყესა, წაიღოს შენმა მლელვარებამ ხმა სანუკვარი, – ჩვენი მწუხარე ნეტარებით აღსავსე კვნესა; ძლიერო სულო, თუ ჩემს სულად გარდაიქმნები, მალე გარდიქმენ, დაე ჩემი მუდარა გესმას! ხმელ ფოთლებივით გამომტაცე მკვდარი ფიქრები, რომ დააჩქარო დაბადება სიცოცხლის ახლის! ამ ლექსის ძალით, თუ მსტოვარი ჩემი იქნები, უქრობ ნაპერწკლად წაიღებდე ყველგან ჩემს ძახილს. დე, ჩემი ბაგით გააღვიძო ეს მიწა, რათა ქვეყნად წინასწარ მაუწყებელს ჩაჰბერდე საყვირს. ძლიერო ქარო, დაუბერე ამ ზამთრის კართან, შენ ხომ უწყი, რომ გაზაფხული მოჰყვება ზამთარს!<ref>ზაალიშვილი, მედეა (2017), გვ. 184.</ref> </poem> | source = „ოდა დასავლეთის ქარს“, 1819 | align = right | bgcolor = #FFFFF0 | quoted = | salign = right }} შელის სამი წლის ვაჟი, უილიამი, 1819 წლის ივნისში გარდაიცვალა, სავარაუდოდ, მალარიით. ამ ახალმა ტრაგედიამ კიდევ უფრო შეარყია შელის ჯანმრთელობა და გააღრმავა მერის დეპრესია. 4 აგვისტოს მერი წერდა: „უკვე ხუთი წელია ერთად ვცხოვრობთ; და ეს ხუთი წელი რომ წაიშალოს, შესაძლოა ბედნიერი ვყოფილიყავი“.<ref>Bieri, James (2005), pp. 123–25.</ref><ref>Holmes, Richard (1974), pp. 519, 526.</ref> ისინი იმხანად [[ლივორნო|ლივორნოში]] ცხოვრობდნენ, სადაც სექტემბერში პოეტმა შეიტყო მანჩესტერში მშვიდობიანი მომიტინგეების დარბევის — [[პიტერლოოს ჟლეტა|პიტერლოოს ჟლეტის]] შესახებ. ორ კვირაში მან დაასრულა თავისი ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი პოლიტიკური პოემა „[[ანარქიის ნიღაბი]]“ და გამოსაქვეყნებლად ლი ჰანტს გაუგზავნა. თუმცა, ჰანტმა მისი დაბეჭდვისგან თავი შეიკავა სახელმწიფოსგან დევნის შიშით. პოემა ოფიციალურად მხოლოდ 1832 წელს გამოიცა.<ref>Holmes, Richard (1974), pp. 529–41.</ref> ოქტომბერში ოჯახი ფლორენციაში გადავიდა, სადაც პოეტმა წაიკითხა „ისლამის აჯანყების“ (და მისი ადრეული ვერსიის — „ლაონი და სითნას“) გამანადგურებელი რეცენზია კონსერვატიულ ჟურნალში „Quarterly Review“. იგი აღაშფოთა სტატიაში მასზე განხორციელებულმა პირადმა თავდასხმამ, რომლის ავტორადაც შეცდომით საუთი მიიჩნია. ამ რეცენზიით გამოწვეული წყენა პოეტს სიცოცხლის ბოლომდე გაჰყვა.<ref>Bieri, James (2005), pp. 162–64.</ref> 12 ნოემბერს მერიმ შვა ვაჟი, [[პერსი ფლორენს შელი|პერსი ფლორენს შელი]].<ref>Holmes, Richard (1974), p. 560.</ref><ref>Bieri, James (2005), pp. 352–54.</ref> პერსის დაბადების პერიოდში მათ გაიცნეს [[სოფია სტეისი]], რომელიც შელის ერთ-ერთი ბიძის მზრუნველობის ქვეშ იმყოფებოდა და იმავე პანსიონში ცხოვრობდა, სადაც პოეტის ოჯახი. სოფია, ნიჭიერი არფისტი და მომღერალი, შელის დაუმეგობრდა, ვიდრე მერი ახალშობილი ვაჟით იყო დაკავებული. შელიმ სოფიას სულ მცირე ხუთი სასიყვარულო ლექსი და ფრაგმენტი მიუძღვნა, მათ შორის — „ინდური ჰანგისთვის დაწერილი სიმღერა“.<ref>Holmes, Richard (1974), pp. 564–68.</ref><ref>Bieri, James (2005), pp. 170–77.</ref> 1820 წლის იანვარში შელი და მისი ოჯახი [[პიზა|პიზაში]] გადავიდა, ოფიციალური მიზეზით — ექიმთან კონსულტაციისთვის. იქ ისინი დაუმეგობრდნენ ირლანდიელ რესპუბლიკელს, მარგარეტ მეისონს ([[მარგარეტ კინგი|ლედი მარგარეტ მაუნტკეშელი]]) და მის საყვარელ [[ჯორჯ უილიამ ტაი|ჯორჯ უილიამ ტაის]]. მისის მეისონი გახდა შთაგონების წყარო შელის ლექსისთვის „მგრძნობიარე მცენარე“, ხოლო მეისონსა და ტაისთან დისკუსიებმა გავლენა მოახდინა პოეტის პოლიტიკურ აზროვნებასა და კრიტიკულ ინტერესზე [[თომას მალთუსი|თომას მალთუსის]] პოპულაციის თეორიების მიმართ.<ref>Bieri, James (2005), pp. 188–89.</ref><ref>Holmes, Richard (1974), pp. 575–76.</ref> მარტში შელი მეგობრებს სწერდა, რომ მერი დეპრესიული და თვითმკვლელობისკენ მიდრეკილი იყო, თავად მის მიმართ კი მტრულად იყო განწყობილი. შელის ასევე ფინანსური საზრუნავი აწუხებდა, რადგან ინგლისელი კრედიტორები გადახდას სთხოვდნენ, თავად კი იძულებული იყო ფარული გადახდები ეწარმოებინა თავის „ნეაპოლელ საზრუნავთან“, ელენასთან დაკავშირებით.<ref>Bieri, James (2005), pp. 182–88.</ref> ამავდროულად, შელი მუშაობდა პოლიტიკურ ესეზე „[[რეფორმის ფილოსოფიური ხედვა]]“, რომელიც რომში დაიწყო. დაუმთავრებელ ესეს, რომელიც პოეტის სიცოცხლეში არ გამოქვეყნებულა, უწოდეს „XIX საუკუნის პოლიტიკური ფილოსოფიის ერთ-ერთი ყველაზე პროგრესული და დახვეწილი დოკუმენტი“.<ref>Bieri, James (2005), pp. 177–80.</ref> კიდევ ერთმა კრიზისმა ივნისში იფეთქა, როდესაც შელი ამტკიცებდა, რომ პიზის ფოსტაში მას თავს დაესხა მამაკაცი, რომელიც საშინელ დანაშაულებში სდებდა ბრალს. შელის ბიოგრაფი [[ჯეიმზ ბიერი]] ვარაუდობს, რომ ეს შემთხვევა, შესაძლოა, უკიდურესი სტრესით გამოწვეული ბოდვითი ეპიზოდი ყოფილიყო, რადგან შელის ყოფილი მოსამსახურე, პაოლო ფოჯი, პატარა ელენას გამო აშანტაჟებდა.<ref>Bieri, James (2005), pp. 191–93.</ref> სავარაუდოა, რომ შანტაჟი დაკავშირებული იყო სხვა ყოფილი მოსამსახურის, ელის ფოჯის მიერ გავრცელებულ ხმასთან, თითქოს შელის ნეაპოლში კლერისგან შეეძინა შვილი და იგი ბავშვთა თავშესაფარში გაგზავნა.<ref>Bieri, James (2005), pp. 246–47, 252.</ref><ref>Holmes, Richard (1974), pp. 467–68.</ref> შელიმ, კლერმა და მერიმ ეს ამბავი უარყვეს, მოგვიანებით კი ელისმა ჩვენება შეცვალა.<ref>Bieri, James (2005), pp. 247–49, 292.</ref><ref>Holmes, Richard (1974), p. 473.</ref> ივლისში, როდესაც გაიგო, რომ [[ჯონ კიტსი]] ინგლისში მძიმედ იყო ავად, შელიმ მას წერილი მისწერა და პიზაში სტუმრად მიიწვია. კიტსმა უპასუხა, რომ მისი ნახვის იმედი ჰქონდა, თუმცა, ამის ნაცვლად, კიტსის რომში გამგზავრება დაიგეგმა.<ref>Bieri, James (2005), pp. 199–201.</ref> 1821 წელს კიტსის გარდაცვალების შემდეგ, შელიმ დაწერა „[[ადონაისი]]“, რომელსაც [[ჰაროლდ ბლუმი]] ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს პასტორალურ ელეგიად მიიჩნევს.<ref>Bloom, Harold (2004), p. 419.</ref> პოემა პიზაში 1821 წლის ივლისში გამოიცა, თუმცა მისი მხოლოდ რამდენიმე ეგზემპლარი გაიყიდა.<ref>Bieri, James (2005), pp. 238, 242.</ref> 1820 წლის ივლისის დასაწყისში შელიმ შეიტყო, რომ პატარა ელენა 9 ივნისს გარდაიცვალა. ფოსტის ინციდენტისა და ელენას სიკვდილის მომდევნო თვეებში, მერისა და კლერს შორის ურთიერთობა გაუარესდა და კლერმა მომდევნო ორი წლის უდიდესი ნაწილი შელისგან და მისი ოჯახისგან განცალკევებით, ძირითადად ფლორენციაში გაატარა.<ref>Holmes, Richard (2005), pp. 596–601.</ref> იმავე დეკემბერში შელი შეხვდა ტერეზა (ემილია) ვივიანის, პიზის გუბერნატორის 19 წლის ქალიშვილს, რომელიც მონასტერში ცხოვრობდა და შესაფერის ქორწინებას ელოდა.<ref>Bieri, James (2005), pp. 214–15.</ref> მომდევნო რამდენიმე თვის განმავლობაში შელი მას რამდენჯერმე ეწვია და მათ შორის ვნებიანი მიმოწერა გაჩაღდა, რომელიც მომდევნო სექტემბერში მისი გათხოვების შემდეგ შესუსტდა. სწორედ ემილია გახდა შთაგონების წყარო შელის მნიშვნელოვანი პოემისთვის „[[ეპიფსიქიდიონი]]“.<ref>Bieri, James (2005), pp. 220–23.</ref> 1821 წლის მარტში შელიმ დაასრულა „[[პოეზიის დაცვა]]“ — პასუხი პიკოკის სტატიაზე „პოეზიის ოთხი ეპოქა“. შელის ესე, თავისი ცნობილი დასკვნით — „პოეტები სამყაროს დაუფასებელი კანონმდებლები არიან“ — პოეტის სიცოცხლეში გამოუქვეყნებელი დარჩა.<ref>Bieri, James (2005), pp. 231–33.</ref> აგვისტოს დასაწყისში შელი მარტო გაემგზავრა [[რავენა|რავენაში]] ბაირონის სანახავად, გზად კი ლივორნოში კლერს შეხვდა. შელი ბაირონთან ორი კვირა დარჩა და უფროსი პოეტი ზამთრის პიზაში გასატარებლად მიიწვია. მას შემდეგ, რაც შელიმ მოისმინა ბაირონის მიერ წაკითხული „[[დონ ჟუანი (პოემა)|დონ ჟუანის]]“ ახლად დასრულებული მეხუთე სიმღერა, მან მერის მისწერა: „ბაირონთან მეტოქეობა სასოწარკვეთით მავსებს“ („I despair of rivalling Byron.“)<ref>Bieri, James (2005), pp. 244–51.</ref> ნოემბერში ბაირონი პიზაში, ვილა ლანფრანკიში გადავიდა, რომელიც შელის სახლის პირდაპირ, მდინარის გაღმა მდებარეობდა. ბაირონი გახდა „პიზის წრის“ ცენტრი, რომელშიც შედიოდნენ შელი, თომას მედვინი, [[ედუარდ ელერკერ უილიამსი|ედუარდ უილიამსი]] და [[ედუარდ ჯონ ტრელონი|ედუარდ ტრელონი]].<ref>Bieri, James (2005), p. 269, and chs 14, 15, ''passim''.</ref> 1822 წლის პირველ თვეებში შელი სულ უფრო მეტად დაუახლოვდა [[ჯეინ უილიამსი|ჯეინ უილიამსს]], რომელიც თავის პარტნიორთან, ედუარდ უილიამსთან ერთად იმავე შენობაში ცხოვრობდა, სადაც შელის ოჯახი. პოეტმა ჯეინს არაერთი სასიყვარულო ლექსი მიუძღვნა, მათ შორის „გველი განდევნილია სამოთხიდან“ და „გიტარით, ჯეინს“. მისმა აშკარა სიყვარულმა ჯეინის მიმართ გაზარდა დაძაბულობა შელის, ედუარდ უილიამსსა და მერის შორის.<ref>Bieri, James (2005), pp. 280–85, 297.</ref> კლერი პიზაში აპრილში, შელის მიწვევით ჩავიდა, მალევე კი შეიტყვეს, რომ მისი ქალიშვილი ალეგრა რავენაში მუცლის ტიფით გარდაიცვალა. ამის შემდეგ შელის ოჯახი და კლერი გადავიდნენ ვილა მანიში, [[ლერიჩი]]ს მახლობლად, [[სპეციის ყურე]]ს სანაპიროზე.<ref>Bieri, James (2005), pp. 297–300.</ref> შელი შუამავლის როლს ასრულებდა კლერსა და ბაირონს შორის მათი ქალიშვილის დაკრძალვის თაობაზე, რისგან გამოწვეული დაძაბულობის ნიადაგზეც მას ჰალუცინაციების მორიგი სერია დაეწყო.<ref>Holmes, Richard (1974), pp. 713–15.</ref> 16 ივნისს მერი მუცლის მოშლის გამო კინაღამ გარდაიცვალა; მისი სიცოცხლე მხოლოდ შელის მიერ გაწეულმა ეფექტურმა პირველადმა დახმარებამ გადაარჩინა. ორი დღის შემდეგ შელიმ მეგობარს მისწერა, რომ მასსა და მერის შორის თანაგრძნობა აღარ არსებობდა და წარსულისა და მომავლის წაშლა რომ შესძლებოდა, ბედნიერი იქნებოდა თავის ნავში ჯეინთან და მის გიტარასთან ერთად. იმავე დღეს მან ტრელონის სთხოვა [[ციანიდი|წყალბადის ციანიდი]].<ref>Bieri, James (2005), pp. 307–10.</ref> მომდევნო კვირას შელიმ მთელი ოჯახი ყვირილით გააღვიძა კოშმარის ან ჰალუცინაციის გამო, რომელშიც ედუარდ და ჯეინ უილიამსები მოსიარულე გვამებად იხილა, თავად კი მერის ახრჩობდა.<ref>Bieri, James (2005), pp. 313–14.</ref> ამ პერიოდში შელი მუშაობდა თავის უკანასკნელ დიდ ნაწარმოებზე, დაუმთავრებელ პოემაზე „ცხოვრების ტრიუმფი“, რომელსაც ჰაროლდ ბლუმმა „მისი შემოქმედების ყველაზე სასოწარკვეთილი პოემა“ უწოდა.<ref>Bloom, Harold (2004), p. 438.</ref> === გარდაცვალება === [[ფაილი:Louis Edouard Fournier - The Funeral of Shelley - Google Art Project.jpg|მინი|მარცხნივ|[[ლუი ედუარდ ფურნიე]]ს „[[შელის დაკრძალვა]]“ (1889). ცენტრში გამოსახულნი არიან (მარცხნიდან): ტრელონი, ჰანტი და ბაირონი. სინამდვილეში, ჰანტი კრემაციას არ დასწრებია, ბაირონმა კი ადგილი ნაადრევად დატოვა. მერი შელი, რომელიც მარცხნივ დაჩოქილია გამოსახული, დაკრძალვას არ ესწრებოდა.]] 1822 წლის 1 ივლისს შელი და ედუარდ უილიამსი შელის ახალი ნავით, „დონ ჟუანით“ (''Don Juan''), ლივორნოში გაემგზავრნენ, სადაც პოეტი ლი ჰანტსა და ბაირონს შეხვდა ახალი ჟურნალის, „ლიბერალის“ (''The Liberal''), დაარსების თაობაზე მოსალაპარაკებლად. შეხვედრის შემდეგ, 8 ივლისს, შელი, უილიამსი და მათი მსახური ბიჭი ლივორნოდან ლერიჩისკენ გაემართნენ. რამდენიმე საათში „დონ ჟუანი“ და მისი გამოუცდელი ეკიპაჟი შტორმში მოჰყვნენ და დაიკარგნენ.<ref>Bieri, James (2005), pp. 319–27</ref> ღია ტიპის ნავი სპეციალურად შელისთვის [[გენუა|გენუაში]] ააგეს. მერი შელი 1839 წელს გამოქვეყნებულ „შენიშვნებში 1822 წლის პოემებზე“ აღნიშნავდა, რომ ნავის კონსტრუქციას დეფექტი ჰქონდა და იგი ნაოსნობისთვის ვარგისი არასოდეს ყოფილა. თუმცა, ნავის დაღუპვა, სავარაუდოდ, ძლიერმა შტორმმა და ბორტზე მყოფი სამი მამაკაცის სუსტმა საზღვაო გამოცდილებამ გამოიწვია.<ref name="prell">"The Sinking of the ''Don Juan''" by [[Donald Prell]], ''Keats–Shelley Journal'', Vol. LVI, 2007, pp. 136–54.</ref> ათი დღის შემდეგ [[ვიარეჯო|ვიარეჯოს]] სანაპიროზე შელის ძლიერ გახრწნილი გვამი გამორიყა. ტრელონიმ მისი იდენტიფიცირება ტანსაცმლითა და პიჯაკის ჯიბეში აღმოჩენილი კიტსის პოემის — „[[ლამია (პოემა)|ლამიას]]“ — ეგზემპლარით მოახდინა. 16 აგვისტოს ვიარეჯოს მახლობლად, სანაპიროზე, მის გვამს კრემაცია ჩაუტარდა, ფერფლი კი [[რომის პროტესტანტული სასაფლაო|რომის პროტესტანტულ სასაფლაოზე]] დაკრძალეს.<ref>Bieri, James (2005), pp. 331–36.</ref> მისი გარდაცვალების ამბის ინგლისში ჩასვლიდან მეორე დღეს, [[ტორი (პოლიტიკური პარტია)|ტორისტულმა]] ლონდონურმა გაზეთმა „The Courier“ დაწერა: „შელი, რამდენიმე ურწმუნო ლექსის ავტორი, დაიხრჩო; ''ახლა'' მან უკვე იცის, არსებობს თუ არა ღმერთი“.<ref>{{Cite web|url=[https://www.theguardian.com/books/2004/jan/24/featuresreviews.guardianreview1#:~:text=In%20the%20summer%20of%201822,Spezia%20was%20set%20to%20become](https://www.theguardian.com/books/2004/jan/24/featuresreviews.guardianreview1#:~:text=In%20the%20summer%20of%201822,Spezia%20was%20set%20to%20become)|title=Richard Holmes on Shelley's drowning myths|website=[[TheGuardian.com]]|date=24 January 2004}}</ref> 1823 წელს შელის ფერფლი სასაფლაოს სხვა ნაწილში გადაასვენეს. მის საფლავზე ამოკვეთილია ლათინური წარწერა ''Cor Cordium'' („გულთა გული“) და რამდენიმე სტრიქონი „არიელის სიმღერიდან“ [[უილიამ შექსპირი|შექსპირის]] [[ქარიშხალი (შექსპირი)|„ქარიშხლიდან“]]:<ref>Bieri, James (2005), p. 336.</ref>{{blockquote|მისგან არაფერი გამქრალა,<br />მხოლოდ ზღვისეულ ფერისცვალებას ეწია,<br />რათა რაღაც მდიდარ და უცნაურ არსად ქცეულიყო.}}{{refn|Nothing of him that doth fade<br /> But doth suffer a sea change<br /> Into something rich and strange.|group=შენიშვნა}} ==== შელის ნეშტი ==== [[ფაილი:Percy Shelley gravestone with clear text.png|მინი|upright=0.7|შელის საფლავის ქვა რომის [[რომის პროტესტანტული სასაფლაო|აკათოლიკურ სასაფლაოზე]]; ქვემოთ მოცემულია ფრაზები „[[არიელის სიმღერა|არიელის სიმღერიდან]]“, რომელიც [[უილიამ შექსპირი|უილიამ შექსპირის]] „[[ქარიშხალი (პიესა)|ქარიშხალს]]“ ეკუთვნის.]] როდესაც სანაპიროზე შელის გვამს კრემაცია უტარდებოდა, მისმა გულმა, სავარაუდოდ, დაწვას გაუძლო და იგი ტრელონიმ ამოიღო.<ref name="holden" /> შესაძლოა, გული კალციფიცირებული იყო ადრეული ტუბერკულოზური ინფექციის გამო, ან ეს სინამდვილეში მისი ღვიძლი იყო. ტრელონიმ ნახშირად ქცეული ორგანო ჰანტს გადასცა, რომელმაც იგი სპირტში შეინახა და თავიდან მერისთვის მის გადაცემაზე უარს ამბობდა.<ref>Bieri, James (2005), pp. 334–35, 354.</ref> საბოლოოდ ჰანტმა დათმო და გული დაკრძალეს ან [[ბორნმუთი|ბორნმუთის]] წმინდა პეტრეს ეკლესიაში, ან [[ქრაისტჩერჩის მონასტერი|ქრაისტჩერჩის მონასტერში]].<ref>Bieri, James (2005), p. 354.</ref><ref>{{Cite book |last=Lee |first=Hermoine |author-link=Hermione Lee |title=Virginia Woolf's Nose: Essays on biography |publisher=Princeton University Press |year=2007 |isbn=9780691130446 |chapter=Shelley's Heart and Pepys's Lobsters}}</ref> ჰანტმა ასევე შეინახა შელის ყბის ძვლის ნაწილი, რომელიც 1813 წელს რომში, შელი-კიტსის მემორიალს გადაეცა.<ref name=holden>Anthony Holden, ''The Wit in the Dungeon: A Life of Leigh Hunt'' (2005), ch. 7 'I never beheld him more': 1821–22, p. 166.</ref> === საგვარეულო ისტორია === შელის პაპა მამის მხრიდან იყო [[ბიშ შელი|ბიშ შელი]] (21 ივნისი 1731 – 6 იანვარი 1815), რომელსაც 1806 წელს მიენიჭა კასლ გორინგის პირველი ბარონეტის წოდება.<ref>Bieri, James (2008), pp. 6, 11–12, 71.</ref> 1815 წელს სერ ბიშის გარდაცვალების შემდეგ, შელის მამამ მემკვიდრეობით მიიღო ბარონეტის ტიტული და გახდა [[ტიმოთი შელი|სერ ტიმოთი შელი]].<ref>Bieri, James (2008), pp. 300–01.</ref> შელი რამდენიმე კანონიერ შვილს შორის უფროსი იყო. ბიერი ამტკიცებს, რომ შელის ჰყავდა უფროსი უკანონო ძმა, თუმცა, თუკი ის მართლაც არსებობდა, მის შესახებ ცოტა რამ არის ცნობილი.<ref>Bieri, James (2008), p. 3 and note 2.</ref> მისი უმცროსი და-ძმები იყვნენ: ელისაბედი (1794–1831), ჰელენი (1796–1796), მერი (1797–1884), ჰელენი (1799–1885), მარგარეტი (1801–1887) და ჯონი (1806–1866).<ref>Bieri, James (2008), pp. 30, 71–72.</ref> შელის პირველი მეუღლისგან, ჰარიეტისგან, ორი შვილი ეყოლა: ელის იანთე შელი (1813–1876) და ჩარლზ ბიშ შელი (1814–1826).<ref>Bieri, James (2008), pp. 258, 299, 625, 672.</ref> მეორე მეუღლისგან, მერისგან, ოთხი შვილი შეეძინა: უსახელო გოგონა, რომელიც 1815 წელს დაიბადა და მხოლოდ ათი დღე იცოცხლა; უილიამ შელი (1816–1819); კლარა ევერინა შელი (1817–1818); და [[პერსი ფლორენს შელი|სერ პერსი ფლორენს შელი, მე-3 ბარონეტი]] (1819–1889).<ref>Bieri, James (2008), pp. 304–05, 322, 383, 419, 457, 502, 675.</ref> შელიმ ასევე გამოაცხადა, რომ იყო მამა ელენა ადელაიდ შელისა (1818–1820), რომელიც შესაძლოა ყოფილიყო უკანონო ან აყვანილი ქალიშვილი.<ref>Holmes, Richard (1974), pp. 465–66.</ref> მისი ვაჟი პერსი 1844 წელს, სერ ტიმოთის გარდაცვალების შემდეგ, მესამე ბარონეტი გახდა.<ref>Bieri, James (2008), p. 673.</ref> == პოლიტიკური, რელიგიური და ეთიკური შეხედულებები == === პოლიტიკა === შელი იყო პოლიტიკური რადიკალი, რომელიც ისეთი მოაზროვნეების გავლენას განიცდიდა, როგორებიც იყვნენ [[ჟან-ჟაკ რუსო|რუსო]], [[ტომას პეინი|პეინი]], გოდვინი, უოლსტონკრაფტი და ლი ჰანტი.<ref>Holmes, Richard (1974), pp. 43, 97–98, 153, 350–32.</ref> იგი მხარს უჭერდა [[კათოლიკეთა ემანსიპაცია|კათოლიკეთა ემანსიპაციას]], რესპუბლიკელობას, საპარლამენტო რეფორმას, საარჩევნო უფლების გაფართოებას, სიტყვისა და მშვიდობიანი შეკრების თავისუფლებას, არისტოკრატიული და კლერიკალური პრივილეგიების დასრულებას და შემოსავლებისა და ქონების უფრო თანაბარ განაწილებას.<ref>Holmes, Richard (1974), pp. 120–22, 556–58, 583–93.</ref> მის გამოქვეყნებულ ნაშრომებში გამოთქმული შეხედულებები ხშირად უფრო ზომიერი იყო, ვიდრე ის, რასაც იგი კერძო საუბრებში აცხადებდა; ამის მიზეზი იყო სახელმწიფოსგან სისხლისსამართლებრივი დევნის საფრთხე და სურვილი, არ დაეკარგა უფრო ზომიერი მეგობრები და პოლიტიკური მოკავშირეები.<ref>Holmes, Richard (1974), pp. 120–2, 365, 592–93.</ref> მიუხედავად ამისა, მისმა პოლიტიკურმა ნაწერებმა და აქტივიზმმა შინაგან საქმეთა სამინისტროს ყურადღება მიიპყრო და სხვადასხვა პერიოდში იგი სამთავრობო მეთვალყურეობის ქვეშ იმყოფებოდა.<ref>Bieri, James (2008), pp. 198–230.</ref> მისი გარდაცვალების მომდევნო წლებში შელის ყველაზე გავლენიანი პოლიტიკური ნაწარმოები იყო პოემა „დედოფალი მაბი“, რომელიც პოლიტიკურ თემებზე ვრცელ შენიშვნებს შეიცავდა. 1845 წლისთვის ამ ნაშრომის 14 ოფიციალური და მეკობრული გამოცემა დაიბეჭდა და იგი პოპულარული გახდა [[რობერტ ოუენი|ოუენისტურ]] და [[ჩარტიზმი|ჩარტისტულ]] წრეებში. მისი ყველაზე ვრცელი პოლიტიკური ესე, „[[რეფორმის ფილოსოფიური ხედვა]]“, 1820 წელს დაიწერა, თუმცა მხოლოდ 1920 წელს გამოქვეყნდა.<ref>Holmes, Richard (1974), pp. 208–10, 592–93.</ref> === არაძალადობრივი წინააღმდეგობა === შელის მიერ არაძალადობრივი წინააღმდეგობის პროპაგანდა ძირითადად ეფუძნებოდა მის ფიქრებს საფრანგეთის რევოლუციასა და ნაპოლეონის აღზევებაზე, ასევე მის რწმენას, რომ ძალადობრივი პროტესტი სამხედრო დესპოტიზმის დამყარების პერსპექტივას ზრდიდა.<ref>Holmes, Richard (1974), p. 557.</ref> მიუხედავად იმისა, რომ შელი თანაუგრძნობდა ირლანდიის დამოუკიდებლობის მომხრეებს, როგორებიც იყვნენ [[პიტერ ფინერტი]] და [[რობერტ ემეტი]],<ref>{{Cite journal|last=Morgan|first=Alison|date=3 July 2014|title="Let no man write my epitaph": the contributions of Percy Shelley, Thomas Moore and Robert Southey to the memorialisation of Robert Emmet|journal=Irish Studies Review|volume=22|issue=3|pages=285–303|doi=10.1080/09670882.2014.926124|s2cid=170900710|issn=0967-0882|doi-access=free}}</ref> იგი არ უჭერდა მხარს ძალადობრივ ამბოხს. თავის ადრეულ პამფლეტში „მიმართვა ირლანდიელი ხალხისადმი“ (1812) იგი წერდა: „მე არ მსურს, რომ ცვლილებები ახლა ვიხილო, რადგან ეს ძალადობის გარეშე შეუძლებელია. შეგვიძლია დარწმუნებით ვთქვათ, რომ არცერთი ჩვენგანი არ არის მზად რაიმე ცვლილებისთვის, რაც არ უნდა კარგი იყოს ის, თუკი საკუთარ თავს უფლებას მივცემთ, გამოვიყენოთ ძალა იმ საქმისთვის, რომელიც სწორად მიგვაჩნია“.<ref>Holmes, Richard (1974), p. 120.</ref> მოგვიანებით დაწერილ ესეში „რეფორმის ფილოსოფიური ხედვა“, შელი აღიარებდა, რომ არსებობს პოლიტიკური გარემოებები, როდესაც ძალის გამოყენება შესაძლოა გამართლებული იყოს: „წინააღმდეგობის უკანასკნელი საშუალება, უდავოდ, აჯანყებაა. აჯანყების უფლება მომდინარეობს შეიარაღებული ძალის გამოყენებიდან ერის ნების წინააღმდეგ“.<ref>Holmes, Richard (1974), p. 591.</ref> შელიმ მხარი დაუჭირა [[ლიბერალური სამწლეული|1820 წლის შეიარაღებულ აჯანყებას ესპანეთის აბსოლუტური მონარქიის წინააღმდეგ]] და [[საბერძნეთის განმათავისუფლებელი ომი|1821 წლის ბერძენთა შეიარაღებულ აჯანყებას ოსმალეთის ბატონობის წინააღმდეგ]].<ref>Bieri, James (2008), pp. 528–29, 589.</ref> შელის პოემას „ანარქიის ნიღაბი“ (დაწერილი 1819 წელს, პირველად გამოქვეყნდა 1832 წელს) უწოდეს „შესაძლოა, [[მშვიდობიანი წინააღმდეგობა|არაძალადობრივი წინააღმდეგობის]] პრინციპის პირველი თანამედროვე ფორმულირება“.<ref>{{Cite web|title=Archived copy|url=[http://www.morrissociety.org/JWMS/SP94.10.4.Nichols.pdf](http://www.morrissociety.org/JWMS/SP94.10.4.Nichols.pdf)|url-status=dead|archive-url=[https://web.archive.org/web/20110105232938/http://www.morrissociety.org/JWMS/SP94.10.4.Nichols.pdf](https://web.archive.org/web/20110105232938/http://www.morrissociety.org/JWMS/SP94.10.4.Nichols.pdf)|archive-date=5 January 2011|access-date=8 March 2010}}</ref> განდი იცნობდა ამ პოემას და შესაძლებელია, რომ შელის არაპირდაპირი გავლენა მოეხდინა მასზე [[ჰენრი დევიდ თორო|ჰენრი დევიდ თოროს]] ნაშრომის — „[[სამოქალაქო დაუმორჩილებლობა (თორო)|სამოქალაქო დაუმორჩილებლობა]]“ — მეშვეობით.<ref name=":11" /> === რელიგია === შელი ღიად [[ათეიზმი|ათეისტი]] იყო და [[ბარონი დ’ოლბახი|ოლბახის]] ნაშრომში — „ბუნების სისტემა“ (''Le Système de la nature'') — მოცემული მატერიალისტური არგუმენტების გავლენას განიცდიდა.<ref>Holmes, Richard (1974), p. 50.</ref><ref>Bieri, James (2008), p. 267.</ref> მისი ათეიზმი მისივე პოლიტიკური რადიკალიზმის მნიშვნელოვანი ელემენტი იყო, რადგან იგი ორგანიზებულ რელიგიას სოციალურ ჩაგვრასთან განუყოფლად დაკავშირებულად მიიჩნევდა.<ref>Holmes, Richard (1974), p. 76.</ref> მის ბევრ ნაწარმოებში არსებული აშკარა თუ ნაგულისხმევი ათეიზმი რელიგიის შეურაცხყოფისთვის სისხლისსამართლებრივი დევნის სერიოზულ რისკს ქმნიდა. მისი ადრეული პამფლეტი „ათეიზმის აუცილებლობა“ გაყიდვიდან გამოქვეყნებისთანავე ამოიღეს მღვდლის საჩივრის საფუძველზე. მისი პოემა „დედოფალი მაბი“, რომელიც შეიცავს მწვავე თავდასხმებს სამღვდელოებაზე, ქრისტიანობასა და, ზოგადად, რელიგიაზე, 1820 წელს ორჯერ გახდა „გარყვნილების აღკვეთის საზოგადოების“ (Society for the Suppression of Vice) მხრიდან დევნის ობიექტი. დევნის რისკის შესამცირებლად, პოეტის სხვა ნაწარმოებების დიდი ნაწილი გამოქვეყნებამდე რედაქტირდებოდა.<ref>Holmes, Richard (1974), pp. 30, 201, 208–09.</ref> === თავისუფალი სიყვარული === შელის მიერ [[თავისუფალი სიყვარული|თავისუფალი სიყვარულის]] პროპაგანდა დიდწილად ეყრდნობოდა მერი უოლსტონკრაფტისა და უილიამ გოდვინის ადრეულ ნაშრომებს. „დედოფალი მაბის“ შენიშვნებში იგი წერდა: „შეუძლებელია მოგვეფიქრებინა ადამიანური ბედნიერების მიმართ უფრო მეტად მტრული სისტემა, ვიდრე ქორწინებაა“. იგი ამტკიცებდა, რომ უბედური ქორწინების შედეგად გაჩენილი შვილები „იზრდებიან უგუნებობის, ძალადობისა და სიცრუის სისტემატურ სკოლაში“. მას სჯეროდა, რომ ქორწინების გარეშე უბიწოების იდეალი იყო „სამონასტრო და ევანგელისტური ცრურწმენა“, რასაც პროსტიტუციისა და აღვირახსნილობის თვალთმაქცობამდე მივყავდით.<ref name=":2">Holmes, Richard (1974), pp. 204–08.</ref> შელის მიაჩნდა, რომ „სექსუალური კავშირი“ უნდა ყოფილიყო თავისუფალი მათ შორის, ვისაც ერთმანეთი უყვარდა და უნდა გაგრძელებულიყო მხოლოდ მანამ, სანამ მათი ურთიერთსიყვარული იარსებებდა. სიყვარული ასევე უნდა ყოფილიყო თავისუფალი და არ უნდა დაქვემდებარებოდა მორჩილებას, ეჭვიანობასა და შიშს. იგი უარყოფდა, რომ თავისუფალი სიყვარული გამოიწვევდა აღვირახსნილობასა და სტაბილური ადამიანური ურთიერთობების რღვევას; პირიქით, იგი ამტკიცებდა, რომ სიყვარულზე დაფუძნებული ურთიერთობები, როგორც წესი, ხანგრძლივი იქნებოდა და გამორჩეული ხელგაშლილობითა და თავდადებით.<ref name=":2" /> როდესაც შელის მეგობარმა, თ. ჯ. ჰოგმა, არასასურველი სექსუალური წინადადებით მიმართა შელის პირველ მეუღლეს, ჰარიეტს, შელიმ მას ეს „საშინელი შეცდომა“ აპატია და დაარწმუნა, რომ არ ეჭვიანობდა.<ref>Holmes, Richard (1974), pp. 90–92.</ref> ძალზე სავარაუდოა, რომ შელი თავად აქეზებდა ჰოგსა და თავის მეორე მეუღლეს, მერის, რათა მათ სექსუალური ურთიერთობა ჰქონოდათ.<ref>Holmes, Richard (1974), pp. 276–83.</ref><ref>Bieri, James (2008), pp. 302–09.</ref> === ვეგეტარიანელობა === შელი მცენარეულ კვებაზე 1812 წლის მარტის დასაწყისში გადავიდა და ამ რეჟიმს, მცირე გადახვევებით, სიცოცხლის ბოლომდე ინარჩუნებდა. მის ვეგეტარიანელობაზე გავლენა მოახდინეს ანტიკურმა ავტორებმა, როგორებიც იყვნენ ჰესიოდე, პითაგორა, სოკრატე, პლატონი, ოვიდიუსი და პლუტარქე, თუმცა უფრო უშუალოდ — [[ჯონ ფრანკ ნიუტონი|ჯონ ფრანკ ნიუტონმა]], ავტორმა წიგნისა „ბუნებასთან დაბრუნება, ანუ მცენარეული რეჟიმის დაცვა“ (1811). შელიმ ვეგეტარიანელობის შესახებ ორი ესე დაწერა: „[[ბუნებრივი კვების დაცვა]]“ (1813) და „კვების მცენარეული სისტემის შესახებ“ (დაწერილი {{circa|1813–1815}} წლებში, პირველად გამოქვეყნდა 1929 წელს). [[მაიკლ ოუენ ჯონსი]] ამტკიცებს, რომ შელის ვეგეტარიანული შეხედულებები გასაოცრად თანამედროვე იყო; იგი ხაზს უსვამდა მის სარგებლიანობას ჯანმრთელობისთვის, ცხოველთა ტანჯვის შემსუბუქებას, მეცხოველეობისთვის სასოფლო-სამეურნეო მიწების არაეფექტურ გამოყენებას და ეკონომიკურ უთანასწორობას, რომელიც ცხოველური საკვების წარმოების კომერციალიზაციას მოჰყვებოდა.<ref name=":3">{{Cite journal|last=Jones|first=Michael Owen|date=2016|title=In Pursuit of Percy Shelley, 'The First Celebrity Vegan': An Essay on Meat, Sex, and Broccoli|url=[suspicious link removed]|journal=Journal of Folklore Research|volume=53|issue=2|pages=1–30|doi=10.2979/jfolkrese.53.2.01|jstor=10.2979/jfolkrese.53.2.01|s2cid=148558932|url-access=subscription}}</ref> შელის ცხოვრებამ და შემოქმედებამ შთააგონა ინგლისში „[[ვეგეტარიანელთა საზოგადოება|ვეგეტარიანელთა საზოგადოების]]“ დაარსება (1847) და პირდაპირი გავლენა მოახდინა [[ჯორჯ ბერნარდ შოუ]]ს ვეგეტარიანელობაზე.<ref name=":3" /> == რეცეფცია და გავლენა == შელის შემოქმედება მისი სიცოცხლის განმავლობაში მეგობრების, პოეტებისა და კრიტიკოსების ვიწრო წრის მიღმა, ფართოდ ცნობილი არ ყოფილა. მისი პოეზიის, დრამატურგიისა და პროზის უმეტესი ნაწილი 250-ეგზემპლარიანი ტირაჟით იბეჭდებოდა, რაც, როგორც წესი, ცუდად იყიდებოდა. შელის სიცოცხლეში მხოლოდ „ჩენჩი“ გამოიცა ხელმეორედ ავტორიზებული სახით;<ref>Holmes, Richard (1974), pp. 309, 510, 595.</ref> შედარებისთვის, ბაირონის „კორსარის“ (1814) პირველი გამოცემის 10 000 ეგზემპლარი ერთ დღეში გაიყიდა.<ref name=":6">{{Cite book|last=Ferber|first=Michael |author-link = Michael Ferber |title=The Cambridge Introduction to British Romantic Poetry|url=https://archive.org/details/cambridgeintrodu0000ferb|publisher=Cambridge University Press|year=2012|isbn=978-0-521-76906-8|location=New York|pages=[https://archive.org/details/cambridgeintrodu0000ferb/page/6 6]–8}}</ref> წამყვან პერიოდულ გამოცემებში შელის ნაშრომებისადმი თავდაპირველი დამოკიდებულება (ლიბერალური „Examiner“-ის გამოკლებით) ძირითადად არაკეთილგანწყობილი იყო. რეცენზენტები ხშირად პირად თავდასხმებს ახორციელებდნენ შელის პირად ცხოვრებასა და მის პოლიტიკურ, სოციალურ და რელიგიურ შეხედულებებზე, იმ შემთხვევაშიც კი, როდესაც აღიარებდნენ, რომ მისი პოეზია მშვენიერ ხატოვნებასა და პოეტურ გამომსახველობას შეიცავდა.<ref>Holmes, Richard (1974), pp. 210, 309, 402–05, 510, 542–43.</ref> ასევე აკრიტიკებდნენ შელის სტილსა და გასაგებობას; [[უილიამ ჰეზლიტი|ჰეზლიტი]] მას ახასიათებდა, როგორც „ვნებიან სიზმარს, შეუძლებლისკენ სწრაფვას, ნაზი ვარაუდების ჩანაწერს, ბუნდოვანი აბსტრაქციების აღრევას“.<ref>Leader and O'Neill (2003), p. xix.</ref> შელის პოეზიამ მალევე ჰპოვა ფართო აუდიტორია რადიკალურ და რეფორმისტულ წრეებში. „დედოფალი მაბი“ პოპულარული გახდა [[რობერტ ოუენი|ოუენისტებსა]] და [[ჩარტიზმი|ჩარტისტებს]] შორის, ხოლო „ისლამის აჯანყებამ“ გავლენა მოახდინა მუშათა მოძრაობისადმი სიმპათიით განწყობილ პოეტებზე, როგორებიც იყვნენ [[თომას ჰუდი]], [[თომას კუპერი (პოეტი)|თომას კუპერი]] და [[უილიამ მორისი]].<ref name=":10">Holmes, Richard (1974), pp. 208–10, 402.</ref><ref>ზოგიერთი დეტალი ამის შესახებ ასევე შეგიძლიათ იხილოთ William St Clair-ის ნაშრომში ''The Reading Nation in the Romantic Period'' (Cambridge: CUP, 2005) და Richard D. Altick-ის ''The English Common Reader'' (Ohio: Ohio State University Press, 1998) მე-2 გამოცემაში.</ref> თუმცა, ფართო საზოგადოებრივი აღიარება შელიმ მხოლოდ მისი გარდაცვალებიდან ერთი თაობის შემდეგ მოიპოვა. ბიერი ამტკიცებს, რომ შელის ლექსების 1824 და 1839 წლების გამოცემები მერი შელიმ ისე დაარედაქტირა, რომ ხაზი გაესვა მისი განსვენებული მეუღლის ლირიკული ნიჭისთვის და შეემცირებინა მისი რადიკალური იდეების მნიშვნელობა.<ref>Bieri, James (2008), pp. 671–3.</ref> [[მეთიუ არნოლდი|მეთიუ არნოლდმა]] შელი ცნობილი ფრაზით დაახასიათა: „მშვენიერი და უმწეო ანგელოზი“.<ref name=":9">{{Cite book |editor-last1=O'Neill |editor-first1=Michael |editor-last2=Howe |editor-first2=Anthony |title=The Oxford Handbook of Percy Bysshe Shelley |url=https://archive.org/details/oxfordhandbookof0000unse_u0d3 |publisher=Oxford University Press |year=2013 |isbn=9780199558360 |location=Oxford|page=[https://archive.org/details/oxfordhandbookof0000unse_u0d3/page/4 5]}}</ref> შელიმ უდიდესი გავლენა მოახდინა მომდევნო ათწლეულების არაერთ მნიშვნელოვან პოეტზე, მათ შორის იყვნენ [[რობერტ ბრაუნინგი]], [[ელჯერნონ ჩარლზ სუინბერნი|ელჯერნონ სუინბერნი]], [[თომას ჰარდი]] და [[უილიამ ბატლერ იეიტსი]].<ref name="Bloom410"/> შელის მსგავსი პერსონაჟები ხშირად ჩნდებოდნენ XIX საუკუნის ლიტერატურაში; მათ შორის არიან სკითროპი [[თომას ლავ პიკოკი|თომას ლავ პიკოკის]] „კოშმარების სააბატოში“,<ref>Bieri, James (2008), p. 466.</ref> ლადისლო [[ჯორჯ ელიოტი|ჯორჯ ელიოტის]] „[[მიდლმარჩი|მიდლმარჩში]]“ და ენჯელ კლერი ჰარდის რომანში „[[ტეს დ’აბერვილი|ტეს დ’აბერვილი]]“.<ref>O'Neill and Howe (2013), p. 10.</ref> XX საუკუნის კრიტიკოსები, როგორებიც იყვნენ [[ტომას სტერნზ ელიოტი|ელიოტი]], [[ფრენკ რაიმონდ ლივისი|ლივისი]], [[ალენ ტეიტი]] და [[უისტან ჰიუ ოდენი|ოდენი]], სხვადასხვაგვარად აკრიტიკებდნენ შელის პოეზიას სტილისტური ნაკლოვანებების, „ამაღელვებელი“ იდეებისა და ინტელექტუალური თუ სენსიტიური მოუმწიფებლობის გამო.<ref name="Bloom410"/><ref>Leader and O'Neill (2003), p. xi.</ref><ref name=":5">Howe and O'Neill (2013), pp. 3–5.</ref> თუმცა, შელის კრიტიკული რეპუტაცია კვლავ გაიზარდა 1960-იან წლებში, როდესაც კრიტიკოსთა ახალმა თაობამ ყურადღება გაამახვილა შელის კავშირზე [[ედმუნდ სპენსერი|სპენსერთან]] და [[ჯონ მილტონი|მილტონთან]], მის ოსტატობაზე ჟანრებისა და ლექსთწყობის ფორმებში და მის შემოქმედებაში სკეპტიკური, იდეალისტური და მატერიალისტური იდეების კომპლექსურ ურთიერთქმედებაზე.<ref name=":5" /> ამერიკელი ლიტერატურათმცოდნე [[ჰაროლდ ბლუმი]] მას ახასიათებს, როგორც „დიდოსტატს, უბადლო ლირიკოს პოეტს და, უდავოდ, ერთ-ერთ ყველაზე განვითარებულ სკეპტიკურ გონებას, ვისაც კი ოდესმე ლექსი დაუწერია“.<ref name = "Bloom410">{{Cite book|last=Bloom|first=Harold|title=The Best Poems of the English Language, From Chaucer through Frost|publisher=Harper Collins|year=2004|isbn=0-06-054041-9|location=New York|pages=410}}</ref> დონალდ ჰ. რაიმანის თქმით, „შელი ეკუთვნის დასავლელი მწერლების დიდ ტრადიციას, რომელიც მოიცავს [[დანტე ალიგიერი|დანტეს]], [[უილიამ შექსპირი|შექსპირსა]] და [[ჯონ მილტონი|მილტონს]]“.<ref>{{cite book|last=Reiman|first=Donald H.|editor1 = Donald H. Reiman | editor2 = Sharon B. Powers | title=Shelley's poetry and Prose – Authoritative Texts, Criticism|chapter-url=[https://archive.org/details/shelleyspoetrypr00shel/page/544/mode/2up?view=theater](https://archive.org/details/shelleyspoetrypr00shel/page/544/mode/2up?view=theater)|year=1977|publisher=W.W. Norton & Co.|location=New York & London|isbn=0-393-04436-X|page=544|chapter=The Purpose and Method of Shelley's Poetry}}</ref><ref>{{Cite web|title=Percy Shelley|url=[https://www.telegraph.co.uk/news/11986893/Percy-Shelley.html](https://www.telegraph.co.uk/news/11986893/Percy-Shelley.html)|access-date=8 February 2021|website=The Telegraph|date=11 November 2015 |language=en-GB}}</ref> == მემკვიდრეობა == [[ფაილი:Keats Shelly Museum, Spanish Steps, Rome.JPG|მინი|upright=1.35|[[კიტს-შელის მემორიალური სახლი]], მარჯვნივ წითელი აბრით, [[ესპანური კიბე|ესპანურ კიბესთან]], [[რომი|რომში]]]] [[ფაილი:Percy_Bysshe_Shelley_(Tate_Britain)_(Amelia_Robertson_Hill,_bronze,_idealised_only,_1882).jpg|მინი|ამელია რობერტსონ ჰილის მიერ შესრულებული შელის ბრინჯაოს ქანდაკება, 1882, გამოფენილია ტეიტ ბრიტანეთში (იდეალიზებული)]] შელის გარდაცვალების დროს მისი ბევრი ნამუშევარი დაუმთავრებელი, გამოუქვეყნებელი ან მრავალი შეცდომის შემცველი ცენზურაგავლილი ვერსიით იყო დარჩენილი. 1980-იანი წლებიდან მოყოლებული, არაერთი პროექტი მიზნად ისახავს მისი ხელნაწერებისა და თხზულებების სანდო გამოცემების მომზადებას. მათ შორის ყველაზე მნიშვნელოვანია:<ref>Bieri, James (2008), pp. 781–85.</ref><ref>O'Neill and Howe (2013), pp. 4–5.</ref> * Reiman, D. H. (general ed.), ''The Bodleian Shelley Manuscripts'' (23 ტომი), ნიუ-იორკი (1986–2002) * Reiman, D. H. (general ed.), ''The Manuscripts of the Younger Romantics: Shelley'' (9 ტომი, 1985–97) * Reiman, D. H., and Fraistat, N. (et al.) ''The Complete Poetry of Percy Bysshe Shelley'' (3 ტომი), 1999–2012, ბალტიმორი, Johns Hopkins University Press * Cameron, K. N., and Reiman, D. H. (eds), ''Shelley and his Circle 1773–1822'', კემბრიჯი, მასაჩუსეტსი, 1961– (8 ტომი) * Everest K., Matthews, G., et al. (eds), ''The Poems of Shelley, 1804–1821'' (4 ტომი), Longman, 1989–2014 * Murray, E. B. (ed.), ''The Prose Works of Percy Bysshe Shelley'', ტომი 1, 1811–1818, Oxford University Press, 1995 შელის დიდი ხნის განმავლობაში დაკარგული „პოეტური ესე საგანთა არსებული მდგომარეობის შესახებ“ (1811) ხელახლა აღმოაჩინეს 2006 წელს და მოგვიანებით ციფრული სახით ხელმისაწვდომი გახდა ოქსფორდის [[ბოდლეს ბიბლიოთეკა|ბოდლეს ბიბლიოთეკაში]].<ref>{{Cite web |title=Shelley's Poetical Essay: The Bodleian Libraries' 12 millionth book |url=[http://poeticalessay.bodleian.ox.ac.uk/](http://poeticalessay.bodleian.ox.ac.uk/)|website=poeticalessay.bodleian.ox.ac.uk |date=November 2015 |publisher=Bodleian Library |location=Oxford |access-date=13 November 2015}}</ref> ჩარლზ ე. რობინსონი<ref>Shelley, Mary (with Shelley, Percy), edited by Robinson, Charles E. (2009). ''The Original Frankenstein: Or, the Modern Prometheus: The Original Two-Volume Novel of 1816–1817 from the Bodleian Library Manuscripts''. New York: Random House. {{ISBN|0307474429}}.</ref>{{Page needed|date=November 2021}} ამტკიცებდა, რომ შელის წვლილი მერი შელის რომანში „[[ფრანკენშტაინი]]“ მეტად მნიშვნელოვანი იყო და რომ შელი რომანის თანაავტორად უნდა იქნეს მიჩნეული. [[შარლოტ გორდონი|შარლოტ გორდონმა]] და სხვებმა ეს მოსაზრება ეჭვქვეშ დააყენეს.<ref>{{Cite web|title=Percy Bysshe Shelley helped wife Mary write Frankenstein, claims professor|url=[https://www.telegraph.co.uk/news/2613444/Percy-Bysshe-Shelley-helped-wife-Mary-write-Frankenstein-claims-professor.html](https://www.telegraph.co.uk/news/2613444/Percy-Bysshe-Shelley-helped-wife-Mary-write-Frankenstein-claims-professor.html)|access-date=8 February 2021|website=The Telegraph|date=24 August 2008 |language=en-GB}}</ref> ფიონა სამპსონმა განაცხადა: „ბოლო წლებში პერსის მიერ შეტანილი შესწორებები, რომლებიც თვალსაჩინოა ოქსფორდის ბოდლეს ბიბლიოთეკაში დაცულ „ფრანკენშტაინის“ უბის წიგნაკებში, აღქმულ იქნა იმის მტკიცებულებად, რომ ის მაინც უნდა ყოფილიყო რომანის თანაავტორი. სინამდვილეში, როდესაც მე თავად გამოვიკვლიე ეს ჩანაწერები, მივხვდი, რომ პერსის იმაზე ნაკლები სამუშაო აქვს შესრულებული, ვიდრე ნებისმიერ ლიტერატურულ რედაქტორს, რომელიც დღეს საგამომცემლო სფეროში მუშაობს“.<ref>[[https://www.theguardian.com/books/2018/jan/13/frankenstein-at-200-why-hasnt-mary-shelley-been-given-the-respect-she-deserves-](https://www.theguardian.com/books/2018/jan/13/frankenstein-at-200-why-hasnt-mary-shelley-been-given-the-respect-she-deserves-) "Frankenstein at 200 – why hasn't Mary Shelley been given the respect she deserves?"], ''The Guardian'', 13 January 2018.</ref> === ორგანიზაციები === [[შელის საზოგადოება]] 1885 წელს ლონდონში [[ფრედერიკ ჯეიმზ ფერნივალი|ფრედერიკ ჯეიმზ ფერნივალმა]] დააარსა, მოგვიანებით კი მისი ფილიალები შეიქმნა ბრიტანეთის პროვინციებსა და საზღვარგარეთ, მათ შორის ავსტრალიაში, ახალ ზელანდიასა და აშშ-ში. საზოგადოების ლექციებმა, პუბლიკაციებმა და პოპულარიზაციამ ხელი შეუწყო შელის სახელის დამკვიდრებას და ჩამოაყალიბა თანამედროვე დისკუსიები ინგლისური ლიტერატურის ადგილის შესახებ სამეცნიერო კვლევებში. საზოგადოებამ რეგულარული ფუნქციონირება XX საუკუნის დასაწყისში შეწყვიტა.<ref name="Dunstan 2014">{{Cite journal |last=Dunstan |first=Angela |date=2014-06-01 |title=The Shelley Society, Literary Lectures, and the Global Circulation of English Literature and Scholarly Practice |url=[https://www.academia.edu/4127594/_The_Shelley_Society_Literary_Lectures_and_the_Global_Circulation_of_English_Literature_and_Scholarly_Practice_Modern_Language_Quarterly_75_2_June_2014_279_96](https://www.academia.edu/4127594/_The_Shelley_Society_Literary_Lectures_and_the_Global_Circulation_of_English_Literature_and_Scholarly_Practice_Modern_Language_Quarterly_75_2_June_2014_279_96) |journal=[[Modern Language Quarterly]] |language=en |volume=75 |issue=2 |pages=279–296 |doi=10.1215/00267929-2416635 |issn=0026-7929}}</ref> კიტს-შელის მემორიალური ასოციაცია, რომელიც 1903 წელს დაარსდა, მხარს უჭერს [[კიტს-შელის მემორიალური სახლი|კიტს-შელის მემორიალურ სახლს]] რომში; ეს არის მუზეუმი და ბიბლიოთეკა, რომელიც ეძღვნება იმ რომანტიკოს მწერლებს, რომელთაც მჭიდრო კავშირი ჰქონდათ იტალიასთან. ასოციაცია ასევე პასუხისმგებელია ტესტაჩოს აკათოლიკურ სასაფლაოზე მდებარე პერსი ბიშ შელის საფლავის მოვლა-პატრონობაზე. ასოციაცია გამოსცემს სამეცნიერო ჟურნალს „Keats–Shelley Review“. იგი ასევე ყოველწლიურად გასცემს კიტს-შელისა და ახალგაზრდა რომანტიკოსების ლიტერატურულ პრემიებს და კიტს-შელის სტიპენდიას.<ref>{{Cite web|title=Keats–Shelley Memorial Association|url=[https://keats-shelley.org/](https://keats-shelley.org/)|website=Keats–Shelley Memorial Association}}{{Dead link|date=ივნისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> == რჩეული ნაწარმოებები == [[ფაილი:Shelley Memorial, University College, Oxford.JPG|thumb|280px|right|შელის მემორიალი ოქსფორდში. ე. ფორდის სკულპტურა, 1892.]] ნაწარმოებები დალაგებულია მათი დაწერის სავარაუდო წლების მიხედვით. პირველი გამოქვეყნების წელი მითითებულია იმ შემთხვევაში, თუ იგი განსხვავდება დაწერის წლისგან. წყაროა ბიერი,<ref>Bieri, James (2008), pp. 781–83.</ref> თუ სხვაგვარად არ არის მითითებული. === პოეზია === {{div col|colwidth=30em}} * „[[ვიქტორისა და კაზირის ორიგინალური პოეზია]]“ (''[[Original Poetry by Victor and Cazire]]'', 1810, ელისაბედ შელისთან თანაავტორობით) * „[[მარგარეტ ნიკოლსონის სიკვდილისშემდგომი ფრაგმენტები]]“ (''[[Posthumous Fragments of Margaret Nicholson]]'', 1810, [[თომას ჯეფერსონ ჰოგი|თომას ჯეფერსონ ჰოგთან]] თანაავტორობით) * „[[ეშმაკის გასეირნება]]“ (''[[The Devil's Walk]]'', 1812) * „[[დედოფალი მაბი (პოემა)|დედოფალი მაბი]]“ (''[[Queen Mab (poem)|Queen Mab]]'', 1813) * „[[ალასტორი, ანუ მარტოობის სული]]“ (''[[Alastor, or The Spirit of Solitude]]'', 1815, გამოიცა 1816 წელს) * „[[მონბლანი (პოემა)|მონბლანი]]“ (''[[Mont Blanc (poem)|Mont Blanc]]'', 1816, გამოიცა 1817 წელს) * „[[ცვალებადობა (ლექსი)|ცვალებადობა]]“ (''[[Mutability (poem)|Mutability]]'', 1816) * „[[ჰიმნი ინტელექტუალურ სილამაზეს]]“ (''[[Hymn to Intellectual Beauty]]'', 1817) * „[[ისლამის აჯანყება]]“ (''[[The Revolt of Islam]]'', 1817, გამოიცა 1818 წელს) * „[[ოზიმანდიას (ლექსი)|ოზიმანდიას]]“ (''[[Ozymandias]]'', 1818) * „[[როზალინდი და ჰელენი]]“ (''[[Rosalind and Helen]]'', 1818, გამოიცა 1819 წელს) * „ევგანიის ბორცვებს შორის დაწერილი სტრიქონები“ (''Lines Written Among the Eugenian Hills'', 1818, გამოიცა 1819 წელს) * „[[ინგლისი 1819 წელს]]“ (''[[England in 1819]]'', 1819, გამოიცა 1839 წელს) * „[[სიყვარულის ფილოსოფია]]“ (''[[Love's Philosophy]]'', 1819) * „[[ოდა დასავლეთის ქარს]]“ (''[[Ode to the West Wind]]'', 1819, გამოიცა 1820 წელს) * „[[ანარქიის ნიღაბი]]“ (''[[The Masque of Anarchy|The Mask of Anarchy]]'', 1819, გამოიცა 1832 წელს) * „[[ჯულიანი და მადალო]]“ (''[[Julian and Maddalo]]'', 1819, გამოიცა 1824 წელს) * „პიტერ ბელი მესამე“ (''Peter Bell the Third'', 1820, გამოიცა 1839 წელს) * „წერილი მარია ჯიზბორნს“ (''Letter to Maria Gisborne'', 1820, გამოიცა 1824 წელს) * „[[ტოროლას (ლექსი)|ტოროლას]]“ (''[[To a Skylark]]'', 1820) * „[[ღრუბელი (პოემა)|ღრუბელი]]“ (''[[The Cloud (poem)|The Cloud]]'', 1820) * „მგრძნობიარე მცენარე“ (''The Sensitive Plant'', 1820)<ref>{{Cite web |title=Percy Bysshe Shelley: 'The Sensitive Plant' from Andre digte |url=[https://kalliope.org/en/text/shelley2003060601](https://kalliope.org/en/text/shelley2003060601) |website=Kalliope |access-date=5 October 2018 }}{{Dead link|date=ივნისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> * „[[ატლასის ჯადოქარი]]“ (''[[The Witch of Atlas]]'', 1820, გამოიცა 1824 წელს) * „[[ადონაისი]]“ (''[[Adonais]]'', 1821) * „[[ეპიფსიქიდიონი]]“ (''[[Epipsychidion]]'', 1821) * „[[მუსიკა, როს ნაზი ხმები კვდება]]“ (''[[Music, When Soft Voices Die]]'', 1821, გამოიცა 1824 წელს) * „ერთ სიტყვას მეტისმეტად ხშირად ბილწავენ“ (''[[One Word is Too Often Profaned]]'', 1822, გამოიცა 1824 წელს) * „სამგლოვიარო სიმღერა“ (''[[A Dirge]]'', 1822, გამოიცა 1824 წელს) * „[[ცხოვრების ტრიუმფი]]“ (''[[The Triumph of Life]]'', 1822, დაუმთავრებელი, გამოიცა 1824 წელს) * „[[სიკვდილისშემდგომი ლექსები]]“ (''[[Posthumous Poems]]'', 1824) {{div col end}} === დრამატურგია === * „[[ჩენჩი (პიესა)|ჩენჩი]]“ (''[[The Cenci]]'', 1819) * „[[განთავისუფლებული პრომეთე (შელი)|განთავისუფლებული პრომეთე]]“ (''[[Prometheus Unbound (Shelley)|Prometheus Unbound]]'', 1820) * „ოიდიპოს ტირანოსი; ანუ ფეხსიება ტირანი“ (''Oedipus Tyrannus; Or, Swellfoot The Tyrant'', 1820) * „ჩარლზ პირველი“ (''Charles the First'', 1822, დაუმთავრებელი) * „[[ელადა (პოემა)|ელადა]]“ (''[[Hellas (poem)|Hellas]]'', 1822) === მხატვრული პროზა === * „[[ზასტროცი]]“ (''[[Zastrozzi]]'', 1810) * „[[სენტ-ირვინი|სენტ-ირვინი; ანუ როზენკრეიცერი]]“ (''[[St. Irvyne|St. Irvyne; or, The Rosicrucian]]'', 1810, გამოიცა 1811 წელს) === მოკლე პროზაული ნაწარმოებები === * „ასასინები, რომანის ფრაგმენტი“ (''The Assassins, A Fragment of a Romance'', 1814) * „კოლიზეუმი, ფრაგმენტი“ (''The Coliseum, A Fragment'', 1817) * „იგავი“ (''Una Favola (A Fable)'', 1819, თავდაპირველად იტალიურად) === ესეები === {{div col|colwidth=30em}} * [[ათეიზმის აუცილებლობა]] (''[[The Necessity of Atheism]]'', თ. ჯ. ჰოგთან ერთად) (1811) * [[პოეტური ესე საგანთა არსებული მდგომარეობის შესახებ]] (''[[Poetical Essay on the Existing State of Things]]'', 1811) * „მიმართვა ირლანდიელი ხალხისადმი“ (''An Address, to the Irish People'', 1812) * „უფლებათა დეკლარაცია“ (''Declaration of Rights'', 1812)<ref name=tinsel>{{cite web|first=Percy Bysshe|last=Shelley|year=1812|quote=სათაურები ფერადი ქაღალდებია, ძალაუფლება — გამხრწნელი, დიდება — საპნის ბუშტი, ხოლო გადაჭარბებული სიმდიდრე — ცილისწამება მისი მფლობელის მიმართ|url=[http://www.panarchy.org/shelley/rights.html](http://www.panarchy.org/shelley/rights.html)|website=panarchy.org|title=Declaration of Rights}}{{Dead link|date=ივნისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> * [[წერილი ლორდ ელენბოროს]] (''[[A Letter to Lord Ellenborough]]'', 1812) * [[ბუნებრივი კვების დაცვა]] (''[[A Vindication of Natural Diet]]'', 1813) * „დეიზმის უარყოფა“ (''A Refutation of Deism'', 1814)<ref>{{Cite web|url=[https://www.ratbags.com/rsoles/comment/shelleydeism.htm](https://www.ratbags.com/rsoles/comment/shelleydeism.htm)|title=Shelley : A Refutation of Deism|website=[www.ratbags.com](https://www.ratbags.com)}}{{Dead link|date=ივნისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> * „მსჯელობანი მეტაფიზიკაზე“ (''Speculations on Metaphysics'', 1814) * „კვების მცენარეული სისტემის შესახებ“ (''On the Vegetable System of Diet'', 1814–1815, გამოიცა 1929 წელს) * „მომავალი მდგომარეობის შესახებ“ (''On a Future State'', 1815) * „სიკვდილით დასჯის შესახებ“ (''On The Punishment of Death'', 1815) * „მსჯელობანი მორალზე“ (''Speculations on Morals'', 1817) * „ქრისტიანობის შესახებ“ (''On Christianity'', 1817, დაუმთავრებელი, გამოიცა 1859 წელს) * „სიყვარულის შესახებ“ (''On Love'', 1818) * „ათენელთა ლიტერატურის, ხელოვნებისა და ზნე-ჩვეულებების შესახებ“ (''On the Literature, the Arts and the Manners of the Athenians'', 1818) * „პლატონის ნადიმის შესახებ, ანუ წინასიტყვაობა ნადიმისთვის“ (''On The Symposium, or Preface to The Banquet Of Plato'', 1818) * [[ფრანკენშტაინის შესახებ]] (''[[On Frankenstein|On Frankenstein]]'', 1818, გამოიცა 1832 წელს) * „სიცოცხლის შესახებ“ (''On Life'', 1819) * [[რეფორმის ფილოსოფიური ხედვა]] (''[[A Philosophical View of Reform]]'', 1819–20, გამოიცა 1920 წელს) * [[პოეზიის დაცვა]] (''[[A Defence of Poetry]]'', 1821, გამოიცა 1840 წელს) {{div col end}} === იაფფასიანი გამოცემები (Chapbooks) === * „[[ვოლფშტაინი; ანუ მისტიკური ყაჩაღი]]“ (''[[Wolfstein (book)|Wolfstein; or, The Mysterious Bandit]]'', 1822) * „მკვლელი ვოლფშტაინი; ანუ ყაჩაღთა გამოქვაბულის საიდუმლოებები“ (''Wolfstein, The Murderer; or, The Secrets of a Robber's Cave'', 1830) === თარგმანები === * [[პლატონი]]ს „[[ნადიმი (პლატონი)|ნადიმი]]“ (''[[Symposium (Plato)|The Banquet]]'', 1818, პირველად სრული სახით გამოიცა 1931 წელს) * პლატონის „[[იონი (დიალოგი)|იონი]]“ (''[[Ion (dialogue)|Ion]]'', 1821) === მერი შელისთან თანაავტორობით === * „[[ექვსკვირიანი მოგზაურობის ისტორია]]“ (''[[History of a Six Weeks' Tour]]'', 1817) * „[[პროზერპინა (პიესა)|პროზერპინა]]“ (''[[Proserpine (play)|Proserpine]]'', 1820) * „[[მიდასი (შელის პიესა)|მიდასი]]“ (''[[Midas (Shelley play)|Midas]]'', 1820)<ref>{{Cite book |last=Pascoe |first=Judith |url=[https://archive.org/details/cambridgecompani0000unse_n1c5](https://archive.org/details/cambridgecompani0000unse_n1c5) |title=''Proserpine'' and ''Midas'' |publisher=Cambridge University Press |year=2003 |isbn=0-521-00770-4 |editor-last=Esther Schor |editor-link=Esther Schor |location=Cambridge |url-access=registration}}.</ref> == შენიშვნები == {{Reflist|group=შენიშვნა|colwidth=30em}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} '''ბიბლიოგრაფია''' {{refbegin|30em}} * {{cite book|last=Blunden|first=Edmund|author-link=Edmund Blunden|title=Shelley: A Life Story|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.186668/page/n1/mode/2up|year=1946|publisher=Collins|location=London|ref=none}} * [[James Bieri]], ''Percy Bysshe Shelley: A Biography'', [[Johns Hopkins University Press]], 2008, {{ISBN|0-8018-8861-1|}}. * [[Richard Altick|Altick, Richard D.]], ''The English Common Reader''. Ohio: [[Ohio State University Press]], 1998. * Cameron, Kenneth Neill. ''The Young Shelley: Genesis of a Radical''. First Collier Books edn New York: Collier Books, 1962, cop. 1950. * Edward Chaney. "Egypt in England and America: The Cultural Memorials of Religion, Royalty and Religion", ''Sites of Exchange: European Crossroads and Faultlines'', eds M. Ascari and A. Corrado. Amsterdam and New York: Rodopi, 2006, pp.&nbsp;39–69. * Holmes, Richard. ''Shelley: The Pursuit''. London: Weidenfeld and Nicolson, 1974. * Leighton, Angela. ''Shelley and the Sublime: An Interpretation of the Major Poems'', [[Cambridge University Press]], 1984. * Meaker, M. J. ''Sudden Endings, 12 Profiles in Depth of Famous Suicides'', Garden City, New York, Doubleday, 1964 pp.&nbsp;67–93: "The Deserted Wife: Harriet Westbrook Shelley". * Maurois, André, ''Ariel ou la vie de Shelley'', Paris, Bernard Grasset, 1923. * [[William St Clair|St Clair, William]]. ''The Godwins and the Shelleys: A Biography of a Family''. London: [[Faber and Faber]], 1990. * St Clair, William. ''The Reading Nation in the Romantic Period''. Cambridge: [[Cambridge University Press]], 2005. * Hay, Daisy. ''Young Romantics: The Shelleys, [[Byron]], and Other Tangled Lives'', [[Bloomsbury Publishing|Bloomsbury]], 2010. * Everest K., Matthews, G., et al. (eds), ''The Poems of Shelley, 1804–1821'' (4 vols), Longman, 1989–2014 * Murray, E. B. (ed.), ''The Prose Works of Percy Bysshe Shelley'', Vol. 1, 1811–1818, Oxford University Press, 1995. * Reiman, D. H., and Fraistat, N. (et al.), ''The Complete Poetry of Percy Bysshe Shelley'' (3 vols), 1999–2012, Baltimore, Johns Hopkins University Press. * Shelley, Mary, with Percy Shelley. ''The Original Frankenstein''. Edited with an Introduction by Charles E. Robinson. NY: Random House Vintage Classics, 2008. {{ISBN|978-0-307-47442-1|}}. * {{cite book|last=ზაალიშვილი|first=მედეა|author-link=მედეა ზაალიშვილი|title=თარგმანები: ბრიტანელი და ამერიკელი პოეტები|url=https://dlab.ug.edu.ge/books/detail/8895|year=2017|publisher=არტანუჯი|location=თბილისი|ref=none}} {{refend}} {{რომანტიზმი}} {{DEFAULTSORT:შელი, პერსი ბიში }} [[კატეგორია:ინგლისელი პოეტები]] [[კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით]] gon8nvnh9jed0ooygtd1u1r49b7r8jq 0 122650 5406447 4625426 2026-06-03T18:14:33Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406447 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Plasma-lamp 2.jpg|მინი|300პქ|პლაზმური ლამპა, რომელიც წარმოადგენს პლაზმაში მიმდინარე რთული პროცესების ილუსტრაციას, როგორიცაა დენების ფილამენტირება. სხვადასხვა ფერის გამოსხივება არის [[ელექტრონი|ელექტრონების]] [[იონი|იონებთან]] რეკომბინაციის შემდეგ უფრო დაბალ ენერგეტიკულ დონეზე გადასვლის შედეგი.]] '''პლაზმა''' — [[აირი]] რომელიც მთლიანად ან ნაწილობრივ [[იონიზაცია|იონიზირებულია]]. დამუხტული ნაწილაკების არსებობა განაპირობებს იმას, რომ პლაზმა ელექტული დენის გამტარია, რის გამოც იგი ძლიერად რეაგირებს მასზე მოდებულ [[ელექტრომაგნიტური ველი|ელექტრომაგნიტურ ველებზე]]. პლაზმის თვისებები მნიშვნელოვნად განსხვავდება [[მყარი სხეული|მყარი სხეულების]], [[სითხე]]ებისა და [[აირი|აირების]] თვისებებისგან, რის გამოც პლაზმა ნივთიერების განსხვავებულ მდგომარეობად განიხილება. აირების მსგავსად პლაზმას არ აქვს განსაზღვრული ფორმა ან [[მოცულობა]], გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც ის რაიმე ჭურჭელში/კონტეინერშია მოთავსებული. აირებისგან განსხვავებით [[მაგნიტური ველი]]ს გავლენით პლაზმაში შესაძლებელია სხვადასხვა სტრუქტურების ფორმირება, როგორიცაა ფილამენტები, ნაკადები და ორმაგი შრეები. პლაზმის ტიპური მაგალითებია [[ალი]], [[ელვა]] და [[მზე]]. == პლაზმა ბუნებაში == ბუნებაში პლაზმა ნივთიერების ყველაზე გავრცელებული მდგომარეობაა, როგორც [[მასა|მასით]], ასევე დაკავებული მოცულობით. ხშირად ამბობენ, რომ პლაზმა სამყაროში არსებული ნივთიერების 99%-ზე მეტს შეადგენს. კოსმოსიდან მომავალი გამოსხივება თითქმის მთლიანად მოდის [[ვარსკვლავი|ვარსკვლავებიდან]], რომლებიც წარმოადგენენ პლაზმას, რომელსაც ისეთი ტემპერატურა აქვს, რომ ხილულ სინათლეს ასხივებს. სამყაროში არსებული ნივთიერების უმეტესობა განთავსებულია გალაქტიკათაშორის სივრცეში ([[გალაქტიკათაშორისი ნივთიერება]]), რომელიც ასევე პლაზმის მდგომარეობაშია, თუმცა ვარსკვლავებზე გაცილებით მაღალი ტემპერატურისაა, რის გამოც ძირითადად [[რენტგენის სხივები|რენტგენის]] დიაპაზონში ასხივებს. მეცნიერთა თანამედროვე შეხედულებით, სამყაროში არსებული სრული ენერგიის დაახლოებით 96% არ წარმოადგენს პლაზმას, ან ჩვეულებრივი ნივთიერების რაიმე სხვა ფორმას, არამედ შედგება [[ფარული მასა|ფარული მასისა]] და [[ფარული ენერგია|ფარული ენერგიისაგან]]. ყველა ვარსკვლავი წარმოადგენს პლაზმას, (გაუხშოებული) ნივთიერება ვარსკვლავებს შორის აგრეთვე პლაზმურ მდგომარეობაშია. [[მზის სისტემა]]ში [[იუპიტერი]] არის ყველაზე დიდი "არაპლაზმური" ობიექტი (რომელიც მზის სისტემის მასის დაახლოებით 0.1%-ს შეადგენს). <table cellpadding=1 cellspacing=0 border=1> <tr><td colspan=3 bgcolor=cccccc align=center>'''ბუნებაში არსებული პლაზმა'''</td></tr> <tr bgcolor=eeeeee valign=top><td width=43%> <center>'''ხელოვნურად მიღებული პლაზმა'''</center> * [[პლაზმური ეკრანი|პლაზმურ ეკრანებში]] არსებული პლაზმა * Inside [[ფლუორესცენცია|ფლუორესცენციულ]] ნათურებში * [[კოსმოსური ხომალდი|კოსმოსური ხომალდების]] გამონაბოლქვები * არე [[კოსმოსური ხომალდი|კოსმოსური ხომალდების]] წინ [[დედამიწა|დედამიწის]] [[ატმოსფერო]]ში შემოსვლისას. * კორონალური განმუხტვის გენერატორებში * მართვადი [[თერმობირთვული რეაქცია|თერმობირთვული რეაქცის]] კვლევა * ელექტრული განმუხტვის რკალი რკალური ნათურებში. * პლაზმური სფერო. * [[ტესლა]]ს რგოლის მიერ გენერირებული განმუტვის რკალი. * ნახევარგამტარული ხელსაწყოების კონსტრუირებისას გამოყენებული პლაზმა. * [[ლაზერი]]ს მმიერ გენერირებული პლაზმა. * მაგნიტურად გენერირებული პლაზმა </td><td> <center>'''პლაზმა დედამიწაზე'''</center> * [[ელვა]]. * [[სფერული ელვა]]. * [[იონოსფერო]]. * [[პოლარული ციალი]]. * [[ალი]]. </td><td width=33%> <center>'''კოსმოსური პლაზმა'''</center> * [[მზე]] და სხვა [[ვარსკვლავი|ვარსკვლავები]]<br />(რომლებიც წარმოადგენენ [[თერმობირთვული რეაქცია|თერმობირთვილი რეაქციის]] შედეგად გაცხელებულ პლაზმას) * [[მზის ქარი]] * [[პლანეტათაშორისი ნივთიერება]] * [[ვარსკვლავთშორისი ნივთიერება]] * [[გალაქტიკათაშორისი ნივთიერება]] * [[იო]]-[[იუპიტერი]]ს ნაკადი * [[აკრეციული დისკი|აკრეციული დისკები]] * ვარსკვლავთშორისი [[ნისლეული]]. </td></tr></table> == პლაზმის თვისებები და პარამეტრები == === პლაზმის განმარტება === უხეშად პლაზმა შეიძლება განიმარტოს, როგორც ელექტრულად ნეიტრალური ნივთიერება, რომელიც შედგება დადებითად და უარყოფითად დამუხტული ნაწილაკებისგან. უფრო ზუსტი განმარტება გულისხმობს შემდეგი სამი კრიტერიუმის დაკმაყოფილებას<ref>{{cite book|author=R. O. Dendy|title=Plasma Dynamics|url=http://books.google.co.jp/books?id=S1C6-4OBOeYC|publisher=Oxford University Press|year=1990|isbn=0198520417}}</ref><ref>{{cite book|author=Daniel Hastings, Henry Garrett|title=Spacecraft-Environment Interactions|isbn=0521471281|publisher=Cambridge University Press|year=2000}}</ref>: # '''პლაზმური მიახლოება''': დამუხტულ ნაწილაკებს შორის საშუალო მანძილი უნდა იყოს საკმაოდ მცირე, რათა ყოველი ნაწილაკი განიცდიდეს მრავალი ახლომდებარე ნაწილაკის გავლენას (მხოლოდ ერთ/რამდენიმე ახლომდებარე ნაწილაკთან ურთიერთქმედების საპირისპიროდ). პლაზმური მიახლოება სრულდება, როდესაც რომელიმე ნაწილაკის გავლენის არეში (რომელსაც [[დებაის რადიუსი|დებაის სფერო]] ეწოდება) მოქცეულია ბევრი ნაწილაკი, რაც დამუხტული ნაწილაკების მოძრაობის კოლექტიურ ხასიათს განაპირობებს (ასეთი კოლექტიური ეფექტები ნებისმიერი პლაზმის გამორჩეული თვისებაა). ნაწილაკების საშუალო რაოდენობა დებაის სფეროში განისაზღვრება უგანზომილებო სიდიდით, რომელსაც [[პლაზმური პარამეტრი]] ეწოდება. # '''შიდა ურთიერთქმედების პრიორიტეტი''': [[დებაის რადიუსი]] მცირე უნდა იყოს პლაზმის მახასიათებელ ზომებთან შედარებით. ეს პირობა გულისხმობს, რომ ურთიერთქმედებები პლაზმის შიგნით დომინირებენ იმ ურთიერთქმედებებზე, რომლებსაც შეიძლება ადგილი ჰქონდეს პლაზმის საზღვრებზე. როდესაც ეს პირობა დაკმაყოფილებულია, მაშინ პლაზმა შეიძლება ჩაითვალოს კვაზინეიტრალურად. # '''პლაზმური სიხშირე''': [[ელექტრონი|ელექტრონული]] [[პლაზმური სიხშირე]] უნდა იყოს დიდი ელექტრონ-იონების დაჯახების სიხშირესთან შედარებით. როდესაც ეს პირობა შესრულებულია, ელექტროსტატიკური ურთიერთქმედებები დომინირებენ გაზურ კინეტიკურ ურთიერთქმედებებზე. === პლაზმის პარამეტრების ტიპური მნიშვნელობები === სხვადასხვა ტიპის პლაზმის მახასიათებელი პარამეტრებს შეიძლება ჰქონდეთ ძალიან განსხვავებული მნიშვნელობები, თუმცა ამის მიუხედავად პლაზმის თვისებები შეიძლება ძალიან მსგავსი იყოს. ცხრილში მოცემულია სხვადასხვაგვარი პლაზმის მახასიათებელი პარამეტრები. [[ფაილი:Plasma scaling.svg|მინი|250პქ| სხვადასხვა ტიპის პლაზმის ტიპური სიმკვრივე (იზრდება ქვევიდან ზევით) და ტემპერატურა (იზრდება მარცხნიდან მარჯვნივ).]] {|class=wikitable ! !colspan=2|პლაზმის ტიპური პარამეტრები |- !მახასიათებელი !დედამიწის პლაზმა !კოსმოსური პლაზმა |- |'''ზომა'''<br /> მეტრებში |10⁻⁶ მ-დან (ლაბ. პლაზმისთვის) <br />10² მ-მდე (ელვისთვის) |10⁻⁶ მ-დან (კოსმოსური ხომალდის ირგვლივ) <br />10²⁵ მ-მდე (გალაქტიკათაშორისი ნისლეული) |- |'''არსებობის ხანგრძლივობა'''<br />წამებში |10⁻¹² წმ-დან (ლაზერის მიერ გენერირებული პლაზმისთვის) <br />10⁷ წმ-მდე (ფლუორესცენციული სინათლისთვის) |10¹ წმ-დან (მზის ანთებები) <br />10¹⁷ წმ-მდე (გალაქტიკათაშორისი პლაზმა) |- |'''სიმკვრივე'''<br /> ნაწილაკი <br /> კუბურ მეტრში |10⁷ მ⁻³ <br />10³² მ⁻³ |1 მ⁻³ (გალაქტიკათაშორისი პლაზმა) <br />10³⁰ მ⁻³ (ვარსკვლავის გული) |- |'''ტემპერატურა'''<br /> კელვინებში |~0 კ-დან (კრისტალური არანეიტრალური პლაზმა) <br />10⁸ კ-მდე (დამაგნიტებული პლაზმა მართვარი თერმობირთვული რეაქციების გამოკვლევებში) |10² კ-დან (პოლარული ციალი) <br />10⁷ კ-მდე (მზის გული) |- |'''მაგნიტური ველი'''<br /> ტესლებში |10⁻⁴ ტლ-დან (ლაბ. პლაზმა) <br />10³ ტლ-მდე |10⁻¹² ტლ-დან (გალაქტიკათაშორისი ნივთიერება) <br />10¹¹ ტლ-მდე (ნეიტრონული ვარსკვლავის სიახლოვეში) |} === იონიზაციის ხარისხი === გარკვეული [[იონიზაცია]] აუცილებელია პლაზმის არსებობისთვის. ''პლაზმის სიმკვრივის'' ქვეშ როგორც წესი იგულისცმება ''ელექტრონების სიმკვრივე'', ანუ თავისუფალი ელექტრონების რაოდენობა მოცულობის ერთეულში. პლაზმის [[იონიზაციის ხარისხი]] არის პლაზმაში დამუხტული ნაწილაკების კონცენტრაციის ფარდობა ნაწილაკების სრულ კონცენტრაციაზე და ძირითადად დამოკიდებულია პლაზმის ტემპერატურაზე. ისეთ ნაწილობრივ იონიზირებულ გაზსაც კი, რომელშიც ნაწილაკების მხოლოდ 1% არის იონიზირებული, შეიძლება გააჩნდეს პლაზმური თვისებები (ანუ აქტიურად რეაგირებდეს მაგნიტურ ველზე და ჰქონდეს მაღალი გამტარებლობა). იონიზაციის ხარისხი ''α'' განიმარტება როგორც ''α'' = ''n''_i/(''n''_i + ''n''_a) სადაც ''n''_i არის იონების [[კონცენტრაცია]], ხოლო ''n''_a არის ნეიტრალური ნაწილაკების კონცენტრაცია. ''ელექტრონების კონცენტრაცია'' დაკავშირებულია იონების კონცენტრაციასთან იონების საშუალო მუხტის <Z>-ის მეშვეობით: ''n''_e = <Z> ''n''_i, სადაც ''n''_e ელექტრონების კონცენტრაციაა. === ტემპერატურა === პლაზმის ტემპერატურას როგორც წესი ზომავენ [[კელვინი|კელვინებში]] ან [[ელექტრონვოლტი|ელექტრონვოლტებში]]. უმეტესად ელექტრონები ახლო არიან თერმოდინამიკურ წონასწორობასთან, მაშინაც კი როდესაც არსებობს საკმაოდ ძლიერი გადახრა [[მაქსველის განაწილება|მაქსველის განაწილებიდან]], მაგალითად პლაზმის ძლიერი გამოსხივების, ენერგეტიკული ნაწილაკების არსებობს ან გარეშე [[ელექტრული ველი]]ს არსებობის გამო. ელექტრონებისა და იონების მასებს შორის ძალიან დიდი განსხვავების გამო ელექტრონები აღწევენ თერმოდინამიკული წონასწორობის მდგომარეობას გაცილებით ადრე, ვიდრე ისინი მოვლენ წონასწორობაში იონებთან ან ნეიტრალებთან. ამ მიზეზის გამო ''იონური ტემპერატურა'' პლაზმაში შეიძლება მნიშვნელოვნად განსხვავდებოდეს ''ელექტრონული ტემპერატურისგან''. ეს ეფექტი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ლაბორატორიულ პლაზმაში, რომელშიც ხშირად იონბის ტემეპერატურა გარემოს ტემპერატურის რიგისაა. ელექტრონების, იონებისა და ნეიტრალების ტემპერატურების მიხედვით განარჩევენ ''თერმულ'' და ''არათერმულ'' პლაზმას. თერმულ პლაზმაში ელექტრონებისა და მძიმე ნაწილაკების ტემპერატურები ტოლია, ანუ სხვადასხვა ტიპის ნაწილაკები იმყოფებიან [[თერმოდინამიკური წონასწორობა|თერმოდინამიკურ წონასწორობაში]], ხოლო არათერმულ პლაზმაში იონების ტემპერატურა განსხვავდება (როგორც წესი გაცილებით ნაკლებია) ელექტრონების ტემპერატურაზე. (ელექტრონული) ტემპერატურა არის ძირითადი სიდიდე, რომელიც განსაზღვრავს პლაზმის იონზაციის ხარისხს. პლაზმას ზოგჯერ ეძახიან ''ცხელს'' თუკი იგი თითქმის მთლიანად იონიზირებულია, და ''ცივს'' თუკი იონიზაციის ხარისხი დაბალია. === პოტენციალი === [[ფაილი:Lightning over Oradea Romania 3.jpg|მინი|300პქ|right|[[ელვა]] არის დედამიწის ზედაპირზე არსებული პლაზმის მაგალითი. ელვის დროს [[დენი]]ს ტიპური მნიშვნელობა 30 000 [[ამპერი]]ა, ხოლო ძაბვისა 100 მლნ ვოლტი. ელვა ასხივებს ხილულ სინათლეს, რადიო ტალღებს, რენტგენის სხივებს და გამა გამოსხივებასაც კი.<ref>See [http://www.nasa.gov/vision/universe/solarsystem/rhessi_tgf.html Flashes in the Sky: Earth's Gamma-Ray Bursts Triggered by Lightning] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141010061504/http://www.nasa.gov/vision/universe/solarsystem/rhessi_tgf.html |date=2014-10-10 }}</ref> პლაზმის ტემპერატურა ელვის დროს აღწევს 28 000 კელვინს, ხოლო ელექტრონების კონცენტრაცია შეიძლება იყოს 10²⁴ მ⁻³.]] რადგან პლაზმა კარგი [[გამტარი]]ა, [[ელექტრული პოტენციალი]] მასში მნიშვნელოვან როლს თამაშობს. პოტენციალს, რომელიც პლაზმაში არსებობს (იმის მიუხედავად, როგორ არის შესაძლებელი მისი გაზომვა) ''პლაზმის პოტენციალი'' ჰქვია. თუ პლაზმაში მოვათავსებთ გარკვეული პოტენციალის მქონე ელექტროდს, მისი პოტენციალიიქნება გაცილებით მცირე პლაზმის პოტენციაზე [[დებაის ეკრანირება|დებაის ეკრანირების]] გამო. კარგი გამტარებლობა უზრუნველუოფს, რომ პლაზმაში არსებული [[ელექტრული ველი|ელექტრული ველები]] ძალზე მცირეა. ეს შედეგი უკავშირდება ძალზე მნიშვნელოვან ''კვაზინეიტრალურობის'' ცნებას, რომლის მიხედვითაც პლაზმაში უარყოფითად დამუხტული ნაწიკების მუხტის სიმკვრივე დაახლოებით ტოლია დადებითად დამუხტული ნაწილაკების მუხტის სიმკვრივისა პლაზმის საკმაოდ დიდ მოცულობაში (''n''_e&nbsp;=&nbsp;<Z>''n''_i), თუმცა [[დებაის რადიუსი]]ს რიგის მანძილებზე შესაძლებელია არსებობდეს მუხტის დისბალანსი. ელექტრული პოტენციალის მნიშვნელობა პლაზმაში არ შეიძლება განისაზღვროს მხოლოდ მუხტის სიმკვრივით. მის საპოვნელად ხშირად უშვებენ, რომ ელექტრონები ექვემდებარებია [[ბოლცმანის განაწილება]]ს: :<math>n_e \propto e^{e\Phi/k_BT_e}</math>. ამ თანაფარდობის გაწარმოება საშუალებას გვაძლევს ვიპოვოთ ელექტრული ველი თუ ცნობილია მუხტის სიმკვრივე: :<math>\vec{E} = (k_BT_e/e)(\nabla n_e/n_e)</math>. შესაძლებელია არსებობდეს პლაზმა, რომელიც არაა კვაზიანეიტრალური , მაგალითად ელექტრონული ჭავლები მხოლოდ უარყოფითად დამუხტულ ნაწილაკებს შეიცავენ, თუმცა ასეთი პლაზმის კონცენტრაცია საკმაოდ დაბალი უნდა იყოს. წინააღმდეგ შემთხვევაში ასეთი პლაზმა განეიტრალებული იქნება წარმოქმნილი ელექტროსტატიკური ძალების მეშვეობით. ასტროფიზიკურ პლაზმაში [[დებაის ეკრანირება]] ხელს უშლის ელექტრულ ველებს პლაზმაზე პირდაპირი გავლენა მოახდინონ, თუმცა დამუხტული ნაწილაკების არსებობა და მათი მოძრაობა აგენერირებს მაგნიტურ ველებს, რომლებიც გავლენის ახდენენ პლაზმის დინამიკაზე. ასეთი ბმა იწვევს პლაზმის დინამიკის ძალიან რთულ ხასიათს, რომელიც გამოიხატება მაგალითად ორმაგი შრეების გენერაციაში. პლაზმისა და მის მიერ გენერირებული მაგნიტური ველების თვითშეთანხმებულ დინამიკას სწავლობს პლაზმის ფიზიკის დარგი [[მაგნიტური ჰიდროდინამიკა]]. === დამაგნიტება === პლაზმა, რომელშიც მაგნიტური ველი იმდენად ძლიერია, რომ გავლენას ახდენს დამუხტული ნაწილაკების მოძრაობაზე, დამაგნიტებული ეწოდება. დამაგნიტების რაოდენობრივი კრიტერიუმი იმაში მდგომარეობს, რომ ნაწილაკმა უნდა შეასრულოს ერთი ბრუნი მაინც მაგნიტური ველის ძალწირის გარშემო, მანამ, სანამ იგი განიცდის ერთ დაჯახებას. (ანუ ω_ce/ν_coll > 1, სადაც ω_ce არის ელექტრონის [[ციკლოტრონული სიხშირე]], ხოლო ν_coll არის ელექტრონების დაჯახების სიხშირე). ხშირად ხდება ისე, რომ ელექტრონები არიან დამაგნიტებული, ხოლო იონები არიან დაუმაგნიტებელი. დამაგნიტებული პლაზმა ანიზოტროპულია: მისი თვისებები მაგნიტური ველის პარალელურად და მის პერპენრიკულარულად განსხვავებულია. პლაზმაში ელექტრული ველი როგორც წესი ძალიან მცირეა მაღალი გამტარებლობის გამო, ხოლო პლაზმა, რომელიც მოძრაობს მაგნიტურ ველში განიცდის '''E''' = -'''v''' x '''B''' (სადაც '''E''' ელექტრული ველია, '''v''' სიჩქარეა და '''B''' მაგნიტური ველია), ველის მოქმედებას, რომელიც არ ექვემდებარება დებაის ეკრანირებას.<ref>Richard Fitzpatrick, ''Introduction to Plasma Physics'', [http://farside.ph.utexas.edu/teaching/plasma/lectures/node10.html Magnetized plasmas]</ref>. === პლაზმისა და აირადი მდგომარეობის შედარება === პლაზმა ხშირად ნივთიერების მეოთხე მდგომარეობას უწოდებენ. ის განსხვავდება ნივთიერების დამარჩენი, დაბალენერგიული მდგომარეობებისგან, როგორიცაა აირადი, თხევადი და მყარი სხეულის მდგომარეობები. მიუხედავად იმისა, რომ პლაზმა საკმაოდ ჰგავს აირად მდგომარეობას (იმითი, რომ ვერცერთი მათგანი ვერ ინარჩუნებს ვერც გარკვეულ ფორმას და ვერც მოცულობას), ეს ორი მდგომარეობა ერთმანეთისგან მნიშვნელოვნად განსხვავდება: <table class="wikitable"> <tr align=center bgcolor=#eeeeee valign=top> <td>'''თვისება'''</td> <td>'''აირი'''</td> <td>'''პლაზმა'''</td> </tr> <tr valign=top> <td bgcolor=#eeeeee>'''[[ელექტრული გამტარებლობა]]'''</td> <td>'''ძალიან დაბალი'''<br /> :აირი ძალიან კარგი იზოლატორია, სანაა ის არ გადავა პლაზმურ მდგომარეობაში, როდესაც მასზე მოდებული ელექტრული ველი არ მიაღწევს მნიშვნელობას 30 კილოვოლტი სანტიმეტრზე.<ref>{{cite web|url=http://hypertextbook.com/facts/2000/AliceHong.shtml|title=Dielectric Strength of Air|year=2000|first=Alice|last=Hong|work=The Physics Factbook}}</ref> <td>'''ძალიან მაღალი'''<br /> :ხშირ შემთხვევაში პლაზმის გამტარებლობა შეიძლება ჩაითვალოს უსასრულოდ. </td> </tr> <tr valign=top> <td bgcolor=#eeeeee>'''დამოუკიდებელი კომპონენტები'''</td> <td>'''ერთი''' :აირის ყველა ნაწილაკის დინამიკა მსგავია, მათზე ერთნაირად მოქმედებს [[გრავიტაცია]] და დაჯახებები.</td> <td>'''ორი ან სამი'''<br /> :[[ელექტრონი|ელექტრონები]], [[იონი|იონები]], [[პროტონი|პროტონები]] და [[ნეიტრონი|ნეიტრონები]] განსხვავდებიან მათი მუხტის მნიშვნელობითა და ნიშნით. ამის გამო ისინი სხვადასხვაგვარად იქცევიან სხვადასხვა გარემოებებში. მათ შეიძლება ჰქონდეთ განსხვავებული საშუალო სიჩქარეები, ტემპერატურები, რაც იწვევს ახალი ტიპის ფიზიკური მოვლენების გაჩენას, როგორიცაა ახალი ტიპის ტალღები და არამდგრადობები. </td> </tr> <tr valign=top> <td bgcolor=#eeeeee>'''სიჩქარეების განაწილება'''</td> <td>'''[[მაქსველის განაწილება]]'''<br /> :დაჯახებების გავლენით [[განაწილების ფუნქცია]] სწრაფად ხდება მაქსველური, და ძალიან სწრაფი ნაწილაკების რაოდენობა მცირეა. </td> <td>'''ხშირად არამაქსველური'''<br /> :ცხელ პლაზმაში ხშირად დაჯახებითი ურთიერთქმედებები იშვიათია, რის გამოც გარე ძალებს მარტივად გამოჰყავთ პლაზმა წონასწორობის მდგომარეობიდან, და პლაზმაში ხშირად არსებობს სწრაფი ნაწილაკების მნიშვნელოვანი რაოდენობა. </td> </tr> <tr valign=top> <td bgcolor=#eeeeee>'''ურთიერთქმედებები'''</td> <td>'''წყვილური'''<br /> :ორნაწილოვანი დაჯახებები არის დომინანტი, სამნაწილაკოვანი იშვიათია.</td> <td>'''კოლექტიური'''<br /> :ნაწილაკები ურთიერთქმედებენ შორ მანძილებზე ელექტრული და მაგნიტური ძალების მეშვეობით. </td> </tr> </table> == კომპლექსური პლაზმური მოვლენები == მიუხედავად იმისა, რომ პლაზმის აღმწერი განტოლებები შედარებით მარტივია, პლამური მოვლენების დინამიკა უაღრესად მრავალფეროვანია. მარტივ მოდელებში მოულოდნელი მრავალფეროვნება კომპლექსური სისტემების დამახასიათებელი თვისებაა. პლაზმისთვის ხშირად მახასიათებელია სხვადასხვა ზომის მრავალფეროვანი სტრუქტურების ფორმირება. == სქოლიო == {{სქოლიოს სია|2}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:პლაზმა| ]] ea167rns0a64tn31m60j19qkgtelzs8 0 141604 5406688 5400465 2026-06-04T08:17:06Z ~2026-33123-07 183804 5406688 wikitext text/x-wiki {{ორი სხვა მნიშვნელობა|ეროვნული პარკის|ნაკრძალისათვის|ვაშლოვანის სახელმწიფო ნაკრძალი||ვაშლოვანი}} {{ინფოდაფა დაცული ტერიტორია | სახელი = ვაშლოვანის ეროვნული პარკი | IUCN-ის კატეგორია = II | label = | სურათი = ვაშლოვანი, მიჯნისყურე 3.jpg | მდებარეობა = [[კახეთი]], [[საქართველო]] | უახლოესი ქალაქი = [[დედოფლისწყარო]] | lat_d = | lat_m = | lat_s = | lat_NS = | long_d = | long_m = | long_s = | long_EW = | ფართობი = 25&nbsp;021 ჰა | დაარსდა = 2003 | visitation_num = | visitation_year = | მმართველი ორგანო = დაცული ტერიტორიების სააგენტო }} '''ვაშლოვანის ეროვნული პარკი''' — [[ეროვნული პარკი]] [[საქართველო]]ში, [[კახეთის მხარე|კახეთის მხარის]] [[დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტი|დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტში]], დაარსდა 2003 წელს, მისი ფართობი 25&nbsp;021 ჰექტარია.<ref name="მაცნე" /> ჰავა მშრალი და ზომიერია. ვაშლოვანის ეროვნული პარკი [[ვაშლოვანის სახელმწიფო ნაკრძალი]]ს ტერიტორიასთან ერთად მოიცავს ნაკლებად სახეცვლილ ბუნებრივ ეკოსისტემებს. დააცულია ავშიან - ჩარანიანი ველები, საკმლისხიან - ღვიიანი კორომები, [[ალაზანი|ალაზნის]] ჭალები და მთისწინების რცხილნარ - მუხნარები. ვაშლოვანის ეროვნული პარკი მდებარეობს საქართველოს უკიდურეს სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, [[ივრის ზეგანი|ივრის ზეგანზე]]. ეროვნულ პარკს რკალისებური ფორმა აქვს. აღმოსავლეთიდან მას ესაზღვრება მდ. ალაზანი, რომელზედაც გადის საქართველოს სახელმწიფო საზღვარი [[აზერბაიჯანი|აზერბაიჯანთან]], სამხრეთიდან – [[ელდარის დაბლობი]] და მდ. ლეკისწყალი – უსახელო მთის მასივის მონაკვეთზე გამავალი სახელმწიფო საზღვარი აზერბაიჯანთან, დასავლეთიდან – პატარა შირაქისა და ელდარის დაბლობის დამაკავშირებელი მილების ხევი, ჩრდილოეთიდან – [[ვაშლოვანის სახელმწიფო ნაკრძალი]] და დიდი შირაქის სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების ნაკვეთები (სახნავები, საძოვრები).<ref name="მაცნე">{{cite web |title=საქართველოს კანონი თუშეთის, ბაწარა-ბაბანეურის, ლაგოდეხისა და ვაშლოვანის დაცული ტერიტორიების შექმნისა და მართვის შესახებ |url=https://matsne.gov.ge/ka/document/view/1960?publication=17 |publisher=[[საქართველოს საკანონმდებლო მაცნე]] |access-date=26 დეკემბერი, 2022 |language=ka}}</ref> პარკის ტერიტორიაზე ბინადრობს [[დათვი]], [[ფოცხვერი]], [[წავი]], [[გარეული ღორი]], [[აფთარი]], [[მგელი]], [[შავარდენი (გვარი)|შავარდენი]], [[კოლხური ხოხობი]], [[ბულბული]]. გადაადგილება შესაძლებელია ფეხით, ცხენით, ნიჩბიანი ნავით და მანქანით სპეციალურად განსაზღვრულ მარშრუტებზე. ==ლიტერატურა== * {{წიგნი |ავტორი = მამისაშვილი, კირილე. |ნაწილი = |სათაური = საქართველოს ნაკრძალები |ბმული = https://evergreen.tsu.ge/eg/opac/record/42993 |ადგილი = თბ. |გამომცემლობა = მეცნიერება |წელი = 1967 |ტომი = |გვერდები = |გვერდნი = |ref = მამისაშვილი, კირილე.}} == იხილეთ აგრეთვე == * [[საქართველოს დაცული ტერიტორიები]] == რესურსები ინტერნეტში == *[https://apa.gov.ge/ge/protected-areas/cattestone/vashlovanis-daculi-teritoriebis-administracia ვაშლოვანის ეროვნული პარკი დაცული ტერიტორიების სააგენტოს საიტზე] *[http://www.kakheti.gov.ge/index.php?cat=8&par=8 ვაშლოვანის ეროვნული პარკი]{{Dead link|date=მაისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }} == სქოლიო == {{სქოლიო}} {{საქართველოს ეროვნული პარკები}} {{საქართველოს დაცული ტერიტორიები}} [[კატეგორია:საქართველოს ეროვნული პარკები]] [[კატეგორია:2003 წელს დაარსებული დაცული ტერიტორიები]] svjzl39nzy43dpwdpmnihl0ih1lk9me 0 141820 5406349 4101081 2026-06-03T15:53:14Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406349 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მთა | სახელი = პიკო-და-ნებლინა | სურათი = Pico da Neblina.jpg | სურათის_წარწერა = | ქვეყანა = {{დროშა|ბრაზილია}} | ტერიტორიული ერთეული = | სიმაღლე = 2994 | შეფარდებითი სიმაღლე = |lat_dir = N|lat_deg =0|lat_min = 48|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg =66|lon_min =02|lon_sec = | პოზრუკა = ბრაზილია | პოზრუკა2 = | იზოლაცია = | დაკავშირებული მთა = | სია = | მთის მასივი = | ქედი = | ლანდშაფტი = | ტიპი = | ვულკანური რკალი = | ვულკანური სარტყელი = | ამგებელი ქანები = | ასაკი = | პირველი ასვლა = [[1965]] | უმარტივესი მარშრუტი = სან-გაბრიელ-და-კაშუერას ქალაქიდან, მდინარე ლაზინოს გაყოლებით | ბოლო ამოფრქვევა = | საიტი = }} '''პიკო-და-ნებლინა''' ({{lang-en|Pico da Neblina — „ნისლიანი პიკი“}}) — უმაღლესი მთა [[ბრაზილია]]ში, ზღვის დონიდან 2,994 მ. მდებარეობს [[გვიანის მთიანეთი|გვიანის მთიანეთში]], იმერის ქედზე ({{lang-pt|Serra do Imeri}}), [[ბრაზილია]] - [[ვენესუელა|ვენესუელის]] საზღვარზე. როგორც განისაზღვრა [[1962]] წელს, საზღვრების დადგენისას, მთის ფერდები ძლივს ხვდება ბრაზილიის საზღვრებში. სულ რაღაც 687 მეტრით არის დაშორებული ვენესუელის საზღვარს, რომელიც გადის ზუსტად მწვერვალ [[პიკო-31-დე-მარკო]]ზე (ბრაზილიის სიმაღლით მეორე მწვერვალი). სიტყვა ''neblina'' [[პორტუგალიური ენა|პორტუგალიურად]] ნიშნავს ''ნისლს'', შესაბამისად პიკის სახელია ნისლიანი პიკი. მართლაც [[მთა]] უმეტეს შემთხვევაში ნისლით არის დაფარული. ის [[1965]] წელს [[ბრაზილიელები|ბრაზილიელმა]] ჯარისკაცებმა აღმოაჩინეს. ==მდებარეობა== ოფიციალურად პიკო-და-ნებლინა მდებარეობს [[სანტა-იზაბელ-დუ-რიუ-ნეგრუ (მუნიციპალიტეტი)|სანტა-იზაბელ-დუ-რიუ-ნეგრუ]]ს [[მუნიციპალიტეტი|მუნიციპალიტეტში]], [[ამაზონასი]]ს [[შტატი (ბრაზილია)|შტატში]]. თუმცა ამას პრაქტიკული მნიშვნელობა არ აქვს. მუნიციპალიტეტის ურბანული არეებიდან მთა მიუდგომელია, დაშორებულია დაახლოებით 180 კილომეტრით. [[ეროვნული პარკი]]ს ხელმძღვანელობა, [[იანომამი]]ს [[რეზერვაცია]] და საზღვრის დაცვა ცვლის [[მუნიციპალიტეტი]]ს ხელმძღვანელებს ყველა პრაქტიკულ საკითხში. უახლოესი [[ქალაქი]] საიდანაც ყველა ექსპედიცია გადის არის [[საუ-გაბრიელ-და-კახოირა]], რომელიც მთიდან 140 კილომეტრითაა დაშორებული (ოღონდ არა გზით, არამედ პირდაპირი ხაზით). მთა შედის [[პიკო-და-ნებლინას ეროვნული პარკი|პიკო-და-ნებლინას ეროვნულ პარკში]]; მისი ჩრდილოეთი ფერდი ასევე დაცულია [[ვენესუელა|ვენესუელის]] მხრიდან ''Serranía de la Neblina National Park'' პარკში. ეს ორი ტყუპისცალი პარკი, მეზობელ ''Parima Tapirapecó National Park'' პარკთან ერთად რომელიც მდებარეობს [[ვენესუელა]]ში მოიცავენ 80,000 კმ²-ს. ეს არის მსოფლიოში უდიდესი [[ტროპიკული]] [[ტყე]]ების, [[ეროვნული პარკი|ეროვნული პარკების]] სისტემა. პიკო-და-ნებლინა ასევე მდებარეობს [[იანომამი]]ს ხალხის [[რეზერვაცია|რეზერვაციის]] ტერიტორიაზე. ==მცდარი შეხედულებები== პიკო-და-ნებლინას ხშირად მოიხსენიებენ როგორც საზღვარს [[ბრაზილია]]სა და [[ვენესუელა]]ს შორის. ეს სწორია მხოლოდ მთლიანი [[მთათა მასივი|მასივისთვის]], თუმცა თვითონ მაღალი მთლიანად მდებარეობს ბრაზილიაში. ხანდახან მოიხსენებენ როგორც [[სამხრეთ ამერიკა]]ში [[ანდები]]ს გარეთ მდებარე უმაღლეს მწვერვალს, თუმცა არ არის სწორი: ეგ ტიტული ეკუთვნის [[სერა-ნევადა-დე-სანტა-მარტა]]ს რომელიც მდებარეობს [[კოლუმბია]]ში, რომელიც პიკო-და-ნებლინაზე თითქმის ორჯერ დიდია და საერთოდ გამიჯნულია ანდებისგან. თუმცა პიკო-და-ნებლინა არის ყველაზე მაღალი წერტილი ანდების აღმოსავლეთით. მეზობელი მწვერვალი [[პიკო-31-დე-მარკო]] რომელიც მდებარეობს '''ზუსტად''' საზღვარზე არის [[ანდები|ანდებს]] გარეთ მდებარე [[ვენესუელა|ვენესუელის]] უმაღლესი მწვერვალი. ==იხილეთ აგრეთვე== * [[პიკო-31-დე-მარკო]] * [[პიკო-დე-ნებლინას ეროვნული პარკი]] * [[გვიანას მთიანეთი]] == რესურსები ინტერნეტში == * [http://picasaweb.google.com.br/orleisrjunior/ExpedicaoNeblina# ფოტოგრაფების გალერეა]{{Dead link|date=იანვარი 2021 |bot=InternetArchiveBot }} ბრაზილიელების ორი კერძო ექსპედიციიდან * [http://www.mundovertical.com/ Mundo Vertical] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180809004533/http://www.mundovertical.com/ |date=2018-08-09 }} მთამსვლელთა საიტი *[https://web.archive.org/web/20080509161556/http://www.geocities.com/TheTropics/Cabana/5344/neblina.htm Robson Czaban's 1998 climb] პიკზე ასვლის დაწვრილებითი რეპორტი (პორტუგალიურად) ქვემიოთ მოცემული ფოტოებით [https://web.archive.org/web/20000623183458/http://www.geocities.com/TheTropics/Cabana/5344/neblina_album.htm picture album] * [http://aventure-se.ig.com.br/materias/17/0001-0100/53/53_01.html ჟუან პაოლო ბარბოსას ექსპედიცია 1999 წ.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111006064614/http://aventure-se.ig.com.br/materias/17/0001-0100/53/53_01.html |date=2011-10-06 }} - ექსპედიციის დეტალური აღწერა (პორტუგალიურად) * [http://www.peakbagger.com/peak.aspx?pid=8700 პიკო და ნებლინა] [[კატეგორია:ბრაზილიის მთები]] j0q67kltdcsoccvnshyzbb53qflwwff 0 142063 5406348 4101078 2026-06-03T15:52:23Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406348 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მთა | სახელი = პიკო-31-დე-მარკო | სურათი = Pico 31 de Março.JPG | სურათის_წარწერა = | ქვეყანა = {{დროშა|ბრაზილია}}<br>{{დროშა|ვენესუელა}} | ტერიტორიული ერთეული = | სიმაღლე = 2973 | შეფარდებითი სიმაღლე = |lat_dir = N |lat_deg = 0 |lat_min = 48 |lat_sec = |lon_dir = W |lon_deg = 66 |lon_min = 00 |lon_sec = | პოზრუკა = ბრაზილია | პოზრუკა2 = ვენესუელა | იზოლაცია = | დაკავშირებული მთა = | სია = | მთის მასივი = | ქედი = | ლანდშაფტი = | ტიპი = | ვულკანური რკალი = | ვულკანური სარტყელი = | ამგებელი ქანები = | ასაკი = | პირველი ასვლა = [[1965]] | უმარტივესი მარშრუტი = სან-გაბრიელ-და-კაშუერას ქალაქიდან, მდინარე ლაზინოს გაყოლებით | ბოლო ამოფრქვევა = | საიტი = }} '''პიკო-31-დე-მარკო''' ({{lang-pt|Pico 31 de Março}}) — მთა [[ბრაზილია]]-[[ვენესუელა|ვენესუელის]] [[საზღვარი (სახელმწიფო)|საზღვარზე]]. [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 2973 მ სიმაღლით არის ბრაზილიის სიმაღლით მეორე მთა. ის [[პიკო-და-ნებლინა]]ს [[მთათა მასივი]]ს ნაწილს წარმოადგენს. პიკო-31-დე-მარკო შეიძლება განხილულ იქნეს როგორც პიკო-და-ნებლინას მეორე მწვერვალი. ეს ორი მწვერვალი ერთმანეთთან დაკავშირებულია პატარა უნაგირით, რომლის დაფარვაც მცირე დროშია შესაძლებელი. ==აღმოჩენა== მწვერვალი აღმოაჩინეს [[1964]] წელს, [[პიკო-და-ნებლინა]]ზე [[ბრაზილიის შეიარაღბული ძალები|ბრაზილიის ჯარის]] ექსპედიციის დროს. სახელი (31 მარტის მწვერვალი) მიიღო რამდენიმე თვის წინ (31 მარტს) მომხდარი [[1964 წლის რევოლუცია|რევოლუციის]] პატივსაცემად, როდესაც [[ბრაზილია]]ში [[სამხედრო დიქტატურა]] დამყარდა. [[1985]] წელს [[დემოკრატია|დემოკრატიული]] ხელისუფლების დაბრუნების მიუხედავად მწვერვალს სახელი არ შესცვლია. მიუხედავად იმისა, რომ ეს არის [[ვენესუელა|ვენესუელის]] უმაღლესი [[მწვერვალი]], რომელიც მდებარეობს [[ანდები|ანდებს]] გარეთ, ვენესუელელები თვლიან, რომ ეს არის პიკო-და-ნებლინის ნაწილი და არ ეძახიან ცალკე სახელს. ==მდებარეობა== [[პიკო-და-ნებლინა]]ს მასივი უმაღლესი [[მწვერვალი|მწვერვალებია]] [[გვიანას მთიანეთი|გვიანას მთიანეთში]], მაგრამ სახელგანთქმული [[რორაიმა (მთა)|რორაიმასა]] და [[ტეპუი]]სგან განსხვავებით ის არ არის ზეგანი, როგორც უმეტესი ნაწილი გვიანას მთიანეთისა. ''Neblina'' როგორც [[ესპანური ენა|ესპანურად]] ასევე [[პორტუგალიური ენა|პორტუგალიურად]] ნიშნავს ნისლს. მთა შედის [[პიკო-და-ნებლინას ეროვნული პარკი|პიკო-და-ნებლინას ეროვნულ პარკში]]; მისი ჩრდილოეთი ფერდი ასევე დაცულია [[ვენესუელა|ვენესუელის]] მხრიდან ''Serranía de la Neblina National Park'' პარკში. ეს ორი ტყუპისცალი პარკი, მეზობელ ''Parima Tapirapecó National Park'' პარკთან ერთად რომელიც მდებარეობს [[ვენესუელა]]ში მოიცავენ 80,000 კმ²-ს. ეს არის მსოფლიოში უდიდესი [[ტროპიკული|ტროპიკული]] [[ტყე]]ების, [[ეროვნული პარკი|ეროვნული პარკების]] სისტემა. ==სიმაღლე== 39 განმავლობაში [[მწვერვალი]]ს სიმაღლესთან დაკავშირებით არსებობდა მცდარი წარმოდგენა. [[1965]] წელს [[ტოპოგრაფი]] ხოსე ამბროსიოს მიერ [[ტეოდოლიტი]]თ გაზომილი პიკო-31-დე-მარკოს სიმაღლედ ითვლებოდა 2,992 მეტრი. თუმცა [[2004]] [[კარტოგრაფია|კარტოგრაფი]] მარკო აურელიოს მიერ [[გლობალური ადგილმდებარეობის განმსაზღვრელი სისტემა|გლობალური ადგილმდებარეობის განმსაზღვრელი სისტემით]] '''(GPS)''' ჩატარებულმა უფრო ზუსტმა აზომვამ აჩვენა, რომ მისი სიმაღლე 2,973 მეტრია. დღეისთვის ეს მონაცემი ოფიციალურად აღიარებულია [[ბრაზილია|ბრაზილიის]] ფედერალური მთავრობის გეოგრაფიული ტოპოგრაფიისა და აღწერის სააგენტოს: [[ბრაზილიის გეოგრაფიისა და სტატისტიკის ინსტიტუტი]]ს მიერ. რომელიც მონაწილეობდა აღნიშნული ექცპედიციის დაფინანსებაში. <ref>[http://www.ibge.gov.br/english/presidencia/noticias/noticia_impressao.php?id_noticia=215]</ref> ==იხილეთ აგრეთვე== * [[პიკო-და-ნებლინა]] * [[პიკო-დე-ნებლინის ეროვნული პარკი]] * [[გვიანას მთიანეთი]] ==რესურსები ინტერნეტში== * [http://picasaweb.google.com.br/orleisrjunior/ExpedicaoNeblina# სურათების გალერეა]{{Dead link|date=იანვარი 2021 |bot=InternetArchiveBot }} [http://www.mundovertical.com/ Mundo Vertical] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180809004533/http://www.mundovertical.com/ |date=2018-08-09 }} * [http://www.peakbagger.com/peak.aspx?pid=8698 პიკო-31-დე-მარკო] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ბრაზილიის მთები]] [[კატეგორია:ვენესუელის მთები]] oe82t0oqmlwqdhvs0o7k51z46d7ihrh 0 144917 5406406 5386057 2026-06-03T17:06:26Z Jaba1977 3604 /* თბილისი */ 5406406 wikitext text/x-wiki აქ წარმოდგენილია [[საქართველო]]ში [[2010]] წლისათვის არსებული [[მუზეუმი|მუზეუმების]] სია. ==მუზეუმების ცხრილი== ===თბილისი=== {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |-align="center" bgcolor="#CCCCCC" !№<br />!!სურათი!!სახელწოდება!!დაარსების თარიღი!!მისამართი!!საიტი |- |'''1''' ||[[ფაილი:Natmuseumgeorgia.jpg|100px]] ||'''[[საქართველოს ეროვნული მუზეუმი]]''' || [[30 დეკემბერი]], [[2004]] || თბილისი, <br />[[რუსთაველის გამზირი|შოთა რუსთაველის გამზირი N3]] || [http://museum.ge/?lang_id=GEO museum.ge] |- |'''2''' || ||'''[[სიმონ ჯანაშიას სახელობის საქართველოს მუზეუმი]]''' || [[1852]] || თბილისი, <br />შოთა რუსთაველის გამზირი N3 || [http://museum.ge/?lang_id=GEO museum.ge] |- |'''3''' || [[ფაილი:Image-Tbilisi XIXc 05.jpg|100პქ]] ||'''[[ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმი]]''' || [[1932]] || თბილისი, <br />[[ლადო გუდიაშვილის ქუჩა]] N1 || [http://museum.ge/?lang_id=GEO museum.ge] |- |'''4''' || ||'''[[იოსებ გრიშაშვილის სახელობის თბილისის ისტორიის მუზეუმი]]''' || [[1910]] || თბილისი, <br />[[სიონის ქუჩა]] N1 || [http://museum.ge/?lang_id=GEO museum.ge] |- |'''5''' || [[ფაილი:Houses at the Ethnographic museum.jpg|100პქ]] ||'''[[თბილისის ეთნოგრაფიული მუზეუმი ღია ცის ქვეშ]]''' || [[27 აპრილი]], [[1966]] || თბილისი, <br />კუს ტბის ასახვევი N1 || |- |'''6''' || ||'''[[საბჭოთა ოკუპაციის მუზეუმი]]''' || [[26 მაისი]], [[2006]] || თბილისი, <br />შოთა რუსთაველის გამზირი N3 || |- |'''7''' || ||'''[[ელენე ახვლედიანის სახლ-მუზეუმი]]''' || [[1976]] || თბილისი, <br />ქუჩიშვილის ქუჩა N7 || |- |'''8''' || ||'''[[მოსე თოიძის სახლ-მუზეუმი]]''' || [[1968]] || თბილისი, <br />[[რევაზ ლაღიძის ქუჩა]] N1 || |- |'''9''' || ||'''[[ეროვნული გალერეა (თბილისი)|ეროვნული გალერეა]]''' || [[1917]] || თბილისი, <br />შოთა რუსთაველის გამზირი N 11 || |- |'''10''' || ||'''[[იაკობ ნიკოლაძის სახლ-მუზეუმი]]''' || [[1951]] || თბილისი, <br />[[ოგიუსტ როდენის ქუჩა]] N 6 || |- |'''11''' || ||'''[[საქართველოს გიორგი ლეონიძის სახელობის ქართული ლიტერატურის სახელმწიფო მუზეუმი]]''' || || თბილისი, <br />[[გიორგი ჭანტურიას ქუჩა]] N 8 || |- |'''12''' || ||'''[[ნოდარ დუმბაძის სახლ-მუზეუმი]]''' || || თბილისი, <br />ი. ჭავჭავაძის პირველი შესახვევი <br />სახლი 2, I სადარბაზო, 7 სართული || |- |'''13''' || ||'''[[ტიციან ტაბიძის სახლ-მუზეუმი]]''' || || თბილისი, <br />[[ალექსანდრე გრიბოედოვის ქუჩა]] N 18 || |- |'''14''' || [[ფაილი:DSC08933.JPG|100პქ]] ||'''[[საქართველოს ხელოვნების სასახლე – კულტურის ისტორიის მუზეუმი]]''' || [[14 იანვარი]], [[1927]] || თბილისი, <br />[[ია კარგარეთელის ქუჩა]] N 6 || [http://www.artpalace.ge/ www.artpalace.ge] |- |'''15''' || ||'''[[საქართველოს ხალხური და გამოყენებითი ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმი]]''' || || თბილისი, <br />[[შალვა დადიანის ქუჩა]] N 28 || |- |'''16''' || ||'''[[ქართული ხალხური სიმღერებისა და საკრავების სახელმწიფო მუზეუმი]]''' || || თბილისი, <br />[[სამღებროს ქუჩა]] N 6 || |- |'''17''' || ||'''[[აბრეშუმის სახელმწიფო მუზეუმი]]''' || || თბილისი, <br />[[გიორგი ცაბაძის ქუჩა]] N 6 || http://www.silkmuseum.ge |- |'''18''' || ||'''[[დავით ბააზოვის საქართველოს ებრაელთა ისტორიის მუზეუმი]]''' || [[1933]] || თბილისი, <br />[[ანტონ კათალიკოსის ქუჩა]] N 3 || |- |'''19''' || ||'''[[მირზა ფათალი ახუნდოვის აზერბაიჯანული კულტურის მუზეუმი]]''' || || თბილისი, <br />[[ვახტანგ გორგასლის ქუჩა]] N 17 || http://www.azmuseum.ge {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170913004002/http://azmuseum.ge/ |date=2017-09-13 }} |- |'''20''' || ||'''[[კინოს ისტორიის მუზეუმი]]''' || || თბილისი, <br />[[ივანე ჯავახიშვილის ქუჩა]] N 88 || |- |'''21''' || || '''[[თოჯინების მუზეუმი|სათამაშოებისა და თოჯინების მუზეუმი]]''' || [[1937]] || || https://tbilisimuseumsunion.ge/muzeumebi/tojinebisa-da-satamashoebis-muzeumi/ |- |'''22''' || ||'''[[თბილისის ოპერისა და ბალეტის სახელმწიფო აკადემიური თეატრის მუზეუმი]]''' || || თბილისი, <br />შოთა რუსთაველის გამზირი N 25 || |- |'''23''' || ||'''[[შოთა რუსთაველის სახელობის აკადემიური თეატრის მუზეუმი]]''' || || თბილისი, <br />შოთა რუსთაველის გამზირი N 17 || |- |'''24''' || ||'''[[კოტე მარჯანიშვილის სახელობის აკადემიური თეატრის მუზეუმი]]''' || || თბილისი, <br />[[კოტე მარჯანიშვილის ქუჩა]] N 4 || |- |'''25''' || ||'''[[თბილისის სამხატვრო აკადემიის მუზეუმი]]''' || || თბილისი, <br />ალექსანდრე გრიბოედოვის ქუჩა N 22 || |- |'''26''' || ||'''[[თბილისის სამხატვრო აკადემიის გობელენის მუზეუმი]]''' || || თბილისი, <br />[[ჟან შარდენის ქუჩა]] N 19 || |- |'''27''' || ||'''[[თბილისის კლასიკური გიმნაზიის ისტორიის მუზეუმი]]''' || || თბილისი, <br />შოთა რუსთაველის გამზირი N 10 || |- |'''28''' || [[ფაილი:Museum of Ilia Chavchavadze 01.jpg|100პქ]] ||'''[[ილია ჭავჭავაძის ლიტერატურულ-მემორიალური მუზეუმი]]''' || 1982 || თბილისი, <br />ივანე ჯავახიშვილის ქუჩა N 7 || https://tbilisimuseumsunion.ge/muzeumebi/ilia-chavchavadzis-literaturul-memorialuri-muzeumi/ |- |'''29''' || ||'''[[შიო არაგვისპირელის სახლ-მუზეუმი]]''' || 1957 || თბილისი, <br />[[გიორგი ჩუბინაშვილის ქუჩა]] N 13ა || https://tbilisimuseumsunion.ge/muzeumebi/shio-aragvispirelis-muzeumi/ |- |'''30''' || ||'''[[ნიკო ფიროსმანაშვილის სახლ-მუზეუმი]]''' || || თბილისი, <br />[[ნიკო ფიროსმანის ქუჩა]] N 29 || |- |'''31''' || ||'''[[მერაბ კოსტავას სახლ-მუზეუმი|მერაბ კოსტავას მემორიალური სახლ - მუზეუმი]]''' || 1991 || თბილისი, <br />[[მიხეილ ზანდუკელის ქუჩა]] N 1 || https://tbilisimuseumsunion.ge/muzeumebi/merab-kostavas-sakhl-muzeumi/ |- |'''32''' || ||'''[[სმირნოვების მუზეუმი]]''' || || თბილისი, <br />[[გალაკტიონ ტაბიძის ქუჩა]] N 20 || |- |'''33''' || ||'''[[ზაქარია ფალიაშვილის სახლ-მუზეუმი|ზაქარია ფალიაშვილის მემორიალური სახლ - მუზეუმი]]''' || 1959 || თბილისი, <br />[[დიმიტრი ბაქრაძის ქუჩა]] N 10 || https://tbilisimuseumsunion.ge/muzeumebi/zakaria-faliashvilis-sakhl-muzeumi/ |- |'''34''' || ||'''[[ვახტანგ ჭაბუკიანის ბინა-მუზეუმი|ვახტანგ ჭაბუკიანის მემორიალური სახლ - მუზეუმი]]''' || 2000 || თბილისი, <br />[[დავით აღმაშენებლის გამზირი]] N 83/23 || https://tbilisimuseumsunion.ge/muzeumebi/chabukianis-memorialuri-sakhl-muzeumi/ |- |'''35''' || [[ფაილი:Nikoloz Baratashvili House-Museum in Tbilisi.jpg|80პქ]] ||'''[[ნიკოლოზ ბარათაშვილის სახლ-მუზეუმი|ნიკოლოზ ბარათაშვილის მემორიალური სახლ-მუზეუმი]]''' || [[1982]] || თბილისი, <br />ჩახრუხაძის ქუჩა N 17 || https://tbilisimuseumsunion.ge/muzeumebi/baratashvilis-memorialuri-sakhl-muzeumi/ |- |'''36''' || ||'''[[გალაკტიონ ტაბიძის ბინა-მუზეუმი|გალაკტიონ ტაბიძის მემორიალური სახლ -მუზეუმი]]''' || 1999 || თბილისი, <br />კოტე მარჯანიშვილის ქუჩა N 4 || https://tbilisimuseumsunion.ge/muzeumebi/galaktion-tabidzis-memorialuri-sakhl-muzeumi/ |- |'''37''' || ||'''[[ნიკოლოზ იგნატოვის სახლ-მუზეუმი]]''' || || თბილისი, <br />მიხეილ ზანდუკელის ქუჩა N 6 || |- |'''38''' || ||'''[[ოთარ თაქთაქიშვილის ბინა-მუზეუმი]]''' || || თბილისი, <br />[[ოთარ თაქთაქიშვილის ქუჩა]] N 7 || |- |'''39''' || ||'''[[ნათელა იანქოშვილის ბინა-მუზეუმი]]''' || || თბილისი, <br />შოთა რუსთაველის გამზირი N 26 || |- |'''40''' || [[ფაილი:Veriko&mixeil.jpg|100პქ]] ||'''[[ვერიკო ანჯაფარიძისა და მიხეილ ჭიაურელის მუზეუმი]]''' || || თბილისი, <br />[[ვერიკო ანჯაფარიძის ქუჩა]] N 16 || |- |'''41''' || ||'''[[კოტე და სოსო წერეთლების მემორიალური სახლ-მუზეუმი]]''' || 2003 || თბილისი, <br />[[დიმიტრი უზნაძის ქუჩა]] N 2 || https://tbilisimuseumsunion.ge/muzeumebi/kote-da-soso-tseretlebis-sakhl-muzeumi/ |- |'''42''' || ||'''[[მიხეილ ჯავახიშვილის სახლ-მუზეუმი|მიხეილ ჯავახიშვილის მემორიალური სახლ - მუზეუმი]]''' || 1997 || თბილისი, <br />[[მიხეილ ჯავახიშვილის ქუჩა]] N 21 || https://tbilisimuseumsunion.ge/muzeumebi/mikheil-javakhishvilis-sakhl-muzeumi/ |- |'''43''' || ||'''[[იოსებ გრიშაშვილის ბიბლიოთეკა-მუზეუმი]]''' || || თბილისი, <br />ალგეთის ქუჩა N 1 || |- |'''44''' || [[ფაილი:Tbsbotgarden.jpg|100პქ]] ||'''[[დენდროლოგიური მუზეუმი]]'''<br /> ('''[[თბილისის ბოტანიკური ბაღი]]''') || || თბილისი, <br />ბოტანიკის ქუჩა N 1 || |- |'''45''' || ||'''[[ანიმაციური თოჯინების მუზეუმი]]''' || || თბილისი, <br />[[ამაღლების ქუჩა]] N 29 || |- |'''46''' || ||'''[[თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიის მუზეუმი]]''' || || თბილისი, <br />ალექსანდრე გრიბოედოვის ქუჩა N 8 || |- |'''47''' || ||'''[[თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სახელმწიფო მუზეუმი]]''' || || თბილისი, <br />ილია ჭავჭავაძის გამზირი N 1 || |- |'''48''' || ||'''[[თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ქართული ემიგრაციის მუზეუმი]]''' || || თბილისი, <br />ილია ჭავჭავაძის გამზირი N 13 || |- |'''49''' || ||'''[[საქართველოს გეოფიზიკურ მეცნიერებათა ისტორიის მუზეუმი]]''' || || თბილისი, <br />დავით აღმაშენებლის გამზირი N 150ა || |- |'''50''' || ||'''[[საქართველოს მინერალების მუზეუმი]]''' || || თბილისი, <br />ლესელიძის ქუჩა N 27/1 || |- |'''51''' || ||'''[[ფოტოგრაფიის ქართული მუზეუმი]]''' || || თბილისი, <br />ალ. გრიბოედოვის ქუჩა N 8 || http://www.photomuseum.org.ge |- |'''52''' || ||'''[[რევაზ ლაღიძის მუზეუმი]]''' || || თბილისი, <br />ილია ჭავჭავაძის გამზირი N 32 || |- |'''53''' || ||'''[[უშანგი ჩხეიძის სახლ-მუზეუმი]]''' || || თბილისი, <br />დიმიტრი უზნაძის ქუჩა N 12 || |- |'''54''' || ||'''[[აკაკი ვასაძის სახლ-მუზეუმი]]''' || || თბილისი, <br />დავით აღმაშენებლის გამზირი N 3 || |- |'''55''' || ||'''[[გურამ რჩეულიშვილის მუზეუმი]]''' || || თბილისი, <br />დავით აღმაშენებლის გამზირი N 3 || http://tbilisi30.skola.dlf.ge/muzeumi.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101216223551/http://tbilisi30.skola.dlf.ge/muzeumi.html |date=2010-12-16 }} |- |'''56''' || ||'''[[თბილისის პირველი საჯარო სკოლის მუზეუმი]]''' || || თბილისი, <br />რუსთაველის გამზირი N 10 || http://www.1.skola.dlf.ge {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101216222906/http://1.skola.dlf.ge/ |date=2010-12-16 }} |- |'''57''' || ||'''[[ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის არქეოლოგიის მუზეუმი]]''' || || თბილისი, <br />ჩოლოყაშვილის ქუჩა N 3/5 || http://www.iliauni.edu..ge {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170220175602/http://acn.com.ve/ |date=2017-02-20 }} |- |58 | |'''ილია ჭავჭავაძის სახლ-მუზეუმი''' |1957 |თბილისი, გიორგი ჩუბინაშვილის ქუჩა №22 |https://tbilisimuseumsunion.ge/muzeumebi/ilia-chavchavadzis-sakhl-muzeumi/ |- |59 |[[ფაილი:Museum of Georgian medicine 01.jpg|100პქ]] |'''[[ქართული მედიცინის ისტორიის მუზეუმი]]''' |1963 |თბილისი, დიმიტრი უზნაძის ქუჩა №51 | https://georgianmuseums.ge/მუზეუმი/mikhail-shengelia-museum-of-georgian-medicine-history/{{Dead link|date=მაისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }} |- |} ===აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკა=== {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |-align="center" bgcolor="#CCCCCC" !№<br />!!სურათი!!სახელწოდება!!დაარსების თარიღი!!მისამართი!!საიტი |- |'''1''' || || '''[[აჭარის სახელმწიფო მუზეუმი|აჭარის ხარიტონ ახვლედიანის სახელობის სახელმწიფო მუზეუმი]]''' || [[1908]] || [[ბათუმი]], <br />ჯინჭარაძის ქ. 4 || |- |'''2''' || || '''[[ილია ჭავჭავაძის მუზეუმი]]''' || || [[ბათუმი]], <br />მემედ აბაშიძის ქ. 7 || |- |'''3''' || || '''[[სტალინის სახლ-მუზეუმი (ბათუმი)|სტალინის სახლ-მუზეუმი]]''' || || [[ბათუმი]], <br />პუშკინის ქ. 19 || |- |'''4''' || || '''[[აჭარის ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმი]]''' || [[1998]] || [[ბათუმი]], <br />ერას ქ. 8 || |- |'''5''' || || '''[[ბათუმის არქეოლოგიური მუზეუმი]]''' || [[1994]] || [[ბათუმი]], <br />ილია ჭავჭავაძის ქ. 77 || |- |'''6''' || || '''[[ხელვაჩაურის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი]]''' || || [[ხელვაჩაური]], <br />სოფელი [[მეჯინისწყალი (ბათუმი)|მეჯინისწყალი]] || |- |'''7''' || || '''[[ჩხუტუნეთის (მაჭახლის) მუზეუმი|მაჭახელის ისტორიულ-ეთნოგრაფიული მუზეუმი]]''' || || [[ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტი]], <br />[[ზედა ჩხუტუნეთი]] || |- |'''8''' || || '''[[გონიო-აფსაროსის მუზეუმ-ნაკრძალი]]''' || || [[ბათუმი]] || |- |'''9''' || || '''[[ხულოს მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი]]''' || || [[ხულო]] || |- |'''10''' || || '''[[აჭარისწყლის სამხატვრო გალერეა]]''' || || [[ხულო]] || |- |'''11''' || || '''[[შერიფ ხიმშიაშვილის სახლ-მუზეუმი]]''' || || [[ხულო]], <br />სოფელი [[სხალთა]] || |- |'''12''' || || '''[[სხალთის ხიხანის ხეობის ეთნოგრაფიული მუზეუმი]]''' || || [[ხულო]], სოფელი<br /> [[ზედა თხილვანა]] || |- |'''13''' || || '''[[ოლადაურის ეთნოგრაფიული მუზეუმი]]''' || || [[შუახევი]], <br /> სოფელი [[ოლადაური]] || |- |'''14''' || [[File:Petra-cixisdziri (3).JPG|90პქ]] || '''[[პეტრას ციხე#მუზეუმი|პეტრაციხის არქეოლოგიურ-არქიტექტურული მუზეუმ-ნაკრძალი]]''' || 1989 || [[ქობულეთი]], <br />სოფელი [[ციხისძირი (ქობულეთის მუნიციპალიტეტი)|ციხისძირი]] || |- |'''15''' || || '''[[მემედ აბაშიძის სახლ-მუზეუმი]]''' || 1992 || [[ბათუმი]], <br />მემედ აბაშიძის ქ. N9 || |- |} ===გურიის მხარე=== {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |-align="center" bgcolor="#CCCCCC" !№<br />!!სურათი!!სახელწოდება!!დაარსების თარიღი!!მისამართი!!საიტი |- |'''1''' || [[File:Ozurgetimuseum.JPG|90პქ]] ||'''[[ოზურგეთის ისტორიული მუზეუმი]]''' || 1936 || ოზურგეთი, <br />გიორგი ჭანტურიას ქუჩა N 1 || http://muzeumi.ozurgeti.info/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131005164159/http://muzeumi.ozurgeti.info/ |date=2013-10-05 }} |- |'''2''' || ||'''[[ოზურგეთის სახვითი ხელოვნების ცენტრი]]''' || 1989 || ოზურგეთი, <br />შოთა რუსთაველის ქ. 6 || |- |'''3''' || [[File:Shalva Radiani Museum.jpg|90პქ]] ||'''[[დვაბზუს ეთნოგრაფიული მუზეუმი|შალვა რადიანის სახელობის ეთნოგრაფიული მუზეუმი]]''' || [[20 ოქტომბერი]], [[1985]] || [[დვაბზუ]] || |- |'''4''' || [[File:Ekvtime Takaishvili Museum.jpg|90პქ]] ||'''[[ექვთიმე თაყაიშვილის მუზეუმი]]''' || [[2010]]<ref>[http://www.radiotavisupleba.ge/archive/geo-news/20101125/1001/1001.html?id=2230101 რადიო თავისუფლება: ექვთიმე თაყაიშვილის მშობლიურ სოფელში მისი მუზეუმი გაიხსნა]</ref> || [[ლიხაური]] || |- |'''5''' || ||'''[[ლანჩხუთის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი]]''' || 1978 || ლანჩხუთი, <br />ნინოშვილის ქ. 21 || |- |'''6''' || [[ფაილი:Museum of Egnate Ninoshvili.jpg|90პქ]] ||'''[[ეგნატე ნინოშვილის სახლ-მუზეუმი]]''' || [[1950]] || ლანჩხუთი, <br />სოფელი [[არჩეული]] || |- |'''7''' || ||'''[[ჩოხატაურის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი]]''' || 1958 || ჩოხატაური, <br />დუმბაძის ქ. 7 || |- |'''8''' || ||'''[[ნოდარ დუმბაძის სახლ-მუზეუმი|ნოდარ დუმბაძის მუზეუმი]]''' || 1988 || ჩოხატაური, <br />სოფელი [[ზენობანი (ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტი)|ზენობანი]] || |- |'''9''' || ||'''[[ნიკო მარის სახლ-მუზეუმი]]''' || 1999 || ჩოხატაური, <br />სოფელი [[დაბლაციხე]] || |- |'''10''' || ||'''[[მოსე გოგიბერიძის სახლ-მუზეუმი]]''' || 1975 || ჩოხატაური, <br />სოფელი [[ქვენობანი (ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტი)|ქვენობანი]] || |- |'''11''' || [[File:Giorgi Salukvadze House Museum.jpg|90პქ]] ||'''[[გიორგი სალუქვაძის სახლ-მუზეუმი]]''' || || ოზურგეთის მუნიციპალიტეტი, <br />სოფელი [[ცხემლისხიდი]] || |- |} ===იმერეთის მხარე=== {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |-align="center" bgcolor="#CCCCCC" !№<br />!!სურათი!!სახელწოდება!!დაარსების თარიღი!!მისამართი!!საიტი |- |'''1''' || || '''[[ნიკო ნიკოლაძის სახლ-მუზეუმი]]''' || || [[სამტრედია]], <br />სოფელი [[დიდი ჯიხაიში]],<br /> ნ. ნიკოლაძის ქ. 109 || |- |'''2''' || || '''[[ხონის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი]]''' || || [[ხონი]], <br />გურამიშვილის ქ. # 2 || |- |'''3''' || || '''[[ირაკლი აბაშიძის სახლ-მუზეუმი]]''' || || ხონი, <br />ირაკლი აბაშიძის ქ. 10 || |- |'''4''' || || '''[[პოლიკარპე კაკაბაძის სახლ-მუზეუმი]]''' || || ხონი, <br />სოფელი [[პატარა კუხი]] || |- |'''5''' || || '''[[წყალტუბოს გიორგი ახვლედიანის სახელობის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი]]''' || || წყალტუბო, <br />რუსთაველის ქ. 37 || |- |'''6''' || || '''[[ნიკო ლორთქიფანიძის სახლ-მუზეუმი]]''' || || წყალტუბო, <br />სოფელი [[ჩუნეში (წყალტუბოს თემი)|ჩუნეში]] || |- |'''7''' || || '''[[გიორგი ახვლედიანის სახლ-მუზეუმი]]''' || || წყალტუბო, <br />სოფელი [[დერჩი]] || |- |'''8''' || [[File:View of Titsian Tabidze Home & Museum.JPG|90პქ]] || '''[[გალაკტიონ და ტიციან ტაბიძეების სახლ-მუზეუმი]]''' || 1966 || [[ვანი]], <br />სოფელი [[ჭყვიში (ვანის მუნიციპალიტეტი)|ჭყვიში]],<br /> ნ. ნიკოლაძის ქ. 109 || |- |'''9''' || [[File:Vani, Georgia. Ruins of ancient settlement (Photo A. Muhranoff).jpg|90პქ]] || '''[[ვანის არქეოლოგიური მუზეუმი]]''' || [[25 სექტემბერი]], [[1985]] || ვანი, <br />ოთარ ლორთქიფანიძის ქ. 12 || [[http://museum.ge/?lang_id=GEO museum.ge]/web_page/geo/index.php?id=6 [http://museum.ge/?lang_id=GEO museum.ge]]{{Dead link|date=იანვარი 2021 |bot=InternetArchiveBot }} |- |'''10''' || || '''[[ჭიათურის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი]]''' || || [[ჭიათურა]], <br />გაგარინის ქ. 1 || |- |'''11''' || || '''[[გიორგი წერეთლის სახლ-მუზეუმი]]''' || || ჭიათურა, <br />სოფელი [[ცხრუკვეთი]] || |- |'''12''' || || '''[[ალპინისტ ჯაფარიძეების სახლ-მუზეუმი]]''' || || ჭიათურა, <br />სოფელი [[ხრეითი]] || |- |'''13''' || || '''[[ვლადიმერ მაიაკოვსკის სახლ-მუზეუმი]]''' || || [[ბაღდათი]], <br />ბაღდათის ქ. 1 || |- |'''14''' || || '''[[დავით კლდიაშვილის სახლ-მუზეუმი]]''' || || [[თერჯოლა]], სოფელი <br />[[ზედა სიმონეთი]] || |- |'''15''' || || '''[[შალვა და პეტრე ამირანაშვილების სახლ-მუზეუმი]]''' || || თერჯოლა, <br />სოფელი [[ჩხარი]] || |- |'''16''' || || '''[[ზესტაფონის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი]]''' || || [[ზესტაფონი]], <br />დავით აღმაშენებლის ქ. 27 || |- |'''17''' || || '''[[უშანგი ჩხეიძის სახლ-მუზეუმი]]''' || || ზესტაფონი, <br />უშანგი ჩხეიძის ქ. 8 || |- |'''18''' || || '''[[ხარაგაულის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი]]''' || || [[ხარაგაული]], <br />9 აპრილის ქ. 47 || |- |'''19''' || || '''[[ღორეშის სოფლის ისტორიის მუზეუმი]]''' <br /> (კერძო) || || ხარაგაული, <br />სოფელი [[ღორეშა]] || |- |'''20''' || || '''[[საჩხერის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი]]''' || || [[საჩხერე]], <br />სოფელი [[სხვიტორი]] || |- |'''21''' || [[ფაილი:აკაკის სასახლე.jpg|80პქ]] || '''[[აკაკი წერეთლის სახლი|აკაკი წერეთლის სახელმწიფო მუზეუმი]]''' || || საჩხერე, <br />სოფელი [[სხვიტორი]] || |- |'''22''' || [[ფაილი:Museum of Kutaisi.jpg|60პქ]] || '''[[ქუთაისის სახელმწიფო ისტორიული მუზეუმი]]''' || || [[ქუთაისი]], <br />დავით აღმაშენებლის <br />მოედანი, თბილისის ქ. 1 || http://www.histmuseum.ge {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224025143/http://www.histmuseum.ge/ |date=2012-02-24 }} |- |'''23''' || || '''[[ქუთაისის სპორტის ისტორიის მუზეუმი]]''' || || ქუთაისი, <br />მარი ბროსეს ქ. 2 || |- |'''24''' || [[ფაილი:Faliashvilis muzeumi-1.jpg|100პქ]] || '''[[ქუთაისის ზაქარია ფალიაშვილის მუზეუმი]]''' || || ქუთაისი, <br />ფ. ვარლამიშვილის ქ. №23 || |- |'''25''' || || '''[[ქუთაისის საბრძოლო დიდების მუზეუმი]]''' || || ქუთაისი, <br />მარი ბროსეს ქ. 2 || |- |'''26''' || || '''[[დავით კაკაბაძის სახელობის ქუთაისის სახვითი ხელოვნების მუზეუმი]]''' || || ქუთაისი, <br />რუსთაველის ქ. 8 || |- |'''27''' || || '''[[ქუთაისის ისტორიულ-არქიტექტურული მუზეუმ-ნაკრძალი]]''' || || ქუთაისი, <br />ნაზარიშვილის ქ. 7 || |- |'''28''' || || '''[[აკაკი შანიძის სახლ-მუზეუმი]]''' || || [[ქვემო ნოღა]] || |- |'''28''' || [[ფაილი:Door of Korneli Kekelidze Home Museum.JPG|90 პქ]] || '''[[კორნელი კეკელიძის სახლ-მუზეუმი]]''' || || ვანი, სოფელი [[მიქელეფონი]] || |} ===კახეთის მხარე=== {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |-align="center" bgcolor="#CCCCCC" !№<br />!!სურათი!!სახელწოდება!!დაარსების თარიღი!!მისამართი!!საიტი |- |'''1''' || || '''[[ახმეტის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი]]''' || || [[ახმეტა]], <br /> სოფელი [[ქვემო ალვანი]] || |- |'''2''' || [[ფაილი:Museum of rafiel eristavi.jpg|100პქ]] || '''[[რაფიელ ერისთავის სახლ-მუზეუმი]]''' || [[1951]] || ახმეტა, <br /> სოფელი [[ქისტაური]] || |- |'''3''' || || '''[[საგარეჯოს მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი]]''' || || [[საგარეჯო]], <br /> კახეთის ქ. 66 || |- |'''4''' || || '''[[გიორგი ლეონიძის სახლ-მუზეუმი]]''' || || საგარეჯო, <br /> სოფელი [[პატარძეული]] || |- |'''5''' || || '''[[დავით გარეჯის მუზეუმ-ნაკრძალი]]''' || || საგარეჯო, <br /> სოფელი [[უდაბნო (საგარეჯოს მუნიციპალიტეტი)|უდაბნო]] || |- |'''6''' || || '''[[გურჯაანის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი]]''' || || [[გურჯაანი]], <br /> თავისუფლების ქ. 10 || |- |'''7''' || || '''[[გურჯაანის ნატო ვაჩნაძის სახლ-მუზეუმი]]''' || || გურჯაანი, <br /> სოფელი [[გურჯაანი (სოფელი)|გურჯაანი]] || |- |'''8''' || || '''[[იოსებ ნონეშვილის სახლ-მუზეუმი]]''' || || გურჯაანი, <br /> სოფელი [[კარდენახი]] || |- |'''9''' || || '''[[ივანე ბერიტაშვილის მუზეუმი]]''' || || გურჯაანი, <br /> სოფელი [[ვეჯინი]] || |- |'''10''' || || '''[[საბრძოლო დიდების მუზეუმი]]''' || || გურჯაანი, <br /> დავით აღმაშენებლის ქ. 67 || |- |'''11''' || || '''[[ვაჩნაძიანის მუზეუმი]]''' || || გურჯაანი, <br /> სოფელი [[ვაჩნაძიანი]] || |- |'''12''' || || '''[[ქართული მხედრული ისტორიის მუზეუმი]]''' || || გურჯაანი, <br /> ძმები შალიკაშვილების ქ. 6 || |- |'''13''' || [[ფაილი:Telavi.3.2009.jpg|80პქ]] || '''[[თელავის ისტორიულ-ეთნოგრაფიული მუზეუმი]]''' || [[1927]] || [[თელავი]], <br /> ერეკლეს II-ის ქ. 1 || |- |'''14''' || [[ფაილი:Tsinandali Palace.jpg|80პქ]] || '''[[ალექსანდრე ჭავჭავაძის სახლ-მუზეუმი]]''' || || თელავი, <br /> სოფელი [[წინანდალი]] || [http://www.tsinandali.com http://www.tsinandali.com] |- |'''15''' || [[ფაილი:Signagi Museum.jpg|80პქ]] || '''[[სიღნაღის მუზეუმი]]''' || [[1959]] || [[სიღნაღი]], <br /> თამარ მეფის ქ. 1 || [[http://museum.ge/?lang_id=GEO museum.ge]/web_page/geo/index.php?id=71 http://museum.ge/?lang_id=GEO[ museum.ge]] |- |'''16''' || || '''[[ვანო სარაჯიშვილის სახლ-მუზეუმი]]''' || || სიღნაღი, <br /> კოსტავას ქ. 10 || |- |'''17''' || || '''[[იროდიონ ევდოშვილის სახლ-მუზეუმი]]''' || || სიღნაღი, <br /> სოფელი [[ბოდბისხევი]] || |- |'''18''' || || '''[[სანდრო ახმეტელის სახლ-მუზეუმი]]''' || || სიღნაღი, <br /> სოფელი [[ანაგა]] || |- |'''19''' || || '''[[ვასო გოძიაშვილის სახლ-მუზეუმი]]''' || || სიღნაღი, <br /> სოფელი [[ვაქირი]] || |- |'''20''' || || '''[[სანდრო შანშიაშვილის სახლ-მუზეუმი]]''' || || სიღნაღი, <br /> სოფელი [[ჯუგაანი]] || |- |'''21''' || || '''[[ილო მოსაშვილის სახლ-მუზეუმი]]''' || || სიღნაღი, <br /> სოფელი ვაქირი || |- |'''22''' || || '''[[ალექსანდრე გზირიშვილის სახლ-მუზეუმი]]''' || || სიღნაღი, <br /> სოფელი ვაქირი || |- |'''23''' || || '''[[სანდრო მირიანაშვილის სახლ-მუზეუმი]]''' || || სიღნაღი, <br /> ვანო სარაჯიშვილის ქ. 6 || |- |'''24''' || || '''[[დედოფლისწყაროს მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი]]''' || || [[დედოფლისწყარო]], <br /> ცხრა ძმის ქ. 10 || |- |'''25''' || [[ფაილი:Museum of Pirosmani.jpg|80პქ]] || '''[[ნიკო ფიროსმანაშვილის სახელმწიფო მუზეუმი]]''' || || დედოფლისწყარო, <br /> სოფელი [[მირზაანი (დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტი)|მირზაანი]] || |- |'''26''' || || '''[[ხალხთა მეგობრობის მუზეუმი]]''' || || დედოფლისწყარო, <br /> ნ. დუმბაძის ქ. 4 || |- |'''27''' || || '''[[კოტე მარჯანიშვილის სახლ-მუზეუმი]]''' || || [[ყვარელი]], <br /> კოტე მარჯანიშვილის ქ. 24 || |- |'''28''' || || '''[[ილია ჭავჭავაძის სახლ-მუზეუმი (ყვარელი)|ილია ჭავჭავაძის სახლ-მუზეუმი]]''' || || ყვარელი, <br /> შოთა რუსთაველის ქ. 2 || |- |'''29''' || || '''[[გრემ-ნეკრესის ისტორიულ-ხუროთმოძღვრული სახელმწიფო მუზეუმ-ნაკრძალი]]''' || || ყვარელი, <br /> სოფელი [[გრემი (ყვარლის მუნიციპალიტეტი)|გრემი]] || |- |'''30''' || || '''[[ლაგოდეხის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი]]''' || || [[ლაგოდეხი]], <br /> შრომის ქ. 9 || |- |'''31''' || ||'''[[ფულის მუზეუმი]]''' || [[2001]] || ყვარელი, <br />შოთა რუსთაველის ქუჩა №10 || [http://moneymuseum.nbg.gov.ge/ moneymuseum.nbg.gov.ge] |- |} ===მცხეთა-მთიანეთის მხარე=== {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |-align="center" bgcolor="#CCCCCC" !№<br />!!სურათი!!სახელწოდება!!დაარსების თარიღი!!მისამართი!!საიტი |- |'''1''' || || '''[[ილია ჭავჭავაძის საგურამოს სახელმწიფო მუზეუმი]]''' || [[1959]] || მცხეთა, <br /> სოფელი [[საგურამო]] || |- |'''2''' || || '''[[დიდი მცხეთის არქეოლოგიური სახელმწიფო მუზეუმ-ნაკრძალი]]''' || || მცხეთა, <br /> დავით აღმაშენებლის ქ. №54 || |- |'''3''' || || '''[[დუშეთის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი]]''' || || დუშეთი, <br /> მილახვრიანთკარის დასახლება || |- |'''4''' || || '''[[დანიელ ჭონქაძის სახლ-მუზეუმი]]''' || || დუშეთი, <br /> სოფელი [[ყვავილი (დუშეთის მუნიციპალიტეტი)|ყვავილი]] || |- |'''5''' || || '''[[გიორგი და დავით ერისთავების სახლ-მუზეუმი]]''' || || დუშეთი, <br /> სოფელი [[ოძისი (დუშეთის მუნიციპალიტეტი)|ოძისი]] || |- |'''6''' || || '''[[ვაჟა-ფშაველას სახლ-მუზეუმი]]''' || || დუშეთი, <br /> სოფელი [[ჩარგალი]] || |- |'''7''' || || '''[[თიანეთის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი]]''' || || დაბა თიანეთი || |- |'''8''' || || '''[[მირზა გელოვანის სახლ-მუზეუმი]]''' || || თიანეთი , <br /> ვაჟა-ფშაველას ქ. 35 || |- |'''9''' || || '''[[სტეფანწმინდის ისტორიული მუზეუმი]]''' || || სტეფანწმინდა, <br /> ალექსანდრე ყაზბეგის ქ. 2 || |- |} ===რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარე=== {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |-align="center" bgcolor="#CCCCCC" !№<br />!!სურათი!!სახელწოდება!!დაარსების თარიღი!!მისამართი!!საიტი |- |'''1''' || || '''[[ონის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი]]''' || || [[ონი]], <br />რუსთაველის ქ. 26 || |- |'''2''' || || '''[[ამბროლაურის სახვითი ხელოვნების მუზეუმი]]''' || || [[ამბროლაური]], <br />თამარ მეფის ქ. 4 || |- |'''3''' || || '''[[ფუსტელთა სკოლა-მუზეუმი]]''' || || ამბროლაური, <br />სოფელი [[ფუტიეთი]] || |- |'''4''' || || '''[[ლენტეხის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი]]''' || || [[ლენტეხი]], <br />თამარ მეფის ქ. 49 || |- |'''5''' || || '''[[ცაგერის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი]]''' || || [[ცაგერი]], <br />რუსთაველის ქ. 20 || |- |'''6''' || || '''[[ლადო ასათიანის სახლ-მუზეუმი]]''' || || ცაგერი, <br />სოფელი [[ბარდნალა]] || |- |'''7''' || || '''[[სევერიან ისიანის სახლ-მუზეუმი]]''' || || ცაგერი, <br />სოფელი [[ზოგიში]] || |- |'''8''' || || '''[[არჩილ გელოვანის სახლ-მუზეუმი]]''' || || ცაგერი, <br />სოფელი [[სპათაგორი]] || |- |} ===სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარე=== {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |-align="center" bgcolor="#CCCCCC" !№<br />!!სურათი!!სახელწოდება!!დაარსების თარიღი!!მისამართი!!საიტი |- |'''1''' || [[ფაილი:Geo95-172-2400.jpg|90პქ]] || '''[[მიხეილ ხერგიანის სახლ-მუზეუმი]]''' || || [[მესტია]], <br />მ. ხერგიანის ქ. 5 || |- |'''2''' || [[ფაილი:Svaneti museum.jpg|80პქ]] || '''[[სვანეთის ისტორიულ-ეთნოგრაფიული მუზეუმი]]''' || [[1936]] || [[მესტია]], <br />მ. ხერგიანის ქ. 5 || [ museum.ge] |- |'''3''' || [[ფაილი:Walenjixis istoriul-etnografiuli muzeumi.jpg|80პქ]] || '''[[წალენჯიხის ისტორიულ-ეთნოგრაფიული მუზეუმი|წალენჯიხის ეთნოგრაფიული მუზეუმი]]''' || [[2001]] || [[წალენჯიხა]], <br />წალენჯიხა, კალისტრატე სალიას ქ. 5 || |- |'''4''' || || '''[[ტერენტი გრანელის სახლ-მუზეუმი]]''' || [[1987]] || წალენჯიხა, <br />შანავას ქ. 5 || |- |'''5''' || || '''[[ჩხოროწყუს ისტორიული მუზეუმი|ჩხოროწყუს მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი]]''' || || ჩხოროწყუ, <br />სტალინის ქ. 1 || |- |'''6''' || [[ფაილი:Dadiani Palace Museum, Zugdidi.jpg|80პქ]] || '''[[დადიანების სასახლეთა ისტორიულ-არქიტექტურული მუზეუმი]]''' || [[1921]] || [[ზუგდიდი]], <br />ზვიად გამსახურდიას გამზირი 2 || |- |'''7''' || || '''[[ხეთის საბრძოლო დიდებისა და მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი|ხობის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი]]''' || [[19 მაისი]], [[1985]] || [[ხობი]], <br />სოფელი [[ხეთა]] || |- |'''8''' || || '''[[ფოთის კოლხური კულტურის მუზეუმი]]''' || || [[ფოთი]], <br />26 მაისის ქ. 9 || |- |'''9''' || [[ფაილი:Djiuli shartavas muzeumi.jpg|80პქ]] || '''[[სენაკის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი]]''' || || [[სენაკი]], <br />შოთა რუსთაველის ქ. 152 || |- |'''10''' || [[ფაილი:Djiuli shartavas muzeumi.jpg|80პქ]] || '''[[ჟიული შარტავას მუზეუმი]]''' || [[1990]] || სენაკი, <br />შოთა რუსთაველის ქ. 152 || |- |'''11''' || [[ფაილი:ნოქალაქევის მუზეუმი.jpg|80პქ]] || '''[[ნოქალაქევის არქეოლოგიური მუზეუმ-ნაკრძალი]]''' || [[1979]] || სენაკი, <br />სოფელი [[ნოქალაქევი]] || |- |'''12''' || [[ფაილი:Konstantine_Gamsakhurdia_House_Museum.jpg|80პქ]] || '''[[კონსტანტინე გამსახურდიას სახლ-მუზეუმი]]''' || [[1982]] || [[აბაშა]], <br />სოფელი [[ძველი აბაშა]] || |- |'''13''' || [[ფაილი:Martvilis mxaretmcodneobis muzeumi.jpg|80პქ]] || '''[[მარტვილის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი]]''' || [[1957]] || [[მარტვილი]], <br />გივი ელიავას ქ. 4 || |- |'''14''' || || '''[[თეოფანე დავითაიას სახლ-მუზეუმი]]''' || [[15 სექტემბერი]], [[1986]] || სენაკი || |- |'''15''' || || '''[[არნოლდ ჩიქობავას სახლ-მუზეუმი]]''' || [[1988]] || [[ძველი სენაკი]] || |- |} ===სამცხე-ჯავახეთის მხარე=== {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |-align="center" bgcolor="#CCCCCC" !№<br />!!სურათი!!სახელწოდება!!დაარსების თარიღი!!მისამართი!!საიტი |- |'''1''' || || '''[[სამცხე-ჯავახეთის ისტორიული მუზეუმი]]''' || [[1923]] || ახალციხე, <br />პ. ხარისჭირაშვილის ქ. 1 || [[ museum.ge]/web_page/geo/index.php?id=5 www.museum.ge] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180818205535/http://museum.ge/?lang_id=GEO |date=2018-08-18 }} |- |'''2''' || || '''[[ვარძიის ისტორიულ-არქიტექტურული მუზეუმ-ნაკრძალი]]''' || [[1938]] || ასპინძა, <br />[[ვარძია]] || |- |'''3''' || || '''[[ახალქალაქის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი]]''' || || ახალქალაქი, <br />ჩარენცის ქ. 11 || |- |'''4''' || || '''[[ბორჯომის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი]]''' || || ბორჯომი, <br />წმინდა ნინოს ქ. 5 || |- |'''5''' || || '''[[ვაჰან ტერიანის სახლ-მუზეუმი]]''' || || ნინოწმინდა, <br />სოფელი [[განძანი]] || |- | '''6''' || || '''[[ნინოწმინდის საბრძოლო დიდების მუზეუმი]]''' || || ნინოწმინდა, <br />ვ. ტერიანის ქ. #11 || |- |} ===ქვემო ქართლის მხარე=== {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |-align="center" bgcolor="#CCCCCC" !№<br />!!სურათი!!სახელწოდება!!დაარსების თარიღი!!მისამართი!!საიტი |- |'''1''' || ||'''[[რუსთავის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი]]''' ||[[1950]] ||რუსთავი,<br /> მშენებელთა ქუჩა N 17 || |- |'''2''' || ||'''[[გარდაბნის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი]]''' || ||გარდაბანი,<br /> დავით აღმაშენებლის გამზირი 61 || |- |'''3''' || ||'''[[ნიკოლოზ ბარათაშვილის სახლ-მუზეუმი (შინდისი)|ნიკოლოზ ბარათაშვილის სახლ-მუზეუმი]]''' || ||გარდაბანი,<br /> სოფელი [[შინდისი (თბილისი)|შინდისი]] || |- |'''4''' || ||'''[[მიხეილ ჯავახიშვილის სახლ-მუზეუმი]]''' || ||მარნეული,<br /> სოფელი [[წერაქვი (მარნეულის მუნიციპალიტეტი)|წერაქვი]] || |- |'''5''' || ||'''[[მელიქ-ფაშაევის სახლ-მუზეუმი]]''' || ||მარნეული,<br /> დაბა [[შაუმიანი (დაბა)|შაუმიანი]] || |- |'''6''' || ||'''[[თეთრიწყაროს მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი]]''' || ||თეთრიწყარო,<br /> თამარ მეფის ქ. # 34 || |- |'''7''' || ||'''[[ბოლნისის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი]]''' || ||ბოლნისი,<br /> სულხან-საბა ორბელიანის ქ. 95 || |- |'''8''' || [[ფაილი:Museum of bolnisi.jpg|80პქ]] ||'''[[სულხან-საბა ორბელიანის ლიტერატურული მუზეუმი]]''' || [[1984]] ||ბოლნისი,<br /> სოფელი [[ტანძია]] || |- |'''9''' || ||'''[[კლდეკარის ისტორიულ-არქიტექტურული მუზეუმ-ნაკრძალი]]''' || ||წალკა,<br /> არისტოტელეს ქ. 29 || |- |'''10''' || ||'''[[დმანისის ისტორიულ-არქიტექტურული მუზეუმ-ნაკრძალი]]''' || [[1983]] ||დმანისი,<br /> სოფელი [[პატარა დმანისი]] || [http://museum.ge/?lang_id=GEO museum.ge] |- |} ===შიდა ქართლის მხარე=== {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |-align="center" bgcolor="#CCCCCC" !№<br />!!სურათი!!სახელწოდება!!დაარსების თარიღი!!მისამართი!!საიტი |- |'''1''' || [[ფაილი:Gori_Ethnographic_Museum.jpg|100პქ]] || '''[[გორის ისტორიულ-ეთნოგრაფიული მუზეუმი]]''' || || გორი, <br />კირიონ II-ის ქ. 12 || |- |'''2''' || || '''[[ალექსანდრე ჯავახიშვილის სახლ-მუზეუმი]]''' || || გორი, <br />სოფელი [[ძევერა]] || |- |'''3''' || || '''[[ნიკო ლომოურის სახლ-მუზეუმი]]''' || || გორი, <br />სოფელი [[არბო]] || |- |'''4''' || [[ფაილი:House Museum Stalin.jpg|100პქ]] || '''[[იოსებ სტალინის სახელმწიფო მუზეუმი]]''' || [[1937]] || გორი, <br />იოსებ სტალინის გამზირი 32 || |- |'''5''' || [[ფაილი:Iakob_Gogebashvili_museum_01.jpg|100პქ]] || '''[[იაკობ გოგებაშვილის სახლ-მუზეუმი]]''' || || გორი, <br />სოფელი [[ვარიანი]] || |- |'''6''' || || '''[[უფლისციხის ისტორიულ-არქიტექტურული მუზეუმ-ნაკრძალი]]''' || || გორი, <br />სოფელი [[ქვახვრელი]] || |- |'''7''' || || '''[[ივანე მაჩაბლის სახლ-მუზეუმი]]''' <br />(2008 წლის რუსეთ-საქართველოს ომის შემდეგ მუზეუმი ფუნქციონირებს სოფელ წეროვანის დევნილთა დასახლებაში<ref>[http://reportiori.ge/old/geworld.ge,?menuid=6&id=15668 წეროვანში ივანე მაჩაბლის სახლ-მუზეუმი გაიხსნა]{{Dead link|date=აგვისტო 2024 |bot=InternetArchiveBot }}</ref>) || || || |- |'''8''' || || '''[[დიდი ლიახვის ხეობის სახელმწიფო მუზეუმ-ნაკრძალი]]''' || || ცხინვალი, <br />სოფელი [[ქურთა]] || |- |'''9''' || || '''[[კასპის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი]]''' || || კასპი, <br />იოსებ სტალინის ქ. 88 || |- |'''10''' || [[ფაილი:Lamiskana_museum_inside.jpg|100პქ]] || '''[[ჯამბაკურ-ორბელიანების სასახლე]]''' || || კასპი, <br />სოფელი [[ლამისყანა]] || |- |'''11''' || [[ფაილი:Museum of Khovle.jpg|100პქ]] || '''[[ივანე ჯავახიშვილის სახლ-მუზეუმი]]''' || || კასპი, <br />სოფელი [[ხოვლე]] || |- |'''12''' || || '''[[ომარ კელაპტრიშვილის სახლ-მუზეუმი]]''' || || კასპი, <br />სოფელი [[კავთისხევი]] || |- |'''13''' || || '''[[ქსნის ხეობის ისტორიულ-არქიტექტურული მუზეუმ-ნაკრძალი]]''' || || ახალგორი, <br />თამარ მეფის ქ. 57 || |- |'''14''' || || '''[[ქარელის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი]]''' || || ქარელი, <br />ალექსანდრე ყაზბეგის ქ. 86 || |- |'''15''' || [[ფაილი:Muzeumi.jpg|100პქ]] || '''[[ხაშურის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი]]''' || [[1959]] || [[ხაშური]], <br />მერაბ კოსტავას ქ. 2 || http://museum.ge.iatp.net/ |- |'''16''' || [[ფაილი:Monument of lecia ukrainka.jpg|100პქ]] || '''[[სურამის ლესია უკრაინკას მუზეუმი]]''' || [[1952]] || [[სურამი]], <br />დავით გურამიშვილის ქ. 2 || http://museum.ge.iatp.net/ |- |'''17''' || || '''[[ქვიშხეთის დიმიტრი ყიფიანის სახლ-მუზეუმი]]''' || [[2007]] || ხაშური, <br />სოფელი [[ქვიშხეთი]], დიმიტრი ყიფიანის ქ. 32 || http://museum.ge.iatp.net/ |- |} ==რესურსები ინტერნეტში== * [http://www.georgianmuseums.ge/?lang=geo&id=1&sec_id=3 საქართველოს მუზეუმები] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:საქართველოს მუზეუმები|*]] e16afkz6w3obo5squskhc7pu0ojs7p5 0 147055 5406589 4813694 2026-06-03T20:41:37Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406589 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Poland, administrative divisions - ka - colored.svg|მინი|მარჯვნივ|250პქ|პოლონეთის ადმინისტრაციული დაყოფა]] '''პოლონეთის ადმინისტრაციული დაყოფა''' ― [[პოლონეთი]] არის [[უნიტარიზმი|უნიტარული]] სახელმწიფო, რომელსაც გააჩნია სამსაფეხურიანი დაყოფა. ქვეყანა იყოფა სავოევოდოებად ({{lang-pl|województwo}}), სავოევოდოები თავის მხრივ იყოფიან [[პოვიატი|პოვიატებად]] ({{lang-pl|powiat}}), ხოლო პოვიატები – [[გმინა|გმინებად]] ({{lang-pl|gmina}}). ახალი ადმინისტრაციული დაყოფა შემოიღეს [[1999]] წელს. [[2017]] წლის მონაცემებით პოლონეთში 16 [[სავოევოდო]], 380 პოვიატი (66 საქალაქო და 314 სასოფლო) და 2479 გმინაა (302 საქალაქო, 718 სასოფლო-საქალაქო და 1459 სასოფლო). წინა ადმინისტრაციული დაყოფა შემოიღეს [[1975]] წლის 1 ივნისს. სამსაფეხურიანი დაყოფიდან გადავიდნენ ორსაფეხურიანზე: გააუქმეს პოვიატები და პოლონეთი დაყვეს სავოევოდოებად (49) და გმინებად. == სავოევოდოები == {{მთავარი|სავოევოდო (პოლონეთი)}} {{განახლება}} {| style="clear:both;" width=100 % |- style="background-color:#bbbbbb;" ! align="center" | დროშა ! align="center" | გერბი ! colspan=2 align="center" | სავოევოდო ! align="center" | პოვიატი ! align="center" | ფართობი,<br />კმ² ! align="center" | მოსახლეობა,<br />კაცი. ! align="center" | სიმჭიდროევე,<br />ად./კმ² ! align="center" | დედაქალაქი ! align="center" | <small>ოფიციალური<br />საიტი</small> |- style="background-color:#eeeeee;" | align="center" | [[ფაილი:POL województwo mazowieckie flag.svg|80px]] | align="center" | [[image:POL województwo mazowieckie COA.svg|50px]] | PL-MZ | align="center"| [[მაზოვიეცის სავოევოდო|მაზოვიეცი]]<br />Mazowieckie | align="center"| 42 | align="center" | 35 558,18 <small>(1)</small> | align="center" | 5 188 488 <small>(1)</small> | align="center" | 145,9 <small>(3)</small> | align="center" | [[ვარშავა]]<br />Warszawa | align="center" | [http://www.mazowsze.uw.gov.pl] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110427174407/http://www.mazowsze.uw.gov.pl/ |date=2011-04-27 }} |- style="background-color:#dddddd;" | align="center" | [[ფაილი:POL województwo dolnośląskie flag 1.svg|80px]] | align="center" | [[image:POL województwo dolnośląskie COA.svg|50px]] | PL-DS | align="center"| [[ქვემო სილეზიის სავოევოდო|ქვემო სილეზია]]<br />Dolnośląskie | align="center"| 29 | align="center" | 19 946,77 <small>(7)</small> | align="center" | 2 878 410 <small>(5)</small> | align="center" | 144,3 <small>(4)</small> | align="center" | [[ვროცლავი]]<br />Wrocław | align="center" | [http://www.uwoj.wroc.pl/] |- style="background-color:#eeeeee;" | align="center" | [[ფაილი:POL województwo kujawsko-pomorskie flag.svg|80px]] | align="center" | [[image:POL województwo kujawsko-pomorskie COA.svg|50px]] | PL-KP | align="center"| [[კუიავო-პომერანიის სავოევოდო|კუიავო-პომერანია]]<br />Kujawsko-Pomorskie | align="center"| 23 | align="center" | 17 971,68 <small>(10)</small> | align="center" | 2 066 136 <small>(10)</small> | align="center" | 115,0 <small>(8)</small> | align="center" | [[ბიდგოში]], [[ტორუნი]]<br />Bydgoszcz, Toruń | align="center" | [http://www.uwoj.bydgoszcz.pl/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081003102314/http://www.uwoj.bydgoszcz.pl/ |date=2008-10-03 }} |- style="background-color:#dddddd;" | align="center" | [[ფაილი:POL województwo lubelskie flag.svg|80px]] | align="center" | [[image:POL województwo lubelskie COA.svg|50px]] | PL-LU | align="center"| [[ლუბლინის სავოევოდო|ლუბლინი]]<br />Lubelskie | align="center"| 24 | align="center" | 25 122,49 <small>(3)</small> | align="center" | 2 166 213 <small>(8)</small> | align="center" | 86,2 <small>(12)</small> | align="center" | [[ლუბლინი]]<br />Lublin | align="center" | [http://www.uw.lublin.pl/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722083847/http://www.uw.lublin.pl/ |date=2011-07-22 }} |- style="background-color:#eeeeee;" | align="center" | [[ფაილი:POL województwo lubuskie flag.svg|80px]] | align="center" | [[image:POL województwo lubuskie COA.svg|50px]] | PL-LB | align="center"| [[ლუბუშის სავოევოდო|ლუბუში]]<br />Lubuskie | align="center"| 14 | align="center" | 13 987,88 <small>(13)</small> | align="center" | 1 008 481 <small>(16)</small> | align="center" | 72,1 <small>(14)</small> | align="center" | [[გოჟუვ-ვიელკოპოლსკი]],<br />[[ზიელონა-გურა]]<br />Gorzów Wielkopolski,<br />Zielona Góra | align="center" | [http://www.wojewodalubuski.pl/] |- style="background-color:#dddddd;" | align="center" | [[ფაილი:POL województwo łódzkie 1 flag.svg|80px]] | align="center" | [[ფაილი:POL_województwo_łódzkie_COA.svg|50px]] | PL-LD | align="center"| [[ლოძის სავოევოდო|ლოძი]]<br />Łódzkie | align="center"| 24 | align="center" | 18 218,96 <small>(9)</small> | align="center" | 2 555 898 <small>(6)</small> | align="center" | 140,3 <small>(5)</small> | align="center" | [[ლოძი]]<br />Łódź | align="center" | [http://www.uw.lodz.pl/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041120062456/http://uw.lodz.pl/ |date=2004-11-20 }} |- style="background-color:#eeeeee;" | align="center" | [[ფაილი:POL województwo małopolskie 1 flag.svg|80px]] | align="center" | [[ფაილი:POL województwo małopolskie COA.svg|50px]] | PL-MA | align="center"| [[მალოპოლსკის სავოევოდო|მალოპოლსკი]]<br />Małopolskie | align="center"| 22 | align="center" | 15 182,87 <small>(12)</small> | align="center" | 3 279 036 <small>(4)</small> | align="center" | 216,0 <small>(2)</small> | align="center" | [[კრაკოვი]]<br />Kraków | align="center" | [http://www.uwoj.krakow.pl/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080917180836/http://www.uwoj.krakow.pl/ |date=2008-09-17 }} |- style="background-color:#dddddd;" | align="center" | [[ფაილი:POL województwo opolskie flag.svg|80px]] | align="center" | [[ფაილი:POL województwo opolskie COA.svg|50px]] | PL-OP | align="center"| [[ოპოლეს სავოევოდო|ოპოლე]]<br />Opolskie | align="center"| 12 | align="center" | 9 411,67 <small>(16)</small> | align="center" | 1 037 088 <small>(15)</small> | align="center" | 110,2 <small>(10)</small> | align="center" | [[ოპოლე]]<br />Opole | align="center" | [http://www.opole.uw.gov.pl/] |- style="background-color:#eeeeee;" | align="center" | [[ფაილი:POL województwo podkarpackie flag.svg|80px]] | align="center" | [[ფაილი:POL województwo podkarpackie COA.svg|60px]] | PL-PK | align="center"| [[კარპატების სავოევოდო|კარპატები]]<br />Podkarpackie | align="center"| 25 | align="center" | 17 845,66 <small>(11)</small> | align="center" | 2 097 338 <small>(9)</small> | align="center" | 117,5 <small>(7)</small> | align="center" | [[ჟეშუვი]]<br />Rzeszów | align="center" | [http://www.rzeszow.uw.gov.pl/] |- style="background-color:#dddddd;" | align="center" | [[image:POL województwo podlaskie flag.svg|80px]] | align="center" | [[image:POL województwo podlaskie COA.svg|60px]] | PL-PD | align="center"| [[პოდლასის სავოევოდო|პოდლასი]]<br />Podlaskie | align="center"| 17 | align="center" | 20 187,01 <small>(6)</small> | align="center" | 1 192 660 <small>(14)</small> | align="center" | 59,1 <small>(15)</small> | align="center" | [[ბელოსტოკი]]<br />Białystok | align="center" | [http://www.bialystok.uw.gov.pl/] |- style="background-color:#eeeeee;" | align="center" | [[image:POL_województwo_pomorskie_flag.svg|80px]] | align="center" | [[image:POL_województwo_pomorskie_COA.svg|60px]] | PL-PM | align="center"| [[პომერანიის სავოევოდო|პომერანია]]<br />Pomorskie | align="center"| 20 | align="center" | 18 310,36 <small>(8)</small> | align="center" | 2 210 920 <small>(7)</small> | align="center" | 120,7 <small>(6)</small> | align="center" | [[გდანსკი]]<br />Gdańsk | align="center" | [http://www.uw.gda.pl/] |- style="background-color:#dddddd;" | align="center" | [[image:POL_województwo_świętokrzyskie_flag.svg|80px]] | align="center" | [[image:POL_wojewodztwo_świętokrzyskie_COA.svg|60px]] | PL-SK | align="center"| [[სვიეტოკშის სავოევოდო|სვიეტოკში]]<br />Swiętokrzyskie | align="center"| 14 | align="center" | 11 710,20 <small>(15)</small> | align="center" | 1 275 550 <small>(12)</small> | align="center" | 108,9 <small>(11)</small> | align="center" | [[კელცე]]<br />Kielce | align="center" | [http://www.szczecin.uw.gov.pl/] |- style="background-color:#eeeeee;" | align="center" | [[image:POL_województwo_śląskie_flag.svg|80px]] | align="center" | [[image:POL_województwo_śląskie_COA.svg|60px]] | PL-SL | align="center"| [[სილეზიის სავოევოდო|სილეზია]]<br />Śląskie | align="center"| 36 | align="center" | 12 333,51 <small>(14)</small> | align="center" | 4 650 300 <small>(2)</small> | align="center" | 377,4 <small>(1)</small> | align="center" | [[კატოვიცე]]<br />Katowice | align="center" | [http://www.katowice.uw.gov.pl/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818174802/http://www.katowice.uw.gov.pl/ |date=2019-08-18 }} |- style="background-color:#dddddd;" | align="center" | [[image:POL województwo wielkopolskie flag.svg|80px]] | align="center" | [[image:POL województwo wielkopolskie COA.svg|60px]] | PL-WP | align="center"| [[ველიკოპოლსკის სავოევოდო|ველიკოპოლსკი]]<br />Wielkopolskie | align="center"| 35 | align="center" | 29 826,51 <small>(2)</small> | align="center" | 3 386 882 <small>(3)</small> | align="center" | 113,6 <small>(9)</small> | align="center" | [[პოზნანი]]<br />Poznań | align="center" | [http://www.poznan.uw.gov.pl/] |- style="background-color:#eeeeee;" | align="center" | [[image:POL_województwo_warmińsko-mazurskie_flag.svg|80px]] | align="center" | [[image:POL województwo warminsko-mazurskie COA.svg|60px]] | PL-WN | align="center"| [[ვარმინო-მაზურის სავოევოდო|ვარმინო-მაზური]]<br />Warmińsko-Mazurskie | align="center"| 21 | align="center" | 24 173,17 <small>(4)</small> | align="center" | 1 426 155 <small>(12)</small> | align="center" | 59,0 <small>(16)</small> | align="center" | [[ოლშტინი]]<br />Olsztyn | align="center" | [http://www.uw.olsztyn.pl/] |- style="background-color:#dddddd;" | align="center" | [[image:POL_województwo_zachodniopomorskie_flag.svg|80px]] | align="center" | [[image:POL województwo zachodniopomorskie COA.svg|60px]] | PL-ZP | align="center"| [[დასავლეთ პომერანიის სავოევოდო|დასავლეთი პომერანია]]<br />Zachodniopomorskie | align="center"| 21 | align="center" | 22 892,48 <small>(5)</small> | align="center" | 1 692 271 <small>(11)</small> | align="center" | 73,9 <small>(13)</small> | align="center" | [[შეცინი]]<br />Szczecin | align="center" | [http://www.szczecin.uw.gov.pl/] |- style="background-color:#cccccc;" | align="center" | [[image:Flag of Poland.svg|80px]] | align="center" | [[image:Herb Polski.svg|60px]] | '''PL''' | '''[[პოლონეთი]]''' <br />'''Rzeczpospolita Polska''' | align="center"| '''379 ''' | align="center" | '''312 685''' <small>(68)</small> | align="center" | '''38 636 157''' <small>(32)</small> | align="center" | '''123''' | align="center" | [[ვარშავა]]<br />'''Warszawa''' | align="center" | [http://www.polska.pl/] |} ==პოვიატები== {{მთავარი|პოვიატი}} ==გმინები== {{მთავარი|პოლონეთის გმინების სია}} ==რესურსები ინტერნეტში== *[https://www.zpp.pl/ პოლონეთის პოვიატების ასოციაცია] {{ევროპის ქვეყნების ადმინისტრაციული დაყოფა}} [[კატეგორია:პოლონეთის ადმინისტრაციული დაყოფა| ]] ar5cxqgepedvcxzdq3j754icbra28cz 0 147616 5406595 5338852 2026-06-03T20:48:22Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 0 წყარო და 1 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406595 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა |სახელწოდება =ინფოდაფა ისტორია (ქვეყანა) |სხეულის სტილი = |წარწერა = [[პოლონეთი]]ს [[ისტორია]] |წარწერის სტილი = |სურათი = [[სურათი:Herb Polski.svg|180px]] |სურათის სტილი = |ტიტრი = |ტიტრის სტილი = |თავის სტილი = background:#ccf; |სახელის სტილი = background:#F8E0E0; |მონაცემის სტილი = background:#F2F2F2 |თავი1 = |სახელი1 =[[წინარეისტორიული პოლონეთი]] |მონაცემი1 = 877 წლამდე |თავი2 = |სახელი2 = [[გნეზნოს პოლონეთი]] |მონაცემი2 = 877-1320 წწ. |თავი3 = |სახელი3 =[[კრაკოვის პოლონეთი]] |მონაცემი3 =1320-1569 წწ. |თავი4 = |სახელი4 = [[რეჩ პოსპოლიტა]] |მონაცემი4 = 1569-1795 წწ. |თავი5 = |სახელი5 = [[პოლონეთის დაყოფა]] |მონაცემი5 = 1772-1795 წწ. |თავი6 = |სახელი6 = [[ვარშავის საჰერცოგო]] |მონაცემი6 = 1807-1818 წწ. |თავი7 = |სახელი7 = [[პოლონეთის სამეფო]] |მონაცემი7 = 1815-1915 წწ. |თავი8 = |სახელი8 =[[კრაკოვის რესპუბლიკა]] |მონაცემი8 = 1815-1846 წწ. |თავი9 = |სახელი9 = [[პოზნანის დიდი სამთავრო]] |მონაცემი9 = 1815-1919 წწ. |თავი10 = |სახელი10 = [[პოლონეთის სამეფო (1916-1918)|პოლონეთის სახელმწიფო (სამეფო)]] |მონაცემი10 = 1916-1918 წწ. |თავი11 = |სახელი11 =[[პოლონეთის მეორე რესპუბლიკა]] |მონაცემი11 =[[1918]] ([[11 ნოემბერი]])-[[1939]] ([[1 სექტემბერი]]) |თავი12 = |სახელი12 = [[პოლონეთის გენერალ-საგუბერნატორო]] |მონაცემი12 = 1939-1945 |თავი13 = |სახელი13 = [[პოლონეთის სახალხო რესპუბლიკა]] |მონაცემი13= 1945-1989 წწ. |თავი14 = |სახელი14 = [[პოლონეთის რესპუბლიკა]] |მონაცემი14= 1989 წლიდან |ქვედა სტილი = background:#F8E0E0; |ქვევით ={{flagicon|Poland}} [[პორტალი:პოლონეთი|პორტალი]] }} '''პოლონეთის ისტორია''' მოიცავს [[პოლონეთი|პოლონეთის სახელმწიფოსა]] და [[პოლონელები|პოლონელი ხალხის]] ისტორიას [[X საუკუნე|X]] საუკუნიდან [[XXI საუკუნე]]მდე. == წინარეისტორია == {{main|წინარეისტორიული პოლონეთი}} [[ბრინჯაოს ხანა]]ში აქ გავრცელებული იყო [[ტშინეცის კულტურა]], შემდეგ იგი შეცვალა კელტურ-ალირიულმა [[რკინის ხანა|რკინის ხანის]] [[ლუჟიცის კულტურა]]მ. ჩვენი წელთაღრიცხვის დასაწყისში პოლონეთის ტერიტორიაზე ცხოვრობდნენ [[სლავები|სლავი ტომები]], [[სკირები]] და [[ლუგიერები]], რომლებიც [[ზარუბინეცის კულტურა|ზარუბინეცის კულტურის]] ფორმით გავრცელდა აღმოსავლეთით [[უკრაინა]]ში. შემდეგ ისინი შეცვალეს [[გუთები|გუთების]] [[ველბარის კულტურა]]მ. I ათასწლეულის ბოლოს პოლონეთის ტერიტორიაზე ცნობილი ტომებია: [[დასავლეთ პოლიანები]] (მათგან მოდის ქვეყნის სახელიც), ლენძიანები (მათგან მოდის პოლონელების სახელწოდებები მეზობელ სლავებში: [[ლიახები]], [[კუიავიელები]], [[პომორიელები]], [[მაზვოველები]] (მაზოვიელები), [[ვისლიანელები]], [[სლენზიანელები]] ([[სილეზია]]ში) და სხვა. თანდათან მძლავრი ტომობრივი სამთავროების საფუძველზე ჩნდება პროტოსახელმწიფოებრივი წარმონაქმნები; ამ სამთავროებიდან მთავარი იყო ვისლიანების სამთავრო თანამედროვე [[მცირე პოლონეთი]] ([[მალოპოლსკის სავოევოდო]], [[კრაკოვი]]ს რაიონი) და პოლიანების სამთავრო [[დიდი პოლონეთი|დიდ პოლონეთში]] ([[ველიკოპოლსკის სავოევოდო]], [[პოზნანი]]ს რაიონი). == [[გნეზნო|გნეზნოს პოლონეთი]] ([[877]]-[[1320]]) == [[სურათი:Polska 992 - 1025.png|266px|thumb|right|პოლონეთი 992—1025]] [[877]] წელს [[დიდი მორავია|დიდი მორავიის]] მიერ [[მცირე პოლონეთი]]ს დაყრობის შემდეგ პოლონეთის სახელმწიფოს ფორმირების ცენტრი დარჩა დიდი პოლონეთი, რომლის დედაქალაქი იყო [[გნეზნო]]. პირველი ცნობილი პოლონეთის მმართველი იყო [[დიდი პოლონეთი]]ს მთავარი [[მიეშკო I]] [[პიასტები]]ს დინასტიიდან ([[960]]—[[992]]); [[966]] წელს მან მიიღო დასავლეთის წესის [[ქრისტიანობა]]. მისი ვაჟისშვილის — [[ბოლესლავ I მამაცი]]ს დროს — პოლონეთის სამთავრომ მიაღწია ძლიერების მწვერვალს. [[999]] წელს ბოლესლავი ჩეხეთს ართმევს მომავალ [[მცირე პოლონეთი|მცირე პოლონეთს]] კრაკოვთან ერთად; ის იყო ჩეხეთის მთავარი [[1003]]-დან [[1004]] წლამდე, [[საღვთო რომის იმპერია]]სთან ხანგრძლივი ომის შემდეგ შემოიერთა ლუჟიცი და მილსკო. ბოლესლავი დანათესავდა [[კიევის რუსეთის მმართველები|კიევის მთავართან]] - [[სვიატოპოლკ I|სვიატოპოლკ წყეულთან]] და მხარს უჭერდა მას ძმასთან [[იაროსლავ ბრძენი|იაროსლავ ბრძენთან]] ბრძოლაში, [[1018]] წელს დაიკავა [[კიევი]]; [[1025]] წელს მან მიიღო ხელმწიფის ტიტული მაგრამ, მისმა ვაჟიშვილმა [[მიეშკო II ლამბერტი|მიეშკო II]]-მ, რომელიც იძულებული იყო ერთდროულად ეომა [[გერმანია]]სთან, ჩეხეთთან და კიევის რუსეთთან, დაკარგა მამამისის თითქმის ყველა მონაპოვარი, მათ შორის ხელმწიფის ტიტულიც, რომელზეც უარი თქვა [[1033]] წელს. მისი სიკვდილის შემდეგ იწყება ქაოსისა და ანარქიის პერიოდი. მისმა ვაჟიშვილმა [[კაზიმირ I|კაზიმირ I აღმდგენელი]], რომელიც გაძევებული იყო პოლონეთიდან მეამბოხეების მიერ, ძლივს და დანაკარგებით აღადგინა თავისი ძალაუფლება. ხოლო უკანასკნელის ვაჟიშვილმა [[ბოლესლავ II გულადი|ბოლესლავ II გულადმა]] ([[1058]]—[[1079]]) შეძლო მთლიანად აღედგინა პოლონეთის ყოფილი ძლევამოსილება და ისევ ([[1076]]) მიიღო ხელმწიფის ტიტული; [[1068]] წელს ის, მხარს უჭერდა თავის ნათესავ [[იზიასლავ I|იზიასლავ იაროსლავის ძეს]] და ასევე აიღო [[კიევი]]. იგი ჩამოგდებულ იქნა ტახტიდან შეთქმულების შედეგად. [[ბოლესლავ III]]-ის ([[1102]]—[[1138]]) დროს ძველპოლონურმა სახელმწიფომ მიაღწია ბოლო აყვავებას. ბოლესლავმა [[1109]] წ. მოიგერია გერმანელი იმპერატორის შემოსევა, [[1122]] წ. პოლონეთს შემოუერთა თითქმის მთელი [[პომერანია]]. მაგრამ მისი სიკვდილის შემდეგ, როგორც რუსეთში - [[ვლადიმირ მონომახი]]ს სიკვდილის შემდეგ პოლონეთში იწყება ფეოდალური დაქუცმაცება. «ბოლესლავ კრივოუსტის სტატუტის» თანახმად ([[1138]]), პოლონეთი გაყოფილ იქნა ოთხ ვაჟიშვილს - ძმას შორის, ტიტულით დიდი მთავარი (დიდი პოლონეთის ნაწილი გნეზნოთი და მცირე პოლონეთი კრაკოვით) უფროს ძმას ხვდა წილად. იქმნება რამდენიმე სამთავრო: [[კუიავია]], [[მაზოვია]], [[სილეზია]], [[პომერანია]] ([[პომორიე]]), [[სანდომირი]] და სხვა. ზუსტად ამ დროს იწყება გერმანიის «[[აღმოსავლეთით ზეწოლა]]». [[1181]] წ. [[პომერანია|დასავლეთ პომორიეს]] მთავარმა თავი აღიარა გერმანიის იმპერატორის ვასალად; [[1226]] წ. [[მაზოვია|მაზოვიის]] მთავარმა [[კონრად I|კონრად I მაზოვიელმა ]] (მაზოვეცკი) მოუწოდა ტევტონის ორდენს [[პრუსია|პრუსიის]] წინააღმდეგ ბრძოლისაკენ. [[1241]] წ. პოლონეთში შეიჭრნენ თათარ-მონღოლები და ლიგნიცთან დაამარცხეს პოლონელები და გერმანელები, მაგრამ შემდეგ უკან ბრუნდებიან. [[XIII საუკუნე|XIII საუკუნის]] ბოლოს ისევ შეიმჩნევა ცენტრისკენული ტენდენციები. დიდი პოლონეთის თავადი [[პრჟემისლ II (პოლონეთი)|პრჟემისლ II]] ([[1290]]—[[1296]]) [[1295]] წელს მიიღო ხელმწიფის (მეფის) ტიტული. პრჟემისლი მალე მოკლულ იქნა კურფიურსტ ბრანდებურგელის ხალხის და დიდი პოლონეთის მაგნატების მიერ. == [[კრაკოვი]]ს [[პოლონეთი]] ([[1320]]-[[1569]]) == [[სურათი:Jagiellon countries 1490.PNG|266px|thumb|right|[[იაგელონები]]ს სახელმწიფო 1490]] [[სურათი:Krell Battle of Orsha (detail) 11.png|266px|thumb|right|პოლონეთის და მოსკოვის არმიების ბრძოლა 1514]] * [[1320]] — [[კუიავია|კუიავიის]] მთავარმა [[ვლადისლავ I|ვლადისლავ ლოკეტეკი]]მ ([[1305]]–[[1333]]), თავის სამფლობელოებს შემოუერთა [[დიდი პოლონეთი]], და [[კრაკოვი|კრაკოვში]] კორონაციით მიიღო პოლონეთის მეფის ტიტული. ამ დროიდან კრაკოვი ხდება [[პოლონეთი]]ს ახალი დედაქალაქი. მისი მემკვიდრის [[კაზიმირ III (პოლონეთი)|კაზიმირ III დიდის]] დროს ([[1333]]–[[1370]]) პოლონეთის აყვავების ხანა დგება. * [[1349]] — ხდება [[გალიცია|გალიციის]] შემოერთება პოლონეთთან. * [[1370]] — პოლონეთის მეფე ხდება კაზიმირის დისშვილი - უნგრეთის ხელმწიფე [[ლუი I (პოლონეთი)|ლუდოვიკ (ლაიოშ) I]], ანჟუს დინასტიიდან ([[1370]]–[[1382]]). ეს იყო პირველი უცხოელი - მეფე პოლონეთის ტახტზე. მყარი დასაყრდენის არ ქონის გამო, მან [[1374]] წ. გამოსცა ''[[კოშიცის პრივილეი]]'', რის თანახმადაც მაგნატები და შლიახტები (წარჩინებულები) თავისუფლდებოდნენ ყველა ვალდებულებისაგან, გარდა სამხედრო და უმნიშვნელო გადასახადისა 2 გროში ლანა მიწაზე. * [[1384]] — წელს იყო [[იადვიგა]]ს ინტრონიზაცია. მაგნატებმა დაიწყეს იადვიგას საქმროს ძებნა, რომელიც შეძლებდა სრულყოფილი პოლონეთის მონარქი გამხდარიყო. ასეთად მიიჩნიეს ლიტვისა და რუსეთის დიდი მთავარი [[იაგაილო]] (პოლონურად იაგელო). * [[1385]] — [[კრევო]]ში დადებულ იქნა პოლონეთ-ლიტვის უნია, რის თანახმად იაგაილო პირჯვარს იწერდა კათოლიკურად, ლიტვაში კათოლიკობა გახადა სახელმწიფო რელიგია, ცოლად შეირთო იადვიგა და ავიდა პოლონეთის ტახტზე [[ვლადისლავ II]] სახელით. ასე რომ, სრულიად შემთხვევითი მიზეზების დამთხვევის შედეგად, ევროპის აღმოსავლეთით იქმნება პოლონეთ-ლიტვის სახელმწიფო. იაგაილოს დროს იწყება პოლონელების მიერ დაკავებული რუსეთის მიწებზე მართლმადიდებლების შევიწროება. იაგაილომ კათოლიკებს გადასცა მართლმადიდებლური ტაძარი პერემისლში, რომელიც აშენებულ იქნა ჯერ კიდევ რუსეთის მთავრის ვოლოდარ როსტისლავის ძის დროს, რითაც დასაწყისი მისცა ამ ქალაქის გაკათოლოკებას და პოლონიზაციას. გალიციის მართლმადიდებელ მიტროპოლიტს ჩამოართვეს ყველა კუთვნილი მიწები და გადასცეს კათოლიკურ არქიეპისკოპოსს<ref>რუსინა ო. ვ. Україна під татарами і Литвою. — Київ: Видавничий дім «Альтернативи», 1998. С. 229.</ref>. * [[1410]] — მოხდა [[გრიუნვალდის ბრძოლა]] — [[ტევტონთა ორდენი]]ს განადგურება. * [[1434]] – იაგაილოს ვაჟიშვილი [[ვლადისლავ III (პოლონეთი)|ვლადისლავ III]] (1434—1444) გახდა ერთდროულად [[უნგრეთი]]სა და პოლონეთის მეფე. დაიღუპა თურქებთან ვარნასთან ბრძოლაში. ამის შემდეგ პოლონეთ-უნგრეთის უნია წყვეტს არსებობას, მაგრამ აღსდგა პოლონეთ-ლიტვის უნია, პოლონეთის ტახტზე ვლადისლავის ძმის - ლიტვის მთავრის [[კაზიმირ IV|კაზიმირ იაგელონი]]ს ([[კაზიმირ IV]]) არჩევის მეშვეობით [[1447]]—[[1492]]). * [[1454]] — ნეშავის სტატუტი: პოლონეთი ხდება რესპუბლიკა, სადაც უმაღლესი ძალაუფლება ეკუთვნის სეიმს. [[ტევტონთა ორდენი|ტევტონის ორდენთან]] ბრძოლის განახლება. * [[1466]] — [[ტორუნი]]ს მშვიდობა: პოლონეთი იერთებს [[პომერანია]]ს გდანსკთან ერთად და იღებს ბალტიის ზღვაზე გასასვლელს. მეფის ვაჟი ვლადისლავი [[1471]] წ. ხდება [[ჩეხეთი]]ს მეფე, ხოლო [[1490]] წ. — [[უნგრეთი]]ს მეფეც. * [[1505]] — მიღებულ იქნა კანონი, რომელიც ზღუდავდა მეფის ძალაუფლებას [[შლიახტა|შლიახტის]] სასარგებლოდ. სხვანაირად — [[რადომის კონსტიტუცია]], რომელმაც დასაწყისი მისცა შლიახეტის დემოკრატიას, ან შლიახეტის რესპუბლიკას. ამ დროიდან პოლონეთის სახელმწიფოს მოწყობის სისტემის მიმართ საერთო გამოყენებადი ტერმინი გახდა - [[რეჩ პოსპოლიტა]]. * [[1526]] — [[მოჰაჩის ბრძოლა (1526)|მოჰაჩის ბრძოლა]]: ჩეხეთ-უნგრეთის მეფის ბრძოლა თურქებთან მკვეთრად ცვლის გეოპოლიტიკურ სიტუაციას: [[იაგელონები]]ს დინასტიიდან კვალიც კი არ რჩება, პოლონეთის სამხრეთით არსებული ტერიტორიებს ინაწილებენ [[თურქეთი]] და [[ავსტრია]]. [[სურათი:Poland historical maps.jpg|thumb|პოლონეთის ისტორიული რუკები|300px]] == [[რეჩ პოსპოლიტა]] ([[1569]]—[[1792]]) == {{Main|რეჩ პოსპოლიტა}} ბოლო იაგელონის [[სიგიზმუნდ II ავგუსტი]]ს მეფობისას — პოლონეთ-ლიტვის სახელმწიფოს ისევ მოუწია მოსკოვის სახელმწიფოს ძლიერებას შეჯახებოდა, სადაც გამეფდა [[ივანე IV (რუსეთი)|ივანე IV მრისხანე]]. [[1562]] წლიდან მოსკოვისა და პოლონეთ-ლიტვის სახელმწიფოები ჩაერთნენ გამძვინვარებულ, ხანგრძლივ და ორივე მხარისათვის გამანადგურებელ [[ლივონიის ომი|ლივონიის ომში]], ამასთან თავდაპირველად წარმატება რუსი მეფის მხარეს იყო, რომელმაც [[1563]] წელს აიღო [[პოლოცკი]]. სიგიზმუნდ ავგუსტი უშვილო იყო და მის დაბერებასთან ერთად ჩნდებოდა კითხვა პოლონეთ-ლიტვის სახელმწიფოს შემდეგი ბედის შესახებ. აქამდე ის დინასტიის ერთიანობას ეყრდნობოდა. მისი ახალ პრინციპებზე აგების აუცილებლობაზე მიიყვანა [[ლუბლინის უნია]]მ ([[1569]]), რომლის თანახმადაც პოლონეთი [[ლიტვის დიდი სამთავრო|ლიტვის დიდ სამთავროსთან]] ქმნიდა გაერთიანებულ ფედერაციულ სახელმწიფოს, რომლის სათავეში იყო სეიმი და სეიმის მიერ არჩეული მეფე. სახელმწიფომ მიიღო სახელწოდება „[[რეჩ პოსპოლიტა]]“ ({{lang-pl|Rzeczpospolita}}). სიგიზმუნდის სიკვდილის შემდეგ, ახალი [[კონსტიტუცია|კონსტიტუციის]] მიხედვით დაიწყო არჩევითი [[მეფე|მეფეების]] ეპოქა. ტახტზე გამოჩნდა და მალევე უკან საფრანგეთში გაიქცა ფრანგი [[ანრი III ვალუა]] ([[1572]]—[[1574]]), ამ დროს ივანე მრისხანე ისევ გადავიდა შეტევაზე ლივონიაში. [[1576]] წ. ტრანსილვანიის მთავრის [[სტეფანე ბატორი]]ს არჩევამ სიტუაცია პოლონეთის სასარგებლოდ შეცვალა: ამ გამოჩენილმა მხედართმთავარმა პოლონეთს დაუბრუნა დაკარგული პოლოცკი ([[1579]]), შემდეგ კი თვითონ შეიჭრა რუსეთში და ალყაში მოაქცია [[ფსკოვი]]. იამა-ზაპოლსკის ზავმა ([[1582]]) აღადგინა ძველი საზღვრები. ბატორის სიკვდილის შემდეგ [[1586]] წ. პოლონელებმა მეფედ აირჩიეს შვედეთის მეფე [[სიგიზმუნდ III ვაზა]]; ამასთან მან მალევე დაკარგა შვედეთის ტახტი თავისი კათოლიკური ფანატიზმის გამო. მის მმართველობასთან დაკავშირებულია სამი მთავარი მოვლენა: [[1596]] წ. დედაქალაქის გადატანა კრაკოვიდან [[ვარშავა]]ში (კორონაცია ძველებურად კრაკოვში ტარდებოდა); [[ბრესტის უნია (1596)]] – მართლმადიდებლურ და კათოლიკურ ეკლესიებს შორის ([[1596]]), რომელმაც დაასრულა ტრადიციული პოლონური რწმენისშემწყალებლობა და ჩაუყარა ფუნდამენტი ხმელნიჩნინას და პოლონეთის ინტერვენციას რუსეთში [[შფოთის წლები]]ს ეპოქაში. === პოლონეთის ინტერვენცია რუსეთში შფოთის წლებში === {{მთავარი|შფოთის წლები|რუსეთ-პოლონეთის ომი (1605-1618)}} პოლონეთის მაგნატებმა მხარი დაუჭირეს თვითმარქვია [[ცრუ დიმიტრი I]]-ს და შეუგროვეს მას ჯარი, რომელიც ძირითადად შედგებოდა ზაპოროჟელი [[კაზაკები]]საგან და პოლონელი მოხალისეებისაგან. [[1604]] წელს თვითმარქვიას ჯარი შეიჭრა რუსეთში, სადაც ქალაქები და შესახვედრად გამოსული არმიები ფიცს დებდნენ ახალი მეფის წინაშე. [[1605]] წ. თვითმარქვია შევიდა [[მოსკოვი|მოსკოვში]] და მოხდა მისი კორონაცია, მაგრამ მალევე გარდაიცვალა. თვითმარქვია [[ცრუ დიმიტრი I]]-მა პოლონეთის მეფეს [[სიგიზმუნდ III ვაზა]]ს პირობა მისცა რომ დახმარებისათვის სამაგიეროდ ის [[სმოლენსკი|სმოლენსკს]] დაუბრუნებდა. ამ დაპირებების საბაბით, სიგიზმუნდი [[1610]] წელს რუსეთში შევიდა და სმოლენსკს ალყა შემოარტყა. დასახმარებლად მეფე [[ვასილ IV|ვასილი შუისკი]]ს მიერ გაგზავნილი ჯარი განადგურებულ იქნა, გეტმან [[სტანისლავ ჟოლკევსკი]]ს მიერ [[კლუშინის ბრძოლა]]ში, რის შემდეგაც პოლონელები მიადგნენ მოსკოვს, ამ დროს მეორე თვითმარქვია [[ცრუ დიმიტრი II]] მოსკოვს მეორე მხრიდან არტყამდა ალყას. შუისკი ჩამოგდებულ იქნა ტახტიდან და შემდეგ ის გადასცეს ჟოლკევსკის. მოსკოველმა [[ბოიარები|ბოიარებმა]] სიგიზმუნდს თხოვეს მეფედ თავისი არასრულწლოვანი ვაჟი [[ვლადისლავ IV]] მას ერთგულების ფიცი მისცეს, შემდეგ კი პოლონელების გარნიზონი მოსკოვში შევიდა. მაგრამ სიგიზმუნდმა არ ინება ვაჟის მოსკოვში გაშვება და მისი მართლმადიდებელად მონათვლა (როგორც განსაზღვრული იყო შეთანხმების პირობებში), და მის ნაცვლად ცდილობდა მოსკოვის მართვას პირადად [[ალექსანდრ გონსევსკი]]ს მოსკოვის პოლონური გარნიზონის მეთაურის დახმარებით. შედეგად მოხდა ყოფილი "ტუშინელი ქურდების" - შუისკის თავადაზნაურების და კაზაკების გაერთიანება პოლონელების წინააღმდეგ (დასაწყისი [[1611]] წ.) შეძლეს ერთობრივი გალაშქრება მოსკოვზე, რომლებსაც მხარი დაუჭირეს მოსკოველმა აჯანყებულებმა, აჯანყება პოლონელებმა შეძლეს ქალაქის გადაწვით ჩაეხშოთ. მოსკოვის ალყა პირველი ლაშქრობისას უშედეგო გამოდგა მის რიგებში არსებული წინააღმდეგობათა გამო. მეორე ლაშქრობამ რომელსაც სათავეში ედგნენ [[კუზმა მინინი]] და [[დმიტრი პოჟარსკი]] პოლონელები კრიტიკულ მდგომარეობაში ჩააყენა; ამ დროს სიგიზმუნდმა, სმოლენსკის აღების შემდეგ მოსკოვზე წასვლის ნაცვლად თავისი ჯარი უკან გაუშვა, რადგან ფინანსურად მისი შენახვა შეუძლებელი შეიქნა. 1 ნოემბერს [[1612]] წ. (ახალი სტილით) ლაშქარმა აიღო კიტაი-ქალაქი, პოლონელებმა თავი შეაფარეს [[მოსკოვის კრემლი|მოსკოვის კრემლს]]. 5 ნოემბერს პოლონელებმა ხელი მოაწერეს კაპიტულაციას, გამოუშვეს კრემლიდან მოსკოველი ბოიარები და სხვა წარჩინებული პირები, მეორე დღეს პოლონელები დანებდნენ. [[1617]] წ. [[ვლადისლავ IV]] გახდა სრულწლოვანი, და აგრძელებდა [[მოსკოვის დიდი მთავარი|მოსკოვის დიდი მთავრის]] ტიტულის ტარებას, იგი შეიჭრა რუსეთში და ცდილობდა დაებრუნებინა კანონიერი ტახტი, მივიდა მოსკოვამდე, მაგრამ მისი აღება ვერ შეძლო. [[დეულინის დროებითი ზავი]]ს მიხედვით პოლონეთმა მიიღო სმოლენსკი და ჩრდილოეთის მიწები. ვლადისლავმა შეინარჩუნა მოსკოვის დიდი მთავრის ტიტული. ზავის ვადის გასვლის შემდეგ რუსეთმა სცადა დაებრუნებინა სმოლენსკი, მაგრამ მარცხი განიცადა მის კედლებთან [[1633]] წელს ([[სმოლენსკის ომი]]); [[პოლიანოვსკის ზავი]]ს მიხედვით ([[1634]] წ.) მოსკოვი სმოლენსკს პოლონეთის საკუთრებად ცნობდა, მაგრამ ვლადისლავმა უარი განაცხადა მოსკოვის მთავრის ტიტულზე. === ''Initium calamitatis regnum'' (სახელმწიფოს გასაჭირის დასაწყისი) === {{მთავარი|რუსეთ-პოლონეთის ომი (1654-1667)}} [[სურათი:Polish-Lithuanian Commonwealth 1635.png|thumb|350px|რეჩ პოსპოლიტა 1635]] [[ვლადისლავ IV]] როგორც მეფემ შეძლო აერიდებინა რეჩ პოსპოლიტა [[ოცდაათწლიანი ომი|ოცდაათწლიან ომში]] მონაწილეობისაგან, ეწეოდა რელიგიურ შემწყალებლურ მოღვაწეობას და გაატარა სამხედრო რეფორმა. უშედეგოდ ცდილობდა გაემყარებინა მეფის ხელისუფლება, მაგნატების წინააღმდეგ გამოსვლით. ვლადისლავ IV-ის მეფობა გამოდგა ბოლო სტაბილური ეპოქა პოლონეთის სამეფოს ისტორიაში. მეფის ხელისუფლების შესუსტებასთან ერთად, იზრდებოდა დაძაბულობა, რაც გამოწვეული იყო ეროვნულ-რელიგიური წინააღმდეგობებით. XVI საუკუნის ბოლომდე პოლონეთ-ლიტვის სახელმწიფოში გაბატონებული იყო მოჩვენებითი რელიგიური ლოიალობა; უკვე გოროდელსკის უნიის მიხედვით [[1413]] წელს მთელი რიგი მაღალი თანამდებობები ღია იყო მხოლოდ კათოლიკებისათვის. მართლმადიდებლებს კი ავიწროვებდნენ, ისინი წინააღმდეგობას უწევდნენ გაკათოლიკებას, შექმნილი იყო მართლმადიდებლური საძმოები [[ლვოვი|ლვოვში]] და [[ვილნე]]ში {{ციტატა|კლუჩესკი: კათოლიკური პროპაგანდა განახლდა, ლიტვაში [[იეზუიტები]]ს გამოჩენის შემდეგ 1569 წ., მალე გასტეხეს აქ [[პროტესტანტიზმი]] და შემდეგ გადავიდნენ მართლმადიდებლობაზე. მათმა პირველად მიიღო ძლიერი წინააღმდეგობა მართლმადიდებელი მაგნატების მხრიდან, თავადი კ. ოსტროჟსკის მეთაურობით, ხოლო შემდეგ ქალაქის მოსახლეობის მხრიდან, და ძმობების მხრიდან. მაგრამ მაღალ მართლმადიდებელ იერარქებში, რომლებიც დემორალიზებული იყვნენ, თავისიანების მხრიდან უკმაყოფილობით და კათოლიკების მხრიდან კი შევიწროებულნი, გაჩნდა ძველი ფიქრები [[რომის ეკლესია]]სთან შეერთების შესახებ}}. ერთდროულად, XVI საუკუნეში მიმდინარეობდა სწრაფი პოლონიზაცია, ხოლო მის შემდეგ დასავლეთ რუსი შლიახტების კათოლიკობაზე გადასვლა, დიდი ხნის განმავლობაში გადასვლას სტიქიური და ნებაყოფლობითი სახე ჰქონდა, რაც გამოწვეული იყო სტატუსის უპირატესობით, რომელიც კათოლიკებს ჰქონდათ. XVI საუკუნის ბოლოს პრინციპში ეს პროცესი დასრულდა, რის შედეგადაც უკრაინის და ბელარუსის მართლმადიდებელი გლეხობა აღმოჩნდა კათოლიკე პოლონიზირებული თავადაზნაურთა ძალაუფლების ქვეშ. ამ სიტუაციამ კონტრრეფორმაციის და იუზუიტების გაძლიერებასთან ერთად, ჩასახა მისწრაფება გადაეყვანათ კათოლიკობაზე უბრალო გლეხობაც. შედეგად მიღებულ იქნა — 1596 წლის [[ბრესტის უნია (1596)|ბრესტის უნია]], სადაც მართლმადიდებლებს საკმაოდ ავიწროებდნენ, დაძაბულობა მატულობდა და ბოლოს და ბოლოს — რეჩ პოსპოლიტისათვის კატასტროფული [[ბოგდან ხმელნიცკი]]ს აჯანყება მოხდა [[1648]] წელს. პოლონეთის ჯარმა განიცადა დამანგრეველი მარცხი კორსუნთან და პილიავცემთან აჯანყებული კაზაკებისაგან, 1648 წლის ბოლოს ბოგდან ხმელნიცკის ჯარი [[ვისლა]]მდე მივიდა და ვარშავისაკენ აპირებდნენდ დაძვრას. [[1654]] წელს პოლონეთში შეიჭრა რუსების არმია; შემდეგ წელიწადს - შვედები, რომლებმაც დაიკავეს ვარშავა, მეფე [[იან II კაზიმირი]] გაიქცა სილეზიაში — იწყება ანარქია, რომელმაც პოლონეთში მიიღო სახელწოდება [[წარღვნა (ისტორია)|«წარღვნა»]] და წარმოადგენდა რუსული შფოთიანი წლების ანალოგს. [[1657]] წელს პოლონეთმა უარი განაცხადა სუვერენულ უფლებებზე აღმოსავლეთ პრუსიაზე. შვედებმა მაინც ვერ მოახერხეს პოლონეთის შენარჩუნება გაჩაღებული პარტიზანული ომის გამო. მეორე მხრივ კაზაკთა მეთაურების ერთი ნაწილი რომლებიც შეშფოთებული იყვნენ მოსკოვის გაძლიერებით შეეცადნენ ისევ განეახლებინათ ურთიერთობა რეჩ პოსპოლიტასთან, რის შედეგადაც პოლონელებმა შეძლეს [[ბელარუსი]]ს და მარჯვენა სანაპირო (დნეპრის) [[უკრაინა|უკრაინის]] დაბრუნება. [[ანდრუსოვსკის დროებითი ზავი]]ს თანახმად (1667 წელი), პოლონეთმა დაკარგა [[კიევი]] და [[დნეპრი]]ს აღმოსავლეთ არსებული ყველა მიწები. === მდგომარეობის გაუარესება, დაცემა === ახალგაზრდა გამოუცდელი [[მიხაილ კორიბუტ ვიშნევეცკი]]ს მოკლე მმართველობა არც თუ ისე წარმატებული იყო; პოლონეთმა წააგო ომი [[ოსმალეთის იმპერია]]სთან, რომელმაც დაიკავა [[პოდოლია]] და აიძულა კამენეც-პოდოლსკი კაპიტულაციაზე. [[იან III სობესკი]]მ გაატარა რადიკალური სამხედრო რეფორმა. მისი მეთაურობით ქრისტიანული სახელმწიფოების კოალიციამ მიიტანა გამანადგურებელი შეტევა და დაამარცხა თურქები [[ვენის ბრძოლა]]ში [[1683]] წლის 12 სექტემბერს და შეაჩერა ოსმალეთის იმპერიის წინსვლა [[ევროპა]]ში. [[იან III სობესკი]]ს მმართველობა იყო ბოლო ბწყინვალე ეპიზოდი რეჩ პოსპოლოტის ისტორიაში. მის შემდეგ კი უკვე იწყება დაცემა. [[1697]] წელს პოლონეთის მეფედ ირჩევენ საქსონელი კიურფურსტი [[ავგუსტ II]]-ს, რითაც დაიწყო საქსონელი მეფეების ეპოქა. თავდაპირველად ის ატარებდა გრანდიოზულ გეგმებს თავისი ძალაუფლების გასამტკიცებლად პოლონეთში და ტერიტორიების შემოერთებაზე (კერძოდ, ლივონიის შემორთებაზე, რომელიც XVII საუკუნის დასაწყისში შვედეთმა წაართვა პოლონეთს). ამ ოცნებების შედეგი იყო [[ჩრდილოეთის ომი]], რომლის პროცესში [[კარლ XII]] შვედი შეიჭრა პოლონეთში, გაანადგურა ავგუსტ II, დაიკავა [[ვარშავა]] და პოლონეთის ტახტზე დაამტკიცა [[სტანისლავ ლეშჩინსკი]]. თითქოს, ბრუნდებოდა „წარღვნის “ ეპოქა. [[1709]] წელს [[პეტრე I დიდი|პეტრე I]] თავის მხრივ აძევებს შვედებს და მათ მიერ დასმულ მეფეს პოლონეთიდან და აღადგინა ტახტზე ავგუსტ ძლიერი; რა თქმა ამის შემდეგ უკვე ლივენიაზე უკვე ფიქრიც არ შეიძლებოდა. ქვეყანა, რომელსაც არ გააჩნდა შიდა რესურსები, საგადასახადო სამსახური, საბაჟო და რეგულარული არმია, უმოქმედ-უუნარო ცენტრალურ მთავრობით — განწირულია იყოს სათამაშო თავის ძლევამოსილ მეზობლების ხელში. ავგუსტ ძლიერის სიკვდილის შემდეგ [[1733]] წელს გაჩაღდა [[ომი პოლონეთის მემკვიდრეობისათვის]], რომლის დროსაც საქსონელები და რუსები ქვეყნიდან აძევებენ სტანისლავ ლეშჩინსკის, რომელსაც ფრანგები უჭერდნენ მხარს და მეფედ სვამენ ახალ საქსონელ კურფიურსტს — [[ავგუსტ III საქსონი|ავგუსტ III საქსონს]] ([[1734]]—[[1763]]). ავგუსტ III მეფობის ბოლოს მოდის [[შვიდწლიანი ომი]]ს ეპოქა, როდესაც პოლონეთი, მიუხედავად მის მიერ გამოცხადებული ნეიტრალიტეტისა, გადაიქცა ბრძოლის ველად პრუსიელებსა და მათ მოწინააღმდეგეთა შორის. [[ფრიდრიხ II (პრუსია)|ფრიდრიხ II]] პრუსიელი ჯერ კიდევ მაშინ ფიქრობდა პოლონეთის გაყოფას, მაგრამ მისმა წაგებამ ომში ერთი პერიოდი გადაწია ეს პერსპექტივა. [[1764]] წ პოლონეთის მეფედ (რუსეთის ზემოქმედებით) არჩეულ იქნა ნაკლებად გავლენიანი [[სტანისლავ ავგუსტ პონიატოვსკი]] მთავარი საფუძველი მისი არჩევისათვის იყო ის რომ , ის ერთ დროს იყო [[ეკატერინე II]]-ს საყვარელი. ფაქტობრივად პოლონეთზე დგინდება რუსეთის [[პროტექტორატი]]. თვითონ პონიატოვსკი იყო განათლებული ადამიანი, მეცნიერებისა და კულტურის მოყვარული, რომელსაც კარგად ესმოდა რეფორმების აუცილებლობა — მაგრამ მას საერთოდ არ გააჩნდა პოლიტიკური ნება. შემდეგ კი ტრაგიკული მოვლენების გამო ეს მეფე, გახდა რეჩ პოსპოლიტის უკანასკნელი მეფე, თამაშობდა პასიურ როლს, და დინებას მიჰყვებოდა. პრაქტიკულად რუსეთის პროტექტორატი კერძოდ გამოიხატა იმაში რომ, რუსეთმა [[პრუსია|პრუსიის]] დახმარებით აიძულა სტანისლავი [[მართლმადიდებლობა]] უფლებებში გაეთანაბრებინა კათოლიკებთან, ასევე აიძულეს მეფე ეარუ ეთქვა დაწყებული რეფორმებზე; ეკატერინემ გამოაცხადა თავი «[[ლიბერუმ ვეტო]]ს» გარანტად. შლიახტის პასუხი იყო «[[ბარსკის კონფერენცია]]» ([[1768]]), რომელმაც წამოიწყო პარტიზანული ბრძოლები რუსული არმიის წინააღმდეგ. მალე აჯანყება ჩახშობილი იქნა და აჯანყებულები ციმბირში იქნენ გადასახლებულნი; თავის მხრივ [[ავსტრია]] და [[პრუსია]], ეჭვითა და ნერვიულად უყურებდნენ რუსეთის პოზიციების განმტკიცებას პოლონეთში, და ისარგებლეს რა რუსეთის მძიმე მდგომარეობით თურქეთთან ომის გამო, მოითხოვეს თავისი წილი. პოლონეთში განსაკუთრებულად გავლენიანი კათოლიკური სასულიერო პირნი მთავრობას უბიძგებდნენ მართლმადიდებლების შევიწროებისაკენ. [[1717]] წელს აკრძალული იქნა საჯარო ღვთისმსახურება, ახალი მართლმადიდებლური ტაძრების აშენება და ძველების შეკეთება, [[1736]] წელს მეფის მიერ გამოცემულ იქნა [[უნივერსალი (დოკუმენტი)|უნივერსალი]], რომლის მიხედვითაც მართლმადიდებელი მღვდლის ხელდასმისათვის საჭირო იყო მეფის ნებართვა. პეტერბურგში იმოერატორის კარზე და [[რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის სინოდი]] იღებდა უამრავ საჩივარს პოლონეთიდან და დახმარებას ითხოვდნენ. [[1762]] წელს ეკატერინე II კორონაციაზე მყოფმა მოგილევის ეპისკოპოსმა გეორგიმ (კონისკი) თავის სიტყვაში იმპერატრიცის წინაშე განაცხადა პოლონეთში მართლმადიდებლების ყოფაზე და დახმარება ითხოვა. მეორე მხრივ, პრუსიის მთავრობა უკმაყოფილო იყო [[პროტესტანტები]]ს შევიწროებითაც, და შესთავაზა რუსეთს პოლონეთის გაყოფა. === რეჩ პოსპოლიტის გაყოფა === [[სურათი:Nilson - Die Lage des Koenigreichs Pohlen im Jahr 1773.png|thumb|right|280px|''პოლონეთის სახელმწიფის მდგომარეობა 1773 წ.: სამი მონარქი აჩვენებენ პოლონეთის რუკაზე, ქვეყნის ნაწილზე რომელზეც მათ პრეტენზია აქვთ'']] [[სურათი:Rejtan Upadek Polski Matejko.jpg|left|thumb|300px|[[იან მატეიკო]] — რეიტანი. სურათი გამოხატავს შლიახტელი [[თადეუშ რეიტანი]]ს ცდას ჩაშალოს სეიმის მიერ პოლონეთის პირველი გაყოფის რატიფიკაცია.]] [[სურათი:Rzeczpospolita Rozbiory 3.png|thumb|right|266px|პოლონეთის სამი გაყოფა ერთ რუკაზე]] {{Main|პოლონეთის დაყოფა}} *[[1772]] წელს მოხდა [[პოლონეთის პირველი დაყოფა|რეჩ პოსპოლიტის პირველი გაყოფა]] პრუსიას, [[ავსტრია]]სა და რუსეთს შორის, რის შედეგადაც ავსტრიამ მიიღო [[გალიცია]], პრუსიამ — დასავლეთი პრუსია, რუსეთმა კი — ბელარუსის ნაწილი ([[გომელი]], [[მოგილევი]], [[ვიტებსკი]], [[დვინსკი]]). უნიათო წლები რომელიც იყო [[პოლონეთის პირველი გაყოფა|პირველი გაყოფის]] შემდეგ, იცვლება საზოგადო აღმავლობით 1780-იანი წლების ბოლოს. [[1787]] წელს იწყება მორიგი [[რუსეთ-ოსმალეთის ომი (1787-1792)|რუსეთ-ოსმალეთის ომი]] და რუსეთის საოკუპაციო არმია გადის პოლონეთიდან. საფუძვლიანი რეფორმების აუცილებლობის იდეამ მოიცვა მთელი პოლონეთის საზოგადოება, რითაც სურდათ ქვეყნის აღმავლობა დაეწყოთ. [[1788]] წელს იწყებს მუშაობას ეგრეთ წოდებული „ოთხწლიანი სეიმი“, რომელმაც ეს იდეა გაიხადა მთავარ ამოცანად. დამუშავებულ იქნა კონსტიტუცია, რომელსაც უნდა მოეხდინა „ლიბერუმ ვეტოს“ პრინციპის ლიკვიდაცია, მოეწესრიგებინა შლიახტური ანარქია, შეემსუბუქებინა ბატონყმური სოციალური უთანასწორობა, შემოეღო სამოქალაქო საზოგადოების საფუძვლები და დაემყარებინა მყარი, მოქმედი, ცენტრალიზებული ხელისუფლება. *[[1791]] წლის 3 მაისის კონსტიტუცია პირველი კონსტიტუციაა [[ევროპა]]ში — და ერთ-ერთი პირველი მსოფლიოში. მისი მიღება გადაიზარდა საერთო ეროვნულ დღესასწაულად. იმავე 1791 წელს დამთავრდა რუსეთ-თურქეთის ომი. პეტერბურგში ელოდებოდნენ საბაბს, რათა მოეხდინათ კონსტიტუციის და პოლონური მოძრაობის ლიკვიდაცია. "ოქროს თავისუფლებით" - გასულობის გაუქმებით უკმაყოფილო მაგნატები მხარდაჭერისათვის პეტერბურგში ჩავიდნენ და მოელაპარაკნენ რუსულ ინტერვენციაზე. ინტერვენციის გასამართლებლად მათ მიერ შედგენილ იქნა კონფედერაციის აქტი, ფაქტობრივად პეტერბურგში მაგრამ ტყუილად აღნიშნულ იქნა ტარგოვიცა (''ტარგოვიცა'' თანამედროვე უკრაინის ტერიტორიაზეა — იყო ერთ-ერთი კონფედერატის მამული), რის გამოც კონფედერაციამ მიიღო [[ტარგოვიცის კონფედერაცია|ტარგოვიცის კონფედერაციის]] სახელწოდება. იმპერატორმა [[ეკატერინე II]]-მ დაძრა არმია პოლონეთისაკენ. დაიწყო გააფთრებული [[რუსეთ-პოლონეთის ომი (1792)]] ბრძოლა ახალი კონსტიტუციის მომხრეების ერთი მხრივ და კონფედერატებს და რუსი ინტერვენტების მეორე მხრივ. რუსების გამარჯვების შემდეგ კონსტიტუცია დაუქმებულ იქნა, დამყარდა ვაჭარი კონფედერატების დიქტატურა; ერთდროულად პოლონეთში შემოვიდა პრუსიის ჯარიც, და [[რეჩ პოსპოლიტა]] გაყოფილ იქნა [[რეჩ პოსპოლიტის მეორე გაყოფა|მეორეჯერ]] ([[1793]]; ამჟამად პრუსიასა და რუსეთს შორის). [[გროდნო]]ში შეიკრიბა სეიმი, სადაც გამოცხადებული იქნა კონსტიტუციის აღდგენის შესახებ; [[ვარშავა]]ში და კიდევ რამდენიმე ქალაქში იდგნენ რუსული გარნიზონები; პოლონეთის არმია მკვეთრად შეკვეცილი იყო. *[[1794]] წლის მარტში დაიწყო ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობა - [[ტადეუშ კოსტიუშკო]]ს აჯანყება. კოსტიუშკო კრაკოვში გამოცხადდა აჯანყების მეთაურად, გაანადგურა რუსების რაზმი რაცლავიცაში და დაიძრა ვარშავისაკენ, სადაც აჯანყებულებმა გაანადგურეს რუსეთის გარნიზონი; ანალოგიურმა აჯანყებამ გაათავისუფლა ვილნა. ზაფხულში პოლონელებმა კარგად გაუძლეს რუსეთ-პრუსიის ჯარებით ვარშავას ალყას. მაგრამ შემოდგომაზე აჯანყებულებმა განიცადეს მთელი რიგი დამანგრეველი მარცხი. აღმოჩნდა რომ აჯანყებას მხარს არ უჭერდა ბელორუსია და უკრაინული მოსახლეობა, აჯანყებულების საყრდენი იყო უპირველეს ყოვლისა შლიახტები და ქალაქელების ნაწილი. [[ტადეუშ კოსტიუშკო]] დამარცხდა მაცეიოვიცასთან და ტყვედ ჩავარდა, ვარშავის გარეუბანი [[პრაღა (ვარშავა)|პრაღა]] იერიშით იქნა აღებული [[ალექსანდრე სუვოროვი]]ს მიერ<ref name=scps>თხზ. ა. პეტრუშევსკი ''სუვოროვი. [http://history.scps.ru/suvorov/pt17.htm პოლონეთის ომი: პრაღა; 1794.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131029190651/http://history.scps.ru/suvorov/pt17.htm |date=2013-10-29 }}''</ref>; ვარშავა დანებდა. ამის შემდეგ მოხდა [[პოლონეთის მესამე გაყოფა]] (იმ შეთანხმების მიხედვით რომელსაც ხელი მოაწერა რუსეთმა, პრუსიამ, ავსტრიამ და პოლონეთმა როგორც ქვეყანამ რომელიც ლიკვიდირებულ იქნა [[1795]] წელს) პოლონეთი როგორც ქვეყანა ლიკვიდირებული იქნა. პოლონური სახელმწიფო ოფიციალურად აღდგენილი იქნა მხოლოდ [[XX საუკუნე]]ში [[1918]] წლის ნოემბერში. [[სურათი:Duchy of Warsaw 1809-1815.PNG|166px|right]] == [[ვარშავის საჰერცოგო]] ([[1807]]-[[1813]]) == {{Main|ვარშავის საჰერცოგო}} [[ნაპოლეონი|ნაპოლეონმა]], პრუსიის განადგურების შემდეგ პრუსიის კუთვნილ პოლონურ მიწებზე შექმნა [[საფრანგეთი]]ს ვასალი [[ვარშავის საჰერცოგო]]. რუსეთმა ცნო ეს საჰერცოგო რომლის სათავეში იყო ნაპოლეონის ერთგული [[საქსონია (სამეფო)|საქსონიელი]] მეფე [[ფრიდრიხ ავგუსტ I (საქსონია)|ფრიდრიხ ავგუსტი]] და მიიღო [[ბელოსტოკი]]ს ოლქი. [[1809]] წელს, ავსტრიაზე გამარჯვების შემდეგ (რომელშიც მონაწილეობდნენ პოლონელებიც), ვარშავის საჰერცოგოს შეურთდა [[მცირე პოლონეთი]] კრაკოვთან ერთად. პოლონეთის შემდეგი გაყოფა მოხდა [[1814]]—[[1815]]&nbsp;წწ. [[ვენის კონგრესი|ვენის კონგრესზე]] ავსტრიას, პრუსიას და რუსეთს შორის. ვარშავის საჰერცოგოს უდიდესი ნაწილი გადადიოდა რუსეთის ხელში, [[პოზნანის დიდი სამთავრო|პოზნანი]] გადავიდა პრუსიის ხელში, [[თავისუფალი ქალაქი კრაკოვი|კრაკოვი გამოცხადებულ იქნა «თავისუფალ ქალაქად»]]. ვენის კონგრესი ახდენდა ყველა სამი პოლონური ტერიტორიის ავტონომიების მინიჭების დეკლარირებას, მაგრამ ფაქტობრივად და ისიც ნაწილობრივ მხოლოდ რუსეთში შესრულდა; მაგრამ ფართო მასშტაბებით შექმნილი იქნა კონსტიტუციური [[პოლონეთის სამეფო]] (Царство Польское არა королевство), რომელიც აიხსნება მნიშვნელოვანწილად [[ალექსანდრე I (რუსეთი)|ალექსანდრე I]] პირადი ლიბერალური მისწრაფებებით. [[სურათი:Congress Poland in 1815.PNG|thumb|166px|right]] == [[პოლონეთის სამეფო]] ([[1815]]-[[1917]]) == {{მთავარი|პოლონეთის სამეფო}} [[1815]] წლის 27 ნოემბერს რუსეთის შემადგენლობაში მყოფმა პოლონეთმა მიიღო [[პოლონეთის კონსტიტუცია (1815)|კონსტიტუცია]], რომელიც აკავშირებდა რუსეთს და პოლონეთს [[პირადი უნია|პირადი უნიით]] და პოლონეთს აძლევდა უფლებას აერჩია [[პოლონეთის სეიმი|სეიმი]], მთავრობა და ჰყოლოდა საკუთარი არმია. პოლონეთის მეფისნაცლად პირველად დანიშნულ იქნა [[თადეუშ კოსტიუშკო]]ს თანამებრძოლი გენერალი [[იოსებ ზაიონჩეკი]], შემდეგ კი მეფე-იმპერატორის ძმა - დიდი მთავარი კონსტანტინე პავლეს ძე. კონსტიტუცია რომელიც თავიდან ლიბერალური იყო თანდათან უფრო მკაცრი და შეზღუდული გახდა. პოლონეთის სეიმში გაჩნდა ლეგალური ოპოზიცია, იქმნებოდა საიდუმლო პოლიტიკური საზოგადოებები. [[1830]] წლის ნოემბერში ვარშავაში დაიწყო [[პოლონეთის ნოემბრის აჯანყება (1830)|ნოემბრის აჯანყება]], რომლის ჩახშობის შემდეგ [[1831]] წელს, [[ნიკოლოზ I (რუსეთი)|ნიკოლოზ I-მა]] გააუქმა კონსტიტუცია, რომელიც პოლონეთს [[1815]] წელს მიეცა. ეროვნულ-განმათავისუფლებელი აჯანყებები მიმდინარეობდნენ [[1846]] წელს პოზნანში (ჩახშობილი იქნა პრუსიის მიერ). იმავე წელს აჯანყება მოხდა კრაკოვში, რის შედეგადაც (ნიკოლოზ I-ის თანხმობით) ქალაქი გადავიდა ავსტრიის ხელში. ნიკოლოზ I-ის სიკვდილის შემდეგ ახალი ძალით იწყება განმათავისუფლებელი მოძრაობა, რომელიც იყოფოდა ორ მტრულ ბანაკად: „წითლები“ (დემოკრატები და სოციალისტები) და „თეთრები“ (არისტოკრატები). საერთო მოთხოვნას წარმოადგენდა 1815 წლის კონსტიტუციის აღდგენა. [[1861]] წლის შემოდგომაზე არეულობის აღმოსაფხვრელად პოლონეთში გამოცხადებული იქნა სამხედრო მდგომარეობა. მეფისნაცვლად დანიშნულმა დიდმა მთავარმა კონსტანტინე ნიკოლოზის ძემ რომელიც ლიბერალური მსოფლმხედველობის იყო ვერ გაართვა თავი სიტუაციას. გადაწყდა რეკრუტების მიღება გამოეცხადებინათ და გაეგზავნათ ჯარისკაცებად წინასწარ არჩეული „არასაიმედო“ ახალგაზრდები სპეციალური სიებით. მიღების გამოცხადება გამოდგა 1863 წლის [[პოლონეთის აჯანყება (1863-1864)|იანვრის აჯანყების]] დაწყების თავისებურ სიგნალად. აჯანყება ჩახშობილი იქნა, პოლონეთის სამეფოში მყარდება სამხედრო რეჟიმი. იანვრის აჯანყებამ [[ალექსანდრე II (რუსეთი)|ალექსანდრე II]] მიიყვანა აზრამდე რომ წაერთვა მეამბოხეებისათვის სოციალური დასაყრდენი და ამიტომაც ჩაეტარებინა საგლეხო რეფორმა — [[1864]] წელს მიღებულ იქნა ბრძანებულება პოლონეთის სამეფოს საგლეხო მოწყობის შესახებ, რომლითაც ლიკვიდირებული იქნა ბატონყმობის ნარჩენები და გლეხებს აძლევდა მიწის ფლობის უფლებას. იანვრის ამბოხებამ ბიძგი მისცა პოლონეთის სამეფოს ავტონომიის ლიკვიდაციის პოლიტიკას და პოლონეთის უფრო მჭიდრო ინტეგრაციას რუსეთის იმპერიის შემადგენლობაში. რუსეთის ტახტზე [[ნიკოლოზ II (რუსეთი)|ნიკოლოზ II-ის]] ასვლამ გააცოცხლა იმედები პოლონეთის მიმართ რუსეთის პოლიტიკის ლიბერალიზაციაზე. [[1897]] წელს იმპერატორმა მოინახულა [[ვარშავა]], სადაც მისცა თანხმობა პოლიტექნიკური უნივერსიტეტის დაარსებაზე და [[ადამ მიცკევიჩი]]ს ძეგლის დადგმაზე. თუმცა მთავრობამ უარი თქვა რუსიფიკაციის პოლიტიკის შემდეგ გაღრმავებაზე, რეალური ძვრებიც ლიბერალიზაციის მიმართულებით არ მომხდარა. [[1897]] წელს შეიქმნა [[პოლონეთის ეროვნულ-დემოკრატიული პარტია]], რომელსაც თავის სტრატეგიულ მიზნად დასახული ჰქონდა პოლონეთის დამოუკიდებლობის აღდგენა, იბრძოდა რუსიფიკაციის წინააღმდეგ და პოლონეთისათვის ავტონომიის აღსადგენად. ეროვნულ-დემოკრატიული პარტია მალე გადაიქცა პოლონეთის წამყვან პოლიტიკურ ძალად და მიიღო მონაწილეობა [[რუსეთის სახელმწიფო დუმა|რუსეთის სახელმწიფო დუმის]] მუშაობაში. [[სურათი:Jozef Pilsudski.jpg|200px|thumb|left|[[იუზეფ პილსუდსკი]]]] რუსეთის [[1905]]-[[1907]] წლების [[რუსეთის რევოლუცია (1905-1907)|რევოლუციის]] დროს პოლონეთის სამეფოში ასევე მიმდინარეობდა [[პოლონეთის რევოლუცია (1905-1907)|რევოლუციური გამოსვლები]]. სულ უფრო დიდ გავლენას იძენდა [[პოლონეთის სოციალისტური პარტია]] [[იუზეფ პილსუდსკი]]ს მეთაურობით, რომელიც ორგანიზაციას უწევდა მთელ რიგ გაფიცვებსა და გამოსვლებს პოლონეთის სამრეწველო დაწესებულებებში. [[რუსეთ-იაპონიის ომი]]ს დროს [[1904]]–[[1905]] წლებში პილსუდსკი იყო [[იაპონია]]ში, სადაც ცდილობდა პოლონეთის აჯანყების დაფინანსების ორგანიზებას და პოლონური ლეგიონების მონაწილეობას რუსეთის წინააღმდეგ ბრძოლაში. ამის წინააღმდეგნი იყვნენ [[რომან დმოვსკი]]ს ეროვნულ-დემოკრატები. მიუხედავად ამისა, პილსუდსკიმ შეძლო მიეღო იაპონიის დათანხმობა იარაღის შესყიდვაზე, ხოლო 1904 წელს მან შექმნა პოლონეთის სოციალისტური პარტიის მებრძოლი ორგანიზაცია, რომელიც შემდეგი წლების განმავლობაში აწყობდა რამდენიმე ათეულ ტერორისტულ აქტს და თავდასხმას რუსეთის დაწესებულებებზე და ორგანიზაციებზე, რომელთა შორის ყველაზე ცნობილია [[ბეზდანის ძარცვა]] [[1908]] წ. მხოლოდ [[1906]] წელს პილსუდსკის მებრძოლების მიერ მოკლული იყო 336 რუსი ჩინოვნიკი და სამხედრო მოსამსახურე. == პოლონეთის მიწები პრუსიისა და ავსტრიის შემადგენლობაში == პოლონურ მიწებზე, რომელიც პრუსიის შემადგენლობაში იყო მიმდინარეობდა ინტენსიური გერმანიზაცია, ხურავდნენ პოლონურ სკოლებს. [[1848]] წელს რუსეთმა პრუსიას გაუწია დახმარება [[პოზნანის აჯანყება|პოზნანის აჯანყების]] ჩახშობაში. [[1863]] წელს ორივე ქვეყანამ ხელი მოაწერა ალვენსლებენის კონვენციას, რომელიც ითვალისწინებდა ურთიერთდახმარებას პოლონეთის ეროვნული მოძრაობასთან ბრძოლაში. პოლონელების მდგომარეობა ავსტრიის შემადგენლობაში არსებულ მიწებზე უკეთესი იყო. [[1861]] წელს შექმნილი იქნა გალიციის სამხარეო სეიმი, რომელიც გათვალისწინებული იყო პროვინციის ადგილობრივი საკითხების გადასაწყვეტად, სადაც პოლონელები უმეტესობას შეადგენდნენ; სკოლები, დაწესებულებები და სასამართლოები იყენებდნენ პოლონურ ენას; ხოლო [[იაგელონის უნივერსიტეტი|იაგელონის]] (კრაკოვში) და [[ლვოვის უნივერსიტეტი|ლვოვის]] უნივერსიტეტები გადაიქცნენ საერთოპოლონური კულტურის ცენტრებად. == [[პირველი მსოფლიო ომი]]== [[პირველი მსოფლიო ომი]]ს დაწყების შემდეგ 1914 წლის 14 აგვისტოს [[ნიკოლოზ II (რუსეთი)|ნიკოლოზ II-მ]] დაპირება დადო, რომ ომში გამარჯვების შემდეგ გააერთიანებდა პოლონეთის სამეფოს და პოლონურ მიწებს რუსეთის იმპერიის შემადგენლობაში, რომელსაც წაართმევდნენ გერმანიას და ავსტრია-უნგრეთს. ომმა შექმნა სიტუაცია, როდესაც რუსეთის ქვეშევრდომი პოლონელები, იბრძოდნენ სხვა პოლონელების წინააღმდეგ, რომლებიც ავსტრია-უნგრეთის და გერმანიის ქვეშევრდომები იყვნენ. პრორუსული [[პოლონეთის ეროვნულ-დემოკრატიული პარტია|ეროვნულ-დემოკრატიული პარტია]] [[რომან დმოვსკი]]ს მეთაურობით გერმანიას თვლიდა პოლონეთის მთავარ მტრად, მისი მხარდამჭერები თვლიდნენ, რომ ყველა პოლონური მიწა უნდა გაერთიანებულიყო რუსეთის იმპერიის შემადგენლობაში ავტონომიის სტატუსის მიღებით. [[პოლონეთის სოციალისტური პარტია|სოციალისტური პარტიის]] (პსპ) ანტირუსული მსოფლმხედველობის მომხრეები ფიქრობდნენ, რომ პოლონეთის დამოუკიდებლობის გზა ამ ომში რუსეთის დამარცხებაზე გადიოდა. პირველი მსოფლიო ომის დაწყებამდე რამდენიმე წლით ადრე პსპ-ს ლიდერმა იუზეფ პილსუდსკიმ დაიწყო პოლონელი ახალგაზრდების სამხედრო სწავლა ავსტრო-უნგრულ [[გალიცია]]ში. ომის დაწყების შემდეგ მან შექმნა [[პოლონური ლეგიონები]] ავსტრო-უნგრულ არმიაში. [[1915]] წელს რუსეთის პოლონეთის ტერიტორიები ოკუპირებული იქნა გერმანიის და ავსტრია-უნგრეთის მიერ. [[1916]] ნოემბერში გერმანიის და ავსტრია-უნგრეთის იპერატორებმა გამოაქვეყნეს მანიფესტი დამოუკიდებელი [[პოლონეთის სამეფო (1916-1918)|პოლონეთის სამეფოს]] შექმნის შესახებ რუსეთის პოლონეთის ტერიტორიაზე. იმის გამო, რომ არ იყო მეფე მის უფლებამოსილებას ასრულებდა [[სარეგენტო საბჭო]]. [[თებერვლის რევოლუცია|თებერვლის რევოლუციის]] შემდეგ [[რუსეთის დროებითი მთავრობა|რუსეთის დროებითმა მთავრობამ]] 1917 წ. 16 (29) მარტს გამოაცხადა რომ, ხელს შეუწყობდა პოლონეთის სახელმწიფოს შექმნას, ყველა იმ ტერიტორიაზე სადაც უმრავლესობას პოლონელები შეადგენდნენ იმ პირობით თუ დადებდნენ რუსეთთან „თავისუფალი სამხედრო კავშირის“ ხელშეკრულებას.<ref>{{Cite web |url=http://www.hist.msu.ru/Labs/UkrBel/sklarov.htm |title=ს. ა. სკლიაროვი პოლონეთ-უკრაინის ტერიტორიული დავები და დიდი ქვეყნები 1918—1919 წწ. |accessdate=2010-12-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220208170910/http://www.hist.msu.ru/Labs/UkrBel/sklarov.htm |archivedate=2022-02-08 }}</ref> საფრანგეთში 1917 წლის აგვისტოში შექმნილ იქნა [[პოლონეთის ეროვნული კომიტეტი]] (პეკ) რომან დმოვსკის, იგაცი იან პადერევსკის მეთაურობით; იქვე იყო ფორმირებული პოლონეთის ცისფერი არმია [[იუზეფ ჰალერი]]ს მეთაურობით. [[1918]] წლის 6 ოქტომბერს პოლონეთის სარეგენტო საბჭომ გამოაცხადა დამოუკიდებელი პოლონური სახელმწიფოს შექმნის შესახებ, ხოლო 14 ნოემბერს, [[კომპიენის ზავი|გერმანიის კაპიტულაციის]] და [[ავსტრია-უნგრეთის დაშლა|ავსტრია-უნგრეთის დაშლის]] შემდეგ, იუზეფ პილსუდსკის გადასცა სრული ძალაუფლება ქვეყანაში. ამ დროს წარმოიშვა [[პოლონეთ-უკრაინის ომი|შეიარაღებული კონფლიქტი]] პოლონურ ფორმირებებსა და ახალშექმნილი სახელმწიფოს [[დასავლეთ უკრაინის სახალხო რესპუბლიკა|დასავლეთ უკრაინის სახალხო რესპუბლიკის]] ძალებს შორის გალიციის ტერიტორიაზე, რომელიც ფართომასშტაბიან საბრძოლო მოქმედებებში გადაიზარდა, რომელიც გაგრძელდა 1918 წლის 1 ნოემბრიდან [[1919]] წლის 17 ივლისამდე. 1918 წლის 27 დეკემბერს გერმანიის პოზენის პროვინციის პოლონელებმა დაიწყეს [[დიდი პოლონური აჯანყება]], რომლის შემდეგ 1919 წლის შუა პერიოდამდე პროვინცია გახდა დამოუკიდებელი ქვეყანა თავისი ვალუტით და ჯარით. == პოლონეთის რესპუბლიკა (II რეჩ პოსპოლიტა) ([[1918]]-[[1939]]) == {{მთავარი|პოლონეთის მეორე რესპუბლიკა}} [[სურათი:RzeczpospolitaII.png|thumb|300px]] *[[1919]] წლის 26 იანვარს ჩატარდა სეიმის არჩევნები, რომლის ახალმა შემადგენლობამ პილსუდსკი დაამტკიცა ქვეყნის მეთაურად. 1919 წელს [[ვერსალის საზავო ხელშეკრულება (1919)|ვერსალის სამშვიდობო ხელშეკრულებამ]] პოლონეთს გადასცა გერმანიის [[პოზენის პროვინცია|პოზენის პროვინციის]] უდიდესი ნაწილი, ასევე [[პომერანია|პომერანიის]] ნაწილი, რამაც ქვეყანას მისცა ბალტიის სღვაზე გასასვლელი; [[დანციგი|დანციგმა]] (გდანსკი) მიიღო «თავისუფალი ქალაქის» სტატუსი. [[სილეზია]]ში 1919–1921 წლებში მოხდა [[სილეზიის აჯანყებები|პოლონელების სამი აჯანყება]] გერმანიის ხელისუფლების წინააღმდეგ. 1922 წელს რეფერენდუმის შემდეგ, რომელიც ჩატარდა [[სილეზია]]ში, სადაც მოსახლეობის ნაწილი (პოლონელები) გამოდიოდა პოლონეთის შემადგენლობაში შესლის მოთხოვნით, ხოლო ნაწილი (გერმანელები) არჩევდა გერმანიაში შემადგენლობაში ცხოვრებას, [[ერთა ლიგა]]მ ჩათვალა მიზანშეწონილად ეს ტერიტორია გაეყო ნაწილებად, მოსახლეობის უპირატესობის მიხედვით. აღმოსავლეთ ნაწილი შევიდა პოლონეთში [[სილეზიის ავტონომიური სავოევოდო]]ს სახით (''Autonomiczne Województwo Śląskie''). პოლონეთ-უკრაინის ომი დამთავრდა დასავლეთ-უკრაინის სახალხო რესპუბლიკის სრული განადგურებით. [[1919]] წელს დაიწყო [[პოლონეთ-საბჭოთა რუსეთის ომი]], რომელიც ცვალებადი წარმატებებით მიმდინარეობდა. თავიდან პოლონელებმა აიღეს მინსკი და კიევი და წინ წავიდნენ ღრმად უკრაინასა და ბელორუსში. შემდეგ საბჭოთა ჯარები გადავიდნენ კონტრშეტევაზე და ჩავიდნენ ვისლამდე, მაგრამ მათ ვერ შეძლეს კარგად გამაგრებული ლვოვის და ვარშავას აღება. მოხდა „[[სასწაული ვისლაზე]]“ — წითელმა არმიამ განიცადა მარცხი. მთელი ომის განმავლობაში პოლონელებს ტყვედ ჩაუვარდა 200 ათასი წითელარმიელი, რომელთაგან სხვადასხვა შეფასებით, განზრახ განადგურებული, შიმშილით, ავადმყოფობით იყო 80 ათასამდე<ref>''რაისკი ნ. ს.'' პოლონეთ-საბჭოთა ომი 1919—1920 წწ. და სამხედრო ტყვეების ბედი, ინტერნირებულები, მძევლები და ლტოლვილები</ref><ref>''სტატია -მიხუტინა ი.ვ., სათაური-Так сколько же советских военнопленных погибло в Польше в 1919-1921 гг.?.გამომცემლობა-ახალი და უახლესი ისტორია.1995,#3,ფ64—69]</ref><ref>''სტატია - , ავტორი=მიხუტინა ი.ვ.სათაური=იყო თუ არა „შეცდომა“?|გამომცემლობა Независимая газета,2001 #13 იანვარი [http://www2.ng.ru/polemics/2001-01-13/8_error.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110315204123/http://www2.ng.ru/polemics/2001-01-13/8_error.html |date=2011-03-15 }}</ref><ref>[http://www.vif2ne.ru/nvk/forum/arhprint/43304 წითელარმიელების ბედზე] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090209011942/http://www.vif2ne.ru/nvk/forum/arhprint/43304 |date=2009-02-09 }}. «სამხედრო-ისტორიული ჟურნალი», 5/95.</ref>. ომი ფაქტობრივად წააგო საბჭოთა რუსეთმა, და [[რიგის სამშვიდობო ხელშეკრულება (1921)|რიგის სამშვოდობო ხელშეკრულებით]] [[1921]] წელს უკრაინის [[დასავლეთ უკრაინა|დასავლეთ ნაწილი]] და დასავლეთ [[ბელარუსი]] გადავიდა პოლონეთის ხელში. *[[1920]] წლის [[28 ივლისი]]ს ელჩების კონფერენციაზე შეთანხმებული იქნა პოლონეთის სამხრეთი საზღვარი. [[ტეშინის ოლქი]] გაყოფილი იქნა პოლონეთსა და [[ჩეხოსლოვაკია]]ს შორის. *[[1920]] წლის ოქტომბერში პოლონეთის არმიამ დაიკავა შუა [[ლიტვა]] ქალაქი [[ვილნო]]თი ([[ვილნიუსი]]). ამ ქალაქის შემოერთება პოლონეთთან 1922 წლის 10 თებერვალს მოწონებულ იქნა რეგიონალური ასამბლეის მიერ. *[[1926]] წელს [[პოლონეთის მაისის გადატრიალება (1926)|მაისის სახელმწიფო გადატრიალების]] შემდეგ პოლონეთში დამყარებულ იქნა [[ავტორიტარიზმი|ავტორიტარული]] [[სანაციონური რეჟიმი]] [[იუზეფ პილსუდსკი]]ს მეთაურობით. შექმნილი იყო საკონცენტრაციო ბანაკი [[ბერიოზა-კარტუზსკაია]], იყო [[ბრესტის პროცესი]] ({{lang-pl|Proces brzeski}}) ოპოზიციონერებზე, კანონგარეშედ იქნა გამოცხადებული [[დიდი პოლონეთის ბანაკი]] ({{lang-pl|Obóz Wielkiej Polski}}), ასევე [[ეროვნულ-რადიკალური ბანაკი]], შემოღებულ იქნა შეზღუდვები ბეჭდვაში და შეკრებებზე. *[[1931]] წ. [[15 ივნისი]] [[სსრკ]] და პოლონეთმა მოაწერეს ხელი ხელშეკრულებას მეგობრობაზე და სავაჭრო თანამშრომლობაზე. [[1932]] წ. [[25 იანვარი]] სსრკ და პოლონეთმა ხელი მოაწერეს თავდაუსხმელობის ხელშელრულებას. *[[1934]] წ. [[26 იანვარი]] პოლონეთმა და გერმანიამ მოაწერა ხელი თავდაუსხმელობის პაქტს 10 წლის ვადით. *[[1935]] [[4 ნოემბერი]] პოლონეთმა და გერმანიამ ხელი მოაწერეს ეკონომიკური თანამშრობლობის ხელშეკრულებას. «[[დისიდენტი|დისიდენტების]]» დასაძლევად მეორე რეჩ პოსპოლიტაში შინაგან საქმეთა მინისტრის ინიციატივით უშუალოდ გერმანელი «სპეციალისტების» რჩევით შექმნილ იქნა საკონცენტრაციო ბანაკების ქსელი. ერთ-ერთი პირველი ასეთი ბანაკთაგანი აშენებული იყო 12 ივნისს ქალაქ [[ბერიოზა (ქალაქი)|ბერიოზა-კარტუზსკაიადან]] 5 კილომეტრის დაცილებით (ახლანდელი [[ბრესტის ოლქი]]) ნაცისტური ორიენბურგის კონცბანაკის ზუსტი ასლი. ხუთი დამცავი ეკლიანი მავთულის ღობე, ფართო თხრილი წყლით, შემდეგ ეკლიანი მავთულის დიდი ძაბვიანი ღობე, კუთხის კოშკები. ბანაკის ორგანიზებაზე პასუხს აგებდა [[კოსტიკ ბერნაცკი]]. *[[1935]] წლის აპრილში, პილსუდსკის სიკვდილამდე, პოლონეთში მიღებულ იქნა ახალი კონსტიტუცია, რომელშიც შევიდა სანაციის პრინციპების ძირითადი პრიციპები: ძლიერი ცენტრალიზებული სახელმწიფო პრეზიდენტის მართველობის სისტემით. *[[1938]] წელს ([[მიუნხენის შეთანხმება|მიუნხენის შეთანხმების]] მიხედვით პოლონეთმა ჩეხოსლოვაკიას წაართვა [[ტეშინის ოლქი]]. *[[1939]] წლის [[21 მარტი|21 მარტს]] [[ნაცისტური გერმანია]]მ პოლონეთისაგან მოითხოვა გადაეცა მისთვის [[თავისუფალი ქალაქი დანციგი]] ([[1945]] წლიდან — გდანსკი), შესულიყო [[ანტიკომინტერნული პაქტი|ანტიკომინტერნულ პაქტში]] და მისთვის გაეხსნა «[[პოლონეთის კორიდორი]]». პოლონეთმა უარყო გერმანიის ყველა მოთხოვნა. *[[1939]] წლის [[28 მარტი]] - [[ჰიტლერი|ჰიტლერმა]] გაწყვიტა პოლონეთთან თავდაუსხმელობის პაქტი. *[[1939]] წლის [[23 აგვისტო]] - ხელმოწერილია [[მოლოტოვ-რიბენტროპის პაქტი|თავდაუსხმელობის ხელშეკრულება გერმანიასა და საბჭოთა კავშირს შორის]], მასთან არსებული საიდუმლო დამატებაში, მხარეები შეთანხმდნენ ორმხრივი ინტერესების სფეროების გაყოფის შესახებ აღმოსავლეთ ევროპაში. ამ დანამატის მიხედვით ინტერესების სფეროთა საზღვრები პოლონეთში გადიოდა მიახლოებით "[[კერზონის ხაზი|კერზონის ხასზე]]". == [[მეორე მსოფლიო ომი]] == {{Main|პოლონეთი მეორე მსოფლიო ომის დროს}} *[[1939]] წლის [[1 სექტემბერი]] [[ვერმახტი|მესამე რეიხის არმიამ]] დაიწყო [[ვერმახტის პოლონური კომპანია (1939)|პოლონური კომპანია]] და შეიჭრა პოლონეთის ტერიტოეიაზე. *[[16 სექტემბერი|16 სექტემბრისთვის]] გერმანელები გადიან ოსოვეცი-ბელოსტოკი-ბელსკი-კამენეც-ლიტოვსკი- ვლოდავა-ვოლინსკი-ზამოსცი- ლვოვი-სამბორის ხასზე და დგანან საბჭოთა საზღვრიდან 150—200 კმ დაშორებით. ვარშავა ალყაშია. *[[3 სექტემბერი]] [[სისხლიანი კვირა (1939)|მოკლულ იქნა 2000 პოლონური ქალაქ ბიდგოშის მოქალაქე]], ეროვნებით გერმანელები. აქამდე გაურკვეველია, თუ ვინ ესროლა მშვიდობიან მოსახლეობას. ერთი ვერსიით, ედენი იყვნენ პოლონელი პარტიზანები. მეორე ვერსიით, ქალაქში მოხდა გერმანელი დივერსანტების შეტაკება, რომლებსაც დახმარება გაუწიეს ადგილობრივმა გერმანელმა მცხოვრებლებმა, [[პოლონეთის შეიარაღებული ძალები|პოლონეთის არმიასთან]]. *[[17 სექტემბერი]] პოლონეთში შედის საბჭოთა არმია და იკავებს დასავლეთ [[უკრაინა]]ს და [[ბელარუსი|ბელარუსს]]. *[[19 სექტემბერი]], ინტერნირებული იქნენ 18 სექტემბერს რუმინეთში გაქცეული პოლონეთის პრეზიდენტი [[იგნაცი მოშიცკი]] და პოლონეთის მთავრობა. *[[27 სექტემბერი]] ვარშავა დაეცა და პოლონეთის არმიამ ფაქტობრივად შეწყვიტა წინააღმდეგობა. *[[5 ოქტომბერი]] კაპიტულირდა ბოლო გენერალ [[ფრანტიშეკ კლეებერგი]]ს მსხვილი პოლონური შენაერთი. პოლონეთის მორიგი გყოფისას ეთნიკურად არაპოლონური ტერიტორიები [[დასავლეთ უკრაინა]] და [[დასავლეთ ბელარუსი]] შემოერთებული იქნა [[უკრაინის სსრ]] და [[ბელარუსიის სსრ]]. ამ ტერიტორიებზე მცხოვრები პოლონელები 1939—1941 წლებში დეპორტირებული იყვნენ ყაზახეთში და ციმბირში. გერმანიამ მიიღო ეთნიკურად პოლონური მიწები, ამასთან ნაწილი იმისა რომელიც ადრე პრუსიის შემადგენლობაში იყო (პოზნანი, პომორიე) და უშუალოდ მიუერთა [[მესამე რეიხი|გერმანიას]], პოლონური მოსახლეობის უმეტესობა გაძევებული იქნა ამ ტერიტორიებიდან. დანარჩენ ტერიტორიებზე, რომლებმაც მიიღეს «[[გენერალ-საგუბერნატორო (მესამე რეიხი)|გენერალ-საგუბერნატოროს]]» სახელწოდება, ორგანიზებულ იქნა საოკუპაციო ადმინისტრაცია. გერმანელების მიერ მთლიანად ოკუპირებულ პოლონეთის ყოფილ ტერიტორიებზე, აკრძალული იყო პოლონური ენა, დახურული იყო პოლონური პრესა, დაატყვევეს თითქმის ყველა სასულიერო პირი, დაიხურა ყველა პოლონური უმაღლესი სასწავლებელი და საშუალო სკოლა, ლიკვიდირებული იქნა ყველა პოლონური კულტურული დაწესებულება; მიმდინარეობდა ტოპონიმიკის გეგმაზომიერი შეცვლა, მეთოდურად ნადგურდებოდა პოლონური ინტელიგენცია და სახელმწიფო მოსამსახურეები. პოლონელებმა დაკარგეს მიახლოებით ორ მილიონამდე ადამიანი, რომლებიც სამხედრო მოსამსახურეებს არ წარმოადგენდნენ, ასევე ექიმების 45 %, იურისტების 57 %, პროფესორ-მასწავლებლების 40 %, ინჟინრების 30 %, მღვდლების 18 %, თითქმის ყველა ჟურნალისტი<ref>Richard C. Lukas, Norman Davies Forgotten Holocaust. — 2nd Rev. edition. — Hippocrene Books, 2001. — С.&nbsp;358. ISBN 0781809010</ref>. ითვლება, რომ მთელი [[მეორე მსოფლიო ომი]]ს დროს პოლონეთმა დაკარგა მოსახლეობის 20 %-ზე მეტი — მიახლოებით 6 მლნ ადამიანი. ციფრები თითქოს სადავოა, რადგან პოლონეთის საკმაოდ დიდი ნაწილი გადავიდა სსრკ და ლიტვის შემადგენლობაში, მაგრამ ეს დიდად არ შეცვლის საერთო სურათს, და პოლონეთის მიერ გაღებული უდიდესი სისხლი ფაქტია. მეორე მსოფლიო ომის დროს პოლონეთის ტერიტორიაზე მოქმედებდა წინააღმდეგობითი მოძრაობა, რომელიც შედგებოდა სხვადასხვაგვარი ჯგუფებისაგან, რომლებსაც ზოგჯერ ურთიერთსაწინააღმდეგო მიზნები გააჩნდათ და ექვემდებარებოდნენ სხვადასხვა სახელმძღვანელო ცენტრებს: *[[კრაიოვას არმია]], მოქმედებდა [[პოლონეთის მთავრობა დევნილობაში|დევნილი პოლონეთის მთავრობის]] დაქვემდებარებაში, რომელმაც მოაწყო [[ვარშავის აჯანყება (1944)|ვარშავის აჯანყება]] [[1944]] წელს; *[[ლიუდოვის გვარდია]] ([[1944]]&nbsp;— [[ლიუდოვის არმია]]) — პოლონეთის კომპარტიის სამხედრო ორგანიზაცია; გლეხთა პარტიის მიერ შექმნილი [[ხლოპსკის ბატალიონი]] და სხვა; *ასევე მოქმედებდნენ ებრაელთა საბრძოლო ორგანიზაციები, რომლებმაც [[ვარშავის გეტოს აჯანყება]] მოაწყო [[1943]] წლის აპრილში. *[[1941]] წლის [[30 ივლისი]], გერმანიის თავდასხმის შემდეგ, [[სსრკ]] აღიარა [[პოლონეთის მთავრობა დევნილობაში|პოლონეთის «ლონდონური» მთავრობა დევნილობაში]]; საბჭოთა კავშირის ტერიტორიაზე პოლონელი მოქალაქებისაგან შექმნეს სამხედრო ნაწილები რომლებიც სსრკ-ს ექვემდებარებოდნენ, [[1942]] წელს სსრკ-დან გაიყვანეს ისინი და შემდეგ მათმა თავი გამოიჩინეს იტალიის ბრძოლებში (იხ. [[ანდერსის არმია]]). *[[1945]] წლის [[25 აპრილი]] - სსრკ-მა გაწყვიტა ურთიერთობა პოლონეთის «ლონდონის» მთავრობასთან ანტისაბჭოთა პოზიციისათვის [[კატინის დახვრეტა|კატინის დახვრეტების]] გამო. ამის შემდეგ სტალინი ქმნის საბჭოთა კავშირში დარჩენილი პოლონელებისაგან მის დაქვემდებარებაში მყოფ პოლონეთის არმიის თადეუშ კოსტიუშკოს სახელობის 1-ლ ქვეით დივიზიას, [[ზიგმუნდ ბერლინგი]]ს ხელმძღვანელობით, რომელიც დეზერტირებული იყო პოლონელების ანდერსის არმიიდან და მისჯილი ჰქონდა პოლონეთის სასამართლოს მიერ სიკვდილის განაჩენი. გერმანელების დამარცხებამ ბელორუსში 1944 წლის ივნისში, თითქოს შექმნა ყველა წინაპირობა პოლონეთის სწრაფი განთავისუფლებისათვის. საბჭოთა ჯარების ნაწილებთან ერთად პოლონეთის საზღვრებისაკენ დაიძრა ბერლინგის დივიზიაც. [[20 ივლისი|20 ივლისს]] წითელ არმიამ გადაკვეთა «კერზონის ხაზი», ხოლო მეორე დღეს შეიქმნა «[[პოლონეთის ეროვნული განთავისუფლების კომიტეტი]]», რომელსაც ხელმძღვანელობდნენ კომუნისტები (ლიუბლინის კომიტეტი), რომელმაც აიღო თავის თავზე (საბჭოეთის მხარდაჭერით) დროებითი მთავრობის ფუნქციები (ეს როცა «ლონდონის» მთავრობა დევნილობაში, საერთაშორისო ნორმების მიხედვით, იყო პოლონური სახელმწიფოს ლეგიტიმური წარმომადგენელი). ასე რომ ივლისის ბოლოს, გამოიკვეთა კითხვა, ვისი ხელისუფლება განმტკიცდება პოლონეთში — ლონდონის თუ ლიუბლინის (ანუ მოსკოვის). წითელი არმიის ნაწილები უახლოვდებოდნენ ვარშავას; [[1 აგვისტო]]ს ვარშავაში, «ლონდონის მთავრობის» ბრძანებით დაიწყო ამბოხება, რომელსაც კრაიოვას არმია და მისი მეთაური გენერალი [[თადეუშ კომოროვსკი]] ხელმძღვანელობდა, მთავარი მიზანი იყო გაენთავისუფლებინათ ვარშავა საბჭოთა არმიის მოსვლამდე. ამ დროს გერმანელები ვარშავასთან გადავიდნენ კონტრშეტევაზე, ამიტომაც [[კონსტანტინე როკოსოვსკი]] იძულებული შეიქნა და გასცა ბრძანება (ვარშავის ამბოხებამდე რამდენიმე საათით ადრე) მე-2 სატანკო დივიზიით ქალაქზე შეტევის მიტანის შესახებ და შემდეგ თავდაცვაზე გადასვლა. თავის მხრივ [[იოსებ სტალინი|სტალინმა]] უყურადღებოდ დასტოვა ჟუკოვ-როკოსოვსკის გეგმა, რომელიც ითვალისწინებდა გადაჯგუფებების შემდეგ ისევ შეტევაზე გადასვლას,<ref name=politjournal>ბორის სოკოლოვი [http://www.politjournal.ru/index.php?action=Articles&dirid=50&tek=1738&issue=46 სტოპ-ბრძანება. რატომ იძახის ჩვენს გულებში ვარშავის ნაცარი.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141024001711/http://www.politjournal.ru/index.php?action=Articles&dirid=50&tek=1738&issue=46 |date=2014-10-24 }} «პოლიტიკური ჟურნალი»</ref><ref name=comua>ირინა პახომოვა [http://1k.com.ua/38/details/6/11 ვარშავის ტრაგედია — სასამართლო გამარჯვებულებზე] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161222032454/http://1k.com.ua/38/details/6/11 |date=2016-12-22 }} ყოველკვირეული «პირველი ყირიმული»</ref> ხოლო უ. ჩერჩილის "ლონდონის მთავრობისადმი" მხარდამჭერი სიტყვის შემდეგ შეუძლებელი გახადა გამოეყენებინათ საბჭოთა აეროდრომები მეამბოხებზე დასახმარებლად<ref name=libru>უინსტონ ჩერჩილი ''მეორე მსოფლიო ომი [http://militera.lib.ru/memo/english/churchill/6_09.html ვარშავის ტანჯვები] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130220014643/http://militera.lib.ru/memo/english/churchill/6_09.html |date=2013-02-20 }}'' მ. ვოინიზდატ, 1991 წგ.1 ISBN 5-203-00705-5 წგ2 ISBN 5-203-00706-3 წგ.3 ISBN 5-203-00707-1</ref>. გერმანელებმა სისატიკით ჩაახშეშ ამბოხება, ქალაქი და მისი მოსახლეობა 70 % იქნა განადგურებული. წითელი არმიის შეტევა განახლდა [[1945]] წლის [[12 იანვარი|12 იანვარს]]; [[17 იანვარი|17 იანვარს]] ვარშავა განთავისუფლებულ იქნა წითელი არმიის მიერ, ხოლო თებერვლის დასაწყისში პოლონეთი თითქმის მთლიანად იყო განთავისუფლებული გერმანელებისაგან. [[პოლონეთის მუშათა პარტია]] საბოლოოდ განმტკიცდა ხელისუფლებაში, მიუხედავად იმისა რომ საჭირო გახდა გაეტეხათ ძალიან ძლიერი მეამბოხეთა ჯგუფების წინააღმდეგობა, რომლებიც ძირითადად შედგებოდა კრაიოვის ყოფილი ჯარისკაცებისა და ოფიცრებისაგან, რომელმაც პარტიზანული ომის ხასიათი მიიღო. ომის პერიოდში პოლონეთის ტერიტორიაზე ხდებოდა ებრაელი მოსახლეობის განადგურება გერმანელებისა და პოლონური ნაციონალისტური იატაკქვეშეთის მონაწილეების მიერ. ბოლო დიდი [[დარბევა კალცეში (1946)|ებრაელების დარბევა]] მოხდა [[1946]] წელს კალცეში მასში მონაწილეობდნენ პოლონელი პოლიციელები და სამხედროები. [[ხოლოკოსტი|ხოლოკოსტმა]] და ანტისემიტურმა ატმოსფერომ გამოიწვია ემიგრაციის ახალი ტალღა პოლონეთიდან. [[ბერლინის კონფერენცია (1945)|ბერლინის კონფერენციის]] გადაწყვეტილებით პოლონეთის დასავლეთი საზღვარი დადგინდა მდინარეებზე [[ოდრა (მდინარე)|ოდრა]] (ოდერი) და [[ნეისე (მდინარე)|ნისა-ლუჟიცაზე]] (ნეისე), პოლონეთმა მიიღო აღმოსავლეთ პრუსიის ორი მესამედი. ომის შემდეგ საბჭოთა კავშირ-პოლონეთის დემარკაციის დროს პოლონეთის საზღვრებში გადავიდა ბელოსტოკის ოლქი (ბსსრ) და ქალაქი [[პერემიშლი]] (უსსრ). პოლონეთმა დაუბრუნა ჩეხოსლოვაკიას ტეშინის ოლქი, რომელიც [[1938]] წელს იქნა წართმეული. ებრაელების განადგურებამ, ომის შემდგომ გერმანელების გასახლებამ შემოერთებული გერმანული მიწებიდან, ასევე საბჭოთა კავშირთან ახალი საზღვრების დადგენამ და მასთან მოსახლეობის გაცვლამ პოლონეთი პრაქტიკულად მონოეთნიკური ქვეყანა გახადა. == პოლონეთის სახალხო რესპუბლიკა ([[1944]]-[[1989]]) == {{Main|პოლონეთის სახალხო რესპუბლიკა}} მოკავშირეები მიხვდნენ რომ პოლონეთში «ლონდონის» დევნილებაში არსებული მთავრობის დაბრუნებას ვერ მოახერხებდნენ და ამიტომაც [[იალტის კონფერენცია]]ზე წავიდნენ კომპრომისზე, რომლის მიხედვითაც იქმნებოდა მთავრობა რომელშიც მონაწილეობდა როგორც «ლონდონის», ასევე «ლიუბლინის» პოლონელები, რომელთაც უნდა ჩაეტარებინათ თავისუფალი არჩევნები. მაგრამ «ეროვნული ერთიანობის დროებითი მთავრობა», რომელიც ფორმირებულ იქნა [[1945]] წლის ივნისში და აღიარეს მოკავშირეებმა, დე-ფაქტოდ აღმოჩნდა კომუნისტების კონტროლს ქვეშ, და [[1947]] წლის იანვარში მათ მიერ ჩატარებული არჩევნებით პოახდინეს პოლონეთში არსებული რეჟიმის ლეგიტიმიზაცია, რომელსაც სათავეში ედგა [[პოლონეთის გაერთიანებული მუშათა პარტია]] (პგმპ) რომლის ხელმძღვანელი იყო [[ბოლესლავ ბერუტი]]. ამ დროს ლონდონში [[1990]] წლამდე განაგრძობდა არსებობას პოლონეთის "მთავრობა" დევნოლობაში. [[კრაიოვის არმია|კრაიოვის არმიის]] მეომართა ნაწილმა [[1945]] წელს დაიწყეს ბრძოლა კომუნისტურ რეჟიმთან, რომელიც პოლონეთში ჩამოყალიბდა, და მას ეწეოდა 1945 წლის 7 მაისს ჩამოყალიბებული ორგანიზაცია [[Delegatura Sił Zbrojnych]] (DSZ), ხოლო 1945 წლის სექტემბრიდან — იატაკქვეშა ორგანიზაცია [[Wolność i Niezawisłość]] (WiN). 1948 წლისათვის სამხედრო ინააღმდეგობა შეწყვეტილ იქნა. [[1956]] წელს [[სკკპ]]-ს ХХ ყრილობის შემდეგ, ბერუტი გადააყენეს, და მისი ადგილი დაიკავა [[ვლადისლავ გომულკა]]მ, რომელიც ციხიდან ახალი განთავისუფლებული იყო. ამ მოვლენებს თან სდევდა [[პოზნანის ივნისი|მუშათა გამოსვლები პოზნანში]] რამაც მოსკოვი იძულებული გახადა სერიოზულად განეხილა პოლონეთში ინტერვენცია. გომულკომ შეძლო სიტუაციის ნორმალიზება, ხოლო ამის შემდეგ მომხდარმა [[უნგრეთის აჯანყება (1956)|ბუდაპეშტის აჯანყებამ]] მოსკოვის ყურადღება უნგრეთზე გადაატანინა. ლიბერალიზაციის ტენდენცია, რომელიც დაკავშირებული იყო გომულკას პირველი ათწლიანი მართველობით დამთავრდა [[1968]] წელს, სტუდენტური გამოსვლების ჩახშობით და შოვინისტური «ანტისიონისტური» კომპანიის გამოცხადებით, რომლის შედეგად დარჩენილი ებრაელების უმეტესობა იძულებული შეიქნა დაეტოვებინა ქვეყანა. [[1970]] წლის დეკემბერში, სახალხო მოხმარების საქონელზე ფასების მომატების და შემდეგ ამით გამოწვეული მღელვარებების, [[გდანსკი|გდანსკში]], [[გდინია]]ში, [[შჩეცინი|შჩეცინში]] გაფიცვების შედეგად, გომულკა გადააყენეს და შეცვალეს [[ედვარდ გერეკი]]თ. გერეკის მთავრობა აქტიურად იღებდა კრედიტებს როგორც დასავლეთში, ისე [[საბჭოთა კავშირი|საბჭოთა კავშირში]], რაც თავიდან ხელს უწყობდა ეკონომიკის აღმასვლას, მაგრამ 1970 წლის შემდეგ კრედიტული ვალდებულებები უმძიმეს ტვირთად გადაიქცა ქვეყნისათვის ([[1980]] წლისათვის ვალმა 20 მილიარდ დოლარს მიაღწია), რამაც პოლონეთი სოციალურ-ეკონომიკურ კრიზისში ჩააგდო. კრიზისის დასაწყისი დაემთხვა კრაკოვის კარდინალის ვოიტოლას [[რომის პაპი|რომის პაპად]] არჩევას (სახელად [[იოანე პავლე II]] (ოქტომბერი [[1978]] წელი), რამაც მკვეთრად გაზარდა დაძაბულობა ქვეყანაში რადგანაც პოლონეთი მეტად კათოლიკური ქვეყანაა და [[კათოლიკური ეკლესია]] წარმოადგენდა დიდ ძალას და წინააღმდეგობის ბასტიონს მთავრობისათვის. *[[1980]] წელი [[1 ივლისი]] მთავრობამ ვალების გადახდის აუცილებლობის გამო შემოიღო ყოვლისმომცველი ეკონომიის რეჟიმი და მოუმატა ფასებს ხორცზე. გაფიცვების ტალღამ აგვისტოს ბოლოს ფაქტობრივად გამოიწვია ბალტიისპირეთის პარალიზება, პირველად დაიხურა [[სილეზია|სილეზიის]] ნახშირის მაღაროები. მთავრობა იძულებული შეიქნა წასულიყო დათმობებზე. [[1980]] წლის [[31 აგვისტო]]ს [[გდანსკი]]ს ლენინის სახელობის ვერფის მუშებმა, რომლებსაც ხელმძღვანოლებდა ელექტრიკოსი [[ლეხ ვალენსა]], მთავრობასთან მოაწერა «21 პუნქტიან შეთანხმებას», რის შემდეგ გაფიცვები შეწყდა; ანალოგიური შეთანხმებები იქნა ხელმოწერილი შჩეცინში და სილეზიაში. ამ შეთანხმებების ძირითადი პირობები იყო გაფიცვები უფლება და მუშათა უფლებების გარანტია შეექმნათ დამოუკიდებელი პროფკავშირები. ამის შემდეგ გაჩნდა და მოიპოვა უდიდესი გავლენა ახალმა ეროვნულმა მოძრაობამ «[[სოლიდარობა (პოლონური პროფკავშირი)|სოლიდარობამ]]», რომლის ლიდერი გახდა ვალენსა. ამის შემდეგ გერეკი პირველი მდივნის თანამდებობაზე შეცვალეს [[სტანისლავ კანია]]თი. უკმაყოფილება სულ იზრდებოდა და ძლიერდებოდა იმ გამოაშკარავებული კორუფციით რომელსაც ხელისუფლება ჩადიოდა და მთავრობის არაკომპეტენტურობით. მთავრობა კარგავდა სიტუაციაზე კონტროლს. [[1981]] წლის თებერვალში თავდაცვის მინისტრი [[ვოიცეხ იარუზელსკი]] დაინიშნა პრემიერ მინისტრად, ხოლო ოქტომბერში - პარტიის გენერალურ მდივნად, რის შემდეგაც მის ხელში მოხდა სახელმწიფოს სამი უმაღლესი თანამდებობის კონცენტრირება. [[1981]] წლის [[12 დეკემბერი|12]]-[[13 დეკემბერი]] - იარუზელსკიმ გამოაცხადა [[სამხედრო მდგომარეობა პოლონეთში (1981-1983)|სამხედრო მდგომარეობა]] (რომელიც მოქმედებდა [[1983]] წლის ივლისამდე). «სოლიდარობის» ყველა აქტივისტი «ინტერნირებული» იყო. == თანამედროვე პოლონეთი (III რეჩ პოსპოლიტა) ([[1989]] წლიდან) == [[გარდაქმნა|გარდაქმნის]] პოლიტიკამ, რომელსაც ატარებდა [[მიხაილ გორბაჩოვი]], შეასუსტა საბჭოთა კავშირის გავლენა პოლონეთზე, რამაც გამოიწვია ქვეყანაში ცვლილებები. [[1988]] წლის სექტემბერში მთავრობის წარმომადგენლები ატარებენ პირველ შეხვედრებს [[ლეხ ვალენსა]]სთან, სადაც მიღწეული იქნა შეთანხმება «მრგვალი მაგიდის» მოწვევის შესახებ მთავრობასა და ოპოზიციას შორის. მრგვალმა მაგიდამ მუშაობა დაიწყო [[1989]] წლის [[6 თებერვალი|6 თებერვალს]]. [[4 აპრილი|4 აპრილს]] ის დამთავრდა შეთანხმების ხელმოწერით, რომლის მთავარი პუნქტია იყო: თავისუფალი არჩევნების ჩატარება, [[პოლონეთის პრეზიდენტი]]ს პოსტის და სეიმის ზედა პალატის (სენატის) შემოღება. არჩევნებში რომელიც [[4 ივნისი|4ივნისს]] ჩატარდა, «სოლიდარობამ» მიიღო სენატში - 99 %, სეიმში ადგილების 35 %<ref>{{Cite web |url=http://history.machaon.ru/all/number_07/anonsvak/revolution/bukharin/index.html |title=საერთაშორისო ისტორიული ჟურნალი № 7, 2000 წ. ნ.ბუხარინი. პოლონეთის რევოლუციის შიდა ფაქტორები 1989 წ. |accessdate=2010-12-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110513115111/http://history.machaon.ru/all/number_07/anonsvak/revolution/bukharin/index.html |archivedate=2011-05-13 }}</ref>, რის შემდეგ ფორმირებული იქნა მთავრობა, რომელსაც ხელმძღვანელობდა პრემიერი [[ტადეუშ მაზოვეცკი]], ვიცე-პრემიერი და ფინანსთა მინისტრი [[ლეშეკ ბალცეროვიჩი]], მათ დაიწყეს საბაზრო და დემოკრატიული რეფორმების ჩატარება: ფასების ლიბერალიზაცია და სახელმწიფო ქონების პრივატიზაცია. ქვეყნის პრეზიდენტი გახდა იარუზელსკი. [[1990]]—[[1995]] წლები — [[ლეხ ვალენსა]]ს ეპოქა. პოლონელი კომუნისტები იღებენ სოციალ- დემოკრატების სახელს. [[1993]] წლის არჩევნების შემდეგ შეიქმნა კოალიციური მთავრობა რომელშიც შედიოდნან დემოკრატიულ ძალთა კავშირი, პოლონეთის გლეხთა პარტია და სხვა. 1992 წლიდან დაწყებული მკვეთრად მოიმატა ეკონომიკურმა მაჩვენებლებმა, შეიქმნა ძირითადი საბაზრო ინსტიტუტები<ref>{{Cite web |url=http://www.rusref.nm.ru/indexpub62.htm |title=ა. კუკლინსკი. ეკონომიკური გარდაქმნები პოლონეთში: გამოცდილება და პერსპექტივები (1990—2010 წწ.) |accessdate=2010-12-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100302063714/http://www.rusref.nm.ru/indexpub62.htm |archivedate=2010-03-02 }}</ref>. [[1995]]—[[2005]] წლები — [[ალექსანდრე კვასნევსკი]]ს ეპოქა. [[1999]] წელს პოლონეთი შევიდა სამხედრო ბლოკ ნატოში და მხარი დაუჭირა [[სერბია|იუგოსლავიის]] დაბომბვას ([[1999]] წელი), ბლოკის ინტერვენციას [[ავღანეთი|ავღანეთში]] ([[2001]]) და [[ერაყი|ერაყში]] ([[2003]]). [[2004]] წელს პოლონეთი შევიდა [[ევროკავშირი|ევროკავშირში]]. [[2005]]—[[2010]] წლები — პოლონეთის პრეზიდენტი [[ლეხ კაჩინსკი]] (დაიღუპა 2010), პრემიერ-მინისტრი 2007 წლის ნოემბრიდან — [[დონალდ ტუსკი]]. 2010 წლის აპრილში ავიაკატასტროფაში დაიღუპა პრეზიდენტი ლეხ კაჩინსკი და პოლონეთის პოლიტიკური და სამხედრო ელიტის ნაწილი. პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელი გახდა სეიმის მარშალი (პოლონეთის პარლამენტის ქვედა პალატის თავმჯდომარე) [[ბრონისლავ კომოროვსკი]]. [[2010]] წლის ივლისში ბრონისლავ კომოროვსკი არჩეულ იქნა პოლონეთის პრეზიდენტად. == რესურსები ინტერნეტში == * [https://web.archive.org/web/20090414215534/http://www.rawicz.by.ru/ პოლონეთის ისტორია (რუს)] * [http://polska.ru/polska/historia/ პოლონეთის ისტორიის მასალები] * [http://www.world-history.ru/countries/401.html პოლონეთის მსოფლიო ისტორია] * [[მატვეი ლიუბავსკი]], [http://runivers.ru/lib/detail.php?ID=432896 დასავლეთ სლავების ისტორია საიტზე «Руниверс»]{{Dead link|date=ივნისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }} * [http://scepsis.ru/library/id_1512.html ბორმანის შენიშვნები საუბარზე, რომელიც შედგა 1940 წლის 2 ოქტომბერს ჰიტლერის ბინაშე, პოლონელებთან მოპყრობის შესახებ.] * [http://bbb.livejournal.com/1269125.html ნ. ვ. პეტროვი «სსრკ მგბ-ს როლი პოლონეთის გასაბჭოებაში (1946-47 წწ. რეფერენდუმისა და სეიმის არჩევნების ჩატარება»)] * {{YouTube|2DrXgj1NwN8|პოლონეთის ანიმაციური ისტორია}}. ავტორი — Tomasz Bagiński. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{ევროპა თემატურად|ისტორია|ევროპის ისტორია}} [[კატეგორია:პოლონეთის ისტორია|*]] mw5ija47ula04m6vf0au1f0yoilwyxo 0 151804 5406628 4673636 2026-06-04T00:30:51Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406628 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა კინოფილმი | სახელი =პრინცესა და ბაყაყი | სურათი = Princess and the frog.jpg | ტიპი = | ჟანრი = | რეჟისორი ={{Plainlist| * [[რონ კლემენტსი]] * [[ჯონ მასკერი]] }} | პროდიუსერი = {{Plainlist| * [[პიტერ დელ ვეხო]] * [[ჯონ ლესეტერი]] }} | სცენარი ={{Plainlist| * რონ კლემენტსი * ჯონ მასკერი * [[რობ ედვარდსი (სცენარისტი)|რობ ედვარდსი]] }} | ისტორია = {{Plainlist| * რონ კლემენტსი * ჯონ მასკერი * გრეგ ერბი * ჯერომ ორემლენდი * [[დონ ჰოლი (რეჟისორი)|დონ ჰოლი]] }} | ეფუძნება = {{Plainlist| * {{ეფუძნება|''[[ბაყაყების პრინცესა (რომანი)|ბაყაყების პრინცესა]]''|[[ელიზაბეთ დოუსონ ბეიკერი]]}} * {{ეფუძნება|''[[პრინცი ბაყაყი (ზღაპარი)|პრინცი ბაყაყი]]''|[[ძმები გრიმები]]}} }} | მონტაჟი = ჯეფ დრეჰაიმი | როლებში = {{Plainlist| * [[ანიკა ნონი როუზი]] * [[ბრუნო კამპოსი]] * [[კით დევიდი]] * [[მაიკლ-ლიონ ვული]] * [[ჯიმ კამინგზი]] * [[ჯენიფერ კოუდი]] * [[პიტერ ბარტლეტი (მსახიობი)|პიტერ ბარტლეტი]] * [[ჯენიფერ ლუისი]] * [[ოპრა უინფრი]] * [[ტერენს ჰოვარდი]] * [[ჯონ გუდმენი]] }} | მთხრობელი = | მუსიკა = [[რენდი ნიუმენი]] | ანიმატორები = | სტუდია = {{Plainlist| * [[Walt Disney Pictures]] * [[Walt Disney Animation Studios]] }} | დისტრიბუტორი = [[Walt Disney Studios Motion Pictures|Walt Disney Studios<br />Motion Pictures]] | ქვეყანა = აშშ | ხანგრძლივობა = 97 წთ. | წელი ={{ფილმის თარიღი|2009|11|25|ლოს ანჯელესური პრემიერა|2009|12|11|აშშ}} | ენა = ინგლისური | ბიუჯეტი =105 მილიონი აშშ დოლარი<ref>{{cite web|url=http://www.mtv.com/movies/news/articles/1628177/story.jhtml|title='The Princess And The Frog' Leaps Over The Competition At The Box Office|work=MTV|publisher=[[Viacom]]|author=Wigler, Josh|date=December 14, 2009|accessdate=January 22, 2010|quote=[...]cost Disney $105 million to produce[...]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121107204743/http://www.mtv.com/news/articles/1628177/princess-frog-tops-weekend-box-office.jhtml|archivedate=ნოემბერი 7, 2012}}</ref> | შემოსავალი = 267 მილიონი აშშ დოლარი<ref name="mojo">{{cite web|url=http://boxofficemojo.com/movies/?id=princessandthefrog.htm|title=The Princess and the Frog (2009) – Box Office Mojo|work=[[Box Office Mojo]]|publisher=[[Internet Movie Database|IMDb]]|accessdate=July 18, 2010}}</ref> | წინა = | შემდეგი = | საიტი = | imdb_id = }} '''''პრინცესა და ბაყაყი''''' ({{lang-en|The Princess and the Frog}}) — [[უოლტ დისნეის ანიმაციური სტუდიები|Walt Disney Animation Studios]]-ის [[2009]] წლის ანიმაციური მუსიკალური ფილმი. ფილმის დისტრიბუტორი იყო [[Walt Disney Studios Motion Pictures]]. „პრინცესა და ბაყაყი“ არის დისნეის სტუდიების რიგით 49-ე სრულმეტრაჟიანი ანიმაციური ფილმი. იგი ნაწილობრივ ეფუძნება [[ელიზაბეთ დოუსონ ბეიკერი]]ს რომან „[[ბაყაყების პრინცესა (რომანი)|ბაყაყების პრინცესა]]“ და [[ძმები გრიმები]]ს ზღაპარს „[[პრინცი ბაყაყი (ზღაპარი)|პრინცი ბაყაყი]]“. ფილმის რეჟისორები არიან [[რონ კლემენტსი]] და [[ჯონ მასკერი]], ხოლო როლებს ახმოვანებენ [[ანიკა ნონი როუზი]], [[ბრუნო კამპოსი]], [[კით დევიდი]], [[მაიკლ-ლიონ ვული]], [[ჯიმ კამინგზი]], [[ჯენიფერ კოუდი]], [[პიტერ ბარტლეტი (მსახიობი)|პიტერ ბარტლეტი]], [[ჯენიფერ ლუისი]], [[ოპრა უინფრი]], [[ტერენს ჰოვარდი]] და [[ჯონ გუდმენი]]. ფილმი [[ბროდვეი (თეატრი)|ბროდვეი]]ს სტილის მიუზიკლის სახეს ატარებს. მისი მოვლენები ვითარდება [[ნიუ-ორლეანი|ნიუ-ორლეანსა]] და [[ლუიზიანა]]ში, 1920-იან წლებში. ოფიციანტი გოგონა ტიანა ოცნებობს საკუთარი რესტორნის გახსნაზე. მას შემდეგ, რაც კოცნის პრინცს, რომელიც ვუდუისტმა ბაყაყად აქცია, იგი თავადაც ბაყაყად იქცევა და უნდა იპოვოს გზა, დაიბრუნოს ადამიანის გარეგნობა, სანამ გვიანი არ არის. ფილმის წარმოება დაიწყო სახელწოდებით „ბაყაყი პრინცესა“. ეს იყო დისნეის დაბრუნება ტრადიციულ ანიმაციასთან, ვინაიდან წარმოადგენდა პირველ სრულმეტრაჟიან ნახატ ანიმაციურ ფილმს [[სახლი ქალაქის განაპირას (2004 წლის ფილმი)|2004]] წლის შემდეგ. ფილმის რეჟისორები და სცენარის ავტორები არიან [[ჯონ მასკერი]] და [[რონ კლემენტსი]] - მათვე ეკუთვნით ფილმები „[[პატარა ქალთევზა (1989 წლის ფილმი)|პატარა ქალთევზა]]“, „[[დიდი დეტექტივი თაგვი]]“, „[[ალადინი (1992 წლის ფილმი)|ალადინი]]“. „[[ჰერკულესი (1997 წლის ფილმი)|ჰერკულესი]]“ და „[[განძის პლანეტა]]“. მუსიკა ფილმისათვის შექმნა [[რენდი ნიუმენი|რენდი ნიუმენმა]]. სიმღერები ბროდვეის სტილშია. ფილმის პრემიერა გაიმართა შეზღუდული ჩვენებებით, ნიუ-იორკსა და ლოს-ანჯელესში, 2009 წლის 25 ნოემბერს, ხოლო ფართო ჩვენებები დაიწყო 2009 წლის 11 დეკემბერს. იგი კინოგაქირავებაში წარმატებული იყო და ჩრდილოეთ ამერიკაში საპრემიერო კვირას პირველი ადგილი დაიკავა, მსოფლიო მასშტაბით კი 267 მილიონი აშშ დოლარი შეაგროვა. [[ოსკარი]]ს დაჯილდოებაზე მას ერგო სამი ნომინაცია, საუკეთესო ანიმაციური ფილმის, საუკეთესო ორიგინალური სიმღერისთვის და მუსიკისთვის. თუმცა, მან წააგო ფილმებთან „[[მფრინავი სახლი (ფილმი)|მფრინავი სახლი]]“ და „[[შეშლილი გული]]“.<ref name="OscarWins">{{cite web|title="The Hurt Locker" Takes Top Honors at 82nd Academy Awards|url=http://www.playbill.com/news/article/the-hurt-locker-takes-top-honors-at-82nd-academy-awards-166552|work=playbill.com|publisher=Playbill|accessdate=February 1, 2015}}</ref> კრიტიკოსების ნაწილი „პრინცესას და ბაყაყს“ თვლის მნიშვნელოვან წერტილად უოლტ დისნეის ანიმაციური სტუდიების ისტორიაში. მათი აზრით, იგი [[დისნეის რენესანსი]]ს გვიანდელი პერიოდის მაგალითია<ref>http://screenrant.com/frozen-movie-reviews-2013-disney/</ref><ref>https://www.theguardian.com/film/2014/may/13/frozen-mania-elsa-anna-olaf-disney-emo-princess-let-it-go</ref><ref>{{Cite web |url=http://entertainment.time.com/2013/11/23/frozen-this-disney-princess-movie-is-thaw-some/ |title=დაარქივებული ასლი |access-date=2017-05-18 |archive-date=2013-11-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131126003900/http://entertainment.time.com/2013/11/23/frozen-this-disney-princess-movie-is-thaw-some/ }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.insidethemagic.net/2016/02/spring-2016-issue-of-disney-twenty-three-magazine-brings-the-magic-of-disney-animation-studios-to-your-doorstep/|title= Spring 2016 issue of "Disney twenty-three" magazine brings the magic of Disney Animation Studios to your doorstep|author=Adam McCabe|work=Inside the Magic}}</ref>, რომელმაც შეასრულა მნიშვნელოვანი როლი შემდგომი ანიმაციური ფილმების წარმატებაში.<ref>{{Cite web |url=http://www.thewrap.com/john-lasseter-disney-fired-frozen-healed-studio-oscarwrap-down-wire/ |title=დაარქივებული ასლი |accessdate=2017-05-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170224041207/http://www.thewrap.com/john-lasseter-disney-fired-frozen-healed-studio-oscarwrap-down-wire/ |archivedate=2017-02-24 }}</ref> == რესურსები ინტერნეტში == * {{Official|http://movies.disney.com/the-princess-and-the-frog}} * {{AllMovie სახელწოდება|388939}} * {{Bcdb title|92862}} * {{IMDb title|0780521}} * {{Mojo title|princessandthefrog}} * {{Rotten-tomatoes|1196003-princess_and_the_frog}} == სქოლიო == {{სქოლიოს სია}} {{ესკიზი-დისნეი}} {{უოლტ დისნეის ფილმები}} [[კატეგორია:უოლტ დისნეის სტუდიების ანიმაციური ფილმები]] [[კატეგორია:2009 წლის ანიმაციური ფილმები]] [[კატეგორია:ამერიკული ანიმაციური ფილმები]] [[კატეგორია:2009 წლის ფილმები]] [[კატეგორია:ამერიკული ფილმები]] [[კატეგორია:Walt Disney Pictures-ის ფილმები]] 1byzhdmjz1tl1f50g06peatsikkanaq 0 152524 5406693 4885295 2026-06-04T08:31:13Z ~2026-33123-07 183804 5406693 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მწერალი}} '''ალფონსინა სტორნი''' ({{lang-es|Alfonsina Storni}}; დ. [[29 მაისი]], [[1892]] — გ. [[25 ოქტომბერი]], [[1938]]) — [[არგენტინელები|არგენტინელი]] [[პოეტი]] და [[მწერალი]], ლათინოამერიკული [[მოდერნიზმი]]სა და [[ფემინიზმი]]ს ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი წარმომადგენელი. ==ნაწარმოებები== * 1916 ''La inquietud del rosal'' („ვარდის მოუსვენრობა“) * 1918 ''El dulce daño'' („ტკბილი ვნება“) * 1919 ''Irremediablemente'' („გამოუსწორებელი“) * 1920 ''Languidez'' („ლაგუიდნესი“) * 1925 ''Ocre'' („ჟანგმიწა“) * 1926 ''Poemas de amor'' („სასიყვარულო ლექსები“) * 1927 ''El amo del mundo: comedia en tres actos'' („სიტყვის მასტერი: კომედია სამ აქტად“) * 1932 ''Dos farsas pirotécnicas'' („ორი ვირტუოზული ფარსი“) * 1934 ''Mundo de siete pozos'' („შვიდი ჭაბურღილის მსოფლიო“) * 1938 ''Mascarilla y trébol'' („ნიღაბი და სამყურა“) '''Post mortem:''' * 1938 ''Antología poética'' („ლექსის ანთოლოგია“) * 1950 ''Teatro infantil'' („თამაშები ბავშვებისათვის“) * 1968 ''Poesías completas'' („დასრულებული პოეტური ნაშრომები“) * 1998 ''Nosotras y la piel: selección de ensayos'' („ჩვენ (ქალები) და ტყავი: რჩეული ესეები“) ==რესურსები ინტერნეტში== *[http://www.cervantesvirtual.com/bib_autor/Alfonsina/index.shtml ალფონსინა სერვანტესის ვირტუალურ ბიბლიოთკაში] (ესპანური) *[http://imdb.com/title/tt0189346/ ალფონსინა], [[1957]] წლის ფილმი, მთავარ როლში ამელია ბენცი (ესპანური) *[https://web.archive.org/web/20091107023617/http://poemsintranslation.blogspot.com/2009/10/alfonsina-storni-ancestral-burden-from.html ''Peso Ancestral''-ს ინგლისური თარგმანი] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:სტორნი, ალფონსინა}} [[კატეგორია:არგენტინელი პოეტები]] [[კატეგორია:არგენტინელი მწერლები]] [[კატეგორია:დაბადებული 1892]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 1938]] [[კატეგორია:არგენტინელი ქალი პოეტები]] [[კატეგორია:XX საუკუნის არგენტინელი პოეტები]] [[კატეგორია:XX საუკუნის ქალი მწერლები]] [[კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით]] bbxael8e2bee399x9bvyckutaltxvvu 5 153829 5406342 5349908 2026-06-03T15:38:43Z Anzor1111 183783 /* ანზორ ხიმშიაშვილი */ ახალი სექცია 5406342 wikitext text/x-wiki Nakhodka - [[:en:Nakhodka]], [[:ru:Находка (город)]] :გადაიტანეთ ეს პროექტის გვერდზე. — [[User:Dawid Deutschland|<font color="black">დავით</font>]] ^{<span class="plainlinksneverexpand">[{{fullurl:მომხმარებლის განხილვა:Dawid Deutschland|action=edit&section=new}}</span> <font color="green">პასუხი</font>]} 07:14, 5 თებერვალი 2011 (UTC) == სპორტი == იქნებ ნახოს და გააკეთოს ვინმემ. — [[მომხმარებელი:Taro James|Taro]] ^{[[მომხმარებლის განხილვა:Taro James|განხილვა]]}<sub style="margin-left:-4.5em">[[სპეციალური:Contributions/Taro James|წვლილი]]</sub> 12:41, 17 თებერვალი 2011 (UTC) : მე ვაკეთებ უკვე სამი სტატიაც დავწერე და კიდევ დავწერ, მაგრამ სხვა ვიკიპედიელების ჩართულობა აუცილებელია, რადგან ჩვენი მომხმარებლის მოთხოვნები დავაკმაყოფილოდ!!!— [[მომხმარებელი:Basraako|Basraako]] ^{[[მომხმარებლის განხილვა:Basraako|განხილვა]]}<sub style="margin-left:-4.5em">[[სპეციალური:Contributions/Basraako|წვლილი]]</sub> 05:09, 14 აგვისტო 2011 (UTC) ::აქ არაა სტატიები, რომლებიც აუცილებლად უნდა დაიწეროს, აქაა სტატიები, რომლებიც, შესაძლოა, დაიწეროს. აუცილებელთათვის იხ. [[ვიკიპედია:აუცილებელი სტატიები]], თუმცა არც ეს ავალდებულებს არავის არაფერს, მიუხედავად იმისა, რომ აუცილებლად არის მიჩნეული. აქ მოქმედებს შემდეგი პრინციპი: არის ამჟამად სტატიები სპორტის განყოფილებაში, თქვენ (ვიკიპედიის მომხმარებელს) გაინტერესებთ ეს სფერო. წერთ სტატიებს, რაც მისასალმებელია. თუ ვთქვათ, იქნებოდა მოთხოვნა ისეთი სფეროდან, რომელიც მე მაინტერესებს, შესაძლოა, დავწერო მე. როცა კენჭს ვუყრიდით ამ გვერდის შექმნა-არ შექმნას, მაშინ იყო ამგვარი მოსაზრებები, რომ ეს იქნებოდა ერთგვარი „შეკვეთა“, მაგრამ ეს ასე არ არის. პატივისცემით, —[[User:ITshnik|G.]][[User Talk:ITshnik|G.]] 06:15, 14 აგვისტო 2011 (UTC) == უკვე დაწერილი სტატიები == უკვე დაწერილი სტატიები, იმის მაგივრად რომ მიეწეროს '''გაკეთდა''', ხომ არ აჯობებს ამოიშალოს სიიდან?--[[მომხმარებელი:Jaba1977|<font color="#00B000">ჯაბა</font>]] [[მომხმარებელი განხილვა:Jaba1977|<span style="color:#00B000">ლაბაძე</span>]] 18:32, 8 თებერვალი 2013 (UTC) {{გაკეთდა}}--[[მომხმარებელი:Jaba1977|<font color="#006400">'''JABA'''</font>]] [[მომხმარებელი განხილვა:Jaba1977|<span style="color:#006400">'''1977'''</span>]] 17:15, 9 სექტემბერი 2013 (UTC) == ჩხუტელი == სოფელი საქართველოში, ლეჩხუმში. მდებარეობს მდინარე ცხენისწყლის მარცხენა სანაპიროზე, ცაგერის მუნიციპალიტეტის რაიონული ცენტრის გვერდით. [[მომხმარებელი:თამარიკვირიკაშვილი|თამარიკვირიკაშვილი]] ([[მომხმარებლის განხილვა:თამარიკვირიკაშვილი|განხილვა]]/[[სპეციალური:Contributions/თამარიკვირიკაშვილი|წვლილი]]) 15:34, 13 თებერვალი 2026 (UTC) == ანზორ ხიმშიაშვილი == '''ანზორ ხიმშიაშვილი''' (დ. 28 ნოემბერი, 1960, სოფელი ნიგაზეული, შუახევის რაიონი) — ქართველი ხის მოქანდაკე და თვითნასწავლი ოსტატი. დაიბადა შუახევის რაიონის სოფელ ნიგაზეულში. საშუალო განათლება მიიღო ნიგაზეულის საჯარო სკოლაში, შემდეგ კი სწავლა ქუთაისის სამთო ტექნიკუმში განაგრძო. ხეზე კვეთისადმი ინტერესი ბავშვობიდანვე ჰქონდა. პროფესიული საქმიანობა შედარებით გვიან დაიწყო, თუმცა მალევე მიიპყრო საზოგადოების ყურადღება. ქმნის ხის სკულპტურებს, ჩუქურთმებსა და დეკორატიულ ნაკეთობებს, მათ შორის ადამიანებისა და ცხოველების ფიგურებს. მისი ნამუშევრები ფართო საზოგადოებისთვის სოციალური ქსელების მეშვეობით გახდა ცნობილი. მოგვიანებით მისი შემოქმედებით ქართული მედიასაშუალებები და ტელევიზიებიც დაინტერესდნენ. ანზორ ხიმშიაშვილი ცხოვრობს და მოღვაწეობს საქართველოში. [[მომხმარებელი:Anzor1111|Anzor1111]] ([[მომხმარებლის განხილვა:Anzor1111|განხილვა]]/[[სპეციალური:Contributions/Anzor1111|წვლილი]]) 15:38, 3 ივნისი 2026 (UTC) 9bshgt6erov2yewodp00mevehhpe4c7 5406369 5406342 2026-06-03T16:15:55Z Anzor1111 183783 /* ანზორ ხიმშიაშვილი */ 5406369 wikitext text/x-wiki Nakhodka - [[:en:Nakhodka]], [[:ru:Находка (город)]] :გადაიტანეთ ეს პროექტის გვერდზე. — [[User:Dawid Deutschland|<font color="black">დავით</font>]] ^{<span class="plainlinksneverexpand">[{{fullurl:მომხმარებლის განხილვა:Dawid Deutschland|action=edit&section=new}}</span> <font color="green">პასუხი</font>]} 07:14, 5 თებერვალი 2011 (UTC) == სპორტი == იქნებ ნახოს და გააკეთოს ვინმემ. — [[მომხმარებელი:Taro James|Taro]] ^{[[მომხმარებლის განხილვა:Taro James|განხილვა]]}<sub style="margin-left:-4.5em">[[სპეციალური:Contributions/Taro James|წვლილი]]</sub> 12:41, 17 თებერვალი 2011 (UTC) : მე ვაკეთებ უკვე სამი სტატიაც დავწერე და კიდევ დავწერ, მაგრამ სხვა ვიკიპედიელების ჩართულობა აუცილებელია, რადგან ჩვენი მომხმარებლის მოთხოვნები დავაკმაყოფილოდ!!!— [[მომხმარებელი:Basraako|Basraako]] ^{[[მომხმარებლის განხილვა:Basraako|განხილვა]]}<sub style="margin-left:-4.5em">[[სპეციალური:Contributions/Basraako|წვლილი]]</sub> 05:09, 14 აგვისტო 2011 (UTC) ::აქ არაა სტატიები, რომლებიც აუცილებლად უნდა დაიწეროს, აქაა სტატიები, რომლებიც, შესაძლოა, დაიწეროს. აუცილებელთათვის იხ. [[ვიკიპედია:აუცილებელი სტატიები]], თუმცა არც ეს ავალდებულებს არავის არაფერს, მიუხედავად იმისა, რომ აუცილებლად არის მიჩნეული. აქ მოქმედებს შემდეგი პრინციპი: არის ამჟამად სტატიები სპორტის განყოფილებაში, თქვენ (ვიკიპედიის მომხმარებელს) გაინტერესებთ ეს სფერო. წერთ სტატიებს, რაც მისასალმებელია. თუ ვთქვათ, იქნებოდა მოთხოვნა ისეთი სფეროდან, რომელიც მე მაინტერესებს, შესაძლოა, დავწერო მე. როცა კენჭს ვუყრიდით ამ გვერდის შექმნა-არ შექმნას, მაშინ იყო ამგვარი მოსაზრებები, რომ ეს იქნებოდა ერთგვარი „შეკვეთა“, მაგრამ ეს ასე არ არის. პატივისცემით, —[[User:ITshnik|G.]][[User Talk:ITshnik|G.]] 06:15, 14 აგვისტო 2011 (UTC) == უკვე დაწერილი სტატიები == უკვე დაწერილი სტატიები, იმის მაგივრად რომ მიეწეროს '''გაკეთდა''', ხომ არ აჯობებს ამოიშალოს სიიდან?--[[მომხმარებელი:Jaba1977|<font color="#00B000">ჯაბა</font>]] [[მომხმარებელი განხილვა:Jaba1977|<span style="color:#00B000">ლაბაძე</span>]] 18:32, 8 თებერვალი 2013 (UTC) {{გაკეთდა}}--[[მომხმარებელი:Jaba1977|<font color="#006400">'''JABA'''</font>]] [[მომხმარებელი განხილვა:Jaba1977|<span style="color:#006400">'''1977'''</span>]] 17:15, 9 სექტემბერი 2013 (UTC) == ჩხუტელი == სოფელი საქართველოში, ლეჩხუმში. მდებარეობს მდინარე ცხენისწყლის მარცხენა სანაპიროზე, ცაგერის მუნიციპალიტეტის რაიონული ცენტრის გვერდით. [[მომხმარებელი:თამარიკვირიკაშვილი|თამარიკვირიკაშვილი]] ([[მომხმარებლის განხილვა:თამარიკვირიკაშვილი|განხილვა]]/[[სპეციალური:Contributions/თამარიკვირიკაშვილი|წვლილი]]) 15:34, 13 თებერვალი 2026 (UTC) == ანზორ ხიმშიაშვილი == '''ანზორ ხიმშიაშვილი''' (დ. 28 ნოემბერი, 1960, სოფელი ნიგაზეული, შუახევის რაიონი) — ქართველი ხის მოქანდაკე და თვითნასწავლი ოსტატი. დაიბადა შუახევის რაიონის სოფელ ნიგაზეულში. საშუალო განათლება მიიღო ნიგაზეულის საჯარო სკოლაში, შემდეგ კი სწავლა ქუთაისის სამთო ტექნიკუმში განაგრძო. ხეზე კვეთისადმი ინტერესი ბავშვობიდანვე ჰქონდა. პროფესიული საქმიანობა შედარებით გვიან დაიწყო, თუმცა მალევე მიიპყრო საზოგადოების ყურადღება. ქმნის ხის სკულპტურებს, ჩუქურთმებსა და დეკორატიულ ნაკეთობებს, მათ შორის ადამიანებისა და ცხოველების ფიგურებს. მისი ნამუშევრები ფართო საზოგადოებისთვის სოციალური ქსელების მეშვეობით გახდა ცნობილი. მოგვიანებით მისი შემოქმედებით ქართული მედიასაშუალებები და ტელევიზიებიც დაინტერესდნენ. ანზორ ხიმშიაშვილი ცხოვრობს და მოღვაწეობს საქართველოში. https://www.tiktok.com/@anzorkhim?_r=1&_t=ZS-96uGmZsQ1K6 [[მომხმარებელი:Anzor1111|Anzor1111]] ([[მომხმარებლის განხილვა:Anzor1111|განხილვა]]/[[სპეციალური:Contributions/Anzor1111|წვლილი]]) 15:38, 3 ივნისი 2026 (UTC) kqhzkyx0pj84lkirdu3xhgsebu4fz8d 5406402 5406369 2026-06-03T16:50:16Z Jaba1977 3604 [[Special:Contributions/Anzor1111|Anzor1111]]-ის რედაქტირებები გაუქმდა; აღდგა [[User:Jaba1977|Jaba1977]]-ის მიერ რედაქტირებული ვერსია 5286334 wikitext text/x-wiki Nakhodka - [[:en:Nakhodka]], [[:ru:Находка (город)]] :გადაიტანეთ ეს პროექტის გვერდზე. — [[User:Dawid Deutschland|<font color="black">დავით</font>]] ^{<span class="plainlinksneverexpand">[{{fullurl:მომხმარებლის განხილვა:Dawid Deutschland|action=edit&section=new}}</span> <font color="green">პასუხი</font>]} 07:14, 5 თებერვალი 2011 (UTC) == სპორტი == იქნებ ნახოს და გააკეთოს ვინმემ. — [[მომხმარებელი:Taro James|Taro]] ^{[[მომხმარებლის განხილვა:Taro James|განხილვა]]}<sub style="margin-left:-4.5em">[[სპეციალური:Contributions/Taro James|წვლილი]]</sub> 12:41, 17 თებერვალი 2011 (UTC) : მე ვაკეთებ უკვე სამი სტატიაც დავწერე და კიდევ დავწერ, მაგრამ სხვა ვიკიპედიელების ჩართულობა აუცილებელია, რადგან ჩვენი მომხმარებლის მოთხოვნები დავაკმაყოფილოდ!!!— [[მომხმარებელი:Basraako|Basraako]] ^{[[მომხმარებლის განხილვა:Basraako|განხილვა]]}<sub style="margin-left:-4.5em">[[სპეციალური:Contributions/Basraako|წვლილი]]</sub> 05:09, 14 აგვისტო 2011 (UTC) ::აქ არაა სტატიები, რომლებიც აუცილებლად უნდა დაიწეროს, აქაა სტატიები, რომლებიც, შესაძლოა, დაიწეროს. აუცილებელთათვის იხ. [[ვიკიპედია:აუცილებელი სტატიები]], თუმცა არც ეს ავალდებულებს არავის არაფერს, მიუხედავად იმისა, რომ აუცილებლად არის მიჩნეული. აქ მოქმედებს შემდეგი პრინციპი: არის ამჟამად სტატიები სპორტის განყოფილებაში, თქვენ (ვიკიპედიის მომხმარებელს) გაინტერესებთ ეს სფერო. წერთ სტატიებს, რაც მისასალმებელია. თუ ვთქვათ, იქნებოდა მოთხოვნა ისეთი სფეროდან, რომელიც მე მაინტერესებს, შესაძლოა, დავწერო მე. როცა კენჭს ვუყრიდით ამ გვერდის შექმნა-არ შექმნას, მაშინ იყო ამგვარი მოსაზრებები, რომ ეს იქნებოდა ერთგვარი „შეკვეთა“, მაგრამ ეს ასე არ არის. პატივისცემით, —[[User:ITshnik|G.]][[User Talk:ITshnik|G.]] 06:15, 14 აგვისტო 2011 (UTC) == უკვე დაწერილი სტატიები == უკვე დაწერილი სტატიები, იმის მაგივრად რომ მიეწეროს '''გაკეთდა''', ხომ არ აჯობებს ამოიშალოს სიიდან?--[[მომხმარებელი:Jaba1977|<font color="#00B000">ჯაბა</font>]] [[მომხმარებელი განხილვა:Jaba1977|<span style="color:#00B000">ლაბაძე</span>]] 18:32, 8 თებერვალი 2013 (UTC) {{გაკეთდა}}--[[მომხმარებელი:Jaba1977|<font color="#006400">'''JABA'''</font>]] [[მომხმარებელი განხილვა:Jaba1977|<span style="color:#006400">'''1977'''</span>]] 17:15, 9 სექტემბერი 2013 (UTC) == ჩხუტელი == სოფელი საქართველოში, ლეჩხუმში. მდებარეობს მდინარე ცხენისწყლის მარცხენა სანაპიროზე, ცაგერის მუნიციპალიტეტის რაიონული ცენტრის გვერდით. [[მომხმარებელი:თამარიკვირიკაშვილი|თამარიკვირიკაშვილი]] ([[მომხმარებლის განხილვა:თამარიკვირიკაშვილი|განხილვა]]/[[სპეციალური:Contributions/თამარიკვირიკაშვილი|წვლილი]]) 15:34, 13 თებერვალი 2026 (UTC) qhff29t2zpnh1wddmdvhmewbu61lkm1 0 154486 5406607 5074548 2026-06-03T21:06:06Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406607 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = ქალაქი |ქართული სახელი = პოლოცკი |მშობლიური სახელი = Полацк |ქვეყანა = ბელარუსი |პანორამა = Polack Montage (2017).jpg |პანორამის სიგანე = 300px |წარწერა = |დროშა = Flag of the city of Polotsk Belarus.svg |გერბი = Coat of Arms of Połack, Belarus.svg |გერბის სიგანე = |დროშის სიგანე = |ქვეყნის რუკა2 = |ქვეყნის რუკის ზომა2 = 300 |წარწერა2= |lat_dir = N |lat_deg= 55 |lat_min= 29 |lat_sec= |lon_dir = E |lon_deg= 28 |lon_min= 48 |lon_sec= |CoordAddon = type:city(86800)_region:BY |CoordScale = |ქვეყნის რუკის ზომა = 300 |რეგიონის რუკის ზომა = |რაიონის რუკის ზომა = |რეგიონის ტიპი = ოლქი |რეგიონი = ვიტებსკის ოლქი |რეგიონი ცხრილში = ვიტებსკის ოლქი{{!}}ვიტებსკის |შიდა დაყოფა =რაიონი |რაიონის ტიპი= რაიონი |რაიონი = პოლოცკის რაიონი |მმართველის ტიპი = აღმასკომის თავმჯდომარე |მმართველი = პოზნიაკი, ალექსანგრე გრიგორის ძე |დაარსების თარიღი = |პირველი ხსენება = 862 წელი |წინა სახელები = პოლოტესკი (Полотеск) |სტატუსი-დან = |ფართობი = 40,13 |დასახლების ცენტრის სიმაღლე= |მოსახლეობა = 82&nbsp;547<ref name="belstat2009">[https://archive.today/20120523225241/belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/itogi1.php 2009 წლის აღწერის შედეგები]</ref> |აღწერის წელი = 2009 |სიმჭიდროვე = 2&nbsp;057 |აგლომერაცია = |ეროვნული შემადგენლობა = [[ბელარუსები]] — 80,03 %,<br />[[რუსები]] — 14,75 %,<br />[[უკრაინელები]] — 1,86 %,<br / სხვები — 3,36 %<ref name="belstat2009" /> |დროის სარტყელი = +2 |DST = არის |სატელეფონო კოდი = +375 214 |საფოსტო ინდექსი = 211291, 211400 - 211402,<br />211404 - 211415, 211422 |საიტი = polotskgik.by/ |კატეგორია ვიკისაწყობში = Polatsk }} '''პოლოცკი''' ({{lang-be|По́лацк}}) — [[ქალაქი]] [[ვიტებსკის ოლქი|ვიტებსკის ოლქში]], [[პოლოცკის რაიონი]]ს [[ადმინისტრაციული ცენტრი]], [[ბელარუსი]]ს უძველესი ქალაქი და [[კიევის რუსეთი]]ს ერთ-ერთი უძველესი ქალაქი. მდებარეობს [[მდინარე]] [[პოლოტა (მდინარე)|პოლოტაზე]], რომელიც ჩაედინება მდინარე [[დასავლეთის დვინა]]ში. მოსახლეობა 82,8 ათასი ადამიანი (2010).<ref name=autogenerated1>{{Cite web |url=http://belstat.gov.by/homep/ru/publications/population.pdf |title=დაარქივებული ასლი |accessdate=2009-07-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090711005306/http://belstat.gov.by/homep/ru/publications/population.pdf |archivedate=2009-07-11 }}</ref> == ისტორია == {{მთავარი|პოლოცკის ისტორია}} === პოლოცკის სამთავრო === {{main|პოლოცკის სამთავრო}} მატიანეში პოლოცკის პირველად მოხსენიებულია [[862]] წელს. [[X საუკუნე]]ში წარმოიქმნა [[პოლოცკის სამთავრო]]. მას ეჭირა დასავლეთ დვინის აუზის, ბერეზინისა და ნემანის ზემო წელის ტერიტორია. პოლოცკის პირველი ცნობილი მთავარი იყო [[როგვოლოდი]] (გარდ. მიახლ. 978). [[988]]—[[1001]] წლებში პოლოცკში მთავარი იყო [[იზიასლავ ვლადიმირის ძე (პოლოცკის მთავარი)|იზიასლავ ვლადიმირის ძე]], [[როგნედა]] როგვოლოდის ასულის და [[ვლადიმირ I სვიატოსლავის ძე|ვლადიმირ I სვიატოსლავის ძის]] ვაჟი, [[პოლოცკის იზიასლავიჩები|პოლოცკის მთავართა იზიასლავიჩების]] (პოლოცკის იზიასლავის ძეთა დინასტია) დინასიის ფუძემდებელი. [[992]] წლისათვის არსდება [[პოლოცკის ეპარქია]] (ზოგიერთი ძყაროების მიხედვით, 1104 წელი).<ref>ა.პ. საპუნოვი, პოლოცკის ეპარქიის ისტორიული ბედი უძველესი დროიდან XIX ს-ის. შუა ხანებამდე — ვიტებსკი, 1889.</ref> [[1003]]—[[1044]] წლებში პოლოცკის მთავარი იყო [[იზიასლავი (პოლოცკის მთავარი)|ბრიაჩისლავ იზიასლავის ძე]]. მან მნიშვნელოვნად გააფართოვა პოლოცკის სამთავროს ტერიტორია, შემოიერთა ქალაქები [[უსვიატი]] და [[ვიტებსკი]], ასევე მიწები დასავლეთ დვინასა და [[დისნა (მდინარე)|დისნას]] შორის, სადაც დააარსა ქალაქი [[ბრასლავი]].<ref>Памяць : Гіст.-дакум. хроніка Полацка / Пад рэд. Г. П. Пашкова. — Мн.: БелЭн, 2002. — С. 90.</ref> [[ვსესლავ ბრიაჩისლავი]]ს მმართველობის დროს (1044-1101 წლები) აშენებული იქნა [[სოფიის ტაძარი (პოლოცკი)|სოფიის ტაძარი]] (1030—1060 წლებში), ერთ-ერთი ყველაზე ადრეული ტაძარი ძველ რუსეთში. ვსესლავ ბრიაჩისლავის ძე — ერთადერთი წარმომადგენელია [[რიურიკები]]ს პოლოცკის შტოსი კიევის დიდი მთავრის ტახტზე (1068—1069). ვსესლავ ბრუაჩესლავის ძის დროს პოლოცკის სამთავრომ მიაღწია თავისი სიძლიერის პიკს. [[სურათი:Ikona-evfrosinia-polockaja.jpg|მინი|ეფროსინია პოლოცკელი (ხატი), [[XIX საუკუნე]]]] ვსესლავ ბრიაჩისლავის შვილიშვილის [[ეფროსინია პოლოცკელი|წმინდა ეფროსინიის]] ([[1110]]—[[1173]]), პოლოცკის იღუმენიასთანაა, დაკავშირებული [[სპასო-ეფროსინიის მონასტერი|პოლოცკის სპასო-ეფროსინიის მონასტრის]] დაარსება. მისი შეკვეთით [[1161]] წელს ოსტატმა ოქრომჭედელმა [[ლაზარ ბოგშა]]მ შექმნა [[ეფროსინია პოლოცკელის ჯვარი|ჯვარი]] — ძველ ბელარუსული ოქრომჭედლობის შედევრი. [[XII საუკუნე]]ში დაიწყო ბრძოლა ვსესლავ ბრიაჩესლავის ძის მემკვიდრეების [[ვიტებსკი]]ს, [[მინსკი]]ს და [[დრუცკი]]ს შტოებს შორის უზენაესობაზე. ამან შედეგად გამოიღო პოლოცკის მიწების ნაწილის მიტაცება [[ნოვგოროდი]]ს, [[სმოლენსკი]]ს და [[ჩერნიგოვი]]ს სამთავროების მიერ. პოლოცკის სამთავრო განიცდიდა ზეწოლას ლიტველებისა და ჯვაროსნებისაგან. [[1201]] წელს დასავლეთ დვინასთან გერმანელი რაინდ-ჯვაროსნების მიერ დაარსებული იქნა სამხედრო-სავაჭრო დასახლება [[რიგის ისტორია|რიგა]], რაც მნიშვნელოვნად აუარესებდა პოლოცკის ეკონომიკურ პოზიციებს. [[1240]] წლების დასაწყისში პოლოცკის სამთავროს ტახტზე ხშირად ლიტველები ხდებოდნენ, მაგრამ სახელმწიფო ინარჩუნებდა დამოუკიდებლობას. პოლოცკში მმართველი XIII საუკუნის მეორე ნახევარში [[ანდრეი ოლგერდის ძე|ანდრეი ოლგერდის ძე პოლოცკელი]] (1342—1377, 1381—1387) იყო ერთ-ერთი ყველაზე კარგი პოლიტიკური მოღვაწე პოლოცკის ისტორიაში. ანდრეი პოლოცკელის მიერ მმართველობის დაკარვის შენდეგ ის შეცვალა [[სკირგაილო ოლგერდის ძე]]მ (1387—1397) — პოლოცკის ბოლო დამოუკიდებელი მთავარი. 1392 წლიდან პოლოცკის სამთავროს მიწები აღმოჩნდა [[ლიტვის დიდი სამთავრო]]ში, და მართავდნენ დანიშნული ნამესტნიკები, ხოლო 1504 წლიდან — ვოევოდები. === პოლოცკი ლიტვის დიდ სამთავროში და რეჩ პოსპოლიტაში === [[სურათი:Połacak, XVIII century.jpg|thumb|left|პოლოცკი, [[XVIII საუკუნე]]]] [[1432]]—[[1436]] წლებში ლიტვის დიდი სამთავროს სამოქალაქო ომის დროს პოლოცკი იყო [[რუსეთის დიდი სამთავრო]]ს დედაქალაქი. [[1498]] წელს ქალაქში შემოღებული იყო [[მაგდებურგის სამართალი]]. [[1504]]—[[1772]] წლებში — [[პოლოცკის სავოევოდო]]ს დედაქალაქი [[ლიტვის დიდი სამთავრო|ლდს]]-ს შემადგენლობაში ([[1569]] წლიდან — [[რეჩ პოსპოლიტა|რეჩ პოსპოლიტის]] [[სავოევოდო (პოლონეთი)|სავოევოდო]]). [[ივანე IV (რუსეთი)|ივანე მრისხანეს]] ჯარების მიერ [[პოლოცკის ალყა (1563)|პოლოცკის აღების]] შემდეგ [[1563]] წელს [[ლივონის ომი]]ს დროს პოლოცკი [[1563]]—[[1579]] წლებში იმყოფებოდა [[მოსკოვის დიდი სამთავრო]]ს შემადგენლობაში. [[1563]] წ. ქალაქში მოხდა [[იუდეველები|იუდეველი]] მოსახლეობის მასობრივი მკვლელობები, 300-ამდე ადამიანი იქნა დახრჩობილი დასავლეთ დვინაში იმ მიზეზით რომ უარი სთქვეს ქრისტიანობაზე. შემდგომი დროის განმავლობაში [[კისლევი|25 კისლევს]] იუდეველთა კალენდრით აღინიშნებოდა უდანაშაულო მსხვერპლთა მოხსენიების დღე.<ref>{{ებრაული-ელ|13270|პოლოცკი}}</ref> [[რუსეთ-პოლონეთის ომი (1654—1667)|რუსეთ-პოლონეთის 1654—1667 წლების ომის]] დროს პოლოცკი ისევ აღმოჩნდა [[რუსული სახელმწიფო]]ს შემადგენლობაში. [[დიდი ჩრდილოეთის ომი]]ს დროს [[1705]] წელს, როდესაც [[პეტრე I]]-ის ჯარი იმყოფებოდა პოლოცკში, მოკლული იქნა ოთხი უნიატი მღვდელი. === რუსეთის იმპერიის შემადგენლობაში === რეჩ პოსპოლიტის [[რეჩ პოსპოლიტის პირველი გაყოფა|პირველი გაყოფის]] შემდეგ პოლოცკის მარჯვენა სანაპირო {{Oldstyle|5|აგვისტოს|1772|25|ივლისს|}} წელს, შევიდა [[რუსეთის იმპერი|რუსეთის იმპერიის]] შემადგენლობაში. პოლოცკის მარცხენა სანაპირო რუსეთის იმპერიაში შევიდა [[რეჩ პოსპოლიტის მეორე გაყოფა|რეჩ პოსპოლიტის მეორე გაყოფის]] შემდეგ 1792 წელს. [[1772]]—[[1776]] წლებში ქალაქი იყო [[პსკოვის გუბერნია]]ში. {{Oldstyle|4|სექტემბრიდან|1776|24|აგვისტოდან}} წელს პოლოცკი — [[პოლოცკის გუბერნია|პოლოცკის გუბერნიის]] ადმინისტრაციული ცენტრია. {{Oldstyle|23|მაისიდან|1778|12|მაისიდან}} წელს — პოლოცკის ნამესტნიჩესტვო. პოლოცკის ოცი წლის განმავლობაში საგუბერნიო ქალაქად ყოფნამ გამოიწვია მისი ეკონომიკური და კულტურული მნიშვნელოვანი ზრდა. ამ დროს გაიზარდა ქალაქის ტერიტორია, შენდებოდა ახალი ადმინისტრაციული შენობები, იზრდებოდა მოსახლეობა. პოლოცკმა დაიბრუნა ადგილობრივი და ტრანზიტული ვაჭრობის ცენტრის სტატუსი<ref>ა.ვ. ეროშევიჩი, 1812 წლის ომის დროს პოლოცკი / ა.ვ. ეროშევიჩი // ბრძოლა პოლოცკთან. 1812 წელი. — პოლოცკი : წგ. გამომც., 2010. — ფ. 7—8</ref>. [[1796]] წლის [[23 დეკემბერი|23 დეკემბრიდან]] (12 დეკემბერი) პოლოცკი — [[ბელარუსის გუბერნია|ბელარუსის გუბერნიის]] მაზრის ადმინისტრაციული ცენტრია, ხოლო [[1802]] წლიდან — [[ვიტებსკის გუბერნია]]. [[1812]] წელს პოლოცკთან მოხდა ორი ბრძოლა რუსებსა და ფრანგებს შორის (იხ. [[პოლოცკთან პირველი ბრძოლა (1812)]] და [[პოლოცკთან მეორე ბრძოლა]]). [[1891]] წელს ქალაქში მოქმედებდა 23 [[სინაგოგა]] და ებრაული სამლოცველო სახლი, 8 მართლმადიდებლური, კათოლიკური, ლუთერანული [[ეკლესია (ნაგებობა)|ეკლესია]], რასკოლნიკების სამლოცველო, მამათა და დედათა მონასტრები.<ref>[http://www.vehi.net/brokgauz/all/081/81343.shtml პოლოცკი // ბროკგაუზისა და ეფრონის ენციკლოპედიური ლექსიკონი, ЭСБЕ]</ref> [[1910]] წლის [[23 მაისი|23 მაისს]], [[ეფროსინია პოლოცკელი]]ს ([[წმინდა ეფროცინია]]) ხსენებოს დღეს, მოხდა წმინდა ეფროსინიას წმინდა ნაწილების დაბრუნება პოლოცკში, განათავსეს [[სპასო-პრეობრაჟენიის ეკლესია (პოლოცკი)|სპასო-პრეობრაჟენიის ტაძარში]]. 1910 წლამდე წმინდა ნაწილები [[კიევო-პეჩორის ლავრა]]ში იყო. === საბჭოთა პერიოდი === [[1924]] წლიდან პოლოცკი [[ბელარუსიის სსრ]]-ს შემადგენლობაშია. [[დიდი სამამულო ომი]]ს დროს პოლოცკი [[1941]] წლის [[16 ივლისი|16 ივლისს]] ოკუპირებული იქნა გერმანიის არმიის მიერ. საბჭოთა 22-ე არმიამ 20 დღით შეძლეს გერმანელების შეჩერება. პოლოცკი განთავისუფლებულ იქნა [[1944]] წლის [[4 ივლისი|4 ივლისს]] [[1 პრიბალტიის ფრონტი]]ს ჯარებმა. [[1944]] წლის 20 სექტემბიდან [[1954]] წლის 8 იანვრამდე პოლოცკი იყო [[პოლოცკის ოლქი]]ს ადმინისტრაციული ცენტრი [[ბსსრ]]-ის შემადგენლობაში. === ბელარუსის რესპუბლიკაში === [[1991]] წლიდან — პოლოცკი მდებარეობს [[ბელარუსი]]ს რესპუბლიკაში. ქალაქის ცხოვრებაში მნიშვნელოვანი მოვლენა იყო 2002 წლის 6—8 სექტემბერს ჩატარებული რესპუბლიკური ფესტივალ-ბაზრობა მოსავლის ზეიმი „Дожинки“. ზეიმის დროს პოლოცკი მოინახულა 8 000-მდე სტუმარმა. == ეკონომიკა == პოლოცკში ფუნქციონირებს მთელი რიგი საწარმოებისა, მათ შორის: * შპს „პოლოცკის მინის ბოჭკო“ „Полоцк Стекловолокно“ — მინისა და მინის ბოჭკოს ნაწარმის ნაკეთობები * შპს „პოლოცკის რძის კომბინატი“ — ვიტებსკის ოლქის ერთ-ერთი უდიდესი რძის გადამამუშავებელი საწარმო * შპს „პოლოცკის პურკომბინატი“ * შპს „პოლოცკტყე“ — მრგვალი ტყის მასალა, ხის მასალის სახერხი, კორპუსის ავეჯის დამზადება * შპს „ტეხნოლიტ-პოლოცკი“ — ფერადი მხატვრული ჩამოსხმა, თუჯის ნაკეთობების წარმოება, ლითონის პროდუქცია * შპს „მონა“ — ტანსაცმლის წარმოება * „ფ. სკორინის მემკვიდროება“ — ოფსეტური ბეჭდვა, რეპროგრაფია და ფოტოცინკოგრაფია * სს „პოლოცკის მეღვინეობის ქარხანა“ — ხილ-კენკროვანი ღვინოების დამზადება * შპს „პოლოცკის ქარხანა „პრომმაშრემონტი““ — ავტომანქნების ძრავების შეკეთება == სატრანსპორტო სისტემა == === საავტომობილო ტრანსპორტი === პოლოცკი — ვიტებსკის ოლქის მსხვილი სატრანსპორტო კვანძია. პოლოცკზე გადის რესპუბლიკური გზები {{табличка-by|Р|14}} (პოლოცკ — [[ბრასლავი]]), {{табличка-by|Р|20}} (ვიტებსკ — პოლოცკი — [[ლატვია|ლატვიის]] საზღვარი), {{табличка-by|Р|24}} (პოლოცკი — [[როსონი]]), {{табличка-by|Р|45}} (პოლოცკი — [[გლუბოკოე (ბელარუსი)|გლუბოკოე]] — [[ლიეტუვა|ლიეტუვის]] საზღვარი) და {{табличка-by|Р|46}} ([[ლეპელი]] — პოლოცკი — იუხნოვიჩი). არის რეგულარული საავტობუსო მიმოსვლა [[რიგა]]სთან, [[სანქტ-პეტერბურგი|სანქტ-პეტერბურგთან]], [[მინსკი|მინსკთან]], [[ვიტებსკი|ვიტებსკთან]], [[ლეპელი|ლეპელთან]], [[ბრასლავი|ბრასლავთან]] და სხვა ბელარუსის ქალაქებთან. === სარკინიგზო ტრანსპორტი === პოლოცკი — სარკინიგზო კვანძია ვიტებსკის, რიგის, ნეველის მიმართულებით. სამგზავრო მატარებლებით დაკავშირებულია [[გომელი|გომელთან]], [[მოსკოვი|მოსკოვთან]], [[მინსკი|მინსკთან]], [[ვილნიუსი|ვილნიუსთან]], [[მოლოდეჩნო]]სთან, [[პოსტავა]]სთან. === სამდინარო ტრანსპორტი === საბჭოთა პერიოდში ჩრდილოეთ დვინაზე სამგზავრო კატერები კურსირებდნენ. ახლა სამდინარო სამგზავრო გადაზიდვები არ წარმოებს. === ხიდები === პირველი სატრანსპორტო ხიდი მდინარე დასავლეთ დვინაზე პოლოცკში აშენებული იქნა რუსეთის იმპერიის სამხედრო სამინისტროს მიერ 1915—1916 წლებში ახლა არსებული იუბილეინი ქუჩის ხიდის ახლოს. 1919 წლის აგვისტოში ის ხიდი გადამწვარ იქნა. 1924 წელს აშენდა ხიდი ინტერნაციონალის ქუჩის რაიონში, ახლა არ არსებობს. კიდევ ერთი ხიდი აშენდა მოგვიანებით (ეხლა მის ადგილზე არის თანამედროვე ხიდი). 1932 წლამდე სვერდლოვის ქუჩის რაიონში არსებობდა კიდევ ერთი ხიდი. 1932 დან 1941 წლამდე დასავლეთ დვინაზე იყო ხის ხიდი ლენინის ქუჩის მიმდებარე ტერიტორიაზე.<ref>{{Cite web |url=http://www.aif.by/ru/articles/social/item/10581-polotsk.html |title=А я иду, шагаю по… мосту. Через Западную Двину |accessdate=2011-02-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110113221721/http://www.aif.by/ru/articles/social/item/10581-polotsk.html |archivedate=2011-01-13 }}</ref> == განათლება == [[1580]] წელს [[სტეფან ბატორი]]ს ბრძანებით, პოლოცკში დაარსდა [[იეზუიტების კოლეგიუმი (პოლოცკი)|პოლეცკის იეზუიტების კოლეგიუმი]]. [[XVII საუკუნე]]ში [[ბოგოიავლენსკის მონასტერი (პოლოცკი)|პოლოცკის ბოგოიავლენსკის მონასტერთან]] არსებობდა მართლმადიდებლური [[საძმო სკოლა (პოლოცკი)|პოლოცკის საძმო სკოლა]], სადაც [[1656]] წლიდან ასწავლიდა ცნობილი ბელარუსი პედაგოგი, პუბლიცისტი, პოეტი, დრამატურგი და საეკლესიო მოღვაწე [[სიმეონ პოლოცკი]]. [[1812]] წლის 12 იანვარს იმპერატორ [[ალექსანდრე I]]-ის ბრძანებით პოლოცკის იეზუიტების კოლეგიუმი გარდაქმნილ იქნა [[იეზუიტური აკადემია (პოლოცკი)|პოლოცკის იეზუიტურ აკადემიად]] [[უნივერსიტეტი]]ს უფლებებით. იეზუიტების აკადემია 8 წელი ფუნქციონირებდა [[1820]] წლამდე და იყო პირველი უმაღლესი სასწავლებელი ბელარუსის ტერიტორიაზე. იეზუიტების აკადემიის საფუძველზე [[1822]] წლიდან ფუნქციონირებდა [[პოლოცკის უმაღლესი პიარის სასწავლებელი]]. [[1830]] წლის 21 იანვარს ის ლიკვიდირებული იყო. [[1835]] წლის 25 ივნისს ყოფილ იეზუიტების აკადემიის შენობაში გაიხსნა [[პოლოცკის საკადეტო კორპუსი]]. [[1865]] წელს მილიუტინის რეფორმის დროს მას გადაარქვეს სახელი [[პოლოცკის სამხედრო გიმნაზია]]დ. [[1882]] წელს ისევ დაუბრუნდა პოლოცკის საკადეტო კოსპუსის სახელი. [[1914]] წლის სექტემბერში პოლოცკის საკადეტო კორპუსი ევაკუირებული იქნა პოლოცკიდან. [[1968]] წლის 14 ივლისს იქმნება [[ბელარუსის პოლიტექნიკური ინსტიტუტი]]ს ნოვოპოლოცკის ფილიალი. [[1974]] წლის 1 იანვრიდან ამ ფილიალის საფუძველზე იხსნება [[ნოვოპოლოცკის პოლიტექნიკური ინსტიტუტი]]. [[1993]] წლის 14 იანვარს მიენიჭა [[პოლოცკის სახელმწიფო უნივერსიტეტი]]. პოლოცკში მოქმედებს 15 საშუალო სკოლა, 2 გიმნაზია, [[პოლოცკის საკადეტო სასწავლებელი]], 2 სპორტული სკოლა, მათ შორის ოლიმპიური რეზერვების, ხელოვნებისა და სამხატვრო სკოლა, [[პოლოცკის სახელმწიფო აგრარულ-ეკონომილური კოლეჯი]], [[ბელკოოპკავშირის პოლოცკის სავაჭრო-ტექნოლოგიური კოლეჯი]], [[პოლოცკის სახელმწიფო სატყეო კოლეჯი]], მაშეროვის სახ. პოლოცკის კოლეჯი, [[პოლოცკის სახელმწიფო პროფესიულ-ტექნოლოგიური კოლეჯი]], [[პოლოცკის სახელმწიფო მშენებელთა პროფესიული ლიცეუმი]], [[პოლოცკის სახელმწიფო ქიმიკოსების პროფესიული ლიცეუმი]]. == კულტურა == === ბიბლიოთეკები === ბიბლიოთეკის შესახებ ცნობები ეკუთვნის ჯერ კიდევ წმინდა ეფროსინიის მოღვაწეობის პერიოდს. [[XII საუკუნე]]ში [[სოფიის ტაძარი (პოლოცკი)|სოფიის ტაძარში]] შეგროვებული იყო [[სოფიის ტაძრის ბიბლიოთეკა (პოლოცკი)|პირველი პოლოცკის ბიბლიოთეკა]]. უფრო გვიან არსებობდა უდიდესი [[იეზუიტების კოლეგიუმის ბიბლიოთეკა (პოლოცკი)|იეზუიტური კოლეგიუმის ბიბლიოთეკა]] (50 000 ტომზე მეტი), არის ინფორმაცია ბოგოიავლენსკი მონასტრის ბიბლიოთეკის შესახებ.<ref>{{Cite web |url=http://skorina-lib.iatp.by/history.html |title=პოლოცკის ბიბლიოთეკათა ცენტრალიზებული სისტემა<!-- Заголовок добавлен ботом --> |accessdate=2011-02-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090421103229/http://skorina-lib.iatp.by/history.html |archivedate=2009-04-21 }}</ref> [[1912]] წელს შეიქმნა პოლოცკის საზოგადოებრივი ბიბლიოთეკა. გერმანიის ოკუპაციის დროს ბევრი წიგნი იქნა დაკარგული. [[1919]] წლის იანვარში ნაციონალიზებული იქნა ყველა წიგნი და გაიხსნა ცენტრალური საქალაქო ბიბლიოთეკა. ბიბლიოთეკა ფასიანი იყო. [[1940]] წლისათვის პოლოცკში იყო 9 ბიბლიოთეკა. მეორე ომის დროს განადგურებულ იქნა პოლოცკის ბიბლიოთეკები. [[1945]] წელს გაიხსნა პოლოცკის საოლქო ბიბლიოთეკა. [[1954]] წლისათვის მისი ფონდი 100 ათასი ეგზემპლარი იყო. == ფიზკულტურა და სპორტი == პოლოცკში განვითარებულია მოყვარულთა და პროფესიონალური სპორტი. ქალაქში ფუნქციონირებს შემდეგი დაწესებულებები: * პოლოცკის სახელმწიფო საბავშვო-საყმაწვილო სპორტული სკოლა. * პოლოცკის სახელმწიფო საბავშვო-საყმაწვილო სპორტული ოლიმპიური რეზერვების სკოლა. * სპორტული კომპლექსი „ქიმიკოსი“. * ორთაბრძოლათა სპორტული კომპლექსი „ოლიმპიელი“. * კულტურულ-სპორტული კომპლექსი. * [[«საფეხბურთო კლუბი «პოლოცკი»|საფეხბურთო კლუბი „პოლოცკი“]]. == ინფორმაციიც საშუალებები == === ტელევიზია === * ტელეარხი „სკიფ-პოლოცკი“ === რადიოსადგურები === * [[ახალი რადიო]] — 98.1 FM (ნაფტანი) * „კულტურა“ — 101.7 FM * [[ევროპა პლუსი|„ევროპა პლუსი“]] — 102.1 FM * [[რადიუს FM]] — 102.7 FM * [[რეტრო FM]] — 104.7 FM * „ბელარუსის რადიოს პირველი არხი — 106.7 FM * „რადიო ვიტებსკი“ — 107.8 FM === ბეჭდვითი საშუალება === * გაზეთი [[Полацкі веснік|„Полацкі веснік“]] == ღირსშესანიშნაობები == === არქიტექტურა === [[სურათი:Belarus-Polatsk-Cathedral of Sophia-19.jpg|thumb|right|200px|[[სოფიის ტაძარი (პოლოცკი)|სოფიის ტაძარი]]]] * [[სოფიის ტაძარი (პოლოცკი)|სოფიის ტაძარი]] ([[1044]]—[[1066]], აღდგენილია [[1738]]—[[1750]]) — ერთ-ერთი ყველაზე ადრეული ტაძარი [[კიევის რუსეთი|კიევის რუსეთში]] [[სოფიის ტაძარი (კიევი)|კიევის]] და [[სოფიის ტაძარი (ნოვგოროდი)|ნოვგოროდის]] სოფიის ტაძრებთან ერთად და ყველაზე ძველი ქვის ნაგებობა ბელარუსის ტერიტორიაზე. * [[სპასო-ეფროსინიას მონასტერი]]ს ნაგებობათა კომპლექსი (დაფუძნებულია [[1128]] წელს), მათ შორის [[სპასო-პრეობრაჟენიის ეკლესია (პოლოცკი)|სპასო-პრეობროჟენიის ეკლესია]] ([[1161]]; [[ოსტატი იოანი (პოლოცკი)|ოსტატი იოანი]]), [[ეფროსინიის სატრაპეზო ეკლესია (პოლოცკი)|ეფროსინიის სატრაპეზო ეკლესია]] ([[1847]]) და [[ჯვართამაღლების ტაძარი (პოლოცკი)|ჯვართამაღლების ტაძარი]] ([[1893]]—[[1897]]; არქიტექტორი ვ. ფ. კორშიკოვი). * [[ბოგოიავლენის მონასტერი (პოლოცკი)|ბოგოიავლენის მონასტრის]] ნაგებობათა კომპლექსი, მათ შორის [[პოგოიავლენსკი ტაძარი (პოლოცკი]] ([[XVIII]] ს.) და [[საძმო სკოლა (პოლოცკი)|პოლოცკის საძმო სკოლის]] ნაგებობა ([[1780]]—[[1788]]). * [[იეზუიტების კოლეგიუმი (პოლოცკი)]] შენობათა კომპლექსი ([[XVIII]] ს.). * [[ბერნარდინელების მონასტერი (პოლოცკი)|ბერნარდინელების მონასტრის]] ნაგებობათა კომპლექსი, მათ შორის ქალწულ მარიის კასტიოლი (ტაძარი) ([[1758]]) — ნანგრევები, საცხოვრებელი კორპუსი ([[1758]]). * [[ფრანცისკანელთა მონასტერი (პოლოცკი)|ფრანცისკანელთა მონასტრის]] საცოვრებელი კორპუსი ([[XVIII საუკუნე]] მეორე ნახევარი). * [[სვიატო-პოკროვის ეკლესია (პოლოცკი)|სვიატო-პოკროვის ეკლესია]] (ჩაყრილია [[1905]] წელს, აღდგენილია [[2004]] წელს). * საცხოვრებელი სახლი ([[1692]]) (ნიჟნეპოკროვსკის ქუჩა, 33). არქიტექტურის ძეგლი [[ბაროკო]]ს სტილის ელემენტებით. ახლა აქ მდებარეობს სტაციონალური გამოფენა „Прогулка по Нижне-Покровской“, [[XVIII საუკუნე|XVIII]] ს.). * მართლმადიდებლური სასულიერო სასწავლებლის ყოფილი შენობა ([[ფრანცისკ სკორინი]]ს პროსპექტი, 10). აშენებულია [[XIX საუკუნე]]ში. ახლა აქ განთავსებულია პოლოცკის აღმასკომი. * ქალთა ეპარქიალური სასწავლებლის შენობა(ეფროსინია პოლოცკელის ქუჩა, 45). აშენებულია [[XX საუკუნე]]ში. ეხლა — [[პოლოცკის სახელმწიფო სატყეო კოლეჯი]]. * [[ლუთერანული კირხა (პოლოცკი)|პოლოცკის ლუთერანული კირხის]] შენობა ([[XX საუკუნე]] დასაწყისი). ახლა აქ მხარეთმცოდნეობის მუზეუმია. * წმინდა ანდრეი ბობოლის კასტიოლი ([[1996]]). === დაკარგული მემკვიდრეობა === * წმინდა ბორისისა და გლების ეკლესია ბორისოგლების მონასტერი (XII ს.). * წმ. პარასკევას პარასკევის ეკლესია, ბორისოგლების მონასტერი (XII ს.). * წმინდა ნიკოლოზის ტაძარი, [[1830]] წლამდე წმ. სტეფანეს კასტიოლი [[იეზუიტური კოლეგიუმი (პოლოცკი)|იეზუიტური კოლეგიუმი]] ([[1738]], აფეთქებულ იქნა [[1964]] წელს). * წმინდა ანტონის კასტიოლი [[ფრანცისკანელების მონასტერი (პოლოცკი)|ფრანცისკანელების მონასტერი]], [[1838]] წლის შემდეგ ნოვოპოკროვის ეკლესია ([[1763]]—[[1775]], დაშალეს [[1860]] წელს). * ეფროსინია პოლოცკელის ჯვარი, დამზადებული იყო [[1161]] წელს არქიტექტორ ლაზარის მიერ ეფროსინიის შეკვეთით. გაიტანეს ბელარუსიდან დიდი სამამულო ომის დროს. === გამაგრებანი === [[სტეფან ბატორი]]ს თანამედროვეს [[გეიდენშტეინი]]ს გადმოცემით, [[XVI საუკუნე]]ში პოლოცკი შედგებოდა ორი ციხე-სიმაგრისაგან: ზემო და ქვემო და ქალაქი [[ზაპოლოტიე]]საგან და ყველა მხრიდან ერტყა ღრმა თხრილი, მაღალი ქვებით და ხის კედლებით. ზემო ციხე-სიმაგრეს 1655 წელს ჰქონდა 9 კოშკი, ხოლო ქვედას 7 კოშკი. ქალაქი კარგად იყო მოხერხებული თავდცვისათვის. ახლა ამ ციხე-სიმაგრეების ნაშთებიც არ შემორჩენილა. === ძეგლები და მემორიალური კომპლექსები === * [[ბორისის ქვები| ბორისის ქვები (Борисов камень)]] — ბელარუსის [[ეპიგრაფიკა|ეპიგრაფიკის]] ძეგლი XII ს. * 1812 წლის სამამულო ომის გმირთა ძეგლი (1850, ადგენილია 2010 წლის 21 მაისს; პროექტის ავტორი — ანტონიო ადამინი, არქუტექტორი ფიქსენი). * [[წითელი ხიდი (პოლოცკი)|წითელი ხიდი]] — [[პოლოცკის მეორე ბრძოლა|ფრანგების წინააღმდეგ პოლოცკის მეორე 1812 წლის 7 ოქტომბრის ბრძოლის]] ადგილი (1975, მემორიალური დაფა). * მემორიალური კომპლექსო [[უკვდავების ყორღანი (პოლოცკი)|„უკვდავების ყორღანი“]] — დაყრილ იქნა ქალაქის მცხოვრებლების მიერ დასავლეთ დვინის მარცხენა ნაპირზე, ფაშისტების მიერ პოლოცკისა და მისი რაიონში მოკლული 150 000 ადამიანის ხსოვნის პატივსაცემად, ასევე დაღუპული საბჭოთა ჯარისკაცების პატივსაცემად (1966). * [[ფრანცისკ სკორინა]]ს ძეგლი (1974; მოქანდაკე ა. გლებოვი, ი. გლებოვი და ა. ზასპიცკი, არქიტექტორი ვ. მაროკინი). * [[ეფროსინია პოლოცკელი]]ს ძეგლი (2000; მოქანდაკე ვ. გოლუბევ). * კრივიჩების ძეგლი (2001; მოქანდაკე ა. შატერნიკ). * ასო "Ў"-სადმი მიძღვნილი ძეგლი (2003; მოქანდაკე ა. ფინსკი), იხ. [[:be-x-old:Ў|Ў]] {{ref-be}}. * სამრეკლო-ძეგლი მიძღვნილი ავღანეთში დაღუპულთა ხსოვნის პატივსაცემად (2004). * [[სიმეონ პოლოცკი]]ს ძეგლი (2004; მოქანდაკე ა. ფინსკი). * [[ვსესლავ ბრიაჩისლავის ძე|ვსესლავ ბრიაჩესლავის ძის სასწაულმოქმედის]] ძეგლი (2007; მოქანდაკე ა. პროხოროვი, ს. იგნატიევი, ლ. მინკევიჩი, არქიტექტორი — დ. სოკოლოვი; პირველი ცხენოსანი მთავრის ძეგლი ბელარუსის რესპუბლიკაში). * [[ანდრეი ოლგერდის ძე]] (2009; მოქანდაკე ი. გოლუბევი). * საბჭოთა კავშირის გმირის [[ალექსანდრ გოროვეცი]]ს ბიუსტი. * პორტ-არტურის დაცვის გმირის, გენერალ [[რომან კონდრატენკო]]ს ბიუსტი (2008; მოქანდაკე ლ. აგანოვი). * [[იური ტარიჩი]]ს ბიუსტი (2010; მოქანდაკე ლ. მინკევიჩი). === პოლოცკი — [[ევროპის გეოგრაფიული ცენტრი]] === [[2008]] წლის გაზაფხულზე "ბელაეროკოსმოგეოდეზიის" სპეციალისტებმა დაადგინეს, რომ [[ევროპა|ევროპის]] გეოგრაფიული ცენტრი მდებარეობს პოლოცკში. მოგვიანებით ეს გამოთვლები დადასტურებულ იქნა რუსი გეოდეზიის სპეციალისტების მიერაც. [[2008]] წლის 31 მაისს დადგმულ იქნა ნიშანი „ევროპის გეოგრაფიული ცენტრი“.<ref>{{Cite web |url=http://news.tut.by/society/110063.html |title=TUT.BY {{!}} ახალი ამბები — პოლოცკში დაყენებული იქნა ნიშანი «ევროპის გეოგრაფიული ცენტრი» — საზოგადოება — 31.05.2008, 13:21<!-- Заголовок добавлен ботом --> |accessdate=13.02.2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080603020848/http://news.tut.by/society/110063.html |archivedate=03.06.2008 }}</ref> === მუზეუმები === პოლოცკში მდებარეობს თერთმეტი მუზეუმი. პოლოცკის მუზეუმები შედიან პოლოცკის ეროვნულ ისტორიკო-კულტურულ ნაკრძალში. ზოგიერთი მუზეუმი განთავსებულია არქიტექტურის ძეგლებში: სოფიის ტაძარში (XI — შუა ხანები. XVIII სს.), [[იეზუიტების კოლეგიუმი (პოლოცკი)|იეზუიტების კოლეგიუმის]] კორპუსში (XVIII ს.), ლუთერანულ კირხაში (XX ს. დასაწყ.), პოლოცკის საძმო სკოლაში (XVIII ს. ბოლო), საცხოვრებელ სახლებში ვოიკოვოს ქ., 1 და ნიჟე-პოკროვსკის ქ., 46 (XIX — XX სს.), პეტრე I-ის სახლში (1692 წ.), წყლის მაღალი წნევის კოშკში (1956 წ.). სამუზეუმო ფონდი შეადგენს 80 000 ექსპონატს. * [[საბავშვო მუზეუმი (პოლოცკი)|პოლოცკის საბავშვო მუზეუმი]] * [[მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი (პოლოცკი)|პოლოცკის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი]] * [[ბელარუსის წიგნის ბეჭდვის მუზეუმი]] * [[სიმეონ პოლოცკის მუზეუმ-ბიბლიოთეკა]] * [[საბრძოლო დიდების მუზეუმი (პოლოცკი)]] * პოლოცკის სოფიის ტაძრის არქიტექტურის მუზეუმი * მუზეუმი-ბინა საბჭ. კავშ. გმირის ზ.მ. ტუსნოლობოვა-მარჩენკო * ტრადიციული ხელნაკეთი პოოზერიას ფეიქრობა * [[ბუნება-ეკოლოგიური მუზეუმი (პოლოცკი)]] * სტაციონალური გამოფენა „Прогулка по Нижне-Покровской“ * [[მხატვრული გალერეა]] === თეატრები === * საჩვენებელ საყმაწვილო თეატრ-სტუდია „ჰარმონია“ * სახალხო ახალგაზრდული თეატრი „პილიგრიმი“ === ფესტივალები === * ფესტივალი ზვანი სოფიი „Званы Сафіі“ — ორღანული მუსიკის საერთაშორისო ფესტივალი * ძველი და თანამედროვე კამერული მუსიკის საერთაშორისო ფესტივალი * [[რუბონის ფესტივალი (პოლოცკი)|რუბონის ფესტივალი]] — შუასაუკუნეების კულტურის ფესტივალი * [[ფესტივალი ევროპა პლუს პოლოცკი]] — ესტრადის ახალგაზრდა მომღერალთა ფესტივალ-კონკურსი == საინტერესო ფაქტები == === პოლოცკი — ბელარუსი-2010-ის კულტურული დედაქალაქი === ბელარუსის კულტურის სამინისტროს ინიციატივით მიმდინარეობს აქცია „ბელარუსის კულტურული დედაქალაქი“. გადაწვეტილ იქნა პირველი საპატიო წოდება ეტარებინა - უძველეს პოლოცკს, როგორც ბელარუსის სასულიერო ცენტრს. == მოსახლეობა == პოლოცკელები, [[პოლოვცელები]]. === რაოდენობა და დინამიკა === [[1780]] წელს პოლოცკში იყო 360 ხის სახლი, 437 მდიდარი-ქრისტიანი, 478 ებრაელი, თავად-აზნაურები და ჩინოვნიკების მცირე რაოდენობა. ქალაქის მოსახლეობის შემცირებას და მის დაკნინებას ხელი შეუწყო ომებმა, მრავარიცხოვანმა ხანძრებმა, [[1566]] წლის [[ჭირი|ჭირმა]], [[1600]] და [[1741]]—[[1746]] წლების შიმშილობამ. [[1811]] წელს პოლოცკში იყო 1300 სახლი და 6320 მცხოვრები.<ref name=autogenerated2>ჩეპკო, ვ. ვ. ბელარუსის ქალაქები XIX საუკუნის მეორე ნახევარში (ეკონომიკური განვითარება) / ვ. ვ. ჩეპკო. — მნ.: გამომც ბსუ, 1981. — ფ. 119</ref> პოლოცკის მოსახლეობა [[1891]] წელს — 20 321 მოსახლე, აქედან [[იუდაიზმი|იუდეველები]] — 10 797 (53,1 %), [[მართლმადიდებლები]] — 6989 (34,4 %), [[კათოლიკეები]] — 1534 (7,6 %), რასკოლნიკები — 407, [[ლუთერანები]] — 299, ერთმორწმუნენი — 204, 1 [[მუსლიმები]]. [[1897]] წლის აღწერით ქალაქში ცხოვრობდა 20 751 მოსახლე, მათ შორის 12 481 ებრაელი. * [[2006]] — 82 400 ად. * [[2007]] — 81 700 ად. * [[2008]] — 83 400 ად. * [[2009]] — 83 700 ად. * [[2010]] — 82 800 ად.<ref name=autogenerated1 /> === ცნობილი პოლოცკელები === * [[ეფროსინია პოლოცკელი]] (1110—1173) — წმინდად შერაცხილი, განმანათლებელი. * [[ფრანცისკ სკორინა]] (1490—1551 ადრე) — გამომცემელი, ტიპოგრაფი, მთარგმნელი, განმანათლებელი. * [[სიმეონ პოლოცკი]] ([[სიმეონ პოლოცკელი]]) (ერობაში — სამუილ სიტნიანოვიჩ-პეტროვსკი, 1629—1680) — მწერალი, პოეტი, ენციკლოპედისტი, რელიგიური მოღვაწე. * [[დმიტრი კაიგოროდოვი]] (1846—1924) — პროფესორი საკტ-პეტერბურგის სატყეო ინსტიტუტი, ფენოლოგი, ორნიტოლოგი, პედაგოგი. * [[ბორის გალიორკინი]] (1871—1945) — ინჟინერი, მეცნიერი, მათემატიკოსი, აკადემიკოსი სსრკ (1935, წევრ კორესპონდენტი 1928 წ-დან), ინჟინერ-გენერალ-ლეიტენანტი. * [[მერი ენტინი]] ([[Mary Antin]], 1881—1949) — ამერიკელი მწერალი, წიგნი [[From Polotzk to Boston]] ავტორი (1899), [[The Promised Land]] (1912). * [[იური ტარიჩი]] (ნამდვილი გვარი ალექსეევი; 1885—1967) — ბელარუსი საბჭოთა რეჟისორი და სცენარისტი, ბელარუსის კინემატოგრაფიის ფუძემდებელი, პირველი ბელარუსული სათამაშო ფილმის დამდგმელი „Лесная быль“ (1926). * [[ივანე ალექსეევი]] (1909—1943) — საბჭოთა კავშირის გმირი. * [[ნინელი სჩასტნაია]] (დაიბ. 1933) — მხატვარი, [[ბსსრ კულტურის დამსახურებული მოღვაწე]]. * [[ვლადიმირ ორლოვი]] (დაიბ. 1953) — ბელარუსი მწერალი. === ცნობილი მცხოვრებლები === * [[როგვოლოდ პოლოცკი]] ([[როგვოლოდ პოლოცკელი]]) (გარდ. მიახლ. 978) — [[პოლოცკის სამთავრო]]ს მთავარი, [[ვარიაგები|ვარიაგი]], [[როგნედა]]ს მამა, ოილოცკის მთავრების დინასტიის დამაარსებელი, 975—980 წლების შიდა ომების მონაწილე. * [[როგნედა როგვალოდის ასული|როგნედა]] (გორისლავა, ნათლობით. [[ანასტასია]] გარდ. მიახ. 1000) — [[პოლოცკის სამთავრო|პოლოცკის]] მთავრის [[როგვოლოდ პოლოცკი]]ს ქალიშვილი. * [[ტორვალდ კოდრანსონი]] (გარდ. მიახ. 1002) — ქრისტიანი მისიონერი. * [[იზიასლავ ვლადიმირის ძე (პოლოცკის მთავარი)|იზიასლავ ვლადიმირის ძე]] (მიახ. 978/979 — 1001), [[პოლოცკის სამთავრო|პოლოცკის]] მთავარი (989—1001), კიევის მთავრის [[ვლადიმირ I სვიატოსლავის ძე|ვლადიმირ I]]-ის ([[წმინდა ვლადიმირი]]) და პოლოცკის მთავრის ქალიშვილის [[როგნედა როგვოლოდის ასული]]ს ვაჟი. * [[ვსესლავ ბრიაჩესლავის ძე]] (მიახ. 1029—1101), [[პოლოცკის სამთავრო|პოლოცკის]] მთავარი (1044 წ-დან). * [[სვიდრიგაილო ოლგერდის ძე]] (მიახ. 1355—1452), რუსეთის დიდი მთავარი (1432—1436). * [[მაცეი კაზიმირ სარბევსკი]] (1595—1640) — ლათინურ ენოვანი პოეტი, ლიტერატურის თეორეტიკოსი, ფილოსოფოსი, თეოლოგი. იყო [[იეზუიტების კოლეგიუმი (პოლოცკი)|იეზუიტების კოლეგიუმის]] მასწავლებელი (1618—1620). * [[გაბრიელ გრუბერი]] (1740—1805) — იეზუიტების ორდენის გენერალი (1802—1805). იეზუიტების კოლეგიუმში ასწავლიდა არქიტექტურას და ფიზიკას). * [[მარტინ პოჩობუტ-ოდლიანიცკი]] (1728—1810) — ასტრონომი, მათემატიკოსი. სწავლობდა პოლოცკის იეზუიტების კოლეგიუმში. * [[იან ბარშევსკი]] (1794—1851) — ბელარუსი და პოლონელი მწერალი, პოეტი, გამომცემელი, ახალი ბელარუსული ლიტერატურის ერთ-ერთი დამაარსებელი. სწავლობდა პოლოცკის იეზუიტების კოლეგიუმში. * [[ვასილი (ლუჟინსკი)]] (1791—1879) — პოლოცკისა და ვიტებსკის არქიეპისკოპოსი, მემუარების „Записок“ ავტორი (ყაზანი, 1885). * [[ივან ხრუცკი]] (1810—1885) — ბელარუსი და რუსი მხატვარი. პირველი მხატვრული განათლება მიიღო პოლოცკის უმაღლეს პიარის სასწავლებელში. * [[რომან კონდრატენკო]] (1857—1904) — რუსი [[გენერალ-ლეიტენანტი]] (სიკვდილის შემდეგ), სამხედრო ინჟინერი, პორტ-არტურის დაცვის გმირი. სწავლობდა პოლოცკის საკადეტო კორპუსში (დაამთავრა 1874 წელს). * [[გლებ ალეხნოვიჩი]] (1886—1918) — რუსი მფრინავი-გამომცდელი. სწავლობდა [[პოლოცკის საკადეტო კორპუსი|პოლოცკის საკადეტო კორპუსში]]. == დაძმობილებული ქალაქები == # {{flagicon|რუსეთი}} [[ელექტროსტალი]], [[რუსეთი]] # {{flagicon|რუსეთი}} [[ტოსნო]], [[ლენინგრადის ოლქი]], [[რუსეთი]] # {{flagicon|რუსეთი}} [[დიდი ნოვგოროდი]], [[რუსეთი]] # {{flagicon|რუსეთი}} [[დიდი ლუკი]], [[ფსკოვის ოლქი]], [[რუსეთი]] # {{flagicon|რუსეთი}} [[სუოიარვსკის რაიონი]], [[კარელია]], [[რუსეთი]] # {{flagicon|ლიტვა}} [[იონავა]], [[ლიეტუვა]] # {{flagicon|ლიტვა}} [[ტრაკაი]], [[ლიეტუვა]] # {{flagicon|ლატვია}} [[ვენტსპილსი]], [[ლატვია]] # {{flagicon|უკრაინა}} [[კამიანეც-პოდილსკი]], [[უკრაინა]] # {{flagicon|უკრაინა}} [[ობუხივი]], [[უკრაინა]] # {{flagicon|მოლდოვა}} [[ბელცი]], [[მოლდოვა]] # {{flagicon|პოლონეთი}} [[იაროსლავი (ქალაქი)|იაროსლავი]], [[პოლონეთი]] # {{flagicon|პოლონეთი}} [[გდანსკი]], [[პოლონეთი]] # {{flagicon|შვედეთი}} [[გოტლანდი]], [[შვედეთი]] # {{flagicon|გერმანია}} [[ფრიდრიხსხაფენი]], [[გერმანია]] == იხილეთ აგრეთვე == * [[ეკიმანი]] == გალერეა == <gallery> სურათი:The monument-chapel of Heroes War of 1812 in Polotsk 1.JPG|1812 წლის ომში დაღუპულთა მემორიალი (1850, აღდგენილია 2010 წლის 21 მაისს; პროექტის ავტორი — ანტონიო ადამინი) სურათი:Polotsk Centr Evropy 1.JPG|მონუმენტური ნიშანი „პოლოცკი ევროპის გეოგრაფიული ცენტრი“ (2008, არქიტექტორი ი. ბოროვიკი, მოქანდაკე ა. პროხოროვი) სურათი:Devochka.jpg|[[საბავშვო მუზეუმი (პოლოცკი)|საბავშვო მუზეუმი]]. სკულპტურული კომპოზიცია „სკოლის მოსწავლე საათით“ (მოქანდაკე პ. ვანიცკი) </gallery> == ლიტერატურა == * [http://annals.xlegio.ru/rus/polock.htm დ.ნ. ალექსანდროვი, დ.მ. ვოლოდიხინი პოლოცკისათვის ბრძოლა პიტვასა და რუსეთს შორის XII—XVI საუკუნეებში / დ. ნ. ალექსანდროვი, დ. მ. ვოლოდიხინი. — მოსკოვი : ავანტა+, 1994. — 133 ფ.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110825095709/http://annals.xlegio.ru/rus/polock.htm |date=2011-08-25 }} * [http://www.infanata.com/society/history/1146105054-polockaja-zemlja.html ლ.ვ. ალექსეევი,  პოლოცკის მიწა / ლ.ვ. ალექსეევი — პოლოცკი : ა. ი. სუდნიკი, 2007. — 50 ფ.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101022062137/http://www.infanata.com/society/history/1146105054-polockaja-zemlja.html |date=2010-10-22 }} ISBN 978-985-6650-42-3 * [http://www.infanata.com/color/architect/1146099727-khram-pokrova-presvjatyja-bogorodicy-vo-grade.html ლ.ფ. დანკო, წმ. ღვთისმშობლის პოკროვის ტაძარი ქალაქ პოლოცკში: აღდგენის ზეიმი: ისტორ. ნარკვევი / ლ. ფ. დანკო. — პოლოცკი : გამომც. სუდნიკი, 2004. — 32 ფ.: — (პოლოცკის მიწების მემკვიდროება; შ. 1).] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100829133219/http://www.infanata.com/color/architect/1146099727-khram-pokrova-presvjatyja-bogorodicy-vo-grade.html |date=2010-08-29 }} ISBN 985-6650-05-04 * [http://ulfdalir.ru/literature/146 ტ. ნ. ჯაკსონი. Austr í Görðum: ძველრუსული ტოპონიმები ძველსკანდინავიურ წყაროებში. — მ.: რუსული კულტურის ენები, 2001., თავი 8.] * [http://www.infanata.com/society/history/1146099669-iezuity-v-polocke-15801820-gg.-chast-1..html იეზუიტები პოლოცკში: 1580—1820 წწ.: ნაწილი 1 / შემდ. ლ. დანკო. — პოლოცკი, გამომც. ა. ი. სუდნიკი, 2005. — 40 ფ. ISBN 985-6650-100 (ч.1)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100825101135/http://www.infanata.com/society/history/1146099669-iezuity-v-polocke-15801820-gg.-chast-1..html |date=2010-08-25 }} ISBN 985-6650-11-9 * [http://www.infanata.com/society/history/1146099690-iezuity-v-polocke-15801820-gg.-chast-2..html იეზუიტები პოლოცკში: 1580—1820 წწ.: ნაწილი 2 / შემდ. ლ. დანკო. — პოლოცკი, გამომცემლობა სუდნიკი, 2005. — 48 ფ. ISBN 985-6650-13-5 (ნაწ.2) (ნაწ.1)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100828090054/http://www.infanata.com/society/history/1146099690-iezuity-v-polocke-15801820-gg.-chast-2..html |date=2010-08-28 }} ISBN 985-6650-11-9 * [http://www.infanata.com/science/1146114819-polockaya-knyazhna-mariya-vasilkovna-avtor-slova.html პოლოცკის გზამკვლევი 1910 წელი. — პოლოცკი: ა. ი. სუდნიკი, 2006. — 48 ფ.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101211105927/http://www.infanata.com/science/1146114819-polockaya-knyazhna-mariya-vasilkovna-avtor-slova.html |date=2010-12-11 }} ISBN 985-6650-26-7 * [http://www.infanata.com/science/1146114819-polockaya-knyazhna-mariya-vasilkovna-avtor-slova.html გ.ვ. სუმაროკოვი, ნ.ს. სერეგინა, ნ. ს. პოლოცკის მთავრის ქალი მარია ვასილკოს ასული — ავტორი «Слова о полку Игореве» : საიდუმლო წერის კვლევები / გ. ვ. სუმაროკოვი, ნ. ს. სერეგინა. — პოლოცკი : ა. ი. სუდნიკი, 2008. — 53 ფ.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101211105927/http://www.infanata.com/science/1146114819-polockaya-knyazhna-mariya-vasilkovna-avtor-slova.html |date=2010-12-11 }} ISBN 978-985-6650-53-9 * Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі : Віцебская вобласць. — Мінск : Беларуская Савецкая Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 1985. — С. 333—360. — 496 с. — 8000 экз. == რესურსები ინტერნეტში == * [http://polotsk.vitebsk-region.gov.by/ პოლოცკის რაიონული აღმასრულებელი კომიტეტი — ოფიციალური საიტი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130817144337/http://polotsk.vitebsk-region.gov.by/ |date=2013-08-17 }} * [http://polotskgik.by/ პოლოცკის საქალაქო აღმასრულებელი კომიტეტი — ოფიციალური საიტი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101228152932/http://polotskgik.by/ |date=2010-12-28 }} * [http://radzima.org/pub/miesta.php?lang=ru&miesta_id1=vipopola პოლოცკის ფოტოსურათები Radzima.org-ზე] * [http://polotsk.museum.by/ პოლოცკის ეროვნული ისტორიკო-კულტურული მუზეუმ-ნაკრძალი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090509181812/http://polotsk.museum.by/ |date=2009-05-09 }} * [https://globustut.by/polock/ პოლოცკი გლობუს TUT.by-ზე] == სქოლიო == <references /> [[კატეგორია:პოლოცკი|*]] [[კატეგორია:ბელარუსის ისტორია]] [[კატეგორია:ძველი რუსეთის ქალაქები]] cg6sxg0ns93bjas37mj2uhid4rl02v6 0 164798 5406729 5376383 2026-06-04T11:09:45Z ~2026-33204-59 183814 5406729 wikitext text/x-wiki '''პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტი – გასაშლელი რეფლექტორი, ორბიტაზე გავიდა  <nowiki/>[[1999]] წლის [[16 ივლისი|16 ივლისს]]. [[1999]] წლის [[23 ივლისი|23 ივლისს]], ორბიტულ სადგურზე, ღია კოსმოსურ სივრცეში დაიწყო პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტის გაშლა და გამოცდა, რომელიც წარმატებულად დამთავრდა [[1999]] წლის [[28 ივლისი|28 ივლისს]]. ამის შემდეგ, პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტი — 6,42 მ. გაბარიტის მქონე სრულყოფილად გაშლილი რეფლექტორი, ჩამოცილდა ორბიტულ სადგურ „მირს” და კოსმოსში დაიწყო ფრენა დედამიწის ირგვლივ,  დამოუკიდებელ ორბიტაზე.               ''' '''ყოველი წლის [[23 ივლისი]] საქართველოში დაწესდა „პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტის დღედ“, რაც საქართველოს ისტორიაში განსაკუთრებული ეროვნული მნიშვნელობის მოვლენაა - ქართული ხელთქმნილი ნაკეთობა პირველად გასცდა დედამიწას და უკიდეგანო კოსმოსში გავიდა.''' == '''პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტის გენერალური კონსტრუქტორია, საქართველოში კოსმოსური ტექნიკის და სამხედრო-საინჟინრო სამეცნიერო,  აკადემიური და ტექნიკური დარგების ფუძემდებელი სამხედრო მეცნიერებათა დოქტორი, ტექნიკის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი, აკადემიკოსი, გენერალ-მაიორი [[ელგუჯა მეძმარიაშვილი]].''' == == '''            ''' == [[ფაილი:პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტი.jpg|მინი|პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტი დაკეცილ მდგომარეო-ბაში, გარსაცმის გარეშე]] [[ფაილი:პირველი ქართული კოსმოსუ-რი ობიექტი გაშლილ მდგომარეობაში,.jpg|მინი|პირველი ქართული კოსმოსუ-რი ობიექტი გაშლილ მდგომა-რეობაში, როცა კოსმონავტები  იწყებენ  რეფლექტორის გამოცდებს პროგრამა-ექსპე-რიმენტ „რეფლექტორის„ მიხედვით]] == კოსმოსური ობიექტის ტექნიკური პარამეტრები == ;·          მასა—34 კგ. ·          ზომები სატრანსპორტო პაკეტის მდგომარეობაში: –        დიამეტრი D — 0,6მ. –        პაკეტის სიმაღლე H₁—1,2მ. ·          ზომები გაშლილ მდგომარეობაში: –        ამრეკლის ეკრანის მაქსიმალური გაბარიტი L_მაქ —6,24მ. –        ამრეკლის ეკრანის მინიმალური გაბარიტი L_მინ —5,2მ. –        რეფლექტორის განივკვეთის მაქსიმალური სიმაღლე H — 1,1მ. ·          რეფლექტორის გაშლის დრო—11 წუთი. ·          რეფლექტორის ამრეკლი ეკრანის მაქსიმალური გადახრა საპროექტო მდგომარეობიდან—0,25სმ. [[ფაილი:პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტი სცილდება სადგურს.jpg|მინი|პირველი ქართული კოსმო-სური ობიექტი სულ უფრო სცილდება ორბიტულ სადგურს]] == ობიექტის მოწყობილობა == რეფლექტორის კონსტრუქციას პარაბოლოიდური ფორმის ამრეკლი ეკრანის ზედაპირი აქვს. ქართული შესრულებით რეფლექტორი შედგება გამშლელი ძალოვანი სახსრულ-ღეროვანი სტრუქტურის რგოლისაგან, რომლის ფუნქციებია ელექტროამძრავებით გაშლა მასთან დაკავშირებულ წინასწარდაძაბულ ცენტრთან ერთად და დაჭიმულ მდგომარეობაში ცენტრალური ნაწილის საექსპლოატაციო ფორმის შენარჩუნება. ცენტრი შედგენილია მოქნილი, ვერტიკალურ მდგომარეობაში მყოფი, გაჭიმული, რადიანული განლაგების ფურცლებისაგან - წიბოებისაგან. წინასწარდაძაბულ ფურცლებს თავის სიბრტყეში გააჩნიათ დიდი სიხისტე, ამასთან, ისინი თავისი ზუსტი პროფილით აღწევენ პარაბოლოიდის დისკრეტლ გეომეტრიას, რომელზეც რეფლექტორის ეკრანი - მეტალის ტრიკოტაჟის ბადეა დამაგრებული. კოსმოსურ აპარატთან რეფლექტორის ჩამაგრება ხორციელდება ცენტრალური კვანძით, სადაც ასევე მოწყობილია რეფლექტორის გაშლის სინქრონიზატორები. რეფლექტორის ეკრანს გააჩნია ელიფსური მოხაზულობის კონტური, რომელიც გეგმაში წრიული ფორმის გამშლელ, ძალოვან რგოლზე სხვადასხვა სიგრძის კონსოლური გადმონაშვერების დამაგრებით მიიღწევა და წარმიადგენენ ცენტრალური რადიანული წიბოების გაგრძელებას. რეფლექტორი არის ოფსეტური. რეფლექტორის ელექტრომექანიკური სისტემის და მაგნიტური გადამწოდების ფუნქციონირებას უზრუნველყოფს 27 ვოლტი ძაბვის მქონე ელექტროენერგია. [[ფაილი:კომპაქტური პაკეტი.jpg|მინი|სასტენდო დარბაზში განთავსდებული, გრძივ, ფერმულ კონსტრუქციაზე მიმაგრებული რეფლექტორის დაკეცილი, კომპაქტური პაკეტი, ზედა სალტისა და მომჭერების მოხსნის შემდეგ გაშლისათვის სრულ  სასტარტო მდგომარეობაშია.]] [[ფაილი:გაშლილი ხედი.jpg|მინი|სასტენდო დარბაზში განთავსდებულ გაუწონადობის სტენდზე შეკიდებული და გრძივ ფერმაზე ჩამაგრებული გაშლილი რეფლექტორის ხედი.]] ==ისტორია== [[ფაილი:The first Georgian cosmic object (5).jpg|thumb|მარცხნივ|200პქ|რეფლექტორის თავისუფალი მოძრაობა დამოუკიდებელ თანამგზავრულ ორბიტაზე.]] პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტის ორბიტაზე წარმატებული გაშვება განაპირობა საქართველო სამხედრო მეცნიერებათა დოქტორის, ტექნიკის მეცნიერებათა დოქტორის, პროფესორის, საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის წევრის, გენერალ-მაიორ [[ელგუჯა მეძმარიაშვილი]]ს მიერ კოსმოსური ტექნიკის სამეცნიერო და ტექნიკური სკოლის ჩამოყალიბებამ და განვითარებამ, რომელსაც სამ ათეულ წელზე მეტი ხნის ისტორია აქვს. 80-იან წლებში აშენდა [[საქართველოს კოსმოსურ ნაგებობათა ინსტიტუტი]]ს გასაშლელი კოსმოსური კონსტრუქციების სასტენდო კომპლექსი, რომელსაც ანალოგი არ გაჩნია. ჯერ კიდევ საბჭოთა კავშირში, თავდაცვითი თემატიკით, საქართველოში დამუშავდა და შეიქმნა მიწისზედა რაკეტსაწინააღმდეგო და ბალისტიკური რაკეტების სტარტის ადრეული აღმოჩენის კოსმოსური საინჟინრო რადიოტექნიკური კომპლექსები. დამოუკიდებელი საქართველოს პირობებში დაპროექტდა 12 მეტრი დიამეტრის მქონე, გასაშლელი კოსმოსური რეფლექტორი, გერმანული კომპანია “დაიმლერ ბენც აეროსპეის”-ის შეკვეთით. პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტი დაპროექტდა და დამზადდა საქართველოში. კოსმოსური ობიექტის წინასაფრენოსნო საქარხნო და სასტენდო გამოცდები ასევე საქართველოში ჩატარდა. ქართული კოსმოსური ობიექტის კოსმოსურ ორბიტაზე გაყვანისა და გამოცდის წარმატებით ჩატარების შემდეგ, ახალი თაობის კოსმოსური გასაშლელი რეფლექტორული ანტენების დარგში, პირველ ეტაპზე, ჩატარდა ერთობლივი სამუშაოები იტალიურ კომპანია “ალენია აეროსპაციო”-სთან. უფრო მოგვიანებით კი, სამუშაოთა კომპლექსი აღნიშნული მიმართულებით დაიწყო მიუნხენის ტექნიკურ უნივერსიტეტთან ერთად ევროპული კოსმოსური სააგენტოს შეკვეთით და უშუალო მონაწილეობით. ==ობიექტის გაშვება ორბიტაზე== [[ფაილი:The first Georgian cosmic object (3).jpg|thumb|250პქ|კონსტრუქცია „სოფორა“-ზე მიმაგრებული, გასაშლელად მზად მყოფი რეფლექტორი.]] პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტის კონსტრუქცია, დაკეცილი კოსმოსური სატრანსპორტო პაკეტის სახით განთავსებულ იქნა კოსმოსურ ხომალდ “პროგრეს – M-42”-ზე, რომელიც კოსმოდრომ “ბაიკანურ”-იდან [[1999]] წლის [[16 ივლისი|16 ივლისს]], “ღამის სტარტით” ორბიტაზე გაიყვანა რაკეტა-მატარებელმა “სოიუზ T.M-22”- მა. კოსმოსური ხომალდი “პროგრეს – M-42”-ი ორბიტალურ სადგურ “მირ”-ს შეუპირისპირდა [[1999]] წლის [[18 ივლისი|18 ივლისს]] და კოსმონავტებთან - სერგეი ავდეევთან, ვიქტორ აფანასიევთან და ჟან-პიერ ენიერესთან, მიიტანა “სასარგებლო ტვირთი” - ქართული რეფლექტორის დაკეცილი სატრანსპორტო პაკეტი და თბილისში, საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის სასტენდო დარბაზში გადაღებული ვიდეოფილმი მისი მონტაჟისა და გაშლის შესახებ. ორბიტალურ სადგურ “მირ”-ზე დაიწყეს რეფლექტორის გამოცდისათვის მომზადება. ==ობიექტის გამოცდის სტადიები== [[ფაილი:The first Georgian cosmic object (7).jpg|thumb|250პქ|ისტორიაში პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტის — რეფლექტორის სრულად გახსნის და მისი საშტატო გამოცდების წარმატებით დამთავრება.]] 23 ივლისს რუსი და ფრანგი კოსმონავტების მიერ დაიწყო ქართული რეფლექტორის ჯერ დამონტაჟება სპეციალურ კონსტრუქცია “სოფორა”-ზე, რომლის საბაზო ნაწილი 80-იან წლებში საქართველოში დამზადდა, ხოლო შემდეგ მისი გაშლა. 23 ივლისს, გაშლის დროს, მოხდა დაგეგმილი საშტატო ვითარებიდან გადახრა, ანუ არასაშტატო კოსმოსური ვითარების შექმნა. მიზეზი უმნიშვნელო იყო, რთულ პირობებში, ღია კოსმოსურ სივრცეში მყოფმა კოსმონავტებმა, რეფლექტორის ძრავების ელექტროსადენი, ნაცვლად 27 ვოლტის ძაბვის მქონე ბუდისა, ჩართეს გვერდით ბუდეში, სადაც ძაბვა 7 ვოლტი იყო. მიუხედავად ამისა, კონსტრუქციამ, რომელიც მრავალ შესაძლო სიძნელეების გათვალისწინებით და სათანადო პირობებში საიმედო მუშაობის უნარის შენარჩუნების პრინციპებზე იყო დამზადებული, მაინც დაიწყო გაშლა, ოღონდ შენელებულ რეჟიმში. 23 ივლისს რეფლექტორის გაშლის სიდიდემ მისი დიამეტრის ზომის 40-45%-ს მიაღწია, კოსმონავტებმა ღია კოსმოსურ სივრცეში ხუთ საათზე მეტი დრო დაჰყვეს და მთლიანად ამოწურეს სკაფანდრების ერთჯერადი რესურსი, რის გამოც ისინი იძულებულნი გახდნენ შეეჩერებინათ ცდა და დაბრუნებულიყვნენ ორბიტალურ სადგურში. ცდა გაგრძელდა 28 ივლისს. ამ დროს კოსმონავტმა აღმოაჩინა, რომ ჩართვა არასწორი იყო, საკმარისი იყო ელექტროკვება გადართულიყო 27 ვოლტზე, რომ ყველაფერი საშტატო რეჟიმში ჩადგა - კოსმოსური რეფლექტორი 100%-ით გაიშალა და მიიღო საპროექტო ფორმა. გამოცდების სრული ციკლით ჩატარების შემდეგ დაიწყო პროგრამის მეორე ეტაპის სამზადისი. პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტის – რეფლექტორის ჩამოცილება ორბიტალურ სადგურ “მირ”-იდან. ==ობიექტის გამოცდის სამეცნიერო-ტექნიკური მნიშვნელობა== [[ფაილი:The first Georgian cosmic object (8).jpg|thumb|250პქ|პროგრამის მეორე ეტაპი: სამზადისი პქკო-ს გადასაყვანად დამოუკიდებელ თანამგზავრულ ორბიტაზე.]] პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტის – რეფლექტორის გამოცდამ დაადასტურა: *ღია კოსმოსურ სივრცეში დიდი გასაშლელი,, ზუსტი და მაღალი სიხისტის რეფლექტორების შექმნის შესაძლებლობა კონსტრუქციის დაკეცილი მდგომარეობიდან ფუნქციონალურ მდგომარეობამდე ფორმის ტრანსფორმაციის გზით. *კონსტრუქციის ფუნქციონალური ფორმის მიღება რეფლექტორის გაშლის პროცესების მართვით და სრული კონტროლით მისი გაშლის ნებისმიერ სტადიაზე. *ფიქსაცია კონსტრუქციის საპროექტო ფორმისა და მისი სტაბილური შენარჩუნება. *რეფლექტორის კონსტრუქციის მიღწეული მაღალი სიხისტე და საკუთარი რხევების მაღალი სიხშირე. *ამრეკლი ეკრანის მაღალი ხარისხის დაჭიმულობით პარაბოლოიდური ზედაპირის მიღწევა. *რეფლექტორის ტრანსფორმაციით ფორმათწარმოქმნის ანომალიური პროცესების სრული გამორიცხვის შესაძლებლობა. [[ფაილი:The first Georgian cosmic object (4).jpg|მარცხნივ|thumb|200პქ|ორბიტალური სადგურიდან დაშორებული რეფლექტორი.]] ამდენად, რეფლექტორის დაკეცილ მდგომარეობაში ღია კოსმოსურ სივრცეში გატანა, მისი წარმატებული გაშლა და გამოცდების პროგრამით გათვალისწინებული პარამეტრების დადგენა, რომლებმაც ყველა ეტაპზე სრულად დააკმაყოფილა ცდას მოთხოვნები, მსოფლიო კოსმონავტიკაში გახდა ახალი ტექნოლოგიების დასაწყისი, დიდი ზომის ზუსტი, ხისტი და მსუბუქი კოსმოსური რეფლექტორის შექმნისა და პრაქტიკული რეალიზაციის მხრივ. აღნიშნული ტიპის რეფლექტორებით შესაძლებელია მსუბუქი, ზუსტი და ხისტი ანტენების და მზის ენერგიის კონცენტრატორების დამზადება ზომით 5-დან 30-მეტრამდე, რასაც განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება კოსმოსურ ტექნიკაში. დიდი გასაშლელი კოსმოსური რეფლექტორული ანტენების გამოყენებით ხდება ბალისტიკური რაკეტების სტარტის აღმოჩენა, წყალქვეშა ნავების გადაადგილების განსაზღვრა, თვალთვალი და კონტროლი სამხედრო ტექნიკის დისლოკაციისა და გადაადგილებისა, სატელეკომუნიკაციო ამოცანების გადაწყვეტა, მობილური კავშირგაბმულობის უზრუნველყოფა, დედამიწის, კლიმატის, ფაუნისა და ფლორის, ჰიდრორესურსების, წიაღისწულის შესწავლა და სხვა დარგების მომსახურება, რადიო და სატელევიზიო გადაცემების უზრუნველყოფა და მრავალი სამეცნიერო ამოცანების გადაწყვეტა. ==ობიექტის მნიშვნელობა== [[ფაილი:Decree of President Shevardnadze to establish July 23 as "The first Georgian cosmic object's Day".jpg|thumb|250პქ|საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება, 23 ივლისის „პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტის დღედ“ დაფუძნების შესახებ.]] საქართველოსათვის პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტის - რეფლექტორის ღია კოსმოსურ სივრცეში გატანას, მის გამოცდას და შემდეგ თანამგზავრულ ორბიტაზე გადაყვანას ისტორიული მნიშვნელობა ენიჭება. საქართველოში ყოველი წლის [[23 ივლისი]] აღინიშნება “პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტის დღედ”. პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტის - რეფლექტორის, ორბიტაზე გატანას და მის წარმატებულ გამოცდას, როგორც ისტორიულ მოვლენას საქართველოსათვის, მიეძღვნა საფოსტო მარკების გამოცემა. პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტის - რეფლექტორის ორბიტაზე გაყვანისა და წარმატებული გამოცდისათვის და აღნიშნული მოვლენისადმი განსაკუთრებული დამოკიდებულებისათვის, [[1999]] წლის [[2 აგვისტო]]ს საქართველოს ორდენებითა და მედლებით დაჯილდოებულია და, ასევე, მადლობა გამოეცხადათ საქართველოს და საზღვარგარეთის 79 მოქალაქეს. პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტის - რეფლექტორის კოსმოსში გატანა და წარმატებული გამოცდა აღიარებულია ლიტერატურაში, როგორც ახალი ტექნოლოგიების დასაწყისი მსოფლიო კოსმონავტიკაში, ხოლო მისი განხორციელების თარიღი შეტანილია კოსმონავტიკის ღირსშესანიშნავ ქრონიკათა ჩამონათვალში. == გალერეა == <gallery> ფაილი:The first Georgian cosmic object (9).jpg|პროგრამის მეორე ეტაპი: სამზადისი პქკო-ს გადასაყვანად დამოუკიდებელ თანამგზავრულ ორბიტაზე. ფაილი:Georgian Postmark dedicated to the first Georgian cosmic object.jpg|პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტის ორბიტაზე გატანას მიძღვნილი საფოსტო მარკის გამოცემა ფაილი:Georgian Postmark dedicated to the First Georgian Cosmic Object.jpg|პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტის ორბიტაზე გატანას მიძღვნილი საფოსტო მარკის გამოცემა ფაილი:MIR — REFLECTOR '99 project emblem.jpg|„რეფლექტორის“, რუსულ კოსმოსურ სადგურ «МИР»-ზე წარმატებული გამოცდის აღსანიშნავად, რუსეთის სარაკეტო-კოსმოსური კორპორაციის მიერ სამახსოვროდ დაამზადებული ემბლემა. ფაილი:The first Georgian cosmic object (6).jpg|ქართული კოსმოსური ობიექტის ჩამოსცილება ორბიტალური სადგურიდან და დამოუკიდებელ ორბიტაზე მოძრაობის დაწყება. </gallery> ==ლიტერატურა== * პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტი. სამეცნიერო რეფერირებული ჟურნალი „მეცნიერება და ტექნოლოგიები“, # 7/9, 2009 წ. გვერდები 13-18. ISSN 0130-7061. თბილისი; * The First Georgian Space Object (The Official Notes and Main Items) Tbilisi, 2009. Paig 87. The Institute of Constructions, Special Systems and Engineering Support of The Ceorgian Technical University; * Новое предприятие по разработке больших антенн для К.А. Журнал «Новости Космонавтики» № 2 (229) 2002 г. Статья М. Побединской. Стр. 67. ==რესურსები ინტერნეტში== * [http://www.geo-army.ge/images/pdf/biblioteka/georgian_/pirveli%20kartuli%20kosmosuri%20obiekti.pdf პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტი და მისი გენერალური კონსტრუქტორი. თბილისი 2010.] * [http://www.nplg.gov.ge/dlibrary/collect/0001/001166/English.pdf პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტი და მისი გენერალური კონსტრუქტორი]{{Dead link|date=იანვარი 2021 |bot=InternetArchiveBot }} * [https://matsne.gov.ge/index.php?option=com_ldmssearch&view=docView&id=116110 პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტის დღის დაწესების შესახებ] * [http://www.epn.ge/?p=20452 კოსმოსში პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტის გასვლიდან დღეს 11 წელი შესრულდა] * [http://www.ptpress.ge/index.php?option=com_content&view=article&id=2935:kosmosi&catid=3:0103sazogadoeba&Itemid=3 პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტის გაშვებიდან 12 წელი გავიდა] * [http://www.ghn.ge/news-71114.html ხვალ პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტის ორბიტაზე გასვლიდან დღეს 13 წელი შესრულდება] * [http://smsportal.ge/?menuid=3&id=377&lang=1 პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტის ორბიტაზე გასვლიდან 13 წელი შესრულდა]{{Dead link|date=იანვარი 2021 |bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.diaspora.gov.ge/index.php?lang_id=GEO&sec_id=124&info_id=1175 ამოუცნობ კოსმიურ სამყაროში]{{Dead link|date=ნოემბერი 2022 |bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.radiotavisupleba.ge/content/article/1522350.html პირველი ქართული კოსმოსური თანამგზავრი – არარსებული მიღწევა, თუ რეალური პერსპექტივა?] * [http://space.skyrocket.de/doc_sdat/reflektor.htm „რეფლექტორი“] {{en}} * [http://egs.cosmos.ru/eng/freport.htm კოსმოსური ცდა „რეფლექტორი“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111017042009/http://egs.cosmos.ru/eng/freport.htm |date=2011-10-17 }} {{en}} * [http://www.apsny.ge/2012/soc/1343003762.php პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121108134341/http://www.apsny.ge/2012/soc/1343003762.php |date=2012-11-08 }} {{ru icon}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ქართული კოსმოსური ობიექტები]] einx8pj74af9i74ursbswbstyzobgdc 5406733 5406729 2026-06-04T11:26:03Z ~2026-33204-59 183814 5406733 wikitext text/x-wiki '''პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტი – გასაშლელი რეფლექტორი, ორბიტაზე გავიდა  <nowiki/>[[1999]] წლის [[16 ივლისი|16 ივლისს]]. [[1999]] წლის [[23 ივლისი|23 ივლისს]], ორბიტულ სადგურზე, ღია კოსმოსურ სივრცეში დაიწყო პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტის გაშლა და გამოცდა, რომელიც წარმატებულად დამთავრდა [[1999]] წლის [[28 ივლისი|28 ივლისს]]. ამის შემდეგ, პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტი — 6,42 მ. გაბარიტის მქონე სრულყოფილად გაშლილი რეფლექტორი, ჩამოცილდა ორბიტულ სადგურ „მირს” და კოსმოსში დაიწყო ფრენა დედამიწის ირგვლივ,  დამოუკიდებელ ორბიტაზე.               ''' '''ყოველი წლის [[23 ივლისი]] საქართველოში დაწესდა „პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტის დღედ“, რაც საქართველოს ისტორიაში განსაკუთრებული ეროვნული მნიშვნელობის მოვლენაა - ქართული ხელთქმნილი ნაკეთობა პირველად გასცდა დედამიწას და უკიდეგანო კოსმოსში გავიდა.''' == '''პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტის გენერალური კონსტრუქტორია, საქართველოში კოსმოსური ტექნიკის და სამხედრო-საინჟინრო სამეცნიერო,  აკადემიური და ტექნიკური დარგების ფუძემდებელი სამხედრო მეცნიერებათა დოქტორი, ტექნიკის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი, აკადემიკოსი, გენერალ-მაიორი [[ელგუჯა მეძმარიაშვილი]].''' == == '''            ''' == [[ფაილი:პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტი.jpg|მინი|პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტი დაკეცილ მდგომარეო-ბაში, გარსაცმის გარეშე]] [[ფაილი:პირველი ქართული კოსმოსუ-რი ობიექტი გაშლილ მდგომარეობაში,.jpg|მინი|პირველი ქართული კოსმოსუ-რი ობიექტი გაშლილ მდგომა-რეობაში, როცა კოსმონავტები  იწყებენ  რეფლექტორის გამოცდებს პროგრამა-ექსპე-რიმენტ „რეფლექტორის„ მიხედვით]] == კოსმოსური ობიექტის ტექნიკური პარამეტრები == ;·          მასა—34 კგ. ·          ზომები სატრანსპორტო პაკეტის მდგომარეობაში: –        დიამეტრი D — 0,6მ. –        პაკეტის სიმაღლე H₁—1,2მ. ·          ზომები გაშლილ მდგომარეობაში: –        ამრეკლის ეკრანის მაქსიმალური გაბარიტი L_მაქ —6,24მ. –        ამრეკლის ეკრანის მინიმალური გაბარიტი L_მინ —5,2მ. –        რეფლექტორის განივკვეთის მაქსიმალური სიმაღლე H — 1,1მ. ·          რეფლექტორის გაშლის დრო—11 წუთი. ·          რეფლექტორის ამრეკლი ეკრანის მაქსიმალური გადახრა საპროექტო მდგომარეობიდან—0,25სმ. [[ფაილი:პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტი სცილდება სადგურს.jpg|მინი|პირველი ქართული კოსმო-სური ობიექტი სულ უფრო სცილდება ორბიტულ სადგურს]] == ობიექტის მოწყობილობა == რეფლექტორის კონსტრუქციას პარაბოლოიდური ფორმის ამრეკლი ეკრანის ზედაპირი აქვს. ქართული შესრულებით რეფლექტორი შედგება გამშლელი ძალოვანი სახსრულ-ღეროვანი სტრუქტურის რგოლისაგან, რომლის ფუნქციებია ელექტროამძრავებით გაშლა მასთან დაკავშირებულ წინასწარდაძაბულ ცენტრთან ერთად და დაჭიმულ მდგომარეობაში ცენტრალური ნაწილის საექსპლოატაციო ფორმის შენარჩუნება. ცენტრი შედგენილია მოქნილი, ვერტიკალურ მდგომარეობაში მყოფი, გაჭიმული, რადიანული განლაგების ფურცლებისაგან - წიბოებისაგან. წინასწარდაძაბულ ფურცლებს თავის სიბრტყეში გააჩნიათ დიდი სიხისტე, ამასთან, ისინი თავისი ზუსტი პროფილით აღწევენ პარაბოლოიდის დისკრეტლ გეომეტრიას, რომელზეც რეფლექტორის ეკრანი - მეტალის ტრიკოტაჟის ბადეა დამაგრებული. კოსმოსურ აპარატთან რეფლექტორის ჩამაგრება ხორციელდება ცენტრალური კვანძით, სადაც ასევე მოწყობილია რეფლექტორის გაშლის სინქრონიზატორები. რეფლექტორის ეკრანს გააჩნია ელიფსური მოხაზულობის კონტური, რომელიც გეგმაში წრიული ფორმის გამშლელ, ძალოვან რგოლზე სხვადასხვა სიგრძის კონსოლური გადმონაშვერების დამაგრებით მიიღწევა და წარმიადგენენ ცენტრალური რადიანული წიბოების გაგრძელებას. რეფლექტორი არის ოფსეტური. რეფლექტორის ელექტრომექანიკური სისტემის და მაგნიტური გადამწოდების ფუნქციონირებას უზრუნველყოფს 27 ვოლტი ძაბვის მქონე ელექტროენერგია. [[ფაილი:კომპაქტური პაკეტი.jpg|მინი|სასტენდო დარბაზში განთავსდებული, გრძივ, ფერმულ კონსტრუქციაზე მიმაგრებული რეფლექტორის დაკეცილი, კომპაქტური პაკეტი, ზედა სალტისა და მომჭერების მოხსნის შემდეგ გაშლისათვის სრულ  სასტარტო მდგომარეობაშია.]] [[ფაილი:გაშლილი ხედი.jpg|მინი|სასტენდო დარბაზში განთავსდებულ გაუწონადობის სტენდზე შეკიდებული და გრძივ ფერმაზე ჩამაგრებული გაშლილი რეფლექტორის ხედი.]] ==ისტორია== [[ფაილი:The first Georgian cosmic object (5).jpg|thumb|მარცხნივ|200პქ|რეფლექტორის თავისუფალი მოძრაობა დამოუკიდებელ თანამგზავრულ ორბიტაზე.]] პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტის შექმნა და ორბიტაზე წარმატებული გაშვება განაპირობა [[ელგუჯა მეძმარიაშვილი|ელგუჯა მეძმარიაშვილის]] მიერ საქართველოში კოსმოსური ტექნიკის სამეცნიერო და ტექნიკური სკოლის ჩამოყალიბებამ და განვითარებამ, რაც გასული საუკუნის სამოცდაათიანი წლების მეორე ნახევრიდან დაიწყო. 80-იან წლებში მცხეთასთან, არაგვის ველზე აშენდა [[საქართველოს კოსმოსურ ნაგებობათა ინსტიტუტი|საქართველოს კოსმოსურ ნაგებობათა ინსტიტუტის]] ტრანსფორმირებადი კოსმოსური დიდგაბარიტიანი  კონსტრუქციების აწყობის და სრულმასშტაბიანი გამოცდების სასტენდო კომპლექსი, რომელსაც XX საუკუნის ბოლოს ანალოგი არ გაჩნდა, სადაც ასევე დამუშავდა პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტის კონსტრუირების პრინციპები და სრულმასშტაბიანი გამოცდის ტექნოლოგიური ციკლები. საქართველოს კოსმოსურ ნაგებობათა ინსტიტუტის სამეცნიერო-ტექნიკურმა ბაზაბ და პოტენციალმა საქართველოში განაპირობა სხვადასხვა ორგანიზაციისა და კომპანიის - КОМЕТА, DAIMLER BENZ AEROSPACE, ENERGIA, GREAM, ALENIA SPAZIO, TECNICAL OF MUNICH, ევროპული კოსმოსური სააგენტოს - ESA, EOS DATA ANALYTICS შეკვეთით ახალი თაობის, განსხვავებული კოსმოსური დიდგაბარიტიანი კონსტრუქციების შექმნა, რომელთა ნაწილი გატანილია კოსმოსურ ორბიტაზე. მათ შორისაა პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტი. პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტი - გასაშლელი რეფლექტორული კომპლექსი 6,42 მ მაქსიმალური გაბარიტით შეიქმნა, დაპროექტდა და წინასაფრენოსნოდ გამოიცადა საქართველოში, საქართველოს მოქალაქეების მიერ. –       კოსმოსური ობიექტის პროექტი დამუშავდა საქართველოს ტექნიკურ უნივერსიტეტში. –       კოსმოსური ობიექტის საფრენოსნო და სარეზერვო ეგზემპლიარი დამზადდა თბილისის საავიაციო-საწარმოო გაერთიანებაში. აქვე ჩატარდა მათი საქარხნო გამოცდა. –       ობიექტის საფრენოსნო ეგზემპლიარი - „აგრეგატი P7.0000.00“, დაკეცილი სატრანსპორტო პაკეტის სახით, საქართველოში შეიქმნა და „ბაიკონურის“ კოსმოდრომზე გაიგზავნა, სადაც კოსმოსურ ხომალდში განათავსეს. –       პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტის დაპროექტება, კონსტრუქციული მასალებით და აპარატურით კომპლექტაცია, დამზადება, სასტენდო გამოცდები და კოსმოსში გაგზავნა ფინანსებით და ორგანიზაციულად უზრუნველყო საქართველოში რეგისტრირებულმა საერთაშორისო კომპანიამ “საქართველოს პოლიტექნიკურმა ინტელექტმა - GPI”, რომელმაც ორბიტაზე გასაყვანად, სატრანსპორტო პაკეტში განთავსებული, ქართული კოსმოსური ობიექტი ასევე საქართველოში რეგისტრირებულ კომპანია „ENERGIA-GPI-SPACE“-ს ოფიციალურად გადასცა. შესაბამისად აღნიშნული კომპანიების პრეზიდენტი და დირექტორი გახლდათ გერმანიაში მოღვაწე ქართველი ბიზნესმენი გრიგორი კინტერაია. –       კოსმოსური ობიექტის სარეზერვო ეგზემპლიარის წინასაფრენოსნო გამოცდები ჩატარდა თბილისში, საქართველოს ტექნიკურ უნივერსიტეტის კოსმოსური ტექნიკის სასტენდო დარბაზში, სადაც ასევე განთავსებული იყო კოსმოსური ობიექტის გამოცდების მართვის დუბლირებული ცენტრი. ==ობიექტის გაშვება ორბიტაზე== [[ფაილი:The first Georgian cosmic object (3).jpg|thumb|250პქ|კონსტრუქცია „სოფორა“-ზე მიმაგრებული, გასაშლელად მზად მყოფი რეფლექტორი.]] პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტის კონსტრუქცია, დაკეცილი კოსმოსური სატრანსპორტო პაკეტის სახით განთავსებულ იქნა კოსმოსურ ხომალდ “პროგრეს – M-42”-ზე, რომელიც კოსმოდრომ “ბაიკანურ”-იდან [[1999]] წლის [[16 ივლისი|16 ივლისს]], “ღამის სტარტით” ორბიტაზე გაიყვანა რაკეტა-მატარებელმა “სოიუზ T.M-22”- მა. კოსმოსური ხომალდი “პროგრეს – M-42”-ი ორბიტალურ სადგურ “მირ”-ს შეუპირისპირდა [[1999]] წლის [[18 ივლისი|18 ივლისს]] და კოსმონავტებთან - სერგეი ავდეევთან, ვიქტორ აფანასიევთან და ჟან-პიერ ენიერესთან, მიიტანა “სასარგებლო ტვირთი” - ქართული რეფლექტორის დაკეცილი სატრანსპორტო პაკეტი და თბილისში, საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის სასტენდო დარბაზში გადაღებული ვიდეოფილმი მისი მონტაჟისა და გაშლის შესახებ. ორბიტალურ სადგურ “მირ”-ზე დაიწყეს რეფლექტორის გამოცდისათვის მომზადება. ==ობიექტის გამოცდის სტადიები== [[ფაილი:The first Georgian cosmic object (7).jpg|thumb|250პქ|ისტორიაში პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტის — რეფლექტორის სრულად გახსნის და მისი საშტატო გამოცდების წარმატებით დამთავრება.]] 23 ივლისს რუსი და ფრანგი კოსმონავტების მიერ დაიწყო ქართული რეფლექტორის ჯერ დამონტაჟება სპეციალურ კონსტრუქცია “სოფორა”-ზე, რომლის საბაზო ნაწილი 80-იან წლებში საქართველოში დამზადდა, ხოლო შემდეგ მისი გაშლა. 23 ივლისს, გაშლის დროს, მოხდა დაგეგმილი საშტატო ვითარებიდან გადახრა, ანუ არასაშტატო კოსმოსური ვითარების შექმნა. მიზეზი უმნიშვნელო იყო, რთულ პირობებში, ღია კოსმოსურ სივრცეში მყოფმა კოსმონავტებმა, რეფლექტორის ძრავების ელექტროსადენი, ნაცვლად 27 ვოლტის ძაბვის მქონე ბუდისა, ჩართეს გვერდით ბუდეში, სადაც ძაბვა 7 ვოლტი იყო. მიუხედავად ამისა, კონსტრუქციამ, რომელიც მრავალ შესაძლო სიძნელეების გათვალისწინებით და სათანადო პირობებში საიმედო მუშაობის უნარის შენარჩუნების პრინციპებზე იყო დამზადებული, მაინც დაიწყო გაშლა, ოღონდ შენელებულ რეჟიმში. 23 ივლისს რეფლექტორის გაშლის სიდიდემ მისი დიამეტრის ზომის 40-45%-ს მიაღწია, კოსმონავტებმა ღია კოსმოსურ სივრცეში ხუთ საათზე მეტი დრო დაჰყვეს და მთლიანად ამოწურეს სკაფანდრების ერთჯერადი რესურსი, რის გამოც ისინი იძულებულნი გახდნენ შეეჩერებინათ ცდა და დაბრუნებულიყვნენ ორბიტალურ სადგურში. ცდა გაგრძელდა 28 ივლისს. ამ დროს კოსმონავტმა აღმოაჩინა, რომ ჩართვა არასწორი იყო, საკმარისი იყო ელექტროკვება გადართულიყო 27 ვოლტზე, რომ ყველაფერი საშტატო რეჟიმში ჩადგა - კოსმოსური რეფლექტორი 100%-ით გაიშალა და მიიღო საპროექტო ფორმა. გამოცდების სრული ციკლით ჩატარების შემდეგ დაიწყო პროგრამის მეორე ეტაპის სამზადისი. პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტის – რეფლექტორის ჩამოცილება ორბიტალურ სადგურ “მირ”-იდან. ==ობიექტის გამოცდის სამეცნიერო-ტექნიკური მნიშვნელობა== [[ფაილი:The first Georgian cosmic object (8).jpg|thumb|250პქ|პროგრამის მეორე ეტაპი: სამზადისი პქკო-ს გადასაყვანად დამოუკიდებელ თანამგზავრულ ორბიტაზე.]] პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტის – რეფლექტორის გამოცდამ დაადასტურა: *ღია კოსმოსურ სივრცეში დიდი გასაშლელი,, ზუსტი და მაღალი სიხისტის რეფლექტორების შექმნის შესაძლებლობა კონსტრუქციის დაკეცილი მდგომარეობიდან ფუნქციონალურ მდგომარეობამდე ფორმის ტრანსფორმაციის გზით. *კონსტრუქციის ფუნქციონალური ფორმის მიღება რეფლექტორის გაშლის პროცესების მართვით და სრული კონტროლით მისი გაშლის ნებისმიერ სტადიაზე. *ფიქსაცია კონსტრუქციის საპროექტო ფორმისა და მისი სტაბილური შენარჩუნება. *რეფლექტორის კონსტრუქციის მიღწეული მაღალი სიხისტე და საკუთარი რხევების მაღალი სიხშირე. *ამრეკლი ეკრანის მაღალი ხარისხის დაჭიმულობით პარაბოლოიდური ზედაპირის მიღწევა. *რეფლექტორის ტრანსფორმაციით ფორმათწარმოქმნის ანომალიური პროცესების სრული გამორიცხვის შესაძლებლობა. [[ფაილი:The first Georgian cosmic object (4).jpg|მარცხნივ|thumb|200პქ|ორბიტალური სადგურიდან დაშორებული რეფლექტორი.]] ამდენად, რეფლექტორის დაკეცილ მდგომარეობაში ღია კოსმოსურ სივრცეში გატანა, მისი წარმატებული გაშლა და გამოცდების პროგრამით გათვალისწინებული პარამეტრების დადგენა, რომლებმაც ყველა ეტაპზე სრულად დააკმაყოფილა ცდას მოთხოვნები, მსოფლიო კოსმონავტიკაში გახდა ახალი ტექნოლოგიების დასაწყისი, დიდი ზომის ზუსტი, ხისტი და მსუბუქი კოსმოსური რეფლექტორის შექმნისა და პრაქტიკული რეალიზაციის მხრივ. აღნიშნული ტიპის რეფლექტორებით შესაძლებელია მსუბუქი, ზუსტი და ხისტი ანტენების და მზის ენერგიის კონცენტრატორების დამზადება ზომით 5-დან 30-მეტრამდე, რასაც განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება კოსმოსურ ტექნიკაში. დიდი გასაშლელი კოსმოსური რეფლექტორული ანტენების გამოყენებით ხდება ბალისტიკური რაკეტების სტარტის აღმოჩენა, წყალქვეშა ნავების გადაადგილების განსაზღვრა, თვალთვალი და კონტროლი სამხედრო ტექნიკის დისლოკაციისა და გადაადგილებისა, სატელეკომუნიკაციო ამოცანების გადაწყვეტა, მობილური კავშირგაბმულობის უზრუნველყოფა, დედამიწის, კლიმატის, ფაუნისა და ფლორის, ჰიდრორესურსების, წიაღისწულის შესწავლა და სხვა დარგების მომსახურება, რადიო და სატელევიზიო გადაცემების უზრუნველყოფა და მრავალი სამეცნიერო ამოცანების გადაწყვეტა. ==ობიექტის მნიშვნელობა== [[ფაილი:Decree of President Shevardnadze to establish July 23 as "The first Georgian cosmic object's Day".jpg|thumb|250პქ|საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება, 23 ივლისის „პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტის დღედ“ დაფუძნების შესახებ.]] საქართველოსათვის პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტის - რეფლექტორის ღია კოსმოსურ სივრცეში გატანას, მის გამოცდას და შემდეგ თანამგზავრულ ორბიტაზე გადაყვანას ისტორიული მნიშვნელობა ენიჭება. საქართველოში ყოველი წლის [[23 ივლისი]] აღინიშნება “პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტის დღედ”. პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტის - რეფლექტორის, ორბიტაზე გატანას და მის წარმატებულ გამოცდას, როგორც ისტორიულ მოვლენას საქართველოსათვის, მიეძღვნა საფოსტო მარკების გამოცემა. პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტის - რეფლექტორის ორბიტაზე გაყვანისა და წარმატებული გამოცდისათვის და აღნიშნული მოვლენისადმი განსაკუთრებული დამოკიდებულებისათვის, [[1999]] წლის [[2 აგვისტო]]ს საქართველოს ორდენებითა და მედლებით დაჯილდოებულია და, ასევე, მადლობა გამოეცხადათ საქართველოს და საზღვარგარეთის 79 მოქალაქეს. პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტის - რეფლექტორის კოსმოსში გატანა და წარმატებული გამოცდა აღიარებულია ლიტერატურაში, როგორც ახალი ტექნოლოგიების დასაწყისი მსოფლიო კოსმონავტიკაში, ხოლო მისი განხორციელების თარიღი შეტანილია კოსმონავტიკის ღირსშესანიშნავ ქრონიკათა ჩამონათვალში. == გალერეა == <gallery> ფაილი:The first Georgian cosmic object (9).jpg|პროგრამის მეორე ეტაპი: სამზადისი პქკო-ს გადასაყვანად დამოუკიდებელ თანამგზავრულ ორბიტაზე. ფაილი:Georgian Postmark dedicated to the first Georgian cosmic object.jpg|პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტის ორბიტაზე გატანას მიძღვნილი საფოსტო მარკის გამოცემა ფაილი:Georgian Postmark dedicated to the First Georgian Cosmic Object.jpg|პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტის ორბიტაზე გატანას მიძღვნილი საფოსტო მარკის გამოცემა ფაილი:MIR — REFLECTOR '99 project emblem.jpg|„რეფლექტორის“, რუსულ კოსმოსურ სადგურ «МИР»-ზე წარმატებული გამოცდის აღსანიშნავად, რუსეთის სარაკეტო-კოსმოსური კორპორაციის მიერ სამახსოვროდ დაამზადებული ემბლემა. ფაილი:The first Georgian cosmic object (6).jpg|ქართული კოსმოსური ობიექტის ჩამოსცილება ორბიტალური სადგურიდან და დამოუკიდებელ ორბიტაზე მოძრაობის დაწყება. </gallery> ==ლიტერატურა== * პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტი. სამეცნიერო რეფერირებული ჟურნალი „მეცნიერება და ტექნოლოგიები“, # 7/9, 2009 წ. გვერდები 13-18. ISSN 0130-7061. თბილისი; * The First Georgian Space Object (The Official Notes and Main Items) Tbilisi, 2009. Paig 87. The Institute of Constructions, Special Systems and Engineering Support of The Ceorgian Technical University; * Новое предприятие по разработке больших антенн для К.А. Журнал «Новости Космонавтики» № 2 (229) 2002 г. Статья М. Побединской. Стр. 67. ==რესურსები ინტერნეტში== * [http://www.geo-army.ge/images/pdf/biblioteka/georgian_/pirveli%20kartuli%20kosmosuri%20obiekti.pdf პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტი და მისი გენერალური კონსტრუქტორი. თბილისი 2010.] * [http://www.nplg.gov.ge/dlibrary/collect/0001/001166/English.pdf პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტი და მისი გენერალური კონსტრუქტორი]{{Dead link|date=იანვარი 2021 |bot=InternetArchiveBot }} * [https://matsne.gov.ge/index.php?option=com_ldmssearch&view=docView&id=116110 პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტის დღის დაწესების შესახებ] * [http://www.epn.ge/?p=20452 კოსმოსში პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტის გასვლიდან დღეს 11 წელი შესრულდა] * [http://www.ptpress.ge/index.php?option=com_content&view=article&id=2935:kosmosi&catid=3:0103sazogadoeba&Itemid=3 პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტის გაშვებიდან 12 წელი გავიდა] * [http://www.ghn.ge/news-71114.html ხვალ პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტის ორბიტაზე გასვლიდან დღეს 13 წელი შესრულდება] * [http://smsportal.ge/?menuid=3&id=377&lang=1 პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტის ორბიტაზე გასვლიდან 13 წელი შესრულდა]{{Dead link|date=იანვარი 2021 |bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.diaspora.gov.ge/index.php?lang_id=GEO&sec_id=124&info_id=1175 ამოუცნობ კოსმიურ სამყაროში]{{Dead link|date=ნოემბერი 2022 |bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.radiotavisupleba.ge/content/article/1522350.html პირველი ქართული კოსმოსური თანამგზავრი – არარსებული მიღწევა, თუ რეალური პერსპექტივა?] * [http://space.skyrocket.de/doc_sdat/reflektor.htm „რეფლექტორი“] {{en}} * [http://egs.cosmos.ru/eng/freport.htm კოსმოსური ცდა „რეფლექტორი“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111017042009/http://egs.cosmos.ru/eng/freport.htm |date=2011-10-17 }} {{en}} * [http://www.apsny.ge/2012/soc/1343003762.php პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121108134341/http://www.apsny.ge/2012/soc/1343003762.php |date=2012-11-08 }} {{ru icon}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ქართული კოსმოსური ობიექტები]] l1gd794u8jtoxd22qojqrqx9o2v72i4 0 167298 5406473 4517117 2026-06-03T18:41:29Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406473 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Wooly Mammoth-RBC.jpg|thumb|270px|ოდესღაც აქ დიდი რაოდენობით მამონტები სახლობდნენ]] '''პლეისტოცენის პარკი''' ({{lang-ru|Плейстоценовый парк}}) — ნაკრძალი [[რესპუბლიკა სახა (იაკუტია)|იაკუტიის]] ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში ([[რუსეთი]]). განლაგებულია მდინარე კოლიმის ქვედა დინებაში, სოფელ ჩერსკიდან სამხრეთით 30 კმ-ში. ნაკრძალში მიმდინარეობს ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში უკანასკნელი გამყინვარების დროინდელი [[მამონტი|მამონტების]] პრერიების რეკონსტრუქციების ცდების ჩატარება. პარკის შემქმნელი და ხელმძღვანელია ს. ზიმოვი.<ref name="meyer2005">{{Citation | title=Hunting the double helix: how DNA is solving puzzles of the past | author=Anna Meyer | year=2005 | accessdate=2009-04-20 | publisher=Allen & Unwin | url=http://books.google.com/?id=CBxhrHjECoUC | isbn=1741141079 | quote=''... lies in the work of a Russian ecologist, Sergei Zimov, who hopes to recreate a 'mammoth steppe' in north-east Siberia, part of a 'Pleistocene Park.' Work on the project has begun, and so far there are horses, moose, reindeer and bison in the park. These animals are removing mosses and shrubs, ...''}}</ref> პლეისტოცენური პარკის იდეა მდგომარეობს იმაში, რომ მოხდეს ინტროდუქცია უკვე არსებული მეგაფაუნის სახეობებისა, [[ნიადაგი|ნიადაგების]], [[ლანდშაფტი|ლანდშაფტების]] აღდგენა, რომელიც დამახასიათებელი იყო მამონტის პრერიებისათვის. პრერიების ფაუნაში შედიოდნენ მამონტები, ბეწვიანი მარტორქები, ბიზონები, ველური ცხენები, აქლემები, ჩრდილოეთისა და გიგანტური ირმები, აფთრები და სხვ.<ref name="community.livejournal.com">[http://community.livejournal.com/rewilding_ru/12790.html#cutid1 Величие и реконструкция природы — Баз Эдмеадес /Baz Edmeades/ 1998. (С)<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref><ref>{{Cite web |url=http://docum.cos.ru/portal/dt?last=false&provider=HMAOForPrintChannel&type=article&dbid=ARTICLE_62764 |title=Экологические кризисы в истории человечества<!-- Заголовок добавлен ботом --> |accessdate=2011-07-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070928013752/http://docum.cos.ru/portal/dt?last=false&provider=HMAOForPrintChannel&type=article&dbid=ARTICLE_62764 |archivedate=2007-09-28 }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://zoo-eco.zooclub.ru/eco-mlek393-3-1.html |title=животные, домашние животные, энциклопедия животного мира, про мир диких животных на Зооклубе<!-- Заголовок добавлен ботом --> |accessdate=2011-07-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061127003422/http://zoo-eco.zooclub.ru/eco-mlek393-3-1.html |archivedate=2006-11-27 }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.megafauna.com/ |title=Megafauna — «First Victims of the Human-Caused Extinction» — book by Baz Edmeades<!-- Заголовок добавлен ботом --> |accessdate=2011-07-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20010402055738/http://www.megafauna.com/ |archivedate=2001-04-02 }}</ref><ref>[http://www.well.com/user/elin/extinct.htm Pleistocene Extinctions<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> ცხოველთა რაოდენობა აქ საკმაოდ დიდი იყო. ==რესურსები ინტერნეტში== *[http://www.pleistocenepark.ru/en/ Official website] *[https://www.kickstarter.com/projects/907484977/2038454729?token=1af7c89f The Pleistocene Park Foundation: “Pleistocene Park: an ice-age ecosystem to save the world.” Kickstarter crowdfunding campaign, active 10 March – 9 April 2017.] *[http://terrychapin.org/park.html Professor F. Stuart Chapin III's Pleistocene Park page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728085318/http://terrychapin.org/park.html |date=2011-07-28 }} *"[http://www.russia-ic.com/education_science/science/breakthrough/357/ Good Fence for Future Mammoth Steppes]", Russia-InfoCentre *"[http://www.livescience.com/animalworld/050506_mammoth_park.html "Pleistocene Park Could Solve Mystery of Mammoth's Extinction] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080706063421/http://www.livescience.com/animalworld/050506_mammoth_park.html |date=2008-07-06 }}", LiveScience *[http://www.stanfordalumni.org/news/magazine/2008/sepoct/features/siberia.html "The Big Thaw"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110610233209/http://www.stanfordalumni.org/news/magazine/2008/sepoct/features/siberia.html |date=2011-06-10 }}, ''Stanford Magazine'' ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:იაკუტია]] [[კატეგორია:რუსეთის ნაკრძალები]] [[კატეგორია:პლეისტოცენი]] m0tyqq9tjyhhzwokofamg3jl8s0jn32 0 167885 5406719 5406170 2026-06-04T10:09:33Z ~2026-33114-34 183810 5406719 wikitext text/x-wiki {{მმ*|დვალი}} {{ინფოდაფა ფეხბურთელის ბიოგრაფია |სახელი = ჯაბა დვალი |სურათი = Jabadvali9dinamo.jpg |სურათის ზომა = |წარწერა = ჯაბა დვალი თბილისის „დინამოში“ |სრული სახელი = ჯაბა დვალი |დაბადების თარიღი = {{დაბადების თარიღი|1985|02|08}} |დაბადების ადგილი =[[თბილისი]], [[საქართველო]] |გარდაცვალების თარიღი={{გარდაცვალების თარიღი და ასაკი|2026|06|03|1985|02|08}} |სიმაღლე = 176 [[სანტიმეტრი|სმ]] |პოზიცია = [[თავდამსხმელი (ფეხბურთი)|თავდამსხმელი]] |მიმდინარე კლუბი = |ნომერი = |ახალგაზრდული წელი1 = 2000–2001 |ახალგაზრდული წელი2 = 2001–2002 |ახალგაზრდული წელი3 = 2002–2004 |ახალგაზრდული კლუბი1 = [[დინამო თბილისი (საფეხბურთო კლუბი)|დინამო თბილისი]] |ახალგაზრდული კლუბი2 = [[ნორჩი დინამოელი (საფეხბურთო კლუბი)|ნორჩი დინამოელი]] |ახალგაზრდული კლუბი3 = [[დინამო თბილისი (საფეხბურთო კლუბი)|დინამო თბილისი]] |წელი1 = 2004–2007 |წელი2 = 2005–2006 |წელი3 = 2006–2007 |წელი4 = 2007 |წელი5 = 2007–2009 |წელი6 = 2009–2012 |წელი7 = 2012–2014 |წელი8 = 2014 |წელი9 = 2014 |წელი10 = 2014–2016 |კლუბი1 = [[დინამო თბილისი (საფეხბურთო კლუბი)|დინამო თბილისი]] |კლუბი2 = {{იჯარა}} [[სიონი ბოლნისი (საფეხბურთო კლუბი)|სიონი ბოლნისი]] |კლუბი3 = {{იჯარა}} [[ჩიხურა საჩხერე (საფეხბურთო კლუბი)|ჩიხურა საჩხერე]] |კლუბი4 = {{იჯარა}} [[ოლიმპი (რუსთავი)|ოლიმპი რუსთავი]] |კლუბი5 = [[დაჩია კიშინიოვი (საფეხბურთო კლუბი)|დაჩია კიშინიოვი]] |კლუბი6 = [[ზესტაფონი (საფეხბურთო კლუბი)|ზესტაფონი]] |კლუბი7 = [[დინამო თბილისი (საფეხბურთო კლუბი)|დინამო თბილისი]] |კლუბი8 = {{იჯარა}} [[ყარაბაღი (საფეხბურთო კლუბი)|ყარაბაღი აღდამი]] |კლუბი9 = [[ზესტაფონი (საფეხბურთო კლუბი)|ზესტაფონი]] |კლუბი10 = [[დაჩია კიშინიოვი (საფეხბურთო კლუბი)|დაჩია კიშინიოვი]] |მატჩი1 = 48 |მატჩი2 = 15 |მატჩი3 = 11 |მატჩი4 = 2 |მატჩი5 = 41 |მატჩი6 = 98 |მატჩი7 = 51 |მატჩი8 = 5 |მატჩი9 = 12 |მატჩი10 =5 |გოლი1 = 23 |გოლი2 = 11 |გოლი3 = 2 |გოლი4 = 0 |გოლი5 = 19 |გოლი6 = 45 |გოლი7 =27 |გოლი8 =0 |გოლი9 = 10 |გოლი10 = 1 |ეროვნული წელი1 = 2012–2013 |ეროვნული ნაკრები1 = [[საქართველოს ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|საქართველო]] |ეროვნული მატჩი1 = 1 |ეროვნული გოლი1 = 0 |მედლის თარგები = }} '''ჯაბა დვალი''' (დ. [[8 თებერვალი]], [[1985]], [[თბილისი]] — გ. [[3 ივნისი]], [[2026]]<ref>{{cite web |url=https://www.crystalsport.ge/news/84766-veterani-pekhburteli-jaba-dvali-gardaitsvala |title=ვეტერანი ფეხბურთელი ჯაბა დვალი გარდაიცვალა |accessdate= 3.06.2026|author= გოგვაძე ირაკლი|date= |work= |publisher= crystalsport.ge|archiveurl= |archivedate= }}</ref>) — [[ქართველები|ქართველი]] ფეხბურთელი, [[თავდამსხმელი (ფეხბურთი)|თავდამსხმელი]]. გამოდიოდა [[საქართველოს ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|საქართველოს ეროვნული ნაკრების]] რიგებში. [[2014]] წელს იჯარით წესით იმყოფებოდა [[აღდამი|აღდამის]] [[ყარაბაღი (საფეხბურთო კლუბი)|„ყარაბაღში“]] საფეხბურთო კლუბ [[დინამო თბილისი (საფეხბურთო კლუბი)|თბილისის „დინამოდან“]].<ref>[http://fcdinamo.ge/ge/news/?n=2400 ჯაბა დვალი - იჯარით ყარაბაღში], დინამოს ოფიციალური საიტი, 23 იანვარი, 2014.</ref> == ტიტულები == * [[უმაღლესი ლიგა]] ჩემპიონი (4): [[უმაღლესი ლიგა 2004-2005|2004/2005]], [[უმაღლესი ლიგა 2010-2011|2010/2011]], [[საქართველოს თასი 2011-2012|2011/2012]], [[უმაღლესი ლიგა 2012-2013|2012/2013]] * [[უმაღლესი ლიგა]] მეორე ადგილი (1): [[უმაღლესი ლიგა 2003-2004|2003/2004]] * [[მოლდოვის საფეხბურთო ჩემპიონატი|მოლდოვის ნაციონალური დივიზიონი]] მეორე ადგილი (1): 2008/2009 * [[საქართველოს თასი|საქართველოს თასის]] გამარჯვებული (2): [[საქართველოს თასი 2003-2004|2003/2004]], [[საქართველოს თასი 2012-13|2012/2013]] * [[საქართველოს თასი|საქართველოს თასის]] ფინალისტი (1): [[საქართველოს თასი 2011-2012|2011/2012]] * [[მოლდოვის თასი|მოლდოვის თასის]] ფინალისტი (1): 2008/2009 * [[საქართველოს სუპერთასი|საქართველოს სუპერთასის]] გამარჯვებული (1): 2011/2012 * [[საქართველოს სუპერთასი|საქართველოს სუპერთასის]] ფინალისტი (1): 2013/2014 == რესურსები ინტერნეტში == * [http://www.transfermarkt.co.uk/en/jaba-dvali/profil/spieler_25749.html პროფილი Transfermarkt-ზე] {{en icon}} * [http://int.soccerway.com/players/jaba-dvali/83115/ პროფილი Soccerway-ზე] {{en icon}} == სქოლიო == {{სქოლიოს სია}} {{უმაღლესი ლიგის ბომბარდირები}} {{დინამო თბილისის ბომბარდირები}} {{DEFAULTSORT:დვალი, ჯაბა}} [[კატეგორია:დაბადებული 1985]] [[კატეგორია:ქართველი ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:თბილისის დინამოს ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:ბოლნისის სიონის ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:საჩხერის ჩიხურას ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:რუსთავის მეტალურგის ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:კიშინიოვის დაჩიას ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:ზესტაფონის ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:აღდამის ყარაბაღის ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:დაბადებული 8 თებერვალი]] [[კატეგორია:ეროვნული ლიგის ფეხბურთელები]] t9r87qjx6lgjk93wjd3xqzub9uoepi0 0 184929 5406610 3916935 2026-06-03T21:09:19Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406610 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Location of the province Pomabamba Ancash.PNG|250პქ|მინი|მარჯვნივ|პომაბამბას პროვინციის მდებარეობა ანკაშის რეგიონში]] '''პომაბამბა''' — [[ანკაში (რეგიონი)|ანკაშის რეგიონის]] [[პერუს პროვინციები|პროვინცია]] [[პერუ]]ში. პროვინციის დედაქალაქია [[პომაბამბა]]. პროვინციის ფართობი შეადგენს 2 973,83 კმ²-ს, მოსახლეობა — 35 000 ადამიანს. პროვინცია იყოფა ოთხ რაიონად. == იხილეთ აგრეთვე == * [[პერუს პროვინციები]] == რესურსები ინტერნეტში == * {{es}} [http://www.munipomabamba.gob.pe Official website of the Pomabamba Province] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927040536/http://www.munipomabamba.gob.pe/ |date=2007-09-27 }} {{ესკიზი-პერუ}} [[კატეგორია:ანკაშის რეგიონის პროვინციები]] ge5x063x6knw1y4wurywcqk59u8ntm8 0 191669 5406698 4117361 2026-06-04T08:37:24Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406698 wikitext text/x-wiki {{მდინარე | სახელი = რანგიტი | ფოტო = | სათაური = | მდებარეობა = [[აზია]] | სიგრძე = | აუზის ფართობი = | სათავე = [[ჰიმალაები]] | ჩაედინება = [[ტისტა|მდინარე ტისტაში]] | ქვეყნები = {{დროშა|ინდოეთი}} | დიდი ქალაქები = ჯორეტჰანგი, პელინგი, ლეგშიპი }} '''რანგიტი''' ([[დევანაგარი|დევან]]. रंगीत) — მდინარე [[ინდოეთი|ინდოეთში]], [[სიკი]]მის შტატში, [[ტისტა]]ს შენაკადი. სათავეს იღებს [[ჰიმალაები|ჰიმალაის მთებში]], დასავლეთ სიკიმის რაიონში. მდინარეს მუდმივი დინება გააჩნია და იკვებება ჰიმალაების თოვლის ნადნობი წყლით ადრეულ ზაფხულში და [[მუსონები|მუსონური]] წვიმებით ივლის-აგვისტოში. მისი დაუდეგარი წყლები საკმაოდ პოპულარულია [[ჯომარდობა|ჯომარდობის]] მოყვარულებში. გადაკვეთს ქალაქებს — [[ჯორეტჰანგი|ჯორეტჰანგს]], [[პელინგი|პელინგსა]] და [[ლეგშიპი|ლეგშიპს]]. შესართავამდე რამდენიმე კილომეტრით ადრე, აყალიბებს საზღვარს [[ბენგალი|დასავლეთ ბენგალისა]] და [[სიკიმი]]ს შტატებს შორის, შემდეგ კი ეს დაკლაკნილი მდინარე ქალაქ ტისტა-ბაზაართან მდინარე [[ტისტა]]ს ერწყმის. მასზე მოქმედებს 60 მეგავატიანი ჰიდროელექტროსადგური.<ref>[http://www.sikkimpower.org/power/rangit.aspx] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110114141457/http://www.sikkimpower.org/power/rangit.aspx |date=2011-01-14 }}, Rangit Hydel Project.</ref> ==რესურსები ინტერნეტში== *[http://www.indianetzone.com/29/rangeet_river_indian_river.htm Rangeet River, Indian river] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120411190002/http://www.indianetzone.com/29/rangeet_river_indian_river.htm |date=2012-04-11 }} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ინდოეთის მდინარეები]] o31wub7qiwfw2pc91f9tftoxmisl3re 0 212245 5406700 4101945 2026-06-04T08:56:50Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406700 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = ქალაქი |ქართული სახელი = რას-ელ-ანუფი |მშობლიური სახელი = |ქვეყანა = ლიბია |პანორამა = |პანორამის სიგანე =280 |წარწერა = |დროშა = |გერბი = |დროშის სიგანე = |ქვეყნის რუკა2 = |ქვეყნის რუკის ზომა2 = |წარწერა2= |lat_dir = N|lat_deg = 30|lat_min = 35|lat_sec = 14.0568 |lon_dir = E|lon_deg = 18|lon_min = 24|lon_sec = 56.6892 |CoordAddon = type:city(138423)_region:SE |CoordScale = 50000 |ქვეყნის რუკის ზომა =300 |ქვეყნის რუკა= |რეგიონის რუკის ზომა = |რეგიონის რუკა= |რაიონის რუკის ზომა = |რეგიონის ტიპი = რეგიონი |რეგიონი = |რეგიონი ცხრილში = |შიდა დაყოფა = |რაიონის ტიპი = რაიონი |რაიონი = სურთის რაიონი{{!}}სურთა |მმართველის ტიპი = |მმართველი = |დაარსების თარიღი = |პირველი ხსენება = |წინა სახელები = |სტატუსი-დან = |ფართობი = |სიმაღლის ტიპი= ზღვის დონე{{!}}სიმაღლე ზღვის დონიდან |დასახლების ცენტრის სიმაღლე= |კლიმატი= |ოფიციალური ენა= |მოსახლეობა = 13,300 |აღწერის წელი = 2010 |სიმჭიდროვე = |აგლომერაცია = |ეროვნული შემადგენლობა = |სარწმუნოებრივი შემადგენლობა = |ეთნოქორონიმი = |დროის სარტყელი = +2 |DST = |სატელეფონო კოდი = |საფოსტო ინდექსი = |საავტომობილო კოდი= |საიტი = |კატეგორია ვიკისაწყობში = }} '''რას-ელ-ანუფი''' ({{lang-ar|راس لانوف}}) — ქალაქი და ნავსადგური [[ლიბია]]ში, [[სურთის რაიონი|სურთის რაიონში]]. მდებარეობს [[სიდრის ყურე|სიდრის ყურის]] სანაპიროზე, [[ხმელთაშუა ზღვა|ხმელთაშუა ზღვის]] სამხრეთ წერტილში. [[2010|2010 წლის]] აღწერის მონაცემებით ქალაქში ცხოვრობს 13,300 ათ. ადამიანი.<ref>{{Cite web |url=http://xn--bevlkerungsstatistik-59b.de/wg.php?x=1&men=gcis&lng=de&des=gamelan&geo=-1&col=abcdefghinoq&msz=1500&pt=c&va=&geo=-133 |title=Libyen: Die wichtigsten Orte mit Statistiken zu ihrer Bevölkerung |access-date=2012-11-19 |archive-date=2023-10-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231007191355/http://xn--bevlkerungsstatistik-59b.de/wg.php?x=1&men=gcis&lng=de&des=gamelan&geo=-1&col=abcdefghinoq&msz=1500&pt=c&va=&geo=-133 }}</ref> ლიბიის ერთ-ერთი მთავარი სანავთობო ნავსადგურია. განვითარებულია ნავთობქიმიური მრეწველობა, 2 [[აეროდრომი]]. [[ლიბიის სამოქალაქო ომი]]ს დროს ქალაქის ტერიტორიაზე გაიმართა ბრძოლა; ლიბიელმა ამბოხებულებმა მოახერხეს [[მუამარ კადაფი]]ს მომხრეების დამარცხება და დაიკავეს ქალაქის ტერიტორია.<ref>[http://geonews.ge/category/19/world-news/news/7107/kadafi-momxreebma-porti-daikaves.html კადაფის მოწინააღმდეგებმა პორტი რას-ლანუფი დაიკავეს]{{Dead link|date=იანვარი 2021 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> ==იხილეთ აგრეთვე== * [[ლიბიის ქალაქების სია]] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{ლიბიის სანავთობო ნავსადგურები}} [[კატეგორია:ლიბიის ქალაქები]] [[კატეგორია:ლიბიის ნავსადგურები]] kmhfkj05sc1f8rkfvsyt1c9i41v4ust 0 212788 5406671 5279495 2026-06-04T06:33:32Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406671 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ფეხბურთელის ბიოგრაფია |სახელი = რადამელ ფალკაო |სურათი = FWC 2018 - Round of 16 - COL v ENG - Photo 026 (cropped).jpg |სურათის ზომა = |წარწერა = ფალკაო 2018 წელს |სრული სახელი = რადამელ ფალკაო გარსია |დაბადების თარიღი = {{დაბადების თარიღი და ასაკი|1986|02|10}} |დაბადების ადგილი = [[სანტა-მარტა]], [[კოლუმბია]] |სიმაღლე = 177 [[სმ]] |პოზიცია = [[თავდამსხმელი (ფეხბურთი)|თავდამსხმელი]] |მიმდინარე კლუბი = [[რაიო ვალიეკანო (საფეხბურთო კლუბი)|რაიო ვალიეკანო]] |ნომერი = 9 |ახალგაზრდული წელი1 = 1996–1999 |ახალგაზრდული კლუბი1 = [[მილიონარიოსი (საფეხბურთო კლუბი)|მილიონარიოსი]] |ახალგაზრდული წელი2 = 1999–2001 |ახალგაზრდული კლუბი2 = [[ლანსეროს ბოიაკა (საფეხბურთო კლუბი)|ლანსეროს ბოიაკა]] |ახალგაზრდული წელი3 = 2001–2005 |ახალგაზრდული კლუბი3 = [[რივერ პლეიტი (საფეხბურთო კლუბი)|რივერ პლეიტი]] |წელი1 = 2005–2009 |კლუბი1 = [[რივერ პლეიტი (საფეხბურთო კლუბი)|რივერ პლეიტი]] |მატჩი1 = 88 |გოლი1 = 34 |წელი2 = 2009–2011 |კლუბი2 = [[პორტუ (საფეხბურთო კლუბი)|პორტუ]] |მატჩი2 = 50 |გოლი2 = 34 |წელი3 = 2011–2013 |კლუბი3 = [[ატლეტიკო მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|ატლეტიკო მადრიდი]] |მატჩი3 = 67 |გოლი3 = 52 |წელი4 = 2013–2014 |კლუბი4 = [[მონაკო (საფეხბურთო კლუბი)|მონაკო]] |მატჩი4 = 20 |გოლი4 = 11 |წელი5 = 2014–2015 |კლუბი5 = {{იჯარა}} [[მანჩესტერ იუნაიტედი (საფეხბურთო კლუბი)|მანჩ. იუნაიტედი]] |მატჩი5 = 26 |გოლი5 = 4 |წელი6 = 2015–2016 |კლუბი6 = {{იჯარა}} [[ჩელსი (საფეხბურთო კლუბი)|ჩელსი]] |მატჩი6 = 10 |გოლი6 = 1 |წელი7 = 2019–2021 |კლუბი7 = [[გალათასარაი (საფეხბურთო კლუბი)|გალათასარაი]] |მატჩი7 = 34 |გოლი7 = 19 |წელი8 = 2021– |კლუბი8 = [[რაიო ვალიეკანო (საფეხბურთო კლუბი)|რაიო ვალიეკანო]] |მატჩი8 = 34 |გოლი8 = 8 |ეროვნული წელი1 = 2005–2007 |ეროვნული ნაკრები1 = კოლუმბია 20-წლ. |ეროვნული მატჩი1 = 11 |ეროვნული გოლი1 = 4 |ეროვნული წელი2 = 2007– |ეროვნული ნაკრები2 = [[კოლუმბიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|კოლუმბია]] |ეროვნული მატჩი2 = 102 |ეროვნული გოლი2 = 36 |მედლის თარგები = |კლუბი-განახლება = 10 ნოემბერი, 2022 |ეროვნული ნაკრები-განახლება = 19 ნოემბერი, 2022 }} '''რადამელ ფალკაო გარსია''' ({{lang-es|Radamel Falcao García Zárate;}} დ. [[10 თებერვალი]], [[1986]], [[სანტა-მარტა]], [[კოლუმბია]]) — [[კოლუმბიელები|კოლუმბიელი]] [[ფეხბურთელი]], [[რაიო ვალიეკანო (საფეხბურთო კლუბი)|„რაიო ვალიეკანოს“]] და [[კოლუმბიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|კოლუმბიის ეროვნული ნაკრების]] [[თავდამსხმელი (ფეხბურთი)|თავდამსხმელი]]. == საკლუბო კარიერა == ფალკაომ კარიერა [[მილიონარიოსი (საფეხბურთო კლუბი)|მილიონარიოსი]]ს ახალგაზრდულ გუნდში დაიწყო. 13 წლის ასაკში კი [[პრიმერა ბ]]-ს კლუბ [[ლანსეროს ბოიაკა (საფეხბურთო კლუბი)|ლანსეროს ბოიაკაში]] გადავიდა. დებიუტი 1999 წლის 28 აგვისტოს ჰქონდა და იგი გახდა ყველაზე ახალგაზრდა ფეხბურთელი რომელიც კოლუმბიის ჩემპიონატში გამოდიოდა. 2000 წელს 25 აპრილს კი მან თავისი პირველი პროფესიონალური გოლი [[კონდორა (საფეხბურთო კლუბი)|კონდორას]] კარში გაიტანა. მომდევნო სეზონში მითი არგენტინული [[ველეს სარსფილდი (საფეხბურთო კლუბი)|ველესი]] ინტერესდებოდა, თუმცა მან არჩია უფრო დიდ გუნდში [[რივერ პლეიტი (საფეხბურთო კლუბი)|რივერ პლეიტში]] გადასვლა. მისი დებიუტი კი კლუბთან 2005 წელს შედგა. ფალკაოს პირველი ძირითადი წარმატებით წარიმართა, მან 2 გოლის გატანა შეძლო. მთლიანობაში იმ სეზონში [[აპერტურა]]-ში 11 თამაშში 7 გოლის გატანა შეძლო. 2006 წელი არც ისე კარგი აღმოჩნდა ფალკაოსთვის, მან ტრავმა მიიღო და დიდი ნაწილი სეზონის გაუცდა. მხოლოდ 2007 წლისკენ დაბრუნდა და ისევ დაიმკვიდრა ადგილი რივერის ძირითადში. 2007 წელს 28 სექტემბერს მან [[ბოტაფოგო (საფეხბურთო კლუბი)|ბოტაფოგოს]] კარში ჰეტრიკი შეასრულა და კლუბი 1/4-ფინალში გაიყვანა [[სახმრეთ ამერიკის თასი]]-ს გათამაშებაზე. 7 ოქტომბერს კი დერბიში მან [[ბოკა ხუინიორსი (საფეხბურთო კლუბი)|ბოკა ხუნიორსის]] კარში გაიტანა გოლი და თავის კლუბს მოაგებინა. იმავე წელს იგი ერთ-ერთი საუკეთესო ფეხბურთელი გახდა [[სახმრეთ ამერიკის თასი]]-ს გათამაშებაში. ერთი სიტყვით მისი არგენტინული კარიერა ძალიან კარგად მიდიოდა და შეუმჩნეველი არც ევროპული გუნდებისგან დარჩა, თუმცა რივერმა [[დეპორტივო (საფეხბურთო კლუბი)|დეპორტივოს]] 12.5 მილიონ დოლარიანი შეთავაზება არ მიიღო, თუმცა 2009 წელს ფალკაო მაინც წავიდა ევროპაში, კერძოდ კი პორტუგალიის [[პორტუ (საფეხბურთო კლუბი)|პორტუში]], სადაც 5-წლიან კონტრაქტს მოაწერა ხელი. [[პორტო (საფეხბურთო კლუბი)|პორტოში]] იგი [[ლისანდრო ლოპესი]]ს შემცვლელად მიიყვანეს, რომელიც ფრანგულ [[ლიონი (საფეხბურთო კლუბი)|ლიონში]] გადავიდა. დებიუტი კარგად წარიმართა, მან [[პასუშ ფერეირა (საფეხბურთო კლუბი)|პასუშ ფერეირას]] კარში გოლის გატანა შეძლო და თავის კლუბს ქულა მოუტანა. 30 სექტემბერს ფალკაოს [[ჩემპიონა ლიგა]]ზე ჰქონდა დებიუტი [[ატლეტიკო მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|ატლეტიკოს]] წინააღმდეგ და მან ქუსლით ულამაზესი გოლი გაიტანა. 2011 წელს ფალკაომ [[ევროპა ლიგა]]ზე [[სპარტაკი (საფეხბურთო კლუბი)|მოსკოვის სპარტაკს]] ჰეტრიკი შეუსრულა და ასე დაიწყო მისი ბრწყინვალე სეზონი იმ წელს. იგი არა მარტო გუნდის არამედ მსოფლიოს ერთ-ერთ საუკეთესო ცენტრალურ ფორვარდათ ყალიბდებოდა. იმ წელს მან [[პორტუ (საფეხბურთო კლუბი)|პორტუსთან]] ერთად პორტუგალიის ჩემპიონატი და [[ევროპა ლიგა]] მოიგო, ამას იგი საუკეთესო ბომბარდირი გახდა 2-ვე ტურნირზე. 2011 წელს ევროპა ლიგაზე მან გააუმჯობესა [[იურგენ კლინსმანი]]ს რეკორდი - 15 გოლი ერთ სეზონში. ფალკაომ 17 გოლი გაიტანა, მათ შორის ფინალის ერთადერთი, გამარჯვების გოლი „ბრაგას“ კარში. ერთი სიტყვით საუცხოო სეზონი ჰქონდა ფალკაოს. „პორტუს“ შემადგენლობაში ფალკაომ პორტუგალიის ჩემპიონატზე 51 მატჩი ჩაატარა და 41 გოლი გაიტანა. 2011 წლის ზაფხულს [[ატლეტიკო მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|ატლეტიკომ]] 40 მილიონი ევრო შესთავაზა [[პორტუ (საფეხბურთო კლუბი)|პორტუს]] და ეს უკანასკნელი შეთავაზებას დასთანხმდა. სეზონი დაიწყო თუ არა ფალკაომ ხან ერთ გუნდს შეუსრულა ჰეტრიკი, ხან მე-2 გუნდს, საბოლოოდ კი იმ სეზონში თითქმის გუნდი არ დატოვა რომელსაც გოლი არ გაუტანა. იმ სეზონში მან ისევ [[ევროპა ლიგა]] მოიგო და ისევ საუკეთესო ბომბარდირი გახდა ამ ტურნირისა. ფალკაომ 12 გოლი გაიტანა, მათ შორის ორი ფინალში. ჩემპიონატში ის მხოლოდ [[კრისტიანო რონალდო]]ს და [[ლიონელ მესი]]ს ჩამორჩა. 2012/13 სეზონის დაწყებამდე [[უეფას სუპერ თასი]]-ს გათამაშებაზე [[ატლეტიკო მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|ატლეტიკო]] [[ჩელსი (საფეხბურთო კლუბი)|ლონდონის ჩელსის]] შეხვდა და მისი ჰეტრიკის წყალობით გუნდმა დამაჯერებლად მოიგო, ფალკაო კი პირველი ფეხბურთელი გახდა, რომელმაც ჰეტრიკი შეასრულა ფინალში. 2012-13 წლებში ფალკაომ კლუბთან ერთად ესპანეთის თასი მოიპოვა, დაამარცხა რა ფინალში [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|„რეალ მადრიდი“]]. 2013 წლის ზაფხულის სატრანსფერო ფანჯრის დროს ფალკაომ დატოვა მადრიდი და [[მონაკო]]ში გადავიდა რეკორდულ 45 მილიონ ევროდ.ხოლო შემდეგ კი ისევ [[რეალი (მადრიდი)|რეალ]]ში დაბრუნდა. სამეფო კლუბი მზად არის, ფრანგებს კოლუმბიელის სანაცვლოდ 33 მილიონი ევრო გადაუხადონ, ხოლო რაც შეეხება თავად თავდამსხმელს, მას წელიწადში 12-12.5 მილიონს გადაუხდიან. == სანაკრებო კარიერა == 2005 წელს ახალგაზრდულ ნაკრებში ფალკაომ სამხრეთ ამერიკის ახალგაზრდული ჩემპიონატი მოიგო. მან მხოლოდ 1 გოლის გატანა შეძლო იმ ტურნირზე. 2007 წელს კი მას დებიუტი უკვე დიდ ნაკრებში ჰქონდა ამხანაგურ მატჩში [[ურუგვაის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ურუგვაისთან]]. სადებიუტო გოლი კი მან [[ჩერნოგორიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ჩერნოგორიის]] კარში გაიტანა. პირველი ოფიციალური გოლი კი მან [[პერუს ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|პერუს]] ნაკრების კარში გაიტანა. 2011 წელს ნაკრებთან ერთად [[კოპა ამერიკა]]ზე ისაპარეზა, სადაც ყველა მატჩში მიიღო მონაწილეობა. ნაკრებში დიდი იმედები მყარდება ფალკაოზე, კოლუმბიელებს დიდი იმედი აქვთ რო ბრაზილიაში 2014 წელს ისინი აუცილებლად გაემგზავრებიან და კარგადაც გამოვლენ. == მიღწევები == ===საკლუბო=== ; რივერ პლეიტი * [[არგენტინის პრიმერა დივიზიონი]]: 2007–08 კლაუსურა ; პორტუ * [[პორტუგალიის პრიმეირა ლიგა]]: 2010–11 * [[პორტუგალიის საფეხბურთო თასი|პორტუგალიის თასი]]: 2009–10, 2010–11 * [[პორტუგალიის საფეხბურთო სუპერთასი|პორტუგალიის სუპერთასი]]: : 2010, 2011 * [[უეფა-ს ევროპა ლიგა]]: 2010–11 ; ატლეტიკო მადრიდი * [[უეფა-ს ევროპა ლიგა]]: 2011–12 * [[ესპანეთის საფეხბურთო თასი|ესპანეთის თასი]]: 2012–13 * [[უეფა-ს სუპერთასი]]: 2012 ; მონაკო * [[საფრანგეთის ლიგა 1]]: 2016–17 ===სანაკრებო=== ; კოლუმბიის ახალგაზრდული ნაკრები * სამხრეთ ამერიკის ახალგაზრდული ჩემპიონატი: 2005 ===ინდივიდუალური=== * უეფა-ს ევროპა ლიგის საუკეთესო ბომბარდირი: 2010–11 (17 გოლი), 2011–12 (12 გოლი) * [[უეფა-ს სუპერთასი]]ს მატჩის საუკეთესო ფეხბურთელი: 2012 == რესურსები ინტერნეტში == * [https://falcao.co/en/content/the-player/ ოფიციალური საიტი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221212230546/https://falcao.co/en/content/the-player/ |date=2022-12-12 }} {{DEFAULTSORT:ფალკაო, რადამელ}} [[კატეგორია:დაბადებული 10 თებერვალი]] [[კატეგორია:დაბადებული 1986]] [[კატეგორია:კოლომბიელი ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:ესპანეთის პრიმერა დივიზიონის ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:ატლეტიკო მადრიდის ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:რაიო ვალიეკანოს ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:პორტუგალიის პრიმეირა ლიგის ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:პორტუს ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:ლიგა 1-ის ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:მონაკოს ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:არგენტინის პრიმერა დივიზიონის ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:რივერ პლეიტის ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:პრემიერ ლიგის ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:მანჩესტერ იუნაიტედის ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:ჩელსის ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:თურქეთის საფეხბურთო სუპერლიგის ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:გალათასარაის ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:2018 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:2011 წლის კოპა ამერიკის ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:2015 წლის კოპა ამერიკის ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:2019 წლის კოპა ამერიკის ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:უეფა-ს ევროპა ლიგის გამარჯვებული მოთამაშეები]] [[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]] 7zdycx02l7ezw4u17hz2rr3y0jyoudz 0 218958 5406327 4786405 2026-06-03T15:18:11Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 0 წყარო და 1 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406327 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ადმინისტრაციული ერთეული |მშობლიური სახელი = Põdrala vald |ქართული სახელი = პიდრალის მუნიციპალიტეტი |პანორამა = |დროშა = Flag of Põdrala Parish.svg |გერბი = Põdrala valla vapp.gif |ქვეყანა = ესტონეთი |ჰიმნი = |სტატუსი = [[მუნიციპალიტეტი]] |შედის = [[ვალგამაას მაზრა]] |მოიცავს = |დედაქალაქი= |მსხვილი ქალაქი = |მსხვილი ქალაქები= |თარიღი = |მეთაური = |მეთაური 2 = |მშპ = |მშპ წელი= |მშპ ადგილი = |მშპ ესმ = |ენა = |ენები = |მოსახლეობა =854 |აღწერის წელი = |ადგილი მოსახლეობით = |ეროვნული შემადგენლობა = |სიმჭიდროვე =6.7 |აღმსარებლობა = |ფართობი =127.2 |ადგილი ფართობით = |ფართობის პროცენტი = |მაქსიმალური სიმაღლე = |საშუალო სიმაღლე = |მინიმალური სიმაღლე = |განედი = |გრძედი = |რუკა= Eesti podrala vald.png |დროისსარტყელი= (UTC+2) |აბრევიატურა = |ISO = |FIPS= |სატელეფონო კოდი = |საფოსტო ინდექსები = |ინტერნეტ-დომენი = |საავტომობილო სანომრე ნიშნები = |საიტი = |კატეგორია ვიკისაწყობში = |პარამეტრი1 = |შენიშვნა = }} '''პიდრალის მუნიციპალიტეტი''' ({{lang-et|Põdrala vald}}) — ყოფილი სასოფლო მუნიციპალიტეტი [[ესტონეთი|ესტონეთში]], [[ვალგამაას მაზრა|ვალგამაას მაზრაში]]. ==იხილეთ აგრეთვე== *[[ესტონეთის მუნიციპალიტეტები]] ==რესურსები ინტერნეტში== *[http://www.podrala.ee/main.php ოფიციალური საიტი]{{Dead link|date=ივნისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }} {{et icon}} [[კატეგორია:ესტონეთის ყოფილი მუნიციპალიტეტები]] ce3eaxt8t39pc4stucms9deirjh3wl6 0 232626 5406431 2758849 2026-06-03T17:46:59Z ~2026-32877-16 183786 /* */ მსახიობების ლინკების დამატება 5406431 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა კინოფილმი | სახელი = ორმაგი სახე | სურათი = | სურათის ზომა = | ტიტრი = | ჟანრი = დრამა | კინოსტუდია = [[ქართული ფილმი]] | დისტრიბუტორი = | სცენარის ავტორი = [[ლევან ანჯაფარიძე]], [[გიორგი კაჭარავა]] | ნაწარმოები = | ეფუძნება = | ისტორია = | ტექსტს კითხულობს = | დამდგმელი რეჟისორი = ლევან ანჯაფარიძე | მონტაჟი = | როლებში = გიორგი გურგულია<br /> გიორგი ანჯაფარიძე<br /> თემურ გვალია <br /> ლია ქობულაძე <br /> ზურაბ ბეგალიშვილი <br /> ამირან შარმანაშვილი <br /> თემურ კალანდაძე <br /> გიორგი (გოგა) პიპინაშვილი <br /> გიორგი კაჭარავა <br /> გია მუჯირი <br /> ვაჟა ფირცხალაიშვილი | ოპერატორი =იგორ ამასიისკი, გია ჯაგარბეგოვი | რეჟისორი = | მხატვარი = დათო აფციაური | კომპოზიტორი = [[კაკო ვაშალომიძე]] | მუსიკა = | სიმღერის ტექსტის ავტორი = | ხმის ოპერატორი = | პროდიუსერი = | გამოსვლის თარიღი = [[1997]] | ხანგრძლივობა = 87 წთ. | ქვეყანა = {{დროშა|საქართველო}} | ენა = ქართული | ბიუჯეტი = | შემოსავალი = | წინა = | შემდეგი = | საიტი = | MPAA = | amg_id = | imdb_id = | geocinema_id = 749 }} '''ორმაგი სახე''' — რეჟისორ ლევან ანჯაფარიძის ფილმი. გამოვიდა [[1997]] წელს. == სიუჟეტი == [[ნარკოტიკი|ნარკოტიკები]], [[ფული]], [[მკვლელობა]], ციხე... ცოდვებით დამძიმებული, ნაადრევად დაბერებული გიოს წინაშე მოულოდნელად სულის გადარჩენისკენ მიმავალი გზა იხსნება – თურმე როგორ სჭირდება მამობრივი სიყვარული და განკურნების რწმენა მის პატარა, ხეიბარ ბიჭს, რომლის არსებობით არასდროს დაინტერესებულა. გიო შვილის ჯანმრთელობისთვის იწყებს ბრძოლას. == როლებში == * [[გიორგი გურგულია]] * გიორგი ანჯაფარიძე * თემურ გვალია * ლია ქობულაძე * [[ზურაბ ბეგალიშვილი]] * ამირან შარმანაშვილი * თემურ კალანდაძე * [[გიორგი პიპინაშვილი|გიორგი (გოგა) პიპინაშვილი]] * გიორგი კაჭარავა * გია მუჯირი * ვაჟა ფირცხალაიშვილი == რესურსები ინტერნეტში == *{{geocinema|749}} [[კატეგორია:1997 წლის ქართული ფილმები]] [[კატეგორია:ქართულენოვანი ფილმები]] 2r02vop47i2p1iey8v406q1d95hkawz 0 243190 5406560 4748441 2026-06-03T19:43:53Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406560 wikitext text/x-wiki '''პოლ კადენი''' ({{lang-en|Paul Cadden}} დ. [[1964]]) — [[შოტლანდია|შოტლანდიელი]] [[ჰიპერრეალიზმი (მხატვრობა)|ჰიპერრეალისტი]] [[მხატვარი]]<ref name=koikoikoi>{{cite web|url=http://koikoikoi.com/2012/06/paul-caddens-hyperrealism/|title=Paul Cadden's Hyperrealism|date=1 June 2012|accessdate=17 June 2012|work=koikoikoi}}</ref>. == ადრეული წლები == კადენი [[1964]] წელს დაიბადა [[გლაზგო]]ში, მხატვრობა ექვსი წლის ასაკში დაიწყო<ref name=koikoikoi/>. ჰიპერრეალიზმთან დამატებით, მას „3D“ ილუსტრატორადაც აქვს ნამუშევარი<ref name=mirror/>. == შემოქმედება == კადენი ყოველ წელს დაახლოებით 7 ნამუშევარს ქმნის და თითოეულზე საშუალოდ სამიდან ექვს კვირამდე დროს ხარჯავს. მისი ნამუშევრები ძირითადად [[ISO 216|„A1“ ან „A0“ ფორმატშია]] და უმეტესწილად მხოლოდ ფანქრის გამოყენებით არიან შექმნილნი,<ref name=mail/> თუმცა ხანდახან [[ცარცი|ცარცსაც]] იყენებს<ref name=mirror>{{cite web|url=http://www.mirror.co.uk/news/uk-news/hyper-real-pencil-drawings-look-just-762775|title=UnHBelievable: Hyper-real pencil drawings look just like photos|date=15 March 2012|accessdate=17 June 2012|work=[[Daily Mirror]]|first=Nigel|last=Atkins}}</ref>. მისი ძირითადი თემა ჩვეულებრივ ხალხია, თუმცა ქუჩის სცენებს, ავტომობილებს და ცხენებსაც მოიცავს<ref>{{cite web|url=http://www.inquisitr.com/225736/not-actually-photographs-paul-caddens-incredible-pencil-drawings/|title=Not Actually Photographs: Paul Cadden's Incredible Pencil Drawings|date=26 April 2012|accessdate=17 June 2012|work=The Inquisitr|first=Chris|last=Greenhough|archive-date=26 ივნისი 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120626154527/http://www.inquisitr.com/225736/not-actually-photographs-paul-caddens-incredible-pencil-drawings/}}</ref>. მისი ნამუშევრებიდან თითოეული £5000-ზე მეტ ფასად იყიდება, ისინი გამოფენილნი იყვნენ [[ლონდონი|ლონდონში]], [[ნიუ იორკი|ნიუ იორკსა]] და [[ატლანტა]]ში<ref name=mail>{{cite web|url=http://www.dailymail.co.uk/news/article-2115297/Paul-Cadden-The-hyperrealist-artist-recreating-photographs-pencil.html|title=No, they're not photographs! The astonishing pictures drawn by PENCIL|date=15 March 2012|accessdate=17 June 2012|work=[[Daily Mail]]|first=Kerry|last=Mcqueeney}}</ref>. კადენი მის შთაგონებად ფრაზა „''ნორმალურის გამძაფრებას''“ ციტირებს და 2012 წელს განაცხადა, რომ ის ესწრაფვის ისეთი ნახატების შექმნას, რომელნიც უბრალო „''ადამიანური სცენების და ყოველდღიური ყოფის''“ ემოციურ დატვირთვას გადმოსცემენ<ref name=mail/>. მისი ნამუშევრების შესახებ ის ამბობს, რომ „''მართალია სურათები და ნახატები, რომლებსაც მე ვქმნი დაფუძნებულნი არიან ფოტოსურათებზე, ვიდეოების კადრებზე და ა.შ., იდეა ფოტოგრაფიის საზღვრებს გარეთ გასვლაში მდგომარეობს''“<ref>{{cite web|url=http://www.juxtapoz.com/Current/hyperreal-paintings-by-paul-cadden|title=Hyperreal Paintings by Paul Cadden|date=17 June 2012|accessdate=17 June 2012|work=[[Juxtapoz]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120619143750/http://www.juxtapoz.com/Current/hyperreal-paintings-by-paul-cadden|archivedate=19 ივნისი 2012}}</ref>. == რესურსები ინტერნეტში == * [http://paulcadden.com/ ოფიციალური საიტი] * [http://www.dontpaniconline.com/magazine/arts/paul-cadden ინტერვიუ კადენთან] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161106185431/http://www.dontpaniconline.com/magazine/arts/paul-cadden |date=2016-11-06 }}, ''Don't Panic Magazine'', 15 აპრილი 2012 == სქოლიო == {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:კადენ, პოლი}} [[კატეგორია:დაბადებული 1964]] fe8dmogstma445kt6h2fadgwhzt1hy6 0 250272 5406321 4804704 2026-06-03T14:46:24Z Makenzis 93024 5406321 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა საფეხბურთო კლუბი |სახელი = იაგელონია ბელოსტოკი |ლოგო = [[ფაილი:იაგელონია ბელოსტოკის ლოგო.png]] |სრული სახელი = საფეხბურთო კლუბი იაგელონია ბელოსტოკი |მეტსახელი = იაგა |დაარსდა = [[30 მაისი]], [[1920]] (93 წლის წინ) |სტადიონი = [[ბელოსტოკის მუნიციპალური სტადიონი]],<br /> [[ბელოსტოკი]], [[პოლონეთი]] |ტევადობა = 22,386<ref>[http://www.jagiellonia.pl/strona.php?s=8082 ბელოსტოკის მუნიციპალური სტადიონი]</ref> |პრეზიდენტი = {{flagicon|პოლონეთი}} [[ცეზარი კულეშა]] |მწვრთნელი = {{flagicon|პოლონეთი}} [[პიოტრ სტოკოევიცი]] |კაპიტანი = |ლიგა = [[ეკსტრაკლასა]] |სეზონი = [[2025–26 ექსტრაკლასა|2025–26]] |ადგილი = მე-3 ადგილი |pattern_la1=_rclens0708h|pattern_b1=_rclens0708h|pattern_ra1=_rclens0708h |leftarm1=FFFF00|body1=FFFF00|rightarm1=FFFF00|shorts1=FF0000|socks1=FFFF00 |pattern_la2=|pattern_b2=_rclens0708a|pattern_ra2= |leftarm2=FFFFFF|body2=FFFFFF|rightarm2=FFFFFF|shorts2=_yellowhoops|socks2=_yellowhoops |ვებსაიტი = http://www.jagiellonia.pl/start.php }} {| [[File:Stadion Miejski w Białymstoku budowa (2014) 5.jpg|thumb|250px|[[ბელოსტოკის მუნიციპალური სტადიონი]] ]] [[File:Stadion Miejski - Białystok1.jpg|thumb|250px| [[ბელოსტოკის მუნიციპალური სტადიონი]]]] [[File:Trybuna stadion jagiellonia.jpg|thumb|250px|[[ბელოსტოკის მუნიციპალური სტადიონი]]]] |} '''„იაგელონია“ ბელოსტოკი''' ({{lang-pl|Jagiellonia Białystok}}) — [[პოლონეთი|პოლონური]] კლუბი, რომელიც ჩამოყალიბდა ქალაქ [[ბელოსტოკი|ბელოსტოკში]], ასპარეზობს [[ეკსტრაკლასა|ეკსტრაკლასაში]]. ასევე თამაშობდა ეკსტრაკლასაში 1997, 1990 და 1992-93 წლების სეზონებს შორის. ბოლოს პოლონეთის უმაღლეს ჩემპიონატში დაბრუნდა 2007 წელს. ასევეა ასპარეზობდა [[პოლონეთის პირველ ლიგა|პოლონეთის პირველ ლიგაში]] 1975-1978, 1980-1981, 1983-1987, 1990-1992, 1993-1996, 2001-2002 და 2003-2007 წლების სეზონებში. დაარსდა [[1920]] წელს. საშინაო მატჩებს მართავს [[ბელოსტოკის მუნიციპალური სტადიონი|ბელოსტოკის მუნიციპალურ სტადიონზე]]. 2010 წელს კლუბმა მოიგო [[პოლონეთის საფეხბურთო თასი|პოლონეთის თასი]], სუპერ თასი და გავიდა [[უეფა-ს ევროპის ლიგა|უეფა-ს ევროპის ლიგის]] მესამე საკვალიფიკაციო ეტაპზე. ეს იყო კლუბის პირველი გამოჩენა ევროსარბიელზე, 2010-11 წლის სეზონში კლუბმა დაიკავა მე-4 ადგილი ეკსტრაკლასაში. ახალი სტადიონის მშენებლობის დამთავრება, რომელიც 22,386 მაყურებელს დაიტევს დაგეგმილია 2014 წელს. ==ტიტულები== ===საშინაო=== * '''[[ეკსტრაკლასა| ეკსტრაკლასა (პირველი დივიზიონი)]]:''' **'''მე-2 ადგილი''' (2): 2016/17, 2017/18 **'''მე-3 ადგილი''' (1): 2014/15 * '''[[Iპოლონეთის პირველი ლიგა|პირველი ლიგა (მეორე დივიზიონი)]]:''' **'''1 ადგილი''' (1): 1987 * '''[[პოლონეთის სუპერთასი]]:''' **'''გამარჯვებული''' (1): ***2010 – იაგელონია 1:0 [[ლეხ პოზნანი (საფეხბურთო კლუბი)|ლეხ პოზნანი]] * '''[[პოლონეთის საფეხბურთო თასი|პოლონეთის თასი]]:''' **'''გამარჯვებული''' (1): ***2010 – იაგელონია 1:0 [[პოგონ შეცინი (საფეხბურთო კლუბი)|პოგონ შეცინი]] **'''ფინალისტი''' (2): ***1989 – იაგელონია 2:5 [[ლეგია ვარშავა (საფეხბურთო კლუბი)|ლეგია ვარშავა]] ***2019 – იაგელონია 0:1 [[ლეხია გდანსკი (საფეხბურთო კლუბი)|ლეხია გდანსკი]] * '''[[რემეს თასი]]:''' **'''ფინალისტი''' (3): ***2011 – [[კრაკოვია (საფეხბურთო კლუბი)|კრაკოვია]] 3:3 იაგელონია ბელოსტოკი, (პენალტების სერია 2:0) ***2010 – [[არკა გდინია (საფეხბურთო კლუბი)|არკა გდინია]] 4:2 იაგელონია ბელოსტოკი ***2009 – [[არკა გდინია (საფეხბურთო კლუბი)|არკა გდინია]] 3:1 იაგელონია ბელოსტოკი ===იაგელონია ბელოსტოკი ევროპაში=== ====ყველა ევრპული თამაში==== {| class="wikitable" style="text-align:center; width:60%;" |- ! rowspan="2" style="width:8%;"| სეზონი ! rowspan="2" style="width:18%;"| ჩემპიონატი ! rowspan="2" style="width:10%;"| ეტაპი ! colspan="2" style="width:32%;"| მოწინააღმდეგე ! rowspan="2" style="width:6%;"| შინ ! rowspan="2" style="width:6%;"| გაასვლითი ! rowspan="2" style="width:6%;"| ჯამში ! rowspan="2" style="width:16%;"| შენიშვნა |- ! ქვეყანა ! კლუბი |- |[[2010–11 უეფა-ს ევროპის ლიგა|2010–11]]||align=left| [[უეფა-ს ევროპის ლიგა]] |მე-3 საკვალიფიკაციო ეტაპი||align=left|{{flag|საბერძნეთი}} ||align=left| [[არის თესალონიკი (საფეხბურთო კლუბი)|არის თესალონიკი]] |1:2||2:2||3:4|| style="text-align:center;"|[[File:Symbol delete vote.svg|17px]] |- |[[2011–12 უეფა-ს ევროპის ლიგა|2011–12]]||align=left| [[უეფა-ს ევროპის ლიგა]] |პირველი საკვალიფიკაციო ეტაპი||align=left|{{flag|ყაზახეთი}} ||align=left| [[ირთიშ პავლოდარი (საფეხბურთო კლუბი)|ირთიშ პავლოდარი]] |1:0||0:2||1:2|| style="text-align:center;"|[[File:Symbol delete vote.svg|17px]] |} === შემადგენლობა 2013–14 === ''[[2013]] წლის 26 სექტემბრისთვის.'' {{საფეხბურთო გუნდი დასაწყისი}} {{საფეხბურთო გუნდის მოთამაშე|ნომერი=1|ნაკ=პოლონეთი|სახელი=[[იაკუბ სლოვიკი]]|პოზ=მეკარე}} {{საფეხბურთო გუნდის მოთამაშე|ნომერი=2|ნაკ=პოლონეთი|სახელი=[[ფილიპ მოდელსკი]]|პოზ=მცველი}} {{საფეხბურთო გუნდის მოთამაშე|ნომერი=3|ნაკ=პოლონეთი|სახელი=[[ჯონათან სტრაუსი]]|პოზ=მცველი}} {{საფეხბურთო გუნდის მოთამაშე|ნომერი=4|ნაკ=პოლონეთი|სახელი=[[მიხეილ პაზდანი]]|პოზ=ნახევარმცველი}} {{საფეხბურთო გუნდის მოთამაშე|ნომერი=5|ნაკ=პოლონეთი|სახელი=[[ტომაშ ბრენდროვსკი]]|პოზ=ნახევარმცველი}} {{საფეხბურთო გუნდის მოთამაშე|ნომერი=6|ნაკ=პოლონეთი|სახელი=[[დავიდ პლიზგა]]|პოზ=ნახევარმცველი}} {{საფეხბურთო გუნდის მოთამაშე|ნომერი=7|ნაკ=საქართველო|სახელი=[[გიორგი ფოფხაძე]]|პოზ=მცველი}} {{საფეხბურთო გუნდის მოთამაშე|ნომერი=9|ნაკ=ალბანეთი|სახელი=[[ბეკიმ ბალაჯი]]''(იჯარით [[სპარტა პრაღა (საფეხბურთო კლუბი)|სპარტა პრაღადან]])''|პოზ=თავდამსხმელი}} {{საფეხბურთო გუნდის მოთამაშე|ნომერი=10|ნაკ=საქართველო|სახელი=[[ნიკა ძალამიძე]]|პოზ=ნახევარმცველი}} {{საფეხბურთო გუნდის მოთამაშე|ნომერი=11|ნაკ=პოლონეთი|სახელი=[[კაროლ მაცკიევიჩი]]|პოზ=თავდამსხმელი}} {{საფეხბურთო გუნდის მოთამაშე|ნომერი=13|ნაკ=პოლონეთი|სახელი=[[მიხეილ პავლიკი]]|პოზ=მცველი}} {{საფეხბურთო გუნდის მოთამაშე|ნომერი=14|ნაკ=პოლონეთი|სახელი=[[ადამ დჟვიგალა]]|პოზ=ნახევარმცველი}} {{საფეხბურთო გუნდის მოთამაშე|ნომერი=15|ნაკ=პოლონეთი|სახელი=[[იაკუბ ტოსიკი]]|პოზ=მცველი}} {{საფეხბურთო გუნდის მოთამაშე|ნომერი=16|ნაკ=პოლონეთი|სახელი=[[იან პაველ პავლოვსკი]]|პოზ=თავდამსხმელი}} {{საფეხბურთო გუნდი შუა}} {{საფეხბურთო გუნდის მოთამაშე|ნომერი=17|ნაკ=პალესტინა|სახელი=[[ალექსის ნორამბუენა]]|პოზ=მცველი}} {{საფეხბურთო გუნდის მოთამაშე|ნომერი=18|ნაკ=სლოვაკეთი|სახელი=[[მარტინ ბარანი]]|პოზ=მცველი}} {{საფეხბურთო გუნდის მოთამაშე|ნომერი=19|ნაკ=ნიგერია|სახელი=[[უგო უკაჰი]]|პოზ=მცველი}} {{საფეხბურთო გუნდის მოთამაშე|ნომერი=20|ნაკ=პოლონეთი|სახელი=[[მაციეი გაიოსი]]|პოზ=ნახევარმცველი}} {{საფეხბურთო გუნდის მოთამაშე|ნომერი=22|ნაკ=პოლონეთი|სახელი=[[რაფაელ გრშიბი]]''([[კაპიტანი (ფეხბურთი)|კაპიტანი]])''|პოზ=ნახევარმცველი}} {{საფეხბურთო გუნდის მოთამაშე|ნომერი=24|ნაკ=პოლონეთი|სახელი=[[ტომაშ პორებსკი]]|პოზ=მცველი}} {{საფეხბურთო გუნდის მოთამაშე|ნომერი=25|ნაკ=პოლონეთი|სახელი=[[ადამ ვაშკიევიჩი]]|პოზ=მცველი}} {{საფეხბურთო გუნდის მოთამაშე|ნომერი=26|ნაკ=პოლონეთი|სახელი=[[ემილ გაიკო]]|პოზ=თავდამსხმელი}} {{საფეხბურთო გუნდის მოთამაშე|ნომერი=27|ნაკ=პოლონეთი|სახელი=[[მათეუშ პიომტკოვსკი]]|პოზ=თავდამსხმელი}} {{საფეხბურთო გუნდის მოთამაშე|ნომერი=28|ნაკ=პოლონეთი|სახელი=[[მათეუშ ჟებროვსკი]]|პოზ=მცველი}} {{საფეხბურთო გუნდის მოთამაშე|ნომერი=32|ნაკ=პოლონეთი|სახელი=[[პაველ დრაჟბა]]|პოზ=თავდამსხმელი}} {{საფეხბურთო გუნდის მოთამაშე|ნომერი=33|ნაკ=პოლონეთი|სახელი=[[კშისტოფ ბარანი]]|პოზ=მეკარე}} {{საფეხბურთო გუნდის მოთამაშე|ნომერი=69|ნაკ=პოლონეთი|სახელი=[[ბართლომე დრონგოვსკი]]|პოზ=მეკარე}} {{საფეხბურთო გუნდის მოთამაშე|ნომერი=99|ნაკ=ესპანეთი|სახელი=[[დანი კინტანა]]|პოზ=ნახევარმცველი}} {{საფეხბურთო გუნდი დასასრული}} == იჯარით გაშვებული == [[File:Polonia Warszawa vs Jagiellonia Białystok 05-2011 1.jpg|thumb|200px|[[პოლონია ვარშავა (საფეხბურთო კლუბი)|პოლონია ვარშავა]] - იაგელონია]] [[File:Ruch-Jagiellonia 9.11.2009 (4).JPG|200px|right|thumb|[[რუხ ხოჟუვი (საფეხბურთო კლუბი)|რუხ ხოჟუვი]] – იაგელონია (09.11.2009)]] [[File:Hermes Neves Soares.jpg|thumb|right|200px|[[ლეხ პოზნანი (საფეხბურთო კლუბი)|ლეხ პოზნანი]] - იაგელონია]] {{საფეხბურთო გუნდი დასაწყისი}} {{საფეხბურთო გუნდის მოთამაშე|ნომერი=29|ნაკ=პოლონეთი|სახელი=[[ტომაშ პტაკი]]|პოზ=მეკარე}} (at [[ზაგლებიე ლუბინი (საფეხბურთო კლუბი)|ზაგლებიე ლუბინში]]) {{საფეხბურთო გუნდი დასასრული}} == რესურსები ინტერნეტში == * [http://www.jagiellonia.pl ოფიციალური საიტი] * [http://sklep.jagiellonia.pl ოფიციალური მაღაზია (E-Shop)] * [http://www.90minut.pl/skarb.php?id_klub=132&id_sezon=101 იაგელონია ბელოსტოკი] (90minut.pl) == სქოლიო == {{სქოლიო}} {{ექსტრაკლასის კლუბები}} {{DEFAULTSORT:იაგელონია ბელოსტოკი}} [[Category:იაგელონია ბელოსტოკი]] [[Category:პოლონეთის სპორტი]] [[Category:1920 წელს დაარსებული საფეხბურთო კლუბები]] [[კატეგორია:პოლონეთის საფეხბურთო კლუბები]] jifdixntc7wcgdh3bpnobsjs5kgw82g 0 251240 5406732 5329820 2026-06-04T11:21:57Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 4 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406732 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ფეხბურთელის ბიოგრაფია | სახელი = რევაზ ჩელებაძე | სურათი = Revaz Chelebadze (born 2 October 1955) — FC Dinamo Tbilisi Striker (1976–1982, 1985–1987).png | სურათის ზომა = | წარწერა = | სრული სახელი = რევაზ ვლადიმერის ძე ჩელებაძე<ref>{{სტატია |ავტორი = |სათაური = დაჯილდოება |ბმული = https://dspace.nplg.gov.ge/bitstream/1234/212295/1/Lelo_1979_N174.pdf |გამოცემა = [[ლელო (გაზეთი)|„ლელო“]] |წელი = 11.09.1979 |ნომერი = 174 (6485) |გვერდები = 1 }}</ref> | დაბადების თარიღი = {{დაბადების თარიღი და ასაკი|1955|10|2}} | დაბადების ადგილი = [[ქობულეთი]],<br/>[[საქართველოს საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა|საქართველოს სსრ]],<br/>[[საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირი|საბჭოთა კავშირი]] | სიმაღლე = 180 [[სანტიმეტრი|სმ]]{{sfn-2|აკოფოვი, გ.; კაკაბაძე, მ.|1980|გვ=35}} | პოზიცია = [[თავდამსხმელი (ფეხბურთი)|თავდამსხმელი]] |ახალგაზრდული წელი1 = 1972–1973 |ახალგაზრდული კლუბი1 = [[შუქურა ქობულეთი (საფეხბურთო კლუბი)|შუქურა ქობულეთი]] |წელი1 = 1974–1975 |კლუბი1 = [[დინამო ბათუმი (საფეხბურთო კლუბი)|დინამო ბათუმი]] |მატჩი1 = 58 |გოლი1 = 30 | წელი2 = 1976–1982 | წელი3 = 1982 | წელი4 = 1983–1985 | წელი5 = 1985–1987 | კლუბი2 = [[დინამო თბილისი (საფეხბურთო კლუბი)|დინამო თბილისი]] | კლუბი3 = [[გურია ლანჩხუთი (საფეხბურთო კლუბი)|გურია ლანჩხუთი]] | კლუბი4 = [[დინამო ბათუმი (საფეხბურთო კლუბი)|დინამო ბათუმი]] | კლუბი5 = [[დინამო თბილისი (საფეხბურთო კლუბი)|დინამო თბილისი]] | მატჩი2 = 122 | მატჩი3 = 11 | მატჩი4 = 78 | მატჩი5 = 37 | გოლი2 = 41 | გოლი3 = 6 | გოლი4 = 53 | გოლი5 = 11 | სულ მატჩი = | სულ გოლი = | ეროვნული წელი1 = 1977–1980 | ეროვნული ნაკრები1 = [[საბჭოთა კავშირის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|საბჭოთა კავშირი]] | ეროვნული მატჩი1 = 7 | ეროვნული გოლი1 = 3 |მედლის თარგები = }} '''რევაზ ჩელებაძე''' (დ. [[2 ოქტომბერი]], [[1955]], [[ქობულეთი]], [[საქართველოს საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა|საქართველოს სსრ]]) — [[ქართველები|ქართველი]] და [[საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირი|საბჭოთა]] [[ფეხბურთი|ფეხბურთელი]], [[თავდამსხმელი (ფეხბურთი)|თავდამსხმელი]].{{sfn-2|აკოფოვი, გ.; კაკაბაძე, მ.|1980|გვ=35}}<ref>[http://lelo.ge/article/ჩვენი-ფეხბურთის-ლეგენდები-ახლაც-ყურებში-ჩამესმის-ის-ექო-მოგუგუნე-გადაჭედილი-მარაკანას-ექო-2-ოქტომბერი-რევაზ-ჩელებაძის-დაბადების-დღეა-video-8561/ „ახლაც ჩამესმის მოგუგუნე, გადაჭედილი „მარაკანას“ ექო...“!]</ref> სხვადასხვა დროს იცავდა [[დინამო თბილისი (საფეხბურთო კლუბი)|თბილისის „დინამოს“]], [[გურია ლანჩხუთი (საფეხბურთო კლუბი)|ლანჩხუთის „გურიას“]], [[დინამო ბათუმი (საფეხბურთო კლუბი)|ბათუმის „დინამოსა“]] და [[საბჭოთა კავშირის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები]]ს ღირსებას. [[საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატი|საბჭოთა კავშირის]] ჩემპიონი (1978), ვიცე-ჩემპიონი (1977) და ორგზის ბრინჯაოს პრიზიორი. [[საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო თასი|საბჭოთა კავშირის თასის]] ორგზის მფლობელი (1976, 1979), ფინალისტი (1980) და [[უეფა-ს თასების მფლობელთა თასი|თასების მფლობელთა თასის]] მფლობელი (1981) თბილისის „დინამოს“ შემადგენლობაში. ოლიმპიური თამაშების ბრინჯაოს პრიზიორი [[საბჭოთა კავშირის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|საბჭოთა კავშირის ნაკრების]] შემადგენლობაში (1980). საბჭოთა კავშირის სპორტის ოსტატი (1976).{{sfn-2|აკოფოვი, გ.; ენუქიძე, ჯ.|1989|გვ=108}}{{sfn-2|აკოფოვი, გ.; კაკაბაძე, მ.|1980|გვ=35}}<ref>[http://www.dinamo-tbilisi.ru/personalii/igroki/chelebadze-revaz-vladimirovich/ Челебадзе Реваз Владимирович] / [https://web.archive.org/web/20211227032518/http://www.dinamo-tbilisi.ru/personalii/igroki/igroki-na-ch/chelebadze-revaz-vladimirovich/ dinamo-tbilisi.ru]</ref> ==საკლუბო კარიერა== ფეხბურთის თამაში დაიწყო ქობულეთში, მწვრთნელ ვ. ჩხარტიშვილთან.{{sfn-2|აკოფოვი, გ.; კაკაბაძე, დ.|1981|გვ=26}}{{sfn-2|აკოფოვი, გ.; კაკაბაძე, მ.|1982|გვ=23}} 1972–1973 წლებში [[შუქურა ქობულეთი (საფეხბურთო კლუბი)|ქობულეთის „შუქურას“]] რიგებში გამოდის, 1974–1975 წლებში [[დინამო ბათუმი (საფეხბურთო კლუბი)|ბათუმის „დინამოში“]] აგრძელებს თამაშს. [[დინამო თბილისი (საფეხბურთო კლუბი)|თბილისის „დინამოშია“]] 1976 წლიდან.{{sfn-2|აკოფოვი, გ.; კაკაბაძე, დ.|1981|გვ=26}} გუნდის ძირითად შემადგენლობაში პირველად იმავე წლის 4 აპრილს{{sfn-2|აკოფოვი, გ.; კაკაბაძე, მ.|1979|გვ=40}}{{sfn-2|აკოფოვი, გ.; კაკაბაძე, მ.|1980|გვ=35}}{{sfn-2|აკოფოვი, გ.; კაკაბაძე, მ.|1982|გვ=23}} [[საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატი 1976 (გაზაფხული)|საკავშირო ჩემპიონატის]] პირველივე ტურის კალენდარულ მატჩში [[ცსკა მოსკოვი (საფეხბურთო კლუბი)|მოსკოვის ცსკა-ს]] წინააღმდეგ გამოდის მოედანზე. შეხვედრას [[მიხეილ მესხის სტადიონი|„ლოკომოტივის“]] სტადიონი მასპინძლობს და მას 35 ათასი ფეხბურთის გულშემატკივარი ესწრება. ანგარიშს [[ცსკა მოსკოვი (საფეხბურთო კლუბი)|სტუმრები]] მატჩის მეორე წუთზევე ხსნიან, ბურთი იური ჩესნოკოვს გააქვს. [[დინამო თბილისი (საფეხბურთო კლუბი)|დინამოელები]] მხოლოდ მატჩის მიწურულს ახერხებენ ანგარიშის გათანაბრებას. კერძოდ, მე-80 წუთზე [[დავით ყიფიანი|დავით ყიფიანს]] მის მიერ წარუმატებლად შესრულებული [[პენალტი (ფეხბურთი)|თერთმეტმეტრიანის]] შემდეგ, დამატებაზე, თავადვე გააქვს საპასუხო ბურთი [[ცსკა მოსკოვი (საფეხბურთო კლუბი)|მოსკოველთა]] მეკარე ვლადიმერ ასტაპოვსკის კარში და დაპირისპირებაც ფრედ (1–1) სრულდება.<ref>"Динамо" (Тб.) 1–1 ЦСКА / [http://www.fc-dynamo.ru/champ/prot.php?id=814200 04.04.1976] // ''fc-dynamo.ru''</ref> 1976 წლის საფეხბურთო სეზონში [[საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატი]] ორჯერ იმართება, შესაბამისად — [[საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატი 1976 (გაზაფხული)|საგაზაფხულო]] და [[საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატი 1976 (შემოდგომა)|საშემოდგომო]] ჩემპიონატის სახით. რევაზ ჩელებაძე გუნდის ძირითადი შემადგენლობის მაისურით, როგორც [[საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატი 1976 (გაზაფხული)|საგაზაფხულო]], ასევე, [[საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატი 1976 (შემოდგომა)|საშემოდგომო]] პირველობათა ჯამში, ოცდაორჯერ იცავს [[დინამო თბილისი (საფეხბურთო კლუბი)|თბილისელთა]] ღირსებას და შვიდი გოლი გააქვს.<ref>[https://www.dinamo-tbilisi.ru/sezon-za-sezonom/sezon-komandy-1976-god/ თბილისის „დინამო“ — სეზონი 1976] // ''dinamo-tbilisi.ru''</ref> ამასთან, თავის სადებიუტო სეზონში [[დინამო თბილისი (საფეხბურთო კლუბი)|გუნდთან]] ერთად ორჯერ ხდება [[საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატი|ქვეყნის პირველობის]] ბრინჯაოს პრიზიორი. გარდა ამისა, [[1976|იმავე წლის]] 3 სექტემბერს [[საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო თასი|საკავშირო თასსაც]] ეუფლება, როდესაც [[დინამო თბილისი (საფეხბურთო კლუბი)|გუნდის]] ისტორიაში ხუთი (1936, 1937, 1946, 1960, 1970) უიღბლო სათასო ფინალის შემდეგ, [[დინამო თბილისი (საფეხბურთო კლუბი)|თბილისელები]], თავის მეექვსე ფინალში [[1970-იანები|სამოცდაათიანი წლების]] საბჭოთა ფეხბურთის საკმაოდ ანგარიშგასაწევ გუნდსა და პრინციპულ მოწინააღმდეგეს — [[არარატი ერევანი (საფეხბურთო კლუბი)|ერევნის „არარატს“]] ამარცხებენ და პირველად ისაკუთრებენ ბროლის თასს. [[დინამო თბილისი (საფეხბურთო კლუბი)|დინამოელთა]] ახალბედა [[თავდამსხმელი (ფეხბურთი)|თავდამსხმელი]] მატჩის 68-ე წუთზე, [[დავით ყიფიანი]]სა და [[ფირუზ კანთელაძე|ფირუზ კანთელაძის]] მიერ გატანილ ორ გოლს, კიდევ ერთ გოლს ამატებს და ამ ისტორიული შეხვედრის საბოლოო ანგარიშს აფიქსირებს.<ref>[https://fcdinamo.ge/ge/news?n=102446&i=8 პირველი ბროლის თასი] // ''fcdinamo.ge''</ref> მომდევნო, 1977 წელს, გუნდის შემადგენლობაში ჩემპიონატის 28 შეხვედრას ატარებს და რვაჯერ იღებს მეტოქეთა კარს. ამ სეზონში [[დინამო თბილისი (საფეხბურთო კლუბი)|გუნდთან]] ერთად ქვეყნის ვიცე-ჩემპიონის ტიტულს და შესაბამისად, ვერცხლის მედლებს ეუფლება. შედარებით მოკრძალებულია მისი მაჩვენებლები 1978 წლის საფეხბურთო სეზონში ჩატარებული მატჩებისა და გატანილი გოლების მხრივ (12 მატჩი და 3 გოლი), თუმცა ამ წელს [[დინამო თბილისი (საფეხბურთო კლუბი)|დინამოელები]] თავისი არსებობის მანძილზე, მეორედ ხდებიან ქვეყნის ჩემპიონები.<ref>[https://teams.by/vysshaya-liga-1978-chempionat-sssr/table-1231/ Чемпионат СССР по футболу 1978. Высшая лига]</ref> ამ ისტორიული მიღწევის ერთ-ერთი შემოქმედი, სხვებთან ერთად, რევაზ ჩელებაძეც არის. 1979 წელს [[დინამო თბილისი (საფეხბურთო კლუბი)|დინამოელთა]] რიგებში იგი მეორედ ეუფლება [[საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო თასი|საკავშირო თასს]]. 1982 წელს [[დინამო თბილისი (საფეხბურთო კლუბი)|თბილისის „დინამოდან“]] მცირე ხნით, იმ დროს, საკავშირო პირველობის პირველ ლიგაში მოასპარეზე [[გურია ლანჩხუთი (საფეხბურთო კლუბი)|ლანჩხუთის „გურიაში“]] გადადის, სადაც 11 შეხვედრაში 6 გოლი გააქვს.<ref>[https://footballfacts.ru/clubsezon/37767-guriyalanchhuti1982 Состав команды «Гурия» Ланчхути в сезоне 1982]</ref>{{sfn-2|ქურდობაძე, ა.|2018|გვ=465}}<ref>[https://archive.today/20131008171144/http://geosports.ge/index.php?option=com_content&view=article&id=14447:--q-qq--q&catid=9:2012-03-05-10-17-18 რევაზ ჩელებაძე: „ლანჩხუთის „გურია“ მეორედ დაიბადა“]</ref> პირველად [[გურია ლანჩხუთი (საფეხბურთო კლუბი)|ლანჩხუთის „გურიას“]] მაისურით 1982 წლის 30 ივლისს, საკავშირო პირველობის პირველ ლიგის 23-ე ტურის შეხვედრაში კიევის სკა-ს წინააღმდეგ ითამაშა. მატჩი, რომელიც [[ლანჩხუთი]]ს ცენტრალურ სტადიონ „კოლხეთზე“ გაიმართა და რომელსაც 7 ათასი მაყურებელი დაესწო, მასპინძელთა გამარჯვებით 4–0 დამთავრდა. ჩელებაძისთვის სადებიუტო შეხვედრა [[გურია ლანჩხუთი (საფეხბურთო კლუბი)|ლანჩხუთის „გურიამ“]] ასეთი შემადგენლობით ჩაატარა — მეკარე მამუკა აბუსერიძე, მცველები: ილია რუხაძე (დავით სანიკიძე 25'), მერაბ გოგოხია, მურთაზ გივის ძე ხურცილავა, შოთა სომხიშვილი (სულხან ახალბედაშვილი 65'), სოსო ჭედია, ნახევარდაცვა: თეიმურაზ ებანოიძე, [[ვახტანგ კოპალეიშვილი]], [[თემურ ჩხაიძე]] (რამაზ ცხოვრებაშვილი 46'), იური ციპლე, თავდასხმა: რევაზ ჩელებაძე. მთავარი მწვრთნელი [[მურთაზ ხურცილავა]]. ლანჩხუთელთა მიერ მეტოქის კარში გატანილი ოთხი გოლიდან ორი — შეხვედრის დებიუტანტმა, რევაზ ჩელებაძემ თამაშის 63-ე და 68-ე წუთებზე გაიტანა. მატჩის მიწურულს ჩელებაძეს მესამე გოლის გატანაც შეეძლო, თუმცა [[პენალტი (ფეხბურთი)|პენალტების]] შესრულების აღიარებულმა სპეციალისტმა 84-ე წუთზე კიეველთა კარში დანიშნული [[პენალტი (ფეხბურთი)|თერთმეტმეტრიანის]] გამოყენება იმჯერად ვერ შეძლო.<ref>«Гурия» Ланчхути 4–0 СКА Киев / [https://footballfacts.ru/match/26511-guriyalanchhutiska40 30.07.1982] // ''FootballFacts''</ref> ბოლოჯერ ლანჩხუთელთა რიგებში იმავე წლის 5 ნოემბერს, საკავშირო პირველობის პირველ ლიგის ბოლო ტურის გასვლით შეხვედრაში სიმფეროპოლის „ტავრიას“ წინააღმდეგ ითამაშა.<ref>«Таврия» Симферополь 4–0 «Гурия» Ланчхути / [https://footballfacts.ru/match/26739-tavriyasimferopolguriyalanchhuti40 05.11.1982]</ref> 1983–1985 წლებში კვლავ [[დინამო ბათუმი (საფეხბურთო კლუბი)|ბათუმის „დინამოში“]] აგრძელებს თამაშს,{{sfn-2|ქურდობაძე, ა.|2018|გვ=479}} რის შემდეგ ისევ [[თბილისი|დედაქალაქის]] [[დინამო თბილისი (საფეხბურთო კლუბი)|გუნდს]] უბრუნდება. სათამაშო კარიერას აქვე, 1987 წელს ამთავრებს. რევაზ ჩელებაძემ [[დინამო თბილისი (საფეხბურთო კლუბი)|თბილისის „დინამოს“]] შემადგენლობაში უმაღლესი ლიგის [[საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატი|საკავშირო ჩემპიონატების]] 159 მატჩი ჩაატარა და 52 გოლი გაიტანა.{{sfn-2|აკოფოვი, გ.; ენუქიძე, ჯ.|1989|გვ=98}}<ref>[https://footballfacts.ru/person/536-chelebadzerevazvladimirovich Челебадзе Реваз Владимирович] // ''footballfacts.ru''</ref> ==ევროთასებზე== რაც შეეხება ევროპულ საერთაშორისო საფეხბურთო ტურნირებს, მის ფარგლებში [[დინამო თბილისი (საფეხბურთო კლუბი)|„დინამოს“]] ღირსება 14 შეხვედრაში დაიცვა და 3 ბურთი გაიტანა, აქედან 9 შეხვედრა — [[უეფა-ს თასების მფლობელთა თასი|თასების მფლობელთა თასის]],<ref>[https://www.worldfootball.net/player_summary/revaz-chelebadze/ec-der-pokalsieger/2/ Revaz Chelebadze » Club matches » Cup Winners Cup]</ref> ხოლო 5 — [[უეფა-ს ევროპა ლიგა|უეფა-ს თასის]] გათამაშებაში.<ref>[https://www.worldfootball.net/player_summary/revaz-chelebadze/europa-league/2/ Revaz Chelebadze » Club matches » Europa League]</ref><ref>[http://www.klisf.net/gamer13.htm Челебадзе Реваз Владимирович] // ''klisf.net''</ref> [[დინამო თბილისი (საფეხბურთო კლუბი)|თბილისის „დინამომ“]], როგორც 1976 წლის [[საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო თასი|საბჭოთა კავშირის თასის]] მფლობელმა, [[უეფა-ს თასების მფლობელთა თასი|ევროპის თასების მფლობელთა თასზე]] გამოსვლის უფლება მოიპოვა. სწორედ აღნიშნული თასის გათამაშებას უკავშირდება რევაზ ჩელებაძის საკლუბო კარიერაში ევროთასებზე ასპარეზობის დებიუტი. პირველად დინამოელთა შემადგენლობაში 1976–77 წლების [[უეფა-ს თასების მფლობელთა თასი|ევროპის თასების მფლობელთა თასის]] გათამაშების პირველი წრის შეხვედრაში [[კარდიფ სიტი (საფეხბურთო კლუბი)|„კარდიფ სიტის“]] წინააღმდეგ ითამაშა. [[დინამო თბილისი (საფეხბურთო კლუბი)|თბილისის „დინამო“]] ასეთი შემადგენლობით გამოვიდა მოედანზე — მეკარე [[დავით გოგია]], მცველები: [[ნოდარ ხიზანიშვილი]], [[ფირუზ კანთელაძე]], [[ზორბეგ ებრალიძე]], [[შოთა ხინჩაგაშვილი]], [[ალექსანდრე ჩივაძე]], ნახევარდაცვა: [[მანუჩარ მაჩაიძე]], [[ვახტანგ კოპალეიშვილი]], [[დავით ყიფიანი]], თავდასხმა: რევაზ ჩელებაძე და [[ვლადიმერ გუცაევი]]. შეხვედრა 1976 წლის 15 სექტემბერს [[კარდიფი|კარდიფში]], „ნინიან პარკზე“ ({{lang-en|Ninian Park}}) გაიმართა და მასპინძელთა გამარჯვებით 1–0 დამთავრდა.{{sfn-2|აკოფოვი, გ.; კაკაბაძე, დ.|1981|გვ=34}} ===ევროთასების მატჩები და გოლები=== {| width="200" style="background: #f9f9f9; border: 2px #aaa solid; border-collapse: collapse; border-color: white; color:black; font-size: 95%;" clear:center" align="center" border="1" cellspacing="0" ! scope=col bgcolor=#D0F0C0| მოგება || bgcolor=LightYellow| ფრე || bgcolor=Moccasin| წაგება |} {| width="800" style="background: #f9f9f9; border: 2px #aaa solid; border-collapse: collapse; border-color: white; color:black; font-size: 95%;" clear:center" align="center" border="1" cellspacing="0" |- bgcolor="#c2d2e5" ! scope=col | № ! scope=col | თარიღი ! scope=col | შეხვედრის ადგილი ! scope=col | მასპინძელი ! scope=col | ანგ. ! scope=col | სტუმარი ! scope=col | ტურნირი ! scope=col | შენიშვნა ! scope=col | წყარო |- ! scope=row |1||15.09.1976||[[კარდიფი]]||align=right|[[კარდიფ სიტი (საფეხბურთო კლუბი)|„კარდიფ სიტი“]] [[ფაილი:Cardiff City FC old Logo.png|15პქ]]||bgcolor=Moccasin|1–0||align=left|[[ფაილი:FC Dinamo Tbilisi Old Logo.png|15პქ]] [[დინამო თბილისი (საფეხბურთო კლუბი)|„დინამო“ თბ.]]||[[უეფა-ს თასების მფლობელთა თასი|თასების თასი]]|| ||<ref>15.09.1976. Cardiff City 1–0 Dinamo Tbilisi / [https://www.transfermarkt.co.uk/cardiff-city_dinamo-tbilisi/index/spielbericht/1101612 Ninian Park]</ref> |- ! scope=row |2||29.09.1976||[[თბილისი]]||align=right|[[დინამო თბილისი (საფეხბურთო კლუბი)|„დინამო“ თბ.]] [[ფაილი:FC Dinamo Tbilisi Old Logo.png|15პქ]]||bgcolor=#D0F0C0|3–0||align=left|[[ფაილი:Cardiff City FC old Logo.png|15პქ]] [[კარდიფ სიტი (საფეხბურთო კლუბი)|„კარდიფ სიტი“]]||[[უეფა-ს თასების მფლობელთა თასი|თასების თასი]]|| ||<ref>29.09.1976. Dinamo Tbilisi 3–0 Cardiff City / [https://www.transfermarkt.co.uk/dinamo-tbilisi_cardiff-city/index/spielbericht/1101613 Dinamo Arena]</ref> |- ! scope=row |3||20.10.1976||[[თბილისი]]||align=right|[[დინამო თბილისი (საფეხბურთო კლუბი)|„დინამო“ თბ.]] [[ფაილი:FC Dinamo Tbilisi Old Logo.png|15პქ]]||bgcolor=Moccasin|1–4||align=left|[[ფაილი:MTK Budapest 3. old VM logo.png|15პქ]] მტკ ბუდაპეშტი||[[უეფა-ს თასების მფლობელთა თასი|თასების თასი]]||{{შეცვლაზე გამოყვანა|45}}||<ref>20.10.1976. Dinamo Tbilisi 1–4 MTK Budapest / [https://www.transfermarkt.co.uk/dinamo-tbilisi_mtk-vm-budapest-se/index/spielbericht/1101645 Dinamo Arena]</ref> |- ! scope=row |4||19.10.1977||[[კოპენჰაგენი]]||align=right|კბ კოპენჰაგენი [[File:Kjøbenhavns Boldklub logo.png|15პქ]]||bgcolor=#D0F0C0|1–4||align=left|[[ფაილი:FC Dinamo Tbilisi Old Logo.png|15პქ]] [[დინამო თბილისი (საფეხბურთო კლუბი)|„დინამო“ თბ.]]||[[უეფა-ს ევროპა ლიგა|უეფა-ს თასი]]||{{გოლი|76}}||<ref>Kjöbenhavns BK 1–4 Dinamo Tbilisi / [https://www.transfermarkt.co.uk/kjobenhavns-boldklub_dinamo-tbilisi/index/spielbericht/2459313 Frederiksberg Idrætspark]</ref> |- ! scope=row |5||02.11.1977||[[თბილისი]]||align=right|[[დინამო თბილისი (საფეხბურთო კლუბი)|„დინამო“ თბ.]] [[ფაილი:FC Dinamo Tbilisi Old Logo.png|15პქ]]||bgcolor=#D0F0C0|2–1||align=left|[[File:Kjøbenhavns Boldklub logo.png|15პქ]] კბ კოპენჰაგენი||[[უეფა-ს ევროპა ლიგა|უეფა-ს თასი]]||{{შეცვლაზე შესვლა|46}}{{გოლი|52||58}}||<ref>02.11.1977. Dinamo Tbilisi 2–1 Kjöbenhavns BK / [https://www.transfermarkt.co.uk/dinamo-tbilisi_kjobenhavns-boldklub/index/spielbericht/2459314 Dinamo Arena]</ref> |- ! scope=row |6||23.11.1977||[[თბილისი]]||align=right|[[დინამო თბილისი (საფეხბურთო კლუბი)|„დინამო“ თბ.]] [[ფაილი:FC Dinamo Tbilisi Old Logo.png|15პქ]]||bgcolor=#D0F0C0|1–0||align=left|[[File:Grasshoppers Club Zürich Logo.svg|15პქ]] „გრასჰოპერსი“||[[უეფა-ს ევროპა ლიგა|უეფა-ს თასი]]||{{შეცვლაზე გამოყვანა|65}}||<ref>23.11.1977. Dinamo Tbilisi 1–0 Grasshoppers / [https://www.transfermarkt.co.uk/dinamo-tbilisi_grasshopper-club-zurich/index/spielbericht/1159449 Dinamo Arena]</ref> |- ! scope=row |7||07.12.1977||[[ციურიხი]]||align=right|„გრასჰოპერსი“ [[File:Grasshoppers Club Zürich Logo.svg|15პქ]]||bgcolor=Moccasin|4–0||align=left|[[ფაილი:FC Dinamo Tbilisi Old Logo.png|15პქ]] [[დინამო თბილისი (საფეხბურთო კლუბი)|„დინამო“ თბ.]]||[[უეფა-ს ევროპა ლიგა|უეფა-ს თასი]]|| ||<ref>07.12.1977. Grasshoppers 4–0 Dinamo Tbilisi / [https://www.transfermarkt.co.uk/grasshopper-club-zurich_dinamo-tbilisi/index/spielbericht/1159450 Hardturm]</ref> |- ! scope=row |8||13.09.1978||[[თბილისი]]||align=right|[[დინამო თბილისი (საფეხბურთო კლუბი)|„დინამო“ თბ.]] [[ფაილი:FC Dinamo Tbilisi Old Logo.png|15პქ]]||bgcolor=#D0F0C0|2–0||align=left|[[File:SSC Napoli 1974.svg|15პქ]] [[ნაპოლი (საფეხბურთო კლუბი)|„ნაპოლი“]]||[[უეფა-ს ევროპა ლიგა|უეფა-ს თასი]]||{{შეცვლაზე შესვლა|80}}||<ref>13.09.1978. Dinamo Tbilisi 2–0 SSC Napoli / [https://www.transfermarkt.co.uk/dinamo-tbilisi_ssc-napoli/index/spielbericht/2458944 Dinamo Arena]</ref> |- ! scope=row |9||17.09.1980||[[სალონიკი]]||align=right|„კასტორია“ [[File:AS Kastoria (logo, 70s).svg|15პქ]]||bgcolor=LightYellow|0–0||align=left|[[ფაილი:FC Dinamo Tbilisi Old Logo.png|15პქ]] [[დინამო თბილისი (საფეხბურთო კლუბი)|„დინამო“ თბ.]]||[[უეფა-ს თასების მფლობელთა თასი|თასების თასი]]||{{შეცვლაზე გამოყვანა|77}}||<ref>17.09.1980. AGS Kastoria 0–0 Dinamo Tbilisi / [https://www.transfermarkt.co.uk/ags-kastoria_dinamo-tbilisi/index/spielbericht/1101392 Kaftanzoglio]</ref> |- ! scope=row |10||01.10.1980||[[თბილისი]]||align=right|[[დინამო თბილისი (საფეხბურთო კლუბი)|„დინამო“ თბ.]] [[ფაილი:FC Dinamo Tbilisi Old Logo.png|15პქ]]||bgcolor=#D0F0C0|2–0||align=left|[[File:AS Kastoria (logo, 70s).svg|15პქ]] „კასტორია“||[[უეფა-ს თასების მფლობელთა თასი|თასების თასი]]||{{შეცვლაზე შესვლა|85}}||<ref>01.10.1980. Dinamo Tbilisi 2–0 AGS Kastoria / [https://www.transfermarkt.co.uk/dinamo-tbilisi_ags-kastoria/index/spielbericht/1101393 Dinamo Arena]</ref> |- ! scope=row |11||22.10.1980||[[უოტერფორდი]]||align=right|„უოტერფორდი“ [[ფაილი:Waterford United FC Logo.png|15პქ]]||bgcolor=#D0F0C0|0–1||align=left|[[ფაილი:FC Dinamo Tbilisi Old Logo.png|15პქ]] [[დინამო თბილისი (საფეხბურთო კლუბი)|„დინამო“ თბ.]]||[[უეფა-ს თასების მფლობელთა თასი|თასების თასი]]||{{შეცვლაზე შესვლა|20}}||<ref>22.10.1980. Waterford Utd 0–1 Dinamo Tbilisi / [https://www.transfermarkt.co.uk/waterford-united_dinamo-tbilisi/index/spielbericht/1101414 Kilcohan Park]</ref> |- ! scope=row |12||05.11.1980||[[თბილისი]]||align=right|[[დინამო თბილისი (საფეხბურთო კლუბი)|„დინამო“ თბ.]] [[ფაილი:FC Dinamo Tbilisi Old Logo.png|15პქ]]||bgcolor=#D0F0C0|4–0||align=left|[[ფაილი:Waterford United FC Logo.png|15პქ]] „უოტერფორდი“||[[უეფა-ს თასების მფლობელთა თასი|თასების თასი]]|| ||<ref>05.11.1980. Dinamo Tbilisi 4–0 Waterford Utd / [https://www.transfermarkt.co.uk/dinamo-tbilisi_waterford-united/index/spielbericht/1101415 Dinamo Arena]</ref> |- ! scope=row |13||04.11.1981||[[თბილისი]]||align=right|[[დინამო თბილისი (საფეხბურთო კლუბი)|„დინამო“ თბ.]] [[ფაილი:FC Dinamo Tbilisi Old Logo.png|15პქ]]||bgcolor=#D0F0C0|3–1||align=left|[[ფაილი:SEC Bastia (70er Jahre).gif|15პქ]] „ბასტია“||[[უეფა-ს თასების მფლობელთა თასი|თასების თასი]]||{{შეცვლაზე შესვლა|86}}||<ref>04.11.1981. Dinamo Tbilisi 3–1 SEC Bastia / [https://www.transfermarkt.co.uk/dinamo-tbilisi_sporting-etoile-club-bastia/index/spielbericht/1101361 Dinamo Arena]</ref> |- ! scope=row |14||07.04.1982||[[თბილისი]]||align=right|[[დინამო თბილისი (საფეხბურთო კლუბი)|„დინამო“ თბ.]] [[ფაილი:FC Dinamo Tbilisi Old Logo.png|15პქ]]||bgcolor=Moccasin|0–1||align=left|[[ფაილი:Standard de Liège (ancien logo).svg|11პქ]] „სტანდარდი“ ლიეჟი||[[უეფა-ს თასების მფლობელთა თასი|თასების თასი]]||{{შეცვლაზე შესვლა|64}}||<ref>07.04.1982. Dinamo Tbilisi 0–1 Standard Liège / [https://www.transfermarkt.co.uk/dinamo-tbilisi_standard-liege/index/spielbericht/1101376 Dinamo Arena]</ref> |} ==სანაკრებო კარიერა== 1977–1980 წლებში [[საბჭოთა კავშირის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|საბჭოთა კავშირის ეროვნული ნაკრების]] შემადგენლობაში 7 შეხვედრა ჩაატარა და 3 ბურთი შეაგდო.<ref>[https://www.11v11.com/players/revaz-chelebadze-182018/ Revaz Chelebadze International matches] // ''11v11''</ref> პირველად [[საბჭოთა კავშირის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|საბჭოთა კავშირის ეროვნული ნაკრების]] რიგებში [[1977]] წლის [[7 სექტემბერი|7 სექტემბერს]], საერთაშორისო ამხანაგურ მატჩში [[პოლონეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|პოლონეთის ეროვნული ნაკრების]] წინააღმდეგ გამოვიდა მინდორზე. რევაზ ჩელებაძისთვის სადებიუტო შეხვედრა, რომელიც [[ვოლგოგრადი]]ს ცენტრალურ სტადიონზე გაიმართა და რომელსაც 45 ათასი მაყურებელი დაესწრო, [[საბჭოთა კავშირის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|საბჭოთა კავშირის ეროვნულმა ნაკრებმა]] ასეთი შემადგენლობით ჩაატარა — მეკარე ვლადიმერ პილგუი, მცველები: ალექსანდრე ბუბნოვი, ალექსანდრე მახოვიკოვი (ვასილი ჟუპიკოვი 78'), სერგეი პრიგოდა, ვლადიმერ გოლუბევი, ნახევარდაცვა: ვლადიმერ ბესონოვი (ალექსანდრე მინაევი 68'), ლეონიდ ბურიაკი, ანატოლი კონკოვი, ვლადიმერ ვერემეევი, თავდასხმა: [[ოლეგ ბლოხინი]], იური ჩესნოკოვი. რევაზ ჩელებაძე მოედანზე მატჩის 75-ე წუთზე იური ჩესნოკოვის ნაცვლად შევიდა. ===სანაკრებო მატჩები და გოლები=== {| width="200" style="background: #f9f9f9; border: 2px #aaa solid; border-collapse: collapse; border-color: white; color:black; font-size: 95%;" clear:center" align="center" border="1" cellspacing="0" ! scope=col bgcolor=#D0F0C0| მოგება || bgcolor=LightYellow| ფრე || bgcolor=Moccasin| წაგება |} {| width="800" style="background: #f9f9f9; border: 2px #aaa solid; border-collapse: collapse; border-color: white; color:black; font-size: 95%;" clear:center" align="center" border="1" cellspacing="0" |- bgcolor="#c2d2e5" ! scope=col | № ! scope=col | თარიღი ! scope=col | შეხვედრის ადგილი ! scope=col | მასპინძელი ! scope=col | ანგ. ! scope=col | სტუმარი ! scope=col | შეჯიბრება ! scope=col | გოლები ! scope=col | შენიშვნა ! scope=col | წყარო |- ! scope=row |1||07.09.1977||[[ვოლგოგრადი]]||align=right|{{fb-rt|USSR}}||bgcolor=D0F0C0|4–1||align=left|{{fb|Poland}}||ამხანაგური|| ||{{შეცვლაზე შესვლა|75}}||<ref>USSR 4–1 Poland / [https://www.11v11.com/matches/ussr-v-poland-07-september-1977-234391/ Friendly, 07.09.1977] // ''11v11''</ref> |- ! scope=row |2||08.10.1977||[[პარიზი]]||align=right|{{fb-rt|France}}||bgcolor=LightYellow|0–0||align=left|{{fb|USSR}}||ამხანაგური|| ||{{შეცვლაზე შესვლა|62}}||<ref>France 0–0 USSR / [https://www.11v11.com/matches/france-v-ussr-08-october-1977-234444/ Friendly, 08.10.1977] // ''11v11''</ref> |- ! scope=row |3||26.03.1980||[[სოფია]]||align=right|{{fb-rt|Bulgaria}}||bgcolor=D0F0C0|1–3||align=left|{{fb|USSR}}||ამხანაგური||{{გოლი|60||65}}|| ||<ref>Bulgaria 1–3 USSR / [https://www.11v11.com/matches/bulgaria-v-ussr-26-march-1980-235807/ Friendly, 26.03.1980] // ''11v11''</ref> |- ! scope=row |4||29.04.1980||[[მალმე]]||align=right|{{fb-rt|Sweden}}||bgcolor=D0F0C0|1–5||align=left|{{fb|USSR}}||ამხანაგური||{{გოლი|39|პენ.}}|| ||<ref>Sweden 1–5 USSR / [https://www.11v11.com/matches/sweden-v-ussr-29-april-1980-235856/ Friendly, 29.04.1980] // ''11v11''</ref> |- ! scope=row |5||23.05.1980||[[მოსკოვი]]||align=right|{{fb-rt|USSR}}||bgcolor=D0F0C0|1–0||align=left|{{fb|France}}||ამხანაგური|| || ||<ref>USSR 1–0 France / [https://www.11v11.com/matches/ussr-v-france-23-may-1980-235888/ Friendly, 23.05.1980] // ''11v11''</ref> |- ! scope=row |6||15.06.1980||[[რიო-დე-ჟანეირო]]||align=right|{{fb-rt|Brazil}}||bgcolor=D0F0C0|1–2||align=left|{{fb|USSR}}||ამხანაგური|| ||{{შეცვლაზე გამოყვანა|66}}||<ref>Brazil 1–2 USSR / [https://www.11v11.com/matches/brazil-v-ussr-15-june-1980-235922/ Friendly, 15.06.1980] // ''11v11''</ref> |- ! scope=row |7||12.07.1980||[[მოსკოვი]]||align=right|{{fb-rt|USSR}}||bgcolor=D0F0C0|2–0||align=left|{{fb|Denmark}}||ამხანაგური|| ||{{შეცვლაზე შესვლა|76}}||<ref>USSR 2–0 Denmark / [https://www.11v11.com/matches/ussr-v-denmark-12-july-1980-235974/ Friendly, 12.07.1980] // ''11v11''</ref> |} გარდა ამისა, ორი მატჩი ითამაშა საბჭოთა კავშირის ოლიმპიური ნაკრების შემადგენლობაში XXII ზაფხულის ოლიმპიადის საფეხბურთო ტურნირზე ზამბიისა<ref>USSR 3–1 Zambia / [https://www.11v11.com/matches/ussr-v-zambia-22-july-1980-235997/ Olympics Group A] // ''11v11''</ref> და ქუვეითის ოლიმპიურ ნაკრებებთან.<ref>USSR 2–1 Kuwait / [https://www.11v11.com/matches/ussr-v-kuwait-27-july-1980-236015/ Olympics Quarter-final] // ''11v11''</ref> ==კარიერის შემდეგ== საფეხბურთო კარიერის დასრულების შემდეგ ეკავა ადმინისტრაციული თანამდებობები: იყო [[დინამო ბათუმი (საფეხბურთო კლუბი)|ბათუმის „დინამოს“]] პრეზიდენტი 1990–1994, 1995 და 1996 (ივნისიდან ივლისამდე), [[შუქურა ქობულეთი (საფეხბურთო კლუბი)|ქობულეთის „შუქურას“]] პრეზიდენტი (1990), [[რუსთავი (საფეხბურთო კლუბი)|რუსთავის „მეტალურგის“]] პრეზიდენტი 1996–1997 წლებში. 1995 წელს ერთი პერიოდი [[საქართველოს ფეხბურთის ფედერაცია|საქართველოს ფეხბურთის ფედერაციის]] ვიცე-პრეზიდენტის პოსტი ეკავა. მუშაობდა საფეხბურთო აგენტად, მისი ყველაზე ცნობილი კლიენტი იყო [[ჯანო ანანიძე]]. ==ფაქტები== [[ფაილი:Revaz Chelebadze (born 2 October 1955) — Soviet Union NFT Forward (1977–1980).jpg|thumb|left|200პქ|საბჭოთა კავშირის ნაკრებში]] [[1977]] წელს დასახელებული იყო საბჭოთა კავშირის 33 საუკეთესო ფეხბურთელის სიაში.<ref>[http://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/685003 საბჭოთა კავშირის 33 საუკეთესო ფეხბურთელის სია]</ref><ref>{{Cite web |url=http://ru.unionpedia.org/%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA_33_%D0%BB%D1%83%D1%87%D1%88%D0%B8%D1%85_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D1%81%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%BD%D0%B0_%D0%B2_%D0%A1%D0%A1%D0%A1%D0%A0 |title=Список 33 лучших футболистов сезона в СССР |access-date=2021-05-20 |archive-date=2022-01-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220128014724/https://ru.unionpedia.org/%d0%a1%d0%bf%d0%b8%d1%81%d0%be%d0%ba_33_%d0%bb%d1%83%d1%87%d1%88%d0%b8%d1%85_%d1%84%d1%83%d1%82%d0%b1%d0%be%d0%bb%d0%b8%d1%81%d1%82%d0%be%d0%b2_%d1%81%d0%b5%d0%b7%d0%be%d0%bd%d0%b0_%d0%b2_%d0%a1%d0%a1%d0%a1%d0%a0 }}</ref><ref group="კომ.">საბჭოთა კავშირის წლის 33 საუკეთესო ფეხბურთელის სიის შედგენა ხდებოდა [[საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატი]]ს სეზონის შედეგების მიხედვით 1926 წლიდან არარეგულარულად, ხოლო 1948 წლიდან — ყოველწლიურად (1954 წლის გარდა). თავდაპირველად საუკეთესოებს ავლენდნენ გაზეთები „კრასნი სპორტი“ («Красный спорт»), ხოლო შემდეგ ჟურნალი „ფიზკულტურა და სპორტი“ («Физкультура и спорт»). 1933 წლიდან საუკეთესოთა სიის დამტკიცება ხდებოდა საბჭოთა კავშირის სახალხო კომისართა საბჭოსთან არსებული ფიზიკური კულტურის უმაღლესი საბჭოს, 1938 წლიდან — საბჭოთა კავშირის ფეხბურთის სექციის, ხოლო 1959 წლიდან — საბჭოთა კავშირის ფეხბურთის ფედერაციის მიერ. 1930 წლიდან სია წარმოადგენდა ფეხბურთელთა სამ სიმბოლურ შემადგენლობას იმ მოთამაშეთაგან, რომელთაც მიღწეული სეზონური მაჩვენებლებიდან გამომდინარე აკუთვნებდნენ შესაბამის ნომერს (№ 1, № 2 და № 3). 1928 წელს სიაში შეიყვანეს 44 ფეხბურთელი, ხოლო 1938 წელს — ქვეყნის 55 საუკეთესო მოთამაშე. საბჭოთა ფეხბურთის მთელი ისტორიის მანძილზე 33 საუკეთესო ფეხბურთელის სიაში სულ 616 ფეხბურთელი იყო წარმოდგენილი.</ref> [[1984]] წელს 37 შეხვედრაში გატანილი 27 გოლით გახდა საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატის პირველი ლიგის საუკეთესო ბომბარდირი [[დინამო ბათუმი (საფეხბურთო კლუბი)|ბათუმის „დინამოს“]] შემადგენლობაში.<ref>[https://teams.by/pervaya-liga-1984-chempionat-sssr/table-1280/ Чемпионат СССР по футболу 1984. Первая лига] // ''teams.by''</ref><ref>[https://teams.by/champ/persons/1738/1280/ Состав Динамо Батуми 1984 в турнире Чемпионат СССР 1984]</ref> 1987 წლის 20 თებერვალს თბილისის „დინამომ“ წინასასეზონო მზადების პროცესში, [[ლესელიძე (დაბა)|ლესელიძეში]] ბუდაპეშტის „ჩეპელს“ 3–0 მოუგო. სამიდან ორი ბურთი რევაზ ჩელებაძემ გაიტანა, ერთიც სოსო ჭედიამ.{{sfn-2|აკოფოვი, გ.; ენუქიძე, ჯ.|1989|გვ=109}}<ref>«Динамо» (Тбилиси) 3–0 «Чепель» (Будапешт) / [https://www.dinamo-tbilisi.ru/statistika/mezhdunarodnye-tovarishheskie/dinamo-tbilisi-chepel-budapesht-vengriya-30-20/ 20.02.1987] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240106141752/https://www.dinamo-tbilisi.ru/statistika/mezhdunarodnye-tovarishheskie/dinamo-tbilisi-chepel-budapesht-vengriya-30-20/ |date=06.01.2024 }}</ref><ref group="კომ.">„რაც შეეხება თვით თამაშს, იგი თბილისელთა უპირატესობით წარიმართა. ანგარიში 39-ე წუთზე გაიხსნა. ჩვენმა ფეხბურთელებმა ზედიზედ ოთხი კუთხური მიაწოდეს. ბოლოს და ბოლოს ცაავას მიერ ჩამოწოდებულ ბურთს ჩელებაძემ მიუსწრო და თავური დარტყმით გოლი გაიტანა. პირველი ტაიმის ბოლო წუთზე შესანიშნავად ითამაშა სოსო ჭედიამ. მისი ღრმა რეიდი იმავე ჩელებაძესთან სწრაფად გათამაშებული „კედლით“ და მცველის ზუსტი დარტყმით დამთავრდა — 2:0. თუმცა მეორე ტაიმში თბილისელებმა მხოლოდ ერთი გოლი გაიტანეს (65-ე წუთზე ჩელებაძემ ჩვეული ოსტატობით გამოიყენა 11-მეტრიანი საჯარიმო დარტყმა). უნდა აღინიშნოს, რომ მეორე ნახევარში ისინი უკეთესად თამაშობდნენ. გოლის გატანა შეეძლოთ ჩელებაძეს, რევიშვილს, კორღალიძეს, გურულს, მაგრამ მათი დარტყმა ან მიზანს სცდებოდა, ან უნგრელთა მეკარე იდგა მოწოდების სიმაღლეზე. საბოლოოდ დინამოელებმა გაიმარჯვეს — 3:0. „დინამოს“ შემადგენლობა: გაბელია (აბუსერიძე, 69'), კეტაშვილი, ცაავა, ჭედია, მალანია, კაკილაშვილი (ბიგვავა, 79'), სვანაძე, აფციაური (ჟორდანია, 73'), კორღალიძე, ჩელებაძე (გურული, 69'), რევიშვილი (გოგრიჭიანი, 77').“ იხ. „ლელო“, 21 თებერვალი, 1987.</ref> რევაზ ჩელებაძე არის ცნობილი ფეხბურთელის, [[დინამო კიევი (საფეხბურთო კლუბი)|კიევის „დინამოსა“]] და საბჭოთა კავშირის ეროვნული ნაკრების ნახევარმცველის [[ანდრეი ბალი]]ს შვილის ნათლია.<ref>[https://archive.today/20220316154510/https://zen.yandex.ru/media/bmpf/revaz-chelebadze-5-interesnyh-faktov-iz-jizni-5ecbcff96fe9405a2b3a1465 Реваз Челебадзе. 5 интересных фактов из жизни]</ref> [[2011]] წლის 17 მაისს [[საქართველოს სპორტისა და ახალგაზრდობის საქმეთა სამინისტრო]]ს გადაწყვეტილებით, [[დინამო თბილისი (საფეხბურთო კლუბი)|თბილისის „დინამოს“]] მიერ [[უეფა-ს თასების მფლობელთა თასი|თასების მფლობელთა თასის]] მოპოვების 30 წლის იუბილესთან დაკავშირებით 1981 წლის თბილისის „დინამოს“ სრულ შემადგენლობასა და სამწვრთნელო შტაბთან ერთად — რევაზ ჩელებაძეს საქართველოს სპორტის რაინდის წოდება მიენიჭა.<ref>[https://archive.today/20191222012042/http://msy.gov.ge/index.php?lang_id=GEO&sec_id=319&info_id=4190 თბილისის დინამოელებს სპორტის რაინდის წოდება მიენიჭათ]</ref> [[2012]] წლის 25 სექტემბერს ქობულეთში მისი სახელობის სტადიონი გაიხსნა. [[2022]] წლის 13 ივლისს, ბათუმის „აჭარაბეთ არენაზე“, შპს „აჭარის პროექტების მართვის კომპანიის“ ინიციატივით, რევაზ ჩელებაძის ვარსკვლავი გაიხსნა.<ref>{{Cite web |url=http://lelo.ge/article/video-%E1%83%91%E1%83%90%E1%83%97%E1%83%A3%E1%83%9B%E1%83%98%E1%83%A1-%E1%83%A1%E1%83%A2%E1%83%90%E1%83%93%E1%83%98%E1%83%9D%E1%83%9C%E1%83%96%E1%83%94-%E1%83%9A%E1%83%94%E1%83%92%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%93%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98-%E1%83%A0%E1%83%94%E1%83%95%E1%83%90%E1%83%96-%E1%83%A9%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90%E1%83%AB%E1%83%98%E1%83%A1-%E1%83%95%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%A1%E1%83%99%E1%83%95%E1%83%9A%E1%83%90%E1%83%95%E1%83%98-%E1%83%92%E1%83%90%E1%83%98%E1%83%AE%E1%83%A1%E1%83%9C%E1%83%90-37379/ |title=ბათუმის სტადიონზე რევაზ ჩელებაძის ვარსკვლავი გაიხსნა. |access-date=2023-09-26 |archive-date=2023-09-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230926232146/http://lelo.ge/article/video-%E1%83%91%E1%83%90%E1%83%97%E1%83%A3%E1%83%9B%E1%83%98%E1%83%A1-%E1%83%A1%E1%83%A2%E1%83%90%E1%83%93%E1%83%98%E1%83%9D%E1%83%9C%E1%83%96%E1%83%94-%E1%83%9A%E1%83%94%E1%83%92%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%93%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98-%E1%83%A0%E1%83%94%E1%83%95%E1%83%90%E1%83%96-%E1%83%A9%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90%E1%83%AB%E1%83%98%E1%83%A1-%E1%83%95%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%A1%E1%83%99%E1%83%95%E1%83%9A%E1%83%90%E1%83%95%E1%83%98-%E1%83%92%E1%83%90%E1%83%98%E1%83%AE%E1%83%A1%E1%83%9C%E1%83%90-37379/ }}</ref><ref>[https://1tv.ge/news/batumis-stadionze-chelebadzis-varskvlavi-gaikhsna-1tvsport/ ბათუმის სტადიონზე ჩელებაძის ვარსკვლავი გაიხსნა]</ref> მისი შვილი, [[გიორგი ჩელებაძე]] ასევე ფეხბურთელია. ==მიღწევები== [[ფაილი:რევაზ ჩელებაძე.jpg|thumb|right|200პქ|<center>რევაზ ჩელებაძე</center>]] ===საკლუბო=== ; {{დროშანიშანი|საქართველოს სსრ}} [[დინამო თბილისი (საფეხბურთო კლუბი)|დინამო თბილისი]] ; [[საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატი|საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატი]] * {{Gold1}} ჩემპიონი: [[საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატი 1978 (უმაღლესი ლიგა)|1978]]{{sfn-2|აკოფოვი, გ.; ენუქიძე, ჯ.|1989|გვ=102}}{{sfn-2|ქურდობაძე, ა.|2018|გვ=400}} * {{Silver2}} ვიცე-ჩემპიონი: [[საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატი 1977|1977]]{{sfn-2|აკოფოვი, გ.; ენუქიძე, ჯ.|1989|გვ=102}} * {{Bronze3}} ბრინჯაოს პრიზიორი: [[საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატი 1976 (გაზაფხული)|1976 (გ)]],{{sfn-2|ქურდობაძე, ა.|2018|გვ=384}} [[საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატი 1976 (შემოდგომა)|1976 (შ)]]{{sfn-2|აკოფოვი, გ.; ენუქიძე, ჯ.|1989|გვ=102}}{{sfn-2|ქურდობაძე, ა.|2018|გვ=384}} ; [[საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო თასი|საბჭოთა კავშირის თასი]] * [[File:Cup Winner.png]] თასის მფლობელი: [[საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო თასი 1976|1976]],{{sfn-2|ქურდობაძე, ა.|2018|გვ=378}} 1979{{sfn-2|აკოფოვი, გ.; კაკაბაძე, მ.|1980|გვ=39–42}} * [[File:Cup Finalist.png]] ფინალისტი: 1980<ref>Shakhtyor Donetsk 2–1 Dinamo Tbilisi // [http://www.rsssf.com/tabless/su80.html#80c Soviet Union Cup 1980]</ref><ref>"Шахтер" (Донецк) 2–1 "Динамо" (Тб.) / [https://web.archive.org/web/20230418201652/https://fc-dynamo.ru/cup/prot.php?id=420000 Финал] // ''fc-dynamo.ru''</ref><ref>[https://terrikon.com/i/history/1980/01.jpg Сбылось и не сбылось] // "Футбол-Хоккей"</ref><ref>[https://terrikon.com/posts/92860 Кубковые вершины "Шахтера". Год 1980-й]</ref> ; [[უეფა-ს თასების მფლობელთა თასი|ევროპის თასების მფლობელთა თასი]] * [[File:Cup Winner.png]] თასის მფლობელი: [[ევროპის თასების მფლობელთა თასი 1980-1981|1981]] === სანაკრებო === ; {{დროშანიშანი|საქართველოს სსრ}} საქართველოს სსრ ნაკრები ; {{Tooltip|სსრ კავშირის სპარტაკიადა|სსრ კავშირის ხალხთა სპარტაკიადის საფეხბურთო ტურნირი}} * {{Silver2}} ვიცე-ჩემპიონი: 1979<ref>[https://www.dinamo-tbilisi.ru/statistika/sbornye/sbornaya-gruzii/spartakiada-narodov-sssr-1979-goda/ Сборная Грузии на Спартакиаде народов СССР 1979 года]</ref>{{sfn-2|აკოფოვი, გ.; კაკაბაძე, მ.|1980|გვ=48–50}}{{sfn-2|ქურდობაძე, ა.|2018|გვ=424}} ; {{დროშანიშანი|სსრკ}} სსრკ ოლიმპიური ნაკრები ; ზაფხულის XXII ოლიმპიური თამაშები * {{Bronze3}} ბრინჯაოს პრიზიორი: 1980 === ინდივიდუალური === ; {{Tooltip|33 საუკეთესო|საბჭოთა კავშირის 33 საუკეთესო ფეხბურთელთა სიაში დასახელებულია შემდეგ ნომრად:}} * №2: 1977{{sfn-2|აკოფოვი, გ.; კაკაბაძე, მ.|1980|გვ=35}} == ლიტერატურა == {{Refbegin}} * {{წიგნი |ავტორი = აკოფოვი, გ.; ენუქიძე, ჯ. |ნაწილი = |სათაური = ფეხბურთი — 89 : ცნობარი |ორიგინალი = |ბმული = https://archive.today/20191222023106/http://www.nplg.gov.ge/ec/ka/cart/search.html?cmd=search&sf=advanced&qs%5B0%5D%5Bf%5D=700&qs%5B0%5D%5Bq%5D=%E1%83%90%E1%83%99%E1%83%9D%E1%83%A4%E1%83%9D%E1%83%95%E1%83%98&qs%5B0%5D%5Bb%5D=and&qs%5B1%5D%5Bf%5D=200&qs%5B1%5D%5Bq%5D=%E1%83%A4%E1%83%94%E1%83%AE%E1%83%91%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%98-89&qs%5B1%5D%5Bb%5D=and&qs%5B2%5D%5Bf%5D=212&qs%5B2%5D%5Bq%5D=&qs%5B2%5D%5Bb%5D=and&qs%5B3%5D%5Bf%5D=213&qs%5B3%5D%5Bq%5D=&qs%5B3%5D%5Bb%5D=and&qs%5B4%5D%5Bf%5D=606&qs%5B4%5D%5Bq%5D=&pft=biblio&rnum=10&kbd=en&submit_btn=%E1%83%AB%E1%83%98%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90 |გამოცემა = |პასუხისმგებელი = |ადგილი = თბ. |გამომცემლობა = საქ. კპ ცკ-ის გამ-ბა |წელი = 1989 |ტომი = |გვერდები = 91–93, 98, 102, 108–109 |გვერდნი = 158 |isbn = |ref = აკოფოვი, გ.; ენუქიძე, ჯ. }} * {{წიგნი |ავტორი = აკოფოვი, გ.; კაკაბაძე, მ. |სათაური = ფეხბურთი — 82 : ცნობარი |ბმული = https://archive.today/20191222035324/http://www.nplg.gov.ge/ec/ka/cart/search.html?cmd=search&sf=advanced&qs%5B0%5D%5Bf%5D=700&qs%5B0%5D%5Bq%5D=&qs%5B0%5D%5Bb%5D=and&qs%5B1%5D%5Bf%5D=200&qs%5B1%5D%5Bq%5D=%E1%83%A4%E1%83%94%E1%83%AE%E1%83%91%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%98-82&qs%5B1%5D%5Bb%5D=and&qs%5B2%5D%5Bf%5D=212&qs%5B2%5D%5Bq%5D=&qs%5B2%5D%5Bb%5D=and&qs%5B3%5D%5Bf%5D=213&qs%5B3%5D%5Bq%5D=&qs%5B3%5D%5Bb%5D=and&qs%5B4%5D%5Bf%5D=606&qs%5B4%5D%5Bq%5D=&pft=biblio&rnum=10&kbd=en&submit_btn=%E1%83%AB%E1%83%98%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90 |ადგილი = თბ. |გამომცემლობა = საქ. კპ ცკ-ის გამ-ბა |წელი = 1982 |გვერდები = 23 |გვერდნი = 159 |ref = აკოფოვი, გ.; კაკაბაძე, მ. }} * {{წიგნი |ავტორი = აკოფოვი, გ.; კაკაბაძე, მ. |სათაური = ფეხბურთი — 81 : ცნობარი |ორიგინალი = |ბმული = https://archive.today/20191229223557/http://www.nplg.gov.ge/ec/ka/cart/search.html?cmd=search&sf=advanced&qs%5B0%5D%5Bf%5D=700&qs%5B0%5D%5Bq%5D=&qs%5B0%5D%5Bb%5D=and&qs%5B1%5D%5Bf%5D=200&qs%5B1%5D%5Bq%5D=%E1%83%A4%E1%83%94%E1%83%AE%E1%83%91%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%98-81&qs%5B1%5D%5Bb%5D=and&qs%5B2%5D%5Bf%5D=212&qs%5B2%5D%5Bq%5D=&qs%5B2%5D%5Bb%5D=and&qs%5B3%5D%5Bf%5D=213&qs%5B3%5D%5Bq%5D=&qs%5B3%5D%5Bb%5D=and&qs%5B4%5D%5Bf%5D=606&qs%5B4%5D%5Bq%5D=&pft=biblio&rnum=10&kbd=en&submit_btn=%E1%83%AB%E1%83%98%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90 |ადგილი = თბ. |გამომცემლობა = საქ. კპ ცკ-ის გამ-ბა |წელი = 1981 |გვერდები = 29 |გვერდნი = 119 |ref = აკოფოვი, გ.; კაკაბაძე, მ. }} * {{წიგნი |ავტორი = აკოფოვი, გ.; კაკაბაძე, დ. |სათაური = გზა თასისაკენ : ცნობარი |ბმული = https://archive.today/20190817201846/http://www.nplg.gov.ge/ec/ka/cart/search.html?cmd=search&sf=advanced&qs%5B0%5D%5Bf%5D=700&qs%5B0%5D%5Bq%5D=&qs%5B0%5D%5Bb%5D=and&qs%5B1%5D%5Bf%5D=200&qs%5B1%5D%5Bq%5D=%E1%83%92%E1%83%96%E1%83%90+%E1%83%97%E1%83%90%E1%83%A1%E1%83%98%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%99%E1%83%94%E1%83%9C |ადგილი = თბ. |გამომცემლობა = საქ. კპ ცკ-ის გამ-ბა |წელი = 1981 |გვერდები = 26, 34–36, 39–41, 58–64 |გვერდნი = 117 |isbn = |ref = აკოფოვი, გ.; კაკაბაძე, დ. }} * {{წიგნი |ავტორი = აკოფოვი, გ.; კაკაბაძე, მ. |სათაური = ფეხბურთი — 80 : ცნობარი |ბმული = https://archive.today/20191216153649/http://www.nplg.gov.ge/ec/ka/cart/search.html?cmd=search&sf=advanced&qs%5B0%5D%5Bf%5D=700&qs%5B0%5D%5Bq%5D=&qs%5B0%5D%5Bb%5D=and&qs%5B1%5D%5Bf%5D=200&qs%5B1%5D%5Bq%5D=%E1%83%A4%E1%83%94%E1%83%AE%E1%83%91%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%98+80 |ადგილი = თბ. |გამომცემლობა = საქ. კპ ცკ-ის გამ-ბა |წელი = 1980 |გვერდები = 35, 39–42, 48–50 |გვერდნი = 127 |ref = აკოფოვი, გ.; კაკაბაძე, მ. }} * {{წიგნი |ავტორი = აკოფოვი, გ.; კაკაბაძე, მ. |სათაური = მეორედ — ოლიმპზე |ბმული = https://archive.today/20191216154108/http://www.nplg.gov.ge/ec/ka/cart/search.html?cmd=search&sf=advanced&qs%5B0%5D%5Bf%5D=700&qs%5B0%5D%5Bq%5D=&qs%5B0%5D%5Bb%5D=and&qs%5B1%5D%5Bf%5D=200&qs%5B1%5D%5Bq%5D=%E1%83%9B%E1%83%94%E1%83%9D%E1%83%A0%E1%83%94%E1%83%93+%E1%83%9D%E1%83%9A%E1%83%98%E1%83%9B%E1%83%9E%E1%83%96%E1%83%94 |ადგილი = თბ. |გამომცემლობა = საქ. კპ ცკ-ის გამ-ბა |წელი = 1979 |გვერდები = 40, 50–51, 57 |გვერდნი = 63 |ref = აკოფოვი, გ.; კაკაბაძე, მ. }} * {{წიგნი |ავტორი = აკოფოვი, გ.; კაკაბაძე, მ. |სათაური = ფეხბურთი — 78 : ცნობარი |ბმული = http://www.nplg.gov.ge/ec/ka/cart/search.html?cmd=search&pft=biblio&qs=606%3Aფეხბურთი+-+ცნობარები |ადგილი = თბ. |გამომცემლობა = საქ. კპ ცკ-ის გამ-ბა |წელი = 1978 |გვერდები = 23 |გვერდნი = 87 |ref = აკოფოვი, გ.; კაკაბაძე, მ. }} * {{წიგნი |ავტორი = ქურდობაძე, ა. |სათაური = ქართული ფეხბურთის ქრონიკები |ბმული = https://archive.today/20220120000243/http://atiani.ge/2018/11/01/qarthuli-phekhburthis-qronikebi/ |ადგილი = თბ. |გამომცემლობა = |წელი = 2018 |გვერდები = 378, 384, 400, 424, 436, 464–465, 479 |გვერდნი = 600 |ref = ქურდობაძე, ა. }} {{Refend}} == ბიბლიოგრაფია == {{Refbegin}} * {{Cite book|last=აკოფოვი|first=გ.|title=ფეხბურთი – 76 : ცნობარი–კალენდარი|publisher=საქ. კპ ცკ-ის გამ-ბა|year=1976|location=თბ.|url=http://www.nplg.gov.ge/ec/ka/cart/search.html?cmd=search&sf=advanced&qs%5B0%5D%5Bf%5D=700&qs%5B0%5D%5Bq%5D=&qs%5B0%5D%5Bb%5D=and&qs%5B1%5D%5Bf%5D=200&qs%5B1%5D%5Bq%5D=%E1%83%A4%E1%83%94%E1%83%AE%E1%83%91%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%98+:+%E1%83%AA%E1%83%9C%E1%83%9D%E1%83%91%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%98-%E1%83%99%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%93%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%98+1976|access-date=2023-09-09|archive-url=https://archive.today/20191216140513/http://www.nplg.gov.ge/ec/ka/cart/search.html?cmd=search&sf=advanced&qs%5B0%5D%5Bf%5D=700&qs%5B0%5D%5Bq%5D=&qs%5B0%5D%5Bb%5D=and&qs%5B1%5D%5Bf%5D=200&qs%5B1%5D%5Bq%5D=%E1%83%A4%E1%83%94%E1%83%AE%E1%83%91%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%98+:+%E1%83%AA%E1%83%9C%E1%83%9D%E1%83%91%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%98-%E1%83%99%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%93%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%98+1976|archive-date=2019-12-16}} * {{Cite book|last=აკოფოვი|first=გ.|title=ფეხბურთი – 77 : ცნობარი–კალენდარი|publisher=საქ. კპ ცკ-ის გამ-ბა|year=1977|location=თბ.|url=http://www.nplg.gov.ge/ec/ka/cart/search.html?cmd=search&sf=advanced&qs%5B0%5D%5Bf%5D=700&qs%5B0%5D%5Bq%5D=&qs%5B0%5D%5Bb%5D=and&qs%5B1%5D%5Bf%5D=200&qs%5B1%5D%5Bq%5D=%E1%83%A4%E1%83%94%E1%83%AE%E1%83%91%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%98+:+%E1%83%AA%E1%83%9C%E1%83%9D%E1%83%91%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%98-%E1%83%99%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%93%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%98+1977|access-date=2023-09-09|archive-url=https://archive.today/20191216140658/http://www.nplg.gov.ge/ec/ka/cart/search.html?cmd=search&sf=advanced&qs%5B0%5D%5Bf%5D=700&qs%5B0%5D%5Bq%5D=&qs%5B0%5D%5Bb%5D=and&qs%5B1%5D%5Bf%5D=200&qs%5B1%5D%5Bq%5D=%E1%83%A4%E1%83%94%E1%83%AE%E1%83%91%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%98+:+%E1%83%AA%E1%83%9C%E1%83%9D%E1%83%91%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%98-%E1%83%99%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%93%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%98+1977|archive-date=2019-12-16}} * {{Cite book|last1=აკოფოვი|first1=გ.|last2=კაკაბაძე|first2=მ.|title=ფეხბურთი – 79 : ცნობარი|publisher=საქ. კპ ცკ-ის გამ-ბა|year=1979|location=თბ.|url=http://www.nplg.gov.ge/ec/ka/cart/search.html?cmd=search&sf=advanced&qs%5B0%5D%5Bf%5D=700&qs%5B0%5D%5Bq%5D=&qs%5B0%5D%5Bb%5D=and&qs%5B1%5D%5Bf%5D=200&qs%5B1%5D%5Bq%5D=%E1%83%A4%E1%83%94%E1%83%AE%E1%83%91%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%98-79|access-date=2023-09-09|archive-url=https://archive.today/20191216140910/http://www.nplg.gov.ge/ec/ka/cart/search.html?cmd=search&sf=advanced&qs%5B0%5D%5Bf%5D=700&qs%5B0%5D%5Bq%5D=&qs%5B0%5D%5Bb%5D=and&qs%5B1%5D%5Bf%5D=200&qs%5B1%5D%5Bq%5D=%E1%83%A4%E1%83%94%E1%83%AE%E1%83%91%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%98-79|archive-date=2019-12-16}} * {{Cite book|last=აკოფოვი|first=გ.|last2=ენუქიძე|first2=ჯ.|title=ფეხბურთი – 85 : ცნობარი|publisher=საქ. კპ ცკ-ის გამ-ბა|year=1985|location=თბ.|url=http://www.nplg.gov.ge/ec/ka/cart/search.html?cmd=search&sf=advanced&qs%5B0%5D%5Bf%5D=700&qs%5B0%5D%5Bq%5D=&qs%5B0%5D%5Bb%5D=and&qs%5B1%5D%5Bf%5D=200&qs%5B1%5D%5Bq%5D=%E1%83%A4%E1%83%94%E1%83%AE%E1%83%91%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%98-85&qs%5B1%5D%5Bb%5D=and&qs%5B2%5D%5Bf%5D=212&qs%5B2%5D%5Bq%5D=&qs%5B2%5D%5Bb%5D=and&qs%5B3%5D%5Bf%5D=213&qs%5B3%5D%5Bq%5D=&qs%5B3%5D%5Bb%5D=and&qs%5B4%5D%5Bf%5D=606&qs%5B4%5D%5Bq%5D=&pft=biblio&rnum=10&kbd=en&submit_btn=%E1%83%AB%E1%83%98%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90|access-date=2023-09-09|archive-url=https://archive.today/20191222035019/http://www.nplg.gov.ge/ec/ka/cart/search.html?cmd=search&sf=advanced&qs%5B0%5D%5Bf%5D=700&qs%5B0%5D%5Bq%5D=&qs%5B0%5D%5Bb%5D=and&qs%5B1%5D%5Bf%5D=200&qs%5B1%5D%5Bq%5D=%E1%83%A4%E1%83%94%E1%83%AE%E1%83%91%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%98-85&qs%5B1%5D%5Bb%5D=and&qs%5B2%5D%5Bf%5D=212&qs%5B2%5D%5Bq%5D=&qs%5B2%5D%5Bb%5D=and&qs%5B3%5D%5Bf%5D=213&qs%5B3%5D%5Bq%5D=&qs%5B3%5D%5Bb%5D=and&qs%5B4%5D%5Bf%5D=606&qs%5B4%5D%5Bq%5D=&pft=biblio&rnum=10&kbd=en&submit_btn=%E1%83%AB%E1%83%98%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90|archive-date=2019-12-22}} * {{Cite book|last=აკოფოვი|first=გ.|last2=ენუქიძე|first2=ჯ.|title=ფეხბურთი – 86 : ცნობარი|publisher=საქ. კპ ცკ-ის გამ-ბა|year=1986|location=თბ.|url=http://www.nplg.gov.ge/ec/ka/cart/search.html?cmd=search&sf=advanced&qs%5B0%5D%5Bf%5D=700&qs%5B0%5D%5Bq%5D=&qs%5B0%5D%5Bb%5D=and&qs%5B1%5D%5Bf%5D=200&qs%5B1%5D%5Bq%5D=%E1%83%A4%E1%83%94%E1%83%AE%E1%83%91%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%98-86&qs%5B1%5D%5Bb%5D=and&qs%5B2%5D%5Bf%5D=212&qs%5B2%5D%5Bq%5D=&qs%5B2%5D%5Bb%5D=and&qs%5B3%5D%5Bf%5D=213&qs%5B3%5D%5Bq%5D=&qs%5B3%5D%5Bb%5D=and&qs%5B4%5D%5Bf%5D=606&qs%5B4%5D%5Bq%5D=&pft=biblio&rnum=10&kbd=en&submit_btn=%E1%83%AB%E1%83%98%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90|access-date=2023-09-09|archive-url=https://archive.today/20191222034531/http://www.nplg.gov.ge/ec/ka/cart/search.html?cmd=search&sf=advanced&qs%5B0%5D%5Bf%5D=700&qs%5B0%5D%5Bq%5D=&qs%5B0%5D%5Bb%5D=and&qs%5B1%5D%5Bf%5D=200&qs%5B1%5D%5Bq%5D=%E1%83%A4%E1%83%94%E1%83%AE%E1%83%91%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%98-86&qs%5B1%5D%5Bb%5D=and&qs%5B2%5D%5Bf%5D=212&qs%5B2%5D%5Bq%5D=&qs%5B2%5D%5Bb%5D=and&qs%5B3%5D%5Bf%5D=213&qs%5B3%5D%5Bq%5D=&qs%5B3%5D%5Bb%5D=and&qs%5B4%5D%5Bf%5D=606&qs%5B4%5D%5Bq%5D=&pft=biblio&rnum=10&kbd=en&submit_btn=%E1%83%AB%E1%83%98%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90|archive-date=2019-12-22}} * {{Cite book|last=აკოფოვი|first=გ.|last2=ენუქიძე|first2=ჯ.|title=ფეხბურთი – 87 : ცნობარი|publisher=საქ. კპ ცკ-ის გამ-ბა|year=1987|location=თბ.|url=http://www.nplg.gov.ge/ec/ka/cart/search.html?cmd=search&sf=advanced&qs%5B0%5D%5Bf%5D=700&qs%5B0%5D%5Bq%5D=%E1%83%90%E1%83%99%E1%83%9D%E1%83%A4%E1%83%9D%E1%83%95%E1%83%98&qs%5B0%5D%5Bb%5D=and&qs%5B1%5D%5Bf%5D=200&qs%5B1%5D%5Bq%5D=%E1%83%A4%E1%83%94%E1%83%AE%E1%83%91%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%98-87&qs%5B1%5D%5Bb%5D=and&qs%5B2%5D%5Bf%5D=212&qs%5B2%5D%5Bq%5D=&qs%5B2%5D%5Bb%5D=and&qs%5B3%5D%5Bf%5D=213&qs%5B3%5D%5Bq%5D=&qs%5B3%5D%5Bb%5D=and&qs%5B4%5D%5Bf%5D=606&qs%5B4%5D%5Bq%5D=&pft=biblio&rnum=10&kbd=en&submit_btn=%E1%83%AB%E1%83%98%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90|access-date=2023-09-09|archive-url=https://archive.today/20191222034354/http://www.nplg.gov.ge/ec/ka/cart/search.html?cmd=search&sf=advanced&qs%5B0%5D%5Bf%5D=700&qs%5B0%5D%5Bq%5D=%E1%83%90%E1%83%99%E1%83%9D%E1%83%A4%E1%83%9D%E1%83%95%E1%83%98&qs%5B0%5D%5Bb%5D=and&qs%5B1%5D%5Bf%5D=200&qs%5B1%5D%5Bq%5D=%E1%83%A4%E1%83%94%E1%83%AE%E1%83%91%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%98-87&qs%5B1%5D%5Bb%5D=and&qs%5B2%5D%5Bf%5D=212&qs%5B2%5D%5Bq%5D=&qs%5B2%5D%5Bb%5D=and&qs%5B3%5D%5Bf%5D=213&qs%5B3%5D%5Bq%5D=&qs%5B3%5D%5Bb%5D=and&qs%5B4%5D%5Bf%5D=606&qs%5B4%5D%5Bq%5D=&pft=biblio&rnum=10&kbd=en&submit_btn=%E1%83%AB%E1%83%98%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90|archive-date=2019-12-22}} * {{Cite book|last=აკოფოვი|first=გარუნ|title={{Tooltip|ასე ნანატრი გამარჯვება|ასე ნანატრი გამარჯვება : თბილისის „დინამო“ — საბჭოთა კავშირის თასის მფლობელია}}|publisher=საქ. კპ ცკ-ის გამ-ბა|year=1976|location=თბილისი|url=http://www.nplg.gov.ge/ec/ka/cart/search.html?cmd=search&sf=advanced&qs%5B0%5D%5Bf%5D=700&qs%5B0%5D%5Bq%5D=&qs%5B0%5D%5Bb%5D=and&qs%5B1%5D%5Bf%5D=200&qs%5B1%5D%5Bq%5D=%E1%83%90%E1%83%A1%E1%83%94+%E1%83%9C%E1%83%90%E1%83%9C%E1%83%90%E1%83%A2%E1%83%A0%E1%83%98+%E1%83%92%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%AF%E1%83%95%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90|access-date=2023-09-09|archive-url=https://archive.today/20191216153934/http://www.nplg.gov.ge/ec/ka/cart/search.html?cmd=search&sf=advanced&qs%5B0%5D%5Bf%5D=700&qs%5B0%5D%5Bq%5D=&qs%5B0%5D%5Bb%5D=and&qs%5B1%5D%5Bf%5D=200&qs%5B1%5D%5Bq%5D=%E1%83%90%E1%83%A1%E1%83%94+%E1%83%9C%E1%83%90%E1%83%9C%E1%83%90%E1%83%A2%E1%83%A0%E1%83%98+%E1%83%92%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%AF%E1%83%95%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90|archive-date=2019-12-16}} * {{Cite book|last=ბერიშვილი|first=ელგუჯა|title=ქართული სპორტის ოქროს წიგნი|publisher=პალიტრა L|year=2013|location=თბ.|url=http://www.nplg.gov.ge/ec/ka/cart/search.html?cmd=search&sf=simple&qs%5B0%5D%5Bf%5D=700&qs%5B0%5D%5Bq%5D=&qs%5B1%5D%5Bf%5D=200&qs%5B1%5D%5Bq%5D=%E1%83%A5%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98+%E1%83%A1%E1%83%9E%E1%83%9D%E1%83%A0%E1%83%A2%E1%83%98%E1%83%A1+%E1%83%9D%E1%83%A5%E1%83%A0%E1%83%9D%E1%83%A1+%E1%83%AC%E1%83%98%E1%83%92%E1%83%9C%E1%83%98|access-date=2023-09-09|archive-url=https://archive.today/20191216133630/http://www.nplg.gov.ge/ec/ka/cart/search.html?cmd=search&sf=simple&qs%5B0%5D%5Bf%5D=700&qs%5B0%5D%5Bq%5D=&qs%5B1%5D%5Bf%5D=200&qs%5B1%5D%5Bq%5D=%E1%83%A5%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98+%E1%83%A1%E1%83%9E%E1%83%9D%E1%83%A0%E1%83%A2%E1%83%98%E1%83%A1+%E1%83%9D%E1%83%A5%E1%83%A0%E1%83%9D%E1%83%A1+%E1%83%AC%E1%83%98%E1%83%92%E1%83%9C%E1%83%98|archive-date=2019-12-16}} * {{Cite book|last=გორელოვი|first=იან|title=„დინამო“ — 78 (ფოტოალბომი)|publisher=საქ. კპ ცკ-ის გამ-ბა|year=1979|location=თბ.|url=http://www.nplg.gov.ge/ec/ka/cart/search.html?cmd=search&sf=advanced&qs%5B0%5D%5Bf%5D=700&qs%5B0%5D%5Bq%5D=%E1%83%92%E1%83%9D%E1%83%A0%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%9D%E1%83%95%E1%83%98&qs%5B0%5D%5Bb%5D=and&qs%5B1%5D%5Bf%5D=200&qs%5B1%5D%5Bq%5D=%E1%83%93%E1%83%98%E1%83%9C%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%9D-78|access-date=2023-09-09|archive-url=https://archive.today/20191216154341/http://www.nplg.gov.ge/ec/ka/cart/search.html?cmd=search&sf=advanced&qs%5B0%5D%5Bf%5D=700&qs%5B0%5D%5Bq%5D=%E1%83%92%E1%83%9D%E1%83%A0%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%9D%E1%83%95%E1%83%98&qs%5B0%5D%5Bb%5D=and&qs%5B1%5D%5Bf%5D=200&qs%5B1%5D%5Bq%5D=%E1%83%93%E1%83%98%E1%83%9C%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%9D-78|archive-date=2019-12-16}} * {{Cite book|last=თედორაძე|first=ზურაბ|title=თბილისის „დინამო“ ციფრებში, 1936–1989|publisher=სტამბა–96|year=1999|location=თბ.|url=http://www.nplg.gov.ge/ec/ka/cart/search.html?cmd=search&sf=advanced&qs%5B0%5D%5Bf%5D=700&qs%5B0%5D%5Bq%5D=%E1%83%97%E1%83%94%E1%83%93%E1%83%9D%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%AB%E1%83%94,+%E1%83%96%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%91&qs%5B1%5D%5Bq%5D=%E1%83%97%E1%83%91%E1%83%98%E1%83%9A%E1%83%98%E1%83%A1%E1%83%98%E1%83%A1+%E1%83%93%E1%83%98%E1%83%9C%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%9D+%E1%83%AA%E1%83%98%E1%83%A4%E1%83%A0%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%A8%E1%83%98|access-date=2022-06-18|archive-url=https://archive.today/20191216134252/http://www.nplg.gov.ge/ec/ka/cart/search.html?cmd=search&sf=advanced&qs%5B0%5D%5Bf%5D=700&qs%5B0%5D%5Bq%5D=%E1%83%97%E1%83%94%E1%83%93%E1%83%9D%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%AB%E1%83%94,+%E1%83%96%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%91&qs%5B1%5D%5Bq%5D=%E1%83%97%E1%83%91%E1%83%98%E1%83%9A%E1%83%98%E1%83%A1%E1%83%98%E1%83%A1+%E1%83%93%E1%83%98%E1%83%9C%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%9D+%E1%83%AA%E1%83%98%E1%83%A4%E1%83%A0%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%A8%E1%83%98|archive-date=2019-12-16}} * {{Cite book|last=თედორაძე|first=ზ.|title=თბ. „დინამო“ : ციფრები, ფაქტები, კომენტარები, 1936–1989|publisher=|year=2002|location=თბ.|url=http://www.nplg.gov.ge/ec/ka/cart/search.html?cmd=search&sf=advanced&qs%5B0%5D%5Bf%5D=700&qs%5B0%5D%5Bq%5D=%E1%83%97%E1%83%94%E1%83%93%E1%83%9D%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%AB%E1%83%94,+%E1%83%96%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%91&qs%5B1%5D%5Bq%5D=%E1%83%97%E1%83%91%E1%83%98%E1%83%9A%E1%83%98%E1%83%A1%E1%83%98%E1%83%A1+%E1%83%93%E1%83%98%E1%83%9C%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%9D+:+%E1%83%AA%E1%83%98%E1%83%A4%E1%83%A0%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%98,+%E1%83%A4%E1%83%90%E1%83%A5%E1%83%A2%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%98,+%E1%83%99%E1%83%9D%E1%83%9B%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%A2%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%98|access-date=2022-06-18|archive-url=https://archive.today/20191216134143/http://www.nplg.gov.ge/ec/ka/cart/search.html?cmd=search&sf=advanced&qs%5B0%5D%5Bf%5D=700&qs%5B0%5D%5Bq%5D=%E1%83%97%E1%83%94%E1%83%93%E1%83%9D%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%AB%E1%83%94,+%E1%83%96%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%91&qs%5B1%5D%5Bq%5D=%E1%83%97%E1%83%91%E1%83%98%E1%83%9A%E1%83%98%E1%83%A1%E1%83%98%E1%83%A1+%E1%83%93%E1%83%98%E1%83%9C%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%9D+:+%E1%83%AA%E1%83%98%E1%83%A4%E1%83%A0%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%98,+%E1%83%A4%E1%83%90%E1%83%A5%E1%83%A2%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%98,+%E1%83%99%E1%83%9D%E1%83%9B%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%A2%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%98|archive-date=2019-12-16}} * {{Cite book|last=მოსაშვილი|first=მინდია|title=თბ. „დინამო“ 1978 წლის სსრკ ჩემპიონი|publisher=ხელოვნება|year=1979|location=თბ.|url=http://www.nplg.gov.ge/ec/ka/cart/search.html?cmd=search&sf=simple&qs%5B0%5D%5Bf%5D=700&qs%5B0%5D%5Bq%5D=&qs%5B1%5D%5Bf%5D=200&qs%5B1%5D%5Bq%5D=%E1%83%97%E1%83%91%E1%83%98%E1%83%9A%E1%83%98%E1%83%A1%E1%83%98%E1%83%A1+%E1%83%93%E1%83%98%E1%83%9C%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%9D+1978+%E1%83%AC%E1%83%9A%E1%83%98%E1%83%A1+%E1%83%A1%E1%83%A1%E1%83%A0%E1%83%99+%E1%83%A9%E1%83%94%E1%83%9B%E1%83%9E%E1%83%98%E1%83%9D%E1%83%9C%E1%83%98|access-date=2023-09-09|archive-url=https://archive.today/20191216155307/http://www.nplg.gov.ge/ec/ka/cart/search.html?cmd=search&sf=simple&qs%5B0%5D%5Bf%5D=700&qs%5B0%5D%5Bq%5D=&qs%5B1%5D%5Bf%5D=200&qs%5B1%5D%5Bq%5D=%E1%83%97%E1%83%91%E1%83%98%E1%83%9A%E1%83%98%E1%83%A1%E1%83%98%E1%83%A1+%E1%83%93%E1%83%98%E1%83%9C%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%9D+1978+%E1%83%AC%E1%83%9A%E1%83%98%E1%83%A1+%E1%83%A1%E1%83%A1%E1%83%A0%E1%83%99+%E1%83%A9%E1%83%94%E1%83%9B%E1%83%9E%E1%83%98%E1%83%9D%E1%83%9C%E1%83%98|archive-date=2019-12-16}} * {{Cite book|last=მოსაშვილი|first=მინდია|title=მარადიული დღესასწაული|publisher=ხელოვნება|year=1982|location=თბ.|url=http://www.nplg.gov.ge/ec/ka/cart/search.html?cmd=search&sf=simple&qs%5B0%5D%5Bf%5D=700&qs%5B0%5D%5Bq%5D=%E1%83%9B%E1%83%9D%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%A8%E1%83%95%E1%83%98%E1%83%9A%E1%83%98&qs%5B1%5D%5Bq%5D=%E1%83%9B%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%93%E1%83%98%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98+%E1%83%93%E1%83%A6%E1%83%94%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%A1%E1%83%AC%E1%83%90%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98|access-date=2023-09-09|archive-url=https://archive.today/20191216155634/http://www.nplg.gov.ge/ec/ka/cart/search.html?cmd=search&sf=simple&qs%5B0%5D%5Bf%5D=700&qs%5B0%5D%5Bq%5D=%E1%83%9B%E1%83%9D%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%A8%E1%83%95%E1%83%98%E1%83%9A%E1%83%98&qs%5B1%5D%5Bq%5D=%E1%83%9B%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%93%E1%83%98%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98+%E1%83%93%E1%83%A6%E1%83%94%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%A1%E1%83%AC%E1%83%90%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98|archive-date=2019-12-16}} {{Refend}} ==პერიოდიკა== {{Refbegin}} * {{სტატია |ავტორი = [[ტაგუ მებურიშვილი|მებურიშვილი, ტაგუ]]. |სათაური = „გაისმის მთად და ბარად მათი დიდების ექო“... |ბმული = http://www.dspace.nplg.gov.ge/bitstream/1234/195534/1/Lelo_1978_N220.pdf |ენა = |გამოცემა = [[ლელო (გაზეთი)|„ლელო“]] |სახეობა = |წელი = 11 ნოემბერი, 1978 |ტომი = |ნომერი = 220 (6275) |გვერდები = 2–3 |doi = |issn = }} * {{სტატია |ავტორი = |სათაური = გზა ოქროს მედლებისკენ |ბმული = http://www.dspace.nplg.gov.ge/bitstream/1234/195537/1/Lelo_1978_N222.pdf |გამოცემა = [[ლელო (გაზეთი)|„ლელო“]] |წელი = 14 ნოემბერი, 1978 |ნომერი = 222 (6277) |გვერდები = 2–3 }} {{Refend}} == რესურსები ინტერნეტში == {{Refbegin}} {{nplg ბიოგრაფია|00016086}}{{nplg სპორტსმენი|00000938}} * [https://fcdinamo.ge/ge/news?n=104733 თბილისის „დინამოს“ ოფიციალური საიტი] * [http://sport.gov.ge/?pg=sportsman&sid=241 ქართული სპორტი] {{refend}} {| width="700" style="background: #f9f9f9; border: 2px #aaa solid; border-collapse: collapse; border-color: white; color:black; font-size: 85%;" border="1" cellspacing="0" |- bgcolor="#c2d2e5" ! scope=col | თემატური საიტები |- ! scope=row |[http://www.11v11.com/players/revaz-chelebadze-182018/ AFS] · [https://www.besoccer.com/player/revaz-chelebadze-517552 BeSoccer] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240106142744/https://www.besoccer.com/player/revaz-chelebadze-517552 |date=2024-01-06 }} · [https://eu-football.info/_player.php?id=3466 EU football.info] · [https://fcdinamo.ge/ge/news?n=3081 FCDinamo.ge] · [https://www.footballdatabase.eu/en/player/details/180621-revaz-chelebadze Footballdatabase.eu] · [https://footballfacts.ru/person/536-chelebadzerevazvladimirovich FootballFacts.ru] · [http://www.national-football-teams.com/player/24490/Revaz_Chelebadze.html National Football Teams] · [https://www.olympedia.org/athletes/27636 Olympedia] · [https://olympics.com/en/athletes/revaz-chelebadze Olympics] · [http://www.pesmitidelcalcio.com/viewtopic.php?f=18&t=2845 Pes Miti del Calcio] · [https://web.archive.org/web/20200629211344/http://www.rusteam.permian.ru/players/chelebadze.html Rusteam.Permian.ru] · [https://web.archive.org/web/20170724053349/https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/ch/revaz-chelebadze-1.html Sports-Reference.com] · [https://www.transfermarkt.com/revaz-chelebadze/profil/spieler/436785 Transfermarkt] · [https://www.worldfootball.net/player_summary/revaz-chelebadze/ Worldfootball.net] · [http://www.klisf.net/gamer13.htm КЛИСФ] · [https://teams.by/chelebadze-revaz-vladimirovich/player-179483/ teams.by] |} {| width="700" style="background: #f9f9f9; border: 2px #aaa solid; border-collapse: collapse; border-color: white; color:black; font-size: 85%;" border="1" cellspacing="0" |- bgcolor="#c2d2e5" ! scope=col | ფოტო |- ! scope=row |[http://dspace.nplg.gov.ge/simple-search?location=%2F&query=რევაზ+ჩელებაძე ციფრული ფოტომატიანე „ივერიელი“] · [http://sport.gov.ge/?pg=sportsman&sid=241 ქართული სპორტი] |} {| width="700" style="background: #f9f9f9; border: 2px #aaa solid; border-collapse: collapse; border-color: white; color:black; font-size: 85%;" border="1" cellspacing="0" |- bgcolor="#c2d2e5" ! scope=col | მედია |- ! scope=row |[http://lelo.ge/tags/რევაზ%20ჩელებაძე/ „ლელო“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220316200509/http://lelo.ge/tags/%E1%83%A0%E1%83%94%E1%83%95%E1%83%90%E1%83%96%20%E1%83%A9%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90%E1%83%AB%E1%83%94/ |date=2022-03-16 }} · [http://worldsport.ge/ge/search/4YOg4YOU4YOV4YOQ4YOWIOGDqeGDlOGDmuGDlOGDkeGDkOGDq+GDlA== „მსოფლიო სპორტი“] · [https://1tv.ge/news_tag/revaz-chelebadze/ 1tv.ge] |} {| width="700" style="background: #f9f9f9; border: 2px #aaa solid; border-collapse: collapse; border-color: white; color:black; font-size: 85%;" border="1" cellspacing="0" |- bgcolor="#c2d2e5" ! scope=col | ვიდეო |- ! scope=row |[https://www.youtube.com/watch?v=1SCQbJFryzE&ab_channel=CIUMultimediaCentre ავტოგრაფი - რევაზ ჩელებაძე] · [https://www.youtube.com/watch?v=OpdcFsV9d-8&ab_channel=Leadersport sport შოუ #15 - ოთარ ტატიშვილთან] |} ==კომენტარები== {{Reflist|group=კომ.}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{სსრკ-ის შემადგენლობა 1980 წლის ზაფხულის ოლიმპიადაზე}} {{DEFAULTSORT:ჩელებაძე, რევაზ}} [[კატეგორია:დაბადებული 1955]] [[კატეგორია:დაბადებული 2 ოქტომბერი]] [[კატეგორია:ქართველი ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:საბჭოთა ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:საბჭოთა კავშირის სპორტის ოსტატები]] [[კატეგორია:საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:თბილისის დინამოს ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:ლანჩხუთის გურიას ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:ბათუმის დინამოს ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:საბჭოთა კავშირის ნაკრების ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:ქართველი ოლიმპიური პრიზიორები]] [[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]] cmn6schil6ymlfqldw81ax8b3g8ywmv 0 280051 5406290 4061743 2026-06-03T12:39:21Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406290 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი =ქალაქი |ქართული სახელი = პერგამინო |მშობლიური სახელი =Pergamino |ქვეყანა = არგენტინა |პანორამა =San Nicolás Pergamino.jpg |პანორამის სიგანე =300 |წარწერა = |დროშა = |გერბი = |გერბის სიგანე = |დროშის სიგანე = |lat_dir = S|lat_deg = 33|lat_min = 53|lat_sec = 00 |lon_dir = W|lon_deg = 60|lon_min = 34|lon_sec = 00 |CoordAddon = |CoordScale = |ქვეყნის რუკის ზომა = 300 |რეგიონის რუკის ზომა = |რაიონის რუკის ზომა = |რეგიონის ტიპი = პროვინცია |რეგიონი = ბუენოს-აირესის პროვინცია |რეგიონი ცხრილში = |შიდა დაყოფა = |რაიონის ტიპი= |რაიონი = |მმართველის ტიპი = ქალაქის მერი |მმართველი = |დაარსების თარიღი = |პირველი ხსენება = |წინა სახელები = |სტატუსი-დან = |ფართობი = |სიმაღლის ტიპი =სიმაღლე |დასახლების ცენტრის სიმაღლე= |მოსახლეობა = 85 487 |აღწერის წელი = 2001 |სიმჭიდროვე = |აგლომერაცია = |ეროვნული შემადგენლობა = |დროის სარტყელი = |DST = |სატელეფონო კოდი = |საფოსტო ინდექსი = |კატეგორია ვიკისაწყობში = |საიტი = |add1n= |add1= }} '''პერგამინო''' ({{lang-es|Pergamino}}) — ქალაქი [[არგენტინა]]ში. მდებარეობს [[ბუენოს-აირესის პროვინცია]]ში. [[2001]] წლის მონაცემებით, მოსახლეობა შეადგენს 85 487 კაცს. ==იხილეთ აგრეთვე== * [[არგენტინის ქალაქების სია]] ==რესურსები ინტერნეტში== * [http://www.mininterior.gov.ar/municipios/masinfo.php?municipio=BUE094 მუნიციპალიტეტის ინფორმაცია] * [http://pergaminovirtual.com.ar/pergamino/ ქალაქის ვირტუალური პორტალი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228180828/http://pergaminovirtual.com.ar/pergamino/ |date=2019-12-28 }} {{ესკიზი-არგენტინა}} [[კატეგორია:ბუენოს-აირესის პროვინციის ქალაქები]] 3laxlwpqv78nsenzr260llzf78pbtrf 0 282918 5406636 4538011 2026-06-04T03:09:22Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406636 wikitext text/x-wiki {{ნახატი |სურათის_ფაილი= | სათაური= ''პუტინი — მონა ლიზა'' | ორიგინალური სათაური= Putin — Mona Lisa | ავტორი= [[დავით დათუნა]] |წელი= 2011 | ტიპი= ინსტალაცია | სიმაღლე= | სიგანე= | ქალაქი= მოსკოვი | მუზეუმი= კერძო კოლექცია }} {{კურსივისახელი}} '''''„პუტინი — მონა ლიზა“''''' ({{lang-en|Putin — Mona Lisa}}) — ინსტალაცია, შექმნილი ლინზებისგან და [[ლეონარდო და ვინჩი]]ს ნახატის [[მონა ლიზა]]ს მრავალი მინიატურული სურათებისგან. ნამუშევრის ავტორია ცნობილი ქართული წარმოშობის ამერიკელი მხატვარი [[დავით დათუნა]]. ნამუშევარი „[[პუტინი]] — [[მონა ლიზა]]“, ვლადიმერ პუტინის გამოსახულებიანი, ყველაზე ძვირადღირებული ხელოვნების ნიმუშია. დათუნას სიტყვებით, „პუტინი — კაცობრიობის ისეთივე ამოცანაა, როგორც ჯოკონდას ღიმილი. რუსეთში პუტინს ძირითადად ისე უყურებენ, როგორც ერის იმედს, ხოლო დანარჩენს სამყაროში ის ხშირად განსხვავებულ გრძნობებს იწვევს, პატივისცემიდან შიშამდე. პორტრეტი, რომელიც ტალღისებული ზედაპირის მქონე გადაჯაჭვული ლინზების ქვევითაა მოთავსებული, პრიზმულ ზედაპირს ქმნის, თითქოს სურათის მონაცემებს ლინზებით ატყვევებს, ხოლო შემდეგ დისტილირებულად აირეკლება ჩვენსკენ მისი ხელახლა დათვალიერების მიზნით. დავით დათუნა მოხერხებულად უთავსებს სათვალისა და ლინზების კონცეფციას, როდესაც თითოეულ მათგანს განსაზღვრულ ხედვას ანიჭებს. განსხვავებული დიოპტრიის ლინზების გამოყენება, განსაზღვრავს ერთიდაიმავე ობიექტისადმი განსხვავებულ ხედვას. ლინზები სიმბოლურად გამოსახავენ პიროვნებებს, ილუზიებს, აღქმას, ფრაგმენტაციას და გაერთიანებას. 2011 წლის 21-25 სექტემბერს, ნაშრომი წარმოდგენილ იყო [[არტ-მოსკოვი]]ს საერთაშორისო გამოფენაზე, სადაც ის ანონიმ ბიზნესმენზე 269 000 აშშ დოლარად გაიყიდა. == რესურსები ინტერნეტში == * [http://www.foxnews.com/world/2011/10/03/portrait-russian-prime-minister-vladimir-putin-sells-for-26000/%D0%9D%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%BD%D0%B0%D1%8F/The painting, by American artist David Datuna, was sold to the Russian man for more than double its original list price] * [http://www.kyivpost.com/content/lifestyle/putins-portrait-sells-for-200000-euro.html#.T-nVafXXtlc/ Portrait of the Russian leader by American artist David Datuna sold for € 200,000 t] * [http://www.ntv.ru/video/novosti/261511/ портрет-коллаж Путина работы Дэвида Датуны на «Арт-Москве» за рекордную сумму — 200 тысяч евро] * [http://themoscownews.com/videos/20110923/189063675.html/ Video Art Moscow] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111013225949/http://themoscownews.com/videos/20110923/189063675.html |date=2011-10-13 }} * [http://www.kp.ru/video/456585/ Мона Лиза превращается в Путина] * [http://www.wday.ru/stil-zhizny/novosty/_article/putina-vobraze-mony-lizy-prodali-za-200-tys-evro/ Путина в образе Моны Лизы продали за 200 тыс. евро]{{Dead link|date=ივლისი 2023 |bot=InternetArchiveBot }} * [http://pik.tv/ru/news/story/20209-portret-putin-mona-liza-v-stile-neo-pop-art-prodan-na-aukcione-za-200-tisiach-evro/ Портрет «Путин — Мона Лиза» продан на аукционе в Москве за 200 тысяч евро] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111105073504/http://pik.tv/ru/news/story/20209-portret-putin-mona-liza-v-stile-neo-pop-art-prodan-na-aukcione-za-200-tisiach-evro |date=2011-11-05 }} [[კატეგორია:ნახატები]] [[კატეგორია:კონცეპტუალური ხელოვნება]] co2wiwolg7bo6z8wkydogzg8a2ik5yt 0 288351 5406303 4927313 2026-06-03T13:37:00Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 0 წყარო და 1 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406303 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მმართველი |სახელი = პეტარ კრეშემირ IV |ორიგინალური სახელი = Petar Krešimir IV |სურათი = Petar_Kresimir_IV.JPG |წარწერა = მეფე პეტარ კრეშემირის ძეგლი [[შიბენიკი|შიბენიკში]]. |ქვეყანა = [[ხორვატიის სამეფო]]ს |თანამდებობა = მეფე |რიგი = |კორონაცია = |მმართველობის დასაწყისი = [[1059]] |მმართველობის დასასრული = [[1074]] |პრეზიდენტი = |ვიცე-პრეზიდენტი = |წინამორბედი = [[სტეფან I]] |მემკვიდრე = [[დმიტარ ზვონიმირი]] |ქვეყანა2 = |თანამდებობა2 = |რიგი2 = |კორონაცია2 = |მმართველობის დასაწყისი2 = |მმართველობის დასასრული2= |პრეზიდენტი2 = |ვიცე-პრეზიდენტი2 = |წინამორბედი2 = |მემკვიდრე2 = |სხვა წოდებები = |პრეზიდენტი = |რეგენტი = |მონარქი = |სულთანი = |ვიცე-პრეზიდენტი = |პარტია = |დაბადების თარიღი = უცნობია |დაბადების ადგილი = |გარდაცვალების თარიღი = [[1074]] |გარდაცვალების ადგილი = |ქორწინება = |შვილები = ნედა |სრული სახელი = |დინასტია = [[ტრპიმიროვიჩების დინასტია|ტრპიმიროვიჩები]] |მამა = [[სტეფან I]] |დედა = |რელიგია = |ხელმოწერა = }} '''პეტარ კრეშემირ IV''' ({{lang-hr|Petar Krešimir IV}}; გ. [[1074]]) — [[ხორვატიის სამეფო|ხორვატიის]] მეფე [[1059]]-[[1074]] წლებში. მისი მეფობის დროს ხორვატიის სამეფომ თავისი ძლიერების პიკს მიაღწია. პეტარ კრეშემირ IV ტახტზე ავიდა მამის გარდაცვალების შემდეგ. მან გააგრძელა მამის პოლიტიკა ეკონომიკური რეფორმების თვალსაზრისით და ერთ სამეფოში გააერთიანა მთელ ხორვატული მიწა-წყალი. ნორმანების ლაშქრობის დროს მეფე პეტარ კრეშემირი ტყვედ ჩავარდა. გარდაიცვალა ტყვეობაში. [[1075]] წელს დაკრძალეს სამეფო განსასვენებელში [[სოლინი|სოლინში]]. მისი საფლავი მოგვიანებით გაანადგურეს ოსმალებმა. ==რესურსები ინტერნეტში== {{Commons category|Peter Krešimir IV of Croatia}} * {{hr icon}} [http://hr.wikisource.org/wiki/Povijest_Hrvatske_I._(R._Horvat)/Petar_Kre%C5%A1imir Povijest Hrvatske I. (R. Horvat)/Petar Krešimir] * [http://www.hr/darko/gif/krek23.jpg A romantic portrait of Kresimir.]{{Dead link|date=ივნისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.croatia-in-english.com/images/maps/1073.jpg Map of Kingdom of Croatia during Kresimir IV.] {{ტრპიმიროვიჩების დინასტია}} [[კატეგორია:ხორვატიის მეფეები]] [[კატეგორია:ტრპიმიროვიჩები]] [[კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია]] a9tvklhj3563159amw5l3mh7qxvaz4n 0 301372 5406632 4662519 2026-06-04T01:40:07Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 0 წყარო და 1 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406632 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა წიგნი | სახელწოდება = პროცესი<br />The Trial | მშობ_სახელი = | მთარგმნელი = | სურათი = Kafka Der Prozess 1925.jpg | სურათის ზომა = | ტიტრი = პირველი გამოცემა | ჩარჩო = | წარწერა = | ავტორი = [[ფრანც კაფკა]] | ილუსტრატორი = | გარეკანის_მხატვარი = | ქვეყანა = [[გერმანია]] | ენა = [[გერმანული ენა|გერმანული]] | სერია = | თემა = | ჟანრი = ფილოსოფიური რომანი<br />დისტოპიური რომანი<br />აბსურდისტული რომანი | გამომცემელი = „Verlag Die Schmiede“, [[ბერლინი]] | გამოც_თარიღი = 1925 | ქართულად_გამოც_თარიღი = | მედია = | გვერდი = | isbn = | oclc = | წინამორბედი = | მომდევნო = }} '''პროცესი''' (გერმანული სათაური {{lang|de|''Der Process''}}, {{lang|de|''Der Prozess''}}, {{lang|de|''Der Proceß''}} and {{lang|de|''Der Prozeß''}}) — [[ფრანც კაფკა]]ს რომანი. დაიწერა 1914-1915 წლებში, მაგრამ 1925 წლამდე არ გამოქვეყნებულა. ფრანც კაფკას ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი რომანი მოგვითხრობს კაცზე, რომელიც დააკავა და დასაჯა დაუდგენელმა ორგანომ. მის დანაშაულს ვერ ადგენს მკითხველიც. კაფკაზე დიდი გავლენა იქონია [[თედორე დოსტოევსკი|დოსტოევსკის]] [[დანაშაული და სასჯელი|„დანაშაულმა და სასჯელმა“]] და [[ძმები კარამაზოვები|„ძმებმა კარამაზოვებმა“]]. ის უფრო შორსაც წავიდა და დოსტოევსკის სისხლით ნათესავსაც ეძახდა.<ref> Bridgwater, Patrick (2003). Kafka: Gothic and Fairytale. Rodopi. p. 9. ISBN 978-90-420-1194-6.</ref> როგორც კაფკას სხვა რომანები, „პროცესი“ არის დაუსრულებელი, თუმცა ის შეიცავს თავს, სადაც ამბავი სრულდება. ამის გამო, არსებობს გარკვეული შეუსაბამობები და წყვეტები რომანის თხრობისას. მას შემდეგ, რაც კაფკა გარდაიცვალა 1924 წელს, მისმა მეგობარმა, ლიტერატორმა [[მაქს ბროდი|მაქს ბორდმა]] შეასწორა რომანის ტექსტი გამოსაცემად. ორიგინალი ტექსტი ინახება [[თანამედროვე ლიტერატურის მუზეუმი|თანამედროვე ლიტერატურის მუზეუმში]], [[გერმანია]]ში. 1999 წელს წიგნი შეიყვანეს [[საუკუნის 100 წიგნი (Le Monde)|„Le Monde-ს“ საუკუნის 100 წიგნში]], მეორე ნომრად, როგორც მე-20 საუკუნის საუკეთესო გერმანული რომანი. ==იხილეთ აგრეთვე== * [[საუკუნის 100 წიგნი (Le Monde)]] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} ==რესურსები ინტერნეტში== {{Wikisourcelang|de|Der Process|''Der Process''}} *[http://www.cummingsstudyguides.net/TheTrial.html#The%20Trial%20Top „პროცესი“: სასწავლო სახელმძღვანელო]{{Dead link|date=ივნისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }} *[http://literapedia.wikispaces.com/The+Trial „პროცესი“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150502230407/http://literapedia.wikispaces.com/The+Trial |date=2015-05-02 }} Literapedia-ზე *{{Gutenberg|no=7849|name=„პროცესი“}} *[http://tesla.liketelevision.com/liketelevision/tuner.php?channel=240&format=movie&theme=guide ფილმი „პროცესი“ liketelevision.com-ზე] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060212045848/http://tesla.liketelevision.com/liketelevision/tuner.php?channel=240&format=movie&theme=guide |date=2006-02-12 }} *[http://www.zeno.org/Literatur/M/Kafka,+Franz/Romane/Der+Proze%C3%9F ''Der Prozeß'', ორიგინალი ტექსტი გერმანულად] *{{IMDb title|0057427|Le Procès|(1962)}} *{{IMDb title|0108388|The Trial|(1993)}} *[http://www.sparknotes.com/lit/trial/ SparkNotes] *[http://www.communitywalk.com/the_trial_map/map/794369 The Trial Map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150525060632/http://www.communitywalk.com/the_trial_map/map/794369 |date=2015-05-25 }} *[http://www.classicistranieri.com/franz-kafka-der-prozess-concordanze-per-forma-a-cura-di-valerio-di-stefano.html ''Der Prozess'' – Complete concordances based on the original German text] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150318102642/http://www.classicistranieri.com/franz-kafka-der-prozess-concordanze-per-forma-a-cura-di-valerio-di-stefano.html |date=2015-03-18 }} [[კატეგორია:1925 წლის რომანები]] [[კატეგორია:ფრანც კაფკას რომანები]] [[კატეგორია:დისტოპიური რომანები]] [[კატეგორია:მოდერნისტული რომანები]] fkv751mi1krvipj552lu4l4vfpw43mv 0 342639 5406324 5383906 2026-06-03T14:50:01Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406324 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა სამხედრო ნაწილი |ნაწილის სახელი= პეშმერგა<br />Pêşmerge |სურათი= [[File:Flag of Kurdistan.svg|300px]] |წარწერა= ქურთისტანის დროშა გამოიყენება როგორც პეშმერგას ემბლემა |თარიღები= 1920-დან – დღემდე |allegiance= [[ერაყის ქურთისტანი]] |შემადგენლობა= |ტიპი= [[ჯარი|არმია]] |როლი= |რაოდენობა= 247 000 |სამეთაურო სტრუქტურა= |გარნიზონი= [[ერბილი]], იგივე ჰავლერი |garrison_label= შტაბ-ბინა |მეტსახელი= |patron= |დევიზი= ''ეი რაქიბ!'' (Ey Reqîb) |ფერები= |colors_label= |მარშიმარში= |თილისმა= |აღჭურვილობა= |equipment_label= |ბრძოლები= {{Plainlist | *[[პირველი ერაყ-ქურთისტანის ომი]] *[[მეორე ერაყ-ქურთისტანის ომი]] *[[ირან-ერაყის ომი]] *[[სპარსეთის ყურის ომი (1990-1991)]] *[[ქურთისტან-თურქეთის კონფლიქტი]] *[[ომი ტერორიზმის წინააღმდეგ]] *[[ერაყის სამოქალაქო ომი (2011–2013)]] *[[სირიის სამოქალაქო ომი]] *[[ერაყის სამოქალაქო ომი (2014–დღემდე)]] *[[ქირქუქის ბრძოლა (2017)]] *[[ერაყ-ქურთისტანის ომი (2017)|ერაყ-ქურთისტანის ომი]] }} |დღესასწაულები= |მხატვრული გაფორმება= |საბრძოლო დამსახურებები= |disbanded= <!-- მეთაურები --> |მეთაური1= [[მასუდ ბარზანი]] |commander1_label= მთავარსარდალი |მეთაური2= მუსტაფა ქადირ მუსტაფა აზიზი |commander2_label= პეშმერგას სამინისტროს ხელმძღვანელი |მეთაური3= ლეიტენანტი ჯაბარ იავარი |commander3_label= გენერალური შტაბის უფროსი |ცნობილი მეთაურები= <!-- განმასხვავებელი ნიშნები --> |საიდენტიფიკაციო სიმბოლო= |identification_symbol_label= }} '''პეშმერგა''', ''ფეშმარგა ''({{lang-ku|پێشمەرگە ; Pêşmerge}}) — [[ერაყი|ერაყის]] [[ქურთისტანი|ქურთისტანის]] ავტონიომიური რეგიონის განკარგულებაში მყოფი სამხედრო დაჯგუფება. პეშმერგა ითარგმნება, როგორც: „ის, ვინც უპირისპირდება სიკვდილს“ ან „ის, ვინც ემუქრება სიკვდილს“.<ref>From the [[Kurdish language|Kurdish]] ''{{lang|ku|pêş}}'' ({{lang|ckb|{{big|پێش}}}}) "before" and ''{{lang|ku|merg}}'' {{lang|ckb|{{big|مەرگ}}}} "death".</ref> სამხედრო ორგანიზაციის ფორმალურ ლიდერად ერაყის ქურთისტანის პრეზიდენტი ითვლება. დღესდღეობით სამხედრო ორგანიზაცია მნიშვნელოვნად დანაწევრებულია და ავტონომიურად იმართება [[ქურთისტანის დემოკრატიული პარტია|ქურთისტანის დემოკრატიული პარტიისა]] (KDP) და [[ქურთისტანის პატრიოტთა გაერთიანება|ქურთისტანის პატრიოტთა გაერთიანების]] (PUK) მიერ, თუმცა ორივე მათგანი ქურთისტანის რეგიონალურ მთავრობას ექვემდებარება. რეგიონში ერაყის შეიარაღებული ძალების კონსტიტუციურად შესვლის აკრძალვის შემდეგ,<ref>{{cite web |title=Iraqi PM criticizes Kurdish region for barring army from Syrian border area |url=http://news.xinhuanet.com/english/world/2012-07/28/c_131745233.htm |work=[[Xinhua News Agency]] |date=28 July 2012 |accessdate=13 February 2015}}</ref><ref>{{cite web |title=Information about Kurdistan |url=http://heevie.org/aboutkurdistan |work=Kurdistan Development Organization |date=2014 |accessdate=13 February 2015 |archive-date=14 აპრილი 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200414053034/http://heevie.org/aboutkurdistan }}</ref> პეშმერგა, ქურთისტანის სხვა შვილობილ უსაფრთხოების ძალებთან ერთად, პასუხისმგებელია დაიცვას ქურთისტანის ტერიტორია.<ref>{{cite web |title=Summary of the most important tasks of the Ministry of Peshmerga |url=http://mope.krg.org/about-e.php?z=8&l=3 |work=Ministry of Peshmerga |date=12 November 2012 |accessdate=13 February 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150112042513/http://mope.krg.org/about-e.php?z=8&l=3 |archivedate=12 იანვარი 2015 }}</ref><ref>{{cite web |first=Jay |last=Newton-Small |title=Destination Kurdistan: Is This Autonomous Iraqi Region a Budding Tourist Hot Spot? |url=http://world.time.com/2012/12/31/destination-kurdistan-is-this-autonomous-iraqi-region-a-budding-tourist-hotspot/ |work=[[Time (magazine)|Time]] |date=31 December 2012 |accessdate=13 February 2015 |archive-date=16 აგვისტო 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190816214014/http://world.time.com/2012/12/31/destination-kurdistan-is-this-autonomous-iraqi-region-a-budding-tourist-hotspot/ }}</ref><ref>{{cite web |first=Heath |last=Druzin |title=Rare terrorist attack in peaceful Kurdish region of Iraq kills 6 |url=http://www.stripes.com/news/middle-east/rare-terrorist-attack-in-peaceful-kurdish-region-of-iraq-kills-6-1.244095 |work=[[Stars and Stripes (newspaper)|Stars and Stripes]] |date=29 September 2013 |accessdate=13 February 2015}}</ref><ref>{{cite web |first=Jenna |last=Krajeski |title=The Iraq War Was a Good Idea, If You Ask the Kurds |url=http://www.theatlantic.com/international/archive/2013/03/the-iraq-war-was-a-good-idea-if-you-ask-the-kurds/274196/ |work=[[The Atlantic]] |date=20 March 2013 |accessdate=14 February 2015}}</ref> 2003 წელს, [[ერაყის ომი|ერაყის ომში]], პეშმერგა მნიშვნელოვან როლს თამაშობდა [[სადამ ჰუსეინი|სადამ ჰუსეინის]] დაკავების სპეცოპერაციაში.<ref>{{cite web |first=Manish |last=Rai |title=Kurdish Peshmerga Can Be A Game Changer In Iraq And Syria |url=http://www.khaama.com/kurdish-peshmerga-can-be-a-game-changer-in-iraq-and-syria-6802 |work=[[Khaama Press]] |date=6 October 2014 |accessdate=14 February 2015}}</ref><ref>{{cite web |title=Operation Red Dawn's eight-month hunt |url=http://www.smh.com.au/articles/2003/12/15/1071336860245.html |work=[[The Sydney Morning Herald]] |date=15 December 2003 |accessdate=14 February 2015}}</ref> 2004 წელს ქურთულმა ანტიტერორისტულმა ძალებმა დააკავეს [[ალ-კაიდა|ალკაიდას]] საკვანძო ფიგურა, რამაც გამოიწვია [[ოპერაცია ნეპტუნის შუბი]], რის მეშვეობითაც შესაძლებელი გახდა [[ოსამა ბინ ლადენი|ოსამა ბინ ლადენის]] ლიკვიდაცია.<ref>{{cite news |url=http://theweek.com/article/index/243389/how-the-cia-really-caught-bin-ladens-trail#axzz34IzUbxqb |last=Ambinder |first=Marc |title=How the CIA really caught Bin Laden's trail |newspaper=[[The Week]] |date=29 April 2013 |accessdate=14 February 2015}}</ref><ref>{{cite web |first=Arom |last=Roston |title=Cloak and Drone: The Strange Saga of an Al Qaeda Triple Agent |url=http://www.vocativ.com/usa/nat-sec/cloak-drone-strange-saga-al-qaeda-triple-agent/ |work=[[Vocativ]] |date=9 January 2014 |accessdate=14 February 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190625232507/https://www.vocativ.com/usa/nat-sec/cloak-drone-strange-saga-al-qaeda-triple-agent/ |archivedate=25 ივნისი 2019 }}</ref> 2014 წელს, [[ისლამური სახელმწიფო]]ს ერაყის ქურთისტანზე თავდასხმის პერიოდში, ერაყსა და სირიაში არსებული პეშმერგა და სხვა ქურთული ძალები, ისლამური სახელმწიფოს წინააღმდეგ არსებულ ომში ჩაებნენ. == ისტორია == [[ფაილი:Barzani1.jpg|მარცხნივ|მინი|164x164პქ|მუსტაფა ბარზანი, ქურთისტანის ძირითადი პოლიტიკური და სამხედრო ლიდერი.]] ქურთული ამბოხის საომარი ტრადიცია, დამოუკიდებლობის მოპოვების მცდელობებთან ერთად, ათასობით წელს მოიცავს. ადრეული ქურთი მეომრები სპარსეთის, [[ოსმალეთის იმპერია|ოსმალეთისა]] და [[ბრიტანეთის იმპერია|ბრიტანეთის იმპერიის]] წინააღმდეგ იბრძოდნენ.<ref name="main history source">{{cite web |first=Michael G. |last=Lortz |title=Willing to Face Death: A History of Kurdish Military Forces – the ''Peshmerga'' – from the Ottoman Empire to Present-Day Iraq |url=http://diginole.lib.fsu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=3203&context=etd |format=PDF |work=MA Thesis |publisher=[[Florida State University]] |date=28 October 2005 |accessdate=14 February 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150727174333/http://diginole.lib.fsu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=3203&context=etd |archivedate=27 ივლისი 2015 }}</ref> ტერმინი „პეშმერგა“, ქურთი მწერლის, იბრაჰიმ აჰმადის მიერ, მე-20 საუკუნეში დამკვიდრდა.<ref>{{cite web |first=Allegra |last=Stratton |title=Hero of the people |url=http://www.newstatesman.com/node/153517 |work=[[New Statesman]] |date=26 June 2006 |accessdate=14 February 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200929141306/https://www.newstatesman.com/node/153517 |archivedate=29 სექტემბერი 2020 }}</ref> ისტორიულად პეშმერგა არსებობდა, როგორც პარტიზანული ორგანიზაცია, მაგრამ თვითგამოცხადებული [[მეჰაბადის რესპუბლიკა|მაჰაბადის რესპუბლიკის]] (1946-1947) პერიოდში, პეშმერგა [[მუსტაფა ბარზანი]]ს მეთაურობით, რესპუბლიკის ოფიციალური სამხედრო დანაყოფი გახდა.<ref name="first mahabad source">{{cite web |first=Mufid |last=Abdulla |title=Mahabad – the first independent Kurdish republic |url=http://kurdistantribune.com/2011/mahabad-first-independent-kurdish-republic/ |work=The Kurdistan Tribune |date=12 June 2011 |accessdate=14 February 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160528231328/http://kurdistantribune.com/2011/mahabad-first-independent-kurdish-republic/ |archivedate=28 მაისი 2016 }}</ref><ref name="ma barzani"/> რესპუბლიკის დაცემისა და [[ქაზი მუჰამედი|ქაზი მუჰამედის]] გარდაცვალების შემდეგ, პეშმერგა ისევ პარტიზანულ ორგანიზაციად გადაიქცა, რომელიც მომდევნო საუკუნეებში [[ერაყი|ერაყისა]] და [[ირანი|ირანის]] მთავრობებს ეწინააღმდეგებოდა.<ref>{{cite book |first=Susan |last=Meiselas |title=Kurdistan: In the Shadow of History |edition=2nd |publisher=[[University of Chicago Press]] |date=2008 |isbn=978-0-226-51928-9}}</ref> ერაყში პეშმერგა, ქურთისტანის დემოკრატიული პარტიის (KDP) ლიდერ მუსტაფა ბარზანის მიერ იმართებოდა.<ref name="ma barzani">{{cite web |title=President |url=http://www.krgspain.org/government/profiles/english-president/ |work=[[Kurdistan Regional Government|Kurdistan Regional Government Representation in Spain]] |date=2015 |accessdate=14 February 2015}}</ref> 1975 წელს პეშმერგა დამარცხდა [[ერაყ-ქურთისტანის მეორე ომი|ერაყ-ქურთისტანის მეორე ომში]]. [[ჯალალ თალაბანი]]მ, KDP-ს ერთ-ერთმა წამყვანმა წევრმა, პარტია დატოვა და წინააღმდეგობის გამოცოცხლების მიზნით ქურთისტანის პატრიოტული გაერთიანება ჩამოაყალიბა (PUK). ამ მოვლენამ მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა KDP-სა და PUK-ს დაპირისპირების გაზრდის პროცესში, რომელიც დღემდე ორ ნაწილად ჰყოფს, პეშმერგას სამხედრო ძალებსა და ქურთულ საზოგადოებას. 1979 წელს, მუსტაფა ბარზანის სიკვდილის შემდეგ, მისი ადგილი მისმა შვილმა, [[მასუდ ბარზანი]]მ დაიკავა.<ref name="ma barzani" /> KDP-სა და PUK-ს შორის დაძაბულობის ზრდასთან ერთად, პეშმერგას უმრავლესობა რეგიონის საკუთარი პარტიის კონტროლის ქვეშ შენარჩუნებისთვის და ასევე ერაყის ჯარის ინტერვენციის შესაჩერებლად იბრძოდა. [[ირან-ერაყის ომი]]ს პერიოდში, ერაყის ქურთისტანში არსებულ ორ მნიშვნელოვან პარტიას შორის [[სამოქალაქო ომი ქურთისტანში|სამოქალაქო ომი]] დაიწყო და პეშმერგას ძალები იძულებული გახდნენ ერთმანეთის წინააღმდეგ ებრძოლათ. სამოქალაქო ომი ოფიციალურად 1998 წელს დასრულდა, როცა [[მასუდ ბარზანი|ბარზანიმ]] და [[ჯალალ თალაბანი|თალაბანიმ]] ვაშინგტონის მშვიდობის ხელშეკრულებას მოაწერეს ხელი.<ref>{{cite web |first=Frman |last=Abdulrahman |title=never ending mystery: what really happened to kurdish civil war missing |url=http://www.niqash.org/articles/?id=3000 |work=niqash |date=23 February 2012 |accessdate=22 February 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150119074153/http://www.niqash.org/articles/?id=3000 |archivedate=19 იანვარი 2015 }}</ref> ხელშეკრულების მიხედვით, პარტიები ძალების გაერთიანებაზე, ჩრდილოეთ ერაყში [[თურქეთის ქურთისტანი|თურქეთის ქურთისტანის]] [[ქურთისტანის მშრომელთა პარტია|მშრომელთა პარტიის]] (PKK) გაუქმებასა და ერაყის არმიის ქურთისტანში შესვლის აკრძალვაზე შეთანხმდნენ. მომავალ წლებში პარტიებს შორის დაძაბულობა [[სადამ ჰუსეინი|სადამ ჰუსეინის]] რეჟიმის დამხობაში ერთობლივმა მონაწილეობამ განმუხტა. ერთიანი ძალისხმევით მათ შეძლეს, ერაყის ქურთისტანის ჩამოყალიბება. სხვა სამხედრო ორგანიზაციებისგან განსხვავებით, ქურთისტანის კონსტიტუციით პეშმერგა არასოდეს არ იყო აკრძალული. 2015 წელს, პეშმერგას ჯარისკაცებმა პირველად გაიარეს ურბანული ომისა და სამხედრო დაზვერვის სწავლება უცხოელ მწვრთნელებთან ერთად.<ref>{{cite news|title=EXCLUSIVE: Coalition helps Peshmerga muscle up on urban warfare|url=http://rudaw.net/english/kurdistan/160420155|accessdate=17 April 2015|work=Rudaw|date=16 April 2015}}</ref> == სტრუქტურა == [[ფაილი:Peshmerga near Syria - June 23, 2014.jpg|მარჯვნივ|მინი|''პეშმერგას სპეცრაზმი სირიის საზღვართან ახლოს, 2014 წლის 23 ივლისი.'']] პეშმერგას შეიარაღებულ ძალებში მყოფ ჯარისკაცთა ზუსტი რაოდენობა უცნობია,<ref>{{cite web |first=Peter |last=Beaumont |title=How effective is Isis compared with the Iraqi army and Kurdish peshmerga? |url=http://www.theguardian.com/world/2014/jun/12/how-battle-ready-isis-iraqi-army-peshmerga |work=[[The Guardian]] |date=12 June 2014 |accessdate=22 February 2015}}</ref> ის, სავარაუდოდ, 80 000-დან 250 000 ჯარისკაცს ითვლის. შეიარაღებული ძალები გადანაწილებულია 36 ბრიგადაში, რომლებიც ავტონომიურად KDP-ის, PUK-ისა და პეშმერგას სამინისტროს მიერ იმართება.<ref>{{cite web |first=Fazel |last=Hawramy |title=THE DESASTROUS COMMAND-NON-COMMAND-STRUCTURE |url=http://www.mesop.de/mesop-the-desastrous-command-non-command-structure/ |work=MESOP |date=14 January 2015 |accessdate=22 February 2015}}</ref> პეშმერგას ძალებს, რომლებსაც კავშირი აქვთ ქურთისტანის დემოკრატიულ პარტიასთან, პასუხისმგებლები არიან დაიცვან [[დაჰუკის მუჰაფაზა|დოჰუკისა]] და [[ერბილის მუჰაფაზა|ერბილის]] მუჰაფაზები (გუბერნია), ხოლო ქურთისტანის პატრიოტთა გაერთიანების ძალები კი [[სულეიმანიის მუჰაფაზა|სულეიმანიის მუჰაფაზას]] აკონტროლებენ.<ref>Chapman, Dennis. Security Forces of Kurdistan Regional Government, US Army War College. 2009, page. 3.</ref> 2014 წლის ისლამური სახელმწიფოს თავდასხმას მოჰყვა მიმდებარე რეგიონების ერაყის ჯარისაგან დაცლა, რითიც ისარგებლა ქურთისტანის რეგიონალურმა მთავრობამ და ყველა სადავო ტერიტორიის დაკავება მოახერხა.<ref>{{cite web|url=http://reliefweb.int/report/iraq/jihadist-drive-allows-iraq-kurds-take-disputed-areas|title=Jihadist drive allows Iraq Kurds to take disputed areas|work=ReliefWeb|accessdate=20 March 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160718122723/http://reliefweb.int/report/iraq/jihadist-drive-allows-iraq-kurds-take-disputed-areas|archivedate=18 ივლისი 2016}}</ref> სადავო ტერიტორიებიც ასევე დაიყო KDP და PUK-ის პეშმერგას ძალებს შორის. პეშმერგას ძალების გაყოფის შედეგად, არ არსებობს ცენტრალური სამმართველო შტაბი, რომელიც სამხედრო დანაყოფებს ერთიანად გააკონტროლებდა. ერაყის ქურთისტანის მთავრობის რეფორმების მცდელობის მიუხედავად, პეშმერგას დაჯგუფება სამხედრო იერარქიის მიერ არ იმართება და ისინი დღემდე ცალკეული პოლიტიკური პარტიების დაქვემდებარების ქვეშ იბრძვიან,<ref>{{cite web|url=http://lebanonwire.com/1409MLN/14091314STR.asp|title=Lebanonwire.com - Kurdish Peshmerga Forces Have Room to Grow|work=lebanonwire.com|accessdate=2016-06-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150113050615/http://lebanonwire.com/1409MLN/14091314STR.asp|archivedate=2015-01-13}}</ref> მაგრამ ჯარის გაერთიანების იდეა დღემდე არ კარგავს აქტუალობას. ასევე, დიდი ძალისხმევა გაიწია ცალკეული პარტიზანული დროშების აკრძალვისთვის.<ref>{{cite web|url=http://english.shafaaq.com/index.php/politics/10849-barzani-prevents-lifting-partisan-flags-in-fighting-fronts-except-for-kurdistan-flag|title=Barzani prevents lifting partisan flags in fighting fronts except for Kurdistan flag|publisher=|accessdate=20 March 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150112051404/http://english.shafaaq.com/index.php/politics/10849-barzani-prevents-lifting-partisan-flags-in-fighting-fronts-except-for-kurdistan-flag|archivedate=12 იანვარი 2015}}</ref> 2015 წლის იანვარში, გავრცელებული ინფორმაციით, 36 ბრიგადიდან 12, ქურთისტანის რეგიონის მართველობის ქვეშ გადავიდა, დანარჩენი 70% კი დღემდე ორი ძირითადი პარტიის მიერ იმართება.<ref>{{cite web|url=http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2015/01/iraq-kurdish-peshmerga-division-islamic-state.html#|title=Kurdish peshmerga divisions hamper war effort - Al-Monitor: the Pulse of the Middle East|work=Al-Monitor|accessdate=20 March 2015}}</ref> შეზღუდული დაფინანსებისა და დიდი რაოდენობით სამხედრო მოსამსახურეების ყოლის მიზეზით, ქურთისტანის რეგიონალური მთავრობა გეგმავდა ძალების შემცირებას, რათა ის უფრო ეფექტიანი და კარგად გაწვრთნილი ჯარისკაცებით ყოფილიყო დაკომპლექტებული.<ref>{{cite web|url=https://books.google.dk/books?id=S6oP3Y9ZM3sC&pg=PA129&lpg=PA129&dq=15%27th+and+16%27th+division+peshmerga&source=bl&ots=c0IHY4AnSX&sig=UWDppeBU7nS4a3Lqe9dMc_7Aekk&hl=da&sa=X&ei=uxWzVMWRCurNygOq94CABw&ved=0CCwQ6AEwAg#v=onepage&q=15'th%20and%2016'th%20division%20peshmerga&f=false|title=Withdrawal from Iraq|publisher=|accessdate=20 March 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ekurd.net/mismas/articles/misc2011/1/state4537.htm|title=Iraqi Kurdistan Armed Forces, Peshmerga, to Lose 130,000 Soldiers|publisher=|accessdate=20 March 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200414053255/https://ekurd.net/mismas/articles/misc2011/1/state4537.htm|archivedate=14 აპრილი 2020}}</ref> აქედან გამომდინარე, 2009 წლისთვის ქურთისტანის რეგიონალურ მთავრობასა და ბაღდადს შორის არსებობდა შეთანხმებები, პეშმერგას ძალების ნაწილის ერაყის ჯარში გაწევრიანების მცდელობით, რომლებიც ერაყის ჯარის მე-15 და მე-16 დივიზიებში უნდა განთავსებულიყვნენ,<ref>{{cite web|url=https://books.google.dk/books?id=KgEo2q76J_0C&pg=PA309&lpg=PA309&dq=Peshmerga%09Projected+Residual+Force&source=bl&ots=MPM_oAI2pT&sig=wccwwoaiVcyLp3PkIhEi-WHmMvE&hl=da&sa=X&ei=MRKzVLrTIIjjywPA9IKQCg&ved=0CCQQ6AEwAA#v=onepage&q=Peshmerga%09Projected%20Residual%20Force&f=false|title=Iraq and the United States|publisher=|accessdate=20 March 2015}}</ref><ref>Chapman, Dennis. Security Forces of Kurdistan Regional Government, Us Army War College. 2009, page. 112.</ref> თუმცა ერბილსა და ბაღდადს შორის ურთიერთობის გამწვავების შედეგად, რომელიც სადავო ტერიტორიების დაკავებას ეხებოდა, მოლაპარაკებები ჩაიშალა.  [[ფაილი:Peshmerga_soldier.jpg|მინი|პეშმერგას რიგითი ჯარისკაცი.]] მიუხედავად იმისა, რომ პეშმერგას ძალების უმრავლესობას მუსლიმები წარმოადგენენ, ასევე არსებობს პეშმერგას ქრისტიანული და [[ეზიდები|ეზიდური]] სამხედრო დანაყოფები.<ref>{{cite web|url=http://www.reuters.com/article/2014/12/21/us-mideast-crisis-iraq-sinjar-idUSKBN0JZ0QO20141221|title=Iraqi Kurds, Yazidis fight Islamic State for strategic town of Sinjar|work=Reuters|accessdate=20 March 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151128104841/http://www.reuters.com/article/2014/12/21/us-mideast-crisis-iraq-sinjar-idUSKBN0JZ0QO20141221|archivedate=28 ნოემბერი 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://rudaw.net/english/kurdistan/070120151|title=Rudaw|work=Rudaw|accessdate=20 March 2015}}</ref> თითქმის სრულიად მამაკაცებით დაკომპლექტებული პეშმერგა თავისი შექმნის დღიდან გარკვეული რაოდენობის ქალებსაც მოიცავდა და დღეისთვის ის 600-მდე ქალს ითვლის.<ref>{{cite web|url=http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/islamic-state/11216064/Meet-the-Kurdish-women-fighting-the-Islamic-State.html|title=Meet the Kurdish women fighting the Islamic State|date=8 November 2014|work=Telegraph.co.uk|accessdate=20 March 2015}}</ref> KDP-ში არსებულ ქალებს ეკრძალებათ ფრონტის ხაზზე ყოფნა და ისინი უმეტესად, პოზიციების ლოგისტიკითა და მართვით არიან დაკავებულები,<ref>{{cite web|url=http://rudaw.net/english/kurdistan/28092014|title=No Frontline Deployment for Female Kurdish Troops|work=Rudaw|accessdate=20 March 2015}}</ref> თუმცა PUK-ის პეშმერგას ძალებში არსებული ქალები აქტიურად მონაწილეობენ ისლამურ სახელმწიფოს წინააღმდეგ მიმდინარე ბრძოლებში.<ref>{{cite web|url=http://rudaw.net/english/kurdistan/220620151|title=KRG halts recruiting of female Peshmerga|work=Rudaw}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2014/08/iraq-kurdistan-female-regiment-peshmerga-fight-is.html|title=Meet the female peshmerga forces fighting IS - Al-Monitor: the Pulse of the Middle East|work=Al-Monitor}}</ref> 2015 წლის იანვრიდან პეშმერგას ძალები იყოფა სამ ნაწილად: პეშმერგას სამინისტრო, KDP და PUK. * 15 რეგიონალური გვარდია, რომელიც პეშმერგას სამინისტროს ექვემდებარება. ძალები რომლებიც KDP-ს პოლიტბიუროს ექვემდებარება: # ჰეზაკანი გულანი (გულანის დანაყოფი), ელიტარული ძალები, რომლებიც ვალდებული არიან დაიცვან პრეზიდენტი და საპრეზიდენტო მთავრობა. # ჰეზაკანი ბარზანი (ბარზანის დანაყოფი), საგვარდიო დანაყოფი, რომელიც პრეზიდენტის კლანის მიერ დაკომპლექტებულ სამხედროებს მოიცავს. # ათი დამატებითი ბრიგადა, რომელიც 20.000-იან მძლავრ ძალას წარმოადგენს.<ref name="washingtoninstitute.org">https://www.washingtoninstitute.org/uploads/Documents/pubs/PolicyFocus137_Knights3.pdf{{Dead link|date=ოქტომბერი 2021 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> # ზერავანის დანაყოფი — შინაგან საქმეთა სამინისტროს ადმინისტრაციული მხარდაჭერით არსებული ერთეული. ძალები რომლებიც PUK-ის პოლიტბიუროს ექვემდებარება: # დიჟა ტირორი (კონტრტერორისტული დაჯგუფება), ელიტარული ანტი-ტერორისტული ფორმაცია. # ორი საპრეწიდენტო ბრიგადა, რომელიც ვალდებულია დაიცვას ერაყის ქურთისტანის პრეზიდენტი. # ჰეზეკანი კოსრატ რასული, კიდევ ერთი ბრიგადა, რომელიც ვალდებულია დაიცვას ვიცე-პრეზიდენტი. # 15 ბრიგადისგან შემდგარი ძალები, PUK-ის ერთგული დანაყოფი.<ref name="washingtoninstitute.org" /> == აღჭურვილობა == [[ფაილი:Peshmerga_on_a_T-55-Tank_outside_Kirkuk_in_Iraq..jpg|მარჯვნივ|მინი|''პეშმერგა'' T-55-ტანკით, ქირქუქის მიდამოები, 2014 წლის ივნისი.]] პეშმერგას არსენალი გარკვეულწილად ლიმიტირებულია, რადგან ის არ არის აღიარებული როგორც დამოუკიდებელი ქვეყანა.<ref>{{cite web|url=http://www.foxnews.com/world/2015/01/03/iraq-peshmerga-desperate-for-us-arms-in-fight-against-isis/|title=Iraq's Peshmerga desperate for US arms in fight against ISIS|author=Hollie McKay|work=Fox News|accessdate=20 March 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dw.de/arms-for-kurdish-peshmerga-to-affect-military-balance/a-17853077|title=Arms for Kurdish peshmerga to affect military balance|work=DW.DE|accessdate=20 March 2015}}</ref> ქურთისტანის რეგიონალურ მთავრობასა და ერაყის მთავრობებს შორის უთანხმოების მიზეზით, იარაღის შემოდინება ერაყიდან ქურთისტანში თითქმის არ ხორციელდება, რადგან ბაღდადი შიშობს რომ ქურთისტანი დამოუკიდებლობის გამოცხადებას შეძლებს. დღეისათვის პეშმერგას ძალები უმეტესწილად ძველ შეიარაღებას იყენებენ, რომელიც [[ერაყში შეჭრა|ერაყში აშშ-ს თავდასხმის]] შემდეგ ჩაიგდეს ხელში. ასევე 1991 წელს [[ერაყის აჯანყება (1991)|ერაყის აჯანყებისას]],<ref>{{cite web|url=http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2013/06/iraq-asks-krg-for-pre-saddam-weapons.html#|title=Iraqi Defense Ministry Asks KRG To Return Saddam-Era Weapons - Al-Monitor: the Pulse of the Middle East|work=Al-Monitor|accessdate=20 March 2015}}</ref> სადაც ქურთებმა მოახერხეს ერაყის ჯარში არსებული შეიარაღების ხელში ჩაგდება. 2014 წელს, ისლამური სახელმწიფოს თავდასხმას ერაყის არმიის უკან დახევა მოჰყვა, რითიც ისარგებლეს ქურთებმა და მათ შეძლეს დარჩენილი იარაღის ხელში ჩაგდება.<ref>{{cite web|url=http://www.thenational.ae/world/middle-east/as-isil-retreats-iraqi-kurds-gain-new-ammunition#page1|title=As ISIL retreats, Iraqi Kurds gain new ammunition|author=Hugh Naylor|publisher=|accessdate=20 March 2015}}</ref> 2014 წლის აგვისტოდან ისლამური სახელმწიფოს ძალების წინააღმდეგ ბრძოლებში, პეშმერგამ, ასევე, მოახერხა გარკვეული რაოდენობის იარაღის ხელში ჩაგდება.<ref>{{cite web|url=http://news.nationalpost.com/2014/10/03/kurdish-forces-captured-a-isis-base-after-a-two-day-siege-but-the-isis-fighters-inside-somehow-slipped-away/|title=Kurdish forces captured an ISIS base after a two-day siege — but the ISIS fighters inside somehow slipped away|author=Richard Spencer, The Telegraph|date=3 October 2014|work=National Post|accessdate=20 March 2015}}</ref> 2014 წლის, აგვისტოში ისლამური სახელმწიფოს თავდასხმების შემდეგ, ზოგიერთმა ქვეყანამ გადაწყვიტა პეშმერგა მსუბუქი შეიარაღებით აღეჭურვა,<ref>{{cite web|url=http://www.theguardian.com/world/2014/aug/14/uk-britain-arms-supply-kurdish-forces-iraq-isis|title=UK prepares to supply arms directly to Kurdish forces fighting Isis|author=Nicholas Watt|work=the Guardian|accessdate=23 October 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://ekurd.net/mismas/articles/misc2014/8/state8392.htm|title=Seven western states join US to arm Iraqi Kurdistan: Pentagon|publisher=|accessdate=23 October 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200618065646/https://ekurd.net/mismas/articles/misc2014/8/state8392.htm|archivedate=18 ივნისი 2020}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.theguardian.com/world/2014/aug/11/us-arm-peshmerga-iraq-kurdistan-isis|title=US to directly arm Kurdish peshmerga forces in bid to thwart Isis offensive|author=Spencer Ackerman|work=the Guardian|accessdate=20 March 2015}}</ref> თუმცა ქურთი ჩინოვნიკები და პეშმერგა, აცხადებენ, რომ ისინი არ იღებენ საკმარის იარაღს. მათ ასევე განაცხადეს, რომ ბაღდადი ბლოკავს თუნდაც მცირე ოდენობით იარაღის გადატანას ქურთისტანის რეგიონში და აცხადებდნენ რომ იარაღი ბაღდადის ავლით პირდაპირ ქურთისტანში უნდა გაიგზავნოს.<ref>{{cite web|url=http://www.washingtontimes.com/news/2014/nov/21/iraqi-kurds-us-we-need-heavy-weapons-defeat-islami/|title=Iraqi Kurds to U.S.: We need heavy weapons to defeat Islamic State|work=The Washingtion Times|accessdate=20 March 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.washingtonpost.com/world/national-security/iraqs-kurds-appeal-for-new-us-arms-to-combat-islamic-state/2014/11/12/d2a0fe28-6aa6-11e4-9fb4-a622dae742a2_story.html|title=Iraq’s Kurds appeal for new U.S. arms to combat Islamic State|work=Washington Post|accessdate=20 March 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://hotair.com/archives/2014/09/10/kurds-to-us-give-us-the-heavy-weapons-we-need-to-fight-isis/|title=Kurds to US: Give us the heavy weapons we need to fight ISIS|work=HotAir.com|accessdate=20 March 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190616131238/https://hotair.com/archives/2014/09/10/kurds-to-us-give-us-the-heavy-weapons-we-need-to-fight-isis/|archivedate=16 ივნისი 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.reuters.com/article/2014/11/19/us-mideast-crisis-barzani-idUSKCN0J30ON20141119|title=Iraqi Kurds say West not providing enough arms to defeat Islamic State|work=Reuters|accessdate=20 March 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151020022751/http://www.reuters.com/article/2014/11/19/us-mideast-crisis-barzani-idUSKCN0J30ON20141119|archivedate=20 ოქტომბერი 2015}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო|4}} [[კატეგორია:ერაყის ქურთისტანი]] [[კატეგორია:პეშმერგა]] f3is090uwvosw3y9r8ucyhchu1vrhk0 0 345128 5406687 4912880 2026-06-04T08:11:52Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 0 წყარო და 1 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406687 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა პოლიტიკოსი | სახელი= რამზან კადიროვი | მშობლიურ ენაზე= Къадирин Ахьмадан воӀ Рамзан | სურათი= Ramzan_Kadyrov_(2018-06-15)_02.jpg | სურათის ზომა= 270 | წარწერა= 2018 წელს | დაბადების სახელი= | ფსევდონიმი= | დაბადების თარიღი= [[5 ოქტომბერი]] [[1976]] | დაბადების ადგილი= [[ცენტაროი]], [[ჩეჩნეთ-ინგუშეთის ასსრ]], [[საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირი|სსრკ]] | გარდაცვალების თარიღი= | გარდაცვალების ადგილი= | მოქალაქეობა= {{დროშა|რუსეთი}} | განათლება= | სამეცნიერო ხარისხი= | ეროვნება= [[ჩეჩნები|ჩეჩენი]] | რელიგია= [[ისლამი]] | პარტია= [[ერთიანი რუსეთი]] | ძირითადი იდეები= | საქმიანობა= | მამა= | დედა= | მეუღლე= | შვილები= | ჯილდოები= | ხელმოწერა= | საიტი= }} '''რამზან კადიროვი '''({{lang-ru|Рамзан Ахматович Кадыров;}} {{lang-ce|Къадирин Ахьмадан воӀ Рамзан}}; დ. [[5 ოქტომბერი]], [[1976]], [[ცენტაროი]], [[ჩეჩნეთ-ინგუშეთის ასსრ]], [[საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირი|სსრკ]]) — რუსეთის სახელმწიფო და პოლიტიკური მოღვაწე. ჩეჩნეთის რესპუბლიკის პრეზიდენტი [[2007]] წლის 15 თებერვლიდან ([[2016]] წლის 25 მარტიდან არის ჩეჩნეთის რესპუბლიკის პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელი), „ერთიანი რუსეთის“ ({{lang-ru|Единая Россия}}) უმაღლესი საბჭოს ბიუროს წევრი, რუსეთის ფედერაციის გმირი და [[რუსეთი|რუსეთის ფედერაციაში]] შესული ჩეჩნეთის რესპუბლიკის პირველი პრეზიდენტის, [[ახმად კადიროვი|ახმად კადიროვის]] შვილი. ჩეჩნეთის პირველი ომის დროს ებრძოდა რუსეთის ფედერაციას, მაგრამ მეორე ომში მამასთან ერთად უკვე რუსული მხარისკენ გადავიდა. მამის პრეზიდენტობის დროს იყო ჩეჩნეთის რესპუბლიკის პრეზიდენტის უსაფრთხოების სამსახურის უფროსი, [[2005]]-[[2007]] წლებში კი იკავებდა ჩეჩნეთის რესპუბლიკის ხელისუფლების მდივნის პოსტს. ასევე არის პოლიციის გენერალ-მაიორი.<ref>[https://lenta.ru/lib/14161090/full.htm Рамзан Кадыров - Lenta.ru]</ref> კადიროვის მიღწევებად მიიჩნევენ ჩეჩნეთის რესპუბლიკაში მშვიდობის დამყარებას და ომის დროს დანგრეულ [[გროზნო]]ს აღდგენას, ხოლო ადანაშაულებენ დიქტატორული რეჟიმის დამყარებაში, ადამიანთა უფლებების დარღვევასა და კორუფციაში.<ref>[http://Лителл%202012.%20გვ.%2015-17 Лителл 2012. გვ. 15-17]{{Dead link|date=ივნისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref><ref>[https://lenta.ru/articles/2013/02/05/ramzan Ключкин А. Сотворение Мира]</ref><ref>[https://www.foreignaffairs.com/articles/eastern-europe-caucasus/2015-04-01/chechen-war-proxy Waller N. Chechen war by proxy]</ref> == რესურსები ინტერნეტში == * [http://www.ramzan-kadyrov.ru/ რამზან კადიროვის ოფიციალური საიტი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070416020212/http://www.ramzan-kadyrov.ru/ |date=2007-04-16 }} * {{ВКонтакте|ramzan|გვერდი}} == სქოლიო == {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:კადიროვი, რამზან}} [[კატეგორია:რუსი პოლიტიკოსები]] [[კატეგორია:ჩეჩნეთის პრეზიდენტები]] [[კატეგორია:რუსეთის სახელმწიფო მოღვაწეები]] [[კატეგორია:ჩეჩნეთის ომის მონაწილეები]] [[კატეგორია:დაბადებული 1976]] [[კატეგორია:„ერთიანი რუსეთის“ წევრები]] [[კატეგორია:დაბადებული 5 ოქტომბერი]] [[კატეგორია:მაგნიტსკის აქტით სანქცირებული ადამიანები]] [[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]] 6rzsb7joulqjb24vumojtxn2zsbawkm 0 358716 5406703 4947438 2026-06-04T09:21:23Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 1 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406703 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა პიროვნება | სურათი= Rati Tsiteladze & Children.JPG | სახელი = რატი წითელაძე | წარწერა = რეჟისორი, დრამატურგი | დაბ თარიღი = {{დაბადების თარიღი და ასაკი|1987|11|7}} | დაბ ადგილი = [[ბათუმი]] [[საქართველო]] |მოქალაქეობა = საქართველო |ეროვნება = ქართველი | პროფესია = [[მსახიობი]], [[რეჟისორი]] | აქტიური წლები = 2008 - დღემდე |მეუღლე=ოლგა სლუსარევა}} '''რატი წითელაძე ''' (დ. [[7 ნოემბერი]], [[1987]], [[ბათუმი]]) ― [[ქართველი]] აღმოსავლური ორთაბრძოლების წარმომადგენელი, კინო [[რეჟისორი]], [[მსახიობი]] და პროდიუსერი.<ref>{{Cite web |url=http://musicbox.ge/gadacema/rati-witeladze-akhal-ampluashi-msoflio-chempionis-warmatebuli-saredjisoro-kariera/ |title=''რატი წითელაძე ახალ ამპლუაში – მსოფლიო ჩემპიონის წარმატებული სარეჟისორო კარიერა'' |accessdate=2016-12-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180317102110/http://musicbox.ge/gadacema/rati-witeladze-akhal-ampluashi-msoflio-chempionis-warmatebuli-saredjisoro-kariera/ |archivedate=2018-03-17 }}</ref> ==ბიოგრაფია== 2008 წელს, მოიპოვა [[მსოფლიო ჩემპიონატი|მსოფლიო ჩემპიონის]] ტიტული კინგბოქსინგში ''WK1''-ის წესებით, ეგვიპტეში.<ref>{{Cite web |url=http://geotimes.ge/_old/archive/index.php?m=home&newsid=12354=0&lang=eng |title=Rati Tsiteladze – World Champion!'' (ინგლისური) |accessdate=2016-12-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160602194449/http://www.geotimes.ge/_old/archive/index.php?m=home&newsid=12354=0&lang=eng |archivedate=2016-06-02 }}</ref> აგრეთვე იყო საერთაშორისო "''Budo"'' სპორტის ფედერაციის მთავარი ინსტრუქტორი და საქართველოს ეროვნული ნაკრების კაპიტანი.<ref>{{Cite web |url=http://www.georgianjournal.ge/sports/2534-i-owe-my-success-to-my-failure.html |title=''‘I Owe My Success to My Failure‘'' (ინგლისური) |accessdate=2016-12-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170730212754/https://www.georgianjournal.ge/sports/2534-i-owe-my-success-to-my-failure.html |archivedate=2017-07-30 }}</ref> 2009 წელს, მოიპოვა ევროპის ჩემპიონის ტიტული კიოკუშინ/შინკიუკუშინ კარატის წესებით, ლიეტუვაში. ამავე წელს, საერთაშორისო პროფესიული სრულ კონტაქტურ ორთაბრძოლათა ლიგამ, რატის ოქროს მედალი გადასცა და უნივერსალურ მებრძოლად დაასახელა. ასევე საქართველოს სპორტისა და ახალგაზრდობის საქმეთა სამინისტრომ, რატის გადასცა სიგელი უნიკალური მიღწევებისათვის.<ref>{{Cite web |url=http://geotimes.ge/_old/archive/index.php?m=home&newsid=15119=0&lang=eng |title=''Rati Tsiteladze – Universal Fighter'' (ინგლისური) |accessdate=2016-12-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160602203420/http://www.geotimes.ge/_old/archive/index.php?m=home&newsid=15119=0&lang=eng |archivedate=2016-06-02 }}</ref> იყო სატელევიზიო შოუ [[ცეკვავენ ვარსკვლავები|„ცეკვავენ ვარსკვლავების“]] 2013 წლის სეზონის მონაწილე. 2014 წელს, დააარსა კინოკომპანია ArtWay Film''.''<ref>{{Cite web |url=http://www.observer.com.ge/en/2015/05/20/news-article-1/ |title=''GEORGIAN SPORTS STAR TARGETS HOLLYWOOD'' (ინგლისური) |access-date=2016-12-12 |archive-date=2016-08-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160806172912/http://www.observer.com.ge/en/2015/05/20/news-article-1/ }}</ref> მას შემდეგ მან გადაიღო რამდენიმე მოკლემეტრაჟია ფილმი, მათ შორის ''"დედა"'' რომელის 100-მეტ საერთაშორისო ფესტივალზე 40-ზე მეტ ქვეყანაში იქნა ნაჩვენები. ფილმა მოიპოვა პრიზები, ამერიკის, ინგლისის, მექსიკის, ბანგლადეშის, არგენტინის და მაკედონიის საერთაშორისო კინოფესტივალებზე.<ref>[http://artinfo.ge/2016/12/ქართული-ფილმი-ერთროულად-2/''ქართული ფილმი ერთროულად 2 საერთაშორისო ფესტივალის გამარჯვებულია'']</ref> 2015 წელს მან მთავარი როლი შეასრულა ქართულ-უკრაინულ სერიალიში ,,[[პარადოქსი (ქართული ტელესერიალი)|პარადოქსი]]<nowiki/>“.<ref>{{Cite news|date=2016|title=Paradox|work=Sarke Studio.|url=https://sarkestudio.com/paradox/|url-status=live}}{{Dead link|date=ივნისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> 2017 წელს, [[კანის კინოფესტივალი|კანის კინოფესტივალის]] მიერ რატი იქნა შერჩეული 6 რეჟისორს შორის, ფესტივალის რეზიდენციაში.<ref>{{Cite news|date=27.02.2017|title=Georgian director selected among 6 best directors by Festival De Cannes'|work=Georgian Journal|url=https://georgianjournal.ge/culture/33347-georgian-director-selected-among-6-best-directors-by-festival-de-cannes.html|url-status=live}}</ref> ამავე წელს, ლოკარნოს კინოფესტივალზე მან სპეციალური აღნიშვნის ჯილდო მოიპოვა.<ref>{{Cite news|date=14.08.2017|title=Director Rati Tsiteladze receives Locarno Festival co-production mention|work=Agenda|url=https://agenda.ge/en/news/2017/1752|url-status=live}}</ref> 2018 წელს, მისი მოკლემეტრაჟიანი დოკუმენტური ფილმი "სოციუმის პატიმარი" 50-მდე საერთაშორისო პრიზი მოიპოვა, მათ შორის არა-ერთი [[ოსკარი|ოსკარის]] კვალიფიცირებული ფესტივალის გამარჯბეული გახდა და ასევე ევროპული კინო აკადემიის ნომინაცია მოიპოვა.<ref>{{Cite news|title=PRISONER OF SOCIETY სოციუმის პატიმარი|work=European Film Awards|url=https://europeanfilmawards.eu/en_EN/film/prisoner-of-society.11773|url-status=live|access-date=2022-11-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221103083030/https://europeanfilmawards.eu/en_EN/film/prisoner-of-society.11773|archivedate=2022-11-03}}</ref> ფილმი იქნა ნაჩვენები 200-ზე მეტ საერთაშორისო კინოფესტივალზე, მათ შორის ჰონგ კონგის, მელბრუმის, ლიდსის და ლოკარნოს ფესტივალებზე.<ref>{{Cite news|title=Rati Tsiteladze|work=Berlinale Talents|url=https://www.berlinale-talents.de/bt/talent/rati-tsiteladze2|url-status=live}}</ref> ამავე წელს [[ბერლინალე|ბერლინალეზე]] სრულმეტრაჟიანი ფილმის პროექტიდ ''"ცარიელი სახლი"'' 10 შორის იქნა შერჩეული ბერლინალეს კოპროდუქციის მარკეტზე.<ref>{{Cite news|date=15.01.2018|title=’The Empty House’ among 10 projects picked for Berlinale co-production market|work=Agenda|url=https://agenda.ge/en/news/2018/90|url-status=live}}</ref> და ასევე მოიპოვა საინაუგურაციო ევრიმაჟის პრიზი საუკეთესო ფილმის პროექტისათვის.<ref>{{Cite news|date=7.25.2018|title=Transilvania Pitch Stop Looks to Fast-Track Regional Co-Productions|work=Variety|url=https://variety.com/2018/film/global/transilvania-pitch-stop-1202822410/|url-status=live}}</ref> 2019 წელს, [[ტორონტოს საერთაშორისო კინოფესტივალი|ტორონტოს საერთაშორისო კინოფესტივალიზე]], რატიმ ჰოლივუდის უცხოური პრესის ასოციაციის [[ოქროს გლობუსი|ოქროს გლობუსის]] ''"HFPA Awards Residency Prizes"'' ჯილდო მოიპოვა.<ref>{{Cite news|date=09.16, 2018|title=HFPA Awards Residency Prizes at TIFF|work=Golden Globes|url=https://www.goldenglobes.com/video/hfpa-awards-residency-prizes-tiff|url-status=live|access-date=2022-11-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221106084856/https://www.goldenglobes.com/video/hfpa-awards-residency-prizes-tiff|archivedate=2022-11-06}}</ref> ==ფილმოგრაფია== ===ფილმი=== ;რეჟისორი * „სოციუმის პატიმარი“<ref>{{Cite news|date=12.03.2018|title=Rati Tsiteladze’s latest film ’Prisoner of Society’ earns honours at Finnish festival|work=Agenda|url=https://agenda.ge/en/news/2018/551|url-status=live}}</ref> დოკუმენტური, 16 წუთი, 2018 * „დედა“<ref>[http://artwayfilm.com/mother ''დედა'']</ref> მხატვრული, 14 წუთი, 2015 *„Წვრილმანები“<ref>{{Cite web |url=http://easternbreeze.ca/sometimes-little-things-make-a-big-diffference/ |title=''About short film Little Things'' (ინგლისური) |accessdate=2016-12-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170503175425/http://easternbreeze.ca/sometimes-little-things-make-a-big-diffference/ |archivedate=2017-05-03 }}</ref> მხატვრული, 15წუთი, 2014 ;მსახიობი *„ბო“<ref>{{Cite news|date=2022|title=Bo|work=Nederlands Film Festival|url=https://www.filmfestival.nl/en/film/bo/|url-status=live}}</ref> 2022 *„რეალობაში დაკარგული“ 2015 *„Წვრილმანები“ 2014 ===ტელევიზია=== * ,,[[პარადოქსი (ქართული ტელესერიალი)|პარადოქსი]]<nowiki/>“ – ირაკლი – რეჟ. ჯაბა მელქაძე (2015–დღემდე) * ,,ცეკვავენ ვარსკვლავები“ - კონკურსანტი (მეორე სეზონი); 10 ტური ==პრიზები და ჯილდოები== ===ფილმი=== ;''დედა'' <ref>{{Cite web |url=http://www.georgianjournal.ge/arts-a-culture/33059-georgian-movie-qmotherq-becomes-the-winner-at-macedonia-international-film-festival.html |title=(“Deda” in Georgian) has won the prizes in USA, Mexico, Argentina, Great Britain and other countries.'' |accessdate=2016-12-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161115134214/http://www.georgianjournal.ge/arts-a-culture/33059-georgian-movie-qmotherq-becomes-the-winner-at-macedonia-international-film-festival.html |archivedate=2016-11-15 }}</ref> * საუკეთესო ფილმი, Mostra de Curtmetratges per la Identitat, (ესპანეთი), 2016 * საუკეთესო ფილმი, Faludi International Film Festival, (უნგრეთი), 2016 * საუკეთესო ფილმი, Tetova International Film Festival, (მოლდოვა), 2016 * საუკეთესო ფილმი, UABC Autónoma de Baja California, (მექსიკა), 2016 * საუკეთესო უცხოური ფილმი, CreActive International Festival, (ბანგლადეში), 2016 * ჟიურის მთავარი პრიზი, Festival Internacional de Cortometrajes Flor Azul, (არგენტინა), 2016 ;''ცარიელი სახლი (სცენარი)'' *შერჩეული იქნა 4 საუკეთესო პროექტს შორის 64-ე International Film Festival Mannheim-Heidelberg,<ref>[http://www.georgianjournal.ge/arts-a-culture/31696-georgian-movie-selected-among-the-best-4-feature-film-projects-at-international-festival-in-germany.htm Georgian movie selected among the best 4 feature film projects at International festival in Germany]{{Dead link|date=სექტემბერი 2021 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> (გერმანია), 2015 *შერჩეული იქნა 8 პროექტს შორის 45-ე Kyiv International Film Festival<ref>{{Cite web |url=http://www.okmagazine.ge/index.php/akhali-ambebi/1714-carieli-sakhli-kievshi-8-sauketheso-proeqts-shoris-miighes |title=“ცარიელი სახლი“ კიევში 8 საუკეთესო პროექტს შორის მიიღეს |accessdate=2016-12-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160601185129/http://www.okmagazine.ge/index.php/akhali-ambebi/1714-carieli-sakhli-kievshi-8-sauketheso-proeqts-shoris-miighes |archivedate=2016-06-01 }}</ref> (უკრაინა), 2015 ;''Წვრილმანები'' * პრიზი „საუკეთესო საერთაშორისო მოკლემეტრაჟიანი ფილმისათვის" Flagler Film Festival,<ref>{{Cite web |url=http://flaglerfilmfestival.com/2015-winners/ |title=დაარქივებული ასლი |accessdate=2016-12-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150215060135/http://flaglerfilmfestival.com/2015-winners/ |archivedate=2015-02-15 }}</ref> (აშშ), 2015 * საუკეთესო მოკლემეტრაჟიანი ფილმი, Accolade Competition,<ref>{{Cite web |url=http://agenda.ge/news/56989/eng |title=დაარქივებული ასლი |accessdate=2016-12-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161013072829/http://agenda.ge/news/56989/eng |archivedate=2016-10-13 }}</ref> (აშშ), 2014 * საუკეთესო მოკლემეტრაჟიანი დრამა, Highway 61 Film Festival ფინალისტი,<ref>[http://highway61filmfestival.org]</ref> (აშშ), 2014 ===სპორტი=== [[File:Professional K-1 Championship - Copy.jpg |thumb|350px| წითელაძე Fighting-Rookies გამარჯვებული K-1 ის წესებით.ჰოლანდია 2010]] [[File:First Place European Champion Rati Tsiteladze.JPG |thumb|350px|რატი წითელაძე, ევროპის კარატე ჩემპიონატის გამარჯვებული-ლიეტუვა. 5 დეკემბერს, 2009]] * '' 'მსოფლიო ჩემპიონი' '' <ref>{{Cite web |url=http://www.georgianjournal.ge/sports/2534-i-owe-my-success-to-my-failure.html |title=დაარქივებული ასლი |accessdate=2016-12-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170730212754/https://www.georgianjournal.ge/sports/2534-i-owe-my-success-to-my-failure.html |archivedate=2017-07-30 }}</ref> ** 2008 - wk1 კიკბოქსინგი - WASKO (World All Styles Kickboxing ორგანიზაცია) - კაირო, ეგვიპტე * '' 'ევროპის ჩემპიონი' '' ** 2009 - კიოკუშინ/შინკიოკუშინ კარატე - ლიეტუვა * '' 'საერთაშორისო ჩემპიონი' '' ** 2010 - K-1, Fighting Rookies - ჰოლანდია, Schermer ** 2009 - შიდოკანი - საქართველო, თბილისი ** 2008 - სრული კონტაქტური ბრძოლა, თავისუფალი წონით კატეგორიაში - "ბაქო Golden Fight - 2008" - ბაქო ** 2007 - კიკბოხინგი, ქარტალ სპორტ კლუბი - აზერბაიჯანი ** 2003 - კიოკუშინკაი კარატე - საქართველო, სამტრედია ** 2003 - კიოკუშინკაი კარატე - საქართველო, თბილისი ** 2002 - კიოკუშინკაი - საქართველო, თელავი ** 1999 - კიოკუშინ კარატე - საქართველო, თბილისი * '' 'კავკასიის ჩემპიონი' '' ** 2008 -კიოკუშინ, თავისუფალ წონით კატეგორიაში. ღია საერთაშორისო ტურნირი კიოკუშინ კარატეში - კავკასიის თასი ** 2004 - შინკიოკუშინკაი, საერთაშორისო ღია ტურნირი კავკასიის თასი == რესურსები ინტერნეტში == * [[imdbname:6152976|რატი წითელაძე -]] [[კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა]] * [https://www.facebook.com/RatiTsiteladze/ რატი წითელაძე Facebook-ზე] == სქოლი == {{სქოლიო}} * [[კატეგორია:დაბადებული 1987]] [[კატეგორია:დაბადებული 7 ნოემბერი]] d2hqjc94wm4islaxlewwtthjjelw26o 0 367299 5406497 4695421 2026-06-03T18:57:16Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406497 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მონუმენტი |მონუმენტის სახელი =პლოტნიკოვის სახლი |მშობლიური სახელი = {{lang-ru|Дом Плотникова}} |სურათი = |სურათის ზომა = |წარწერა = |კოორდინატები = |მდებარეობა = [[კონსტანტინოვსკი]], [[როსტოვის ოლქი]], [[რუსეთი]] |არქიტექტორი = |მოქანდაკე = |ტიპი = [[ეკლექტიკა]] |მასალა = |სიგრძე = |სიგანე = |სიმაღლე = |დაწყება = |დასრულება = [[1908]]-[[1912]] |გახსნა = |მიძღვნილია = |რუკის სურათი = |რუკის ტექსტი = |რუკის სიგანე = |რელიეფი = |latd = |latm = |lats = |latNS = |longd = |longm = |longs = |longEW = |lat = 47.574627 |long = 41.097106 |ექსტრა = }} '''პლოტნიკოვის სახლი''' ({{lang-ru|Дом Плотникова}}) — ძველი სახლი [[კონსტანტინოვსკი|კონსტანტინოვსკში]], [[როსტოვის ოლქი]], [[რუსეთის ფედერაცია]]. სახლი აგებულია [[1912]] წელს. როსტოვის საოლქო კომიტეტის [[2002]] წლის 31 დეკემბრის № 124 გადაწვეტილების თანახმად მიენიჭა რუსეთის ფედერაციის რეგიონული მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი. მისამართი: [[კონსტანტინოვსკი]], ლენინის ქუჩა № 28. == ისტორია == XIX საუკუნის დასასრულსა და XX საუკუნის დასაწყისში როსტოვის ოლქის ქალაქ კონსტანტინოვსკში შენდებოდა ბევრი შენობა [[ეკლექტიკა|ეკლექტიკის]] სტილში. ეს სტილი ერთ შენობაში აერთიანებდა [[როკოკო]]ს, [[ბაროკო]]ს, [[რენესანსი]]სა და [[მოდერნი]]ს დეკორატიულ ფორმებს. ასეთ სტილშია აშენებული ორსართულიანი აგურის სახლი კონსტანტინოვსკში, რომელიც ეკუთვნოდა ვაჭარ პლოტნიკოვს, რომელიც მდებარეობს 25 ოქტომბრისა და ლენინის ქუჩის გადაკვეთაზე. სახლი აგებულია [[1912]] წელს პლოტნიკოვის ფინანსებით. თავდაპირველად აქ ვაჭრობდნენ ქსოვილებით, ხატებით და ა. შ. == აღწერა == ქალაქ კონსტანტინოვსკში მდებარე ორსართულიანი აგურის სახლი ნაგებია წითელი აგურით [[ეკლექტიკა|ეკლექტიკის]] არქიტექტურულ სტილში. შენობას გააჩნია სართულთშორისი კარნიზი. შვიდი ნახევარწრიული ფანჯარა, რომლებიც მეორე სართულზე გაფორმებულია სანდრიკებით და პილასტრებით. სახურავზე ორი ატიკი მდებარეობს სამერცხლულით. შენობის პირველი სართული რუსტირებულია და აქვს დიდი ვიტრინები<ref>Глазычев В. Л. Архитектура. Энциклопедия. — М.: Дизайн. Информация. Картография; Астрель; АСТ, 2002. — 672 с. — ISBN 5-17-005418-1.</ref>. შენობას აქვს ორი შესასვლელი. ანალოგიურია სახლის ფასადი 25 ოქტომბრის ქუჩიდან. პლოტნიკოვის სახლის სარდაფში ვრცელი საწყობებია განთავსებული. ==რესურსები ინტერნეტში== * [http://www.konstadmin.ru/2017-02-02-07-53-48/3510-2017-02-02-13-44-34.html Торговый дом купца Плотникова] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170814133845/http://www.konstadmin.ru/2017-02-02-07-53-48/3510-2017-02-02-13-44-34.html |date=2017-08-14 }} * [http://photoshare.ru/photo11806023.html Константиновск, Торговый дом Плотникова. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190411172135/http://photoshare.ru/photo11806023.html |date=2019-04-11 }} * [http://domofoto.ru/house/102394/ Константиновский район, г. Константиновск, Улица Ленина, 28] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190411172132/http://domofoto.ru/house/102394/ |date=2019-04-11 }} * [http://domofoto.ru/list.php?cid=4439 Константиновский район, г. Константиновск] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220403204103/https://domofoto.ru/list.php?cid=4439 |date=2022-04-03 }} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:როსტოვის ოლქის ღირსშესანიშნაობები]] aa6melnfezjdbocdxkvyy4bdh523peu 0 379690 5406388 4908115 2026-06-03T16:31:38Z ნანა1962 171202 5406388 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | სახელი = იუსუ ნ’დური | სურათი= YoussouNdour20090913.jpg | სურათის ზომა =220პქ | წარწერა სურათის ქვეშ= ნ’დური ვარშავაში, 13 სექტემბერი, 2009 | ხელმოწერა = | დაბადების თარიღი = {{Birth date and age|df=yes|1959|10|1}} | დაბადების ადგილი= [[დაკარი]], სენეგალი | გარდაცვალების თარიღი = | გარდაცვალების ადგილი= | მოქალაქეობა = | ეროვნება = | რეზიდენცია = | საარჩევნო ოლქი = | მამა = | დედა = | მეუღლე = | შვილები= | განათლება = | პროფესია = | საქმიანობა = | რელიგია = [[ისლამი]] | ჯილდოები = | პარტია = | საიტი= | რიგი = [[სენეგალი]]ს ტურიზმის მინისტრი | თანამდებობა დაიკავა = 5 აპრილი 2012 | თანამდებობა დატოვა = სექტემბერი 2013 | ვიცე-პრეზიდენტი = | პრეზიდენტი = | პრემიერ-მინისტრი = [[აბდულ მბაიე]] | წინამორბედი = | მემკვიდრე = [[თიერნო ლო]] | რიგი2 = | თანამდებობა დაიკავა2 = | თანამდებობა დატოვა2= | წინამორბედი2 = | მემკვიდრე2 = | პრეზიდენტი2= | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2= | რიგი3 = | თანამდებობა დაიკავა3 = | თანამდებობა დატოვა3 = | წინამორბედი3 = | მემკვიდრე3 = | პრეზიდენტი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | რიგი4 = | თანამდებობა დაიკავა4 = | თანამდებობა დატოვა4 = | წინამორბედი4 = | მემკვიდრე4 = | პრეზიდენტი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | რიგი5 = | თანამდებობა დაიკავა5 = | თანამდებობა დატოვა5 = | წინამორბედი5 = | მემკვიდრე5 = | პრეზიდენტი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= }} {{ინფოდაფა მუსიკოსი |სახელი = იუსუ ნ’დური |სურათი = |ლანდშაფტი = |სათაური = |სურათისზომა = |ფონი = solo_singer |ნამდვილისახელი = |მეტსახელი = |დაიბადა = |დაბადების ადგილი ={{Birth date and age|df=yes|1959|10|1}} |გარდ = |გარდ ადგილი = |წარმოშობა = |ინსტრუმენტი = |ჟანრი = [[მბალახი]] |საქმიანობა = მომღერალი, პერკუსიონისტი |აქტიურობის წლები = 1970-დღემდე |ლეიბლი = [[Sony Music Entertainment|Chaos Recordings]]<br>[[Real World Records]]<br>[[Nonesuch Records]] |ასოციაციები = |საიტი = {{URL|youssou.com}} |წევრები = |ყოფილი წევრები = |აღსანიშნავი ინსტრუმენტები = }} '''იუსუ ნ’დური''' ({{IPA-fr|jusu nˈduʁ}}; დ. [[1 ოქტომბერი]], [[1959]]) — [[სენეგალი|სენეგალელი]] [[მომღერალი]], [[სიმღერების ავტორი]], [[კომპოზიტორი]], [[მსახიობი]], [[ბიზნესმენი]] და [[პოლიტიკოსი]]. 2004 წელს ჟურნალმა ''[[Rolling Stone]]'' იგი დაასახელა, როგორც [[სენეგალი]]ს და [[აფრიკა|აფრიკი]]ს დიდი ნაწილის „ალბათ, ყველაზე ცნობილი ცოცხალი მომღერალი“.<ref>Considine, J. D., and Matos, Michaelangelo, [http://www.rollingstone.com/artists/youssoundour/biography "Biography: Youssou N'Dour"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090508133151/http://www.rollingstone.com/artists/youssoundour/biography |date=2009-05-08 }} ''RollingStone.com'', 2004.</ref> 2012 წლის აპრილიდან 2013 წლის სექტემბრამდე იუსუ სენეგალის ტურიზმის მინისტრი იყო. ნ'დურს მნიშვნელოვანი წვლილი აქვს შეტანილი სენეგალური მუსიკის პოპულარიზაციაში, რომელსაც „მბალახს“ უწოდებენ. იგი მომდინარეობს სერერის ხალხის მუსიკალური ტრადიციიდან, რომელსაც [[ნჯუუპი]] ეწოდება.<ref>{{cite web |url=http://www.ferloo.com/spip.php?article423 |title=Rémi Jegaan Dioh : Sur un air culturel et cultuel |first=Abdourahmane |last=Sy |work=Ferloo |date=28 February 2010 |accessdate=4 January 2012 |deadurl=yes |archiveurl=https://archive.today/20130102181330/http://www.ferloo.com/spip.php?article423 |archivedate=2 იანვარი 2013 }}</ref> იუსუს შესახებ გადაღებულია ჯილდოებით აღნიშნული მსოფლიოში ცნობილი ფილმები „[[დაბრუნება გორეში]]“ (2007, რეჟისორი [[პიერ-ივ ბორჟო]]) და „[[იუსუ ნ’დური : მომაქვს, რაც მიყვარს]]“ (2008, რეჟისორი - ელიზაბეთ ჩაი ვასარჰელი). 2006 წელს ნ'დურმა შეასრულა [[ოლაუდა ეკუიანო]]ს როლი ფილმში „საოცარი კეთილშობილება“. ==დისკოგრაფია== ===ალბომები=== <!--შესაძლოა, თარიღები არასწორი იყოს--> *''Bitim Rew'' (1984) *''Nelson Mandela'' (1986) *''[[Immigrés]]'' (1988) *''The Lion'' (1989) *''Set'' (1990) *''Eyes Open'' (1992) *''The Guide (Wommat)'' (1994) *''Gainde – Voices from the Heart of Africa'' (1995) *''Djamil'' (1996) – anthology *''Lii'' (1996) *''St. Louis'' (1997) *''Special Fin D'annee Plus'' (1999) *''Le Grand Bal a Evry" (1999) *''Rewmi'' (1999) *''Joko: From Village To Town'' (2000) *''Joko: The Link'' (2000) *''Le Grand Bal'' (2000) *''Ba Tay'' (2001) *''Le Grand Bal a Bercy'' (2001) *''Nothing's In Vain (Coono Du Réér)'' (2002) *''Kirikou Et La Sorciere'' (2004) *''[[Egypt (ალბომი)|Egypt]]'' (2004) *''Alsaama Day (2007) *''Rokku Mi Rokka'' (2007) – #30 ''[[Rolling Stone]]''-ის 2007 წლის 50 საუკეთესო ალბომის სიაში.<ref>CHRISTGAU, ROBERT; FRICKE, DAVID; HOARD, CHRISTIAN; SHEFFIELD, ROB, [http://www.rollingstone.com/news/story/17601851/the_top_50_albums_of_2007/15 "The Top 50 Albums of 2007"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090501071100/http://www.rollingstone.com/news/story/17601851/the_top_50_albums_of_2007/15 |date=2009-05-01 }} ''RollingStone.com'', 17 December 2007</ref> *''Special Fin D'annee: Salagne-Salagne (2009) *''Dakar – Kingston'' (2010) *''Mbalakh Dafay Wakh'' (2011) *''Fatteliku'' (2014) *''#Senegaal Rek'' (2016) *''Africa Rekk'' (2016) *''Seeni Valeurs'' (2017) ===კომპილაციური ალბომები=== *''The Best Of Youssou N'Dour'' (1995) *''Euleek Sibir with Omar Pene'' (1996) *''Immigrés/Bitim Rew'' (1997) *''Inedits 84–85'' (1997) *''Best of the 80's'' (1998) *''Hey You: The Essential Collection 1988–1990'' (1998) *''Birth Of A Star'' (2001) *''Youssou N'Dour and His Friends'' (2002) *''The Rough Guide To Youssou N'Dour & Etoile de Dakar'' (2002) *''Bercy 2004 vol. 1 & 2 *''7 Seconds: The Best Of Youssou N'Dour'' (რემასტერი) (2004) *''From Senegal to the world'' (2012) ==თანამშრომლობები== * 1986 : ''[[So (ალბომი)|So]]'', პიტერ გებრიელი - ბეკ-ვოკალი სიმღერაში „[[In Your Eyes (პიტერ გებრიელის სიმღერა)|In Your Eyes]]“ * 1989 : ''[[Passion: Music for The Last Temptation of Christ|Passion]]'', პიტერ გებრიელი - ბეკ-ვოკალი სიმღერებში „A Different Drum“ და „Passion“. * 1990 : ''[[Shaking the Tree: Sixteen Golden Greats]]'', პიტერ გებრიელი - „[[Mercy Street]]“ და „[[Shakin' the Tree]]“. * 2000 : ალბომი ''Solidays'' - სიმღერა [[Qui sait ? (სიმღერა)|Qui sait ?]]'' - ასოციაციისთვის [[Solidarité sida]] - აგრეთვე მღერიან [[ანგუნი]], [[პატრიკ ბრელი]], [[სტეფან აიხერი]], [[ფაუდელი]], [[პიტერ გებრიელი]], [[ლოკუა კანზა]], [[ნურითი]], [[აქსელ რედი]] და [[ძუკერო]]. * 2003 : ''[[Hit (ალბომი)|Hit]]'', პიტერ გებრიელი - ბეკ-ვოკალი სიმღერაში „[[In Your Eyes (პიტერ გებრიელის სიმღერა)|In Your Eyes]]“ * 2005 : ''[[Live 8|Live 8: One Day, One Concert, One World]]'' - DVD, სხვადასხვა შემსრულებელი, „[[7 Seconds]]“, [[დაიდო (მომღერალი)|დაიდო]]სთან ერთად * 2005 : ''Live 8 Paris'', მღერის სიმღერას „New Africa/Lima Weesu“. * 2007 : ''[[Instant Karma: The Amnesty International Campaign to Save Darfur]]'', სხვადასხვა შემსრულებელი, მღერის სიმღერას „[[Jealous Guy]]“. * 2008 : ''Bord Ezanga Kombo'', კოფი ოლომიდე Olomide - მღერის სიმღერას „Festival“. ==რესურსები ინტერნეტში== {{Commonscat-inline|Youssou N'Dour}} *{{official website|http://web.archive.org/web/20120301210439/http://www.fondation-youssou-ndour.org:80/index.php|Youssou N'Dour}} – official site {{fr}} *{{discogs artist|17590}} *[http://africanmusic.org/artists/youssou.html აფრიკული მუსიკის ენციკლოპედიაში] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050307113648/http://www.africanmusic.org/artists/youssou.html |date=2005-03-07 }} African Music Encyclopedia *{{imdb name|618468}} ==სქოლიო== {{სქოლიოს სია}} {{DEFAULTSORT:ნდური, იუსუ}} [[კატეგორია:დაბადებული 1 ოქტომბერი]] [[კატეგორია:დაბადებული 1959]] [[კატეგორია:სერერელი მომღერლები]] [[კატეგორია:სერერელი პოლიტიკოსები]] [[კატეგორია:სენეგალელი მომღერლები]] [[კატეგორია:გრემის ჯილდოს მფლობელები]] [[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]] 3r5fbxhlco9s1qvypa0fnj2gbq5wji7 0 389165 5406712 4605230 2026-06-04T10:00:51Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406712 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა სპორტსმენი | თავისფერი = | სახელი = რაფაელ ჩიმიშკიანი | სურათი = Rafael Chimishkyan (born 23 March 1929) — Georgian weightlifter.jpg | სურათისზომა = | წარწერა = | დაბადების სახელი = | სრული სახელი = რაფაელ არკადის ძე ჩიმიშკიანი | მეტსახელი = | ეროვნება = | დაბადების თარიღი = {{დაბადების თარიღი|1929|3|23}} | დაბადების ადგილი = [[თბილისი|ტფილისი]], [[საქართველოს საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა|საქართველოს სსრ]], [[ამიერკავკასიის სოციალისტური ფედერაციული საბჭოთა რესპუბლიკა|ასფსრ]], [[საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირი|სსრ კავშირი]] | გარდაცვალების თარიღი = {{გარდაცვალების თარიღი და ასაკი|2022|9|25|1929|3|23}} | გარდაცვალების ადგილი = | სიმაღლე = 158 | წონა = 56–60 | საიტი = | ქვეყანა = {{დროშანიშანი|სსრკ}} [[საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირი|სსრ კავშირი]]<br />{{დროშა|საქართველო}} | სპორტი = | სახეობა = [[ძალოსნობა]] | კლუბი = „დინამო“ (თბილისი) | გუნდი = | მწვრთნელი = პავლე გუმაშიანი<br />იზრაილ მეხანიკი | მედლისთარგები = {{მედალიშეჯიბრი|ოლიმპიადა}} {{ოქროს მედალი |[[ზაფხულის ოლიმპიური თამაშები 1952|ჰელსინკი 1952]] | -60 კგ}} {{მედალიშეჯიბრი |[[მსოფლიო ჩემპიონატი ძალოსნობაში|მსოფლიო ჩემპიონატი]]}} {{ვერცხლის მედალი |[[მსოფლიო ჩემპიონატი ძალოსნობაში 1950|პარიზი 1950]] | -56 კგ}} {{ვერცხლის მედალი |[[მსოფლიო ჩემპიონატი ძალოსნობაში 1953|სტოკჰოლმი 1953]] | -60 კგ}} {{ოქროს მედალი |[[მსოფლიო ჩემპიონატი ძალოსნობაში 1954|ვენა 1954]] | -60 კგ}} {{ოქროს მედალი |[[მსოფლიო ჩემპიონატი ძალოსნობაში 1955|მიუნხენი 1955]] | -60 კგ}} {{მედალიშეჯიბრი |[[ევროპის ჩემპიონატი ძალოსნობაში|ევროპის ჩემპიონატი]]}} {{ოქროს მედალი |[[ევროპის ჩემპიონატი ძალოსნობაში 1950|პარიზი 1950]] | -56 კგ}} {{ოქროს მედალი |[[ევროპის ჩემპიონატი ძალოსნობაში 1952|ჰელსინკი 1952]] | -60 კგ}} {{ვერცხლის მედალი |[[ევროპის ჩემპიონატი ძალოსნობაში 1953|სტოკჰოლმი 1953]] | -60 კგ}} {{ოქროს მედალი |[[ევროპის ჩემპიონატი ძალოსნობაში 1954|ვენა 1954]] | -60 კგ}} {{ოქროს მედალი |[[ევროპის ჩემპიონატი ძალოსნობაში 1955|მიუნხენი 1955]] | -60 კგ}} {{ოქროს მედალი |[[ევროპის ჩემპიონატი ძალოსნობაში 1956|ჰელსინკი 1956]] | -60 კგ}} {{ოქროს მედალი |[[ევროპის ჩემპიონატი ძალოსნობაში 1957|კატოვიცე 1957]] | -60 კგ}} |} | მედლები = | ჯილდოები = {{{!}} style="background:transparent" {{!}}{{საპატიო ნიშნის ორდენი|1956}} {{ღირსების ორდენი}} {{ვახტანგ გორგასლის II ხარისხის ორდენი}} {{!}}} {{{!}} style="background:transparent" {{!}}{{სსრკ სპორტის დამსახურებული ოსტატი|1952}} {{ბრწყინვალების საპრეზიდენტო ორდენი|2018}} {{!}}} }} '''რაფაელ ჩიმიშკიანი''' (დ. [[23 მარტი]] [[1929]], [[თბილისი]] — გ. [[25 სექტემბერი]], [[2022]]) — [[ქართველები|ქართველი]] და [[საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირი|საბჭოთა]] [[ძალოსნობა|ძალოსანი]] (50, 60 კგ). [[საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი]] (1952). 1952 წლის ჰელსინკის ოლიმპიური თამაშების ჩემპიონი, მსოფლიოს ორგზის ჩემპიონი (1954, 1955) და ორგზის მეორე პრიზიორი (1950, 1953), ევროპის ექვსგზის ჩემპიონი (1950, 1951, 1954–1957) და მეორე პრიზიორი (1953), მსოფლიო უნივერსიადების ჩემპიონი (1951). საბჭოთა კავშირის ათგზის ჩემპიონი (1949, 1951, 1954, 1955, 1960 — პირად შეჯიბრებაში, 1948–1952 — გუნდურ ჩათვლაში). ხუთგზის მეორე (1950, 1952, 1953, 1957, 1958) და მესამე (1956) პრიზიორი, საბჭოთა კავშირის ხალხთა I სპარტაკიადის მესამე პრიზიორი (1956). საერთაშორისო კატეგორიის მსაჯი. [[საპატიო ნიშანი|საპატიო ნიშნის ორდენის]] (1957),<ref>{{cite web |url = https://naukaprava.ru/pdf/159/15944.pdf |title = Сборник указов Президиума Верховного Совета СССР о награждении орденами и медалями СССР, Июль 1957, № 27 (120). — С. 27. |publisher = Научно-практическая электронная библиотека «Наука права» |work = Naukaprava.ru |access-date = 3 თებერვალი, 2022 }}</ref> [[ღირსების ორდენი (საქართველო)|ღირსების ორდენის]], [[ვახტანგ გორგასლის ორდენი|ვახტანგ გორგასლის II ხარისხის ორდენისა]] და [[ბრწყინვალების საპრეზიდენტო ორდენი]]ს კავალერი, თბილისის საპატიო მოქალაქე (2003). [[დავით ციმაკურიძე]], [[მედეა ჯუღელი]] და რაფაელ ჩიმიშკიანი იყვნენ პირველი სპორტსმენები საქართველოდან, რომლებმაც ოლიმპიურ თამაშებზე ოქროს მედალი მოიპოვეს.{{sfn-2|ჭელიძე, დ.|2011|გვ=37}}<ref>{{cite news |url = https://www.interpressnews.ge/ka/article/538536-ganatlebis-ministris-moadgileebma-rapael-chimishkians-90-clis-iubile-miuloces/ |title = განათლების მინისტრის მოადგილეებმა რაფაელ ჩიმიშკიანს 90 წლის იუბილე მიულოცეს |date = 23 მარტი, 2019 |publisher = ინტერპრესნიუსი |work = InterPressNews.ge |access-date = 1 თებერვალი, 2022 |archiveurl = https://archive.today/20220201100927/https://www.interpressnews.ge/ka/article/538536-ganatlebis-ministris-moadgileebma-rapael-chimishkians-90-clis-iubile-miuloces/ |archivedate = 2022-02-01 }}</ref><ref>{{cite web |url = http://www.chidlovski.net/liftup/l_athleteResult.asp?a_id=38 |title = Rafael Chimishkyan |publisher = Arthur R. Chidlovski |work = Chidlovski.net |access-date = 1 თებერვალი, 2022 }}</ref><ref>{{cite web |url = https://players.ge/ka/news_item/1254-%E1%83%95%E1%83%98%E1%83%9C-%E1%83%98%E1%83%A7%E1%83%95%E1%83%9C%E1%83%94%E1%83%9C-%E1%83%9E%E1%83%98%E1%83%A0%E1%83%95%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%98-%E1%83%A5%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%95%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%98-%E1%83%9D%E1%83%9A%E1%83%98%E1%83%9B%E1%83%9E%E1%83%98%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98-%E1%83%A9%E1%83%94%E1%83%9B%E1%83%9E%E1%83%98%E1%83%9D%E1%83%9C%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%98 |title = ვინ იყვნენ პირველი ქართველი ოლიმპიური ჩემპიონები |work = players.ge |access-date = 12 თებერვალი, 2022 |archiveurl = https://archive.today/20220212234043/https://players.ge/ka/news_item/1254-%E1%83%95%E1%83%98%E1%83%9C-%E1%83%98%E1%83%A7%E1%83%95%E1%83%9C%E1%83%94%E1%83%9C-%E1%83%9E%E1%83%98%E1%83%A0%E1%83%95%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%98-%E1%83%A5%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%95%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%98-%E1%83%9D%E1%83%9A%E1%83%98%E1%83%9B%E1%83%9E%E1%83%98%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98-%E1%83%A9%E1%83%94%E1%83%9B%E1%83%9E%E1%83%98%E1%83%9D%E1%83%9C%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%98 |archivedate = 2022-02-12 }}</ref> 2012 წლის 23 მარტს [[საქართველოს სპორტისა და ახალგაზრდობის საქმეთა სამინისტრო]]ს გადაწყვეტილებით, მას საქართველოს სპორტის რაინდის წოდება მიენიჭა.<ref>{{cite news |url = http://www.sok.ge/ge/%E1%83%9B%E1%83%98%E1%83%9C%E1%83%98%E1%83%A1%E1%83%A2%E1%83%A0%E1%83%9B%E1%83%90-%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%A4%E1%83%90%E1%83%94%E1%83%9A-%E1%83%A9%E1%83%98%E1%83%9B%E1%83%98%E1%83%A8%E1%83%99%E1%83%98/ |title = მინისტრმა რაფაელ ჩიმიშკიანი და იური ოსიპოვი სპორტის რაინდის წოდებებით დააჯილდოვა |author = საქართველოს სპორტისა და ახალგაზრდობის საქმეთა სამინისტროს პრესსამსახური |date = 9 მაისი, 2020 |publisher = საქართველოს ოლიმპიელთა კლუბი |work = sok.ge |access-date = 1 თებერვალი, 2022 |archiveurl = https://archive.today/20220201093105/http://www.sok.ge/ge/%E1%83%9B%E1%83%98%E1%83%9C%E1%83%98%E1%83%A1%E1%83%A2%E1%83%A0%E1%83%9B%E1%83%90-%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%A4%E1%83%90%E1%83%94%E1%83%9A-%E1%83%A9%E1%83%98%E1%83%9B%E1%83%98%E1%83%A8%E1%83%99%E1%83%98/ |archivedate = 2022-02-01 }}</ref> ==ბიოგრაფია== დაიბადა 1929 წლის 23 მარტს თბილისში. მამა, არკადი ჩიმიშკიანი, რკინიგზის სამმართველოში ცვლის უფროსად მუშაობდა, დედა, ნინო ბერიძე — დიასახლისი, ოჯახს უძღვებოდა. ძმა სურენი რაფაელზე სამი წლით იყო უფროსი.{{sfn-2|ჭელიძე, დ.|2011|გვ=5}} მერვე კლასის მოსწავლემ ბესიკის ქუჩაზე № 4 „დინამოს“ დარბაზში პავლე გუმაშიანის ჯგუფში დაიწყო ვარჯიში. იმ დროს ამ დარბაზში ვარჯიშობდნენ ისეთი სახელოვანი ძალოსნები, როგორებიც იყვნენ საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატები — [[მოისეი კასიანიკი]], [[ვლადიმერ სვეტილკო]] და მამია ჟღენტი.<ref>{{cite news |url = https://zen.yandex.ru/media/zobach/vspominaia-rafaelia-chimishkiana-5b2bdc71b6d7c100a9e0f48e |title = Вспоминая Рафаэля Чимишкяна |quote = Испытав на себе мою силу, он пригласил меня в клуб, находящийся в подвале дома № 4 по улице Бесики, где в то время занимались такие знаменитые штангисты, как чемпион СССР, заслуженный мастер спорта Касьянник, чемпион СССР, серебряный призёр чемпионата мира 1946 года, заслуженный мастер спорта Владимир Светилко, чемпион СССР, заслуженный мастер спорта Мамия Жгенти. |date = 1 ივლისი, 2018 |work = zen.yandex.ru |access-date = 1 თებერვალი, 2022 |archiveurl = https://archive.today/20220201101923/https://zen.yandex.ru/media/zobach/vspominaia-rafaelia-chimishkiana-5b2bdc71b6d7c100a9e0f48e |archivedate = 2022-02-01 }}</ref> სამი თვის ვარჯიშის შემდეგ საკავშირო პირველობაზე ქალაქ გორკში გაემგზავრა. მის წონაში სამ ათეულზე მეტი ძალოსანი გამოდიოდა, რომელთა შორის მე-9 ადგილი დაიკავა. 1948 წლის მიწურულს ლენინგრადში საკავშირო ჩემპიონატზე სახელოვან სპორტსმენებს — ევროპის მაშინდელ ჩემპიონ ივან აზდაროვსა და საკავშირო ჩემპიონატების მრავალგზის გამარჯვებულ დიმიტრი დონსკოის აჯობა და მჩატე წონაში (56 კგ) პირველად გახდა საბჭოთა კავშირის ჩემპიონი.<ref>{{cite news |url = http://lelo.ge/article/%E1%83%AB%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%9D%E1%83%A1%E1%83%9C%E1%83%9D%E1%83%91%E1%83%90-%E1%83%9A%E1%83%94%E1%83%92%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%93%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%98%E1%83%A1-%E1%83%99%E1%83%95%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%93%E1%83%90%E1%83%99%E1%83%95%E1%83%90%E1%83%9A-%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%A4%E1%83%90%E1%83%94%E1%83%9A-%E1%83%A9%E1%83%98%E1%83%9B%E1%83%98%E1%83%A8%E1%83%99%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%9C%E1%83%98-12968/ |title = რაფაელ ჩიმიშკიანი: ვორობიოვმა სტალინს აგინა, მეკოკიშვილმა გაულაწუნა, მე ტრაპზე გამომიცხადეს — ოლიმპიადისთვის ფორმაში არ ხარო |last = დანელია |first = ვაჟა |date = 12 მაისი, 2019 |publisher = [[ლელო (გაზეთი)|„ლელო“]] |work = lelo.ge |access-date = 1 თებერვალი, 2022 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20220201093330/http://lelo.ge/article/%E1%83%AB%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%9D%E1%83%A1%E1%83%9C%E1%83%9D%E1%83%91%E1%83%90-%E1%83%9A%E1%83%94%E1%83%92%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%93%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%98%E1%83%A1-%E1%83%99%E1%83%95%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%93%E1%83%90%E1%83%99%E1%83%95%E1%83%90%E1%83%9A-%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%A4%E1%83%90%E1%83%94%E1%83%9A-%E1%83%A9%E1%83%98%E1%83%9B%E1%83%98%E1%83%A8%E1%83%99%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%9C%E1%83%98-12968/ |archivedate = 2022-02-01 }}</ref> ოლიმპიური ჩემპიონის ტიტული [[ჰელსინკი|ჰელსინკიში]] მსოფლიო რეკორდით მოიგო: სამჭიდის ჯამში 337,5 კგ დაძლია.<ref>{{cite news |url = https://www.sports.ru/tags/161056693/ |title = «Американцы присылали нам яичный порошок гуманитарной помощью». СССР на первой Олимпиаде после войны |author = Павел Копачев и Вячеслав Самбур в гостях у человека, который выиграл для Союза золото самой первой Олимпиады. |date = 9 მაისი, 2020 |work = Sports.ru |access-date = 1 თებერვალი, 2022 |archiveurl = https://archive.today/20220201064115/https://www.sports.ru/tags/161056693/ |archivedate = 2022-02-01 }}</ref><ref>{{cite news |url = http://www.s-body.com/index.php?option=com_content&task=view&id=231&Itemid=90&limit=1&limitstart=7 |title = О сильных и умелых. И.Б. Борисов · Маленькое чудо |quote = На Олимпийских играх 1952 года сильнейший полулегковес страны стал сильнейшим в мире. В затянувшемся за полночь поединке с тринададцем Уилкисом молодой советский штангист установил мировой рекорд в троебории — 337,5 кг. |access-date = 1 თებერვალი, 2022 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20160304111417/http://www.s-body.com/index.php?option=com_content&task=view&id=231&Itemid=90&limit=1&limitstart=7 |archivedate = 2016-03-04 }}</ref> 1952–1957 წლებში 10-ჯერ დაამყარა მსოფლიო რეკორდი: სამჭიდში 5-ჯერ, ატაცში — 3-ჯერ, აკვრაში — 2-ჯერ. [[1955]] წლის ივნისში, [[მოსკოვი|მოსკოვში]] საბჭოთა კავშირის და ამერიკის შეერთებული შტატების საუკეთესო ძალოსანთა ნაკრები გუნდების შეხვედრა გაიმართა. თავის წონით კატეგორიაში (60 კგ) 340 კგ დაძლია და მეტოქე დაამარცხა. რაფაელ ჩიმიშკიანი არის ძალოსნობაში საერთაშორისო კატეგორიის მსაჯი. დასახელებულია საქართველოს XX საუკუნის საუკეთესო ძალოსნად. [[2003]] წელს თბილისის საპატიო მოქალაქის წოდება მიენიჭა. [[2011]] წელს, სერიაში „ქართველი ოლიმპიური ჩემპიონები“ (პროექტის ავტორი და მთავარი რედაქტორი ელგუჯა ბერიშვილი) გამოიცა დავით ჭელიძის წიგნი „რაფაელ ჩიმიშკიანი“. 2021 წლის 23 მარტს თბილისის მერიის გადაწყვეტილებით, ძალოსნობაში საქართველოს პირველი ოლიმპიური ჩემპიონის რაფაელ ჩიმიშკიანის სახელობის თბილისის ღია პირველობა დაარსდა.<ref>{{cite news |url = https://imedinews.ge/ge/sporti/193341/tbilisis-meriam-saqartvelos-pirveli-olimpiuri-chempionis-sakhelobis-tbilisis-gia-pirveloba-daaarsa |title = თბილისის მერიამ საქართველოს პირველი ოლიმპიური ჩემპიონის სახელობის თბილისის ღია პირველობა დააარსა |publisher = Imedi News |date = 23 მარტი, 2021 |work = imedinews.ge |access-date = 1 თებერვალი, 2022 |archiveurl = https://archive.today/20220201095844/https://imedinews.ge/ge/sporti/193341/tbilisis-meriam-saqartvelos-pirveli-olimpiuri-chempionis-sakhelobis-tbilisis-gia-pirveloba-daaarsa |archivedate = 2022-02-01 }}</ref> გარდაიცვალა 2022 წლის 25 სექტემბერს, 93 წლის ასაკში.<ref>{{cite news |last1=მათიაშვილი |first1=ნიკა |title=93 წლის ასაკში რაფაელ ჩიმიშკიანი გარდაიცვალა |url=https://www.crystalsport.ge/news/47353 |access-date=25 სექტემბერი, 2022 |work=crystalsport.ge |date=25 სექტემბერი, 2022}}</ref> == ძირითადი შედეგები == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! წელი !! ტურნირი !! მასპინძელი !! წონითი<br />კატეგორია !! ადგილი |- | 1950 || ევროპის ჩემპიონატი ||style="text-align:left"|{{FRA}}, [[პარიზი]] || -56 კგ || {{Gold1}} |- | 1950 || მსოფლიო ჩემპიონატი ||style="text-align:left"|{{FRA}}, [[პარიზი]] || -56 კგ || {{Silver2}} |- | 1952 || ევროპის ჩემპიონატი ||style="text-align:left"|{{FIN}}, [[ჰელსინკი]] || -60 კგ || {{Gold1}} |- | 1952 || ზაფხულის XV ოლიმპიური თამაშები ||style="text-align:left"|{{FIN}}, [[ჰელსინკი]] || -60 კგ || {{Gold1}} |- | 1953 || ევროპის ჩემპიონატი ||style="text-align:left"|{{SWE}}, [[სტოკჰოლმი]] || -60 კგ || {{Silver2}} |- | 1953 || მსოფლიო ჩემპიონატი ||style="text-align:left"|{{SWE}}, [[სტოკჰოლმი]] || -60 კგ || {{Silver2}} |- | 1954 || ევროპის ჩემპიონატი ||style="text-align:left"|{{AUT}}, [[ვენა]] || -60 კგ || {{Gold1}} |- | 1954 || მსოფლიო ჩემპიონატი ||style="text-align:left"|{{AUT}}, [[ვენა]] || -60 კგ || {{Gold1}} |- | 1955 || ევროპის ჩემპიონატი ||style="text-align:left"|{{GER}}, [[მიუნხენი]] || -60 კგ || {{Gold1}} |- | 1955 || მსოფლიო ჩემპიონატი ||style="text-align:left"|{{GER}}, [[მიუნხენი]] || -60 კგ || {{Gold1}} |- | 1956 || ევროპის ჩემპიონატი ||style="text-align:left"|{{FIN}}, [[ჰელსინკი]] || -60 კგ || {{Gold1}} |- | 1957 || ევროპის ჩემპიონატი ||style="text-align:left"|{{POL}}, [[კატოვიცე]] || -60 კგ || {{Gold1}} |} ==მიღწევები== ; ოლიმპიური ჩემპიონი * {{Gold1}} 1952 (60 კგ; ჰელსინკი) ; მსოფლიოს ჩემპიონი * {{Gold1}} 1954 (60 კგ; ვენა, ავსტრია) * {{Gold1}} 1955 (60 კგ; მიუნხენი, გერმანია) ; მსოფლიოს ვიცე-ჩემპიონი * {{Silver2}} 1950 (56 კგ; პარიზი, საფრანგეთი) * {{Silver2}} 1953 (60 კგ; სტოკჰოლმი, შვედეთი) ; ევროპის ჩემპიონი * {{Gold1}} 1950 (56 კგ; პარიზი, საფრანგეთი) * {{Gold1}} 1954 (60 კგ; ვენა, ავსტრია) * {{Gold1}} 1955 (60 კგ; მიუნხენი, გერმანია) * {{Gold1}} 1956 (60 კგ; ჰელსინკი, ფინეთი) * {{Gold1}} 1957 (60 კგ; კატოვიცე, პოლონეთი) ; ევროპის ვიცე-ჩემპიონი * {{Silver2}} 1953 (60 კგ; სტოკჰოლმი, შვედეთი) ; მსოფლიო უნივერსიადის ჩემპიონი * {{Gold1}} 1951 ; საბჭოთა კავშირის ხალხთა I სპარტაკიადის ბრინჯაოს პრიზიორი * {{Bronze3}} 1956 (60 კგ; მოსკოვი) ; საბჭოთა კავშირის ჩემპიონი * {{Gold1}} 1948 (გუნდური) * {{Gold1}} 1949 (49 კგ და გუნდური; ვორონეჟი) * {{Gold1}} 1950 (გუნდური; ხარკივი) * {{Gold1}} 1951 (60 კგ და გუნდური; კაუნასი) * {{Gold1}} 1952 (გუნდური; ივანოვო) * {{Gold1}} 1954 (60 კგ; პეტროზავოდსკი) * {{Gold1}} 1955 (60 კგ; მინსკი) * {{Gold1}} 1960 (60 კგ; ლენინგრადი) ; საბჭოთა კავშირის ვიცე-ჩემპიონი * {{Silver2}} 1950 (60 კგ; ხარკივი) * {{Silver2}} 1952 (60 კგ; ივანოვო) * {{Silver2}} 1953 (60 კგ; ტალინი) * {{Silver2}} 1957 (60 კგ; ლვოვი) * {{Silver2}} 1958 (60 კგ; სტალინო) ; საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატის ბრინჯაოს პრიზიორი * {{Bronze3}} 1956 (60 კგ; მოსკოვი) * {{Bronze3}} 1962 (60 კგ; თბილისი) == ლიტერატურა == {{Refbegin}} * თავისუფლების დღიურები, 2008 : რადიო „თავისუფლების“ პროექტი, გვ. 208, თბ., 2009 * {{წიგნი |ავტორი = ბერიშვილი, ელგუჯა. |ნაწილი = |სათაური = ქართული სპორტის ოქროს წიგნი |ორიგინალი = |ბმული = https://archive.today/20200101050101/https://evergreen.tsu.ge/eg/opac/record/163020 |გამოცემა = |პასუხისმგებელი = |ადგილი = თბ. |გამომცემლობა = პალიტრა L |წელი = 2013 |ტომი = |გვერდები = 222 |გვერდნი = 371 |isbn = |ref = ბერიშვილი, ე. }} * {{წიგნი |ავტორი = ჭელიძე, დავით. |ნაწილი = |სათაური = რაფაელ ჩიმიშკიანი |ორიგინალი = |ბმული = https://dspace.nplg.gov.ge/handle/1234/140278 |გამოცემა = |პასუხისმგებელი = |ადგილი = თბ. |გამომცემლობა = საქართველოს სპორტულ ჟურნალისტთა ასოციაცია |წელი = 2011 |ტომი = |გვერდები = |გვერდნი = 63 |isbn = |ref = ჭელიძე, დ. }} * {{წიგნი |ავტორი = Павлов С. П. |ნაწილი = |სათაური = Чимишкян Рафаэль Аркадьевич |ორიგინალი = |ბმული = |გამოცემა = |პასუხისმგებელი = |ადგილი = М. |გამომცემლობა = Олимпийская энциклопедия |წელი = 1980 |ტომი = |გვერდები = 415 |გვერდნი = |isbn = |ref = Павлов С. П. }} {{refend}} == პერიოდიკა == {{Refbegin}} * {{სტატია |ავტორი = ფარულავა, გ. |სათაური = ჩვენი სპორტის სახელოვანი ვეტერანები • ბოლომდე ერთგული |ბმული = https://dspace.nplg.gov.ge/bitstream/1234/211078/1/Lelo_1979_N63.pdf |ენა = |გამოცემა = [[ლელო (გაზეთი)|„ლელო“]] |სახეობა = |წელი = 4 აპრილი, 1979 |ტომი = |ნომერი = 63 (6374) |გვერდები = 2 |doi = |issn = }} * {{სტატია |ავტორი = |სათაური = ბრწყინვალე გამარჯვება — რაფაელ ჩიმიშკიანი |ბმული = https://dspace.nplg.gov.ge/bitstream/1234/191096/1/Lelo_1955_N34.pdf |ენა = |გამოცემა = [[ლელო (გაზეთი)|„ლელო“]] |სახეობა = |წელი = 27 აპრილი, 1955 |ტომი = |ნომერი = 34 (840) |გვერდები = 1 |doi = |issn = }} * {{სტატია |ავტორი = გურასაშვილი, ავთანდილ. |სათაური = განუმეორებელი რაფაელი |ბმული = https://dspace.nplg.gov.ge/bitstream/1234/362851/1/Sarbieli_1997_N20.pdf |ენა = |გამოცემა = „[[სარბიელი]]“ |სახეობა = |წელი = 22 თებერვალი, 1955 |ტომი = |ნომერი = 20 (385) |გვერდები = 7 |doi = |issn = }} * {{სტატია |ავტორი = Еремян, Арсен. |სათაური = Дядя Павлик — отец чемпионов |ბმული = http://russianclub.ge/components/com_jooget/file/n111%281%29_patara.pdf |ენა = |გამოცემა = Русский клуб |სახეობა = |წელი = იანვარი, 2015 |ტომი = |ნომერი = 1 |გვერდები = 24–25 |doi = |issn = }} {{Refend}} == რესურსები ინტერნეტში == {{Refbegin}} {{Nplg ბიოგრაფია|00006806|რაფაელ ჩიმიშკიანი}} {{Nplg სპორტსმენი|00004895|რაფაელ ჩიმიშკიანი}} * [http://sport.gov.ge/?pg=sportsman&sid=72 რაფაელ ჩიმიშკიანი] — ქართული სპორტი * [https://mematiane.ge/product-details.php?id=75&lang=ru რაფაელ ჩიმიშკიანი] — მემატიანე * [http://msy.gov.ge/index.php?sec_id=1155&lang_id=GEO რაფაელ ჩიმიშკიანი] — საქართველოს სპორტისა და ახალგაზრდობის საქმეთა სამინისტრო {{refend}} ==სქოლიო== {{სქოლიო|2}} {{DEFAULTSORT:ჩიმიშკიანი, რაფაელ}} [[კატეგორია:დაბადებული 23 მარტი]] [[კატეგორია:დაბადებული 1929]] [[კატეგორია:თბილისში დაბადებულები]] [[კატეგორია:ქართველი ძალოსნები]] [[კატეგორია:ქართველი ოლიმპიური ჩემპიონები]] [[კატეგორია:საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატები]] [[კატეგორია:საპატიო ნიშნის ორდენის კავალრები]] [[კატეგორია:ვახტანგ გორგასლის II ხარისხის ორდენის კავალრები]] [[კატეგორია:საქართველოს ღირსების ორდენის კავალრები]] [[კატეგორია:თბილისის საპატიო მოქალაქეები (2003)]] [[კატეგორია:ბრწყინვალების საპრეზიდენტო ორდენის კავალრები]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 25 სექტემბერი]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 2022]] deoyri3o60nla4hli9eptt5q4rg9673 0 389317 5406686 4886522 2026-06-04T08:08:52Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406686 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მონუმენტი |მონუმენტის სახელი = რამანის ოთხკუთხედი კოშკი |მშობლიური სახელი =Ramana qalası |სურათი = Ramana castle.jpg |სურათის ზომა =300 პქ |წარწერა = |კოორდინატები = |მდებარეობა = [[რამანა]], [[ბაქო]], [[აზერბაიჯანი]] {{Flagicon|აზერბაიჯანი}} |არქიტექტორი = |მოქანდაკე = |ტიპი = |მასალა = |სიგრძე = |სიგანე = |სიმაღლე = |დაწყება = |დასრულება = |გახსნა = |თარიღდება = XIV ს |მდგომარეობა =სტაბილური |მიძღვნილია = |რუკის სურათი = |რუკის ტექსტი = |რუკის სიგანე = |რელიეფი = |latd = |latm = |lats = |latNS = |longd = |longm = |longs = |longEW = |lat = |long = |ექსტრა = }} '''რამანის ოთხკუთხედი კოშკი''' ({{Lang-az|Ramana qalası}}) — განლაგებულია [[ბაქო|ბაქოს]] დასახლება [[რამანა|რამანაში]]<ref>{{Cite web |url=http://unesco.preslib.az/en/page/iTSjcqMkNv |title=Ramana Tower |accessdate=2018-10-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181002141709/http://unesco.preslib.az/en/page/iTSjcqMkNv |archivedate=2018-10-02 }}</ref>. == ისტორია == აღმართულია [[XIV საუკუნე|XIV]] საუკუნეში შირვანშაჰთა ბრძანების მიხედვით<ref>Бретаницкий Л. С., Усейнов М.А., Саламзаде А. В. История архитектуры Азербайджана. — Москва: Гос. изд. лит. по строит, арх. и стройматериалам., 1963.</ref>. მისი დანიშნულება იყო თავდაცვითი ფუნქციის შესრულება<ref>[http://castellinelmondo.altervista.org/en/castle/azerbaijan/baku/ramana-tower/ Ramana Tower (Azerbaijan)]</ref>. კოშკის განმასხვავებელი თვისება იყო ის, რომ იგი განკუთვნილ იყო დროებითი თავშესაფრისთვის და არა გრძელვადიანი ცხოვრებისთვის<ref>[http://moscow-baku.ru/news/culture/starinnye_bashni_baku_khranyat_vekovye_tayny_foto/ Старинные башни Баку хранят вековые тайны]</ref>. === კულტურაში === ციხე-სიმაგრე გამოყენებული იქნა ისეთი მხატვრული ფილმების გადაღების პროცესში, როგორებიცაა: „[[ქოროღლი]]“, „[[ნასიმი]]“ და „[[ბაბექი]]“. „ქოროღლის“ გადაღებამდე ციხე იმყოფებოდა დანგრეულ მდგომარეობაში და ამ ფილმის გადაღების მიზნით აღდგენილ იქნა. აღდგენითი სამუშაოები ჩატარდა [[1956]] წელს<ref>Nuriyev A. Qapısı qıfıllı qala (азерб.) // Kaspi. — 2010. — 26 oktyabr. — S. 8</ref>. == არქიტექტურა == კოშკის სიმაღლე შეადგენს 15 მეტრს. მას გააჩნია 4 სართული. ტერიტორიას, სადაც კოშკი მდებარეობს ეზოსა და კედლებს გრძელი მრავალწახნაგოვანი ფორმა გააჩნია<ref>[https://www.bakupages.com/enc-show.php?cmm_id=939&id=176426&c=2096&lang=ru Замок в Селении Раманы]</ref>. კოშკი აგებულია თეთრი ქვისგან. შენობის მარცხენა მხარეს ორი კიბეა. სართულებს შორის შეიძლება გადაადგილებულ იქნას მხოლოდ მისაყუდებელი კიბით. ეზოში შესასვლელი მდებარეობს დასავლეთ ნაწილში. კოშკში შესასვლელი მდებარეობს ციხის კედელს შორისა  ვიწრო უფსკრულის მხრიდან. == იხილეთ აგრეთვე == * [[აზერბაიჯანის არქიტექტურა]] == რესურსები ინტერნეტში == * [http://whc.unesco.org/en/tentativelists/1573/ The Caspian Shore Defensive Constructions] * [http://anl.az/down/meqale/medeniyyet/medeniyyet_aprel2009/74396.htm Möhtəşəm Ramana qalası] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091022120734/http://anl.az/down/meqale/medeniyyet/medeniyyet_aprel2009/74396.htm |date=2009-10-22 }} * [http://www.window2baku.com/bashni.htm Башни Апшерона] * [http://all-pages.com/city_info/3/33/185/4675.html Башни и крепости] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303224227/http://all-pages.com/city_info/3/33/185/4675.html |date=2016-03-03 }} == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:აზერბაიჯანის ციხესიმაგრეები]] [[კატეგორია:აზერბაიჯანის არქიტექტურა]] [[კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები აზერბაიჯანში]] [[კატეგორია:ისლამური არქიტექტურა]] [[კატეგორია:ციხესიმაგრეები ანბანის მიხედვით]] agrn4a3n2dhb4nv383talw0ee1zkx4u 0 406362 5406690 4524512 2026-06-04T08:26:35Z ~2026-33177-29 183805 დავამატე რომ 5406690 wikitext text/x-wiki {{მმ*|გობეჩია}} {{ინფოდაფა მეცნიერი}} '''ივანე პავლეს ძე გობეჩია''' (დ. [[10 დეკემბერი]], [[1881]], [[ქუთაისი]] — გ. [[1 ოქტომბერი]], [[1937]]) — [[ქართველი]] [[იურისტი]] და [[პოლიტიკოსი]], საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის დამფუძნებელი კრების წევრი, [[იოსებ გობეჩია|იოსებ]] და [[ვლადიმერ გობეჩია|ვლადიმერ]] გობეჩიების ძმა. ==ბიოგრაფია== ივანე გობეჩია დაიბადა ქუთაისში, [[1881]] წლის [[10 დეკემბერი|10 დეკემბერს]]. დაამთავრა პეტერბურგის უნივერსიტეტის იურდიული ფაკულტეტი [[1902]] წელს შევიდა რუსეთის სოციალისტ-რევოლუციონერთა პარტიაში, მოქმედებდა მუშათა ორგანიზაციებში; [[1904]] წლიდან 1909 წლამდე რამდენჯერმე იყო დაპატიმრებული და გასახლებული. [[1910]] წელს დაბრუნდა სამშობლოში და ჩაეწერა ნაფიცი ვექილის თანაშემწედ ქუთაისში. 1917 წელს ქუთაისის ქალაქის საბჭომ აირჩია დელეგატად პეტერბურგის დემოკრატიულ თათბირზე დასასწრებად. [[1917]] წელს ქუთაისის გარნიზონმა აირჩია კავკასიის არმიის პირველი და მეორე ყრილობების დელეგატად. [[1921]] წელს საბჭოთა რუსეთის მიერ საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ოკუპირების შემდეგ დარჩა საქართველოში და პარტიის სხვა ლიდერებთან ერთად ცდილობდა კომპრომისის მიღწევას საოკუპაციო რეჟიმთან. [[1922]] წლის [[10 მაისი|10 მაისს]] საქართველოს სსრ საგანგებო კომისიამ (ჩეკა) სოცილისტ-რევოლუციონერთა პარტიის სხვა ლიდერებთან და წევრებთან ერთად დააპატიმრა კონტრრევოლუციის ბრალდებით. თუმცა, როგორც „არააქტიური ელემენტი“, [[1922]] წლის 20 ივლისს პატიმრობიდან გაათავისუფლეს. შემდგომ წლებში ცხოვრობდა და მუშაობდა ადვოკატად თბილისში; იყო დამცველთა (ადვოკატთა) კოლეგიის წევრი. 1930-იან წლებში იყო თბილისის საბჭოს ფინანსური განყოფილების იურისკონსულტი. [[1937]] წლის 17 ივლისს, დიდი საბჭოთა ტერორის დროს დააპატიმრეს ესერთა ანტისაბჭოთა კონტრრევოლუციური ორგანიზაციის წევრობის ბრალდებით. სსრკ უზენაესი სასამართლო სამხედრო კოლეგიის გამსვლელმა სესიამ დახვრეტის განაჩენი გამოუტანა 1937 წლის 30 სექტემბერს. დახვრიტეს 1-ლი ოქტომბრის ღამეს. ==რესურსები ინტერნეტში== * {{nplg ბიოგრაფია|11546}} {{საქართველოს დამფუძნებელი კრების წევრები}} {{DEFAULTSORT:გობეჩია, ივანე}} [[კატეგორია:დაბადებული 10 დეკემბერი]] [[კატეგორია:დაბადებული 1881]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 1 ოქტომბერი]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 1937]] [[კატეგორია:საქართველოს დამფუძნებელი კრების წევრები]] [[კატეგორია:გობეჩიები|ივანე]] [[კატეგორია:საბჭოთა კავშირის რეპრესიების მსხვერპლნი საქართველოში]] m42jq8a3s1q2p8acnr09p8o4ia8pn4m 5406691 5406690 2026-06-04T08:27:28Z ~2026-33177-29 183805 საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის დამფუძნებელი კრების წევრი 5406691 wikitext text/x-wiki {{მმ*|გობეჩია}} {{ინფოდაფა მეცნიერი}} '''ივანე პავლეს ძე გობეჩია''' (დ. [[10 დეკემბერი]], [[1881]], [[ქუთაისი]] — გ. [[1 ოქტომბერი]], [[1937]]) — [[ქართველი]] [[იურისტი]] და [[პოლიტიკოსი]], საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის დამფუძნებელი კრების წევრი, [[იოსებ გობეჩია|იოსებ]] და [[ვლადიმერ გობეჩია|ვლადიმერ]] გობეჩიების ძმა. ==ბიოგრაფია== ივანე გობეჩია დაიბადა ქუთაისში, [[1881]] წლის [[10 დეკემბერი|10 დეკემბერს]]. დაამთავრა პეტერბურგის უნივერსიტეტის იურდიული ფაკულტეტი [[1902]] წელს შევიდა რუსეთის სოციალისტ-რევოლუციონერთა პარტიაში, მოქმედებდა მუშათა ორგანიზაციებში; [[1904]] წლიდან 1909 წლამდე რამდენჯერმე იყო დაპატიმრებული და გასახლებული. [[1910]] წელს დაბრუნდა სამშობლოში და ჩაეწერა ნაფიცი ვექილის თანაშემწედ ქუთაისში. 1917 წელს ქუთაისის ქალაქის საბჭომ აირჩია დელეგატად პეტერბურგის დემოკრატიულ თათბირზე დასასწრებად. [[1917]] წელს ქუთაისის გარნიზონმა აირჩია კავკასიის არმიის პირველი და მეორე ყრილობების დელეგატად. [[1921]] წელს საბჭოთა რუსეთის მიერ საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ოკუპირების შემდეგ დარჩა საქართველოში და პარტიის სხვა ლიდერებთან ერთად ცდილობდა კომპრომისის მიღწევას საოკუპაციო რეჟიმთან. [[1922]] წლის [[10 მაისი|10 მაისს]] საქართველოს სსრ საგანგებო კომისიამ (ჩეკა) სოცილისტ-რევოლუციონერთა პარტიის სხვა ლიდერებთან და წევრებთან ერთად დააპატიმრა კონტრრევოლუციის ბრალდებით. თუმცა, როგორც „არააქტიური ელემენტი“, [[1922]] წლის 20 ივლისს პატიმრობიდან გაათავისუფლეს. შემდგომ წლებში ცხოვრობდა და მუშაობდა ადვოკატად თბილისში; იყო დამცველთა (ადვოკატთა) კოლეგიის წევრი. 1930-იან წლებში იყო თბილისის საბჭოს ფინანსური განყოფილების იურისკონსულტი. [[1937]] წლის 17 ივლისს, დიდი საბჭოთა ტერორის დროს დააპატიმრეს ესერთა ანტისაბჭოთა კონტრრევოლუციური ორგანიზაციის წევრობის ბრალდებით. სსრკ უზენაესი სასამართლო სამხედრო კოლეგიის გამსვლელმა სესიამ დახვრეტის განაჩენი გამოუტანა 1937 წლის 30 სექტემბერს. დახვრიტეს 1-ლი ოქტომბრის ღამეს. ==რესურსები ინტერნეტში== * {{nplg ბიოგრაფია|11546}} {{საქართველოს დამფუძნებელი კრების წევრები}} {{DEFAULTSORT:გობეჩია, ივანე}} [[კატეგორია:დაბადებული 10 დეკემბერი]] [[კატეგორია:დაბადებული 1881]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 1 ოქტომბერი]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 1937]] [[კატეგორია:საქართველოს დამფუძნებელი კრების წევრები]] [[კატეგორია:გობეჩიები|ივანე]] [[კატეგორია:საბჭოთა კავშირის რეპრესიების მსხვერპლნი საქართველოში]] 5f9iukxkrb79bd1mwceovr9flvrdpui 5406692 5406691 2026-06-04T08:27:57Z ~2026-33177-29 183805 5406692 wikitext text/x-wiki {{მმ*|გობეჩია}} {{ინფოდაფა მეცნიერი}} '''ივანე პავლეს ძე გობეჩია''' (დ. [[10 დეკემბერი]], [[1881]], [[ქუთაისი]] — გ. [[1 ოქტომბერი]], [[1937]]) — [[ქართველი]] [[იურისტი]] და [[პოლიტიკოსი]], საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის დამფუძნებელი კრების წევრი, [[იოსებ გობეჩია|იოსებ]] და [[ვლადიმერ გობეჩია|ვლადიმერ]] გობეჩიების ძმა. ==ბიოგრაფია== ივანე გობეჩია დაიბადა ქუთაისში, [[1881]] წლის [[10 დეკემბერი|10 დეკემბერს]]. დაამთავრა პეტერბურგის უნივერსიტეტის იურდიული ფაკულტეტი [[1902]] წელს შევიდა რუსეთის სოციალისტ-რევოლუციონერთა პარტიაში, მოქმედებდა მუშათა ორგანიზაციებში; [[1904]] წლიდან 1909 წლამდე რამდენჯერმე იყო დაპატიმრებული და გასახლებული. [[1910]] წელს დაბრუნდა სამშობლოში და ჩაეწერა ნაფიცი ვექილის თანაშემწედ ქუთაისში. 1917 წელს ქუთაისის ქალაქის საბჭომ აირჩია დელეგატად პეტერბურგის დემოკრატიულ თათბირზე დასასწრებად. [[1917]] წელს ქუთაისის გარნიზონმა აირჩია კავკასიის არმიის პირველი და მეორე ყრილობების დელეგატად. [[1921]] წელს საბჭოთა რუსეთის მიერ საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ოკუპირების შემდეგ დარჩა საქართველოში და პარტიის სხვა ლიდერებთან ერთად ცდილობდა კომპრომისის მიღწევას საოკუპაციო რეჟიმთან. [[1922]] წლის [[10 მაისი|10 მაისს]] საქართველოს სსრ საგანგებო კომისიამ (ჩეკა) სოცილისტ-რევოლუციონერთა პარტიის სხვა ლიდერებთან და წევრებთან ერთად დააპატიმრა კონტრრევოლუციის ბრალდებით. თუმცა, როგორც „არააქტიური ელემენტი“, [[1922]] წლის 20 ივლისს პატიმრობიდან გაათავისუფლეს. შემდგომ წლებში ცხოვრობდა და მუშაობდა ადვოკატად თბილისში; იყო დამცველთა (ადვოკატთა) კოლეგიის წევრი. 1930-იან წლებში იყო თბილისის საბჭოს ფინანსური განყოფილების იურისკონსულტი. [[1937]] წლის 17 ივლისს, დიდი საბჭოთა ტერორის დროს დააპატიმრეს ესერთა ანტისაბჭოთა კონტრრევოლუციური ორგანიზაციის წევრობის ბრალდებით. სსრკ უზენაესი სასამართლო სამხედრო კოლეგიის გამსვლელმა სესიამ დახვრეტის განაჩენი გამოუტანა 1937 წლის 30 სექტემბერს. დახვრიტეს იმავე ღამეს. ==რესურსები ინტერნეტში== * {{nplg ბიოგრაფია|11546}} {{საქართველოს დამფუძნებელი კრების წევრები}} {{DEFAULTSORT:გობეჩია, ივანე}} [[კატეგორია:დაბადებული 10 დეკემბერი]] [[კატეგორია:დაბადებული 1881]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 1 ოქტომბერი]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 1937]] [[კატეგორია:საქართველოს დამფუძნებელი კრების წევრები]] [[კატეგორია:გობეჩიები|ივანე]] [[კატეგორია:საბჭოთა კავშირის რეპრესიების მსხვერპლნი საქართველოში]] 7wrmaii9cvl31pbwejg0oq7z2tlzt2g 5406697 5406692 2026-06-04T08:35:25Z ~2026-33177-29 183805 5406697 wikitext text/x-wiki {{მმ*|გობეჩია}} {{ინფოდაფა მეცნიერი}} '''ივანე პავლეს ძე გობეჩია''' (დ. [[10 დეკემბერი]], [[1881]], [[ქუთაისი]] — გ. [[1 ოქტომბერი]], [[1937]]) — [[ქართველი]] [[იურისტი]] და [[პოლიტიკოსი]], საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის დამფუძნებელი კრების წევრი, [[იოსებ გობეჩია|იოსებ]] და [[ვლადიმერ გობეჩია|ვლადიმერ]] გობეჩიების ძმა. ==ბიოგრაფია== ივანე გობეჩია დაიბადა ქუთაისში, [[1881]] წლის [[10 დეკემბერი|10 დეკემბერს]]. დაამთავრა პეტერბურგის უნივერსიტეტის იურდიული ფაკულტეტი [[1902]] წელს შევიდა რუსეთის სოციალისტ-რევოლუციონერთა პარტიაში, მოქმედებდა მუშათა ორგანიზაციებში; [[1904]] წლიდან 1909 წლამდე რამდენჯერმე იყო დაპატიმრებული და გასახლებული. [[1910]] წელს დაბრუნდა სამშობლოში და ჩაეწერა ნაფიცი ვექილის თანაშემწედ ქუთაისში. 1917 წელს ქუთაისის ქალაქის საბჭომ აირჩია დელეგატად პეტერბურგის დემოკრატიულ თათბირზე დასასწრებად. [[1917]] წელს ქუთაისის გარნიზონმა აირჩია კავკასიის არმიის პირველი და მეორე ყრილობების დელეგატად. 1918 წლის 26 მაისს ხელი მოაწერა [[საქართველოს დამოუკიდებლობის აქტი|საქართველოს დამოუკიდებლობის აქტს]]. [[1921]] წელს საბჭოთა რუსეთის მიერ საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ოკუპირების შემდეგ დარჩა საქართველოში და პარტიის სხვა ლიდერებთან ერთად ცდილობდა კომპრომისის მიღწევას საოკუპაციო რეჟიმთან. [[1922]] წლის [[10 მაისი|10 მაისს]] საქართველოს სსრ საგანგებო კომისიამ (ჩეკა) სოცილისტ-რევოლუციონერთა პარტიის სხვა ლიდერებთან და წევრებთან ერთად დააპატიმრა კონტრრევოლუციის ბრალდებით. თუმცა, როგორც „არააქტიური ელემენტი“, [[1922]] წლის 20 ივლისს პატიმრობიდან გაათავისუფლეს. შემდგომ წლებში ცხოვრობდა და მუშაობდა ადვოკატად თბილისში; იყო დამცველთა (ადვოკატთა) კოლეგიის წევრი. 1930-იან წლებში იყო თბილისის საბჭოს ფინანსური განყოფილების იურისკონსულტი. [[1937]] წლის 17 ივლისს, დიდი საბჭოთა ტერორის დროს დააპატიმრეს ესერთა ანტისაბჭოთა კონტრრევოლუციური ორგანიზაციის წევრობის ბრალდებით. სსრკ უზენაესი სასამართლო სამხედრო კოლეგიის გამსვლელმა სესიამ დახვრეტის განაჩენი გამოუტანა 1937 წლის 30 სექტემბერს. დახვრიტეს იმავე ღამეს. ==რესურსები ინტერნეტში== * {{nplg ბიოგრაფია|11546}} {{საქართველოს დამფუძნებელი კრების წევრები}} {{DEFAULTSORT:გობეჩია, ივანე}} [[კატეგორია:დაბადებული 10 დეკემბერი]] [[კატეგორია:დაბადებული 1881]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 1 ოქტომბერი]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 1937]] [[კატეგორია:საქართველოს დამფუძნებელი კრების წევრები]] [[კატეგორია:გობეჩიები|ივანე]] [[კატეგორია:საბჭოთა კავშირის რეპრესიების მსხვერპლნი საქართველოში]] sssee7b94u67laqgifnjnz1d2fy3qh0 0 406762 5406668 4833005 2026-06-04T06:22:10Z Ziv 166415 ([[c:GR|GR]]) [[File:Eugène Ferdinand Victor Delacroix 012.jpg]] → [[File:Eugène Delacroix - Prise de Constantinople par les croisés (12 avril 1204).jpg]] [[c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] · Name of the painting and not just a generic number 5406668 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა სამხედრო კონფლიქტი |კონფლიქტი= კონსტანტინოპოლის ალყა |ნაწილი= |სურათი= [[ფაილი:Eugène Delacroix - Prise de Constantinople par les croisés (12 avril 1204).jpg|250პქ]] |სათაური= |თარიღი= [[8 აპრილი|8]]–[[13 აპრილი]], [[1204]] |მდებარეობა= [[კონსტანტინოპოლი]], [[ბიზანტიის იმპერია]] |კოორდინატები= |მიზეზი= |casus= |შედეგი= [[ჯვაროსნები]]ს გამარჯვება |სტატუსი= |ტერიტორია= კონსტანტინოპოლი დაიპყრეს ჯვაროსნებმა |მხარე1= {{დროშა|ბიზანტიის იმპერია}} |მხარე2= [[ჯვაროსნები]]<br />{{დროშა|ვენეციის რესპუბლიკა}} |მეთაური1= [[ალექსი V დუკა]] |მეთაური2= [[ბონიფაციუს I მონფერატელი|ბონიფაციუს I]]<br />[[ენრიკო დანდოლო]] |ძალა1= 15 000 ჯარისკაცი<ref name="Blondal163">S. Blondal, ''The Varangians of Byzantium'', 164</ref> და 20 გემი<ref name="Phillips159">J. Phillips, ''The Fourth Crusade and the Sack of Constantinople'', 159</ref> |ძალა2= ჯვაროსნები: 10 000 ჯარისკაცი<ref name="Phillips269">J. Phillips, ''The Fourth Crusade and the Sack of Constantinople'', 269</ref><br />ვენეციელები: 10 000 ჯარისკაცი<ref name = "Phillips269"/> და 210 გემი<ref name="crusaders">J. Phillips, ''The Fourth Crusade and the Sack of Constantinople'', 106</ref> |დანაკარგები1= უცნობია |დანაკარგები2= უცნობია |შენიშვნა= }} '''კონსტანტინოპოლის ალყა''' — [[მეოთხე ჯვაროსნული ლაშქრობა|მეოთხე ჯვაროსნული ლაშქრობის]] კულმინაციური მოქმედება. მიმდინარეობდა [[1204]] წლის [[8 აპრილი|8]]–[[13 აპრილი|13 აპრილს]]. ჯვაროსნებმა [[ბიზანტიის იმპერია|ბიზანტიის იმპერიის]] დედაქალაქი [[კონსტანტინოპოლი]] აიღეს, გაძარცვეს და მისი ნაწილი გაანადგურეს. ქალაქის დაპყრობის შემდეგ მათ დააარსეს [[ლათინთა იმპერია]] და მისი პირველი იმპერიატორი [[ბოდუენ I ფლანდრიელი]] [[აია-სოფიას ტაძარი|აია-სოფიაში]] ეკურთხა. კონსტანტინოპოლის დაცემა შუა საუკუნეების ისტორიის ერთ-ერთი მთავარი მოვლენაა. ამან გამოიწვია ისედაც გაყოფილი ქრისტიანობის ([[კათოლიციზმი|კათოლკეებად]] და [[მართლმადიდებლობა|მართლმადიდებლებად]]) კიდევ უფრო გაყოფა და მათ შორის ურთიერთობის გამწვავება. კონსტანტინოპოლის დაცემის შემდეგ, ბიზანტიის იმპერიის დიდი ნაწილი ჯვაროსნებმა დაინაწილეს. ბიზანტიურმა არისტოკრატიამაც შექმნა რამდენიმე ბერძნული სახელმწიფო, მათ შორის — [[ნიკეის იმპერია]], რომლის იმპერატორმა, [[მიხეილ VIII (ბიზანტია)|მიხეილ VIII]]-მ [[1261]] წელს დაიბრუნა კონსტანტინოპოლი და აღადგინა ბიზანტიის იმპერია. თუმცა, აღდგენილმა იმპერიამ ვეღარ შეძლო ძველი ტერიტორიული და ეკონომიკური სიძლიერის დაბრუნება და საბოლოოდ [[1453]] წელს [[ოსმალეთის იმპერია|ოსმალთა]] მიერ [[კონსტანტინოპოლის დაცემა|განადგურდა]]. == რესურსები ინტერნეტში == * [https://web.archive.org/web/20100107105119/http://www2.fhw.gr/chronos/projects/fragokratia/en/webpages/frago.html ''The Latin Occupation in the Greek Lands – The Latin Empire'', from the Foundation of the Hellenic World] * {{cite web|url=http://www.academia.edu/31064036/ |title=The Medieval Russian Account of the Fourth Crusade – A New Annotated Translation}} == სქოლიო == {{სქოლიო}} {{ჯვაროსნული ლაშქრობების ბრძოლები}} [[კატეგორია:მეოთხე ჯვაროსნული ლაშქრობის ბრძოლები]] [[კატეგორია:XIII საუკუნის ბრძოლები]] [[კატეგორია:1204 წლის ბრძოლები]] 6m01nis4rb829fr18ppsv93tmpkexc3 0 426450 5406720 5384549 2026-06-04T10:14:33Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 2 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406720 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | სახელი = რაშიდა ტლაიბი | სურათი= Rashida Tlaib, official portrait, 116th Congress.jpg | სურათის ზომა =250px | წარწერა სურათის ქვეშ= | ხელმოწერა = | დაბადების თარიღი = {{დაბადების თარიღი და ასაკი|1976|7|24}} | დაბადების ადგილი= [[დეტროიტი]], [[მიჩიგანის შტატი|მიჩიგანი]], [[აშშ]] | გარდაცვალების თარიღი = | გარდაცვალების ადგილი= | მოქალაქეობა = | ეროვნება = | რეზიდენცია = | საარჩევნო ოლქი = | მამა = | დედა = | მეუღლე = ფაიეზ ტლაიბი (ქ. 1998; გ. 2015) | შვილები=2 | განათლება =[[უაინის სახელმწიფო უნივერსიტეტი]]<br />[[დასავლეთ მიჩიგანის უნივერსიტეტის კულის სამართლის სკოლა]] | პროფესია = | საქმიანობა = | რელიგია =[[ისლამი]] | ჯილდოები = | პარტია = [[დემოკრატიული პარტია (აშშ)|დემოკრატიული პარტია]] | საიტი= | რიგი = [[აშშ]]-ის [[აშშ-ის წარმომადგენელთა პალატა|წარმომადგენელთა პალატის]] წევრი [[მიჩიგანის შტატი|მიჩიგანის]] მე-13 ოლქიდან | თანამდებობა დაიკავა = [[3 იანვარი]], [[2019]] | თანამდებობა დატოვა = | ვიცე-პრეზიდენტი = | პრეზიდენტი = | პრემიერ-მინისტრი = | წინამორბედი =ბრენდა ჯონსი | მემკვიდრე = | რიგი2 =მიჩიგანის წარმომადგენელთა პალატის წევრი | თანამდებობა დაიკავა2 = [[1 იანვარი]], [[2009]] | თანამდებობა დატოვა2=[[31 დეკემბერი]], [[2014]] | წინამორბედი2 = სტივ ტობოკმანი | მემკვიდრე2 = სტეფანი ჩანგი | პრეზიდენტი2= | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2= | რიგი3 = | თანამდებობა დაიკავა3 = | თანამდებობა დატოვა3 = | წინამორბედი3 = | მემკვიდრე3 = | პრეზიდენტი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= }} '''რაშიდა ჰარბი ტლაიბი'''<ref>{{cite news |url=https://eu.freep.com/story/news/local/michigan/2018/09/07/rashida-tlaib-detroit-congresswoman/1196889002/ |title=How Detroit's Rashida Tlaib will make history in Washington |first=Todd |last=Spangler |work=[[Detroit Free Press]] |date=September 9, 2018 |accessdate=November 7, 2018 }}</ref> ({{lang-tr|Rashida Harbi Tlaib}}; დ. [[24 ივლისი]], [[1976]], [[დეტროიტი]], [[მიჩიგანის შტატი|მიჩიგანი]], [[აშშ]]) — ამერიკელი პოლიტიკოსი და იურისტი, [[აშშ]]-ის [[აშშ-ის წარმომადგენელთა პალატა|წარმომადგენელთა პალატის]] წევრი [[მიჩიგანის შტატი|მიჩიგანის]] მე-13 საარჩევნო ოლქიდან.<ref>{{citeweb|url=https://www.zeekbeek.com/lawyers/48201-MI-Rashida-Tlaib-50068/list/yes|title=Member Profile|website=State Bar of Michigan|accessdate=იანვარი 4, 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180809030159/https://www.zeekbeek.com/lawyers/48201-MI-Rashida-Tlaib-50068/list/yes|archivedate=აგვისტო 9, 2018}}</ref> [[დემოკრატიული პარტია (აშშ)|დემოკრატიული პარტიის]] წევრი<ref>https://www.usatoday.com/story/news/politics/2018/08/08/rashida-tlaib-michigan-democrat-muslim-woman-congress/933253002/</ref> და მიჩიგანის წარმომადგენელთა პალატის ყოფილი წევრი. თავისი ვადის ამოწურვამდე, ტლაიბი ქალაქის მე-6 საოლქო უბანს წარადგენდა. [[2009|2009 წლის]] [[1 იანვარი|1 იანვარს]], თანამდებობაზე ასვლის შემდეგ, ტლაიბი მიჩიგანის საკანონმდებლო ორგანოს პირველი [[მუსლიმი]] ქალი წევრი გახდა და აშშ-ის ისტორიაში პირველი მუსლიმი ქალი გახდა, რომელიც [[ამერიკის შეერთებული შტატები]]ს ნებისმიერ სახელმწიფო საკანონმდებლო ორგანოში აირჩიეს.<ref name=fox>{{cite web |last=Schallhorn |first=Kaitlyn |title=Meet Rashida Tlaib, who is poised to become the first Muslim woman elected to Congress |website=[[Fox News]] |date=August 8, 2018 |url=https://www.foxnews.com/politics/meet-rashida-tlaib-who-is-poised-to-become-the-first-muslim-woman-elected-to-congress | access-date=August 26, 2018}}</ref> [[2018|2018 წელს]], ტლაიბმა მოიგო დემოკრატიული პარტიის კვოტა მიჩიგანის მე-13 საარჩევნო ოლქში. იმავე წელს მოიგო საერთო არჩევნები და გახდა [[აშშ-ის წარმომადგენელთა პალატა|აშშ-ის წარმომადგენელთა პალატის]] ერთ-ერთი მუსლიმი ქალი წევრი, [[ილჰან ომარი|ილჰან ომარისთან]] ერთად, ასევე კონგრესის პირველი პალესტინელი ამერიკელი ქალი წევრი.<ref name="nytimes1">{{cite news |first=Astead W. |last=Herndon |url=https://www.nytimes.com/2018/08/08/us/politics/rashida-tlaib-congress-muslim.html |title=Rashida Tlaib, With Primary Win, Is Poised to Become First Muslim Woman in Congress |work=[[The New York Times]] |date=August 8, 2018 |accessdate=November 9, 2018 }}</ref><ref name="haaretz1">{{cite web |url=https://www.haaretz.com/us-news/in-first-palestinian-american-woman-set-to-hold-seat-in-u-s-congress-1.6360911 |title=With primary win, Rashida Tlaib set to become first Palestinian-American congresswoman |work=[[Haaretz]] |date=August 8, 2018 |accessdate=August 8, 2018 |archive-date=მაისი 6, 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190506213801/https://www.haaretz.com/us-news/in-first-palestinian-american-woman-set-to-hold-seat-in-u-s-congress-1.6360911 }}</ref> ტლაიბი ამერიკის დემოკრატი სოციალისტების წევრია.<ref>{{cite web |url=https://www.thedailybeast.com/rashida-tlaib-alexandria-ocasio-cortez-dsa-democratic-socialists-of-america |title=There Will Now Likely Be Two Democratic Socialists of America Members in Congress |publisher=[[The Daily Beast]] |date=August 8, 2018 |accessdate=August 8, 2018 }}</ref> ==რესურსები ინტერნეტში== * {{Commons-inline|Category:Rashida Tlaib}} *[http://www.rashida4rep.com მიჩიგანის წარმოამდგენელთა პალატის კამპანიის საიტი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090208152326/http://rashida4rep.com/ |date=2009-02-08 }} *[http://012.housedems.com მიჩიგანის დემოკრატთა პარტიის საიტი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150120043638/http://012.housedems.com/ |date=2015-01-20 }} *[http://www.rashidaforcongress.com კონგრესის კამპანიის საიტი] *[http://www.haaretz.com/us-news/palestinian-american-democrat-i-will-humanize-palestinians-1.6366272 Palestinian-American Democrat: I Will 'Humanize' the Palestinian People in the U.S. Congress] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190104090147/https://www.haaretz.com/us-news/palestinian-american-democrat-i-will-humanize-palestinians-1.6366272 |date=2019-01-04 }} *[http://www.fi2w.org/2008/08/08/rashida-tlaib-wins-in-michigan-now-the-arab-candidate-must-mend-fences-with-latinos/ Rashida Tlaib wins in Michigan: Now the Arab candidate must mend fences with Latinos] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190327091037/http://www.fi2w.org/2008/08/08/rashida-tlaib-wins-in-michigan-now-the-arab-candidate-must-mend-fences-with-latinos/ |date=2019-03-27 }} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:ტლაიბი, რაშიდა}} [[კატეგორია:დაბადებული 24 ივლისი]] [[კატეგორია:დაბადებული 1976]] [[კატეგორია:აშშ-ის წარმომადგენელთა პალატის წევრები]] [[კატეგორია:ამერიკელი ქალი იურისტები]] [[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]] [[კატეგორია:XXI საუკუნის ამერიკელი ქალი პოლიტიკოსები]] bcycovg02thqedx7mv973bdovm7o0ik 0 426858 5406642 4945692 2026-06-04T04:36:46Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 0 წყარო და 2 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406642 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Მოლაპარაკება.jpg|მინი|400x400პქ]] '''ჟენევის საერთაშორისო მოლაპარაკებები (GID)''' — საერთაშორისო მოლაპარაკებების ფორმატი, რომელიც შეიქმნა 2008 წლის 15 ოქტომბერს. ჟენევის ფორმატის ჩამოყალიბების გადაწყვეტილება მიღებულ იქნა 2008 წლის [[რუსეთ-საქართველოს ომი (2008)|რუსეთ-საქართველოს ომის]] შემდეგ 12 აგვისტოს დადებული ცეცხლის შეწყვეტის ექვსპუნქტიანი შეთანხმების შესაბამისად. მოლაპარაკებები იმართება [[ეუთო]]ს, [[ევროკავშირი]]სა და [[გაერო]]ს ხელმძღვანელობით 2008 წლის კონფლიქტის მონაწილე მხარეების - [[საქართველო|საქართველოსა]] და [[რუსეთის ფედერაცია|რუსეთის ფედერაციის]] წარმომადგენლებს შორის. მოლაპარაკებებში ასევე ჩართულნი არიან [[აშშ]]-ის წარმომადგენლები და წარმომადგენლები ოკუპირებული [[აფხაზეთი]]დან და ოკუპირებული [[ცხინვალის რეგიონი]]დან. აღსანიშნავია, რომ ჟენევის საერთაშორისო მოლაპარაკებები არის ნეიტრალური სტატუსის მქონე ფორმატი, სადაც მონაწილეები ინდივიდუალური სტატუსით არიან წარმოდგენილი. ==მიზანი და სტრუქტურა== ჟენევის მოლაპარაკებები მიზნად ისახავს: უსაფრთხოების კომპლექსური მექანიზმებისა და უსაფრთხოების გარანტიების შემუშავებას მთლიანად რეგიონისთვის, ქართულ-აფხაზური და ქართულ-ოსური დაპირისპირების ზონების ჩათვლით, რაშიც თავისთავად იგულისხმება აფხაზური და სამხრეთოსური მხარეების ინტერესების გათვალისწინება და პასუხისმგებლობის წილის განსაზღვრა. 2008 წლის აგვისტოს ომის შემდეგ, რუსეთის მიერ ოკუპირებული აფხაზეთისა და ცხინვალის რეგიონის დამოუკიდებლობის აღიარების შედეგად აფხაზეთსა და სამხრეთ ოსეთში გაეროსა და ეუთოს მისიების შეწყვეტის შემდეგ ჟენევის მოლაპარაკებების ფორმატი რჩება ერთადერთი საერთაშორისო დონის პლატფორმად კონფლიქტში ჩართული ქვეყნებისა და დაინტერესებული მხარეებისთვის. მოლაპარაკებებში განიხილება უსაფრთხოების საკითხები და კონფლიქტით დაზარალებული მოსახლეობის - დევნილებისა და გამყოფ ხაზთან მცხოვრები მოსახლეობის ჰუმანიტარული პრობლემები და საჭიროებები. მოლაპარაკებები წელიწადში ოთხჯერ იმართება გაეროს ჟენევის ოფისში. ჟენევის საერთაშორისო მოლაპარაკებები მიმდინარეობს ორ პარალელურ სამუშაო ჯგუფში. პირველში განიხილავენ უსაფრთხოების საკითხებს, სადაც ცენტრალური ადგილი უჭირავს, რუსეთსა და საქართველოს შორის ძალის გამოუყენებლობის შესახებ შეთანხმების მისაღწევად მოლაპარაკებებს და საქართველოს ოკუპირებულ რეგიონებში უსაფრთხოების საერთაშორისო მექანიზმების შექმნის საკითხს, ხოლო მეორეში განხილვის თემაა იძულებით გადაადგილებულ პირთა და ლტოლვილთა დაბრუნების საკითხი, ასევე სხვა ჰუმანიტარული საკითხები, მაგალითად: მშობლიურ ენაზე განათლების მიღება, კულტურული მემკვიდრეობის დაცვა, საოკუპაციო ხაზზე თავისუფალი გადაადგილება და სხვა. ძალის არგამოყენების შესახებ შეთანხმების მიღწევა არის ჟენევის მოლაპარაკებების ერთ-ერთი ცენტრალური საგანი. 2010 წლის 23 ნოემბერს, [[ევროპარლამენტი|ევროპარლამეტში]] სიტყვით გამოსვლისას საქართველოს იმდროინდელმა პრეზიდენტმა [[მიხეილ სააკაშვილი|მიხეილ სააკაშვილმა]] „ცალმხირივი დეკლარაციის“ ფორმით ძალის არგამოყენების შესახებ პირობა დადო , რომ საქართველო არასოდეს გამოიყენებს ძალას რუსეთის მიერ ოკუპირებულ ტერიტორიებზე კონტროლის აღსადგენად და მხოლოდ თავდასხმის შემთხვევაში დაიტოვებს ძალის გამოყენების უფლებას. 2008 წლის 6 დეკემბერს თავის მხრივ ოკუპირებული აფხაზეთისა და სამხრეთ ოსეთის იმდროინდელმა ლიდერებმა [[სერგეი ბაგაფში|სერგეი ბაღაფშმა]] და [[ედუარდ კოკოითი|ედუარდ კოკოითმა]] განაცხადეს, რომ მზად არიან, აიღონ ვალდებულება თბილისის წინააღმდეგ ძალის არ გამოყენების თაობაზე, თუმცა თავდასხმის შემთხვევაში, თავდაცვის უფლებას დაიტოვებდნენ. ===საქართველოს პოზიცია=== საქართველოს ოფიციალური პოზიციის თანახმად, რომელიც 2008 წლიდან დღემდე არ შეცვლილა, ძალის არგამოყენებაზე შეთანხმების ხელმომწერი მეორე მხარე უნდა იყოს რუსეთის ფედერაცია და არა ოკუპირებული აფხაზეთისა და სამხრეთ ოსეთის მთავრობები. ქართულ მხარეს აქვს რამდენიმე არგუმენტი, თუ რატომ არ აწერს ხელს აღნიშნულ შეთანხმებას უშუალოდ [[სოხუმი|სოხუმთან]] და [[ცხინვალი|ცხინვალთან]]: #'''რუსეთის ფაქტორი''' - მხოლოდ სოხუმთან და ცხინვალთან ხელშეკრულებების გაფორმება, თბილისის მხრიდან იქნება 2008 წლის შემდეგ შექმნილი რეალობის იგნორირება და იმის აღიარება, რომ კონფლიქტის ძირითადი მხარეები სწორედ სოხუმი და ცხინვალია და არა რუსეთის ფედერაცია. #'''ოკუპირებული ტერიტორიების სტატუსის საკითხი''' - საქართველოს ოფიციალური პოზიციის თანახმად, თბილისსა და სოხუმს, თბილისსა და ცხინვალს შორის ხელშეკრულების გაფორმება გარდა იმისა, რომ აქარწყლებს რუსული მხარის პასუხისმგებლობას არსებულ კონფლიქტში, ის ასევე არაპირდაპირ მიუთითებს ოკუპირებული აფხაზეთისა და სამხრეთ ოსეთის რეგიონისთვის პოლიტიკური ლეგიტიმაციის მინიჭებასა და არაღიარების პოლიტიკის შესუსტებაზე. ბუნებრივია, თბილისი სოხუმთან და ცხინვალთან ვერ გააფორმებს ისეთ ხელშეკრულებას, რომელიც ქართულ და საერთაშორისო საზოგადოებაში აღქმული იქნება, როგორც აფხაზეთისა და სამხრეთ ოსეთის აღიარებისკენ გადადგმული ნაბიჯი. #'''მოსკოვის მიერ სოხუმთან და ცხინვალთან გაფორმებული ხელშეკრულებები''' - რუსეთის არგუმენტი კიდევ უფრო არადამაჯერებელი გახდა თბილისისთვის მას შემდეგ, რაც რუსეთის ფედერაციამ ხელი მოაწერა სოხუმთან „მოკავშირეობისა და სტრატეგიული პარტნიორობის შესახებ“, ხოლო ცხინვალთან „მოკავშირეობისა და ინტეგრაციის“ შესახებ შეთანხმებას, რომელთა ფარგლებშიც რუსეთმა საკუთარი თავი გამოაცხადა მათი უსაფრთხოების გარანტორად და ეს არაერთხელ დაადასტურეს მოსკოვსა და ცხინვალში. ===რუსეთის პოზიცია=== თავის მხრივ, რუსეთის ფედერაციამ სააკაშვილის მიერ 2008 წლის 23 ნოემბერს გაკეთებულ განცხადებაზე 24 ნოემბერს გაავრცელა განცხადება, სადაც ნათქვამია, რომ: ძალის არ გამოყენების შესახებ პრეზიდენტ სააკაშვილის პირობის" სერიოზულად აღქმა“ შესაძლებელია მხოლოდ მას შემდეგ, რაც ის "ქაღალდზე დაიტანება და იურიდიულ ძალას შეიძენს“. „რუსეთი კვლავაც მიიჩნევს, რომ სამხრეთ კავკასიაში მშვიდობისა და უსაფრთხოების უზრუნველყოფისაკენ გზა გადის ძალის არგამოყენების შესახებ იურიდიულად გამაგრებულ ვალდებულებებზე თბილისსა და ცხინვალს და ასევე თბილისსა და სოხუმს შორის“ — ნათქვამია რუსეთის საგარეო უწყების მიერ გამოქვეყნებულ განცხადებაში. რუსეთის ხელისუფლების პოზიციის თანახმად, თბილისსა და ცხინვალს, თბილისსა და სოხუმს შორის ძალის არგამოყენების შესახებ შეთანხმების მიღწევის შემთხვევაში რუსეთის ფედერაცია აშშ-თან და ევროკავშირთან ერთად იქნება მხოლოდ და მხოლოდ ძალის არგამოყენების გარანტორი. რუსეთის მსგავსი პოზიცია აქვთ ოკუპირებული აფხაზეთისა და სამხრეთ ოსეთის მთავრობების წარმომადგენლებსაც. მეორე მნიშვნელოვანი საკითხია, იძულებით გადაადგილებულ პირთა საკუთარ სახლებში დაბრუნება, რომელზეც მხარეებს შორის შეთანხმება ვერ ხერხდება. საუბარია აფხაზეთიდან (1992-1993 წწ.) და ცხინვალის რეგიონიდან (1989-1992 წწ.) იძულებით გადაადგილებულ პირებზე, უმეტესად ეთნიკურ ქართველებზე. 2009 წლის დეკემბრის მონაცემებით, საქართველოში რეგისტრირებულია 251 000-ზე მეტი დევნილი აფხაზეთიდან და ცხინვალის რეგიონიდან, რაც საქართველოს მოსახლეობის დაახლოებით 6%-ს შეადგენს. 2008 წლის აგვისტოს რუსეთ-საქართველოს კონფლიქტის შემდეგ, მათ რიცხვს კიდევ 26 000-მდე პირი დაემატა. ოკუპირებული აფხაზეთისა და სამხრეთ ოსეთის წარმომადგენლები დევნილთა საკითხზე მოლაპარაკებებს პროტესტით ხვდებიან, რასაც უკავშირებენ საქართველოს მიერ გაეროს გენერალურ ასამბლეაში 2008 წლის შემდეგ ყოველ წელს ინიციირებულ რეზოლუციებს იძულებით გადაადგილებულ პირთა შესახებ. რეზოლუციებს სულ ურო მეტი და მეტი სახელმწიფო უერთდება. ===ჟენევის მოლაპარაკებების მიღწევები=== ერთ-ერთი ხელშესახები შედეგი, რაც ჟენევის საერთაშორისო მოლაპარაკებების ფარგლებში იქნა მიღწეული ესაა ე.წ. „ინციდენტების პრევენციისა და მათზე რეაგირების მექანიზმი“, რომლის შექმნაზეც შეთანხმება 2009 წელს მოლაპარაკებების მეოთხე რაუნდზე შედგა. აღნიშნული მექანიზმი გულისხმობს აფხაზეთისა და ცხინვალის რეგიონის მიმართულებით [[გალი|გალსა]] და [[ერგნეთი|ერგნეთში]] მხარეებს შორის პერიოდულ შეხვედრებს, რომლებსაც თავმჯდომარეობენ საქართველოში ევროკავშირის სადამკვირვებლო მისიის ხელმძღვანელი და გაეროს/ეუთოს წარმომადგენლები, ხოლო შეხვედრაზე მონაწილეობას იღებენ თბილისის, ცხინვალის, ადგილზე განთავსებული რუსული ჯარების წარმომადგენლები. შეხვედრების მიზანია ადგილზე უსაფრთხოების უზრუნველყოფის საკითხების გადაწყვეტა, ყოველდღიური ინციდენტების განხილვა და ოპერატიული რეაგირების უზრუნველყოფა. ინციდენტების პრევენციისა და მათზე რეაგირების მექანიზმის ფარგლებში მოქმედებს ცხელი ხაზი, რომლის მიზანია კონკრეტული ინციდენტებზე დროული რეაგირება და მისი აღმოფხვრა. ცხინვალის რეგიონის მიმართულებით ინციდენტების პრევენციისა და მათზე რეაგირების მექანიზმის ფორმატი მთელი ამ დროის განმავლობაში შეუფერხებლად ფუნქციონირებს, აფხაზეთის მიმართულებით კი გალში ინციდენტების პრევენციისა და მათზე რეაგირების მექანიზმის ფარგლებში შეხვედრები 2016 წლის 27 მაისს, ოთხწლიანი ინტერვალის შემდეგ განახლდა, რომელიც 2012 წლის 24 აპრილს შეწყდა. თავდაპირველად აფხაზურმა მხარემ იმ მიზეზით თქვა უარი მონაწილეობაზე, რომ მაშინ ევროკავშირის სადამკვირვებლო მისიას სოხუმის მიერ პერსონა ნონ გრატად გამოცხადებული ანდჟეი ტიშკევიჩი ხელმძღვანელობდა. თუმცა, გალის შეხვედრები არც მას შემდეგ განახლებულა, რაც 2013 წლის ზაფხულში ტიშკევიჩს სადამკვირვებლო მისიის ხელმძღვანელის პოსტზე ორწლიანი ვადა ამოეწურა. ==ლიტერატურა== * [https://www.un.org/undpa/en/UNRGID UN REPRESENTATIVE TO THE GENEVA INTERNATIONAL DISCUSSIONS, United Nations] * [http://un.mfa.gov.ge/default.aspx?sec_id=1677&lang=1 ,,საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიები“ საქართველოს საგარეო საქმეთა სამინისტრო] * [http://smr.gov.ge/FileList.aspx?ID=92 „ჟენევის საერთაშორისო მოლაპარაკებები“, შერიგებისა და სამოქალაქო თანასწორობის საკითხებში საქართველოს სახელმწიფო მინისტრის აპარატი.] * [https://old.civil.ge/eng/article.php?id=22880 „Georgia Makes 'Unilateral Pledge' of Non-Use of Force“ Civil Georgia, Tbilisi, 23. Nov. 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181005045601/https://old.civil.ge/eng/article.php?id=22880 |date=2018-10-05 }} * [https://old.civil.ge/geo/article.php?id=23386&search=%E1%83%9B%E1%83%9D%E1%83%A1%E1%83%99%E1%83%9D%E1%83%95https://old.civil.ge/geo/article.php?id=23386&search=%E1%83%9B%E1%83%9D%E1%83%A1%E1%83%99%E1%83%9D%E1%83%95 „მოსკოვის რეაქცია სააკაშვილის "ცალმხრივ დეკლარაციაზე“ ძალის არ გამოყენების შესახებ“ სივილ ჯორჯია, თბილისი, 24 ნოე. 10]{{Dead link|date=იანვარი 2021 |bot=InternetArchiveBot }} * [https://old.civil.ge/geo/article.php?id=23433&search „ბაღაფში და კოკოითი მზად არიან ძალის არ გამოყენების ვალდებულება აიღონ“ სივილ ჯორჯია, თბილისი, 6 დეკ. 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241206133743/https://old.civil.ge/geo/article.php?id=23433&search |date=2024-12-06 }} * [http://liberali.ge/news/view/35339/5-mizezi-ratom-ar-unda-davetankhmot-zhenevashi-dzalis-argamoyenebis-dokuments--sergi-kapanadze „5 მიზეზი, რატომ არ უნდა დავეთანხმოთ ჟენევაში ძალის არგამოყენების დოკუმენტს — სერგი კაპანაძე“ „ლიბერალი“] * [http://www.mid.ru/situacia-vokrug-abhazii-i-uznoj-osetii-zenevskie-diskussii-po-zakavkaz-u „Женевские дискуссии по Закавказью“ Министерство Иностранных дел Российской Федерации] * [http://%20special.tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/3873640 МИД Абхазии: подписать заявление на встрече в Женеве по Закавказью вновь не удалось, ТАСС, 2016.]{{Dead link|date=ივნისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }} * [http://mra.gov.ge/geo/static/47 „საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან დევნილთა საკითხები“ საქართველოს იძულებით გადაადგილებულ პირთა, განსახლებისა და ლტოლვილთა სამინისტრო.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220120040613/http://mra.gov.ge/geo/static/47 |date=2022-01-20 }} * [https://www.radiotavisupleba.ge/a/jenevis-molaparakebebis-morigi-raundi/28573007.html „ჟენევის მოლაპარაკებები: საოკუპაციო რეჟიმი უარს ამბობს დევნილების დაბრუნების საკითხის განხილვაზე“, ლელა კუნჭულია, რადიო „თავისუფლება“, 22 ივნისი, 2017.] * [http://smr.gov.ge/Uploads/IPRM_91172d89.pdf „ინციდენტების პრევენციისა და მათზე რეაგირების მექანიზმი“ (IPRM), შერიგებისა და სამოქალაქო თანასწორობის საკითხებში საქართველოს სახელმწიფო მინისტრის აპარატი.] * შეთანხმება ძალის არგამოყენების შესახებ: თბილისი გზაგასაყარზე, ივანე აბრამაშვილი, ზვიად ავალიანი, „კავკასიური სახლი“, 2017 წელი, გვ.: 12-13, 28 მარტი, 2018. * Диалоговый процесс по гарантиям безопасности в контексте грузино-абхазского конфликта, InternationalAlert, 2009, გვ. 23. ==რესურსები ინტერნეტში== * [https://www.un.org/undpa/en/UNRGID UN REPRESENTATIVE TO THE GENEVA INTERNATIONAL DISCUSSIONS, United Nations] * [http://un.mfa.gov.ge/default.aspx?sec_id=1677&lang=1 ,,საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიები“ საქართველოს საგარეო საქმეთა სამინისტრო] * [http://smr.gov.ge/FileList.aspx?ID=92 „ჟენევის საერთაშორისო მოლაპარაკებები“, შერიგებისა და სამოქალაქო თანასწორობის საკითხებში საქართველოს სახელმწიფო მინისტრის აპარატი.] * [https://old.civil.ge/eng/article.php?id=22880 „Georgia Makes 'Unilateral Pledge' of Non-Use of Force“ Civil Georgia, Tbilisi, 23. Nov. 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181005045601/https://old.civil.ge/eng/article.php?id=22880 |date=2018-10-05 }} * [https://old.civil.ge/geo/article.php?id=23386&search=%E1%83%9B%E1%83%9D%E1%83%A1%E1%83%99%E1%83%9D%E1%83%95https://old.civil.ge/geo/article.php?id=23386&search=%E1%83%9B%E1%83%9D%E1%83%A1%E1%83%99%E1%83%9D%E1%83%95 „მოსკოვის რეაქცია სააკაშვილის "ცალმხრივ დეკლარაციაზე“ ძალის არ გამოყენების შესახებ“ სივილ ჯორჯია, თბილისი, 24 ნოე.10]{{Dead link|date=იანვარი 2021 |bot=InternetArchiveBot }} * [https://old.civil.ge/geo/article.php?id=23433&search „ბაღაფში და კოკოითი მზად არიან ძალის არ გამოყენების ვალდებულება აიღონ“ სივილ ჯორჯია, თბილისი, 6 დეკ. 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241206133743/https://old.civil.ge/geo/article.php?id=23433&search |date=2024-12-06 }} * [http://liberali.ge/news/view/35339/5-mizezi-ratom-ar-unda-davetankhmot-zhenevashi-dzalis-argamoyenebis-dokuments--sergi-kapanadze „5 მიზეზი, რატომ არ უნდა დავეთანხმოთ ჟენევაში ძალის არგამოყენების დოკუმენტს - სერგი კაპანაძე“ „ლიბერალი“] * [http://www.mid.ru/situacia-vokrug-abhazii-i-uznoj-osetii-zenevskie-diskussii-po-zakavkaz-u „Женевские дискуссии по Закавказью“ Министерство Иностранных дел Российской Федерации] * [http://%20special.tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/3873640 МИД Абхазии: подписать заявление на встрече в Женеве по Закавказью вновь не удалось, ТАСС, 2016.]{{Dead link|date=ივნისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }} * [http://mra.gov.ge/geo/static/47 „საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან დევნილთა საკითხები“ საქართველოს იძულებით გადაადგილებულ პირთა, განსახლებისა და ლტოლვილთა სამინისტრო.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220120040613/http://mra.gov.ge/geo/static/47 |date=2022-01-20 }} * [https://www.radiotavisupleba.ge/a/jenevis-molaparakebebis-morigi-raundi/28573007.html „ჟენევის მოლაპარაკებები: საოკუპაციო რეჟიმი უარს ამბობს დევნილების დაბრუნების საკითხის განხილვაზე“, ლელა კუნჭულია, რადიო „თავისუფლება“, 22 ივნისი, 2017.] * [http://smr.gov.ge/Uploads/IPRM_91172d89.pdf „ინციდენტების პრევენციისა და მათზე რეაგირების მექანიზმი“ (IPRM), შერიგებისა და სამოქალაქო თანასწორობის საკითხებში საქართველოს სახელმწიფო მინისტრის აპარატი.] [[კატეგორია:სამშვიდობო მოლაპარაკებები]] 30kd1fthazbphvlcy1unl40jnvh32o0 0 429741 5406311 4575973 2026-06-03T14:07:15Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406311 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მონუმენტი |მონუმენტის სახელი = პეტრე I-ის ძეგლი |მშობლიური სახელი = Памятник Петру I |სურათი = Sculpture_of_Peter_I_in_Peter_%26_Paul_Fortress2cr.JPG |სურათის ზომა = 250პქ |წარწერა = |კოორდინატები = |მდებარეობა = [[სანქტ-პეტერბურგი]] |არქიტექტორი = ვ. ბ. ბუხაევი |მოქანდაკე = მ. მ. შემიაკინი |ტიპი = |სტილი = |მასალა = |სიგრძე = |სიგანე = |სიმაღლე = |დაწყება = |დასრულება = |გახსნა =[[1991]] |თარიღდება = |მდგომარეობა = |მიძღვნილია = |რუკის სურათი = |რუკის ტექსტი = |რუკის სიგანე = |რელიეფი = |latd = |latm = |lats = |latNS = |longd = |longm = |longs = |longEW = |lat = 59.950142 |long = 30.317908 |ექსტრა = }} '''პეტრე I-ის ძეგლი''' ({{lang-ru|Памятник Петру I}}) — რუსეთის იმპერატორ [[პეტრე I დიდი|პეტრე I-ის]] ძეგლი სანქტ-პეტერბურგში, დგას [[პეტრე-პავლეს ციხესიმაგრე]]ში. == ისტორია == ბრინჯაოს ქანდაკება, შექმნილია მიხაილ შემიაკინის მიერ. დაიგეგმა და ჩამოასხეს ამერიკის შეერთებულ შტატებში [[1980]] წელს, შემდეგ კი შემიაკინმა შესწირა ქალაქს. დაიდგა [[1991]] წელის, 6-7 ივნისს. ძეგლის სიმაღლე არის 1,90 მეტრი და დადგმულია გრანიტის კვარცხლბეკზე. ქანდაკება გამოსახავს პეტრეს რომელიც ზის სამეფო ტახტზე და წააგავდა პეტრეს ცვილის ფიგურას რომელიც გაკეთებული იყო [[კარლო ბარტოლომეო რასტრელი]]ს მიერ ([[1725]] წ.). შემიაკინმა გააკეთა ქანდაკების სახე, პეტრე პირველის სახის ნიღბის დახმარებთ, რომელიც შექმნა რასტრელმა [[1719]] წელს, ექვსი წლით ადრე სანამ პეტრე გარდაიცვლებოდა. ასევე მან შეაგროვა მისი სხეულის სხვა ნაწილებიც და წარმოადგინა პეტრე გროტესკული წესებით. სწორედ ამიტომ ეს ქანდაკება თავდაპირველად გააკრიტიკეს ადგილობრივებმა და გახდა დასაცავი [[ვანდალიზმი]]სგან. მოგვიანებით შემიაკინის ხედვა თანდათან მისაღები გახდა. ავტორი ამ ქანდაკებაზე მუშაობდა რვა წელი და შექმნა მისი სამი ვერსია, ერთი არის [[ნორმანდია]]ში, [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]] და ერთიც კლავერაკში ([[აშშ]]), სადაც ამავდროულად შემიაკინი ცხოვრობდა. ავტორის სიტყვებით, ამ ქანდაკების შექმნის იდეა წამოვიდა მისი მეგობრის ვლადიმირ ვისოცკისგან. შემიაკინმა დაიწყო 1:1 პროპორციით რასტრელის ცვილის ფიგურიდან, მაგრამ თანდათან დააგრძელა ტანი და მიამსგავსა რუსეთის ხატწერის სტილს. ==რესურსები ინტერნეტში== * {{cite web |url = http://encspb.ru/object/2805477850?lc=ru |title = Памятник Петру I (Петропавловская крепость) |author = |date = |work = |publisher = Энциклопедия Санкт-Петербурга |accessdate = 2016-06-04 |lang = ru |archiveurl = https://web.archive.org/web/20170308234915/http://www.encspb.ru/object/2805477850?lc=ru |archivedate = 2017-03-08 }} * {{cite web |url = http://www.online812.ru/2010/09/16/005/ |title = Михаил Шемякин: «Я не дал поставить Петра I у гастронома» |author = Наталья Черных |date = 2010-09-16 |work = |publisher = 812'Online |accessdate = 2016-06-04 |lang = ru |archiveurl = https://web.archive.org/web/20100918074006/http://www.online812.ru/2010/09/16/005/ |archivedate = 2010-09-18 }} * {{cite web |url = http://s-pb.in/pamyatniki-spb/pamyatnik-petru-pervomu-v-petropavlovskoy-kreposti |title = Памятник Петру Первому в Петропавловской крепости |author = |date = |work = |publisher = S-pb.in Дыхание Питера |accessdate = 2016-06-04 |lang = ru |archive-date = 2016-06-11 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20160611040946/http://s-pb.in/pamyatniki-spb/pamyatnik-petru-pervomu-v-petropavlovskoy-kreposti }} [[კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგის ძეგლები]] 8thv3j343vi9cf04aoe8g1oaef6zd9o 0 439298 5406312 4804701 2026-06-03T14:09:53Z Makenzis 93024 5406312 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა საფეხბურთო კლუბი |სახელი = ლეგია ვარშავა |ლოგო = |წარწერა = |სრული სახელი = ლეგია ვარშავა სა |მეტსახელი = Wojskowi, Legioniści (სამხედრო, ლეგიონერები) |მოკლე სახელი = |დაარსდა = [[მარტი]], [[1916]] |დაიხურა = |სტადიონი = პოლონეთის არმიის სტადიონი |ტევადობა = 30 800 |პრეზიდენტი = [[დარიუშ მიოდუსკი]] |მწვრთნელი = [[ალექსანდარ ვუკოვიჩი]] (მ/შ) |კაპიტანი = {{დროშანიშანი|სერბეთი}} [[მიროსლავ რადოვიჩი]] |ლიგა = [[ექსტრაკლასა]] |სეზონი = 2025-26 |ადგილი = მე-6 |საიტი = http://legia.com/ |მიმდინარე = | pattern_la1 = _legia2122h | pattern_b1 = _legia2122h | pattern_ra1 = _legia2122h | pattern_sh1 = _legia2122h | pattern_so1 = _legia2122h | leftarm1 = 004015 | body1 = 004015 | rightarm1 = 004015 | shorts1 = 004015 | socks1 = 004015 | pattern_la2 = _legia2021h | pattern_b2 = _legia2021h | pattern_ra2 = _legia2021h | pattern_sh2 = _adidasblack | pattern_so2 = _color_3_stripes_black | leftarm2 = FBFBFB | body2 = FBFBFB | rightarm2 = FBFBFB | shorts2 = FBFBFB | socks2 = FBFBFB | pattern_la3 = | pattern_b3 = | pattern_ra3 = | pattern_sh3 = | pattern_so3 = | leftarm3 = | body3 = | rightarm3 = | shorts3 = | socks3 = }} '''ლეგია ვარშავა''' — [[პოლონეთი|პოლონური]] საფეხბურთო კლუბი. შეიქმნა 5-15 მარტს, [[პირველი მსოფლიო ომი]]ს პერიოდში აღმოსავლეთ ფრონტზე. ლეგია არის ერთ-ერთი ყველაზე ტიტულოვანი გუნდი [[პოლონეთი|პოლონეთში]]. გუნდს მოგებული აქვს 15 [[ექსტრაკლასა]], 20 პოლონეთის თასი და 4 პოლონეთის სუპერთასი. გუნდი საშინაო შეხვედრებს ატარებს პოლონეთის არმიის სტადიონზე. გუნდის ამჟამინდელი მფლობელი და პრეზიდენტია დარიუშ მიოდუსკი (60%), გუნდის ოც-ოცი პროცენტის მფლობელები არიან: ბოგუსლავ ლესნოდორსკი და მასიეი ვანძელი. ==ტიტულები== === საშინაო === {| class="wikitable plainrowheaders" style="font-size:95%; text-align:center;" !style="width: 1%;"|ტიპი !style="width: 5%;"|შეჯიბრება !style="width: 1%;"|ტიტულები !style="width: 21%;"|სეზონები |- |rowspan="5" |'''საშინაო''' ! scope=col|[[ექსტრაკლასა]] |align="center"|15 | 1955, 1956, 1968-69, 1969-70, 1993-94, 1994-95, 2001-02, 2005-06, 2012-13, 2013-14, 2015-16, 2016-17, 2017-18, 2019-20, 2020/21 |- ! scope=col|პოლონეთის თასი |bgcolor="#318CE7"|'''20''' | 1954–55, 1955–56, 1963–64, 1965–66, 1972–73, 1979–80, 1980–81, 1988–89, 1989–90, 1993–94, 1994–95, 1996–97, 2007–08, 2010–11, 2011–12, 2012–13, 2014–15, 2015–16, 2017–18, 2022-23 |- ! scope=col|პოლონეთის სუპერთასი |align="center"|4 | 1989, 1994, 1997, 2008 |- |} === საერთაშორისო === * გუნდს საერთაშორისო ტიტულები არ აქვს ==უეფა-ს კლუბების რეიტინგში== {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- ! რეიტინგი !! გუნდი !! ქულები |- |57||align=left|{{flagicon|BEL}} გენკი||27.000 |- |58||align=left|{{flagicon|NED}} აზ ალკმაარი||25.000 |- |'''59'''||align=left|{{flagicon|POL}} '''ლეგია'''||'''24.500''' |- |60||align=left|{{flagicon|FRA}} [[სენტ-ეტიენი (საფეხბურთო კლუბი)|სენტ-ეტიენი]]||24.500 |- |61||align=left|{{flagicon|TUR}} ფენერბაჰჩე||23.500 |- |} ==რესურსები ინტერნეტში== * [http://legia.com/ ოფიციალური ვებ-გვერდი] * [http://www.90minut.pl/skarb.php?id_klub=171&id_sezon=101 ლეგია ვარშავა] (90minut.pl) {{ექსტრაკლასის კლუბები}} [[კატეგორია:პოლონეთის საფეხბურთო კლუბები]] [[კატეგორია:ვარშავა]] [[კატეგორია:ლეგია ვარშავა (საფეხბურთო კლუბი)]] stl6ic14air8qupn2kt9b2c6zyoztm6 0 440749 5406644 4912588 2026-06-04T04:51:59Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 0 წყარო და 1 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406644 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ფეხბურთელის ბიოგრაფია |სახელი = ჟერსონი |სურათი = Gérson 1970.jpg |სურათის ზომა = |წარწერა = |სრული სახელი = ჟერსონი |დაბადების თარიღი = {{დაბადების თარიღი და ასაკი|1941|1|11}} |დაბადების ადგილი = [[ნიტეროი]], [[ბრაზილია]] |გარდაცვალების თარიღი = |გარდაცვალების ადგილი = |სიმაღლე = 170 [[სანტიმეტრი|სმ]] |პოზიცია = [[ნახევარმცველი (ფეხბურთი)|ნახევარმცველი]] |ახალგაზრდული წელი1 = |ახალგაზრდული კლუბი1 = |წელი1 = 1959–1963 |კლუბი1 = [[ფლამენგო (საფეხბურთო კლუბი)|ფლამენგო]] |მატჩი1 = 147 |გოლი1 = 83 |წელი2 = 1963–1969 |კლუბი2 = [[ბოტაფოგო (საფეხბურთო კლუბი)|ბოტაფოგო]] |მატჩი2 = 248 |გოლი2 = 96 |წელი3 = 1969–1972 |კლუბი3 = [[სან-პაულუ (საფეხბურთო კლუბი)|სან-პაულუ]] |მატჩი3 = 75 |გოლი3 = 11 |წელი4 = 1972–1974 |კლუბი4 = [[ფლუმინენსე (საფეხბურთო კლუბი)|ფლუმინენსე]] |მატჩი4 = 54 |გოლი4 = 4 |სულ მატჩი = |სულ გოლი = |ეროვნული წელი1 = 1961–1972 |ეროვნული ნაკრები1 = [[ბრაზილიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ბრაზილია]] |ეროვნული მატჩი1 = 70 |ეროვნული გოლი1 = 14 |მედლის თარგები = |კლუბი-განახლება = |ეროვნული ნაკრები-განახლება = }} '''ჟერსონ დე ოლივეირა ნუნისი''' ({{lang-pt|Gérson de Oliveira Nunes;}} დ. [[11 იანვარი]], [[1941]], [[ნიტეროი]], [[ბრაზილია]]) — [[ბრაზილიელები|ბრაზილიელი]] [[ფეხბურთელი]], [[ნახევარმცველი (ფეხბურთი)|ნახევარმცველი]]. ფეხბურთის გულშემატკივრებში უფრო ცნობილია როგორც '''ჟერსონი'''. იცავდა [[ფლამენგო (საფეხბურთო კლუბი)|„ფლამენგოს“]], [[ბოტაფოგო (საფეხბურთო კლუბი)|„ბოტაფოგოს“]], „სან-პაულუს“, [[ფლუმინენსე (საფეხბურთო კლუბი)|„ფლუმინენსეს“]] და [[ბრაზილიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ბრაზილიის ეროვნული ნაკრების]] ღირსებას. [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 1970|1970 წლის მსოფლიო ჩემპიონი]] [[ბრაზილიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ბრაზილიის ეროვნული ნაკრების]] შემადგენლობაში.{{sfn-2|გოდუაძე, ლ.|2010|გვ=66–73}} [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 1966|1966 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის]] მონაწილე. ითვლება ყველა დროის ერთ-ერთ საუკეთესო ბრაზილიელ ფეხბურთელად. 1999 წელს [[Placar]]-ის ვერსიით XX საუკუნის 100 საუკეთესო ფეხბურთელს შორის 38-ე ადგილზე დასახელდა.<ref>[http://www.rsssf.com/miscellaneous/best-x-players-of-y.html#placar100 Placar's 100 Craques do Século] · In November 1999, Placar (Brazil) published a list of the best 100 players of all time, ranked from 1 to 100 · 23 დეკემბერი, 2015. ''Karel Stokkermans for the'' [http://www.rsssf.com ''Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation'']. წაკითხვის თარიღი: 1 სექტემბერი, 2019.</ref><ref>[http://www.treccani.it/enciclopedia/gerson-de-oliveira-nunes_%28Enciclopedia-dello-Sport%29/ Gérson de Oliveira Nunes] · Brasile. Niteroi, 11 gennaio 1941 · Ruolo: interno · Squadre di appartenenza: 1955-63: Flamengo; 1964-69: Botafogo; 1969-72: San Paolo; 1972-74: Fluminense; 1974-75: Flamengo · In nazionale: 70 presenze e 14 reti (esordio: 13 aprile 1963, Brasile-Argentina, 2-3) · Vittorie: 1 Campionato del Mondo (1970),1 Taça Brasil (1968), 4 Campionati di Rio-São Paulo (1963, 1967, 1968, 1969), 2 Campionati paulisti (1970, 1971) / Regista molto accurato ma anche assai pratico, al punto da non sembrare neanche un brasiliano, possedeva un ottimo senso della posizione e un lancio di sinistro straordinariamente preciso. Grazie al suo grande lavoro a centrocampo, dirigeva efficacemente le operazioni alle spalle di Pelé e degli altri attaccanti. Vanta 78 presenze nella Seleçao e due partecipazioni ai Campionati del Mondo (nel 1966 in Inghilterra e nel 1970 in Messico). Dei Mondiali messicani fu protagonista assoluto: 15 dei 18 gol segnati dal Brasile nel torneo scaturirono da sue iniziative. [http://www.treccani.it ''Treccani'']. წაკითხვის თარიღი: 26 ივნისი, 2019.</ref> === სანაკრებო კარიერა === 1961–1972 წლებში [[ბრაზილიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ბრაზილიის ეროვნული ნაკრების]] ღირსებას იცავს, რომლის შემადგენლობაში 70 შეხვედრას ატარებს და 14 ბურთი გააქვს.<ref>[http://www.national-football-teams.com/player/17932/Gerson_1.html Gerson de Oliveira Nunes] · Club-statistics · Country-statitistics · Games · Benjamin Strack-Zimmerman. [http://www.national-football-teams.com ''National Football Teams'']. წაკითხვის თარიღი: 26 ივნისი, 2019.</ref> === მსოფლიო ჩემპიონატებზე === ჟერსონმა [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი|მსოფლიო ჩემპიონატების]] 5 შეხვედრაში მიიღო მონაწილეობა და ერთი ბურთი გაიტანა.<ref>[http://www.thesoccerworldcups.com/players/gerson.php Gerson in the World Cups] წაკითხვის თარიღი: 26 ივნისი, 2021.</ref> {| class="wikitable" |- ! {{Tooltip|^{ჩემპ.}|მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი}} !! {{Tooltip|^{მასპინძელი}|მსოფლიო ჩემპიონატის მასპინძელი ქვეყანა}} !! {{Tooltip|^№|საფეხბურთო მაისურის ნომერი მიმდინარე მსოფლიო ჩემპიონატზე ასპარეზობისას}} !! {{Tooltip|^{პოზიცია}|სათამაშო პოზიცია მიმდინარე მსოფლიო ჩემპიონატზე ასპარეზობისას}} !! {{Tooltip|^შ|ჩატარებული შეხვედრების რაოდენობა მიმდინარე მსოფლიო ჩემპიონატზე}} !! {{Tooltip|^ბ|გატანილი ბურთების რაოდენობა მიმდინარე მსოფლიო ჩემპიონატზე}} !! {{Tooltip|^მ|მოგება}} !! {{Tooltip|^ფ|ფრე}} !! {{Tooltip|^წ|წაგება}} !! {{Tooltip|^{შედეგი}|ეროვნული გუნდის მიერ მიღწეული შედეგი მიმდინარე მსოფლიო ჩემპიონატზე}} |- | [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 1966|1966]] || {{ENG}} || {{დროშანიშანი|ბრაზილია}} [[ბრაზილიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|11]] || [[ნახევარმცველი (ფეხბურთი)|ნახევარმცველი]] || 1 || 0 || 0 || 0 || 1 || [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 1966#3 ჯგუფი|<center>ჯგუფური ეტაპი</center>]] |- | [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 1970|1970]] || {{MEX}} || {{დროშანიშანი|ბრაზილია}} [[ბრაზილიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|8]] || [[ნახევარმცველი (ფეხბურთი)|ნახევარმცველი]] || 4 || 1 || 4 || 0 || 0 || bgcolor=gold|[[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 1970#მსოფლიო თასის მფლობელი 1970|<center>'''ჩემპიონი'''</center>]] |- |} ==მიღწევები== ===საკლუბო=== ; {{დროშანიშანი|ბრაზილია}} [[ფლამენგო (საფეხბურთო კლუბი)|ფლამენგო]] * [[რიო-სან-პაულუს ტურნირი|რიო–სან-პაულუს ტურნირი]]: 1961 * [[კარიოკის ლიგა|კარიოკას ჩემპიონატი]]: 1963 ; {{დროშანიშანი|ბრაზილია}} [[ბოტაფოგო (საფეხბურთო კლუბი)|ბოტაფოგო]] * [[რიო-სან-პაულუს ტურნირი|რიო–სან-პაულუს ტურნირი]]: 1964, 1966 * [[კარიოკის ლიგა|კარიოკას ჩემპიონატი]]: 1967, 1968 * გუანაბარას თასი: 1967, 1968 * ბრაზილიის თასი: 1968 ; {{დროშანიშანი|ბრაზილია}} სან-პაულუ * [[პაულისტას ლიგა|პაულისტას ჩემპიონატი]]: 1970, 1971 ; {{დროშანიშანი|ბრაზილია}} [[ფლუმინენსე (საფეხბურთო კლუბი)|ფლუმინენსე]] * [[კარიოკის ლიგა|კარიოკას ჩემპიონატი]]: 1973 === სანაკრებო === ; {{დროშანიშანი|ბრაზილია}} [[ბრაზილიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ბრაზილია]] * [[ოსვალდო კრუზის თასი]]: 1961 * როკას თასი: 1963, 1971 * რიო-ბრანკოს თასი: 1968 * [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი|მსოფლიო ჩემპიონატი]]: [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 1970|1970]] * დამოუკიდებლობის თასი: 1972 === ინდივიდუალური === * [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ჯილდოები|მსოფლიო ჩემპიონატის ვერცხლის ბურთი]]: 1970 * [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ჯილდოები|მსოფლიო ჩემპიონატის სიმბოლური ნაკრების წევრი]]: [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 1970|1970]] * ყველა დროის ასი უდიდესი ფეხბურთელი „უორლდ სოკერის“ ვერსიით: 1999 <ref>[http://www.rsssf.com/miscellaneous/best-x-players-of-y.html#ws100 World Soccer's Selection of the 100 Greatest Footballers of All Time] · 97. Gérson de Oliveira Nunes (Brazil) · World Soccer's Selection of the 100 Greatest Footballers of All Time / An alphabetical list of players. Readers were to choose a top-10 which will then lead to a selection to be published in the final World Soccer issue of 1999. Players could also be chosen outside the 100 chosen by the magazine; for this purpose World Soccer also published a second list of 100 players which they apparently consider 101-200; choices outside those 200 were accepted as well. Names are listed as printed in the magazine. 23 დეკემბერი, 2015. ''Karel Stokkermans for the'' [http://www.rsssf.com ''Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation'']. წაკითხვის თარიღი: 26 ივნისი, 2019.</ref> * ბრაზილიური ფეხბურთის მუზეუმის დიდების დარბაზის წევრი <ref>{{cite web|title=Museu do Futebol II. Anjos barrocos. |url=http://futpopclube.com/2009/05/17/museu-do-futebol-ii-anjos-barrocos/|date=17 მაისი, 2009|accessdate=15 იანვარი, 2020|publisher=Fut Pop Clube|language=Portuguese}}</ref> ==ლიტერატურა== {{Refbegin}} * {{წიგნი |ავტორი = გოდუაძე, ლაშა. |ნაწილი = |სათაური = მსოფლიო თასის ისტორია (1930–2010) |ორიგინალი = |ბმული = https://archive.today/20200104070750/http://laterna.ge/?cat=75&show=11509%23.XhA50Hbnhph |გამოცემა = |პასუხისმგებელი = [http://www.nplg.gov.ge/ec/ka/cart/search.html?cmd=search&pft=biblio&qs=700%3Aჯანთიშვილი+გიორგი ჯანთიშვილი, გ.] |ადგილი = თბ. |გამომცემლობა = მსოფლიო სპორტი |წელი = 2010 |ტომი = |გვერდები = 66–73 |გვერდნი = 496 |isbn = |ref = გოდუაძე, ლ. }} * {{წიგნი |ავტორი = ქურდობაძე, ალექსანდრე |სათაური = ფეხბურთი : ენციკლოპედია |ბმული = https://dspace.nplg.gov.ge/bitstream/1234/410953/1/Fexburti_1996.pdf |ადგილი = თბ. |გამომცემლობა = „ჯისიაი“ |წელი = 1996 |გვერდები = 34 |გვერდნი = 280 |ref = ქურდობაძე, ა. }} {{Refend}} ==რესურსები ინტერნეტში== {{commonscat|Gérson de Oliveira Nunes|ჟერსონი}} {{Refbegin}} {| style="color: black;" |- | style="width: 250px; background-color:Lavender |<center>'''თემატური საიტები'''</center> || style="background: white;"| [http://www.11v11.com/players/gerson-58689/ AFS] · [http://www.agoravale.com.br/colunas/Fenomeno-Esportivo/gerson-o-canhotinha-de-ouro AgoraVale] · [http://www.footballdatabase.eu/en/player/details/36183 FootballDatabase.eu] · [http://footballia.net/players/gerson-de-oliveira-nunes Footballia] · [http://globoesporte.globo.com/rj/futebol/noticia/2016/12/canhota-sem-filtro-basta-no-cigarro-paz-com-pele-e-ira-com-lei-de-gerson.html Globo Esporte] · [http://www.ogol.com.br/player.php?id=26341 oGol] · [https://web.archive.org/web/20200203224716/http://static.fifa.com/fifa-tournaments/players-coaches/people%3D63880/index.html FIFA] · [http://footballfacts.ru/players/2053978 FootballFacts.ru] · [http://persona.rin.ru/eng/view/f/0/34631/gerson-de-oliveira-nunes RIN.ru] · [http://www.rsssf.com/miscellaneous/gerson-intl.html RSSSF] · [http://us.soccerway.com/players/gerson-de-oliveira-nunes/107727/ Soccerway] · [https://web.archive.org/web/20121216204440/http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/ge/gerson-2.html Sports-Reference.com] · [https://web.archive.org/web/20080610044537/http://torcida.com.ru/stars/gerson/ torcida.com.ru] · [http://www.transfermarkt.com/gerson/profil/spieler/229676 Transfermarkt] · [http://www.worldfootball.net/player_summary/junior_3/ WorldFootball.net] |} {| style="color: black;" |- | style="width: 250px; background-color:Lavender |<center>'''ლექსიკონები და ენციკლოპედიები'''</center> || style="background: white;"|[http://bigenc.ru/sport/text/4839877 დიდი რუსული ენციკლოპედია] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190725130649/https://bigenc.ru/sport/text/4839877 |date=2019-07-25 }} · [http://www.treccani.it/enciclopedia/gerson-de-oliveira-nunes_%28Enciclopedia-dello-Sport%29/ იტალიური ენციკლოპედია] · [https://web.archive.org/web/20190725191854/https://www.universalis.fr/encyclopedie/gerson/ Universalis] |} {| style="color: black;" |- | style="width: 250px; background-color:Lavender |<center>'''National Football Teams'''</center> || style="background: white;"| [http://www.national-football-teams.com/country/28/1961/Brazil.html 1961] · [http://www.national-football-teams.com/country/28/1963/Brazil.html 1963] · [http://www.national-football-teams.com/country/28/1964/Brazil.html 1964] · [http://www.national-football-teams.com/country/28/1965/Brazil.html 1965] · [http://www.national-football-teams.com/country/28/1966/Brazil.html 1966] · [http://www.national-football-teams.com/country/28/1967/Brazil.html 1967] · [http://www.national-football-teams.com/country/28/1968/Brazil.html 1968] · [http://www.national-football-teams.com/country/28/1969/Brazil.html 1969] · [http://www.national-football-teams.com/country/28/1970/Brazil.html 1970] · [http://www.national-football-teams.com/country/28/1971/Brazil.html 1971] · [http://www.national-football-teams.com/country/28/1972/Brazil.html 1972] |} {| style="color: black;" |- | style="width: 250px; background-color:Lavender |<center>'''Planet World Cup'''</center> || style="background: white;"| [http://www.planetworldcup.com/CUPS/1966/squad_bra66.html Brazil's World Cup squad 1966] · [http://www.planetworldcup.com/CUPS/1970/squad_bra70.html Brazil's World Cup squad 1970] |} {| style="color: black;" |- | style="width: 250px; background-color:Lavender |<center>'''RSSSF'''</center> || style="background: white;"| [http://www.rsssfbrasil.com/historical.htm#brasileiro Brasil - Resultados Históricos] · [http://www.rsssfbrasil.com/historics.htm#pr Campeonatos Estaduais] · [http://www.rsssf.com/tables/66full.html#grc World Cup 1966] · [http://www.rsssf.com/tables/70full.html#grc World Cup 1970] |} {| style="color: black;" |- | style="width: 250px; background-color:Lavender |<center>'''Torcida'''</center> || style="background: white;"| [http://torcida.com.ru/history/1966/ ბრაზილიის ნაკრები 1966 წლის მსოფლიო ჩემპიონატზე] · [http://torcida.com.ru/history/1970/ ბრაზილიის ნაკრები 1970 წლის მსოფლიო ჩემპიონატზე] |} {| style="color: black;" |- | style="width: 250px; background-color:Lavender |<center>'''ფოტო'''</center> || style="background: white;"| [http://www.gettyimages.dk/photos/gerson-brazil?family=editorial&phrase=gerson%20Brazil&sort=mostpopular# Getty Images]{{Dead link|date=ივნისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }} |} {| style="color: black;" |- | style="width: 250px; background-color:Lavender |<center>'''ვიდეო'''</center> || style="background: white;"| [https://www.youtube.com/watch?v=z3ZiQcv9uWo Gérson | World Cup 1970] · [https://www.youtube.com/watch?v=Z6g1leWkTpg Milton e comentaristas homenageiam Gérson de Oliveira Nunes] |} {{Refend}} == სქოლიო == <div style="height:250px; overflow:auto; padding:3px; border:1px solid #aaa;" class="scrollbox"> {{reflist|colwidth=30em}} </div> {{ბრაზილია 1966 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატზე}} {{ბრაზილიის შემადგენლობა 1970 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატზე}} {{1970 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის სიმბოლური ნაკრები}} {{DEFAULTSORT:ჟერსონი}} [[კატეგორია:დაბადებული 11 იანვარი]] [[კატეგორია:დაბადებული 1941]] [[კატეგორია:ბრაზილიელი ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:ბრაზილიის საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:ფლამენგოს ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:ბოტაფოგოს ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:სან-პაულუს ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:ფლუმინენსეს ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:ბრაზილიის ნაკრების ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:1966 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:1970 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:მსოფლიო ჩემპიონები ფეხბურთში]] [[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]] ey5k42y4ysj4r41uq8dndphzpoycu9f 0 441384 5406670 4717200 2026-06-04T06:28:04Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406670 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი | წელი = 2023 | ადგილი = {{დროშა|საფრანგეთი}} | ვადები = [[8 სექტემბერი]] [[2023]] — [[28 ოქტომბერი]] [[2023]] | ლოგო = Rugby World Cup 2023 logo.svg | ზომა = 250px | წარწერა = | მონაწილე = 20 | ჩემპიონი = | მე-2 ადგილი = | მე-3 ადგილი = | თამაში = 4 | მაყურებელი = | ბომბარდირი = {{flagicon|ENG}} ჯორჯ ფორდი (27) | ბგოლი = | ლელო = | ლგოლი = }} '''რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2023''' — რაგბის რიგით მე–10 [[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი|მსოფლიო ჩემპიონატი]], რომელიც [[2023]] წლის [[8 სექტემბერი|8 სექტემბრიდან]] – [[28 ოქტომბერი|28 ოქტომბრამდე]] [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]] იმართება. ტურნირის გახსნისა და ფინალური მატჩები [[პარიზი]]ს ჩრდილოეთით, სენ-დენის კომუნაში მდებარე [[სტად დე ფრანსი|სტად დე ფრანსზე]] ჩატარდება. ჩემპიონატი [[უილიამ უებ ელისი]]ს მიერ სპორტის ამ სახეობის „გამოგონების“ მე-200 წლისთავს მიეძღვნება.<ref>[http://www.rugbyfootballhistory.com/webb-ellis.html "უებ ელისი, უილიამ"], წაკითხული 28 სექტემბერი, 2015.</ref> ჩვეულებრივ, ტურნირი ექვსი კვირა გრძელდებოდა, მაგრამ [[2021]] წლის 23 თებერვალს მსოფლიო რაგბიმ დამატებითი კვირა დააანონსა, რათა მოთამაშეებს დასვენებისა და ძალების აღსადგენად მეტი დრო ჰქონოდათ. ეს ნიშნავს, რომ გუნდებს სულ მცირე ხუთი დასვენების დღე ექნებათ, რაც აღდგენასა და ტურნირისთვის მომზადებაში შეუწყობს ხელს. მსოფლიო ჩემპიონატს საფრანგეთი უკვე მესამედ უმასპინძლებს, მანამდე [[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2007|2007]] წლის ჩემპიონატი მიიღო, ხოლო [[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 1991|1991]] წელს აღნიშნულ ტურნირს [[ინგლისის მორაგბეთა ეროვნული ნაკრები|ინგლისთან]], [[ირლანდიის მორაგბეთა ეროვნული ნაკრები|ირლანდიასთან]], [[შოტლანდიის მორაგბეთა ეროვნული ნაკრები|შოტლანდიასა]] და [[უელსის მორაგბეთა ეროვნული ნაკრები|უელსთან]] ერთად უმასპინძლა. ტურნირის მოქმედი ჩემპიონია [[სამხრეთ აფრიკის მორაგბეთა ეროვნული ნაკრები|სამხრეთი აფრიკა]], რომელმაც 2019 წლის ფინალში [[ინგლისის მორაგბეთა ეროვნული ნაკრები|ინგლისის]] ნაკრები ანგარიშით 32–12 დაამარცხა. ჩემპიონატზე სადებიუტო გამოსვლა ექნება [[ჩილეს მორაგბეთა ეროვნული ნაკრები|ჩილეს]] ნაკრებს, რომელიც არსებობის მანძილზე პირველად მოხვდა ტურნირის ფინალურ ეტაპზე. ==მასპინძელი ქალაქები და სტადიონები== {| class="wikitable" style="text-align:center" ![[პარიზი]] <small>(სენ-დენი)</small> ![[მარსელი]] ![[ლიონი]] <small>(დესინ-შარპე)</small> ![[ლილი]] <small>(ვილნევ-დასკი)</small> |- |[[სტად დე ფრანსი]]^აბ |[[სტად ველოდრომი]]^ა |[[პარკ ოლიმპიკ ლიონი|სტად ლიონ-დესინი]] |[[სტად პიერ-მორუა]] |- |ტევადობა: '''80 698''' |ტევადობა: '''67 394''' |ტევადობა: '''59 186''' |ტევადობა: '''50 186''' |- |[[ფაილი:Germany vs Poland 0-0 (27103531294).jpg|200x200px]] |[[ფაილი:Stade Vélodrome (20150405).jpg|200x200px]] |[[ფაილი:Parc OL.jpg|200x200px]] |[[ფაილი:Lille vs PSG 2019 - Stade Pierre Mauroy.jpg|200x200px]] |- ![[ბორდო]] ! colspan="3" rowspan="4" |{{პოზრუკა+|საფრანგეთი|float=center|width=410|caption=|places={{პოზრუკა~|საფრანგეთი|lat=48.924473|long= 2.360150|label=[[პარიზი]]|position=right}} {{პოზრუკა~|საფრანგეთი|lat=43.269722|long= 5.395833|label=[[მარსელი]]|position=bottom}} {{პოზრუკა~|საფრანგეთი|lat=45.765278|long= 4.981944|label=[[ლიონი]]|position=right}} {{პოზრუკა~|საფრანგეთი|lat=50.611883|long= 3.130428|label=[[ლილი]]|position=right}} {{პოზრუკა~|საფრანგეთი|lat=47.2184|long=-1.5536|label=[[ნანტი]]|position=right}} {{პოზრუკა~|საფრანგეთი|lat=44.897222|long=-0.561667|label=[[ბორდო]]|position=right}} {{პოზრუკა~|საფრანგეთი|lat=45.460833|long= 4.390278|label=[[სენტ-ეტიენი]]|position=bottom}} {{პოზრუკა~|საფრანგეთი|lat=43.705139|long= 7.192583|label=[[ნიცა]]|position=left}} {{პოზრუკა~|საფრანგეთი|lat=43.583056|long= 1.434167|label=[[ტულუზა]]|position=right}}}} |- |[[ნუვო სტად დე ბორდო|სტად დე ბორდო]] |- |ტევადპბა: '''42 115''' |- |[[File:Bordeaux Larnaca Nouveau Stade 4.jpg|alt=|200x200px]] |- ![[სენტ-ეტიენი]] ![[ნიცა]] ![[ნანტი]] ![[ტულუზა]] |- |[[სტად ჟოფრუა-გიშარი]]^ა |[[ალიანც რივიერა|სტად დე ნისი]] |[[სტად დე ბოჟუარი]]^ა |[[ტულუზის მუნიციპალური სტადიონი|მუნიციპალური სტადიონი]]^აბ |- |ტევადობა: '''41 965''' |ტებადობა: '''35 624''' |ტევადობა: '''35 322''' |ტევადობა: '''33 150''' |- |[[File:AS Saint-Étienne v Olympique Lyonnais, 10 November 2013.jpg|alt=|200x200px]] |[[File:Allianzcoupdenvoi.jpg|alt=|200x200px]] |[[File:Stade de la Beaujoire.jpg|alt=|200x200px]] |[[File:6m toulousain tiré par Mike Maignan, Toulouse, 6 mai 2018 (TFC - LOSC).jpg|alt=|200x200px]] |} ^ა სტადიონი/ადგილი გამოიყენებოდა [[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2007|2007 წლის მსოფლიო ჩემპიონატზე]]. ^ბ სტადიონი/ადგილი გამოიყენებოდა [[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 1999|1999 წლის მსოფლიო ჩემპიონატზე]]. ==მონაწილეები== {| class="wikitable sortable" |+ჩემპიონატზე გასული ნაკრებები |- !რეგიონი !გუნდი !შერჩევის მეთოდი !წინა<br /> {{tooltip|გამ.|გამოსვლა}} !წინა საუკეთესო შედეგი !მსოფლიო რეიტინგი{{ref|1|1}} |- |rowspan=2|[[აფრიკა]] |{{ru|RSA}} |ტოპ-3 2019 წლის ჩემპიონატის ჯგუფურ ეტაპზე |align=center|7 |data-sort-value="1"|'''ჩემპიონი''' <small>(1995, 2007, 2019)</small> |align=center|4 |- |{{ru|NAM}} |აფრიკა 1 |align=center|6 |data-sort-value="9"|ჯგუფური ეტაპი <small>({{tooltip|ექვსჯერ|(1999, 2003, 2007, 2011, 2015, 2019)}})</small> |align=center|21 |- |[[აზია]] |{{ru|JPN}} |ტოპ-3 2019 წლის ჩემპიონატის ჯგუფურ ეტაპზე |align=center|9 |data-sort-value="5"|მეოთხედფინალი <small>(2019)</small> |align=center|10 |- |rowspan=9|[[ევროპა]] |{{ru|FRA}} |მასპინძელი |align=center|9 |data-sort-value="2"|მეორე ადგილი <small>(1987, 1999, 2011)</small> |align=center|2 |- |{{ru|ENG}} |ტოპ-3 2019 წლის ჩემპიონატის ჯგუფურ ეტაპზე |align=center|9 |data-sort-value="1"|'''ჩემპიონი''' <small>(2003)</small> |align=center|6 |- |{{ru|IRE}} |ტოპ-3 2019 წლის ჩემპიონატის ჯგუფურ ეტაპზე |align=center|9 |data-sort-value="5"|მეოთხედფინალი <small>({{tooltip|შვიდჯერ|1987, 1991, 1995, 2003, 2011, 2015, 2019}})</small> |align=center|1 |- |{{ru|ITA}} |ტოპ-3 2019 წლის ჩემპიონატის ჯგუფურ ეტაპზე |align=center|9 |data-sort-value="9"|ჯგუფური ეტაპი <small>({{tooltip|ცხრაჯერ|1987, 1991, 1995, 1999, 2003, 2007, 2011, 2015, 2019}})</small> |align=center|14 |- |{{ru|SCO}} |ტოპ-3 2019 წლის ჩემპიონატის ჯგუფურ ეტაპზე |align=center|9 |data-sort-value="4"|მეოთხე ადგილი <small>(1991)</small> |align=center|5 |- |{{ru|WAL}} |ტოპ-3 2019 წლის ჩემპიონატის ჯგუფურ ეტაპზე |align=center|9 |data-sort-value="3"|მესამე ადგილი <small>(1987)</small> |align=center|9 |- |{{ru|GEO}} |ევროპა 1 |align=center|5 |data-sort-value="9"|ჯგუფური ეტაპი <small>({{tooltip|ხუთჯერ|(2003, 2007, 2011, 2015, 2019)}})</small> |align=center|11 |- |{{ru|ROM}} |ევროპა 2 |align=center|8 |data-sort-value="9"|ჯგუფური ეტაპი <small>({{tooltip|რვაჯერ|1987, 1991, 1995, 1999, 2003, 2007, 2011, 2015}})</small> |align=center|19 |- |{{ru|POR}} |ფინალური კვალიფიკაცია |align=center|1 |data-sort-value="9"|ჯგუფური ეტაპი <small>(2007)</small> |align=center|16 |- |rowspan=5|[[ოკეანეთი]] |{{ru|AUS}} |ტოპ-3 2019 წლის ჩემპიონატის ჯგუფურ ეტაპზე |align=center|9 |data-sort-value="1"|'''ჩემპიონი''' <small>(1991, 1999)</small> |align=center|7 |- |{{nowrap|{{ru|FIJ}}}} |ტოპ-3 2019 წლის ჩემპიონატის ჯგუფურ ეტაპზე |align=center|8 |data-sort-value="5"|მეოთხედფინალი <small>(1987, 2007)</small> |align=center|13 |- |{{nowrap|{{ru|NZL}}}} |ტოპ-3 2019 წლის ჩემპიონატის ჯგუფურ ეტაპზე |align=center|9 |data-sort-value="1"|'''ჩემპიონი''' <small>(1987, 2011, 2015)</small> |align=center|3 |- |{{nowrap|{{ru|SAM}}}} |ოკეანეთი 1 |align=center|8 |data-sort-value="5"|მეოთხედფინალი <small>(1991, 1995)</small> |align=center|12 |- |{{nowrap|{{ru|TON}}}} |აზია/წყნარი ოკეანე 1 |align=center|8 |data-sort-value="5"|ჯგუფური ეტაპი <small>({{tooltip|რვაჯერ|1987, 1995, 1999, 2003, 2007, 2011, 2015, 2019}})</small> |align=center|15 |- |rowspan=3|[[სამხრეთი ამერიკა]] |{{ru|ARG}} |ტოპ-3 2019 წლის ჩემპიონატის ჯგუფურ ეტაპზე |align=center|9 |data-sort-value="3"|მესამე ადგილი <small>(2007)</small> |align=center|8 |- |{{ru|URU}} |ამერიკა 1 |align=center|4 |data-sort-value="9"|ჯგუფური ეტაპი <small>(1999, 2003, 2015, 2019)</small> |align=center|17 |- |{{ru|CHI}} |ამერიკა 2 |align=center|0 |data-sort-value="10"|დებიუტი |align=center|22 |} ==ტურნირის მსაჯები== მსოფლიო რაგბიმ შემდეგი 12 მსაჯის, შვიდი დამხმარე მსაჯის და ვიდეო მსაჯების შვიდკაციანი გაფართოებული სია დაასახელა, რომლებიც ტურნირის 48 მატჩს გაუძღვებიან:<ref name="Officials">{{cite web|url=https://www.rugbyworldcup.com/2023/news/808667/everyones-team-world-rugby-announces-emirates-match-official-team-selected-for-rugby-world-cup-2023-in-france|title=Everyone’s team – World Rugby announces Emirates match official team selected for Rugby World Cup 2023 in France|publisher=[[World Rugby]]|access-date=10 May 2023}}</ref> დასახელებული შემადგენლობიდან [[უეინ ბარნსი]], რეკორდულ, მეხუთე მსოფლიო თასზე იმსაჯებს, ამავდროულად [[ნიკა მაშუკელი]] არის პირველი ქართველი მსაჯი მსოფლიო თასზე და მეორე იარუსის ქვეყნების პირველი წარმომადგენელი პროფესიონალური რაგბის ჩამოყალიბების შემდეგ. [[მეთიუ კარლი]], [[კარლ დიქსონი]] და [[ენდრიუ ბრეისი]] პირველად იმსაჯებენ რაგბის მსოფლიო თასზე, ხოლო [[ჯოი ნევილი]] იქნება პირველი ქალი მსაჯი კაცების რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატზე. {{col-begin}} {{col-3}} ;მსაჯი * {{flagicon|GEO}} [[ნიკა ამაშუკელი]] <small>([[საქართველო]])</small> * {{flagicon|ENG}} [[უეინ ბარნსი]] <small>([[ინგლისი]])</small> * {{flagicon|AUS}} [[ნიკ ბერი]] <small>([[ავსტრალია]])</small> * {{flagicon|IRE|rugby union}} [[ენდრიუ ბრეისი]] <small>([[ირლანდია]])</small> * {{flagicon|ENG}} [[მეთიუ კარლი]] <small>([[ინგლისი]])</small> * {{flagicon|ENG}} [[კარლ დიქსონი]] <small>([[ინგლისი]])</small> * {{flagicon|AUS}} [[ანგუს გარდნერი]] <small>([[ავსტრალია]])</small> * {{flagicon|NZL}} [[ბენ ო’კიფი]] <small>([[ახალი ზელანდია]])</small> * {{flagicon|ENG}} [[ლუკ პირსი]] <small>([[ინგლისი]])</small> * {{flagicon|RSA}} [[იაკო პეიპერი]] <small>([[სარ]])</small> * {{flagicon|FRA}} [[მატიე რეინალი]] <small>([[საფრანგეთი]])</small> * {{flagicon|NZL}} [[პოლ უილიამსი (რაგბის მსაჯი)|პოლ უილიამსი]] <small>([[ახალი ზელანდია]])</small> {{col-3}} ;დამხმარე მსაჯი * {{flagicon|IRE|rugby union}} [[კრის ბასბი (მსაჯი)|კრის ბასბი]] <small>([[ირლანდია]])</small> * {{flagicon|FRA}} [[პიერ ბრუსე]] <small>([[საფრანგეთი]])</small> * {{flagicon|NZL}} [[ჯეიმზ დოლმანი]] <small>([[ახალი ზელანდია]])</small> * {{flagicon|WAL}} [[კრეიგ ევანზი (მსაჯი)|კრეიგ ევანზი]] <small>([[უელსი]])</small> * {{flagicon|ITA}} [[ანდრეა პიარდი]] <small>([[იტალია]])</small> * {{flagicon|ENG}} [[კრისტოფ რიდლი]] <small>([[ინგლისი]])</small> * {{flagicon|AUS}} [[ჯორდან უეი]] <small>([[ავსტრალია]])</small> {{col-3}} ;ვიდეო მსაჯი / სამართლიანი თამაშის შემოწმების ოფიცერი * {{flagicon|AUS}} ბრეტ კრონენი <small>([[ავსტრალია]])</small> * {{flagicon|ENG}} ტომ ფოლი <small>([[ინგლისი]])</small> * {{flagicon|RSA}} [[მარიუს იანკერი]] <small>([[სარ]])</small> * {{flagicon|IRE|rugby union}} ბრაიან მაკნისი <small>([[ირლანდია]])</small> * {{flagicon|IRE|rugby union}} [[ჯოი ნევილი]] <small>([[ირლანდია]])</small> * {{flagicon|NZL}} [[ბრენდონ პიკერილი]] <small>([[ახალი ზელანდია]])</small> * {{flagicon|WAL}} [[ბენ უაიტჰაუსი]] <small>([[უელსი]])</small> {{Col-end}} ==ჯგუფური ეტაპი== {| class="wikitable" style="width:98%" |- !width=25%|[[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2023: ჯგუფი A|ჯგუფი A]] !width=25%|[[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2023: ჯგუფი B|ჯგუფი B]] !width=25%|[[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2023: ჯგუფი C|ჯგუფი C]] !width=25%|[[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2023: ჯგუფი D|ჯგუფი D]] |- | {{No wrap|{{ru|NZL}}}}<br /> {{ru|FRA}}<br /> {{ru|ITA}}<br /> {{ru|URU}}<br /> {{ru|NAM}} | {{No wrap|{{ru|RSA}}}}<br /> {{ru|IRE}}<br /> {{ru|SCO}}<br /> {{ru|TON}}<br /> {{ru|ROM}} | {{ru|WAL}}<br /> {{No wrap|{{ru|AUS}}}}<br /> {{ru|FIJ}}<br /> {{ru|GEO}}<br /> {{ru|POR}} | {{ru|ENG}}<br /> {{ru|JPN}}<br /> {{No wrap|{{ru|ARG}}}}<br /> {{ru|SAM}}<br /> {{ru|CHI}} |} {{რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2023: ჯგუფური ეტაპის განმარტება}} {| class="wikitable collapsible collapsed" |- ! {{Anchor|Tiebreakers}} ჯგუფში ურთიერთშეხვედრების უპირატესობის კრიტერიუმები |- |ჯგუფურ ეტაპზე ნაკრებების ადგილი განისაზღვრება შემდეგნაირად: # ჯგუფური ეტაპის ყველა მატჩში დაგროვილი ქულები; # კონკრეტულ გუნდებს შორის ურთიერთდაპირისპირებაში მოპოვებული ქულები; # ჯგუფური ეტაპის ყველა მატჩის ქულების სხვაობა; # ჯგუფური ეტაპის ყველა მატჩის ლელოების სხვაობა; # ჯგუფური ეტაპის ყველა მატჩში მოპოვებული ქულების რაოდენობა; # ჯგუფური ეტაპის ყველა მატჩში მოპოვებული ლელოების რაოდენობა; # ოფიციალური [[მსოფლიო რაგბის რეიტინგი]]თ; |- |} ===ჯგუფი A=== {{Main article|რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2023: ჯგუფი A}} {{რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2023: ჯგუფი A}} {| style="width:100%" cellspacing="1" |- !width=15%| !width=25%| !width=10%| !width=25%| |- style=font-size:90% |align=right|8 სექტემბერი 2023||align=right|{{ru-rt|FRA}}||align=center|[[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2023 ჯგუფი A#საფრანგეთი — ახალი ზელანდია|27–13]]||{{ru|NZL}}||[[სტად დე ფრანსი]], [[სენ-დენი, სენა-სენ-დენი|სენ-დენი]] |- style=font-size:90% |align=right|9 სექტემბერი 2023||align=right|{{ru-rt|ITA}}||align=center|[[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2023 ჯგუფი A#იტალია — ნამიბია|52–8]]||{{ru|NAM}}||[[სტად ჟოფრუა-გიშარი]], [[სენტ-ეტიენი]] |- style=font-size:90% |align=right|14 სექტემბერი 2023||align=right|{{ru-rt|FRA}}||align=center|[[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2023 ჯგუფი A#საფრანგეთი — ურუგვაი|27–12]]||{{ru|URU}}||[[სტად პიერ-მორუა]], [[ლილი]] |- style=font-size:90% |align=right|15 სექტემბერი 2023||align=right|{{ru-rt|NZL}}||align=center|[[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2023 ჯგუფი A#ახალი ზელანდია — ნამიბია|71–3]]||{{ru|NAM}}||[[ტულუზის მუნიციპალური სტადიონი|მუნიციპალური სტადიონი]], [[ტულუზა]] |- style=font-size:90% |align=right|20 სექტემბერი 2023||align=right|{{ru-rt|ITA}}||align=center|[[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2023 ჯგუფი A#იტალია — ურუგვაი|38–17]]||{{ru|URU}}||[[ალიანც რივიერა]], [[ნიცა]] |- style=font-size:90% |align=right|21 სექტემბერი 2023||align=right|{{ru-rt|FRA}}||align=center|[[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2023 ჯგუფი A#საფრანგეთი — ნამიბია|96–0]]||{{ru|NAM}}||[[სტად ველოდრომი]], [[მარსელი]] |- style=font-size:90% |align=right|27 სექტემბერი 2023||align=right|{{ru-rt|URU}}||align=center|[[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2023 ჯგუფი A#ურუგვაი — ნამიბია|36–26]]||{{ru|NAM}}||[[პარკ ოლიმპიკ ლიონი]], [[დესინ-შარპე]] |- style=font-size:90% |align=right|29 სექტემბერი 2023||align=right|{{ru-rt|NZL}}||align=center|[[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2023 ჯგუფი A#ახალი ზელანდია — იტალია|96–17]]||{{ru|ITA}}||[[პარკ ოლიმპიკ ლიონი]], [[დესინ-შარპე]] |- style=font-size:90% |align=right|5 ოქტომბერი 2023||align=right|{{ru-rt|NZL}}||align=center|[[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2023 ჯგუფი A#ახალი ზელანდია — ურუგვაი|73–0]]||{{ru|URU}}||[[პარკ ოლიმპიკ ლიონი]], [[დესინ-შარპე]] |- style=font-size:90% |align=right|6 ოქტომბერი 2023||align=right|{{ru-rt|FRA}}||align=center|[[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2023 ჯგუფი A#საფრანგეთი — იტალია|60–7]]||{{ru|ITA}}||[[პარკ ოლიმპიკ ლიონი]], [[დესინ-შარპე]] |} ===ჯგუფი B=== {{Main article|რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2023: ჯგუფი B}} {{რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2023: ჯგუფი B}} {| style="width:100%" cellspacing="1" |- !width=15%| !width=25%| !width=10%| !width=25%| |- style=font-size:90% |align=right|9 სექტემბერი 2023||align=right|{{ru-rt|IRE}}||align=center|[[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2023 ჯგუფი B#ირლანდია — რუმინეთი|82–8]]||{{ru|ROM}}||[[ნუვო სტად დე ბორდო]], [[ბორდო]] |- style=font-size:90% |align=right|10 სექტემბერი 2023||align=right|{{ru-rt|RSA}}||align=center|[[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2023 ჯგუფი B#სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკა — შოტლანდია|18–3]]||{{ru|SCO}}||[[სტად ველოდრომი]], [[მარსელი]] |- style=font-size:90% |align=right|16 სექტემბერი 2023||align=right|{{ru-rt|IRE}}||align=center|[[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2023 ჯგუფი B#ირლანდია — ტონგა|59–16]]||{{ru|TON}}||[[სტად დე ბოჟუარი]], [[ნანტი]] |- style=font-size:90% |align=right|17 სექტემბერი 2023||align=right|{{ru-rt|RSA}}||align=center|[[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2023 ჯგუფი B#სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკა — რუმინეთი|76–0]]||{{ru|ROM}}||[[ნუვო სტად დე ბორდო]], [[ბორდო]] |- style=font-size:90% |align=right|23 სექტემბერი 2023||align=right|{{ru-rt|RSA}}||align=center|[[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2023 ჯგუფი B#სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკა — ირლანდია|8–13]]||{{ru|IRE}}||[[სტად დე ფრანსი]], [[სენ-დენი, სენა-სენ-დენი|სენ-დენი]] |- style=font-size:90% |align=right|24 სექტემბერი 2023||align=right|{{ru-rt|SCO}}||align=center|[[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2023 ჯგუფი B#შოტლანდია — ტონგა|45–17]]||{{ru|TON}}||[[ალიანც რივიერა]], [[ნიცა]] |- style=font-size:90% |align=right|30 სექტემბერი 2023||align=right|{{ru-rt|SCO}}||align=center|[[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2023 ჯგუფი B#შოტლანდია — რუმინეთი|84–0]]||{{ru|ROM}}||[[სტად პიერ-მორუა]], [[ლილი]] |- style=font-size:90% |align=right|1 ოქტომბერი 2023||align=right|{{ru-rt|RSA}}||align=center|[[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2023 ჯგუფი B#სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკა — ტონგა|49–18]]||{{ru|TON}}||[[სტად ველოდრომი]], [[მარსელი]] |- style=font-size:90% |align=right|7 ოქტომბერი 2023||align=right|{{ru-rt|IRE}}||align=center|[[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2023 ჯგუფი B#ირლანდია — შოტლანდია|36–14]]||{{ru|SCO}}||[[სტად დე ფრანსი]], [[სენ-დენი, სენა-სენ-დენი|სენ-დენი]] |- style=font-size:90% |align=right|8 ოქტომბერი 2023||align=right|{{ru-rt|TON}}||align=center|[[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2023 ჯგუფი B#ტონგა — რუმინეთი|45–24]]||{{ru|ROM}}||[[სტად პიერ-მორუა]], [[ლილი]] |} ===ჯგუფი C=== {{Main article|რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2023: ჯგუფი C}} {{რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2023: ჯგუფი C}} {| style="width:100%" cellspacing="1" |- !width=15%| !width=25%| !width=10%| !width=25%| |- style=font-size:90% |align=right|9 სექტემბერი 2023||align=right|{{ru-rt|AUS}}||align=center|[[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2023 ჯგუფი C#ავსტრალია — საქართველო|35–15]]||{{ru|GEO}}||[[სტად დე ფრანსი]], [[სენ-დენი, სენა-სენ-დენი|სენ-დენი]] |- style=font-size:90% |align=right|10 სექტემბერი 2023||align=right|{{ru-rt|WAL}}||align=center|[[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2023 ჯგუფი C#უელსი — ფიჯი|32–26]]||{{ru|FIJ}}||[[ნუვო სტად დე ბორდო]], [[ბორდო]] |- style=font-size:90% |align=right|16 სექტემბერი 2023||align=right|{{ru-rt|WAL}}||align=center|[[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2023 ჯგუფი C#უელსი — პორტუგალია|28–8]]||{{ru|POR}}||[[ალიანც რივიერა]], [[ნიცა]] |- style=font-size:90% |align=right|17 სექტემბერი 2023||align=right|{{ru-rt|AUS}}||align=center|[[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2023 ჯგუფი C#ავსტრალია — ფიჯი|15–22]]||{{ru|FIJ}}||[[სტად ჟოფრუა-გიშარი]], [[სენტ-ეტიენი]] |- style=font-size:90% |align=right|23 სექტემბერი 2023||align=right|{{ru-rt|GEO}}||align=center|[[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2023 ჯგუფი C#საქართველო — პორტუგალია|18–18]]||{{ru|POR}}||[[ტულუზის მუნიციპალური სტადიონი|მუნიციპალური სტადიონი]], [[ტულუზა]] |- style=font-size:90% |align=right|24 სექტემბერი 2023||align=right|{{ru-rt|WAL}}||align=center|[[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2023 ჯგუფი C#უელსი — ავსტრალია|40–6]]||{{ru|AUS}}||[[პარკ ოლიმპიკ ლიონი]], [[დესინ-შარპე]] |- style=font-size:90% |align=right|30 სექტემბერი 2023||align=right|{{ru-rt|FIJ}}||align=center|[[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2023 ჯგუფი C#ფიჯი — საქართველო|17–12]]||{{ru|GEO}}||[[ნუვო სტად დე ბორდო]], [[ბორდო]] |- style=font-size:90% |align=right|1 ოქტომბერი 2023||align=right|{{ru-rt|AUS}}||align=center|[[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2023 ჯგუფი C#ავსტრალია — პორტუგალია|34–14]]||{{ru|POR}}||[[სტად ჟოფრუა-გიშარი]], [[სენტ-ეტიენი]] |- style=font-size:90% |align=right|7 ოქტომბერი 2023||align=right|{{ru-rt|WAL}}||align=center|[[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2023 ჯგუფი C#უელსი — საქართველო|43–19]]||{{ru|GEO}}||[[სტად დე ბოჟუარი]], [[ნანტი]] |- style=font-size:90% |align=right|8 ოქტომბერი 2023||align=right|{{ru-rt|FIJ}}||align=center|[[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2023 ჯგუფი C#ფიჯი — პორტუგალია|23–24]]||{{ru|POR}}||[[ტულუზის მუნიციპალური სტადიონი|მუნიციპალური სტადიონი]], [[ტულუზა]] |} ===ჯგუფი D=== {{Main article|რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2023: ჯგუფი D}} {{რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2023: ჯგუფი D}} {| style="width:100%" cellspacing="1" |- !width=15%| !width=25%| !width=10%| !width=25%| |- style=font-size:90% |align=right|9 სექტემბერი 2023||align=right|{{ru-rt|ENG}}||align=center|[[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2023 ჯგუფი D#ინგლისი — არგენტინა|27–10]]||{{ru|ARG}}||[[სტად ველოდრომი]], [[მარსელი]] |- style=font-size:90% |align=right|10 სექტემბერი 2023||align=right|{{ru-rt|JPN}}||align=center|[[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2023 ჯგუფი D#იაპონია — ჩილე|42–12]]||{{ru|CHI}}||[[ტულუზის მუნიციპალური სტადიონი|მუნიციპალური სტადიონი]], [[ტულუზა]] |- style=font-size:90% |align=right|16 სექტემბერი 2023||align=right|{{ru-rt|SAM}}||align=center|[[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2023 ჯგუფი D#სამოა — ჩილე|43–10]]||{{ru|CHI}}||[[ნუვო სტად დე ბორდო]], [[ბორდო]] |- style=font-size:90% |align=right|17 სექტემბერი 2023||align=right|{{ru-rt|ENG}}||align=center|[[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2023 ჯგუფი D#ინგლისი — იაპონია|34–12]]||{{ru|JPN}}||[[ალიანც რივიერა]], [[ნიცა]] |- style=font-size:90% |align=right|22 სექტემბერი 2023||align=right|{{ru-rt|ARG}}||align=center|[[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2023 ჯგუფი D#არგენტინა — სამოა|19–10]]||{{ru|SAM}}||[[სტად ჟოფრუა-გიშარი]], [[სენტ-ეტიენი]] |- style=font-size:90% |align=right|23 სექტემბერი 2023||align=right|{{ru-rt|ENG}}||align=center|[[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2023 ჯგუფი D#ინგლისი — ჩილე|71–0]]||{{ru|CHI}}||[[სტად პიერ-მორუა]], [[ლილი]] |- style=font-size:90% |align=right|28 სექტემბერი 2023||align=right|{{ru-rt|JPN}}||align=center|[[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2023 ჯგუფი D#იაპონია — სამოა|28–22]]||{{ru|SAM}}||[[ტულუზის მუნიციპალური სტადიონი|მუნიციპალური სტადიონი]], [[ტულუზა]] |- style=font-size:90% |align=right|30 სექტემბერი 2023||align=right|{{ru-rt|ARG}}||align=center|[[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2023 ჯგუფი D#არგენტინა — ჩილე|59–5]]||{{ru|CHI}}||[[სტად დე ბოჟუარი]], [[ნანტი]] |- style=font-size:90% |align=right|7 ოქტომბერი 2023||align=right|{{ru-rt|ENG}}||align=center|[[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2023 ჯგუფი D#ინგლისი — სამოა|18–17]]||{{ru|SAM}}||[[სტად პიერ-მორუა]], [[ლილი]] |- style=font-size:90% |align=right|8 ოქტომბერი 2023||align=right|{{ru-rt|JPN}}||align=center|[[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2023 ჯგუფი D#იაპონია — არგენტინა|27–39]]||{{ru|ARG}}||[[სტად დე ბოჟუარი]], [[ნანტი]] |} ==პლეი-ოფის ეტაპი== {{Main|რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2023: პლეი-ოფის ეტაპი}} ===ცხრილი=== {{#lst:რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2023: პლეი-ოფის ეტაპი|Bracket}} ===მეოთხედფინალი=== {{#lst:რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2023: პლეი-ოფის ეტაპი|QF1}} ---- {{#lst:რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2023: პლეი-ოფის ეტაპი|QF2}} ---- {{#lst:რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2023: პლეი-ოფის ეტაპი|QF3}} ---- {{#lst:რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2023: პლეი-ოფის ეტაპი|QF4}} ===ნახევარფინალი=== {{#lst:რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2023: პლეი-ოფის ეტაპი|SF1}} ---- {{#lst:რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2023: პლეი-ოფის ეტაპი|SF2}} ===ბრინჯაოს ფინალი=== {{#lst:რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2023: პლეი-ოფის ეტაპი|BF}} ===ფინალი=== {{Main|რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2023: ფინალი}} {{#lst:რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2023: პლეი-ოფის ეტაპი|Final}} ==მაუწყებლობა== {| class="wikitable" |- !Territory !Rights holder !Ref. |- |{{flag|არგენტინა}} |[[Televisión Pública|TVP]]{{efn|არგენტინის ყველა მატჩი}} |align=center|<ref>{{cite news|url=https://tda.gob.ar/novedades-detalle.php?titulo=45-|title=Por la TDA: la TV Pública transmitirá las 5 competencias internacionales de nuestros seleccionados|date=17 July 2023|access-date=16 August 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230817004611/https://tda.gob.ar/novedades-detalle.php?titulo=45-|archivedate=17 აგვისტო 2023}}</ref> |- |rowspan=2|{{flag|ავსტრალია}} |[[Stan Sport]]{{efn|name=fn1|ყველა მატჩი}} |align=center rowspan=2|<ref>{{cite news |url=https://wwos.nine.com.au/rugby/world-cup-news-stan-sport-nine-win-broadcast-rights-for-mens-and-womens-tournaments-rwc-2023-2022/0562f5d8-a44a-4d5e-b0ba-862ada65b213?ocid=Social-WWOS |title=Stan Sport and Nine win broadcast rights for men's and women's Rugby World Cups |last=Worthington |first=Sam |date=23 August 2022 |website=[[Nine.com.au|Nine]] |access-date=27 May 2023}}</ref> |- |[[Nine Network]]{{efn|ავსტრალიის ყველა მატჩი და ფინალი}} |- |{{flag|ავსტრია}} |[[ProSieben]] |align=center|<ref name="Broadcasters">{{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2023/where-to-watch-and-broadcast-partners |title=How to watch Rugby World Cup 2023 in your territory? |publisher=[[Rugby World Cup]] |access-date=14 August 2023}}</ref> |- |{{flag|ბელგია}} |[[Play Sports]] |align=center|<ref name="Broadcasters"/> |- |{{flag|ბოსნია და ჰერცეგოვინა}} |[[Sport Klub]] |align=center|<ref name="Broadcasters"/> |- |{{flag|ბულგარეთი}} |[[Bulgarian National Television|BNT]] |align=center|<ref>{{cite news |url=https://bntnews.bg/news/svetovnata-kupa-po-ragbi-po-bnt-3-1246356news.html|title=Световната купа по ръгби по БНТ 3|date=1 September 2023|publisher=[[Bulgarian National Television|BNT]]|access-date=1 September 2023}}</ref> |- |{{flag|კანადა}} |[[The Sports Network|TSN]] |align=center|<ref>{{cite news |url=https://www.tsn.ca/rugby/men-s-rugby-world-cup-on-tsn-1.2001665|title=Men's Rugby World Cup on TSN|date=31 August 2023|publisher=[[The Sports Network|TSN]]|access-date=4 September 2023}}</ref> |- |{{flag|ჩილე}} |[[Mega (Chile)|Mega]]{{efn|ჩილეს ყველა მატჩი და გახნის თამაში, ასევე ორივე ნახევარფინალი და ფინალი}} |align=center|<ref>{{cite news |language=es |url=https://www.meganoticias.cl/deportes/424038-mundial-de-rugby-condores-mega-brasil-30-08-2023.html |title=MegaDeportes transmitirá a Brasil en Eliminatorias 2026 y a los Cóndores chilenos en Mundial de Rugby |date=30 August 2023 |publisher=[[Mega (Chilean TV channel)|Meganoticias]] |access-date=31 August 2023}}</ref> |- |{{flag|კუკის კუნძულები}} |Cook Islands Television |align=center|<ref name="Broadcasters" /> |- |{{flag|ხორვატია}} |[[Sport Klub]] |align=center|<ref name="Broadcasters"/> |- |{{flag|ჩეხეთი}} |[[Czech Television]] |align=center|<ref name="Broadcasters" /> |- |{{flag|დანია}} |[[Viaplay]] |align=center|<ref name="Broadcasters" /> |- |{{flag|ფიჯი}} |[[Fiji Television]] |align=center|<ref>{{cite news |url=https://fijionenews.com.fj/fiji-television-limited-secures-exclusive-rights-for-2023-rugby-world-cup|title=Fiji Television Secures Exclusive Rights for 2023 Rugby World Cup|date=13 July 2023|publisher=[[Fiji Television]] |access-date=30 July 2023}}</ref> |- |rowspan=3|{{flag|საფრანგეთი}} |[[TF1]]{{efn|20 მატჩი საფრანგეთის ყველა თამაშის ჩათვლით და საფრანგთი-ნამიბიის მატჩის გამოკლებით}} |align=center rowspan=3|<ref>{{cite news |language=fr |url=https://groupe-tf1.fr/fr/communiques/le-groupe-tf1-sous-licencie-28-matchs-de-la-coupe-du-monde-de-rugby-2023-aux-groupes-francetv-et-m6 |title=Le Groupe TF1 sous-licencie 28 matchs de la Coupe du Monde de Rugby 2023 aux groupes France TV et M6 |date=11 January 2023 |website=[[TF1 Group]] |access-date=27 May 2023}}</ref> |- |{{No wrap|[[France Télévisions]]}}{{efn|10 მატჩი, საფრანგთი-ნამიბიის მატჩის ჩათვლით}} |- |[[M6 (TV channel)|M6]]{{efn|18 მატჩი}} |- |{{flag|საქართველო}} |[[საქართველოს საზოგადოებრივი მაუწყებელი|სსმ]] |align=center|<ref>{{cite news |url=https://1tv.ge/news/ragbis-msoflio-tasi-eqskluziurad-saqartvelos-pirvel-arkhze-1tvsport|title=რაგბის მსოფლიო თასი ექსკლუზიურად საქართველოს პირველ არხზე #1TVSPORT|date=7 October 2022|publisher=[[Georgian Public Broadcasting|GPB]]|access-date=30 July 2023}}</ref> |- |rowspan=2|{{flag|გერმანია}} |[[ProSieben Maxx|ProSieben MAXX]]{{efn|35 მატჩი}} |align=center rowspan=2|<ref>{{Cite web |date=2023-06-14 |title=ProSieben MAXX zeigt Rugby World Cup 2023 live |url=https://www.ran.de/sports/rugby/wm/news/rugby-wm-im-tv-prosieben-maxx-zeigt-rugby-world-cup2023-live-79959 |access-date=2023-08-02 |website=www.ran.de}}</ref> |- |ran.de and [[Joyn (streaming platform)|Joyn]]{{efn|name=fn1}} |- |rowspan=2|{{flag|ირლანდია}} |[[RTÉ]]{{efn|25 მატჩი, მათ შორის ირლანდია-ტონგა და ირლანდია-სამხრეთი აფრიკა, ასევე ირლანდიის მოსალოდნელი მეოთხედფინალი და ფინალი}} |align=center rowspan=2|<ref>{{cite news |url=https://www.rugbyworldcup.com/2023/news/794865/rte-and-virgin-media-secure-rugby-world-cup-2023-rights |title=RTÉ and Virgin Media secure Rugby World Cup 2023 rights |date=17 March 2023 |website=[[Rugby World Cup]] |access-date=27 May 2023}}</ref> |- |[[Virgin Media Television (Ireland)|Virgin Media]]{{efn|24 მატჩი, მათ შორის ირლანდია-რუმინეთი და ირლანდია-შოტლანდია, ასევე ირლანდიის მოსალოდნელი მეოთხედფინალი და ფინალი}} |- |{{flag|ისრაელი}} |Sport1 |align=center|<ref name="Broadcasters" /> |- |rowspan=2|{{flag|იტალია}} (მათ შორის {{flag|სან-მარინო}}) |[[RAI]]{{efn|იტალიის ყველა მატჩი და ძალიან მნიშვნელოვანი თამაშები}} |align=center|<ref name=RAI>{{cite news |url=https://www.sportcal.com/media/rai-secures-new-zealand-2022-and-france-2023-rugby-world-cup-rights |title=Rai secures New Zealand 2022 and France 2023 Rugby World Cup rights |last=Cunningham |first=Euan |date=22 September 2022 |website=Sportcal |access-date=27 May 2023}}</ref> |- |[[Sky Sport (Italy)|Sky Sport]]{{efn|name=fn1}} |align=center|<ref name=ITA>{{cite news |language=it |url=https://www.onrugby.it/2022/09/21/rugby-world-cup-2023-la-rai-e-sky-trasmetteranno-tutte-le-partite-del-mondiale |title=Rugby World Cup 2023: la Rai e Sky trasmetteranno tutte le partite del Mondiale |date=21 September 2022 |website=On Rugby |access-date=27 May 2023}}</ref> |- |rowspan=3|{{flag|იაპონია}} |[[J Sports]]{{efn|name=fn1}} |align=center|<ref>{{cite web |title=ラグビーワールドカップ2023フランス大会 J SPORTSで全48試合 生中継・LIVE配信決定！ あの熱狂を再び！過去の名勝負も放送・配信 {{!}} J SPORTS {{!}} 株式会社ジェイ・スポーツ |url=https://www.jsports.co.jp/press_release/page/233/ |website=www.jsports.co.jp |access-date=7 June 2023 |language=ja-jp}}</ref> |- |[[Nippon TV]]{{efn|19 მატჩი, მათ შორის იაპონიის 3 ჯგუფური თამაში}} |align=center|<ref>{{cite web |title=「ラグビーワールドカップ2023 フランス大会」日本テレビ系で生中継する19試合を発表！ |url=https://www.ntv.co.jp/rugby2023/articles/3455v6w29klqkhfikb87.html |website=日本テレビ |access-date=7 June 2023 |language=ja}}</ref> |- |[[NHK]]{{efn|15 მატჩი, მათ შორის იაპონიის 2 ჯგუფური თამაში}} |align=center|<ref>{{cite news |title=ラグビーW杯国内放映決まる 日本1次Lは初戦NHK、3試合日テレ：朝日新聞デジタル |url=https://www.asahi.com/articles/ASR2N65Q4R2NUCVL048.html |access-date=7 June 2023 |work=朝日新聞デジタル |date=20 February 2023 |language=ja}}</ref> |- |[[ლათინური ამერიკა]] |[[ESPN (Latin America)|ESPN]] |align=center|<ref>{{cite news |url=https://www.espn.com.ar/rugby/nota/_/id/12313246/el-mundial-de-rugby-de-francia-lo-vas-a-poder-ver-en-vivo-en-star+ |title=El Mundial de Rugby de Francia lo vas a poder ver en vivo en Star+ |date=14 July 2023 |website=ESPN.com.ar}}</ref> |- |{{flag|ლუქსემბურგი}} |[[TF1]] |align=center|<ref name="Broadcasters" /> |- |[[ახლო აღმოსავლეთი და ჩრდილოეთი აფრიკა]] |[[Starz]] |align=center|<ref name="Broadcasters" /> |- |{{flag|მონტენეგრო}} |[[Sport Klub]] |align=center|<ref name="Broadcasters"/> |- |{{flag|ნიდერლანდები}} |[[Ziggo Sport]] |align=center|<ref>{{cite news |url=https://www.vodafoneziggo.nl/en/nieuws/ziggo-sport-acquires-rights-rugby-world-cup |title=Ziggo Sport acquires rights to Rugby World Cup |date=4 February 2022 |website=[[VodafoneZiggo]] |access-date=27 May 2023}}</ref> |- |rowspan=3|{{flag|ახალი ზელანდია}} |[[Sky (New Zealand)|Sky]]{{efn|name=fn1}} |align=center|<ref name="NZStop">{{cite news |url=https://stoppress.co.nz/news/sky-announces-free-to-air-coverage-of-rugby-world-cup-2023-on-prime |title=Sky announces free-to-air coverage of Rugby World Cup 2023 on Prime |date=13 April 2023 |website=StopPress |access-date=27 May 2023}}</ref> |- |[[Sky Open (New Zealand TV channel)|Sky Open]]{{efn|6 მატჩი: ერთი ახალი ზელანდიის ჯგუფური მატჩი, ორი მეოტხედფინალი, ერთი ნახევარფინალი და ორივე ფინალი}} |align=center|<ref>{{cite web |title=Watch the 2023 Rugby World Cup live on Sky |url=https://www.sky.co.nz/rugby-world-cup |publisher=[[Sky (New Zealand)|Sky]] |access-date=31 August 2023}}</ref> |- |[[Stuff (website)|Stuff]]{{efn|12 მატჩი, მათ შორის საფრანგეთი-ახალი ზელანდია, ერთი ნახევარფინალი და ფინალი}} |align=center|<ref>{{cite news |title=Stuff, Sky team up again to bring fans live coverage of Rugby World Cup 2023 |url=https://www.stuff.co.nz/sport/rugby-world-cup-2023/300946507/stuff-sky-team-up-again-to-bring-fans-live-coverage-of-rugby-world-cup-2023 |website=Stuff |access-date=23 August 2023 |language=en |date=8 August 2023}}</ref> |- |{{flag|ჩრდილოეთი მაკედონია}} |[[Sport Klub]] |align=center|<ref name="Broadcasters"/> |- |{{flag|ნორვეგია}} |[[Viaplay]] |align=center|<ref name="Broadcasters" /> |- |rowspan=2|{{flag|პაპუა-ახალი გვინეა}} |[[Digicel]] |rowspan=2 align=center|<ref name="Broadcasters" /> |- |- |[[EM TV]] |- |{{flag|პორტუგალია}} |[[Sport TV]] |align=center|<ref name="Broadcasters" /> |- |{{flag|რუმინეთი}} |[[Digi Sport (Romania)|Digi Sport]]{{efn|name=fn1}} |align=center|<ref>{{cite news |url=https://www.digisport.ro/rugby/cupa-mondiala-de-rugby-transmisa-pe-canalele-digi-sport-stejarii-se-iau-la-tranta-cu-uriasii-lumii-2373147 |title=Cupa Mondială de Rugby, transmisă pe canalele Digi Sport! |date=4 May 2023 |website=[[Digi Sport (Romania)|Digi Sport]] |access-date=8 July 2023}}</ref> |- |{{flag|სამოა}} |[[Samoa Broadcasting Corporation|SBC]] |align=center|<ref name="Broadcasters" /> |- |{{flag|სერბეთი}} |[[Sport Klub]] |align=center|<ref name="Broadcasters"/> |- |{{flag|სლოვენია}} |[[Sport Klub]] |align=center|<ref name="Broadcasters"/> |- |{{flag|სოლომონის კუნძულები}} |TTV |align=center|<ref name="Broadcasters" /> |- |[[სამხრეთ-აღმოსავლეთი აზია]] |[[beIN Sports]] |align=center|<ref>{{cite news |url=https://insidersport.com/2023/07/28/bein-sports-expands-coverage-for-upcoming-rugby-world-cup|title=BeIN Sports expands its coverage for upcoming Rugby World Cup|date=27 July 2023|access-date=30 July 2023}}</ref> |- |{{flag|ესპანეთი}} (მათ შორის {{flag|ანდორა}}) |[[Movistar Plus+]] |align=center|<ref name=ESP>{{cite news |url=https://comunicacion.movistarplus.es/nota-de-prensa/todo-al-rugby-copa-del-mundo-the-rugby-championship-y-un-espana-argentina-se-avecinan-en-exclusiva/|title=La Copa del Mundo, The Rugby Championship y un España-Argentina se avecinan, en exclusiva, en Movistar Plus+|date=1 July 2023|access-date=14 August 2023}}</ref> |- |[[სუბ-საჰარული აფრიკა]] |[[SuperSport (South African broadcaster)|SuperSport]] |align=center|<ref>{{cite news |url=https://mybroadband.co.za/news/broadcasting/480395-dstv-wants-to-broadcast-the-2023-rugby-world-cup-in-4k.html |title=DStv wants to broadcast the 2023 Rugby World Cup in 4K |last=Illidge |first=Myles |date=16 February 2023 |website=[[MyBroadband]] |access-date=27 May 2023}}</ref> |- |{{flag|შვედეთი}} |[[Viaplay]] |align=center|<ref name="Broadcasters" /> |- |rowspan=2|{{flag|ტონგა}} |[[Digicel]] |align=center rowspan=2|<ref name="Broadcasters" /> |- |[[Tonga Broadcasting Commission|TBC]] |- |rowspan=2|{{No wrap|{{flag|გაერთიანებული სამეფო}}}} |[[ITV (TV network)|ITV]] |align=center|<ref>{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/rugby-union/2023/01/03/rugby-world-cup-2023-when-where-watch-tv-latest-odds |title=Rugby World Cup 2023: Match schedule, how to watch, latest news and odds |last=Schofield |first=Daniel |date=26 May 2023 |newspaper=[[The Daily Telegraph]] |access-date=27 May 2023}}</ref> |- |[[S4C]] |align=center|<ref name="Broadcasters" /> |- |{{flag|აშშ}} |[[NBC Sports]] |align=center|<ref>{{cite news |url=https://www.sportsvideo.org/2017/05/23/nbc-sports-group-inks-deal-for-rugby-world-cup-rights-in-u-s-through-2023 |title=NBC Sports Group Inks Deal for U.S. Rugby World Cup Rights Through 2023 |last=Dachman |first=Jason |date=23 May 2017 |website=Sports Video |access-date=27 May 2023}}</ref> |- |{{flag|ვანუატუ}} |VBTC |align=center|<ref name="Broadcasters" /> |} ===შენიშვნა=== <references group="georgian"/> {{დაიწყე დაფა}} {{მემკვიდრეობის ყუთი|ტიტული=[[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი]]|წინამორბედი=[[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2019|2019]] |შემდეგი=[[რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2027|2027]] |წლები='''2023'''}} {{დაასრულე დაფა}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} ==რესურსები ინტერნეტში== {{Commons category|2015 Rugby World Cup}} *{{ოფიციალური საიტი|http://www.rugbyworldcup.com/index.html}} *[http://www.worldrugby.org/ მსოფლიო რაგბის ოფიციალური საიტი] {{რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი}} [[კატეგორია:რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2023| ]] pd8mfqzjjw9s9s2kq7rvvbi1chwpl3s 0 441975 5406677 4804709 2026-06-04T07:49:11Z Makenzis 93024 /* საშინაო */ 5406677 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა საფეხბურთო კლუბი |სახელი = ლეხი პოზნანი |ლოგო = |სრული სახელი = |მეტსახელი = |დაარსდა = [[19 მარტი]], [[1922]] |სტადიონი = [[მუნიციპალური სტადიონი (პოზნანი)|მუნიციპალური სტადიონი]],<br /> [[პოზნანი]], {{flagicon|პოლონეთი}} [[პოლონეთი]] |ტევადობა = 41 609 |მწვრთნელი = |კაპიტანი = |ლიგა = [[ეკსტრაკლასა]] |სეზონი = 2024-25 |ადგილი = [[ფაილი:golden star.svg|20px|მოქმედი ჩემპიონი]] '''ჩემპიონი''' |ვებსაიტი = http://www.lechpoznan.pl/index.php | pattern_la1 = _lech1920h | pattern_b1 = _lech1920h | pattern_ra1 = _lech1920h | pattern_sh1 = _lech1920h | pattern_so1 = _lech1920h | leftarm1 = 0000FF | body1 = 0000FF | rightarm1 = 0000FF | shorts1 = 0000FF | socks1 = 0000FF | pattern_la2 = _lech1920a | pattern_b2 = _lech1920a | pattern_ra2 = _lech1920a | pattern_sh2 = _lech1920a | pattern_so2 =_lech1920a | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = FFFFFF | socks2 = FFFFFF | pattern_la3 = _lech1920t | pattern_b3 = _lech1920t | pattern_ra3 = _lech1920t | pattern_sh3 = _lech1920t | pattern_so3 = _lech1920t | leftarm3 = 000000 | body3 = 000000 | rightarm3 = 000000 | shorts3 = 000000 | socks3 = 000000 }} '''„ლეხი პოზნანი''' ({{lang-pl|Lech Poznań}}) — [[პოლონეთი|პოლონური]] საფეხბურთო კლუბი. ჩამოყალიბდა ქალაქ [[პოზნანი|პოზნანში]]. ასპარეზობს [[ექსტრაკლასა|ექსტრაკლასაში]].<ref>[https://www.transfermarkt.pl/lech-pozna%C5%84/startseite/verein/238 ლეხი პოზნანი] (transfermarkt.pl)</ref> [[File:Lech Poznań 2015 8687.JPG|thumb|240px|ლეხი პოზნანი, [[2015]]]] [[File:Stadion Lecha Poznan. 2010-11-03 (4).JPG|thumb|240px|[[მუნიციპალური სტადიონი (პოზნანი)|მუნიციპალური სტადიონი]]]] [[File:Lech Poznań - Dinamo Batumi 2022.jpg|thumb|240px|ლეხი პოზნანი v [[დინამო ბათუმი (საფეხბურთო კლუბი)|დინამო ბათუმი]] (5:0) - [[უეფა-ს კონფერენს ლიგა]]]] ==ტიტულები== === საშინაო === {| class="wikitable plainrowheaders" style="font-size:95%; text-align:center;" !style="width: 1%;"|ტიპი !style="width: 5%;"|შეჯიბრება !style="width: 1%;"|ტიტულები !style="width: 21%;"|სეზონები |- |rowspan="5" |'''საშინაო''' ! scope=col|[[ექსტრაკლასა]] |align="center"|'''10''' | 1982–83, 1983–84, 1989–90, 1991–92, 1992–93, 2009–10, 2014–15, 2021-22, 2024-25, 2025-26 |- ! scope=col|პოლონეთის თასი |bgcolor="#318CE7"|5 | 1981–82, 1983–84, 1987–88, 2003–04, 2008–09 |- ! scope=col|პოლონეთის სუპერთასი |align="center"|6 | 1990, 1992, 2004, 2009, 2015, 2016 |- |} == შემადგენლობა 2022 == * [http://www.90minut.pl/kadra.php?id_sezon=101&jesien=1&id_klub=169 შემადგენლობა] ==ცნობილი ფეხბურთელები== * [[რობერტ ლევანდოვსკი]] == რესურსები ინტერნეტში == * {{commons-inline|Category:Lech Poznań}} {{ოფიციალური|http://www.lechpoznan.pl/index.php}} * [http://www.90minut.pl/skarb.php?id_klub=169&id_sezon=101 ლეხი პოზნანი] — ''90minut.pl'' == სქოლიო == {{სქოლიო}} {{ექსტრაკლასის კლუბები}} {{DEFAULTSORT:იაგელონია ბელოსტოკი}} [[კატეგორია:ლეხი პოზნანი|*]] [[კატეგორია:1922 წელს დაარსებული საფეხბურთო კლუბები]] [[კატეგორია:პოლონეთის საფეხბურთო კლუბები]] alicqbsvdj9ynw7jvzr50ln58fhslgf 5406678 5406677 2026-06-04T07:49:23Z Makenzis 93024 5406678 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა საფეხბურთო კლუბი |სახელი = ლეხი პოზნანი |ლოგო = |სრული სახელი = |მეტსახელი = |დაარსდა = [[19 მარტი]], [[1922]] |სტადიონი = [[მუნიციპალური სტადიონი (პოზნანი)|მუნიციპალური სტადიონი]],<br /> [[პოზნანი]], {{flagicon|პოლონეთი}} [[პოლონეთი]] |ტევადობა = 41 609 |მწვრთნელი = |კაპიტანი = |ლიგა = [[ეკსტრაკლასა]] |სეზონი = 2025-26 |ადგილი = [[ფაილი:golden star.svg|20px|მოქმედი ჩემპიონი]] '''ჩემპიონი''' |ვებსაიტი = http://www.lechpoznan.pl/index.php | pattern_la1 = _lech1920h | pattern_b1 = _lech1920h | pattern_ra1 = _lech1920h | pattern_sh1 = _lech1920h | pattern_so1 = _lech1920h | leftarm1 = 0000FF | body1 = 0000FF | rightarm1 = 0000FF | shorts1 = 0000FF | socks1 = 0000FF | pattern_la2 = _lech1920a | pattern_b2 = _lech1920a | pattern_ra2 = _lech1920a | pattern_sh2 = _lech1920a | pattern_so2 =_lech1920a | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = FFFFFF | socks2 = FFFFFF | pattern_la3 = _lech1920t | pattern_b3 = _lech1920t | pattern_ra3 = _lech1920t | pattern_sh3 = _lech1920t | pattern_so3 = _lech1920t | leftarm3 = 000000 | body3 = 000000 | rightarm3 = 000000 | shorts3 = 000000 | socks3 = 000000 }} '''„ლეხი პოზნანი''' ({{lang-pl|Lech Poznań}}) — [[პოლონეთი|პოლონური]] საფეხბურთო კლუბი. ჩამოყალიბდა ქალაქ [[პოზნანი|პოზნანში]]. ასპარეზობს [[ექსტრაკლასა|ექსტრაკლასაში]].<ref>[https://www.transfermarkt.pl/lech-pozna%C5%84/startseite/verein/238 ლეხი პოზნანი] (transfermarkt.pl)</ref> [[File:Lech Poznań 2015 8687.JPG|thumb|240px|ლეხი პოზნანი, [[2015]]]] [[File:Stadion Lecha Poznan. 2010-11-03 (4).JPG|thumb|240px|[[მუნიციპალური სტადიონი (პოზნანი)|მუნიციპალური სტადიონი]]]] [[File:Lech Poznań - Dinamo Batumi 2022.jpg|thumb|240px|ლეხი პოზნანი v [[დინამო ბათუმი (საფეხბურთო კლუბი)|დინამო ბათუმი]] (5:0) - [[უეფა-ს კონფერენს ლიგა]]]] ==ტიტულები== === საშინაო === {| class="wikitable plainrowheaders" style="font-size:95%; text-align:center;" !style="width: 1%;"|ტიპი !style="width: 5%;"|შეჯიბრება !style="width: 1%;"|ტიტულები !style="width: 21%;"|სეზონები |- |rowspan="5" |'''საშინაო''' ! scope=col|[[ექსტრაკლასა]] |align="center"|'''10''' | 1982–83, 1983–84, 1989–90, 1991–92, 1992–93, 2009–10, 2014–15, 2021-22, 2024-25, 2025-26 |- ! scope=col|პოლონეთის თასი |bgcolor="#318CE7"|5 | 1981–82, 1983–84, 1987–88, 2003–04, 2008–09 |- ! scope=col|პოლონეთის სუპერთასი |align="center"|6 | 1990, 1992, 2004, 2009, 2015, 2016 |- |} == შემადგენლობა 2022 == * [http://www.90minut.pl/kadra.php?id_sezon=101&jesien=1&id_klub=169 შემადგენლობა] ==ცნობილი ფეხბურთელები== * [[რობერტ ლევანდოვსკი]] == რესურსები ინტერნეტში == * {{commons-inline|Category:Lech Poznań}} {{ოფიციალური|http://www.lechpoznan.pl/index.php}} * [http://www.90minut.pl/skarb.php?id_klub=169&id_sezon=101 ლეხი პოზნანი] — ''90minut.pl'' == სქოლიო == {{სქოლიო}} {{ექსტრაკლასის კლუბები}} {{DEFAULTSORT:იაგელონია ბელოსტოკი}} [[კატეგორია:ლეხი პოზნანი|*]] [[კატეგორია:1922 წელს დაარსებული საფეხბურთო კლუბები]] [[კატეგორია:პოლონეთის საფეხბურთო კლუბები]] r8lb8wy0u866ylanw2clcaabywyo1us 0 457898 5406629 5396309 2026-06-04T00:51:22Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406629 wikitext text/x-wiki '''პროგრამული უზრუნველყოფა თავისუფალი და ღია საწყისი კოდით''' ({{lang-en| free/libre and open-source software; '''FLOSS'''; '''FOSS'''}}) — პროგრამული უზრუნველყოფის კატეგორია, რომელიც შესაძლებელია კლასიფიცირებულ იქნას როგორც თავისუფალი, ასევე ღია საწყისი კოდის მქონე პროგრამულ უზრუნველყოფად. ამ კატეგორიის პროგრამული უზრუნველყოფა ვრცელდება ლიცენზიით, რომლითაც ნებისმიერს ენიჭება თავისუფლება გამოიყენოს, შექმნას ასლი, შეისწავლოს და შეცვალოს პროგრამული უზრუნველყოფა ნებისმიერი სახით, ამასთან, საწყისი კოდი ვრცელდება ღიად, იმგვარად, რომ ადამიანებს შეუძლიათ მოხალისეობრივად შეიტანონ გაუმჯობესებები პროგრამული უზრუნველყოფის პროექტში.<ref>{{cite web |url = https://www.gnu.org/philosophy/philosophy.html |title = Philosophy of the GNU Project |publisher = GNU Operating System |accessdate = 08 თებერვალი, 2020 |archive-date = 2015-08-01 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150801102131/http://www.gnu.org/philosophy/philosophy.html }}</ref> მისი არსი საპირისპიროა პროპრიეტარული პროგრამული უზრუნველყოფის, რომელიც ვრცელდება დაცული უფლებების ლიცენზიით და რომლის საწყისი კოდი, როგორც წესი, დახურულია მომხმარებლისთვის. თავისუფალი და ღია პროგრამული უზრუნველყოფა არ უნდა არ უნდა შეგვეშალოს უფასო პროგრამულ უზრუნველყოფაში (Freeware). თავისუფალი და ღია პროგრამული უზრუნველყოფა იცავს პროგრამული უზრუნველყოფის მომხმარებლის სამოქალაქო თავისუფლების უფლებებს (იხ. ოთხი ფუძემდებლური უფლება). ასევე, ამ კატეგორიის პროგრამები გამოირჩევიან დაბალი ფასით, გაძლიერებული უსაფრთხოებითა და სტაბილურობით (განსაკუთრებით მავნე პროგრამების წინააღმდეგ), იცავენ კონფიდენციალურობას, მხარს უჭერენ წიგნიერებას და მომხმარებელს საკუთარი ფიზიკურ მოწყობილობის კონტროლის მეტ შესაძლებლობას აძლევენ. თავისუფალი და ღია საწყისი კოდის მქონე ოპერაციული სისტემები, მაგალითად როგორიცაა [[Linux]] და [[BSD]]-ის შთამომავლები, ფართოდ გამოიყენება მსოფლიოში. მათი მართვის ქვეშ არის მილიონობით სერვერი, პერსონალური კომპიუტერი, სმარტფონი (მაგ. Android), სამრეწველო მანქანა-დანადგარები და გამოთვლითი სისტემის მიერ მართული სხვა მოწყობილობები. თავისუფალი და ღია პროგრამული უზრუნველყოფის ლიცენზიებს იყენებენ პროგრამული უზრუნველყოფის ბევრ პაკეტში, მათ შორის კომერციულ პროექტებში. თავისუფალი პროგრამული უზრუნველყოფის და პროგრამული უზრუნველყოფის ღია კოდის მოძრაობები არიან ონლაინ სოციალური მოძრაობები, რომელიბიც ქმნიან, ავრცელებენ და მოუწოდებენ თავისუფალი და ღია კოდის მქონე პროგრამული უზრუნველყოფის გამოყენებისკენ. == რესურსები ინტერნეტში == == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:უფასო პროგრამები]] [[კატეგორია:პროგრამული უზრუნველყოფის ლიცენზიები]] 419yuev3hnwmlh9e6o93ylvporjyvjg 0 466659 5406689 4952705 2026-06-04T08:24:36Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406689 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა პიროვნება | სიგანე = | სახელი = რამონ გომეს დე ლა სერნა | ფოტო = Ramón Gómez de la Serna-1928.jpg | ფოტოს სიგანე = | წარწერა = | ალტ = | მშობლსახელი = Ramón Gómez de la Serna | ენის კოდი = | დაბსახელი = რამონ გომეს დე ლა სერნა | დაბთარიღი = {{დაბადების თარიღი|1888|7|3}} <ref>{{Cite web |url=https://data.bnf.fr/en/11905355/ramon_gomez_de_la_serna/ |title=Ramón Gómez de la Serna (1888-1963)|access-date=27 აპრილი, 2020|work=BnF authorities: პლატფორმა ღია მონაცემები — 2011. }}</ref> | დაბადგილი = [[მადრიდი]], [[ესპანეთი]] | მოინათლა = | გაუჩინარების თარიღი = | გაუჩინარების ადგილი = | გაუჩინარების სტატუსი = | გარდთარიღი = {{გარდაცვალების თარიღი და ასაკი|1963|1|12|1888|7|3}} <ref name="britannica">{{Cite web|url=https://global.britannica.com/biography/Ramon-Gomez-de-la-Serna|title=Ramón Gómez de la Serna|access-date=27 აპრილი, 2020|work=Encyclopædia Britannica|quote=Ramón Gómez de la Serna, (born July 3, 1888, Madrid, Spain—died January 12, 1963, Buenos Aires, Argentina), Spanish writer whose greguerías, brief poetic statements characterized by a free association of words, ideas, and objects, had a significant influence on avant-garde literature in Europe and Latin America.}}{{Dead link|date=სექტემბერი 2021 |bot=InternetArchiveBot }}</ref><ref name="Buscabiografías">{{Cite web |url=https://www.buscabiografias.com/biografia/verdetalle/1097/ramon |title=Ramón Gómez de la Serna|access-date=27 აპრილი, 2020|work=[https://www.buscabiografias.com/ Buscabiografías]|quote=Ramón Gómez de la Serna (1888/07/03–1963/01/12) — Periodista y escritor español. Nació el 3 de julio de 1888 en Madrid. Hijo de Javier Gómez de la Serna, jurista funcionario en el Ministerio de Ultramar, su madre, Josefa Puig Coronado, era sobrina de la poetisa Carolina Coronado. Con Azorín fundó el PEN Club español. Fue secretario del Ateneo de Madrid. Al estallar la Guerra Civil española Ramón Gómez de la Serna se traslada a Buenos Aires, ciudad en la que falleció el ''12 de enero'' de 1963.}}</ref> <br /> ან <br /> {{გარდაცვალების თარიღი და ასაკი|1963|1|13|1888|7|3}} <ref name="ISFDB">{{Cite web |url=http://www.isfdb.org/cgi-bin/ea.cgi?187840 |title=Ramón Gómez de la Serna|access-date=27 აპრილი, 2020|work=[[Internet Speculative Fiction Database]]|quote=Legal Name: Gómez de la Serna Puig, Ramón. Birthplace: Madrid, Spain. Birthdate: 3 July 1888. Deathdate: 13 January 1963. Language: Spanish. }}</ref><ref name="Babelio">{{Cite web |url=https://www.babelio.com/auteur/Ramon-Gomez-de-la-Serna/42833 |title=Ramón Gómez de la Serna|access-date=27 აპრილი, 2020|work=[https://www.babelio.com/ Babelio]|quote=Ramón Gómez de la Serna (Madrid, le 03/07/1888 — Buenos Aires, le 13/01/1963; souvent désigné simplement par son prénom "Ramón"), était un écrivain d'avant-garde espagnol, généralement rattaché à la Generación de 1914 ou au Novecentismo, inventeur d'un genre littéraire poétique, la greguería. }}</ref> | გარდადგილი = [[ბუენოს-აირესი]], [[არგენტინა]] | გარდაცვალების მიზეზი = | სხეულის პოვნის ადგილი = | დაკრძალვის ადგილი = სან-ხუსტოს სასაფლაო,<ref name="ABC.es">{{Cite web |url=https://www.abc.es/archivo/periodicos/abc-madrid-19630123-47.html |title=Ramón Gómez de la Serna|access-date=27 აპრილი, 2020|work=[https://www.abc.es/ ABC.es]|quote=რამონ გომეს დე ლა სერნა დაკრძალულია მადრიდში, სან-ხუსტოს სასაფლაოზე.}}</ref> [[მადრიდი]] | დაკრძალვის ადგილის კოორდინატები = | ძეგლები = | რეზიდენცია = | სხვა სახელები = | ეროვნება = ესპანელი | მოქალაქეობა = [[ესპანეთი]] | ეთნიკური წარმომავლობა = | ქვეშევრდომობა = | განათლება = | ალმა-მატერი = | მოღვაწეობა = | საქმიანობა = მწერალი, ჟურნალისტი, ესეისტი, დრამატურგი, ბიოგრაფი | აქტიურობის წლები = 1905–1961 | დამსაქმებელი = | ორგანიზაცია = | ხელფასი = | ქონება = | ცნობილია როგორც = | ცნობილი ნაშრომები = El caballero del hongo gris, <br /> Automoribundia | სიმაღლე = | წონა = | წოდება = | წლები = | წინამორბედი = | მემკვიდრე = | პარტია = | მოძრაობა = | ოპონენტები = | რელიგია = | წაყენებული ბრალდება = | განაჩენი = | დანაშაულებრივი სტატუსი = | მეუღლეები = | პარტნიორები = კარმენ დე ბურგოსი <br /> <small>({{lang-es|Carmen de Burgos}})</small> | შვილები = | მამა = ხავიერ გომეს დე ლა სერნა <br /> <small>({{lang-es|Javier Gómez de la Serna}})</small><ref>{{cite web|url=https://www.geni.com/people/Javier-Gómez-de-la-Serna-y-Laguna/6000000010434280810|title=Javier Gómez de la Serna y Laguna|quote=Birthdate: circa 1862. Death: 1922. ''უშუალო ოჯახი:'' Son of José Gómez de la Serna და Dolores Laguna. Husband of Josefa Puig Coronado. Father of Jose Gómez de la Serna y Puig; Dolores Gómez de la Serna y Puig; Ramon Gómez de la Serna y Puig; Julio Gómez de la Serna y Puig და Javier Gómez de la Serna y Puig.|work=Geni.com|accessdate=27 აპრილი, 2020}}</ref><ref name="Buscabiografías" /> | დედა = ჟოზეფა პუჩ კორონადო <br /> <small>({{lang-es|Josefa Puig Coronado}})</small><ref>{{cite web|url=https://www.geni.com/people/Josefa-Puig-Coronado/6000000010434614670|title=Josefa Puig Coronado|quote=''უშუალო ოჯახი:'' Daughter of Jose Puig, (ó Puy) და Julia Coronado Romero de Tejada. Wife of Javier Gómez de la Serna y Laguna. Mother of Jose Gómez de la Serna y Puig; Dolores Gómez de la Serna y Puig; Ramon Gómez de la Serna y Puig; Julio Gómez de la Serna y Puig და Javier Gómez de la Serna y Puig.|work=Geni.com|accessdate=27 აპრილი, 2020}}</ref> | ნათესავები = '''ძმა:''' ხულიო გომეს დე ლა სერნა <br /> <small>({{lang-es|Julio Gómez de la Serna}})</small><ref>ხულიო გომეს დე ლა სერნა ({{lang-es|Julio Gómez de la Serna}}) — ესპანელი მთარგმნელი, გამომცემელი, მწერალი და იურისტი.</ref><ref name="Julio">{{Cite web |url=https://www.abc.es/archivo/periodicos/abc-madrid-19830410-93.html |title=Julio Gómez de la Serna|access-date=27 აპრილი, 2020|work=[https://www.abc.es/ ABC.es]|quote=Julio Gómez de la Serna Puig (1895 – Madrid, 28 de marzo de 1983) fue un prolífico traductor, editor, escritor y abogado español.}}</ref> <br /> '''ძმა:''' ხოსე გომეს დე ლა სერნა <br /> <small>({{lang-es|Jose Gómez de la Serna y Puig}})</small><ref>{{cite web|url=https://www.geni.com/people/Jose-G%C3%B3mez-de-la-Serna-y-Puig/6000000010463289882|title=Jose Gómez de la Serna y Puig|quote=Birthdate: 1867. Death: 1953 (85-86). ''უშუალო ოჯახი:'' Son of Javier Gómez de la Serna y Laguna და Josefa Puig Coronado. Husband of Elena Fojo Márquez. Father of Elena Gómez de la Serna Fojo. Brother of Dolores Gómez de la Serna y Puig; Ramon Gómez de la Serna y Puig; Julio Gómez de la Serna y Puig და Javier Gómez de la Serna y Puig.|work=Geni.com|accessdate=27 აპრილი, 2020}}</ref> <br /> '''და:''' <br /> დოლორეს გომეს დე ლა სერნა <br /> <small>({{lang-es|Dolores Gómez de la Serna}})</small><ref>{{cite web|url=https://www.geni.com/people/Dolores-G%C3%B3mez-de-la-Serna-y-Puig/6000000010463392467|title=Dolores Gómez de la Serna y Puig|quote=Birthdate: 1867. Death: 1947 (79-80). ''უშუალო ოჯახი:'' Daughter of Javier Gómez de la Serna y Laguna და Josefa Puig Coronado. Wife of Carlos Caballero y Gómez de la Serna. Mother of Isabel Caballero Gómez de la Serna და Pochi Caballero. Sister of Jose Gómez de la Serna y Puig; Ramon Gómez de la Serna y Puig; Julio Gómez de la Serna y Puig და Javier Gómez de la Serna y Puig.|work=Geni.com|accessdate=27 აპრილი, 2020}}</ref> <br /> '''ბიძაშვილი:''' <br /> ისმაელ გონსალეს დე ლა სერნა <br /> <small>({{lang-es|Ismael González de la Serna}})</small> | ჯილდოები = ალფონსო X ბრძენის ორდენის დიდი ჯვარი | მოსახმობი სიგნალი = | სუფთა მოგება = | სახელი1 = ასოციაციები | მოდული1 = {{flat list| * [[ოლივერიო ხირონდო]] }} | საიტი = [https://www.classicspanishbooks.com/20th-cent-ramon-de-la-serna.html Ramon Gomez de la Serna] | ხელმოწერა = | ხელმოწერის ზომა = | ხელმოწერა ალტ = | შენიშვნები = }} '''რამონ გომეს დე ლა სერნა''' ({{lang-es|Ramón Gómez de la Serna}}; დ. [[3 ივლისი]], [[1888]],<ref name="Deutsche Nationalbibliothek">{{Cite web |url=https://portal.dnb.de/opac.htm?method=simpleSearch&cqlMode=true&query=nid%3D118696351 |title=Gómez de la Serna, Ramón|access-date=27 აპრილი, 2020|work=[[გერმანიის ეროვნული ბიბლიოთეკა]], [https://staatsbibliothek-berlin.de/en/ ბერლინის სახელმწიფო ბიბლიოთეკა], [https://www.bsb-muenchen.de/index.php?L=3 ბავარიის სახელმწიფო ბიბლიოთეკა] და სხვ.|quote=Andere Namen: Gómez de LaSerna, Ramón // Serna, Ramón G. de la // Ramón Gómez de La Serna // Ramón (pseu) // La Serna, Ramón Gómez de // Serna, Ramón Gómez de la. }}</ref> [[მადრიდი]], [[ესპანეთი]] — გ. [[12 იანვარი|12]]<ref name="Real Academia de la Historia">{{Cite web|url=http://dbe.rah.es/biografias/10901/ramon-gomez-de-la-serna|title=Ramón Gómez de la Serna|access-date=27 აპრილი, 2020|work=[http://dbe.rah.es/ Diccionario biográfico español] — [https://www.rah.es/index.htm Real Academia de la Historia]|quote=Gómez de la Serna, Ramón. Madrid, 3.VII.1888 – Buenos Aires (Argentina), 12.I.1963. Escritor. Hijo de Josefa Puig Coronado y del político liberal del entorno de Canalejas, Javier Gómez de la Serna, Ramón nació en Madrid, la calle de las Rejas, n.º 5.|archive-date=2020-09-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200911121907/http://dbe.rah.es/biografias/10901/ramon-gomez-de-la-serna}}</ref> ან [[13 იანვარი]],<ref name="NooSFere">{{Cite web |url=https://www.noosfere.org/livres/auteur.asp?numauteur=-46182&Niveau=bio |title=Ramón Gómez de la Serna|access-date=27 აპრილი, 2020|work=[https://www.noosfere.org/ NooSFere]|quote=Ramón Gómez de la Serna (Madrid, Espagne, 3 juillet 1888 — Buenos Aires, Argentine, 13 janvier 1963. }}</ref> [[1963]], [[ბუენოს-აირესი]], [[არგენტინა]]) — [[ესპანელები|ესპანელი]] [[მწერალი]], [[ჟურნალისტი]], [[ესე]]ისტი, [[დრამატურგი]] და [[ბიოგრაფია|ბიოგრაფი]]. თანამშრომლობდა ჟურნალებთან — ''El Sol, La Voz, Revista de Occidente, El Liberal'' და სხვ.<ref name="Buscabiografías" /> [[ალფონსო X|ალფონსო X ბრძენის]] ორდენის დიდი ჯვრის კავალერი.<ref name="BOE.es">{{Cite web |url=https://www.boe.es/datos/pdfs/BOE//1959/079/A04988-04988.pdf |title=La Gran Cruz de la Orden Civil de Alfonso X el Sabio a don Ramón Gómez de la Serna|access-date=27 აპრილი, 2020|work=[https://www.boe.es/ Agencia Estatal Boletín Oficial del Estado]|quote=Decreto 445/1959, de 1 de abril por el que se concede la Gran Cruz de la Orden Civil de Alfonso X el Sabio a don Ramón Gómez de la Serna. En atención a los méritos y circunstancias que concurren en don Ramón Gómez de la Berna. Vengo en concederle la Gran Cruz de ia Orden Civil de Alfonso X él Sabio. Así lo dispongo por el presente Decreto, dado en Madrid a primero de abril de mil novecientos cincuenta y nueve. ''Francisco Franco. El Ministro de Educación Nacional — Jesús Rubio García-Mina.''}}</ref> == ნაწარმოებები == * 1905 — ''Entrando en fuego: santas inquietudes de un colegial'', Diario de Avisos, Segovia * 1908 — ''Morbideces'', El Trabajo, Madrid * 1909 — ''El cofrecito encantado'', Saturnino Calleja, Madrid * 1909 — ''El concepto de nueva literatura'' * 1909 — ''La utopía'' * 1909 — ''Beatriz'' (teatro) * 1909 — ''El drama del palacio deshabitado'' (teatro) * 1911 — ''El libro mudo'', Imprenta Aurora, Madrid * 1911 — ''La corona de hierro'' (teatro) * 1912 — ''El lunático'', Imprenta Aurora, Madrid * 1912 — ''Ex-votos'', Imprenta Aurora, Madrid * 1913 — ''El ruso'' * 1914 — ''El doctor inverosímil'', La novela de bolsillo, Madrid * 1915 — ''El Rastro'', Sociedad Editorial Prometeo, Madrid * 1917 — ''El circo'', Imprenta Latina, Madrid * 1917 — ''Greguerías'', Editorial Prometeo, Madrid * 1917 — ''La viuda blanca y negra'' * 1917 — ''La viudad blanca y negra'', Biblioteca Nueva, Madrid * 1917 — ''Senos'', Imprenta Latina, Madrid * 1918 — ''Pombo'', Imprenta Mesón de Paños, Madrid * 1919 — ''Greguerías selectas'' * 1920 — ''Toda la historia de la calle de Alcalá'', Imprenta con los plomos de ''La Tribuna'', Madrid * 1920 — ''Toda la historia de la Puerta del Sol'', Imprenta Mesón de Paños, Madrid * 1921 — ''Disparates'', Espasa Calpe, Madrid * 1921 — ''Óscar Wilde'' * 1921 — ''Leopoldo y Teresa'' (relato) * 1922 — ''El Gran Hotel.'' Editorial-América, Madrid * 1922 — ''El incongruente'' * 1922 — ''El secreto del acueducto'' * 1923 — ''Cinelandia'' * 1923 — ''La quinta de Palmyra'', Biblioteca Nueva, Madrid * 1923 — ''El alba'' (ensayo, ampliado en 1956) * 1923 — ''La roja'' (relato) * 1924 — ''El novelista'' * 1924 — ''La sagrada cripta del Pombo'', Tomo II, Imprenta G. Hernández y Galo Sáez, Madrid * 1924 — ''El vegetariano'' (relato) * 1926 — ''El torero Caracho'', Agencia Mundial de Librería, Madrid * 1926 — ''Gollerías'' * 1927 — ''La mujer de ámbar'', Biblioteca Nueva, Madrid * 1927 — ''Ramonismos'' * 1927 — ''Seis falsas novelas'', Agencia Mundial de Librería, Madrid * 1928 — ''El caballero del hongo gris'', Agencia Mundial de Librería, Buenos Aires * 1928 — ''Goya'' * 1928 — ''El regalo al Doctor'' (relato) * 1928 — ''La hiperestésica'' (relato) * 1929 — ''Efigies'' * 1929 — ''Los Medios Seres'' * 1929 — ''Novísimas greguerías'' * 1930 — ''La Nardo'' * 1931 — ''Ismos'' * 1932 — ''Aventura y desgracia de un sinsombrerista'' (relato) * 1932 — ''Policéfalo y señora'' (novela) * 1935 — ''Greguerías 1935'', Editorial Cruz y Raya, Buenos Aires * 1935 — ''El Greco'' (biografía) * 1936 — ''¡Rebeca!'', Ed. Ercilla, Santiago de Chile * 1941 — ''Retratos contemporáneos'' * 1942 — ''Azorín'', Editorial Losada, Buenos Aires * 1942 — ''Mi tía Carolina Coronado'' (biografía) * 1943 — ''Lo cursi y otros ensayos'', Ed. Sudamericana * 1944 — ''Don Ramón María del Valle-Inclán'', Espasa Calpe, Buenos Aires * 1944 — ''José Gutiérrez-Solana'' (biografía) * 1946 — ''El hombre perdido'' * 1947 — ''Trampantojos'' (miscelánea) * 1948 — ''Automoribundia'', Buenos Aires * 1949 — ''Las tres gracias'', Ed. Perseo, Buenos Aires * 1953 — ''Total de greguerías'' * 1956 — ''Nostalgias de Madrid'', El Grifón de plata, Buenos Aires * 1961 — ''Piso bajo'', Espasa Calpe, Madrid == ბიბლიოგრაფია == {{Refbegin}} * Castillo Cáceres, Fernando. ''La ciudad de Ramón Gómez de la Serna'' en ''Revista de Occidente'', n° 432, mayo de 2017, Fundación José Ortega y Gasset - Gregorio Marañón, ISSN 0034-8635 * Matamoro, Blas. «Buenos Aires ramoniana» en ''Revista de Occidente'', n° 432, mayo de 2017, Fundación José Ortega y Gasset - Gregorio Marañón, ISSN 0034-8635 * Ottaiano, Marco. «Biografías fingidas. Francisco Umbral y la herencia de Ramón» en ''Revista de Occidente'', n° 432, mayo de 2017, Fundación José Ortega y Gasset - Gregorio Marañón, ISSN 0034-8635 * Gómez de la Serna G. Ramón; obra y vida. Madrid: Taurus, 1963 * Nicolás C. Ramón y la greguería: morfología de un género nuevo. Cáceres: Publicaciones Universidad de Extremadura, 1988 * McCulloch J.A. The dilemma of modernity: Ramón Gómez de la Serna and the Spanish modernist novel. New York: Peter Lang, 2007 * Борхес Х. Л. Собрание сочинений в 4-х томах. СПб: Амфора, 2005. Т.I, с.65-66; т. IV, с.343-344. {{Refend}} ==რესურსები ინტერნეტში== {{commonscat|Ramón Gómez de la Serna}} * [http://www.ramongomezdelaserna.net/ ბიოგრაფია და შემოქმედება] * [http://www.ramongomezdelaserna.net/Abc3.obra.htm ბიბლიოგრაფია] * [https://www.classicspanishbooks.com/20th-cent-ramon-de-la-serna.html ბიოგრაფია] — Spanish Books * [https://www.buscabiografias.com/biografia/verdetalle/1097/ramon ბიოგრაფია] — Buscabiografías * [https://abrazamemucho.wordpress.com/tag/buenos-aires/ Ramón Gómez de la Serna] * [https://digital.library.pitt.edu/islandora/object/pitt:US-PPiU-sc196704/from_search/-0 Guide to the Ramón Gómez de la Serna Papers] — University of Pittsburgh ==სქოლიო== <div style="height:250px; overflow:auto; padding:3px; border:1px solid #aaa;" class="scrollbox"> {{reflist|colwidth=30em}} </div> {{DEFAULTSORT:გომეს დე ლა სერნა, რამონ}} [[კატეგორია:დაბადებული 3 ივლისი]] [[კატეგორია:დაბადებული 1888]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 13 იანვარი]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 1963]] [[კატეგორია:ესპანელი მწერლები]] [[კატეგორია:ესპანელი დრამატურგები]] [[კატეგორია:ესპანელი ჟურნალისტები]] [[კატეგორია:XX საუკუნის ესპანელი მწერლები]] [[კატეგორია:XX საუკუნის დრამატურგები]] [[კატეგორია:XX საუკუნის ესეისტები]] [[კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით]] [[კატეგორია:მადრიდში დაბადებულები]] rzomt19u3vazc1l6h8opq8mk9bweti4 0 466994 5406702 5382589 2026-06-04T09:08:58Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 1 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406702 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა საფეხბურთო კლუბი |სახელი = რასინგ კლუბი |ლოგო = [[File:Escudo de Racing Club (2014).svg|200px]] |სრული სახელი = Racing Club de Avellaneda <br/> რასინგ კლუბ დე აველიანედა |მეტსახელი = ''La Academia'' |დაარსდა = {{დაიწყე თარიღი და ასაკი|1903|3|25}} |სტადიონი = „ესტადიო ხუან დომინგო პერონი“<br />[[აველიანედა]], [[არგენტინა]] |ტევადობა = 61 000 მაყურებელი |პრეზიდენტი = {{დროშანიშანი|ესპანეთი}} ვიქტორ ბლანკო |მწვრთნელი = {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[ფერნანდო გაგო]] |კაპიტანი = |ლიგა = [[არგენტინის პრიმერა დივიზიონი]] |სეზონი = 2025 |ადგილი = მე-5 |საიტი = http://www.racingclub.com.ar/ |pattern_la1 = _racing22h |pattern_b1 = _racing22h |pattern_ra1 = _racing22h |pattern_sh1 = _racing22h |pattern_so1 = _racing22h |leftarm1 = FFFFFF |body1 = |rightarm1 = FFFFFF |shorts1 = FFFFFF |socks1 = 000040 |pattern_la2 = _racing22a |pattern_b2 = _racing22a |pattern_ra2 = _racing22a |pattern_sh2 = _racing22h |pattern_so2 = _racing22h |leftarm2 = FFFFFF |body2 = FFFFFF |rightarm2 = FFFFFF |shorts2 = 000040 |socks2 = 000040 |pattern_la3 = _racing22t |pattern_b3 = _racing22t |pattern_ra3 = _racing22t |pattern_sh3 = _racing22a |pattern_so3 = _racing22a |leftarm3 = |body3 = |rightarm3 = |shorts3 = |socks3 = FFFFFF }} '''რასინგ კლუბ დე აველიანედა''' ({{lang-es|Racing Club de Avellaneda}}) — [[არგენტინა|არგენტინული]] [[ფეხბურთი|საფეხბურთო]] კლუბი ქალაქ [[აველიანედა|აველიანედიდან]]. ასევე ცნობილია როგორც '''რასინგ კლუბი''' ან უბრალოდ '''რასინგი'''. დაფუძნდა 1903 წლის 25 მარტს. ასპარეზობს [[არგენტინის პრიმერა დივიზიონი|არგენტინის პრიმერა დივიზიონში]] და ითვლება ერთ-ერთ ყველაზე უფრო ძლიერ და პოპულარულ გუნდად [[არგენტინული ფეხბურთი]]ს [[ისტორია]]ში. [[ბოკა ხუნიორსი|„ბოკა ხუნიორსთან“]],<ref>[http://www.bocajuniors.com.ar/?lang=es Club Atlético Boca Juniors (Sitio web oficial)]</ref> [[ინდეპენდიენტე (საფეხბურთო კლუბი)|„ინდეპენდიენტესთან“]],<ref>[http://javierbravo-linesman.blogspot.com/2008/02/el-clsico-de-avellaneda.html VEl Clásico de Avellaneda, por Ricardo Ismael Gorosito]</ref><ref>{{cite news|first=Eduardo P. (2005)|last=Archetti|title=El deporte en Argentina (1914–1983)|url=http://www.unse.edu.ar/trabajoysociedad/Archetti.pdf|quote=en la revista ''Trabajo y sociedad'', Nº 7, vol. VI, junio-septiembre de 2005, Santiago del Estero, Argentina, ISSN 1514–6871, pag. 6.|work=unse.edu.ar|accessdate=30 აპრილი, 2020}}</ref> [[რივერ პლეიტი (საფეხბურთო კლუბი)|„რივერ პლეიტთან“]]<ref>[http://www.cariverplate.com.ar/ Club Atlético River Plate (Sitio web oficial)]</ref> და [[სან-ლორენსო დე ალმაგრო (საფეხბურთო კლუბი)|„სან-ლორენსოსთან“]]<ref>[http://sanlorenzo.com.ar/ San Lorenzo de Almagro (Sitio web oficial)]</ref> ერთად შედის არგენტინული საფეხბურთო კლუბების დიდ ხუთეულში.<ref name=weboficial>[http://www.racingclub.com.ar/palmares/ Palmares] // ''racingclub.com.ar''</ref> == ისტორია == „რასინგ კლუბის“ ისტორია სათავეს 1903 წლის 25 მარტიდან, [[ბუენოს-აირესი]]ს სამხრეთ-აღმოსავლეთით მდებარე პატარა ქალაქ აველიანედაში იღებს. იგი პირველი საფეხბურთო კლუბია, რომელიც ამ ქალაქში დაფუძნდა. ორი წლის შემდეგ, ამავე ქალაქში შეიქმნა მეორე საფეხბურთო კლუბი [[ინდეპენდიენტე (საფეხბურთო კლუბი)|ინდეპენდიენტე]] — „რასინგის“ მთავარი და ყველაზე პრინციპული მოწინააღმდეგე.<ref name="Avellaneda derby">[https://archive.today/20200502040625/https://www.fourfourtwo.com/features/where-theres-smoke-theres-fire-independiente-vs-racing-club-argentinas-real-derby-real-fans Where there’s smoke, there’s fire: Independiente vs Racing Club, Argentina's 'real derby for real fans']. Boca-River isn't the only derby in Buenos Aires. For the August 2008 FourFourTwo magazine, Daniel Neilson assessed the turbulent, hyperlocal and often violent history of the Avellaneda derby... ''ციტატა:'' „Six battered buses speed through the streets of downtown Buenos Aires. Ahead of them, police bikes clear traffic and cut red lights. Trailing behind are four police cars and two vans full of riot troops. Inside the buses are the hardcore fans of Independiente, en route to the most important game of their season: the derby against hated rivals Racing Club.“ <small>დაარქივებულია</small> [https://www.fourfourtwo.com/features/where-theres-smoke-theres-fire-independiente-vs-racing-club-argentinas-real-derby-real-fans ორიგინალიდან]. <small>დაარქივების თარიღი: 2 მაისი, 2020. ''წყარო:''</small> [https://www.fourfourtwo.com ''FourFourTwo.com'']. <small>ციტირების თარიღი: 2 მაისი, 2020.</small></ref> არგენტინული ფეხბურთის სამოყვარულო პერიოდში<ref>ქვეყნის ერთიანი პროფესიონალური საფეხბურთო ჩემპიონატების ჩატარება არგენტინაში 1931 წლიდან იწყება. დროის მონაკვეთს 1891 წლიდან 1931 წლამდე ფეხბურთის ისტორიისა და სტატისტიკის სპეციალისტები არგენტინული ფეხბურთის სამოყვარულო პერიოდს, სამოყვარულო ერას ან სამოყვარულო ეპოქას უწოდებენ.</ref> „რასინგ კლუბი“ ქვეყნის ერთ-ერთ ყველაზე უფრო სტაბილურ და ძლიერ გუნდად ითვლებოდა. „რასინგმა“ 1913–1919 წლებში ზედიზედ შვიდჯერ შეძლო ქვეყნის ჩემპიონატში გამარჯვება. 1920-იან წლებში დამატებით კიდევ ორჯერ დაეუფლა ჩემპიონის წოდებას და ჯამში მოპოვებული ცხრა საჩემპიონო ტიტულით, სამოყვარულო პერიოდის ყველაზე ტიტულოვან კლუბად რჩება ამჟამად არსებულ არგენტინულ საფეხბურთო კლუბებს შორის.<ref>არგენტინული ფეხბურთის სამოყვარულო პერიოდში მოპოვებული ტიტულების რაოდენობით „რასინგზე“ უკეთესი მაჩვენებელი (ათი საჩემპიონო ტიტული) მხოლოდ „ალუმნის“ ({{lang-en|Alumni Athletic Club}}) აქვს — კლუბს, რომელიც ფაქტობრივად 1911 წლიდან, ხოლო ოფიციალურად 1913 წლიდან აღარ არსებობს.</ref><ref name="inicio">[https://www.ole.com.ar/racing/nacio-academia_0_S1lIC-lshg.html Así nació la Academia] // ''ole.com.ar''</ref>. პროფესიონალური საფეხბურთო ჩემპიონატების ჩატარებიდან „რასინგი“ პირველი იყო, ვინც სამჯერ ზედიზედ (1949, 1950, 1951)<ref name="inicio" /> მოიგო არგენტინის ჩემპიონატი. ამავე პერიოდში, კერძოდ 1950 წლის 3 სექტემბერს გაიხსნა გუნდის ახალი სტადიონი, რომელსაც სახელი არგენტინის პრეზიდენტის [[ხუან პერონი]]ს პატივსაცემად ეწოდა — „ესტადიო პრესიდენტე ხუან დომინგო პერონ“ ({{lang-es|Estadio Presidente Juan Domingo Perón}}). სტადიონი ასევე ცნობილია სახელწოდებით „ელ სილინდრო“ ({{lang-es|El Cilindro de Avellaneda}}) და „ელ კოლისეო“ ({{lang-es|El Coliseo}}). მომდევნო პერიოდში „რასინგმა“ კიდევ სამჯერ (1958, 1961, 1966)<ref name="inicio" /> შეძლო ჩემპიონატში გამარჯვება. 1966 წელს მოპოვებული ჩემპიონობის წყალობით კლუბმა [[ლიბერტადორესის თასი]]ს მომდევნო წლის გათამაშებაში მონაწილეობის უფლება მოიპოვა. იმ პერიოდში გუნდის ღირსებას იცავდნენ ისეთი აღიარებული ფეხბურთელები, როგორებიც იყვნენ აგუსტინ სეხასი, რობერტო პერფუმო, ალფიო ბასილე, უმბერტო მაშიო<ref>უმბერტო მაშიო ({{lang-es|Humberto Maschio}}) — აგრეთვე ცნობილია როგორც უმბერტო მასკიო.</ref> და სხვ. მათი წინამძღოლობით და გუნდის იმჟამინდელი მთავარი მწვრთნელის ხუან ხოსე პისუტის თავკაცობით კლუბმა 1967 წელს ჯერ [[ლიბერტადორესის თასი]],<ref>{{cite web | url = http://rsssf.com/sacups/copa67.html | title = Copa Libertadores de América 1967 | work = Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation | author = José Luis Pierrend, John Beuker, Pablo Ciullini, Karel Stokkermans | date = | accessdate = 30 აპრილი, 2020 | lang = en}}</ref> ხოლო შემდეგ — არგენტინულ საფეხბურთო კლუბებს შორის ისტორიაში პირველმა — [[საკონტინენტთაშორისო თასი (ფეხბურთი)|საკონტინენტთაშორისო თასი]] მოიგო, იმ პერიოდის ევროპის საუკეთესო კლუბთან, [[სელტიკი (საფეხბურთო კლუბი)|„სელტიკთან“]] შეუპოვარ ბრძოლაში გამარჯვების შემდეგ.<ref>{{cite web | url = http://rsssf.com/tablesi/intconclub67.html | title = Intercontinental Club Cup 1967 | work = Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation | author = Osvaldo José Gorgazzi | date = | accessdate = 30 აპრილი, 2020 | lang = en}}</ref> == სტადიონი == [[ფაილი:Panoramica Cilindro.jpg|center|1000px|]] ==ფეხბურთელები== === შემადგენლობა 2019–2020 === ''2020 წლის 21 მარტის მონაცემებით'' <ref>{{cite web|url=https://int.soccerway.com/teams/argentina/racing-club-de-avellaneda/106/squad/|title=Racing Club Squad|work=Soccerway|accessdate=30 აპრილი, 2020}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.elprimergrande.com/plantel-de-racing-club/|title=Racing Club Plantel profesional|work=El Primer Grande - Noticias de Racing Club|accessdate=2 მაისი, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200504023548/http://www.elprimergrande.com/plantel-de-racing-club/|archivedate=2020-05-04}}</ref> {{საფეხბურთო გუნდი დასაწყისი}} {{საფეხბურთო გუნდის მოთამაშე|ნომერი=1|ნაკ=ჩილე|სახელი=გაბრიელ არიასი|პოზ=მეკარე}} {{საფეხბურთო გუნდის მოთამაშე|ნომერი=3|ნაკ=არგენტინა|სახელი=ალექსის სოტო|პოზ=მცველი}} {{საფეხბურთო გუნდის მოთამაშე|ნომერი=4|ნაკ=არგენტინა|სახელი=ივან პილიუდი|პოზ=მცველი}} {{საფეხბურთო გუნდის მოთამაშე|ნომერი=5|ნაკ=ჩილე|სახელი=ეუხენიო მენა|პოზ=მცველი}} {{საფეხბურთო გუნდის მოთამაშე|ნომერი=6|ნაკ=არგენტინა|სახელი=ლუკას ორბანი|პოზ=მცველი}} {{საფეხბურთო გუნდის მოთამაშე|ნომერი=7|ნაკ=არგენტინა|სახელი=ბენხამინ გარე|პოზ=თავდამსხმელი}} {{საფეხბურთო გუნდის მოთამაშე|ნომერი=8|ნაკ=არგენტინა|სახელი=დიეგო გონსალესი|პოზ=ნახევარმცველი}} {{საფეხბურთო გუნდის მოთამაშე|ნომერი=9|ნაკ=არგენტინა|სახელი=ჯონათან კრისტალდო|პოზ=თავდამსხმელი}} {{საფეხბურთო გუნდის მოთამაშე|ნომერი=10|ნაკ=პარაგვაი|სახელი=მატიას როხასი|პოზ=ნახევარმცველი}} {{საფეხბურთო გუნდის მოთამაშე|ნომერი=11|ნაკ=არგენტინა|სახელი=დავიდ ბარბონა|პოზ=ნახევარმცველი}} {{საფეხბურთო გუნდის მოთამაშე|ნომერი=12|ნაკ=ვენესუელა|სახელი=კარლოს ოლსესი|პოზ=მეკარე}} {{საფეხბურთო გუნდის მოთამაშე|ნომერი=13|ნაკ=არგენტინა|სახელი=ხავიერ გარსია|პოზ=მეკარე}} {{საფეხბურთო გუნდის მოთამაშე|ნომერი=15|ნაკ=არგენტინა|სახელი=[[ლისანდრო ლოპესი]]|პოზ=თავდამსხმელი}} {{საფეხბურთო გუნდის მოთამაშე|ნომერი=16|ნაკ=არგენტინა|სახელი=მაურისიო მარტინესი|პოზ=ნახევარმცველი}} {{საფეხბურთო გუნდის მოთამაშე|ნომერი=17|ნაკ=არგენტინა|სახელი=ექტორ ფერტოლი|პოზ=თავდამსხმელი}} {{საფეხბურთო გუნდის მოთამაშე|ნომერი=18|ნაკ=არგენტინა|სახელი=აუგუსტო სოლარი|პოზ=ნახევარმცველი}} {{საფეხბურთო გუნდის მოთამაშე|ნომერი=19|ნაკ=არგენტინა|სახელი=ლეონელ მირანდა|პოზ=ნახევარმცველი}} {{საფეხბურთო გუნდი შუა}} {{საფეხბურთო გუნდის მოთამაშე|ნომერი=20|ნაკ=არგენტინა|სახელი=დარიო ცვიტანიჩი|პოზ=თავდამსხმელი}}<ref>{{YouTube|Jw6ht-WwT30|Nota exclusiva con Darío Cvitanich}}. ''TNT Sports LA''. <small>გამოქვეყნების თარიღი: 11 თებ. 2020.</small></ref> {{საფეხბურთო გუნდის მოთამაშე|ნომერი=21|ნაკ=ჩილე|სახელი=მარსელო დიასი|პოზ=ნახევარმცველი}} {{საფეხბურთო გუნდის მოთამაშე|ნომერი=22|ნაკ=არგენტინა|სახელი=ხუან ხოსე კასერესი|პოზ=მცველი}} {{საფეხბურთო გუნდის მოთამაშე|ნომერი=23|ნაკ=არგენტინა|სახელი=ნერი დომინგესი|პოზ=ნახევარმცველი}} {{საფეხბურთო გუნდის მოთამაშე|ნომერი=24|ნაკ=არგენტინა|სახელი=ხულიან ლოპესი|პოზ=ნახევარმცველი}} {{საფეხბურთო გუნდის მოთამაშე|ნომერი=25|ნაკ=არგენტინა|სახელი=გასტონ გომესი|პოზ=მეკარე}} {{საფეხბურთო გუნდის მოთამაშე|ნომერი=26|ნაკ=არგენტინა|სახელი=ივან მაში|პოზ=თავდამსხმელი}}<ref>{{YouTube|Yfd9amqNY-o|Planeta Racing TV: Entrevista a Iván Maggi}}. ''Planeta Racing Club''. <small>გამოქვეყნების თარიღი: 18 ოქტ. 2019.</small></ref> {{საფეხბურთო გუნდის მოთამაშე|ნომერი=27|ნაკ=არგენტინა|სახელი=ეველიო კარდოსო|პოზ=თავდამსხმელი}} {{საფეხბურთო გუნდის მოთამაშე|ნომერი=28|ნაკ=არგენტინა|სახელი=მატიას სარაჩო|პოზ=ნახევარმცველი}} {{საფეხბურთო გუნდის მოთამაშე|ნომერი=29|ნაკ=არგენტინა|სახელი=ნიკოლას რენიერო|პოზ=თავდამსხმელი}} {{საფეხბურთო გუნდის მოთამაშე|ნომერი=30|ნაკ=არგენტინა|სახელი=ლეონარდო სიგალი|პოზ=მცველი}} {{საფეხბურთო გუნდის მოთამაშე|ნომერი=31|ნაკ=ურუგვაი|სახელი=ფერნანდო პრადო|პოზ=მცველი}}<ref>{{cite web|url=https://int.soccerway.com/players/fernando-andres-prado-avelino/654685/|title=Fernando Andrés Prado Avelino|work=Soccerway|accessdate=30 აპრილი, 2020}}</ref> {{საფეხბურთო გუნდის მოთამაშე|ნომერი=32|ნაკ=არგენტინა|სახელი=ვალტერ მონტოია|პოზ=ნახევარმცველი}} {{საფეხბურთო გუნდის მოთამაშე|ნომერი=33|ნაკ=არგენტინა|სახელი=ლუკა ანდრადა|პოზ=ნახევარმცველი}} {{საფეხბურთო გუნდის მოთამაშე|ნომერი=35|ნაკ=არგენტინა|სახელი=ტიაგო ბანეგა|პოზ=ნახევარმცველი}} {{საფეხბურთო გუნდის მოთამაშე|ნომერი=36|ნაკ=არგენტინა|სახელი=ელიას მაჩუკა|პოზ=მცველი}}<ref>{{cite web|url=https://int.soccerway.com/players/elias-machuca/648501/|title=Elías Ezequiel Machuca|work=Soccerway|accessdate=30 აპრილი, 2020}}</ref> {{საფეხბურთო გუნდის მოთამაშე|ნომერი=37|ნაკ=არგენტინა|სახელი=კარლოს ალკარასი|პოზ=ნახევარმცველი}} {{საფეხბურთო გუნდი დასასრული}} == მიღწევები == * <small>ქვემოთ მოყვანილია „რასინგის“ მიერ მოპოვებული ტიტულები და სხვა მიღწევები როგორც [[არგენტინის პრიმერა დივიზიონი|არგენტინის პრიმერაში]], ასევე არგენტინის მეორე დივიზიონში ასპარეზობისას.:</small><ref>{{cite web |url=http://www.racingclub.com.ar/palmares/|title=A continuación, todos los títulos obtenidos por el Racing Club a lo largo de su historia tanto en Primera División de Argentina como en Segunda categoría del fútbol argentino. }}</ref> === ეროვნული ტურნირები (35) === {| border="1" cellspacing="0" style="background: #f9f9f9; border: 2px #aaa solid; border-collapse: collapse; border-color: white; color:black; font-size: 95%;" width=80% |- bgcolor=#069FFF style="color:white; border: 1px #aaa solid;" !colspan="3"|{{დროშანიშანი|არგენტინა}} ოფიციალური ეროვნული ტურნირები (33/23) {{დროშანიშანი|არგენტინა}} |- bgcolor=C2D2E5 ! width=300px|ტურნირი ! width=250px|ჩემპიონი/თასის მფლობელი ! width=250px|ვიცე-ჩემპიონი/ფინალისტი |- style="font-size: 90%;" | bgcolor=D8E2EE|'''[[არგენტინის პრიმერა დივიზიონი]] (18/9)''' |bgcolor="#ECF1F7"| 1913, 1914, 1915, 1916, 1917, 1918, 1919, 1921, 1925, 1949, 1950, 1951, 1958, 1961, 1966, 2001,<ref>Anexo:Torneo Apertura 2001 (Argentina)</ref> 2014, 2018/19 <ref name=weboficial /> |bgcolor="#F3F5F7"| 1920, 1952, 1955, 1959, 1967,<ref>Campeonato Metropolitano 1967 (Argentina)</ref> 1972,<ref>Campeonato Metropolitano 1967 (Argentina)</ref> 1995,<ref>Anexo:Torneo Apertura 1995 (Argentina)</ref> 2011,<ref>Anexo:Torneo Apertura 2011 (Argentina)</ref> 2022 |- style="font-size: 90%;" | bgcolor=D8E2EE|'''არგენტინის მეორე დივიზიონი (1/2)''' |bgcolor="#ECF1F7"| 1910 |bgcolor="#F3F5F7"| 1908, 1909 |- style="font-size: 90%;" | bgcolor=D8E2EE|'''არგენტინის მესამე დივიზიონი (1/0)''' |bgcolor="#ECF1F7"| 1905 |bgcolor="#F3F5F7"| <center>-</center> |- style="font-size: 90%;" | bgcolor=D8E2EE|'''ადოლფო ბულრიჩის თასი (1/1)''' |bgcolor="#ECF1F7"| 1910 |bgcolor="#F3F5F7"| 1917 |- style="font-size: 90%;" | bgcolor=D8E2EE|'''ღირსების თასი (4/0)''' <ref>ბუენოს-აირესის მუნიციპალიტეტის ღირსების თასი ({{lang-es|Copa de Honor Municipalidad de Buenos Aires}}) — The Copa de Honor Municipalidad de Buenos Aires was an Argentine official football cup competition. It was contested fourteen times between 1905 and 1920.</ref> |bgcolor="#ECF1F7"| 1912, 1913, 1915, 1917 |bgcolor="#F3F5F7"| <center>-</center> |- style="font-size: 90%;" | bgcolor=D8E2EE|'''კარლოს იბარგურენის თასი (5/3)''' <ref>The Copa Dr. Carlos Ibarguren, also called Campeonato Argentino or simply Copa Ibarguren was an official Argentine football cup competition contested between 1913 and 1958. Between 1913 and 1925, the winner of the cup received the honor to be the "Argentine Champion".</ref> |bgcolor="#ECF1F7"| 1913, 1914, 1916, 1917, 1918 |bgcolor="#F3F5F7"| 1915, 1950, 1958 |- style="font-size: 90%;" | bgcolor=D8E2EE|'''ბეკარ ვარელას თასი (1/1)''' |bgcolor="#ECF1F7"| 1932 |bgcolor="#F3F5F7"| 1933 |- style="font-size: 90%;" | bgcolor=D8E2EE|'''კოპა დე კომპეტენსია (1/2)''' <ref>Copa de Competencia de Primera División — Copa de Competencia fue la denominación común de distintos torneos oficiales, organizados entre 1907 y 1952, por las sucesivas entidades posteriormente convertidas en la Asociación del Fútbol Argentino, oficiales y disidentes. Por regla general, se disputaban por eliminación directa, en forma paralela al campeonato de Primera División.</ref> |bgcolor="#ECF1F7"| 1933 |bgcolor="#F3F5F7"| 1913, 1915 |- style="font-size: 90%;" | bgcolor=D8E2EE|'''კოპა დე კომპეტენსია ბრიტანიკა (1/0)''' <ref>The Copa de Competencia Británica George VI was an official Argentine football cup competition, played from 1944 to 1948. It was contested by teams participating in Primera División.</ref> |bgcolor="#ECF1F7"| 1945 |bgcolor="#F3F5F7"| <center>-</center> |- style="font-size: 90%;" | bgcolor=D8E2EE|'''კოპა დე კომპეტენსია ჟოკეი კლუბი (0/2)''' |bgcolor="#ECF1F7"| <center>-</center> |bgcolor="#F3F5F7"| 1913, 1915 |- style="font-size: 90%;" | bgcolor=D8E2EE|'''ადრიან ესკობარის თასი (0/1)''' <ref>The Copa Adrián C. Escobar was an official Argentine football cup competition contested by clubs of Argentina, organized by the Argentine Football Association (AFA) from 1939 to 1949.</ref> |bgcolor="#ECF1F7"| <center>-</center> |bgcolor="#F3F5F7"| 1949 |- style="font-size: 90%;" | bgcolor=D8E2EE|'''შვედეთის თასი (0/1)''' |bgcolor="#ECF1F7"| <center>-</center> |bgcolor="#F3F5F7"| 1958 |- style="font-size: 90%;" | bgcolor=D8E2EE|'''არგენტინის თასი (0/1)''' |bgcolor="#ECF1F7"| <center>-</center> |bgcolor="#F3F5F7"| 2011/12 |- style="font-size: 90%;" | bgcolor=D8E2EE|'''არგენტინის სუპერთასი (0/0)''' |bgcolor="#ECF1F7"| |bgcolor="#F3F5F7"| |- style="font-size: 90%;" | bgcolor=D8E2EE|'''არგენტინის სუპერლიგის ჩემპიონთა თასი (1/0)''' |bgcolor="#ECF1F7"|2019 |bgcolor="#F3F5F7"| <center>-</center> |- style="font-size: 90%;" | bgcolor=D8E2EE|'''კოპა ბისენტენარიო (0/1)''' <ref>Copa del Bicentenario de la Independencia [http://www.afa.org.ar/upload/boletines/5192%20Bolet%C3%ADn%20Especial%20Copa%20Independencia%20.pdf Boletín Especial n° 5192 - Copa Bicentenario] on AFA website</ref> |bgcolor="#ECF1F7"| <center>-</center> |bgcolor="#F3F5F7"| 2016 <ref>{{cite web|url=http://www.tycsports.com/futbol/racing-y-lanus-jugaran-la-copa-bicentenario |title=Racing y Lanús jugarán la Copa Bicentenario |accessdate=30 აპრილი, 2020 |work=TyC Sports |language=Spanish}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.lanacion.com.ar/1919677-racing-lanus-se-confirmo-el-dia-y-horario-de-la-copa-bicentenario |title=Racing-Lanús: la AFA confirmó día, horario y localía de la Copa Bicentenario |accessdate=30 აპრილი, 2020 |work=Canchallena |language=Spanish |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161025140614/http://www.lanacion.com.ar/1919677-racing-lanus-se-confirmo-el-dia-y-horario-de-la-copa-bicentenario |archivedate=2016-10-25 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.lanacion.com.ar/1927950-racing-lanus-copa-bicentenario-horario-formaciones-tv-y-como-ver-online-la-final |title=Racing-Lanús, Copa Bicentenario: el actual campeón argentino ganó el duelo en la última jugada del partido |accessdate=30 აპრილი, 2020 |work=Canchallena |language=Spanish |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171010050328/http://www.lanacion.com.ar/1927950-racing-lanus-copa-bicentenario-horario-formaciones-tv-y-como-ver-online-la-final |archivedate=2017-10-10 }}</ref> |- style="font-size: 90%;" | bgcolor=D8E2EE|'''ლიგუილა პრე-ლიბერტადირესი (2/1)''' * |bgcolor="#ECF1F7"| 1996, 2015 |bgcolor="#F3F5F7"| 1988 |} <small>''*Las Liguillas Pre-Libertadores no otorgan título de campeón. Se agregan al listado, pero no se suman como tales.''</small> === საერთაშორისო ტურნირები (6) === {| border="1" cellspacing="0" style="background: #f9f9f9; border: 2px #aaa solid; border-collapse: collapse; border-color: white; color:black; font-size: 95%;" width=75% |- bgcolor=#069FFF style="color:white; border: 1px #aaa solid;" !colspan="3"|[[File:Globe Atlantic.svg|15px]] ოფიციალური საერთაშორისო ტურნირები (6/7) [[File:Globe Atlantic.svg|15px]] |- bgcolor=C2D2E5 ! width=300px|ტურნირი ! width=250px|თასის მფლობელი ! width=250px|ფინალისტი |- style="font-size: 90%;" | bgcolor=D8E2EE|'''კუსენიერის ღირსების თასი (1/3)''' |bgcolor="#ECF1F7"| 1913 |bgcolor="#F3F5F7"| 1912, 1915, 1917 |- style="font-size: 90%;" | bgcolor=D8E2EE|'''რიკარდო ალდაოს თასი (2/1)''' |bgcolor="#ECF1F7"| 1917, 1918 |bgcolor="#F3F5F7"| 1916 |- style="font-size: 90%;" | bgcolor=D8E2EE|'''[[ლიბერტადორესის თასი]] (1/0)''' |bgcolor="#ECF1F7"| 1967 |bgcolor="#F3F5F7"| <center>-</center> |- style="font-size: 90%;" | bgcolor=D8E2EE|'''[[საკონტინენტთაშორისო თასი (ფეხბურთი)|საკონტინენტთაშორისო თასი]] (1/0)''' |bgcolor="#ECF1F7"| 1967 |bgcolor="#F3F5F7"| <center>-</center> |- style="font-size: 90%;" | bgcolor=D8E2EE|'''ლიბერტადორესის სუპერთასი (1/1)''' |bgcolor="#ECF1F7"| 1988 |bgcolor="#F3F5F7"| 1992 |- style="font-size: 90%;" | bgcolor=D8E2EE|'''ინტერამერიკანას სუპერთასი (1/0)''' * |bgcolor="#ECF1F7"|1988 |bgcolor="#F3F5F7"| <center>-</center> |- style="font-size: 90%;" | bgcolor=D8E2EE|'''საკონტინენტთაშორისო ჩემპიონთა სუპერთასი (0/1)''' |bgcolor="#ECF1F7"| <center>-</center> |bgcolor="#F3F5F7"|1969 |- style="font-size: 90%;" | bgcolor=D8E2EE|'''სამხრეთ ამერიკის რეკოპა (0/1)''' |bgcolor="#ECF1F7"| <center>-</center> |bgcolor="#F3F5F7"|1989 |} <small>''*ინტერამერიკანას სუპერთასის გათამაშება მხოლოდ ერთხელ ჩატარდა და იმის მიუხედავად, რომ [[კონმებოლი|კონმებოლმა]] თავის დროზე თანხმობა განაცხადა ტურნირის ჩატარებაზე, იგი მას თავისად არ ცნობს და ამ გარემოების გამო ოფიციალურ საერთაშორისო ტურნირად აღიარებული არ არის, თუმცა კლუბი მას მაინც თვლის მის მიერ მოპოვებულ თავის მეშვიდე საერთაშორისო თასად.''</small> == ცნობილი ფეხბურთელები == {| border="1" cellspacing="0" style="background: #f9f9f9; border: 2px #aaa solid; border-collapse: collapse; border-color: white; color:black; font-size: 95%;" width=75% |- bgcolor=#069FFF style="color:white; border: 1px #aaa solid;" !colspan="7"|[[File:600px Celeste e Bianco (Strisce).png|15px]] კლუბის ყველაზე მნიშვნელოვანი და გამოჩენილი ფეხბურთელები [[File:600px Celeste e Bianco (Strisce).png|15px]] |- bgcolor=C2D2E5 !{{Tooltip|მ|მოქალაქეობა}} ! width=350px|ფეხბურთელი ! width=100px|{{Tooltip|პოზიცია|სათამაშო პოზიცია.}} !{{Tooltip|წლები|კლუბის შემადგენლობაში გატარებული წლები.}} !{{Tooltip|მატჩი|კლუბის შემადგენლობაში ჩატარებული მატჩები.}} !{{Tooltip|გოლი|კლუბის შემადგენლობაში გატანილი გოლები.}} !{{Tooltip|წყარო|ფეხბურთის ისტორიისა და სტატისტიკის ინტერნეტსა და მედიასივრცეში არსებული რესურსები.}} |- style="font-size: 90%;" |bgcolor="#ECF1F7"|<center>{{დროშანიშანი|არგენტინა}}</center> | bgcolor=D8E2EE|'''აგუსტინ მარიო სეხასი''' ({{lang-es|''Agustín Mario Cejas''}}) |bgcolor="#ECF1F7"| <center>[[მეკარე (ფეხბურთი)|მეკარე]]</center> |bgcolor="#F3F5F7"| 1962–1969, 1977–1980 |bgcolor="#F3F5F7"| <center>334</center> |bgcolor="#F3F5F7"| |bgcolor="#F3F5F7"| <ref name="Idolos">[https://archive.today/20200501084607/https://www.racingclub.com.ar/idolos Ídolos del Racing Club de Avellaneda]. ფეხბურთელები, რომლებმაც კლუბის გულშემატკივართა და ფეხბურთის სპეციალისტთა საყოველთაო შეფასებით მნიშვნელოვანი კვალი დატოვეს „რასინგის“ ისტორიაში</ref><ref name="Martin Estevez">{{Cite web |url=http://martinestevez.blogspot.com/2014/02/110-idolos-de-racing-1903-2013.html |title=110 ídolos de Racing (1903–2013) |accessdate=2020-05-01 |archiveurl=https://archive.today/20200501085108/http://martinestevez.blogspot.com/2014/02/110-idolos-de-racing-1903-2013.html |archivedate=2020-05-01 }}</ref><ref>54) [https://archive.today/20200501085108/http://martinestevez.blogspot.com/2014/02/110-idolos-de-racing-1903-2013.html Agustín Mario Cejas (1962–1980)]</ref> |- style="font-size: 90%;" |bgcolor="#ECF1F7"|<center>{{დროშანიშანი|არგენტინა}}</center> | bgcolor=D8E2EE|'''კლაუდიო უბედა''' ({{lang-es|''Claudio Úbeda''}}) |bgcolor="#ECF1F7"| <center>[[მცველი (ფეხბურთი)|მცველი]]</center> |bgcolor="#F3F5F7"| 1995–2003, 2005–2006 |bgcolor="#F3F5F7"| <center>329</center> |bgcolor="#F3F5F7"| <center>14</center> |bgcolor="#F3F5F7"| <ref name="Idolos" /><ref name="Martin Estevez" /><ref>92) [https://archive.today/20200501085108/http://martinestevez.blogspot.com/2014/02/110-idolos-de-racing-1903-2013.html Claudio Úbeda (1995–2006)]</ref> |- style="font-size: 90%;" |bgcolor="#ECF1F7"|<center>{{დროშანიშანი|არგენტინა}}</center> | bgcolor=D8E2EE|'''ხუან კარლოს კარდენასი''' ({{lang-es|''Juan Carlos Cárdenas''}}) |bgcolor="#ECF1F7"| <center>[[თავდამსხმელი (ფეხბურთი)|თავდამსხმელი]]</center> |bgcolor="#F3F5F7"| 1964–1972, 1976 |bgcolor="#F3F5F7"| <center>321</center> |bgcolor="#F3F5F7"| <center>92</center> |bgcolor="#F3F5F7"| <ref name="Idolos" /><ref name="Martin Estevez" /><ref>53) [https://archive.today/20200501085108/http://martinestevez.blogspot.com/2014/02/110-idolos-de-racing-1903-2013.html Juan Carlos Cárdenas (1962–1976)]</ref> |- style="font-size: 90%;" |bgcolor="#ECF1F7"|<center>{{დროშანიშანი|არგენტინა}}</center> | bgcolor=D8E2EE|'''ესრა სუედი''' ({{lang-es|''Ezra Sued''}}) |bgcolor="#F3F5F7"|<center>[[თავდამსხმელი (ფეხბურთი)|თავდამსხმელი]]</center> |bgcolor="#F3F5F7"|1943–1954 |bgcolor="#F3F5F7"|<center>308</center> |bgcolor="#F3F5F7"|<center>47</center> |bgcolor="#F3F5F7"|<ref name="Idolos" /><ref name="Martin Estevez" /><ref>28) [https://archive.today/20200501085108/http://martinestevez.blogspot.com/2014/02/110-idolos-de-racing-1903-2013.html Ezra Sued (1943–1954)]</ref> |- style="font-size: 90%;" |bgcolor="#ECF1F7"|<center>{{დროშანიშანი|არგენტინა}}</center> | bgcolor=D8E2EE|'''კარლოს ვისენტე სკეო''' ({{lang-es|''Carlos Vicente Squeo''}}) |bgcolor="#ECF1F7"|<center>[[მცველი (ფეხბურთი)|მცველი]]</center> |bgcolor="#F3F5F7"|1969–1972, 1974–1977, 1984 |bgcolor="#F3F5F7"|<center>306</center> |bgcolor="#F3F5F7"|<center>36</center> |bgcolor="#F3F5F7"|<ref name="Idolos" /><ref name="Martin Estevez" /><ref>66) [https://archive.today/20200501085108/http://martinestevez.blogspot.com/2014/02/110-idolos-de-racing-1903-2013.html Carlos Squeo (1969–1984)]</ref> |- style="font-size: 90%;" |bgcolor="#ECF1F7"|<center>{{დროშანიშანი|არგენტინა}}</center> | bgcolor=D8E2EE|'''გუსტავო კოსტასი''' ({{lang-es|''Gustavo Costas''}}) |bgcolor="#ECF1F7"|<center>[[მცველი (ფეხბურთი)|მცველი]]</center> |bgcolor="#F3F5F7"|1982–1992, 1994–1995 |bgcolor="#F3F5F7"|<center>337</center> |bgcolor="#F3F5F7"|<center>?</center> |bgcolor="#F3F5F7"|<ref name="Idolos" /><ref name="Martin Estevez" /><ref>74) [https://archive.today/20200501085108/http://martinestevez.blogspot.com/2014/02/110-idolos-de-racing-1903-2013.html Gustavo Costas (1982–1995)]</ref> |} == კლუბის მწვრთნელები == {{Refbegin|2}} * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[1931]] - არმანდო რეიესი ({{lang-es|''Armando Reyes''}}) * {{დროშანიშანი|უნგრეთი}} [[1933]] - იენო მედიეში ({{lang-hu|''Medgyessy Jenő''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[1935]] - ემილიო ფირპო ({{lang-es|''Emilio Firpo''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[1936]] - ალეხანდრო სტირლინგი ({{lang-es|''Alejandro Stirling''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[1938]] - მარიო ფორტუნატო ({{lang-es|''Mario Fortunato''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[1940]] - ემილიო ფირპო ({{lang-es|''Emilio Firpo''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[1942]] - ხოსე დელა ტორე ({{lang-es|''José Della Torre''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[1942]] - ანტონიო დე მარე ({{lang-es|''Antonio De Mare''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[1943]] - ხოსე დელა ტორე ({{lang-es|''José Della Torre''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[1945]] - რენატო სესარინი ({{lang-es|''Renato Cesarini''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[1945]] - ნიკოლას შიავონე ({{lang-es|''Nicolás Schiavone''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[1945]] - გილერმო სტაბილე ({{lang-es|''Guillermo Stábile''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[1954]] - ხოსე დელა ტორე ({{lang-es|''José Della Torre''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[1954]] - ხოსე დ'ამიკო ({{lang-es|''José D'Amico''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[1955]] - საულ ონგარო ({{lang-es|''Saúl Ongaro''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[1958]] - ხოსე დელა ტორე ({{lang-es|''José Della Torre''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[1961]] - საულ ონგარო ({{lang-es|''Saúl Ongaro''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[1962]] - ხუან კარლოს ვერდეალი ({{lang-es|''Juan Carlos Verdeal''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[1962]] - რუბენ ბრავო ({{lang-es|''Rubén Bravo''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[1963]] - ნესტორ როსი ({{lang-es|''Néstor Rossi''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[1964]] - ნორბერტო ანიდო ({{lang-es|''Norberto Anido''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[1964]] - ხუან კარლოს ხიმენესი ({{lang-es|''Juan Carlos Giménez''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[1964]] - ხოსე დელა ტორე ({{lang-es|''José Della Torre''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[1965]] - ხოსე გარსია პერესი ({{lang-es|''José García Pérez''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[1965]] - რემიხიო ირონდო ({{lang-es|''Remigio Irondo''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[1965]] - ხუან ხოსე პისუტი ({{lang-es|''Juan José Pizzuti''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[1970]] - ხოსე სანტიაგო ({{lang-es|''José Santiago''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[1970]] - ატაულფო სანჩესი ({{lang-es|''Ataúlfo Sánchez''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[1970]] - ხუან ურიოლაბეიტია ({{lang-es|''Juan Eulogio Urriolabeitia''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[1971]] - უმბერტო მაშიო ({{lang-es|''Humberto Maschio''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[1971]] - ხოსე დელა ტორე ({{lang-es|''José Della Torre''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[1971]] - ხოსე დ'ამიკო ({{lang-es|''José D'Amico''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[1971]] - ვიქტორიო სპინეტო ({{lang-es|''Victorio Spinetto''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[1972]] - ვიქტორ როდრიგესი ({{lang-es|''Víctor Rodríguez''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[1973]] - ხუან კარლოს რული ({{lang-es|''Juan Carlos Rulli''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[1973]] - მარიო გრიგუოლი ({{lang-es|''Mario Griguol''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[1973]] - ანხელ ლაბრუნა ({{lang-es|''Ángel Labruna''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[1974]] - ხუან ხოსე პისუტი ({{lang-es|''Juan José Pizzuti''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[1975]] - ხოსე სანტიაგო ({{lang-es|''José Santiago''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[1975]] - ოსვალდო სუბელდია ({{lang-es|''Osvaldo Zubeldía''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[1976]] - ხუან კარლოს ხიმენესი ({{lang-es|''Juan Carlos Giménez''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[1976]] - რობერტო იტურიეტა ({{lang-es|''Roberto Iturrieta''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[1976]] - პედრო დელიაჩა ({{lang-es|''Pedro Dellacha''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[1977]] - ალფიო ბასილე ({{lang-es|''Alfio Basile''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[1977]] - ხუან კარლოს ხიმენესი ({{lang-es|''Juan Carlos Giménez''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[1977]] - აგუსტინ მარიო სეხასი ({{lang-es|''Agustín Mario Cejas''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[1978]] - ვიქტორ როდრიგესი ({{lang-es|''Víctor Rodríguez''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[1978]] - აგუსტინ მარიო სეხასი ({{lang-es|''Agustín Mario Cejas''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[1978]] - ხუან ურიოლაბეიტია ({{lang-es|''Juan Eulogio Urriolabeitia''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[1979]] - ენრიკე ომარ სივორი ({{lang-es|''Enrique Omar Sívori''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[1979]] - რაულ ერნანდესი ({{lang-es|''Raúl Hernández''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[1979]] - კარლოს კავანიარო ({{lang-es|''Carlos Cavagnaro''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[1980]] - ხუან კარლოს ლორენსო ({{lang-es|''Juan Carlos Lorenzo''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[1980]] - აგუსტინ მარიო სეხასი ({{lang-es|''Agustín Mario Cejas''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[1980]] - ვიქტორ როდრიგესი ({{lang-es|''Víctor Rodríguez''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[1981]] - ხოსე ომარ პასტორისა ({{lang-es|''José Omar Pastoriza''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[1982]] - ორასიო კოლასო ({{lang-es|''Horacio Collazo''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[1982]] - კარლოს კავანიარო ({{lang-es|''Carlos Cavagnaro''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[1982]] - როხელიო დომინგესი ({{lang-es|''Rogelio Domínguez''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[1983]] - დანიელ სილგუერო ({{lang-es|''Daniel Silguero''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[1983]] - ხუან ხოსე პისუტი ({{lang-es|''Juan José Pizzuti''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[1984]] - ხორხე კასტელი ({{lang-es|''Jorge Castelli''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[1984]] - აგუსტინ მარიო სეხასი ({{lang-es|''Agustín Mario Cejas''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[1985]] - ვისენტე როდრიგესი ({{lang-es|''Vicente Cayetano Rodríguez''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[1985]] - ხუან კარლოს ხიმენესი ({{lang-es|''Juan Carlos Giménez''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[1985]] - ალფიო ბასილე ({{lang-es|''Alfio Basile''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[1986]] - როხელიო დომინგესი ({{lang-es|''Rogelio Domínguez''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[1986]] - ხუან დომინგო როჩია ({{lang-es|''Juan Domingo Rocchia''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[1986]] - ალფიო ბასილე ({{lang-es|''Alfio Basile''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[1989]] - ექტორ მარტინესი ({{lang-es|''Héctor Martínez''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[1989]] - პედრო მარჩეტა ({{lang-es|''Pedro Marchetta''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[1990]] - ხუან კარლოს ოლენიაკი ({{lang-es|''Juan Carlos Oleniak''}}) * {{დროშანიშანი|ურუგვაი}} [[1990]] - ნელსონ ჩაბაი ({{lang-es|''Nelson Chabay''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[1990]] - ხუან კარლოს ოლენიაკი ({{lang-es|''Juan Carlos Oleniak''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[1991]] - რობერტო პერფუმო ({{lang-es|''Roberto Perfumo''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[1991]] - ოსვალდო სოსა ({{lang-es|''Osvaldo Sosa''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[1992]] - უმბერტო გრონდონა ({{lang-es|''Humberto Grondona''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[1993]] - ედუარდო სოლარი ({{lang-es|''Eduardo Solari''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[1993]] - ხუან ხოსე პისუტი ({{lang-es|''Juan José Pizzuti''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[1993]] - კარლოს ბაბინტონი ({{lang-es|''Carlos Babington''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[1994]] - როდოლფო დელა პიკა ({{lang-es|''Rodolfo Della Pica''}}) * {{დროშანიშანი|ურუგვაი}} [[1994]] - ლუის კუბილია ({{lang-es|''Luis Cubilla''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[1994]] - ექტორ მარტინესი ({{lang-es|''Héctor Martínez''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[1995]] - [[დიეგო მარადონა]] ({{lang-es|''Diego Maradona''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[1995]] - პედრო მარჩეტა ({{lang-es|''Pedro Marchetta''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[1995]] - როდოლფო დომინგესი ({{lang-es|''Rodolfo Domínguez''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[1995]] - მიგელ ანხელ ბრინდისი ({{lang-es|''Miguel Ángel Brindisi''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[1996]] - ალფიო ბასილე ({{lang-es|''Alfio Basile''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[1997]] - კარლოს ბაბინტონი ({{lang-es|''Carlos Babington''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[1998]] - ანხელ კაპა ({{lang-es|''Ángel Cappa''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[1999]] - გუსტავო კოსტასი ({{lang-es|''Gustavo Costas''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[2000]] - ალბერტო ხორხე ({{lang-es|''Alberto Jorge''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[2000]] - ოსკარ ლოპესი ({{lang-es|''Óscar López''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[2001]] - რეინალდო მერლო ({{lang-es|''Reinaldo Merlo''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[2002]] - [[ოსვალდო არდილესი]] ({{lang-es|''Osvaldo Ardiles''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[2003]] - ემილიო კომისო ({{lang-es|''Emilio Commisso''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[2003]] - ანხელ კაპა ({{lang-es|''Ángel Cappa''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[2003]] - მიგელ ანხელ კოლომბატი ({{lang-es|''Miguel Ángel Colombatti''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[2003]] - [[უბალდო ფილოლი]] ({{lang-es|''Ubaldo Matildo Fillol''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[2004]] - გილერმო რივაროლა ({{lang-es|''Guillermo Rivarola''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[2005]] - ფერნანდო კიროსი ({{lang-es|''Fernando Quiroz''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[2006]] - ალბერტო ფანესი ({{lang-es|''Alberto Fanesi''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[2006]] - [[დიეგო სიმეონე]] ({{lang-es|''Diego Simeone''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[2006]] - რეინალდო მერლო ({{lang-es|''Reinaldo Merlo''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[2007]] - მიგელ ანხელ მიკო ({{lang-es|''Miguel Ángel Micó''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[2007]] - გუსტავო კოსტასი ({{lang-es|''Gustavo Costas''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[2008]] - მიგელ ანხელ მიკო ({{lang-es|''Miguel Ángel Micó''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[2008]] - ხუან მანუელ ლიოპი ({{lang-es|''Juan Manuel Llop''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[2009]] - რიკარდო კარუსო ლომბარდი ({{lang-es|''Ricardo Caruso Lombardi''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[2009]] - ხუან ბარბასი ({{lang-es|''Juan Barbas''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[2009]] - კლაუდიო ვივასი ({{lang-es|''Claudio Vivas''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[2010]] - მიგელ ანხელ რუსო ({{lang-es|''Miguel Ángel Russo''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[2011]] - [[დიეგო სიმეონე]] ({{lang-es|''Diego Simeone''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[2012]] - ალფიო ბასილე ({{lang-es|''Alfio Basile''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[2012]] - ლუის სუბელდია ({{lang-es|''Luis Zubeldía''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[2013]] - ფაბიო რადაელი ({{lang-es|''Fabio Radaelli''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[2013]] - კარლოს ისკია ({{lang-es|''Carlos Ischia''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[2013]] - იგნასიო გონსალესი ({{lang-es|''Ignacio González''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[2013]] - რეინალდო მერლო ({{lang-es|''Reinaldo Merlo''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[2014]] - ფაბიო რადაელი ({{lang-es|''Fabio Radaelli''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[2014]] - დიეგო კოკა ({{lang-es|''Diego Cocca''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[2016]] - ფაკუნდო სავა ({{lang-es|''Facundo Sava''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[2016]] - რიკარდო სელინსკი ({{lang-es|''Ricardo Zielinski''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[2017]] - დიეგო კოკა ({{lang-es|''Diego Cocca''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[2018]] - ედუარდო კოუდეტი ({{lang-es|''Eduardo Coudet''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[2020]] - სებასტიან ბეკასესე ({{lang-es|''Sebastián Beccacece''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[2021]] - ხუან ატონიო პიცი ({{lang-es|''Juan Antonio Pizzi''}}) * {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[2021]] - [[ფერნანდო გაგო]] ({{lang-es|''Fernando Rubén Gago''}}) {{Refend}} ==რესურსები ინტერნეტში== {{Commonscat|Racing Club de Avellaneda|რასინგ კლუბ დე აველიანედა}} * [http://www.racingclub.com.ar კლუბის ოფიციალური საიტი] * [http://www.rsssf.com/tablesa/argchamp.html Argentina - List of Champions and Runners-Up] {| style="color: black;" |- | style="width: 250px; background-color:Lavender |<center>'''სოციალური ქსელები'''</center> || style="background: white;"|[https://instagram.com/racingcluboficial Instagram] · [https://www.facebook.com/racingcluboficial Facebook] · [https://twitter.com/racingclub Twitter] |} {| style="color: black;" |- | style="width: 250px; background-color:Lavender |<center>'''თემატური საიტები'''</center> || style="background: white;"|[http://www.elprimergrande.com/ El Primer Grande] · [http://www.elitefootball.com/team/racing-club-de-avellaneda/945 Elite Football] · [https://www.clubworldranking.com/clubs/racing-club Football World Rankings] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200923113706/https://www.clubworldranking.com/clubs/racing-club |date=2020-09-23 }} · [https://www.futhead.com/20/clubs/racing-club-de-avellaneda/ Futhead] · [https://www.goal.com/en/team/racing-club/fixtures-results/39acfbxikh52o6y9opfb0q0nb Goal.com] · [https://www.imdb.com/name/nm10648023/ IMDb] · [https://www.playmakerstats.com/equipa.php?id=2217 PlaymakerStats.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201214235858/https://www.playmakerstats.com/equipa.php?id=2217 |date=2020-12-14 }} · [https://racing.com.ar/ Racing.com.ar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200501220930/https://racing.com.ar/ |date=2020-05-01 }} · [https://us.soccerway.com/teams/argentina/racing-club-de-avellaneda/106/ Soccerway] · [https://www.transfermarkt.com/racing-club-de-avellaneda/startseite/verein/1444 Transfermarkt] · [https://www.worldfootball.net/teams/racing-club/ WorldFootball.net] |} {| style="color: black;" |- | style="width: 250px; background-color:Lavender |<center>'''ლექსიკონები და ენციკლოპედიები'''</center> || style="background: white;"|[http://dictionnaire.sensagent.leparisien.fr/Racing%20Club%20de%20Avellaneda/fr-fr/ Dictionnaire.sensagent.com - Le Parisien] · [https://www.encyclo.nl/begrip/Racing_Club_de_Avellaneda Encyclo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241202042451/https://www.encyclo.nl/begrip/Racing_Club_de_Avellaneda |date=2024-12-02 }} |} {| style="color: black;" |- | style="width: 250px; background-color:Lavender |<center>'''ფოტო, ვიდეო'''</center> || style="background: white;"|[https://www.gettyimages.com/photos/racing-club-de-avellaneda?family=editorial&phrase=racing%20club%20de%20avellaneda&sort=mostpopular Getty Images]{{Dead link|date=ივნისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }} · [https://www.youtube.com/channel/UCYiIJiDPGRS99emb9qz-mCQ YouTube] |} {| style="color: black;" |- | style="width: 250px; background-color:Lavender |<center>'''მედია'''</center> || style="background: white;"|[https://en.as.com/resultados/ficha/equipo/racing_club/4225/ AS.com] · [https://elpais.com/noticias/racing-club/ El País] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201126014947/https://elpais.com/noticias/racing-club/ |date=2020-11-26 }} · [https://www.tycsports.com/racing-club.html TyC Sports] |} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{საკონტინენტთაშორისო თასის გამარჯვებულები ფეხბურთში}} [[კატეგორია:არგენტინის საფეხბურთო კლუბები]] 8unr0np0m5776ezwbpddfynyx5tpq9l 0 475212 5406667 4591920 2026-06-04T06:18:47Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406667 wikitext text/x-wiki '''რაგბის მთავარი ლიგა''' ({{lang-en|Major League Rugby, MLR}}) — პროფესიონალური [[რაგბი|სარაგბო]] ლიგა [[ამერიკის შეერთებული შტატები|აშშ-სა]] და [[კანადა]]ში. 2021 წლის სეზონში მონაწილობას მიღებს 13 გუნდი — 12 [[აშშ]]-დან და ერთი [[კანადა|კანადიდან]].<ref name="arn-sep-2018">{{cite web |url=https://www.usmlr.com/news/mlr-2020-league-format/ |title=MLR 2020: LEAGUE FORMAT |date=July 13, 2019 |publisher=Major League Rugby |accessdate=13 ივლისი, 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190713234647/https://www.usmlr.com/news/mlr-2020-league-format/ |archivedate=ივლისი 13, 2019 }}</ref> ლიგა დაარსდა [[2017]] წელს. შტაბბინა მდებარეობს [[სოლტ-ლეიკ-სიტი]]ში, [[იუტა|იუტაში]]. პირველი გათამაშება ჩატარდა 2018 წელს, სადაც [[სიეტლი]]ს „ზღვის მგლებმა“ გაიმარჯვა. 2019 წელს იგი ზედიზედ მეორედ გახდა გამარჯვებული. 2020 წელს [[COVID-19|COVID-19]]-ით გამოწვეული [[კორონავირუსის პანდემია 2019-2020|პანდემიის გამო]] სეზონი გაუქმდა და გამარჯვებული არ გამოვლენილა.<ref name="urlMajor League Rugby Cancels 2020 Season & Returns in 2021 - djcoilrugby">{{cite web |url=https://djcoilrugby.com/2020/03/19/major-league-rugby-cancels-2020-season-returns-in-2021/ |title=Major League Rugby Cancels 2020 Season & Returns in 2021 - djcoilrugby |date=19.03.2020 |publisher=''djcoilrugby.com'' |accessdate=5 აგვისტო, 2020 |archive-date=30.09.2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200930182801/https://djcoilrugby.com/2020/03/19/major-league-rugby-cancels-2020-season-returns-in-2021/ }}</ref> == ჩემპიონები == ; წლების მიხედვით {| class="wikitable" ! rowspan="2" |წელი ! rowspan="2" |გუნდი ! colspan="3" |ფინალი ! colspan="2" |ნახევარფინალისტები |- !ჩემპიონი !შედეგი !მეორე ადგილოსანი ! ! |- !2018 |7 |'''სიეტლ-სივოლვზი''' |23–19 |გლენდეილ რაპტორსი |სან-დიეგო ლეგიონი |იუტა-უორიორსი |- !2019 |9 |'''სიეტლ-სივოლვზი''' |26–23 |სან-დიეგო ლეგიონი |ტორონტო-ეროუზი |რაგბი [[ნიუ-იორკი|ნიუ იორკი]] |- !2020 |12 | colspan="5" |გაუქმდა [[COVID-19|კოვიდ-19]] პანდემიის გამო |} ; გუნდების მიხედვით {| class="wikitable" !კლუბი !გამარჯვებული !ფინალისტი |- |სიეტლ-სივოლვზი |2 (2018, 2019) |0 |- |კოლორადო-რაპტორსი |0 |1 (2018) |- |სან-დიეგო ლეგიონი |0 |1 (2019) |} == რესურსები ინტერნეტში == {{ოფიციალური|https://www.usmlr.com/}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:აშშ-ის სპორტული ლიგები]] ijrru6zlt50yailw7knd1cwagkkp7k1 0 491380 5406639 4724980 2026-06-04T03:33:50Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 0 წყარო და 1 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406639 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა პიროვნება|სურათი=|დაბადგილი=[[ატლანტის ლუარა]], [[საფრანგეთი]]|დაბთარიღი=[[5 ივნისი]], [[1931]]|გარდთარიღი=[[27 ოქტომბერი]], [[1990]] (59 წლის)|გარდადგილი=[[პარიზი]], [[საფრანგეთი]]|აქტიურობის წლები=[[1955]]-[[1988]]|საქმიანობა=[[რეჟისორი]], [[სცენარისტი]]|მეუღლე=[[ანიეს ვარდა]]|შვილები=[[როსალია ვარდა]], [[მეთიუ დემი]]|მოძრაობა=[[ფრანგული ახალი ტალღა]]}} '''ჟაკ დემი''' ({{lang-fr|Jacques Demy}}; დ. [[5 ივნისი|5 ივნისი,]] [[1931]], [[ატლანტის ლუარა|ატლანტის ლუარა,]] [[საფრანგეთი]] — გ. [[27 ოქტომბერი]], 1990, [[პარიზი]], [[საფრანგეთი]]) — ფრანგი [[რეჟისორი]], [[ლირიკოსი]] და [[სცენარისტი]]. იგი ასოცირებულია [[ფრანგული ახალი ტალღა|ფრანგულ ახალ ტალღასთან]] და მუშაობდა ისეთ რეჟისორებთან ერთად, როგორებიც არიან [[ჟან-ლიუკ გოდარი|ჟან-ლუკ გოდარი]], [[ანიეს ვარდა]], [[ფრანსუა ტრიუფო|ფრანსუა ტრიუფო.]] == ადრეული ცხოვრება == ჟაკ დემი 1931 წლის 5 ივნისს დაიბადა. მამამისი გამყიდველი, ხოლო დედამისი პარიკმახერი იყო. დემის დედ-მამას [[კინოხელოვნება|კინო]] უყვარდა და მალევე მათი გატაცება მანაც გაიზიარა. 9 წლის ასაკში მან თავისი პირველი [[ანიმაცია|ანიმაციური]] ფილმი შექმნა ხელით მოხატული ფირებით. 13 წლის ასაკში თავისი პირველი კამერა იყიდა, ხოლო 14 წლისა [[ნანტი|ნანტის]] კინო-კლუბში გაწევრიანდა. დემი 1952-1954 წლებში [[საფრანგეთის ფოტოგრაფიისა და კინემატოგრაფის ტექნიკურ სკოლაში]] სწავლობდა, შემდეგ კი [[ანიმატორი|ანიმატორის]], [[პოლ გრიმოსა]] და რეჟისორ [[ჟორჟ როკუს]] ასისტენტად მუშაობდა (1954-1957). == კინო-კარიერა == როკუსთან მუშაობის პერიოდში იგი ჟან კოქტოს შეხვდა. მას იმდენად მოეწონა დემი, რომ უფლება მისცა, მისი პატარა პიესის [[„გულგრილი შეყვარებულის“|''„გულგრილი შეყვარებულის“'']] (''Le Bel indifférent'' 1957) ადაპტაცია გადაეღო. 1960 წელს დემიმ გამოუშვა თავისი პირველი სრულმეტრაჟიანი ფილმი, [[„ლოლა“.|''„ლოლა“.'']] ეს მსახიობ [[ანუკ ემე|ანუკ ემესთვის]] პირველი მნიშვნელოვანი როლი იყო, ხოლო დემიმ სწორედ ამ ფილმით დაიწყო მისი დიდხნიანი ურთიერთობა ფრანგი კინოს ერთ-ერთ გამორჩეულ ფიგურასთან, [[კომპოზიტორი|კომპოზიტორ]] [[მიშელ ლეგრანი|მიშელ ლეგრანთან]]. [[„ლოლა“|''„ლოლა“'']] რეჟისორისთვის წარმატებული გამოდგა. [[ჟან-ლიუკ გოდარი|ჟან-ლუკ გოდარმა]] იგი 1961 წელს გამოსული საუკეთესო ფილმების სიაში შეიტანა.<ref>http://www.frenchfilms.org/biography/jacques-demy.html{{Dead link|date=ივნისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> დემის კინემატოგრაფიული სტილი დაფუძნებულია ჰოლივუდურ კლასიკურ [[მიუზიკლი|მიუზიკლებზე]], [[ზღაპარი|ზღაპრებზე]], [[ჯაზი|ჯაზზე]], [[მანგა|იაპონურ მანგასა]] და [[ოპერა|ოპერაზე]]. მისი ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი ფილმია ''[[„შერბურის ქოლგები“.]]'' == პირადი ცხოვრება == 1962 წელს დემი ფრანგ რეჟისორზე, [[ფრანგული ახალი ტალღა|ფრანგული ახალი ტალღის]] წარმომადგენელზე, [[ანიეს ვარდა|ანიეს ვარდაზე]] დაქორწინდა. მათ ვაჟი, [[მეთიუ დემი]] შეეძინათ, რომელიც 1973 წელს დაიბადა. დემიმ ასევე შვილად აიყვანა როსალია ვარდა, რომელიც ანიეს ვარდას წინა ქორწინებიდან ჰყავდა. [[ფაილი:Jacques Demy et Agnès Varda tombe.jpg|მინი|ჟაკ დემისა და ანიეს ვარდას სასაფლაო]] ვარდამ ჟაკ დემს და მის კარიერას, 1990 წელს დემის გარდაცვალების შემდეგ, რამდენიმე ფილმიც მიუძღვნა, მათ შორისაა 1995 წელს გამოსული [[„ჟაკ დემის სამყარო“.|''„ჟაკ დემის სამყარო“.'']] == ფილმოგრაფია == '''სრულმეტრაჟიანი ფილმები'''{{ფილმშიზედა}} {{ფილმში|1961|[[ლოლა]]|Lola|რეჟისორი, სცენარისტი}} {{ფილმში|1962|[[ანგელოზების ყურე]]|La Baie des Anges|რეჟისორი, სცენარისტი}} {{ფილმში|1964|[[შერბურის ქოლგები]]|Les Parapluies de Cherbourg|რეჟისორი, სცენარისტი}} {{ფილმში|1967|[[გოგოები როშფორიდან]]|Les Demoiselles de Rochefort|რეჟისორი, სცენარისტი}} {{ფილმში|1969|[[მოდელების ატელიე]]|Model Shop|რეჟისორი, სცენარისტი}} {{ფილმში|1970|[[ვირის კანი]]|Peau d'Âne|რეჟისორი, სცენარისტი}} {{ფილმში|1972|[[ჭრელი მესტვირე]]|The Pied Piper|რეჟისორი, სცენარისტი}} {{ფილმში|1973|[[ოდნავ ფეხმძიმე მამაკაცი]]|L'événement le plus important depuis que l'homme a marché sur la lune|რეჟისორი, სცენარისტი}} {{ფილმში|1979|[[ლედი ოსკარი]]|Lady Oscar|რეჟისორი, სცენარისტი}} {{ფილმში|1982|[[ოთახი ქალაქში]]|Une Chambre en ville|რეჟისორი, სცენარისტი}} {{ფილმში|1985|[[ავტოსადგომი]]|Parking|რეჟისორი, სცენარისტი}} {{ფილმში|1988|[[ფირსაკრავი]]|La table tournante|რეჟისორი, სცენარისტი}} {{ფილმში|1988|[[სამი ადგილი ოცდამეექვსესათვის]]|Trois places pour le 26|რეჟისორი, სცენარისტი}} {{ფილმშიქვედა}} == რესურსები ინტერნეტში == * [https://www.criterion.com/boxsets/1055-the-essential-jacques-demy Criterion ჟაკ დემის შესახებ] * [https://www2.bfi.org.uk/news-opinion/news-bfi/features/where-begin-jacques-demy ჟაკ დემის ფილმების შესახებ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200918015038/https://www2.bfi.org.uk/news-opinion/news-bfi/features/where-begin-jacques-demy |date=2020-09-18 }} * [https://www.sensesofcinema.com/2003/great-directors/demy/ ჟაკ დემის ბიოგრაფია] * [https://www.imdb.com/name/nm0218840/ ჟაკ დემი IMDB-ზე] == სქოლიო == {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:დემი, ჟაკ}} [[კატეგორია:ფრანგი კინორეჟისორები]] [[კატეგორია:ფრანგი სცენარისტები]] [[კატეგორია:დაბადებული 5 ივნისი]] [[კატეგორია: დაბადებული 1931]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 27 ოქტომბერი]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 1990]] ieieetzvkbrn9c96y47ga5niz6xeovk 0 496422 5406638 5406191 2026-06-04T03:23:58Z Ninn513 109860 5406638 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = ქალაქი |ქართული სახელი = შაოსინგი |მშობლიური სახელი =绍兴 |ქვეყანა = ჩინეთი |დაქვემდებარება = პრეფექტურის დონის ქალაქი |პანორამა =Shaoxing Bazi Qiao 2017.12.09 16-16-06.jpg |პანორამის სიგანე = |წარწერა = |დროშა = |გერბი = |გერბის სიგანე = |დროშის სიგანე = |CoordScale = |ქვეყნის რუკის ზომა = |ქვეყნის რუკა=300 |რეგიონის რუკის ზომა = |რეგიონის რუკა= |რაიონის რუკის ზომა = |რეგიონის ტიპი = პროვინცია |რეგიონი = ჭეძიანგი |რეგიონი ცხრილში = |შიდა დაყოფა = |მმართველის ტიპი = მერი |მმართველი = იუ ჭი ხონგი |დაარსების თარიღი = |პირველი ხსენება = |წინა სახელები = |სტატუსი-დან = |ფართობი = 8,279.1 km2 |დასახლების ცენტრის სიმაღლე= |კლიმატი= |ოფიციალური ენა= ჩინური |მოსახლეობა = 5,270,977 |აღწერის წელი = 2020 |სიმჭიდროვე = 1,514 |აგლომერაცია = 5,376,290 |ეროვნული შემადგენლობა = |ეთნოქორონიმი = |დროის სარტყელი = +8 |DST = 4 |სატელეფონო კოდი = |საფოსტო ინდექსი = |საავტომობილო კოდი= |საიტი = |კატეგორია ვიკისაწყობში = |პარამეტრის სახელი1= |პარამეტრი1= }} '''შაოსინგი''' — საოლქო დონის ქალაქი ჩინეთში, [[ჭეძიანგი|ჭეძიაგნის პროვინციის]] ჩრდილო-აღმოსავლეთში, [[ხანგჭოუ|ხანგჭოუს]] ყურის სამხრეთ სანაპიროზე. მდებარეობს მდინარე [[მდინარე ციენთანგი|ციენთანგის]] სამხრეთ ნაპირზე; აღმოსავლეთით ესაზღვრება [[ნინგპო]], სამხრეთ-აღმოსავლეთით - [[თაიჭოუ (ჯეძიანი)|თაიჭოუ]], სამხრეთ-დასავლეთით - [[ძინხუა]], ხოლო დასავლეთით - [[ხანგჭოუ]]. [[2020]] წლის მოსახლეობის საყოველთაო აღწერის მიხედვით, საოლქო ქალაქის მოსახლეობა 5 270 977 ადამიანს შეადგენდა, საიდანაც 2 958 643 მცხოვრები (ქეციაოს, იუეჩენგისა და შანგიუს საქალაქო რაიონები) მოქცეული იყო ხანგჭოუ-შაოსინგის ერთიან ურბანიზებულ (მეტროპოლიტენურ) არეალში, რომლის საერთო მოსახლეობაც 13 035 326 ადამიანს აღწევს. შაოსინგის ცნობილ მცხოვრებთა შორის აღსანიშნავია [[ვან სიჭი]], [[ჯოუ ენლაი|ჭოუ ენლაი]]<nowiki/>ს მშობლები, [[ლუ სიუნი]] და [[ცაი იუენფეი]]. ქალაქი ასევე განთქმულია შაოსინგის ღვინით, "მეი კან ცაითა" (დამწნილებული და გამომშრალი მდოგვის ფოთლები) და ფერმენტირებული ტოფუთი („<nowiki/>[[მყრალი ტოფუ]]<nowiki/>“); იგი გაშუქდა პოპულარულ დოკუმენტურ სერიალში „ჩინეთის გემო“ (''A Bite of China''). ჩინური ოპერის ადგილობრივი ნაირსახეობა, რომელიც შაოსინგის დიალექტზე სრულდება და ცნობილია როგორც „<nowiki/>[[იუეს ოპერა]]<nowiki/>“, პოპულარობით მეორეა ქვეყანაში [[პეკინის ოპერა|პეკინის ოპერის]] შემდეგ. [[2010]] წელს შაოსინგმა ქალაქის დაარსების 2500 წლის იუბილე აღნიშნა. ეკონომიკის წამყვან დარგებს ტექსტილის, ელექტრონიკისა და ენერგოეფექტური განათების წარმოება წარმოადგენს. [[ჭეძიანგი|ჭეძიანგის]] პროვინციას ერთ სულ მოსახლეზე მშპ-ის (მთლიანი შიდა პროდუქტი) მაჩვენებლით მეხუთე ადგილი უკავია ჩინეთის პროვინციებს შორის, ხოლო თავად ქალაქი შაოსინგი ამავე მაჩვენებლით 32-ე ადგილზეა ქვეყნის მასშტაბით. ==რესურსები ინტერნეტში== {{Wikivoyage}} * [http://www.aqicn.info/?city=Shaoxing Shaoxing air quality index reports] [[კატეგორია:ჩინეთის ქალაქები]] 0umn25qtwnxzlk0ye8qlpmh5wiwfmnm 0 504706 5406565 4411731 2026-06-03T20:06:07Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 0 წყარო და 1 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406565 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მსახიობი|სახელი=პოლეტ გოდარდი|ფოტო=File:Goddard-Modern-Times.jpg|დაბ სახელი=პოლეტ მერიონ ლევი|დაბ თარიღი=[[3 ივნისი]], [[1910]]|დაბადგილი=[[ქუინსი]], [[ნიუ-იორკი]], [[აშშ]]|child=სტუდიის ფოტო გადაღებული ფილმისათვის "ახალი დროება" - 1936 წ.|გარდ თარიღი=[[23 აპრილი]], [[1990]] (79 წელი)|მოქალაქეობა={{დროშა|აშშ}}|საქმიანობა=მსახიობი|აქტიურობის წლები=1929-1972|გარდ ადგილი=ტიჩინო, [[შევეიცარია]]}} '''პოლეტ გოდარდი''' ({{lang-en|Paulette Goddard;}} დ. '''მერიონ პოლინ ლევი'''; {{lang-en|Pauline Marion Levy;}} '''გოდარდი''' (დედის გვარი); 3 ივნისი, 1910 — გ. 23 აპრილი, 1990) — ამერიკელი მსახიობი, [[ოსკარი|ოსკარის]] პრემიის ნომინანტი (1944). [[ჩარლი ჩაპლინი|ჩარლი ჩაპლინისა]]  (1936-1942 წლებში) და [[ერიხ მარია რემარკი|ერიხ მარია რემარკის]] (1958 წლიდან [[ერიხ მარია რემარკი|რემარკის]] გარდაცვალებამდე, 1970 წელს) მეუღლე.<ref>Gilbert, Julie (1995). ''Opposite Attraction – The Lives of Erich Maria Remarque and Paulette Goddard.''Pantheon Books; [[ISBN]] [https://0-679-41535-1, 0-679-41535-1,]{{Dead link|date=ივნისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }} pp. 37–41 for parents' names and backgrounds, as well as Alta's birth year; pp. 159–60 for Levy's death year and p. 477 for Alta's death year.</ref><ref>Thomson, David. ''The New Biographical Dictionary of Film: Completely Updated and Expanded'', Knopf Doubleday (2010) p. 385</ref> == ბიოგრაფია == მერიონის პროფესიული კარიერა ადრე დაიწყო.უნივერსალურმა მაღაზიამ “საქსი-მეხუთე ავენიუ“ მომხიბლავი პატარა გოგონა ბავშვთა ტანსაცმლის დემონსტრირებისათვის მიიწვია. 15 წლის მერიონი გახდა მოცეკვავე და გამოდიოდა იმ პერიოდისათვის ლეგენდარულ ზიგფელდის რევიუში. მერიონმა სახელი შეიცვალა და პოლეტი დაირქვა. გოგონები, რომლებიც ზიგფელდის შოუში მონაწილეობდნენ, ხშირად მდიდარ თაყვანისმცემლებსა და ქმრებს პოულობდნენ. გამონაკლისი არც პოლეტი იყო და ერთი წლის შემდეგ, როგორც თვითონ ვარაუდობდა, ღირსეული მეწარმე ედგარ ჯეიმსი გაიცნო და ცოლად გაჰყვა, მაგრამ ქორწინება დიდხანს არ გარძელდა და 1929 წელს წყვილი დაშორდა. განქორწინებამ პოლეტს იმ დროისათვის უზარმაზარი თანხა- $ 375 ათასი მოუტანა.<ref>Harms, John W.; Goddard Harms, Pearl (1990). ''The Goddard Book''. '''2'''. Gateway Pre</ref><ref>Booker, Keith M. ''Historical Dictionary of American Cinema'', Scarecrow Press (2011) p. 150</ref><ref>Scovell, Jane. ''Oona Living in the Shadows: A Biography of Oona O'Neill Chaplin'', Grand Central Publishing (1998) ebook</ref> [[ფაილი:Paulette Goddard Picture Play magazine.jpg|მარცხნივ|მინი|პოლეტ გოდარდი ჟურნალის გარეკანზე]] გოდარდმა ჯეიმსთან განქორწინების შემდეგ მიღებული ფულით იყიდა ძვირადღირებული მანქანა, მდიდრული ტანისამოსი და დედასთან ერთად [[ჰოლივუდი|ჰოლივუდის]] დასაპყრობად გაემგზავრა. თავდაპირველად პოლეტი იძულებული გახდა სტატისტის მოკრძალებულ როლებით  დაკმაყოფილებულიყო. მაგრამ პარიზულმა ელეგანტურმა კოსტუმებმა და ძვირფასმა სამკაულმა, რომლითაც ის გადაღებებზე დადიოდა, თავისი საქმე შეასრულა. მდიდრულ სამოსში გამოწყობილმა ლამაზმანმა მალე მიიქცია ყურადღება. მას გავლენიანი მფარველებიც გამოუჩნდა: თავდაპირველად რეჟისორი [[ჰალ როუჩი,]] შემდეგ კი კინოსტუდია [[United Artists]] პრეზიდენტი [[ჯო შენკი]]. კინოსტუდიის ერთ-ერთი თანადამფუძნებელი იყო [[ჩარლი ჩაპლინი|ჩარლი ჩაპლინი.]] პოლეტმა ჩაპლინი შენკის იახტაზე 1932 წელს გაიცნო.  იმ დროისათვის რეჟისორს უკვე გადაღებული ჰქონდა [[ბიჭუნა (1921 წლის ფილმი)|„ბიჭუნა]]<nowiki/>“, [[ოქროს ციებ-ცხელება|„ოქროს ციებ-ცხელება]]<nowiki/>“, [[დიდი ქალაქის ჩირაღდნები|„დიდი ქალაქის ჩირაღდნები“]] და  ცნობილი იყო, როგორც მუნჯი კინოს ლეგენდა.<ref>Stange, Ellen. ''New York State of Fame'', Page Publishing (2015) ebook</ref> [[ჩარლი ჩაპლინი|ჩაპლინს]] შეუყვარდა პოლეტი და ორი წლის შემდეგ მასზე დაქორწინდა. საქორწილო ცერემონია ღია ზღვაში იახტაზე გაიმართა. [[ჩარლი ჩაპლინი|ჩაპლინს]] არ სურდა დიდი ხმაური და ქორწინების აფიშირება. თუმცა პოლეტმა საკითხი უფრო რადიკალურად გადაწყვიტა და დაუყოვნებლივ გადავიდა მეუღლის სახლში. დაუმეგობრდა [[ჩარლი ჩაპლინი|ჩაპლინის]] ვაჟებს, რომლების მას აღმერთებდბენ და სტუმრებს დიასახლისის რანგში ღებულობდა. [[ფაილი:Phillip reed paulette goddard 1957.JPG|მარცხნივ|მინი|ფილიპ რიდი და პოლეტ გოდარდი - 1957 წ.]] 1939 წელს  <nowiki/>[[ალექსანდრე კორდა|ალექსანდრე კორდამ,]] რომელიც [[უნგრეთი|უნგრეთიდან]] [[ჰოლივუდი|ჰოლივუდში]] გადავიდა, რეჟისორი ფილმებისა „ ლედი ჰამილტონი“ და“ ბაღდადელი ქურდი“, ჩაპლინს შესთავაზა ანტი-ნაცისტური სატირული ფილმის  <nowiki/>[[დიდი დიქტატორი|"დიდი დიქტატორი"]]-ს გადაღება. ჰანას როლში "[[დიდი დიქტატორი|დიდ დიქტატორში]]" ([[ჩარლი ჩაპლინი|ჩაპლინის]] დედის სახელი) [[ჩარლი ჩაპლინი|ჩარლი ჩაპლინმა]] პოლეტი ათამაშა. მან თავად ბრწყინვალედ შეასრულე ორი როლი - ფიურერ ჰინკელი ([[ადოლფ ჰიტლერი|ჰიტლერის]] პაროდია) და მოკრძალებული [[ებრაელები|ებრაელი]] პარიკმახერი. ფილმი გამოვიდა 1940 წლის შემოდგომაზე და საზოგადოების მოწონება დაიმსახურა. პრემიერაზე [[ჩარლი ჩაპლინი|ჩაპლინმა]] პირველად  უწოდა გოდარდს საზოგადოებაში თავისი მეუღლე, ორივემ მიიღო მიწვევა [[თეთრი სახლი|თეთრ სახლში]], პრეზიდენტ [[ფრანკლინ დელანო რუზველტი|რუზველტთან]] აუდიენციაზე.<ref>Monush, Barry (2003). Monush, Barry (ed.). ''Screen World Presents the Encyclopedia of Hollywood Film Actors: From the Silent Era to 1965, Volume 1''. '''1'''. Hal Leonard Corporation. p. 282. [[ISBN]] <bdi>[https://1-55783-551-9 1-55783-551-9]{{Dead link|date=მარტი 2021 |bot=InternetArchiveBot }}</bdi>.</ref><ref>Rimler, Walter (2009). ''George Gershwin: An Intimate Portrait''. University of Illinois Press. p. 147. [[ISBN]] <bdi>[https://978-0-252-09369-2 978-0-252-09369-2]{{Dead link|date=მარტი 2021 |bot=InternetArchiveBot }}</bdi>.</ref> [[ფაილი:Paulette Goddard and Fred Astaire, Second Chorus.jpg|მინი|პოლეტ გოდარდი და [[ფრედ ასტერი]]]] ამასთან, იმ დროისთვის მათი ქორწინება უკვე განწირული იყო, ბოლო სამი წლის განმავლობაში მომხდარი ჩხუბები ეჭვს აღარ ტოვებდა გარდაუვალ განქორწინებაზე. წყვილი ყოველგვარი სკანდალებისა და ხმაურის გარეშე განქორწინდა. მათი ბოლო შეხვედრა 1971 წელს შედგა, როდესაც 82 წლის [[ჩარლი ჩაპლინი|ჩაპლინი]] [[ევროპა|ევროპიდან]] გაემგზავრა [[ოსკარი|ოსკარის]] ცერემონიაზე. [[ჩარლი ჩაპლინი|ჩაპლინს]] მის ცხოვრებაში ერთადერთი საპატიო "[[ოსკარი]]" მიენიჭა. [[ჩარლი ჩაპლინი|ჩაპლინთან]] განქორწინების შემდეგ, გოდარდი ცოლად გაჰყვა   მსახიობ ბურგეს მერედიტს, რომელთანაც მან ითამაშა The Maid's Diary და რამდენიმე სხვა ფილმში. ომის შემდეგ, ის და მერედიტი გახდნენ ანტი-მაკარტისტული კომიტეტის აქტიური წევრები. 1949 წელს გოდარდი  ბურგისს დაშორდა.<ref>[https://news.google.com/newspapers?id=rv5PAAAAIBAJ&pg=3621,4331847&dq=p "Paulette Goddard Becomes Bride of Burgess Meredith"]. ''The Evening Independent''. May 23, 1944. p. 10. Retrieved February 16, 2013.</ref> [[ფაილი:Charlie Chaplin and Paulette Goddard in The Great Dictator trailer 2.JPG|მინი|[[დიდი დიქტატორი|"დიდი დიქტატორის]]" გადაღებისას [[ჩარლი ჩაპლინი|ჩარლი ჩაპლინთან]] ერთად.]] პოლეტ გოდარდმა ყველაზე ცნობილი როლები  <nowiki/>[[ჩარლი ჩაპლინი|ჩარლი ჩაპლინის]] ფილმებში "[[ახალი დროება (ფილმი)|ახალი დროება]]" (1936) და "[[დიდი დიქტატორი|დიდი დიქტატორი"]] (1940) ითამაშა. მას უნდა შეესრულებინა [[სკარლეტ ო’ჰარა|სკარლეტ ო'ჰარას]] როლი Gone With the Wind- ში, მაგრამ  მასთან ხელშეკრულება გააუქმეს [[ჩარლი ჩაპლინი|ჩაპლინთან]] რეგისტრირებული ქორწინების ბუნდოვანობის გამო.<ref>[https://www.newspapers.com/clip/3159791/harrisburg-telegraph/ Goddard Star Of Hollywood Players]Harrisburg Telegraph. December 28, 1946. p. 17. Retrieved September 4, 2015 – via Newspapers.com. </ref> გასული საუკუნის 50-იან წლებში გოდარის კარიერა უკან წავიდა. 1958 წელს ის ცოლად გაჰყვა [[ერიხ მარია რემარკი|ერიხ მარია რემარკს]] და გადავიდა [[შვედეთი|შვედეთში]], გსტადში, ყოფილი ქმრის [[ჩარლი ჩაპლინი|ჩარლი ჩაპლინისგან]] არც ისე შორს, თუმცა ერთმანეთს ხშირად არ ხვდებოდნენ. როგორც თვითონ აღნიშნავდა:”ჩვენ სხვადასხვა მთაზე ვცხოვრობთ”. პოლეტ გოდარდი გარდაიცვალა 1990 წელს, [[შვეიცარია|შვეიცარიაში]], რონკო-სოპრა-ასკონას მუნიციპალიტეტში, ემფიზემისგან, თავისი 80 წლის იუბილის წინა დღეს.<ref>[http://www.paulette-goddard.fr/pgbiographie/pgbiovillaa.html Details of death of Paulette Goddard,] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180227072216/http://www.paulette-goddard.fr/pgbiographie/pgbiovillaa.html |date=2018-02-27 }} paulette-goddard.fr; accessed April 25, 2014.</ref><ref>Flint, Peter B. (April 24, 1990). [https://www.nytimes.com/1990/04/24/obituaries/paulette-goddard-78-is-dead-film "Paulette Goddard, 78, Is Dead; Film Star of 1930s Through 50s".]{{Dead link|date=სექტემბერი 2021 |bot=InternetArchiveBot }} ''nytimes.com''. p. 1. Retrieved February 15, 2013.</ref> == გარე ბმულები == * [[imdbname:0002104|პოლეტ გოდარდი ინტერნეტ ფილმების ბაზაში]] == ლიტერატურა == * Gilbert, Julie (1995). [[iarchive:oppositeattracti00gilb|''Opposite Attraction – The Lives of Erich Maria Remarque and Paulette Goddard''.]] Pantheon Books. [[ISBN]] <bdi>[https://0-679-41535-1 0-679-41535-1]{{Dead link|date=მარტი 2021 |bot=InternetArchiveBot }}</bdi>. * Haver, Ronald (1980). ''David O. Selznick's Hollywood''. Bonanza Books, New York. [[ISBN]] <bdi>[https://0-517-47665-7 0-517-47665-7]{{Dead link|date=მარტი 2021 |bot=InternetArchiveBot }}</bdi>. * Kael, Pauline (1982). ''5001 Nights at the Movies''. Arrow Books, London. [[ISBN]] <bdi>[https://0-09-933550-6 0-09-933550-6]{{Dead link|date=მარტი 2021 |bot=InternetArchiveBot }}</bdi>. * Walker, Alexander (1987). ''Vivien, The Life of Vivien Leigh''. Grove Press. [[ISBN]] <bdi>[https://0-8021-3259-6 0-8021-3259-6]{{Dead link|date=მარტი 2021 |bot=InternetArchiveBot }}</bdi>. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:გოდარი, პოლეტ}} [[კატეგორია:დაბადებული 1910]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 1990]] [[კატეგორია:დაბადებული 3 ივნისი]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 23 აპრილი]] [[კატეგორია:XX საუკუნის მსახიობები]] [[კატეგორია:ამერიკელი კინომსახიობები]] [[კატეგორია:ჩარლი ჩაპლინის ოჯახი]] [[კატეგორია:ერიხ მარია რემარკი]] [[კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი ბიზნესმენები]] prmoqhymwiienr9qaa7a2cm37as16p7 0 519133 5406673 4949196 2026-06-04T07:15:48Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406673 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მუსიკოსი |სახელი = რაინ სულთანოვი |ორიგინალური სახელი= რაინ ალადინ ოღლუ სულთანოვი |სურათი = Rain sultanov.jpg |ლანდშაფტი = |სათაური = |სურათისზომა = |ფონი =non_vocal_instrumentalist |ნამდვილისახელი = |მეტსახელი = |დაიბადა = {{Birth date and age|1965|4|29}} |დაბადების ადგილი = [[ბაქო]], [[აზერბაიჯანი]] |გარდ = |გარდ ადგილი = |წარმოშობა = [[აზერბაიჯანელები]] |ინსტრუმენტი = [[საქსოფონი]] |მიმართულება = |ჟანრი = [[ეთნო-ჯაზი]], [[თანამედროვე ჯაზი]], [[ჯაზ ფუჟენი]] |საქმიანობა = [[მუსიკოსი]], [[კომპოზიტორი]] |აქტიურობის წლები = [[1995]] – დღემდე |ლეიბლი = |ასოციაციები = |საიტი = [https://www.rainsultanov.com/] |წევრები = |ყოფილი წევრები = |აღსანიშნავი ინსტრუმენტები = |ჯილდოები = }} '''რაინ ალადინ ოღლუ სულთანოვი''' ({{lang-az|Rain Aladdin oglu Sultanov}}; დ. [[1965]] წლის [[29 აპრილი]], [[ბაქო]], [[აზერბაიჯანი]]) — [[აზერბაიჯანელები|აზერბაიჯანელი]] [[საქსოფონი|საქსოფონისტი]] და [[აზერბაიჯანი|აზერბაიჯანის]] საპატიო მომღერალი.<ref>{{cite web|url=http://en.apa.az/news.php?id=109552|title=Azerbaijani jazzman Rain Sultanov to attend international jazz festival in Georgia|publisher=[[Azerbaijan Press Agency|APA]]|accessdate=2021-10-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120311004002/http://en.apa.az/news.php?id=109552|archivedate=2012-03-11}}</ref><ref>{{Cite news|title=РАИН СУЛТАНОВ - МИССИЯ ВЫПОЛНИМА|publisher=jazzdunyasi.jazz.az|url=http://jazzdunyasi.jazz.az/index.php?option=com_content&task=view&id=164&Itemid=55&lang=ru&lang=ru|access-date=2021-10-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180818052538/http://jazzdunyasi.jazz.az/index.php?option=com_content&task=view&id=164&Itemid=55&lang=ru&lang=ru|archivedate=2018-08-18}}</ref><ref>{{Cite news|title=Поверх барьеров с Иваном Толстым|website=svobodanews.ru|url=http://www.svobodanews.ru/content/transcript/1767743.html|access-date=2021-10-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090808084626/http://www.svobodanews.ru/content/transcript/1767743.html|archivedate=2009-08-08}}</ref> == ბიოგრაფია == სულთანოვი დაიბადა [[1965]] წლის [[29 აპრილი|29 აპრილს]] [[ბაქო|ბაქოში]]. მისი ძმები რაუფი და რამინი ასევე მუსიკოსები არიან. 14 წლის ასაკში სულთანოვი ძმების რჩევით შევიდა მუსიკალურ სკოლაში. რაინის ინტერესი [[ჯაზი|ჯაზისა]] და განსაკუთრებით ჯგუფის ,,Weather Report" და [[მაილზ დეივისი|მაილზ დევისის]] შემოქმედებისადმი სწორედ ამ პერიოდს უკავშირდება. 16 წლის ასაკში სულთანოვი უკვე კარგად უკრავდა [[საქსოფონი|საქსოფონზე]]. ოთხი წლის განმავლობაში [[საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირი|საბჭოთა]] არმიაში ყოფნის დროს ის უკრავდა სამხედრო ჯგუფში. შემდეგ მან სწავლა [[ბაქო|ბაქოს]] ასაფ ზეინალის მუსიკალურ სკოლაში განაგრძო და [[1985]] წელს სპეციალიზებულ სკოლებს შორის რესპუბლიკურ კონკურსზე პირველი ადგილი დაიკავა. მან შეასრულა [[პეტრე ჩაიკოვსკი|ჩაიკოვსკის]], [[ვოლფგანგ ამადეუს მოცარტი|მოცარტის]], [[კარლ მარია ფონ ვებერი|ვებერის]] და სხვა კომპოზიტორების კომპოზიციები. იმ დროს სულთანოვმა დაიწყო [[ჯაზი|ჯაზის]] შესრულება და ის მიიწვიეს სამუშაოდ [[პოლად ბილბილოღლუ|პოლად ბილბიოღლუს]] ჯგუფში ,,Ashiqlar". [[1988]] წელს სულთანოვი მუშაობდა სიმღერის სახელმწიფო თეატრში [[რაშიდ ბეჰბუდოვი|რაშიდ ბეჰბუდოვის]] მიწვევით და ასრულებდა [[ჩარლზ პარკერი|ჩარლზ პარკერისა]] და [[მაიკლ ბრეკერი|მაიკლ ბრეკერის]] კომპოზიციებს. იმავე წელს ჩაირიცხა [[აზერბაიჯანის სახელმწიფო კონსერვატორია|აზერბაიჯანის სახელმწიფო კონსერვატორიაში]]. [[1989]] წელს სულთანოვი მიიწვიეს [[აზერბაიჯანი|აზერბაიჯანის]] სახელმწიფო ორკესტრ „გაიაში“. ორკესტრის მუსიკალური მენეჯერი იყო [[ტოფიგ შაბანოვი]]. [[1992]] წელს სულთანოვი მიიწვიეს სოლისტად აზერბაიჯანის სახელმწიფო სამაუწყებლო კავშირის ესტრადა-სიმფონიურ ორკესტრში, [[ფაიგ სუჯედდინოვი|ფაიგ სუჯედდინოვის]] ხელმძღვანელობით. იმ პერიოდში სულთანოვი გამოდიოდა [[ჯაზი|ჯაზის]] პროგრამებსა და სოლო კონცერტებზე. [[1992]]-[[1994|94]] წლებში სულთანოვი უკრავდა [[თურქეთი|თურქეთისა]] და [[მოსკოვი|მოსკოვის]] სხვადასხვა ჯაზ კლუბებსა და საკონცერტო დარბაზებში. [[1995]] წელს სულთანოვმა შექმნა თავისი პირველი კომპოზიციები სახელწოდებით ,,ჯოკერები და ცეკვა" და ,,დასვენების დღე". [[1996]]-[[1997|97]] წლებში სულთანოვი გამოდიოდა გერმანიის ჯაზ-ფესტივალებზე. ამ დროს მან შექმნა ისეთი კომპოზიციები, როგორიცაა ,,ბოლო მომენტი", ,,გიჟური სამყარო" და სხვა. მოგვიანებით სულთანოვმა გადაწყვიტა შეექმნა ჯგუფი სახელწოდებით ,,სინდიკატი". ჯგუფის წევრები იყვნენ მისი უფროსი ძმა რაუფ სულთანოვი ([[ბას-გიტარა|ბას გიტარა]]), ელდარ რაგულუზადე ([[ფორტეპიანო]]), ჰამდულა გაფარი ([[გიტარა]]) და ვაგიფ ალიევი (პერკუსიული ინსტრუმენტები). [[1997]] წლის [[14 ივლისი|14 ივლისიდან]] [[15 ივლისი|15 ივლისის]] ჩათვლით გაიმართა ჯგუფის პირველი სოლო კონცერტები სახელწოდებით ,,ბოლო მომენტი". „სინდიკატმა“ მოკლე დროში დიდი პოპულარობა მოიპოვა. [[2008]] წელს სულთანოვმა დაასრულა მუშაობა ალბომზე სახელწოდებით ,,Tale Of My Land", რომელზედაც მუშაობდა ორი წლის განმავლობაში.<ref>{{Cite news|title=Раин Султанов: "Радует то, что сейчас джазовые музыканты все-таки сплотились…" - ИНТЕРВЬЮ - ФОТО|publisher=1news|url=http://www.1news.az/bomond/20100119020434990.html}}</ref><ref>{{Cite news|title=Азербайджанский джазмен рассказывает о родной земле|url=http://www.anl.az/down/medeniyyet2008/oktyabr/medeniyyet2008_oktyabr_666.htm|access-date=2021-10-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150610225051/http://www.anl.az/down/medeniyyet2008/oktyabr/medeniyyet2008_oktyabr_666.htm|archivedate=2015-06-10}}</ref> ამ პროექტს სულთანოვმა უწოდა ალბომი-წიგნი, რადგან იგი შედგება ორმოცი გვერდისგან, რომელზეც ფოტოებია. ალბომი შედგება ორი დისკისაგან. პირველი დისკი მუსიკალურია, ხოლო მეორე დისკზე არის 17 წუთიანი ფილმი, რომელიც გადაიღეს [[აზერბაიჯანელები|აზერბაიჯანელმა]] და [[თურქები|თურქმა]] რეჟისორებმა. ალბომის პირველ ნაწილში არის ინტერვიუ სულთანოვთან, ხოლო მეორე ნაწილში დისკთან ერთად არის ფოტოები. მესამე ნაწილში არის მინი კლიპი, რომლის მთავარი ლაიტმოტივი არის ომი და ტრაგედიები. == რესურსები ინტერნეტში == * [https://www.rainsultanov.com/ ოფიციალური საიტი] == სქოლიო == {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:რაინ, სულთანოვი}} [[კატეგორია:დაბადებული 29 აპრილი]] [[კატეგორია:დაბადებული 1965]] [[კატეგორია:აზერბაიჯანელი მუსიკოსები]] [[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]] [[კატეგორია:ბაქოში დაბადებულები]] 1t9yw4p36e16lnb382xnhw8x3dn28a5 0 525029 5406727 4673664 2026-06-04T10:48:07Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406727 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა პიროვნება|სახელი=რეგინა ზბარსკაია|დაბ თარიღი=[[27 სექტემბერი]] [[1935]]|დაბ ადგილი=[[ვოლოგდა]][[ლენინგრადის ოლქი]], [[სსრკ]]|გარდ ადგილი=[[მოსკოვი]] [[სსრკ]]|გარდ თარიღი=[[15 ნოემბერი]][[1987]] (52 წლის)|საქმიანობა=[[მოდელი]]|დაბ სახელი=რეგინა კოლესნიკოვა|მოქალაქეობა={{დროშა|სსრკ}}|სიმაღლე=170 სმ.|მეუღლე=ლევ ზბარსკი}} '''რეგინა ნიკოლაევნა ზბარსკაია''' (დ. [[27 სექტემბერი]], [[1935]], ვოლოგდა (სხვა წყაროს მიხედვით — [[ლენინგრადის ოლქი]]) ― გ. [[15 ნოემბერი]], [[1987]] , [[მოსკოვი]]) — [[საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირი|საბჭოთა]] მოდელი. [[მსოფლიო|მსოფლიოში]] ცნობილი გახდა 1960-იანი წლების დასაწყისში. დიდი პოპულარობა მოიპოვა [[პარიზი|პარიზში]], სადაც უწოდეს "[[კრემლი|კრემლის]] ყველაზე ლამაზი იარაღი", მოგვიანებით "[[საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირი|საბჭოთა]] [[სოფი ლორენი]]" შეარქვეს.<ref>[https://beautifulrus.com/regina-zbarskaya-russian-sophia-loren/ Regina Zbarskaya — Russian Sophia Loren] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201031050600/https://beautifulrus.com/regina-zbarskaya-russian-sophia-loren/ |date=2020-10-31 }} ([[ინგლისური ენა|ინგლ]].)</ref><ref>[https://www.m24.ru/articles/sovetskij-soyuz/19052014/43674 КГБ и мода: как жили и чем кончили звезды подиума СССР]. ([[რუსული ენა|რუს.]])''Москва 24'' (19 მაისი 2014). ციტირების თარიღი<small>: 16 აპრილი 2021.</small></ref><ref>''Марина Чернова.'' [https://premier.region35.ru/archive/2016/03/np960/s6.html КРАСНАЯ КОРОЛЕВА] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190623205037/https://premier.region35.ru/archive/2016/03/np960/s6.html |date=2019-06-23 }}. ''газета Премьер'' (№12 (960) от 29 მარტი 2016).</ref> == ბიოგრაფია == რეგინასა და მისი მშობლების დაბადების ადგილის შესახებ ორი ვერსია არსებობს. ისინი, ვინც რეგინას პირადად იცნობდნენ, ამტკიცებდნენ, რომ იგი დაიბადა [[ვოლოგდა|ვოლოგდაში]], სადაც მისი დედა, დარია ტიხონოვნა კოლესნიკოვა ექიმად მუშაობდა, ხოლო მამა, ნიკოლაი დემენტიევიჩ კოლესნიკოვი, გადამდგარი ოფიცერი იყო. სხვა ვერსიით, რომელიც არ არის დადასტურებული სერიოზული წყაროებით, რეგინას მამა იყო იუგოსლავიიდან, თავად რეგინა დაიბადა ლენინგრადში; მშობლები ცირკის ტანმოვარჯიშეები იყვნენ და როდესაც მათი ქალიშვილი ჯერ კიდევ ძალიან პატარა იყო, ცირკის გუმბათის ქვეშ ილეთის შესრულების დროს სასიკვდილოდ დაიმტრვნენ, რის შემდეგაც გოგონა ბავშვთა სახლში აღმოჩნდა. 1953 წელს ჩვიდმეტი წლის რეგინა კოლესნიკოვა ჩავიდა [[მოსკოვი|მოსკოვში]] და ჩაირიცხა [[ს.ა. გერასიმოვის სახელობის სრულიად რუსეთის კინემატოგრაფიის სახელმწიფო ინსტიტუტი|ს.ა. გერასიმოვის სახელობის სრულიად რუსეთის კინემატოგრაფიის სახელმწიფო ინსტიტუტში]] (ВГИК) ეკონომიკის ფაკულტეტზე. სწავლის პერიოდში რეგინა ხშირად ჩნდებოდა "ბოჰემურ" წვეულებებზე, სადაც ერთ დღეს შენიშნა მაშინდელმა ცნობილმა დიზაინერმა ვერა არალოვამ. სწორედ ამ შეხვედრიდან დაიწყო რეგინას სამოდელო კარიერა. არალოვამ რეგინას საკუთარ ჩვენებებში მონაწილეობით  მსოფლიოს აჩვენა, რომ მოდა [[საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირი|საბჭოთა კავშირშიც]] არსებობდა. ფრანგულმა ჟურნალმა Paris Match-მა მას უწოდა "კრემლის ყველაზე ლამაზი იარაღი".  როდესაც [[ვიაჩესლავ ზაიცევი|ვიაჩესლავ ზაიცევმა]] ზბარსკაიას „პაჟის“ ვარცხნილობა გაუკეთა, მისგან შექმნა "[[იტალიელები|იტალიელი]] ლამაზმანის" იმიჯი, რეგინა დასავლურ პრესაში "საბჭოთა სოფი ლორენად" მონათლეს. 1958 წელს რეგინამ იტალიელი მომღერლის  — სილვანას როლი შეასრულა ფილმში „მეზღვაური კომეტიდან“, რომელიც იმავე წელს გამოვიდა. (ფილმის ტიტრებში წერია, როგორც რ. კოლესნიკოვა).<ref>[https://edinstvennaya.ua/view/7304 Топ-модель советской эпохи: Регина Збарская] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200220052515/http://edinstvennaya.ua/view/7304 |date=2020-02-20 }} ([[რუსული ენა|რუს]].)</ref><ref>[[:ru:Анненский,_Исидор_Маркович|Исидор Анненский]] (რეჟისორი). ''[[:ru:Анненский,_Исидор_Маркович|Матрос с "Кометы"]]'' [ფილმი].([[რუსული ენა|რუს.]]) [[:ru:Мосфильм|Мосфильм]]. (1958).</ref> == პირადი ცხოვრება == რეგინას ერთადერთი ქმარი იყო მოსკოველი მხატვარი [[ფელიქს-ლევ ზბარსკი]], მეცნიერ ბორის ზბარსკის ვაჟი. ისინი დაქორწინდნენ 1960-იანი წლების დასაწყისში. 1967 წელს რეგინა დაორსულდა, მაგრამ ლევ ზბარსკის არ სურდა შვილები, ამის გამო მან  გადაწყვიტა აბორტი გაეკეთებინა, რის შემდეგაც ცდილობდა დანაშაულის გრძნობის ჩახშობას ანტიდეპრესანტებით. ამ დროს ფელიქს-ლევ ზბარსკი გატაცებული იყო მსახიობი [[მარიანა ვერტინსკაია|მარიანა ვერტინსკაიათი]], შემდეგ კი წავიდა ლუდმილა მაკსაკოვასთან, რომელთანაც 1970 წელს ვაჟი შეეძინა. ამ მოვლენების შემდეგ, რეგინა მძიმე დეპრესიის ნიშნებით ფსიქიატრიულ საავადმყოფოში აღმოჩნდა. [[საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირი|საბჭოთა]] არალეგალი მზვერავი ვიტალი შლიკოვი თავის ინტერვიუში ამტკიცებდა, რომ იგი ცხოვრობდა ზბარსკაიასთან ერთი წლის განმავლობაში მის ბინაში, უფრო მეტიც, იმ პერიოდში, როდესაც ის ჯერ კიდევ ოფიციალურად  დაქორწინებული იყო, მაგრამ აღარ ცხოვრობდა ქმართან. სწორედ ამ პერიოდში ჰქონდა რეგინას თვითმკვლელობის ერთ-ერთი მცდელობა (ფრჩხილის მაკრატლით მიიყენა თვითდაზიანებები). სუიციდის მცდელობის მთავარ მიზეზად შლიკოვმა დაასახელა ყველაზე ძლიერი სტრესი მას შემდეგ, რაც კაგებე-ს  მოდელის გადაბირების მცდელობა ჰქონდა შანტაჟის გამოყენებით. ასევე თავის მოგონებებში მან კატეგორიულად უარყო სხვადასხვა წყაროებში გამოთქმული ვარაუდი იმის შესახებ, რომ რეგინა თანამშრომლობდა უშიშროების კომიტეტთან და სხვადასხვა გზით ეხმარებოდა დეპარტამენტს საჭირო ინფორმაციის მოპოვებაში.<ref>Леонид Млечин (автор). ''[https://www.tvc.ru/channel/brand/id/34/show/episodes/episode_id/38077 Документальное кино Леонида Млечина "Признания нелегала"]'' [სატელევიზიო გადაცემა]. [[:ru:ТВ_Центр|ТВ Центр]]. (2018).[[რუსული ენა|(რუს]].)</ref> საავადმყოფოდან გამოსვლის შემდეგ, ზბარსკაია, მოდელების სახლის დირექტორის მოადგილის, ელენა სტეპანოვნა- ვორობეის დახმარებით, პოდიუმზე დაბრუნდა. მისი შემდეგი რომანის გმირი ახალგაზრდა [[იუგოსლავია|იუგოსლავიელი]] ჟურნალისტი გახლდათ, რომელმაც რეგინა საკუთარი პოპულარობისთვის გამოიყენა. მალე მისი ავტორობით გამოიცა წიგნი გერმანულ ენაზე "ასი ღამე რეგინა ზბარსკაიასთან", სადაც ნათლად იყო აღწერილი ეროტიკული სცენები, ასევე ინფორმაცია ზბარსკაიას სავარაუდო კავშირების შესახებ ცენტრალური კომიტეტის წევრებთან და კომპრომატები სხვა მოდელებზე. == გარდაცვალება == პოლიტიკური სკანდალის შემდეგ ზბარსკაიამ სამჯერ სცადა თვითმკვლელობა, მესამე მცდელობა წარმატებით დასრულდა —მოდელი საძილე აბებით მოწამლული გარდაიცვალა 1987 წლის ნოემბერში 52 წლის ასაკში. ასევე არსებობს ვერსია, რომ რეგინა ზბარსკაია გარდაიცვალა სახლში და არა საავადმყოფოში. ამ ვერსიით, ის ბინაში ტელეფონის ყურმილით ხელში გარდაცვლილი იპოვეს. კოლეგები მოდელების სახლიდან მის დაკრძალვაზე არ მივიდნენ, ცხედარი კრემირებული იყო. მისი გარდაცვალების გარემოებები საიდუმლოდ დარჩა, ხოლო დაკრძალვის ადგილი უცნობია. ერთი ვერსიით, იგი დაკრძალეს [[ვოლოგდა|ვოლოგდაში]] მამისა და მამიდის გვერდით. ვიაჩესლავ ზაიცევმა ინტერვიუში  ჟურნალ „ოგონიოკ“-თან მის შესახებ განაცხადა: "რეგინა ზბარსკაია არა მხოლოდ განსაცვიფრებელი სილამაზით გამოირჩეოდა, არამედ ჭკვიანიც იყო. მას ტრაგიკული ბედი ჰქონდა. მაგრამ მე მას ყოველთვის ვაღმერთებდი. მივიყვანე მოდის სახლში, როგორც „ტიპური ფიგურა“ '' —''  მოდელი, რომელზეც კეთდებოდა სინჯები. იგი დამლაგებლადაც მუშაობდა. მე მას ყველანაირად ვუჭერდი მხარს ბოლომდე." == ხსოვნა == * რეგინა ზბარსკაიას გარდაცვალების ამბავი მოთხრობილია გადაცემების ციკლის "გამოძიებას ატარებდნენ ..." 305 გამოშვებაში; * თოქ-შოუს "მოდით ვილაპარაკოთ" ერთ-ერთი გამოშვება თითქმის მთლიანად რეგინა ზბარსკაიას მიეძღვნა; * გადაცემა „სილამაზე საბჭოურად.  მოდელის ბედი „ ტელეარხზე „ისტორია“ მიეძღვნა რეგინა ზბარსკაიას; * 2015 წელი — კინოკომპანიებმა ''FILM.UA''-მ და ''Shpil''-მა გადაიღეს თორმეტსერიანი ფსევდობიოგრაფიული მხატვრული ფილმი „წითელი დედოფალი“ რეგინა ზბარსკაიას ბიოგრაფიის მიხედვით ([[ქსენია ლუკიანჩიკოვა]] ასრულებს მის როლს). სერიალის პრემიერა  შედგა 2015 წლის 5 ოქტომბერს უკრაინაში ტელეარხ „ინტერზე“. == სქოლიო == {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:ზბარსკაია, რეგინა}} [[კატეგორია:დაბადებული 1935]] [[კატეგორია:დაბადებული 27 სექტემბერი]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 15 ნოემბერი]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 1987]] [[კატეგორია:მოდელები]] [[კატეგორია:მოდელები ეროვნების მიხედვით]] [[კატეგორია:საბჭოთა ფოტომოდელები]] [[კატეგორია:საბჭოთა მოდელები]] cgsr4sgzp5g7jjzw8xbk47p7dplubyi 0 526012 5406625 4813713 2026-06-03T23:37:16Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406625 wikitext text/x-wiki '''''პრაღის სასაფლაო''''' ({{lang-it|''Il cimitero di Praga''}}) — იტალიელი მწერლის, [[უმბერტო ეკო]]ს, რომანი. გამოქვეყნდა 2010 წელს. „[[ვარდის სახელი|ვარდის სახელის]]“ შემდეგ მიიჩნევა ეკოს საუკეთესო რომანად.<ref>{{cite web |url=http://www.booktrust.org.uk/prizes-and-awards/7/2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130421061457/http://www.booktrust.org.uk/prizes-and-awards/7/2012 |url-status=dead |archive-date=2013-04-21 |title=Independent Foreign Fiction Prize 2012 |publisher=Booktrust |date= |accessdate=2013-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130421061457/http://www.booktrust.org.uk/prizes-and-awards/7/2012 |archivedate=2013-04-21 }}</ref> ნაწარმოებში მოქმედება [[XIX საუკუნე|XIX საუკუნის]] [[ევროპა]]ში რელიგიური და პოლიტიკური შეთქმულებების გარშემო ვითარდება. რომანში ვხვდებით ოკულტისტებს, სატანისტებს, მასონებს, იეზუიტებს, რევოლუციეონერებს და სხვადასხვა ქვეყნების საიდუმლო სამსახურებს. მთავარი პერსონაჟი, სიმონე სიმონინი საიდუმლო აგენტია, იგი „გეგმავს შეთქმულებებს, ინტრიგებსა და თავდასხმებს, რომლებიც ევროპის კონტინენტის ისტორიულ და პოლიტიკურ ბედს განსაზღვრავს.“ რომანი მოგვითხრობს თანამედროვე [[ანტისემიტიზმი|ანტისემიტიზმის]] აღზევების, [[დრეიფუსის საქმე|დრეიფუსის საქმის]], სიონის პროტოკოლების და სხვა მნიშვნელოვანი მოვლენების შესახებ, რომლებმაც ებრაელი ხალხის მიმართ მტრობა და სიძულვილი წარმოშვა. ==ისტორიული ფონი== ეკოს თანახმად, რომანის ერთადერთი გამოგონილი პერსონაჟი პროტაგონისტი სიმონე სიმონინია, მის გარდა, ყველა რეალური პიროვნებაა, მათ შორის მისი ბაბუაც.<ref>On Giovanni Battista Simonini, see Reinhard Markner: "Giovanni Battista Simonini: Shards from the Disputed Life of an Italian Anti-Semite", in: ''Kesarevo Kesarju. Scritti in onore di Cesare G. De Michelis.'' A cura di Marina Ciccarini, Nicoletta Marcialis e Giorgio Ziffer. Firenze 2014, pp. 311-319 [http://www.torrossa.it/resources/an/2949209] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160309225526/http://torrossa.it/resources/an/2949209 |date=2016-03-09 }}</ref> ეს უკანასკნელი აბატი ბარუასთვის გაგზავნილი საიდუმლო წერილის ავტორია, რომელმაც თანამედროვე ანტისემიტიზმს დაუდო სათავე. ეკომ თქვა: {{quote|XIX საუკუნე სავსე იყო შემზარავი და მისტიკური მოვლენებით: [[იპოლიტო ნიევო]]ს მკვლელობა, სიონის უხუცესთა პროტოკოლების გაყალბება, რამაც ჰიტლერის მიერ ებრაელთა გენოციდი წაახალისა, [[დრეიფუსის საქმე]] და სხვადასხვა ქვეყნის საიდუმლო პოლიციის მიერ წარმოებული დაუსრეულებელ ინტრიგათა ჯაჭვი, მასონების, იეზუიტების შეთქმულებები და სხვა მრავალი მოვლენა, რომელთა სიზუსტე ვერასოდეს დადასტურდება, თუმცა საფელეტონე მასალის ფუნქციას 150 წლის შემდეგაც ასრულებს.<ref>{{cite web|url=http://bompiani.rcslibri.corriere.it/libro/6622_il_cimitero_di_praga_eco.html|title=The Cemetery of Prague – Plot|publisher=Bompiani|date=|accessdate=2010-09-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101031075447/http://bompiani.rcslibri.corriere.it/libro/6622_il_cimitero_di_praga_eco.html|archivedate=2010-10-31}}</ref>}} ==რესურსები ინტერნეტში== * [http://eco.ids-mannheim.de/wiki/Main_Page Umberto Eco Wiki] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180218161631/http://eco.ids-mannheim.de/wiki/Main_Page |date=2018-02-18 }} * [http://www.booksblog.it/post/6994/la-classifica-dei-libri-piu-venduti-24 Umberto Eco's Cemetery of Prague best-selling book in Italy, Spain and Argentina] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161002221015/http://www.booksblog.it/post/6994/la-classifica-dei-libri-piu-venduti-24 |date=2016-10-02 }} * [http://www.haaretz.com/culture/books/umberto-eco-and-treacherous-texts-1.396123 Haaretz review of The Prague Cemetery] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140521040103/http://www.haaretz.com/culture/books/umberto-eco-and-treacherous-texts-1.396123 |date=2014-05-21 }} * [http://threemonkeysonline.com/book_blog/2010/novels/umberto-ecos-cemetery-of-prague-creates-controversy Umberto Eco’s Cemetery of Prague creates controversy] * [https://www.researchgate.net/publication/281391349_Umberto_Eco's_The_Prague_cemetery_A_game_of_double_co-incidence Research paper on The Prague Cemetery from University of Zululand] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:პრაღის სასაფლაო}} [[კატეგორია:იტალიური რომანები]] [[კატეგორია:უმბერტო ეკოს ნაწარმოებები]] [[კატეგორია:2010 წლის რომანები]] 2wybt591h5xxvcetlav5xagz3wn773t 0 532377 5406626 4838656 2026-06-03T23:41:01Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406626 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ტაძარი | ტაძრის_სახელი = წმინდა გიორგის ბაზილიკა | infobox_width = 250px | სურათი =Czech-03809 - St. George's Basilica (32204970373).jpg | სურათი_ზომა = 240პქ | წარწერა = | რუკა_ტიპი = ჩეხეთი | რუკა_ზომა =250 | რუკა_წარწერა = | ადგილმდებარეობა = [[ჩეხეთი]] | გეო = {{coord|50|05|28|N|14|24|09|E|}} | რელიგიური_წევრობა = | წესჩვეულება = | პროვინცია = | რაიონი = | კურთხევის_წელი = | სტატუსი =მოქმედი | ფუნქციური_სტატუსი = საგამოფენო სივრცე, საკონცერტო დარბაზი და მუზეუმი | მემკვიდრეობითი_ადგილმდებარეობა = | ხელმძღვანელობა = | საიტი = | ხუროთმოძღვრება = | ხუროთმოძღვარი = | ხუროთმოძღვრული_ტიპი = | ხუროთმოძღვრული_სტილი =[[რომანული არქიტექტურა|რომაული]] | ფასადის_მიმართულება = | ნოვატორული = | თარიღდება = [[920]] | მშენებლობის_ფასი = | დეტალები = | ტევადობა = | სიგრძე = | სიგანე = | ნავის_სიგანე = | სიმაღლე_მაქსიმალური = | გუმბათის_რაოდენობა = | გუმბათის_სიმაღლე_გარე = | გუმბათის_სიმაღლე_შიდა = | გუმბათის_დიაგ_გარე = | გუმბათის_დიაგ_შიდა = | მინარეთი_რაოდენობა = | მინარეთის_სიმაღლე = | წვეტის_რაოდენობა = | წვეტის_სიმაღლე = | მასალა = | nrhp = | added = | refnum = | designated = | განედი = 50.0912 | გრძედი =14.4026 | საერთო_მოიჯარე = | ქვეყანა= [[ჩეხეთი]] | გეგმა= | გეგმა_ზომა= | გეგმა_წარწერა= }} '''პრაღის წმინდა გიორგის ბაზილიკა''' ({{lang-cz|Bazilika Sv. Jiří}}) — უძველესი, დღემდე შემორჩენილი საეკლესიო ნაგებობა [[პრაღის ციხესიმაგრე|პრაღის ციხესიმაგრეში]], [[ჩეხეთი|ჩეხეთში]], [[პრაღა]]ში. ბაზილიკა დააარსა [[ვრატისლავ I ბოჰემიელი|ვრატისლავ I ბოჰემიელმა]] [[920]] წელს. ბაზილიკა [[წმინდა გიორგი|წმინდა გიორგის]] სახელობისაა. ბაზილიკა აგებულია [[რომანული არქიტექტურა|რომაული სტილით]] და არის შენობების კომპლექტის ნაწილი, რომელიც მოიცავს ციხესიმაგრეს, ქვეყნის პოლიტიკურ დედაქალაქს და [[ჩეხეთი|ჩეხეთის]] სახელმწიფოს სასულიერო ცენტრს. == ისტორია == ბაზილიკა აკურთხეს [[921]] წელს. ის არის ერთ-ერთი უძველესი ეკლესია [[პრაღა|პრაღაში]], რომელიც აშენებულია [[რომანული არქიტექტურა|რომაული სტილით]].<ref name="Havel">{{Cite web|last=Havel|first=Woody|date=2017-04-03|title=La basilique Saint George|url=http://www.toutsurprague.fr/basilique-saint-george.php|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151120204019/http://www.toutsurprague.fr/basilique-saint-george.php|archive-date=2015-11-20|access-date=2020-09-01|website=toutsurprague.fr|language=fr}}</ref> ეკლესიის მშენებლობა დაიწყო ვრატისლავ I-მა. [[921]] წელს, ვრატისლავ I-ის გარდაცვალებისას ეკლესია უკვე დასრულებული იყო, მაგრამ მის სიკვდილამდე არ უკურთხებიათ. ვენცალიუს I-მა დაასრულა პროექტი და ბაზილიკაში დაკრძალა თავისი ბებია, ლუდმილა ბოჰემიელი. ბაზილიკა ეკლესია [[ბოჰემია|ბოჰემიის]] ცენტრი იყო პრაღის საეპისკოპოსოს დაარსებამდე [[973]] წელს. [[976]] წელს ბაზილიკის ჩრდილოეთ მხარეს აშენდა ბენედიქტელთა წმინდა გიორგის სააბატოს პირველი შენობა და ის გახდა ამ სააბატო ეკლესია. წმინდა გიორგის მონასტერი მდებარეობს ბაზილიკის გვერდით, რომელიც დააარსა [[973]] წელს მლადამ (აბატმა).<ref>{{Cite web|title=St. George's Basilica and convent|url=http://www.hrad.cz/en/prague-castle/guidepost-for-visitors/st-georges-basilica-and-convent.shtml|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151103160712/http://www.hrad.cz/en/prague-castle/guidepost-for-visitors/st-georges-basilica-and-convent.shtml|archive-date=2015-11-03|access-date=2011-01-01|website=hrad.cz}}</ref> ბოჰემის დედოფლის კურთხევის უფლება ამ თემის აბატსს ჰქონდა. [[1142]] წელს [[კონრად III]] შევიდა ბოჰემიაში, რათა დაენიშნა თავისი სიძე [[ვლადისლავ II (პოლონეთი)|ვლადისლავ II]] ჰერცოგად. კონრადმა ალყა შემოარტყა პრაღის ციხეს. ალყის დროს ეკლესიამ და მონასტერმა ხანძრის შედეგად დიდი ზიანი მიიღეს. დაზიანებები შეკეთდა [[1145]]-[[1151]] წლებში და ამ დროს ეკლესიას ორი კოშკი შეემატა. ჩრდილოეთის, უფრო პატარა კოშკს მეტსახელად „ევა“, ხოლო სამხრეთის, უფრო დიდ კოშკს მეტსახელად „ადამი“ ჰქვია.<ref name="Borkovsky">{{Cite book|last=BorkovskÝ|first=Ivan|title=Bazilika a klášter sv. Jiří na Pražském hradě|date=1962|publisher=Academia|location=Prague|trans-title=Basilica and Monastery of St. George at Prague Castle}}</ref> ბაროკოს ფასადი თარიღდება [[XVII საუკუნე|მე-17 საუკუნის]] ბოლოთი.<ref name="CEB">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=t1LtcvYx-vUC&q=siege+of+prague+1142&pg=PT16|title=Prague|publisher=Casa Editrice Bonechi|isbn=9788847625761}}</ref> [[1364]]–[[1378]] წლებში აბატმა ელისაბეტამ დაასრულა სანტა ლუდმილას სამლოცველოს განახლება [[გოტიკური არქიტექტურა|გოტიკურ სტილში]], ხოლო სამლოცველოს საკურთხეველი აკურთხა [[1371]] წელს ვლაშიმის არქიეპისკოპოსმა იან ოჩკომ. [[XV საუკუნე]]ში მონასტერი განადგურდა [[ჰუსიტური ომები|ჰუსიტური ომების]] დროს და აღადგინეს ბენედიქტინელების დაბრუნების შემდეგ. [[XVI საუკუნე|XVI საუკუნის]] დასაწყისში აშენდა ახალი სამხრეთის პორტალი. [[1541]] წლის ხანძრის დროს ბაზილიკა კვლავ დაიწვა და შემდეგ კვლავ აღადგინეს. [[1608]]-დან [[1612]] წლამდე ჰელფენბურგის აბას სოფიას ბრძანებით დასავლეთ ნაწილში აშენდა მონაზვნების დიდი საგუნდო კუთხე. [[XVII საუკუნე|მე-17 საუკუნის]] ბოლოს აშენდა [[ბაროკო|ბაროკოს]] ფასადი, სავარაუდოდ ფრანჩესკო კარატის ხელმძღვანელობით.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=t1LtcvYx-vUC&q=siege+of+prague+1142&pg=PT16|title=Prague|publisher=Casa Editrice Bonechi|isbn=9788847625761|access-date=4 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210528121140/https://books.google.com/books?id=t1LtcvYx-vUC&q=siege+of+prague+1142&pg=PT16|archive-date=28 May 2021|url-status=live}}</ref> [[1717]]-[[1722]] წლებში წმინდა იოანე ნეპომუქელის სამლოცველო ააგო ფრანტიშეკ მაქსმილიან კანკამ. შენობის სამხრეთ პორტალზე ბარელიეფი გამოსახავს [[წმინდა გიორგი|წმინდა გიორგის]] და გველეშაპს.<ref name="avantgarde2">{{Cite web|title=St George's Basilica|url=https://www.avantgarde-prague.com/what-to-see/st-georges-basilica/detail|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210519050234/https://www.avantgarde-prague.com/what-to-see/st-georges-basilica/detail|archive-date=19 May 2021|access-date=2020-09-01|website=Avantgarde Prague|language=en}}</ref> [[1780-იანები|1780-იან]] წლებში შენობების მდგომარეობა გაუარესდა, როდესაც [[იოზეფ II (სრი)|იოზებ II]]-მ დაშალა სამონასტრო ორდენები<ref name="Britannica">{{Cite web|title=Early reign of Joseph II, 1780–85|url=https://www.britannica.com/place/Austria/Early-reign-of-Joseph-II-1780-85|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210519053648/https://www.britannica.com/place/Austria/Early-reign-of-Joseph-II-1780-85|archive-date=19 May 2021|access-date=4 June 2021|website=Britannica}}</ref> და მონასტერი და ბაზილიკა გადაკეთდა და გამოიყენა არმიამ. ფასადის და ეკლესიის ინტერიერის ზოგიერთი ელემენტის გარდა, ბაზილიკამ შეინარჩუნა [[რომანული არქიტექტურა|რომაული სტილი]] [[1142]] წელს პრაღის ციხეში ხანძრის შემდეგ განხორციელებული რესტავრაციის შემდეგ. შენობის გარედან ბარელიეფი განასახიერებს წმინდა გიორგის და გველეშაპს.<ref name="avantgarde">{{Cite web|title=La basilique Saint-Georges - Avantgarde Prague|url=http://www.avantgarde-prague.fr/guide-de-prague/que-voir-a-prague/monuments-principaux/basilique-saint-georges|access-date=2020-09-01|website=Avantgarde Prague|language=fr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170627234405/https://www.avantgarde-prague.fr/guide-de-prague/que-voir-a-prague/monuments-principaux/basilique-saint-georges/|archivedate=2017-06-27}}</ref> == ინტერიერი == პრაღის [[ბაროკო|ბაროკოსა]] და [[როკოკო|როკოკოს]] სტილის ეკლესიებისგან განსხვავებით, ბაზილიკის ინტერიერი კირქვისგანაა აგებული.<ref name="avantgarde" /> ეკლესია არის სამნავიანი ბაზილიკა, ორი კოშკით, რომელიც მდებარეობს ეკლესიის აღმოსავლეთით, ორი გვერდითი ნავის ბოლოს. იგი იწყება კვადრატული პრესვიტერით და მთავრდება [[აფსიდა|აფსიდით]]. საკურთხევლის ქვეშ არის სამნავიანი მავზოლეუმი. მავზოლეუმში ინახება [[პრჟემისლოვიჩები|პრჟემისლოვიჩების]] დინასტიის წევრების საფლავები და მრავალი წმინდანის რელიკვიები.<ref>{{Cite web|title=Basilique Saint-Georges|url=http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.prague.dk%2Ffrench%2Fpragt12c4.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210518002950/http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.prague.dk%2Ffrench%2Fpragt12c4.htm|archive-date=18 May 2021|access-date=2015-12-11|website=prague.dk|language=fr}}.</ref> == ახლანდელი გამოყენება == ბაზილიკა არის პრაღის ციხე-კომპლექსის შენობების ნაწილი. ციხე იყო ქვეყნის პოლიტიკური დედაქალაქი, ხოლო ბაზილიკა მისი სასულიერო ცენტრის ნაწილი.<ref>{{Cite web|title=The Tombs of Saints at Prague Castle|url=http://old.hrad.cz/castle/svati_uk.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20110928023306/http://old.hrad.cz/castle/svati_uk.html|archive-date=2011-09-28|access-date=2008-02-19|website=old.hrad.cz}}</ref> [[1962]] წელს შენობა გამოცხადდა ეროვნულ კულტურულ ძეგლად და გადაკეთდა საკონცერტო დარბაზად. [[1969]]-[[1975]] წლებში იგი გადაკეთდა საგამოფენო სივრცედ.<ref name="PragueClassicalConcerts">{{Cite web|title=Prague Castle, St. George's Basilica|url=https://pragueclassicalconcerts.com/en/venues/st-georges-basilica|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210519040910/https://pragueclassicalconcerts.com/en/venues/st-georges-basilica|archive-date=2021-05-19|access-date=2021-01-23|website=PragueClassicalConcerts.com}}</ref> == ლიტერატურა == * {{Cite book|last=Merhautová-Livorová|first=Anežka|year=1972|title=Die St. Georgs-Basilika auf der Prager Burg|url=http://sclib.svkk.sk/sck01/Record/000424821/Description|publisher=Odeon|location=Prague|language=de|ref={{harvid|Merhautová-Livorová|year =1972}}|access-date=2022-05-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20241130213615/http://sclib.svkk.sk/sck01/Record/000424821/Description|archive-date=2024-11-30}} == რესურსები ინტერნეტში == * [http://www.prague-wiki.com/wiki/Basilica_of_Saint_George წმინდა გიორგის ბაზილიკა - Prague-wiki] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160327061742/http://www.prague-wiki.com/wiki/basilica_of_saint_george/ |date=2016-03-27 }} == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ჩეხეთის კათოლიკური ტაძრები]] [[კატეგორია:X საუკუნის ეკლესიები]] 88ubgxjo8lp40kb1325658mmyk0tjff 0 533169 5406637 5378610 2026-06-04T03:18:25Z ნანა1962 171202 5406637 wikitext text/x-wiki {{გასწორება}} {{ინფოდაფა სამხედრო კონფლიქტი | კონფლიქტი = კონოტოპის ბრძოლა | ნაწილი = [[რუსეთ-პოლონეთის ომი (1654—1667)|რუსეთ-პოლონეთის ომის]] | სურათი = | სათაური = | თარიღი = 29 ივნისი, 1659 | მდებარეობა = კონოტოპი, უკრაინა | კოორდინატები = {{Coord|51.2224|N|33.1585|E|source:ruwiki_region:UA|format=dms|display=ti}} | მიზეზი = | casus = | შედეგი = | სტატუსი = | ტერიტორია = | მხარე1 = [[File:Giray tamga grayscale.svg|20px]] [[ყირიმის სახანო]]<br/>[[File:Herb Viyska Zaporozkoho.svg|20px]] [[კაზაკთა საჰეტმანო|ივან ვიჰოვსკის კაზაკები]]<br/>სერბი, მოლდოველი და გერმანელი დაქირავებული მებრძოლები | მხარე2 = [[File:Flag of Russia.svg|25px]] [[რუსეთის სამეფო]]<br/>[[File:Herb Viyska Zaporozkoho.svg|20px]] [[კაზაკთა საჰეტმანო|ივან ბეზპალის კაზაკები]] | მეთაური1 = [[მეჰმედ IV გირეი]]<br/>[[ივან ვიჰოვსკი]]<br/>[[ივან ბოჰუნი]]<br/>[[ჰრიჰორი ჰულიანიცკი]]<br/>[[სტეპან ჰულიანიცკი]] | მეთაური2 = [[ალექსეი ტრუბეცკოი]]<br/>[[სიმიონ პოჟარსკი]]{{executed}}<br/>[[სიმიონ ლვოვი]]<br/>[[ივან ბეზპალი]] | ნაწილები1 = | ნაწილები2 = | ძალა1 = 30 000–35 000 ყირიმელი თათარი<ref name=Davies130/><ref>Бабулин И. Б. Битва под Конотопом. 28 июня 1659 года. — М.: Цейхгауз, 2009. — {{ISBN|978-5-9771-0099-1}}. С. 15</ref><br/>16 000 კაზაკი<ref>Бульвінський А. Г. Конотопська битва 1659 р. // Український історичний журнал. — К., 1998, № 3. C. 77</ref><ref name="ReferenceA">Бабулин И. Б. Битва под Конотопом. 28 июня 1659 года. — М.: Цейхгауз, 2009. — {{ISBN|978-5-9771-0099-1}}. C. 13</ref><br/>1500—3000 დაქირავებული<ref>Бабулин И. Б. Битва под Конотопом. 28 июня 1659 года. — М.: Цейхгауз, 2009. — {{ISBN|978-5-9771-0099-1}}. C. 14</ref><br/>4 000 გარნიზონი კონოტოპში<ref name="Davies B. L 1700. P. 128">Davies B. L. Warfare, state and society on the Black Sea steppe, 1500—1700. — Routledge, UK: Taylor & Francis, 2007. — P. 128—131. — {{ISBN|978-0-415-23986-8}}</ref><ref>Бабулин И. Б. Битва под Конотопом. 28 июня 1659 года. — М.: Цейхгауз, 2009. — С. 13—16. — {{ISBN|978-5-9771-0099-1}}</ref><ref>Бабулин И. Б. Битва под Конотопом. 28 июня 1659 года. — М.: Цейхгауз, 2009. — {{ISBN|978-5-9771-0099-1}}. C. 13—14</ref> | ძალა2 = 28 600 რუსი<ref name=Davies130>Davies B. L. Warfare, state and society on the Black Sea steppe, 1500—1700. — Routledge, UK: Taylor & Francis, 2007. — {{ISBN|978-0-415-23986-8}}. P. 130</ref><ref>Бабулин И. Б. Битва под Конотопом. 28 июня 1659 года. — М.: Цейхгауз, 2009. — {{ISBN|978-5-9771-0099-1}}. С. 13</ref><ref>Бабулин И. Б. Князь Семён Пожарский и Конотопская битва. — Институт Российской истории РАН. — СПб.: Русская симфония, 2009. — {{ISBN|978-5-91041-047-7}}. C. 69</ref><ref name="Piotr Kroll 2010">Piotr Kroll. Iwan Wyhowski // Hetmani zaporoscy w służbie króla i Rzeczypospolitej / P. Kroll, M. Nagielski, M. Wagner. — Zabrze: Infort Editions, 2010. S. 271–273</ref><br/>6 660 კაზაკი<ref name="ReferenceA">Бабулин И. Б. Битва под Конотопом. 28 июня 1659 года. — М.: Цейхгауз, 2009. — {{ISBN|978-5-9771-0099-1}}. C. 13</ref><ref name="Davies B. L 1700. P. 128">Davies B. L. Warfare, state and society on the Black Sea steppe, 1500—1700. — Routledge, UK: Taylor & Francis, 2007. — P. 128—131. — {{ISBN|978-0-415-23986-8}}</ref><ref>Новосельский А. А. Борьба Московского государства с татарами во второй половине XVII века // Исследования по истории эпохи феодализма (Научное наследие). — М.: Наука, 1994. — С. 25. — 221 с. — {{ISBN|5-02-008645-2}}.</ref><ref name="ReferenceB">Смирнов Н. В. Как под Конотопом упадок учинился… (мифы и реальность) // Труды по русской истории. Сборник статей в память о 60-летии И. В. Дубова. — М.: Парад, 2007. — С. 334—353</ref> | დანაკარგები1 = 3 000–6 000 ყირიმელი თათარი<ref>Бабулин И. Б. Битва под Конотопом. 28 июня 1659 года. — М.: Цейхгауз, 2009. — {{ISBN|978-5-9771-0099-1}}. C. 36</ref><br/>4 000 კაზაკი<ref>Бульвінський А. Г. Конотопська битва 1659 р. // Український історичний журнал. — К., 1998, № 4. — С. 35</ref> | დანაკარგები2 = '''ოფიციალური რუსული მონაცემები:'''<br/> 4 769 რუსი<ref name="Piotr Kroll 2010">Piotr Kroll. Iwan Wyhowski // Hetmani zaporoscy w służbie króla i Rzeczypospolitej / P. Kroll, M. Nagielski, M. Wagner. — Zabrze: Infort Editions, 2010. S. 271–273</ref><ref name="Davies B. L 1700. P. 131">Davies B. L. Warfare, state and society on the Black Sea steppe, 1500—1700. Routledge, UK: Taylor & Francis, 2007. P. 131</ref><ref name="ReferenceC">Бабулин И. Б. Битва под Конотопом. 28 июня 1659 года. М.: Цейхгауз, 2009. С. 37</ref> 2 000 კაზაკი<ref name="ReferenceB">Смирнов Н. В. Как под Конотопом упадок учинился… (мифы и реальность) // Труды по русской истории. Сборник статей в память о 60-летии И. В. Дубова. — М.: Парад, 2007. — С. 334—353</ref><ref>Бабулин И. Б. Битва под Конотопом. 28 июня 1659 года. — М.: Цейхгауз, 2009. — {{ISBN|978-5-9771-0099-1}}. С. 23—24</ref> | შენიშვნა = | კამპანიის დაფა = }} '''კონოტოპის ბრძოლა''' ან '''სოსნივკას ბრძოლა''' — ბრძოლა კოალიციასა, რომელსაც<ref>{{cite web|url=http://www.day.kiev.ua/290619?idsource%3D277208%26mainlang%3Deng|title=Archived copy|access-date=31 October 2009|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120320102630/http://www.day.kiev.ua/290619?idsource=277208&mainlang=eng|archive-date=20 March 2012}}</ref> ხელმძღვანელობდა უკრაინელი კაზაკების ჰეტმანი ივან ვიჰოვსკი და [[რუსეთის სამეფო|რუსეთის სამეფოს]]<ref name="Davies B. L 1700. P. 128">Davies B. L. Warfare, state and society on the Black Sea steppe, 1500—1700. — Routledge, UK: Taylor & Francis, 2007. — P. 128—131. — {{ISBN|978-0-415-23986-8}}</ref> სამხედრო დანაყოფებს შორის, რომლებსაც მეთაურობდნენ სიმიონ პოჟარსკი და სიმიონ ლვოვი, მათ მხარს უჭერდნენ ივან ბეზპალის [[კაზაკები]].<ref name="Davies B. L 1700. P. 1281">Davies B. L. Warfare, state and society on the Black Sea steppe, 1500—1700. — Routledge, UK: Taylor & Francis, 2007. — P. 128—131. — {{ISBN|978-0-415-23986-8}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[სპეციალური:BookSources/978-0-415-23986-8|978-0-415-23986-8]]</ref> 1659 წლის 29 ივნისს, ქალაქ [[კონოტოპი|კონოტოპთან]], [[უკრაინა]], რუსეთ-პოლონეთის ომის დროს (1654–1667). ვიჰოვსკის კოალიციამ დაამარცხა რუსები და მათი მოკავშირეები და აიძულა რუსეთის მთავარი არმია შეეწყვიტა კონოტოპის ალყა. თუმცა ბრძოლის შედეგმა მხოლოდ გააძლიერა პოლიტიკური დაძაბულობა უკრაინაში და გამოიწვია ვიჰოვსკის ხელისუფლებიდან რამდენიმე თვის შემდეგ გადაყენება. == პრელუდია == კონოტოპის ბრძოლა მოხდა უკრაინის ისტორიის პერიოდში, რომელსაც ზოგადად ნანგრევებად მოიხსენიებენ. ეს იყო ჰეტმან [[ბოგდან ხმელნიცკი|ბოჰდან ხმელნიცკის]] გარდაცვალების დრო, როდესაც დაიწყო დიდი ბრძოლა ძალაუფლებისთვის კაზაკთა ელიტაში. შეიძლება ითქვას, რომ ძალაუფლებისთვის ეს ბრძოლები წამოიწყო რუსეთის მეფემ, კაზაკების ავტორიტეტის შელახვის მცდელობის მიზნით.<ref name="maidan.org.ua">{{Cite web|url=http://maidan.org.ua/static/mai/1247081324.html|title=Майдан. Статті. Конотоп-1659: шана, честь і слава України|accessdate=2022-05-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090712235251/http://maidan.org.ua/static/mai/1247081324.html|archivedate=2009-07-12}}</ref> ბოჰდან ხმელნიცკიმ მოახერხა [[ხმელნიცკის აჯანყება|უკრაინის]] გამოყვანა [[პოლონეთ-ლიტვის თანამეგობრობა|პოლონეთის]] ბატონობისგან, მაგრამ მოგვიანებით იძულებული გახდა 1654 წელს [[რუსეთი|რუსეთთან]] ახალი და უხერხული ურთიერთობა დაემყარებინა. მის მემკვიდრე, გენერალურ კანცლერი და ახლო მრჩეველი ივან ვიხოვსკი იძულებული გახდა გამკლავებოდა [[მოსკოვი|მოსკოვის]] მზარდ ჩარევას უკრაინის საშინაო საქმეებში და თუნდაც სამოქალაქო ომის აშკარა აღძვრას ვიხოვსკის მოწინააღმდეგე კაზაკთა ფრაქციების მხარდაჭერით.<ref name="maidan.org.ua"/> 1656 წელს რუსეთმა ხელი მოაწერა სამშვიდობო შეთანხმებას [[ვილნიუსი|ვილნოში]] პოლონეთთან, 1654 წლის პერეიასლავის ხელშეკრულების დარღვევით და გაზარდა ზეწოლა კაზაკთა საჰეტმანოზე.<ref>Mytsyk Y. "Battle of Konotop 1659" // ''Ukrainske kozatstvo – Mala entsykolpedia'', Kiev, 2006. pp. 297</ref> შედეგად, ვიჰოვსკიმ მოლაპარაკება დაიწყო პოლონელებთან და დადო ჰადიახის ხელშეკრულება 1658 წლის 16 სექტემბერს. დაგეგმილი ახალი ხელშეკრულების თანახმად, ცენტრალური უკრაინის სამი სავოევოდო<ref>[http://p2.www.britannica.com/eb/topic-251291/Treaty-of-Hadyach Treaty of Hadyach (1658, Ukraine)]</ref> (კიევი, ბრატსლავა და პოდილია) უნდა გამხდარიყო [[პოლონეთ-ლიტვის თანამეგობრობა|პოლონეთ-ლიტვის თანამეგობრობის]] შემადგენელი ნაწილები<ref>[http://www.mfa.gov.ua/mfa/ua/publication/content/357.htm Українська держава наприкінці XVII століття] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070609152214/http://www.mfa.gov.ua/mfa/ua/publication/content/357.htm|date=9 June 2007}}</ref> პოლონეთთან და [[ლიეტუვის ისტორია|ლიტვასთან]] ერთად თანასწორი სტატუსით, რუსეთის დიდი სამთავროს სახელით. ეს აყალიბებდა პოლონეთ-ლიტვის-რუთენიის თანამეგობრობას.<ref>Mytsyk Y. "Battle of Konotop 1659" // ''Ukrainske kozatstvo – Mala entsykolpedia'', Kiev, 2006. pp. 2978</ref> თუმცა სეიმმა მოახდინა ხელშეკრულება დაამტკიცა ძალიან შეზღუდული ვერსიით, სადაც სრულიად გამოტოვებული იყო დამოუკიდებელი რუთენური სამთავროს იდეა.<ref>Т.Г. Таирова-Яковлева Иван Выговский // Единорогъ. Материалы по военной истории Восточной Европы эпохи Средних веков и Раннего Нового времени, вып.1, М., 2009: ''Под влиянием польской общественности и сильного диктата Ватикана сейм в мае 1659 г. принял Гадячский договор в более чем урезанном виде. Идея Княжества Руського вообще была уничтожена, равно как и положение о сохранении союза с Москвой. Отменялась и ликвидация унии, равно как и целый ряд других позитивных статей.''</ref> [[ფაილი:Peczat8_wygovskiy.jpg|მარცხნივ|მინი|179x179პქ| რუსეთის დიდი სამთავროს ჰეტმან ივან ვიხოვსკის ბეჭედი]] კაზაკ-პოლონური ალიანსის შესახებ ამბებმა შეაშფოთა მოსკოვი და უკრაინელი კაზაკები, რომლებიც დაუპირისპირდნენ ვიხოვსკის (ივან ბეზპალის მეთაურობით) იმდენად, რომ 1658 წლის შემოდგომაზე საექსპედიციო ძალები გაგზავნეს უკრაინაში, მთავარი გრიგორი რომოდანოვსკის მეთაურობით. მოსკოვის სამხედრო მეთაურმა არა მხოლოდ მხარი დაუჭირა ვიჰოვსკის ოპონენტებს ახალი მეტოქე ჰეტმანის არჩევით, არამედ აქტიურად დაიწყო ვიხოვსკის მომხრეების მიერ დაკავებული ქალაქების ოკუპაცია. ეს უკანასკნელნი უმოწყალოდ განადგურდნენ მშვიდობიანი მოსახლეობის ფართო შეურაცხყოფასა და ძარცვასთან ერთად.<ref name="KR2">[http://www.library.kr.ua/elib/markevich/tom2/malor2.html History of Little Russia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110829053334/http://library.kr.ua/elib/markevich/tom2/malor2.html|date=29 August 2011}} (N. Markevich).</ref> ვითარება ისე გამწვავდა, რომ მას ღია საომარი მოქმედებები მოჰყვა. შეტაკებები და თავდასხმები მოხდა ქვეყნის სხვადასხვა ქალაქებსა და რეგიონებში, რომელთაგან ყველაზე თვალსაჩინო იყო ნიჟინისა და ჩერნიჰივის პოლკების კაზაკების მიერ [[კონოტოპი|კონოტოპის]] აღება, [[ნეჟინი|ნეჟინის]] პოლკოვნიკი ჰრიჰორი ჰულიანიცკის ხელმძღვანელობით. 1659 წლის გაზაფხულზე რუსული არმია 28 600 კაცისგან შედგებოდა, რაზრიადნი პრიკაზის დოკუმენტების მიხედვით,<ref name="babulin">Бабулин И.Б. Битва под Конотопом. 28 июня 1659 года — М.: Цейхгауз, 2009</ref><ref name="Skepsis">[http://scepsis.ru/library/id_2155.html Собрание списков разрядных полков. Николай Смирнов. «Как под Конотопом упадок учинился...» (мифы и реальность). Научно-просветительский журнал «Скепсис»]</ref> ან 100 000–150 000 კაცით, „მოწმის ქრონიკის“ მიხედვით, და სერგეი სოლოვიოვი<ref name="Solovyov"/> გაიგზავნა უკრაინაში რომოდანოვსკის დასახმარებლად. ამ უკანასკნელ ციფრებს თანამედროვე ისტორიკოსები აკრიტიკებენ, როგორც გაზვიადებულს.<ref name="davies">Brian L. Davies. ''[https://books.google.com/books?id=XH4hghHo1qoC&pg=PA130&lpg=PA130&dq=Ivan+Bespalyi&source=bl&ots=HfYNOcz4jF&sig=eKmFim6GGfT4gkxK88HlPq_Xal4&hl=en&ei=cDzISuzXEonllQfF3JWSAw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2#v=onepage&q=30%2C000%20Muscovites&f=false Warfare, state and society on the Black Sea steppe, 1500–1700]''. Routledge, UK. {{ISBN|978-0-415-23986-8}}. P. 130</ref> ჯარი მივიდა უკრაინის საზღვართან 1659 წლის 30 იანვარს და იდგა 40 დღის განმავლობაში, სანამ ტრუბეცკოი მოლაპარაკებას არ გამართავდა ვიხოვსკისთან, რადგან რუს მეთაურს ჰქონდა ინსტრუქციები, დაეყოლიებინა კაზაკები. ვიხოვსკის მეტოქეები, ბეზპალის, ვორონკოს კაზაკთა ძალები და ბარაბაშის ზაპორიჟელი კაზაკები შეუერთდნენ რუსულ ჯარებს. მოლაპარაკებების ჩავარდნის შემდეგ დაიწყო საომარი მოქმედებები. რუსულმა არმიამ ვიხოვსკის მოწინააღმდეგე აჯანყებულებთან ერთად დაამარცხა ვიხოვსკის ჯარები რომნისა და ლოხვიციას ბრძოლებში<nowiki/>[[რომნი|.]] ამის შემდეგ, უზენაესმა სამხედრო მეთაურმა, მთავარმა ალექსეი ტრუბეცკოიმ გადაწყვიტა აეღო კონოტოპის ციხის მცირე 4000-იანი გარნიზონი, რომელსაც ჰულიანიცკის კაზაკები ეკავათ, სანამ ვიხოვსკის დევნას განაგრძობდა. == კონოტოპის ალყა == მთავარი ტრუბეცკოის იმედები კონოტოპთან დაპირისპირების სწრაფ გადაწყვეტაზე გაქრა, როდესაც ჰულიანიცკიმ და მისმა კაზაკებმა უარი თქვეს ჰეტმან ვიჰოვსკის ღალატზე და დაიწყეს კონოტოპის სასტიკი და გაჭიანურებული დაცვა მხოლოდ 4000 მებრძოლით.<ref name="Tucker">Tucker, S.C., A Global Chronology of Conflict, Vol. Two, 2010, Santa Barbara: ABC-CLIO, LLC, {{ISBN|9781851096671}}</ref>{{წგ|637}}ისტორიკოს მარკევიჩის თქმით, 1659 წლის 21 აპრილს, დილის, ლოცვის შემდეგ, ტრუბეცკოიმ ბრძანა ყოვლისმომცველი თავდასხმა ციხის სიმაგრეებზე. ქალაქი დაიბომბა, რამდენიმე ცეცხლგამჩენი ბომბი ჩამოაგდეს შიგნით და ჯარი გადავიდა ქალაქის დასაპყრობად. ერთ მომენტში ტრუბეცკოის ჯარები შეიჭრნენ ქალაქის კედლებში, მაგრამ შეტევა მოიგერია შიგნით კაზაკების სასტიკმა წინააღმდეგობამ. თავდაპირველი თავდასხმის ფიასკოს შემდეგ, ტრუბეცკოიმ მიატოვა სწრაფი თავდასხმის გეგმები და დაიწყო ქალაქის დაბომბვა და თხრილის მიწით შევსება. კაზაკები ჯიუტად იკავებდნენ ქალაქ, გაჩენილი ხანძრის მიუხედავად, ღამის განმავლობაში თხრილში სავსე მიწა გამოიყენებოდა ქალაქის კედლების გასამაგრებლად და ალყაში მოქცეულებმა რამდენიმე კონტრშეტევაც კი განახორციელეს ტრუბეცკოის ალყაში მოქცეულ არმიაზე. ამ შეტევებმა აიძულა ტრუბეცკოი გადაეტანა თავისი სამხედრო ბანაკი 10&nbsp;კმ-ის მოშორებით და ამით გაიყო მისი ძალები მის მთავარ შტაბსა და კონოტოპში ალყაში მოქცეულ არმიას შორის. 29 აპრილს მორიგი თავდასხმა ასევე მოიგერიეს და რუსებმა დაკარგეს 400-მდე კაცი და დაიჭრა 3000-მდე ადამიანი.<ref name="Bulv">[http://histans.com/JournALL/journal/1998/3/6.pdf A. G. Bulvynsky. The Konotop battle of 1659.].</ref> სწრაფი კამპანიის ნაცვლად, ალყა გაგრძელდა 70 დღე და მისცა ვიჰოვსკის საჭირო დრო რუსულ ჯართან ბრძოლისთვის მოსამზადებლად. ჰეტმანმა არა მხოლოდ მოახერხა საკუთარი ჯარების ორგანიზება, არამედ უზრუნველყო მისი მოკავშირეების - [[ყირიმელი თათრები|ყირიმელი თათრებისა]] და პოლონელების მხარდაჭერის მიღება. ყირიმელების [[მეჰმედ IV გირეი]] თავისი 30 000-კაციანი არმით გაემართა კონოტოპისკენ 1659 წლის ზაფხულის დასაწყისში ისევე, როგორც პოლონეთის 4000 კაციანი რაზმი [[სერბები|სერბი]], [[მოლდოველები|მოლდოველი]] და [[გერმანელები|გერმანელი]] დაქირავებული მებრძოლები მხარდაჭერით. == ბრძოლა == 1659 წლის 24 ივნისისთვის ვიხოვსკი და მისი მოკავშირეები მიუახლოვდნენ ტერიტორიას და დაამარცხეს დამპყრობლის არმიის მცირე სადაზვერვო რაზმი სოფელ შაპოვალივკასთან, კონოტოპიდან სამხრეთ-დასავლეთით, რამდენიმე კილომეტრში. იმ საღამოს შედგენილი გეგმის მიხედვით, 30 000 თათარი დარჩა ჩასაფრებაში მდინარე სოსნივკას სამხრეთ-აღმოსავლეთით, ხოლო ვიხოვსკის ძალები პოლონელებთან და დაქირავებულებთან ერთად განლაგდნენ ამავე მდინარის სამხრეთით მდებარე სოფელ სოსნივკაში.<ref name="Bulvinsky">[http://histans.com/JournALL/journal/1998/4/3.pdf A. G. Bulvinsky. History of Ukrainian military and military art.]</ref> [[ფაილი:KON_EN_01.JPG|მარცხნივ|მინი|250x250პქ| ბრძოლის რუკა]] [[ფაილი:Russian_clothes_Soln.jpeg|მარჯვნივ|მინი|206x206პქ| XVII საუკუნის რუსი მხედარი]] იმავდროულად, ვიჰოვსკიმ თავისი ძალების სარდლობა დაუტოვა ჰრიჰორი ჰულიანიცკის ძმას, სტეპან ჰულიანიცკის და მცირე კაზაკთა რაზმით გაემგზავრა კონოტოპში.<ref name="Solovyov"/> 1659 წლის 27 ივნისს, დილით, ვიჰოვსკის რაზმმა შეუტია ტრუბეცკოის ჯარს კონოტოპთან ახლოს და ამ მოულოდნელი შეტევით მოახერხა მტრის ცხენების დიდი ნაწილის დაჭერა და მათი გაყვანა და შემდგომ სტეპში.<ref name="Bulvinsky"/> მტერმა კონტრშეტევა დაიწყო და ვიხოვსკიმ უკან დაიხია ხიდის გავლით, მდინარე სოსნივკას მეორე ნაპირზე, თავისი ბანაკის მიმართულებით.<ref name="Solovyov" /> თავდასხმის შესახებ შეიტყო, მთავარ,ა ტრუბეცკოიმ 4000 კაციანი კავალერია და ბეზპალის 2000 კაზაკი გაგზავნა მთავარ სიმენ პოჟარსკის მეთაურობით მდინარის გაღმა ივან ვიხოვსკის დასადევნებლად.<ref name="babulin">Бабулин И.Б. Битва под Конотопом. 28 июня 1659 года — М.: Цейхгауз, 2009</ref><ref name="Skepsis"/><ref name="davies"/><ref>Российский Государственный архив древних актов (РГАДА). Ф. 210. Разряд. Оп.14. Столбцы Севского стола. №167. Л.105, Л.107"</ref> ამრიგად, ტრუბეცკოის ძალები გაიყო ამ რაზმსა და კონოტოპის ალყაში მოქცეულებს შორის. თვითმხილველის და სოლოვიოვის ქრონიკის თანახმად, პოჟარსკის რაზმი შედგებოდა 30 000 კაცისგან.<ref name="Solovyov" /> 1659 წლის 28 ივნისს სიმენ პოჟარსკიმ კაზაკების დევნისას გადალახა მდინარე სოსნივკა და დაბანაკდა მდინარის სამხრეთ ნაპირზე. ღამით, კაზაკთა მცირე რაზმმა, სტეპან ჰულიანიცკის მეთაურობით, ცხენების ჩლიქები ტილოთი შეფუთეს ღამის საფარქვეშ მტრის ხაზების მიღმა აიღეს ხიდი, რომელსაც პოჟარსკი იყენებდა მდინარის გადაკვეთას. ხიდი დაშალეს და მდინარე დააგუბეს ჯიბრებით, რის შედეგადაც ირგვლივ ხეობა დაიტბორა. [[ფაილი:Lucznik_tatarski.jpg|მარჯვნივ|მინი|212x212პქ| თათრული მშვილდოსანი]] 1659 წლის 29 ივნისს, დილით, ვიჰოვსკიმ, მცირე რაზმით, შეუტია პოჟარსკის ჯარს. მცირე შეტაკების შემდეგ მან დაიწყო უკანდახევა, მოჩვენებითი უკანდახევა მისი ძირითადი ძალების მიმართულებით. მოტყუებულმა პოჟარსკიმ თავის ჯარს მტრის დევნა უბრძანა. მას შემდეგ, რაც მტრის ჯარი სოსნივკაში შევიდა, კაზაკებმა თათრებისთვის სიგნალის მისაცემად სამი ქვემეხი ისროლეს და სოსნივკაში განლაგებული ყველა ძალით კონტრშეტევა განახორციელეს. ხაფანგის აღმოჩენის შემდეგ, სიმენ პოჟარსკიმ უკან დახევა ბრძანა; მაგრამ მისი მძიმე კავალერია წინა ღამის წყალდიდობისგან შექმნილ სველ მიწაში ჩაიძირა. ამ დროს თათრებიც დაწინაურდნენ აღმოსავლეთის ფლანგიდან და მოხდა პირდაპირი ხოცვა. თითქმის ყველა სამხედრო დაიღუპა, რამდენიმე მათგანი ცოცხალი ტყვედ ჩავარდა. დატყვევებულთა შორის იყვნენ თავად სიმენ რომანოვიჩ პოჟარსკი, მთავარი სიმენ პეტროვიჩ ლვოვი, ორივე მთავარი ბუტურლინი, მთავარი ლიაპუნოვი, მთავარი სკურატოვი, მთავარი კურაკინი და სხვები. [[მოსკოვი|მოსკოვის]] დიდი განმათავისუფლებლის, [[დიმიტრი პოჟარსკი|დიმიტრი პოჟარსკის]] ნათესავი, სიმენ რომანოვიჩ პოჟარსკი მიიყვანეს [[ყირიმის ხანების სია|ყირიმის ხანის]] [[მეჰმედ IV გირეი|მეჰმედ IV გირაის]] წინაშე. პოჟარსკიმ, დაუმორჩილებლობის გამოსახატავად, შეურაცხყოფა მიაყენა და სახეში შეაფურთხა ხანს. <ref name="Solovyov">{{Cite web |url=http://www.magister.msk.ru/library/history/solov/solv11p1.htm |title=The Reign of Tsar Alexi Mikhailovich. (Solovyov S. М.) |accessdate=2022-05-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110826215423/http://www.magister.msk.ru/library/history/solov/solv11p1.htm |archivedate=2011-08-26 }}</ref> ამის გამო მას თათრებმა სასწრაფოდ მოჰკვეთეს თავი და მისი მოკვეთილი თავი ერთ-ერთ ტყვესთან ერთად გაგზავნეს ტრუბეცკოის ბანაკში.  როდესაც ტრუბეცკოიმ შეიტყო პოჟარსკის არმიის დამარცხების შესახებ, ბრძანა, მოეხსნათ კონოტოპის ალყა და დაიწყო მისი უკანდახევა უკრაინიდან. ამ დროს ჰულიანიცკის კაზაკები ციხის შიგნით გამოვიდნენ კედლების უკნიდან და თავს დაესხნენ უკანდახეულ ჯარს. გარდა ამისა, ტრუბეცკოიმ დაკარგა თავისი არტილერიის უმეტესი ნაწილი, სამხედრო დროშები და ხაზინა.<ref name="Tucker">Tucker, S.C., A Global Chronology of Conflict, Vol. Two, 2010, Santa Barbara: ABC-CLIO, LLC, {{ISBN|9781851096671}}</ref>{{წგ|637}}უკანდახული ჯარი კარგად იცავდა თავს და ვიჰოვსკიმ და თათრებმა მიატოვეს სამდღიანი დევნა რუსეთის საზღვართან.  == შედეგები და მნიშვნელობა == [[ფაილი:Konotop_coin.jpg|მარჯვნივ|მინი|250x250პქ| 10 [[გრივნა|გრივნიანი]] სამახსოვრო მონეტა, გამოშვებული კონოტოპის ბრძოლის 350 წლისთავზე.]] როცა ტრუბეცკოის ჯარები ჩავიდნენ [[პუტივლი|პუტივლში]], ბრძოლის ამბავმა [[მოსკოვი|მოსკოვშიც]] მიაღწია. [[XIX საუკუნე|XIX საუკუნის]] რუსმა ისტორიკოსმა სერგეი სოლოვიოვმა ეს ასე აღწერა: :: ''მოსკოვის კავალერიის სიამაყე, ჯარები, რომლებიც წარმატებულად ასრულებდნენ 54 და 55 წლების ლაშქრობებს, ერთ დღეში დაიღუპნენ - გამარჯვებულებმა მხოლოდ 5000-მდე ტყვე აიყვანეს.'' ''გაუბედურებულებს ღია სივრცეში მიჰყავდათ და ბატკნებივით კლავდნენ - ეს იყო შეთანხმება [[ყირიმის სახანო|ყირიმის ხანსა]] და ზაპოროჟელი კაზაკების ჰეტმანს შორის!'' ''მოსკოვის მეფემ ვეღარასდროს შეძლო ასეთი ძლიერი არმიის შექმნა.'' ''სამგლოვიარო ტანისამოსით გამოეცხადა ხალხს [[ალექსი I (რუსეთი)|ალექსეი მიხაილოვიჩი]] და ტერორმა მოსკოვი მოიცვა.'' ''დარტყმა მძიმე იყო, რადგან მოულოდნელი იყო და ის მოჰყვა ასეთ ბრწყინვალე წარმატებებს!'' ''სულ ცოტა ხნის წინ დოლგორუკიმ მოსკოვში ჩამოიყვანა დატყვევებული ლიტველი ჰეტმანი, სულ ახლახან ყველა საუბრობდა ხოვანსკის წარმატებებზე - ახლა კი ტრუბეცკოიზე, რომლის მიმართაც ყველა სხვებზე მეტ იმედს ამყარებდა, და რომელიც იყო „მორწმუნე და მოხდენილი, სამხედრო საქმეებში დახელოვნებული და მტრის შიში“, მან გაანადგურა ამხელა ჯარი!'' ''ამდენი ქალაქის აღების შემდეგ, ლიტვის დედაქალაქის აღების შემდეგ,'' [რუსეთის] ''სამეფო ქალაქი შეძრწუნდა საკუთარი უსაფრთხოებისთვის: აგვისტოში მეფის ბრძანებულებით ყველა რანგის წარმომადგენელი ჩქარობდნენ მოსკოვის ირგვლივ სიმაგრეების აშენებას.'' ''ხშირად ცარი და [[ბოიარინი|ბოიარები]] იმყოფებოდნენ მშენებლობლობებზე; ხალხი გარე უბნებიდან მათი ოჯახები მწირი ნივთებით ავსებდნენ მოსკოვს და გავრცელდა ჭორი, რომ ცარი გადადიოდა [[ვოლგა|ვოლგისა]] და [[იაროსლავლი|იაროსლავის]] მიღმა''.<ref name="Solovyov"/> ამასთან, სოლოვიევის ემოციურ აღწერას ეჭვქვეშ აყენებენ თანამედროვე ისტორიკოსები, რომლებიც მიუთითებენ იმ ფაქტზე, რომ მისი განაჩენი მართალია მხოლოდ იმ თვალსაზრისით, რომ ბრძოლაში დაკარგულთაგან სულ მცირე 259 იყო მოსკოველი<ref name="Davies B. L 1700. P. 131">Davies B. L. Warfare, state and society on the Black Sea steppe, 1500—1700. Routledge, UK: Taylor & Francis, 2007. P. 131</ref> და, რომ რუსული არმია გაცილებით მცირე იყო, ვიდრე სოლოვიოვი და სხვა ისტორიკოსები, რომლებიც მიჰყვებოდნენ პოლონურ დეკლარაციებს, თვლიდნენ.<ref>Davies B. L. Warfare, state and society on the Black Sea steppe, 1500—1700. Routledge, UK: Taylor & Francis, 2007. P. 130</ref> ელჩების კანცელარიის XVII საუკუნის საარქივო დოკუმენტების მიხედვით, რუსი ჯარისკაცი იყო 4769 კაცი: 2830 ლვოვისა და პოჟარსკის ჯარებიდან, რომლებიც გაგზავნეს სოსნოვკაზე, ხოლო 1896 დაკარგეს ტრუბეცკოის ვაგენბურგზე თავდასხმების დროს.<ref name="ReferenceC2">Бабулин И. Б. Битва под Конотопом. 28 июня 1659 года. М.: Цейхгауз, 2009. С. 37</ref> რიგ პოლონურ<ref>Археографический сборник документов, относящихся к истории Северо-Западной Руси. — Вильна, 1870. — Т. 7. № 87. — С. 114—115</ref> და უკრაინულ<ref>[http://litopys.org.ua/samovyd/sam02.htm Літопис Самовидця. — К.: Наукова думка, 1971]</ref> ნარატიულ წყაროებში რუსული არმიის საერთო ძალა შეფასებულია, როგორც 100 000–150 000 კაცი, ხოლო მსხვერპლი 30 000–50 000-ს შეადგენს, ეს წყაროები ასევე აცხადებს, რომ ისეთი გამოჩენილი რუსი მეთაურები, როგორებიც არიან: გრიგორი რომოდანოვსკი,<ref>Бабулин И. Б. Битва под Конотопом. — С. 30</ref><ref>Мицик Ю. А. Додатки. № 1. 1659, липня 11. — Табір під Конотопом. — Лист гетьмана Івана Виговьского до коронного обозного Анджея Потоцького. // Гетьман Іван Виговський. — С. 68</ref> ანდრეი ბუტურლინი,<ref>Бабулин И. Б. Битва под Конотопом. — С. 38</ref> არტამონ მატვეევი<ref name="ReferenceD">Бабулин И. Б. Битва под Конотопом. — С. 38—39</ref> და ვენედიქტ ზმეევი<ref name="ReferenceD" /> ''—'' ყველა დაიღუპა ბრძოლაში. ეს პრეტენზიები არაკრიტიკულად მიიღეს XIX საუკუნის მეცნიერებმა, როგორიცაა ზემოხსენებული სერგეი სოლოვიოვი,<ref>{{Cite web |url=http://www.magister.msk.ru/library/history/solov/solv11p1.htm |title=Соловьёв С. М. История России с древнейших времён. Глава 1. Продолжение царствования Алексея Михайловича |accessdate=2022-05-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110826215423/http://www.magister.msk.ru/library/history/solov/solv11p1.htm |archivedate=2011-08-26 }}</ref> და დღემდე პოპულარულია უკრაინელ ისტორიკოსებში. მაგალითად, ა. ბულვინსკიმ თავის პუბლიკაციაში დაასკვნა, რომ კონოტოპის ბრძოლაში ორივე მხარემ დაკარგა 40000 კაცი.<ref>Бульвінський А. Г. Конотопська битва 1659 р. // Український історичний журнал. — К., 1998, № 4. — С. 41</ref> ეს პრეტენზიები დეტალურად გააკრიტიკეს დასავლელმა<ref name="Davies B. L 1700. P. 1282">Davies B. L. Warfare, state and society on the Black Sea steppe, 1500—1700. — Routledge, UK: Taylor & Francis, 2007. — P. 128—131. — {{ISBN|978-0-415-23986-8}}</ref> და რუსმა<ref>Малов А. В. Сражение под Конотопом и участие выборных полков в ликвидации последствий Конотопского поражения 1659 г. // Московские выборные полки солдатского строя в начальный период своей истории 1656—1671 гг. — М.: Древлехранилище, 2006. — С. 440—453</ref><ref name="scepsis.net">[http://scepsis.net/library/id_2155.html Смирнов Н. В. Как под Конотопом упадок учинился… (мифы и реальность) // Труды по русской истории. Сборник статей в память о 60-летии И. В. Дубова. — М.: Парад, 2007. — С. 334—353]</ref><ref>Бабулин И. Б. Битва под Конотопом. — С. 36—45</ref> ისტორიკოსებმა, როგორც ძლიერ გაზვიადებულმა, კრიტიკას მხარი დაუჭირა პოლონელმა ექსპერტმა პიოტრ კროლმა. აღინიშნა, რომ „გამოყენებული დოკუმენტების ფურცლებზე არსებული ნიშნებით ვიმსჯელებთ ძველი აქტების რუსეთის სახელმწიფო არქივიდან, [ბულვინსკიმ] იცოდა მრავალი რუსული დოკუმენტი კონოტოპის ბრძოლის შესახებ. თუმცა მან გადაწყვიტა გამოეყენებინა მხოლოდ ერთი მათგანი, რომელსაც საერთო არაფერი აქვს 1659 წლის 28 ივნისის ბრძოლასთან“.<ref name="scepsis.net" /> იმისთვის, რომ კონოტოპში 150 000 კაციანი არმია ჰყოლოდა, რუსეთს უნდა გაეგზავნა მთელი თავისი სამხედრო ძალები ერთ ადგილზე და არ დაეტოვებინა ჯარი, ვინაიდან რუსეთის შეიარაღებული ძალების საერთო ძალა 1651 წლის წლიური შეფასებით. იყო 133 210 კაცი, მათ შორის 39 408 დიდგვაროვანი და ბოიარების ვაჟები, 44 486 სტრელცი ჯარი, 21 124 კაზაკი, 8107 დრაგუნი, 9113 თათარი, 2371 უკრაინელი, 4245 უცხოელი და 270 არტილერია.<ref>Чернов А. В. Вооружённые силы Русского государства в XV—XVII вв. — М.: Воениздат, 1954. — С. 167—168.</ref> გარდა ამისა, დოკუმენტური მტკიცებულებები ცხადყოფს, რომ რომოდანოვსკი, ბუტურლინი,<ref>Половцов А. А. Русский биографический словарь: В 25 т. — М., 1896—1918. — Т. 3. — С. 538—539.</ref> მატვეევი და ზმეევი<ref>[http://rulex.ru/xPol/index.htm?pages/10/421.htm Половцов А. А. Русский биографический словарь: В 25 т. — М., 1896—1918. — Т. 10. — С. 421]</ref> გადაურჩნენ ბრძოლას და განაგრძეს რუსეთის გვირგვინის მსახურება მრავალი წლის განმავლობაში. იმის ნაცვლად, რომ გამოიყენონ ნარატიული ნაწარმოებები, რომლებიცსაც არ მოჰყავს რაიმე მტკიცებულება, შეიცავს საეჭვო დეტალებს და გამოიყენებოდა პროპაგანდის მიზნებისთვის,<ref>Бабулин И. Б. Битва под Конотопом. — С. 29</ref> დასავლელი და რუსი მეცნიერები, ჩვეულებრივ, უპირატესობას ანიჭებენ რუსეთის ელჩების კანცელარიის XVII საუკუნის საარქივო დოკუმენტებს, რომლებიც დეტალურ ინფორმაციას აწვდიან რუსულ პოლკებზე, მათ უზრუნველყოფასა და დანაკარგებზე. ეს დოკუმენტები მიჩნეულია ყველაზე სანდოდ და ზუსტად, რადგან ისინი გამოიყენებოდა ფინანსური კონტროლისა და შეიარაღებული ძალების მომარაგების ინტერესებისთვის, საგულდაგულოდ შეამოწმა სახელმწიფო კომისიამ და წარუდგინა თავად მეფეს; მონაცემების დამახინჯების მცდელობა კანონით აიკრძალა. როდესაც ერთხელ მთავარი ივანე ლობანოვი-როსტოვსკიმ სცადა დაემცირებინა თავისი მსხვერპლი ერთ-ერთ ამ დოკუმენტში, ეს კომისიამ მაშინვე შენიშნა და ცარ ალექსის I-ის მძიმე დანაშაულად აღიქმება.<ref>Бабулин И. Б. Битва под Конотопом. — С. 37</ref> 2012 წელს ტ. ტაიროვა-იაკოვლევამ მოუწოდა ისტორიკოსებს არ მიიჩნიონ დოკუმენტური მტკიცებულებები, როგორც ყველაზე სანდო წყარო ამ საკითხთან დაკავშირებით, მაგრამ მისი განცხადება გააკრიტიკეს, როგორც სრულიად უსაფუძვლო და აბსურდული და ბრძოლის საკუთარი ინტერპრეტაცია, რომელიც ეფუძნება არარუსული წყაროების არაკრიტიკულ მიღებას.<ref>Бабулин И. Б. Ответ рецензенту (Таирова-Яковлева Т.Г. Рецензия на книгу: Бабулин И.Б. Князь Семен Пожарский и Конотопская битва. СПб., 2009) // История военного дела: исследования и источники. — 2014. — Т. IV. — С. 483–498</ref> ბრძოლის შემდეგ, უკრაინის სამოქალაქო ომი „ნანგრევები“ დაიწყო. ჰეტმან ვიხოვსკიმ და მისმა მოკავშირეებმა მხოლოდ რამდენიმე უკრაინული ქალაქის დაკავება შეძლეს მისი ოპონენტების ხელში, როდესაც პირველი ცუდი ამბავი მოვიდა: ზაპოროჟის არმიის კაზაკებმა ივან სირკოს მეთაურობით შეუტიეს ყირიმის ფორპოსტებს სამხრეთში და ხან გირაი იძულებული გახდა დაბრუნებულიყო თავის ქვეყანაში. ვიხოვსკის წინააღმდეგ მაშინვე აჯანყდა რამდენიმე ქალაქი: [[ლოხვიცია]], [[ჰადიაჩი]], [[პოლტავა]] და [[რომნი]].<ref name="dorosh">Дорошенко Д. Нарис історії України. Львів: Світ, 1991, с 294</ref> ბრძოლიდან მხოლოდ 2 თვე იყო გასული, როდესაც [[ნეჟინი|ნიჟინის]] მოქალაქეებმა საზეიმო დახვედრა მოუწყვეს ტრუბეცკოის და ფიცი დადეს რუსეთის მეფის ერთგულების შესახებ.<ref name="dorosh" /> იმავე თვეში უკრაინის მოქალაქეებმა და კაზაკთა პოლკებმა [[კიევი|კიევში]], [[პერეიასლავი|პერეიასლავსა]] და [[ჩერნიჰივი|ჩერნიჰივში]] ფიცი დადეს რუსეთის მეფის ერთგულებაზე.<ref>Каргалов В.В. Русские воеводы 16–17 веков. М.:Вече, 2005. – с.280.</ref> ამგვარად, ვიხოვსკი მარტო დარჩა მისი მმართველობის მზარდ წინააღმდეგობასთან საბრძოლველად. წლის ბოლოს იგი იძულებული გახდა გადამდგარიყო და გაქცეულიყო პოლონეთში,<ref name="dorosh">Дорошенко Д. Нарис історії України. Львів: Світ, 1991, с 294</ref> სადაც მოგვიანებით ის სიკვდილით დასაჯეს პოლონელებმა, 1664 წელს. მისი დამარცხება დიდწილად მიეწერება მისი ალიანსის ძალიან არაპოპულარობას პოლონელებსა და უკრაინის მოსახლეობის ყველა ფენაში, მხარდაჭერის მოპოვებლობას მდიდარ კაზაკთა ელიტაში, რომლებიც მზად იყვნენ მისთვის ეღალატად ყოველ შემთხვევაში მოსკოვს ან [[ვარშავა|ვარშავის]] სასარგებლოდ. სამოქალაქო ომი მძვინვარებდა და კონოტოპის ბრძოლაში გამარჯვებულები მალე დაივიწყეს. აღმოსავლეთ სლავებს შორის არაერთ სხვა ბრძოლასთან ერთად, როგორიცაა [[ორშის ბრძოლა]], კონოტოპის ბრძოლა რამდენიმე გამონაკლისის გარდა იყო მიტოვებული თემა [[რუსეთის იმპერია|რუსეთის იმპერიულ]] და საბჭოთა ისტორიოგრაფიაში.<ref>[http://www.bbc.co.uk/ukrainian/domestic/story/2008/03/080314_conotop_om.shtml BBCUkrainian.com]</ref> ამ მოვლენისადმი ეს დამოკიდებულება აიხსნება იმით, რომ მან გააქარწყლა რუსული [[პროპაგანდა|პროპაგანდისტული]] პოზიციები აღმოსავლეთ სლავების ერთიანობის შესახებ,<ref>[http://nastorozhi.vox.com.ua/dat/main.php?subaction=showfull&id=1137758160&archive= Yuriy Mitsyk. The Glory of Konotop.]</ref> კერძოდ, „<nowiki/>[[რუსები|რუსი]] და [[უკრაინელები|უკრაინელი ხალხების]] მარადიული მეგობრობის“ და „უკრაინელების რუსეთთან გაერთიანების ბუნებრივი სურვილის შესახებ“. ს. მახუნის მიხედვით, კაზაკების მთელი ოსტატობისა და სიმამაცის გამო - განსაკუთრებით მათი, ვინც იცავდა კონოტოპს - ბრძოლა მაინც მწარე გამარჯვებად რჩება. გამარჯვება, რომელსაც არავითარი მნიშვნელოვანი გავლენა არ მოუხდენია უკრაინის ისტორიის მსვლელობაზე, რომელშიც ჭარბობდა ნანგრევების ძმათამკვლელი ომი და მოღალატე ჰეტმანების პირადი ამბიციები.<ref>{{Cite web|url=http://reitar-military.ru/mag.php?clause=425|title=The Konotop Battle. S. Makhun.|access-date=19 December 2006|archive-date=22 ივლისი 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110722005415/http://reitar-military.ru/mag.php?clause=425}}</ref> === ხელოვნება და მუსიკა === ბრძოლაზე მრავალი ლექსი და პოემა დაიწერა უკრაინელი პოეტების: იარ სლავუტიჩის, ოლენა თელიჰასა და პ. კარპენკო-კრინიცის მიერ. მრავალი ისტორიული სიმღერა ბრძოლის შესახებ ასევე შევიდა კობზარების სახელით ცნობილი ბრმა მოხეტიალე მუსიკოსების რეპერტუარში. კომპოზიტორმა და ბანდურისტმა ჰრიჰორი კიტასტიმ 1966 წელს შეადგინა მონუმენტური ნაწარმოები, რომელიც ეფუძნება უკრაინულ კაზაკთა ხალხურ სიმღერებს, სოლისტებისთვის, მამაკაცთა გუნდისთვის და ორკესტრისთვის ბრძოლის აღსანიშნავად.<ref>Ласовський Я. Своєрідність форми "Поеми про Конотопську Битву" Григорія Китастого in "Tribute to Hryhorij Kytasty on his Seventieth Birthday". Ukrainian Academy of Arts and Sciences in the USA, NY 1980. pp.71–76</ref> ამ ნაწარმოების ჩანაწერები გამოაქვეყნა უკრაინის ბანდურისტების გუნდმა, ცნობილ რუს მომღერალ მაიკლ მინსკთან ერთად და ასევე კიევის სიმფონიით. == ლიტერატურა == * Bulvinsky A. Konotopska bytva 1659 //Ukrainskyi istorychnyi zhurnal – 1998 #3 გვ.&nbsp;76–83, #4 გვ.&nbsp;33–42 * დევის ბრაიან ლ. ''[https://books.google.com/books?id=XH4hghHo1qoC&pg=PA130&lpg=PA130&dq=Ivan+Bespalyi&source=bl&ots=HfYNOcz4jF&sig=eKmFim6GGfT4gkxK88HlPq_Xal4&hl=en&ei=cDzISuzXEonllQfF3JWSAw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2#v=onepage&q=30%2C000%20Muscovites&f=false Warfare, სახელმწიფო და საზოგადოება შავი ზღვის სტეპებზე, 1500–1700 წწ]'' . Routledge, დიდი ბრიტანეთი.{{ISBN|978-0-415-23986-8}} . * მაკენზი დ., მაიკლ ვ. კურანი. რუსეთის, საბჭოთა კავშირის ისტორია და მის ფარგლებს გარეთ. მეოთხე გამოცემა. ბელმონტი, კალიფორნია. გვ.&nbsp;200, 1993 წ.{{ISBN|0-534-17970-3}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-534-17970-3|0-534-17970-3]] . * მახუნ ს. კონოტოპის ბრძოლა. რეიტტარრი. No23. * Mytsyk Y. Battle of Konotop 1659// Vijsko Ukrainy – 1996 #5–6, გვ.&nbsp;30–33 * Mytsyk Y. ბრძოლა კონოტოპთან 1659 // Materially naukovoyi konforentsiyi Konotops'ka bytva 1659 r. i yiyi znachennia v natsional'nomu postupi უკრაინა. – კიევი, 1996 წ. * Mytsyk Y. Polkovodtsi Vijska Zaporoz'koho – კნ. 1, კიევი 1998 წ. * Mytsyk Y. ბრძოლა კონოტოპთან 1659 // Ukrainske kozatstvo – Mala entsykolpedia, კიევი, 2006. გვ.&nbsp;297–298 წწ * [http://scepsis.ru/library/id_2155.html სმირნოვი ნ., "როგორც კონოტოპის პირობებში მოხდა ვარდნა..." (მითები და რეალობა)] * სოკოლოვი CM ალექსი მიხაილოვიჩის მეფობის გაგრძელება. Თავი 1. * სუბტელნი ო. ''უკრაინა.'' ''ისტორია'' . ტორონტოს უნივერსიტეტის პრესა, 1994 წ.{{ISBN|0-8020-0591-8}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-8020-0591-8|0-8020-0591-8]] == რესურსები ინტერნეტში == * [http://www.magister.msk.ru/library/history/solov/solv11p1.htm ცარ ალექსი მიხაილოვიჩის მეფობა.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110826215423/http://www.magister.msk.ru/library/history/solov/solv11p1.htm |date=2011-08-26 }} (სოლოვიოვი ს.მ. ) (რუს.) * [https://web.archive.org/web/20070313214059/http://www.grad.konotop.net/konotop.bitva.html კონოტოპის ისტორია] (უკრ.) * [http://history.franko.lviv.ua/yak_r5-2.htm ისტორიული ენციკლოპედია] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110717011452/http://history.franko.lviv.ua/yak_r5-2.htm |date=2011-07-17 }}(უკრ.) * [https://web.archive.org/web/20070929083457/http://ukrstor.com/ukrstor/adk_konotop2.html კონოტოპის ტრაგედია 1659 წ.] (რუს.) * [https://web.archive.org/web/20070224201700/http://battles.h1.ru/konotop.shtml კონოტოპის ბრძოლა] (რუს.) * [http://www.library.kr.ua/elib/markevich/tom2/malor2.html პატარა რუსეთის ისტორია (ნ. მარკევიჩი)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110829053334/http://library.kr.ua/elib/markevich/tom2/malor2.html |date=2011-08-29 }} (რუს.) * [https://web.archive.org/web/20080606041635/http://www.day.kiev.ua/21303/ კონოტოპის ბრძოლა: გამარჯვება, რომლის თავიდან აცილება შეიძლებოდა, მაგრამ უნდა გვახსოვდეს.] (უკრ.) * [https://web.archive.org/web/20090703175354/http://www.reitar-military.ru/mag.php?clause=469 ბაბულინი IB "ველური ცეკვები" კონოტოპის ველზე, რეიტტარში.] * [https://web.archive.org/web/20090703175354/http://www.reitar-military.ru/mag.php?clause=469 No23.] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:რუსეთის ბრძოლები]] [[კატეგორია:უკრაინის ბრძოლები]] [[კატეგორია:1659 წლის ბრძოლები]] [[კატეგორია:XVII საუკუნის ბრძოლები]] eox1p93xjt0qzjni5qbc1t451a5cz20 0 535768 5406418 4393308 2026-06-03T17:27:06Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 0 წყარო და 1 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406418 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა|სახელი=პირწმინდა|სურათის ფაილი=AjugaGenevensis.jpg|სამეფო=მცენარეები|განყოფილება=[[ფარულთესლოვნები]]|კლასი=[[ორლებნიანნი]]|ოჯახი=[[ტუჩოსანნი]]|გვარი=Ajuga|სახეობა='''პირწმინდა'''|ლათ=Ajuga genevensis L.|ვიკისახეობები=Ajuga genevensis|commons=Category:Ajuga genevensis }} '''პირწმინდა''' ({{lang-la|}}Ajuga genevensis) — მრვალწლიანი [[ბალახოვანი მცენარე|ბალახოვანი მცენარეა]]. ღეროს ძირში მხოხავი ყლორტები არა აქვს; ღერო 10-50 სმ სიმაღლისაა, სწორად მდგომი ან ძირთან წამოწეული. ზედა ნაწილში, ძირითადად, ბეწვით არის შემოსილი. ფესვთანური ფოთლები მოგრძონიჩბისებურია ან უკუკვერცხისებური. კიდეები მსხვილმრგვალკბილაა, ზოგჯერ – კიდემთლიანი, ღეროსეული ფოთლები უკუკვერცხისებურია. გვირგვინი ცისფერია, იშვიათად – თეთრი ან ვარდისფერი, გარედან ოდნავ შებუსულია. იზრდება ტყეებში, ბუჩქნარებში, ტყის პირას, მდელოებზე, მდინარეთა ნაპირებზე, შედარებით იშვიათად – სასოფლო-სამეურნეო სავარგულებში. დაბლობიდან მთის ზედა სარტყლამდე. გავრცელებულია თითქმის მთელ [[საქართველო|საქართველოში]]. გავრცელების საერთო არეალი მოიცავს მთელ [[კავკასია|კავკასიას]], თითქმის მთელ [[ევროპა|ევროპასა]] და [[მცირე აზია|მცირე აზიას]]. == გალერეა == <gallery mode="packed" heights="170px"> სურათი:20141017Ajuga_genevensis3.jpg|ყვავილი სურათი:Ajuga_genevensis_2017-04-20_8328.jpg|ფოთლები სურათი:Ajuga_genevensis_drawing.png|ილუსტრაცია </gallery> == ლიტერატურა == * ''სუხიტაშვილი კ''., [http://environment.cenn.org/ge/%E1%83%92%E1%83%90%E1%83%93%E1%83%9B%E1%83%9D%E1%83%AC%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%90/%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%A5%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%95%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%9D%E1%83%A1-%E1%83%A7%E1%83%95%E1%83%90%E1%83%95%E1%83%98%E1%83%9A%E1%83%9D%E1%83%95%E1%83%90%E1%83%9C%E1%83%98/ საქართველოს ყვავილოვანი მცენარეები]{{Dead link|date=ივნისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }}, თბ., 2018, გვ. 386. [[კატეგორია:ორლებნიანნი]] [[კატეგორია:ტუჩოსანნი]] 51e4rfk0423glbhtv5n04zej3gonfa7 0 535926 5406734 4844632 2026-06-04T11:27:12Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 2 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406734 wikitext text/x-wiki {{რჩეული}} {{ინფოდაფა პერსონაჟი | სახელი = რევანი | ფერი = | სერია = | სურათი = Реван.webp | წარწერა = რევანი 2011 წლის თამაშიდან „ვარსკვლავური ომები: ძველი რესპუბლიკა“ | პირველი = ვიდეოთამაში „ვარსკვლავური ომები: ძველი რესპუბლიკის რაინდები“ | ბოლო = | მიზეზი = | შემქმნელი = დროუ კარპიშინი | მსახიობი = | ახმოვანებს = {{Plainlist| * რინო რომანო (''[[ვარსკვლავური ომები: ძველი რესპუბლიკის რაინდები (სერია)|ვარსკვლავური ომები: ძველი რესპუბლიკის რაინდები]]'') * ჯეფ ბენეტი (''[[ვარსკვლავური ომები: ძველი რესპუბლიკა]]'') }} | ეპიზოდი = | ნამდვილი სახელი = | ზედმეტსახელი = | სხვა სახელები = | სახეობა = {{Plainlist| * [[ადამიანი]] * [[ძალის აჩრდილი]] }} | სქესი = მამრობითი | ასაკი = | დაბადებული = | გარდაცვლილი = | საქმიანობა = {{Plainlist| * [[ჯედაი ოსტატი]] * [[სითების ბნელი ლორდი]] (ყოფილი) }} | პროფესია = | თანამდებობა = | წევრობა = {{Plainlist| * [[ჯედაის ორდენი]] * [[ძველი რესპუბლიკა]] * [[სითები]] * რევანის ორდენი }} | კოდური სახელი = | ოჯახი = | მეუღლე = ბასტილა შანი | მეორე ნახევარი = | შვილები = ვეინერ შანი | ნათესავები = {{Plainlist| * 2 შვილიშვილი * სატილ შანი (შთამომავალი) * თერონ შანი (შთამომავალი) }} | საცხოვრებელი = | აღმსარებლობა = | ეროვნება = | სახელი21 = ოსტატები | მონაცემი21 = {{Plainlist| * რამდენიმე ჯედაი ოსტატი, მათ შორის, კრეია }} | სახელი22 = შეგირდები | მონაცემი22 = {{Plainlist| * დართ მალაკი * მიტრა სურიკი / განდევნილი }} | სახელი23 = | მონაცემი23 = | სახელი24 = | მონაცემი24 = | სახელი25 = | მონაცემი25 = | სახელი26 = | მონაცემი26 = | სახელი27 = | მონაცემი27 = | სახელი28 = | მონაცემი28 = | სახელი29 = | მონაცემი29 = | სახელი30 = | მონაცემი30 = | სახელი31 = | მონაცემი31 = | სახელი32 = | მონაცემი32 = | სახელი33 = | მონაცემი33 = | სახელი34 = | მონაცემი34 = | სახელი35 = | მონაცემი35 = }} '''რევანი''' ({{lang-en|Revan}}) — გამოგონილი პერსონაჟი [[ვარსკვლავური ომები|„ვარსკვლავური ომების“]] სამყაროდან. შეიქმნა [[BioWare|BioWare-ის]] 2003 წლის [[ვიდეო თამაში|ვიდეოთამაშისთვის]] „ვარსკვლავური ომები: ძველი რესპუბლიკის რაინდები“ (''[[Star Wars: Knights of the Old Republic]]''). მოთამაშეებს აქვთ შესაძლებლობა, აირჩიონ რევანის სქესი, გარეგნობა და გზა, რომელსაც ის თამაშის განმავლობაში გადის, თუმცა, კანონიკურად, პერსონაჟი მამაკაცია და [[ძალა (ვარსკვლავური ომები)|ძალის]] ნათელ მხარეს მიჰყვება.<ref>{{Cite book|title=The New Essential Chronology to Star Wars|url=https://archive.org/details/starwarsnewessen0000wall_p2t4|first=Daniel|last=Wallace|isbn=978-0-345-44901-6|date=25 October 2005|publisher=[[Del Rey Books|Del Rey]]}}</ref> თამაშის სიუჟეტის მიხედვით, რევანი არის ყოფილი [[ჯედაები|ჯედაი]], რომელიც ძველი რესპუბლიკის ეპოქაში („ვარსკვლავური ომების“ ორიგინალური ტრილოგიის მოვლენებამდე დაახლოებით 4 000 წლით ადრე) ცხოვრობდა. ძალის ბნელ მხარეზე გადასვლის შემდეგ გახდა [[სითები|სითების]] ლორდი და დაირქვა სახელი '''დართ რევანი''', შექმნა სითების იმპერია და გალაქტიკის დაპყრობის მიზნით ებრძოდა რესპუბლიკის ჯარებს. ერთ-ერთი ბრძოლის დროს მას უღალატა და სასიკვდილოდ განწირული მიატოვა მეგობარმა და შეგირდმა, დართ მალაკმა, რომელსაც მისი ადგილის უზურპირება სურდა. რევანი ჯედაებმა შეიპყრეს, მისი მეხსიერება წაშალეს და მისცეს ახალი, ყალბი იდენტობა, რისი მიზანიც, მათი გეგმის მიხედვით, იყო რევანის დაბრუნება ჯედაების რიგებში და მისი გამოყენება დართ მალაკის და მისი იმპერიის დასამარცხებლად. რევანის ნამდვილი ვინაობა მოთამაშისთვის თამაშის ბოლო ნაწილში ხდება ცნობილი, ამ მომენტამდე კი მთავარი პერსონაჟის ვინაობა გურკვეველია, ხოლო „დართ რევანი“ დიდი ხნის წინ დაღუპულად ითვლება. რევანის ისტორია განვრცობილი და გაგრძელებულია კომიქსებსა და წიგნებში, ასევე, ვიდეოთამაშის გაგრძელებებში. დრიუ კარპიშინის 2011 წლის რომანში „ვარსკვლავური ომები: ძველი რესპუბლიკა: რევანი“ დეტალურადაა აღწერილი რევანის ცხოვრების დეტალები „ძველი რესპუბლიკის რაინდების“ შემდგომ, მისი მცდელობები, აღიდგინოს დაკარგული მეხსიერება და გაიხსენოს მანდალორის ომების, მალაკთან ერთად მოგზაურობის და სითების დამალული იმპერატორის ძებნის მოვლენები. საბოლოოდ, ცნობილი ხდება, რომ პირველი თამაშის მოვლენებამდე რევანი და მალაკი სითების იმპერატორმა შეიპყრო და თავის მსახურებად აქცია. მისი კონტროლიდან თავის დაღწევის შემდეგაც ორივე მათგანი ძალის ბნელი მხარის ერთგული დარჩა და მათ საკუთარი სითების იმპერიაც შექმნეს.<ref>Karyshyn, Drew. (2011) ''ვარსკვლავური ომები: ძველი რესპუბლიკა: რევანი''. Del Ray, USA. {{ISBN|0-345-51134-4}}</ref> MMO თამაშის „ვარსკვლავური ომები: ძველი რესპუბლიკა“ გაფართოებაში „რევანის აჩრდილი“ პერსონაჟის ბოროტი ვარიანტი მთავარი ანტაგონისტია. „ძველი რესპუბლიკის რაინდებში“ პერსონაჟს რინო რომანო ახმოვანებდა, ხოლო „ძველ რესპუბლიკაში“ ჯეფ ბენეტი. რევანი სწრაფად გახდა ფანების რჩეული პერსონაჟი და „ვარსკვლავური ომების“ ფრენჩაიზის ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული პერსონაჟია მათგან, ვინც ფილმებში არ გამოჩენილა. მისი პერსონაჟის განვითარებამ და ისტორიამ კრიტიკოსებისგანაც დადებითი შეფასებები დაიმსახურა. 2014 წელს ყველა ნაწარმი, რომელშიც რევანის პერსონაჟია გამოყენებული, არაკანონიკურად გამოცხადდა და „ვარსკვლავური ომების ლეგენდების“ კატეგორიაში გაერთიანდა, თუმცა, ბოლო წლებში რევანი რამდენჯერმე იქნა ნახსენები კანონიკურ პროდუქციაშიც. ==გამოჩენა== ===ლეგენდები=== 2014 წლის აპრილში, [[The Walt Disney Company|The Walt Disney Company-ს]] მიერ „ვარსკვლავური ომების“ Lucasfilm-ის შეძენის შემდეგ კომპანიის მიერ გაკეთებული „ვარსკვლავური ომების“ რომანების, კომიქსებისა და ვიდეო თამაშების უმეტესი ნაწილი, რომლებიც წარმოებულია 1977 წლის ფილმ [[ვარსკვლავური ომები, ეპიზოდი IV: ახალი იმედი|ვარსკვლავური ომები: ეპიზოდი IV, ახალი იმედის]] შემდეგ, გამოცხადდა არაკანონიკურად და ეწოდა „ვარსკვლავური ომების ლეგენდები“.<ref name="THR Legends">{{cite magazine|last=McMilian|first=Graeme|date=April 25, 2014|title=Lucasfilm Unveils New Plans for ''Star Wars'' Expanded Universe|url=http://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/lucasfilm-unveils-new-plans-star-698973|magazine=[[The Hollywood Reporter]]|location=Los Angeles, California|publisher=[[Eldridge Industries]]|access-date=May 26, 2016}}</ref><ref name="SW Legends">{{cite web|date=April 25, 2014|title=The Legendary ''Star Wars'' Expanded Universe Turns a New Page|url=https://www.starwars.com/news/the-legendary-star-wars-expanded-universe-turns-a-new-page|access-date=May 26, 2016|publisher=[[Starwars.com]]}}</ref><ref name="SW Adult">{{cite web|date=April 25, 2014|title=Disney and Random House announce relaunch of ''Star Wars'' Adult Fiction line|url=https://www.starwars.com/news/disney-publishing-worldwide-and-random-house-announce-relaunch-of-star-wars-adult-fiction-line|access-date=May 26, 2016|publisher=StarWars.com}}</ref> ====ძველი რესპუბლიკის რაინდები სერია==== {{მთავარი|ვარსკვლავური ომები: ძველი რესპუბლიკის რაინდები (სერია)}} რევანი „ძველი რესპუბლიკის რანდების“ სერიაში ყოფილი ჯედაის სახითაა წარმოდგენილი, რომელმაც თავის საუკეთესო მეგობარ ალეკთან (მოგვიანებით [[დართ მალაკი]]) ერთად დატოვა [[ჯედაები|ორდენი]], რათა ებრძოლათ მანდალორის ომებში ჯედაების უმოქმედობის გამო. მანდალორის ომების დასრულებიდან ერთი წლის შემდეგ, დართ რევანი და მალაკი დაბრუნდნენ რესპუბლიკის სივრცეში მასიური ფლოტით რესპუბლიკის დასაპყრობად. ისინი თავიანთ თავს სითებს უწოდებდნენ. ვინაიდან მათი განზრახვა იყო გალაქტიკის გაერთიანება ერთი მმართველის ქვეშ, რათა მათ შესძლებოდათ თავდასხმა ძველ სითების იმპერიაზე, ისინი თავს არიდებდნენ საკვანძო ადგილებზე თავდასხმას, როგორიცაა კორუსანტი, ონდერონი და დანტუინი. სითებმა მოიგეს ბრძოლა, მაგრამ როდესაც რევანი ემზადებოდა დუელისთვის ჯედაებთან, რომლებიც მის ფლაგმანზე გადმოსხდნენ, მალაკმა, რევანისა და ჯედაების განადგურების იმედით, უღალატა თავის ბატონს და უბრძანა მის ხომალდებს გაესროლათ რევანის ფლაგმანის ხიდის მიმართულებით. მალაკს სჯეროდა, რომ მან მოკლა რევანი, თუმცა ის გადარჩა. რევანი, რომელიც მძიმედ დაშავდა ტურბოლაზერის აფეთქების შედეგად, [[ბასტილა შანი|ბასტილა შანმა]] და მისმა ჯედაების გუნდმა წაიყვანა ჯედაების ანკლავში, დანტუინზე, სადაც ჯედაების საბჭოს წევრებმა გადაწყვიტეს წაეშალათ რევანის მეხსიერება და მიეცათ მისთვის ყალბი ვინაობა, რომელსაც მოთამაშე ქმნის. თამაშის დასაწყისი, შესაძლებელია პერსონაჟის სქესის და გარეგნობის არჩევა (კანონიკურად, რევანი მამაკაცია). ძველი რესპუბლიკის რაინდები იწყება რევანის გაღვიძებით ვარსკვლავურ ხომალდზე თავდასხმისას. მთელი თამაშის განმავლობაში, რევანი გაიგებს მის დავიწყებულ ისტორიას და აგროვებს მიმდევრების ჯგუფს, როდესაც ის ეძებს „ვარსკვლავურ რუკებს“, რათა იპოვოს ხომალდი „ვარსკვლავური სამჭედლო“ (''Star Forge''), რომელიც რევანმა გამოიყენა თავისი არმიის შესაქმნელად. რევანი საბოლოოდ ხვდება მალაკს, რომელიც უმხელს თავის ადრინდელ ვინაობას, როგორც სითების ლორდისა. მალაკი მოგვიანებით ტყვედ იგდებს ბასტილას და აქცევს მას ბნელ მხარეზე. მისი საბოლოო ბედი დამოკიდებულია მოთამაშის არჩევანზე, დაიცვას ნათელი ან ბნელი მხარე მთელი თამაშის განმავლობაში. კანონიკურად, რევანი რჩება ნათელი მხარის ერთგული, ამარცხებს მალაკს და ანადგურებს „ვარსკვლავურ სამჭედლოს“. თამაშის კანონიკური დასასრულის ბოლო სცენა აჩვენებს მთავარ გმირებს, მათ შორის რევანს, რომლებსაც რესპუბლიკა პატივს მიაგებს რაკატა პრაიმზე მდებარე ტაძრის ადგილზე. გაგრძელება [[ძველი რესპუბლიკის რაინდები II: სითების ლორდები|„ძველი რესპუბლიკის რაინდები II: სითების ლორდები“]] ცხადყოფს, რომ მალაკის დამარცხებიდან ერთი წლის შემდეგ, რევანმა გაიხსენა საფრთხე, რომელსაც სითების იმპერატორი წარმოადგენდა და დატოვა ცნობილი სივრცე მის დასამარცხებლად. საფრთხის ბუნების შესახებ მინიშნებები ჩნდება თამაშში არსებული დიალოგიდან NPC პერსონაჟებთან (მათ შორის კანდეროსთან და კრეიასთან); ეს იცვლება მოთამაშის პერსონაჟის ერთგულებებისა და სქესის მიხედვით. რევანი დაემშვიდობა ცხრა ამხანაგს, რომლებიც თან ახლდნენ მის ძიებაში, რადგან იცოდა, რომ ვერცერთი მათგანი უსაფრთხოდ ვერ გაჰყვებოდა მას იმ ადგილებში, სადაც უნდა წასულიყო; ერთადერთი NPC, რომელმაც იცის, სად და რატომ წავიდა რევანი (მისი ნავიგაციის დროიდი, T3-M4) არ ამჟღავნებს ინფორმაციას. ასევე, კორიბანში, ლუდო კრეშის უძველეს საფლავზე, განდევნილი (მოთამაშე) ებრძვის დართ რევანის ხილვას, რომელშიც ის, როგორც ჩანს, ატარებს ორ სინათლის მახვილს: ერთი წითელი და ერთი იისფერი. თამაშში ჩამოთვლილია სინათლის მახვილის ფერის კრისტალები, რომელსაც მოთამაშე იღებს. ეს არის რევანის ერთადერთი ფიზიკური გამოჩენა მთელი თამაშის განმავლობაში. გარდა ამისა, განდევნილს შეუძლია ისაუბროს თამაშის რამდენიმე კომპანიონთან და NPC პერსონაჟთან, რათა გაიგოს მეტი რევანის ისტორიისა და მისი მოგზაურობის შესახებ უცნობ რეგიონებში. ====''ძველი რესპუბლიკა: რევანი''==== რევანი წარმოადგენს ძირითად ფოკუსს წიგნისა „ვარსკვლავური ომები: ძველი რესპუბლიკა: რევანი“. წიგნი არის ჩანართი კომპიუტერული თამაშისა „ვარკვლავური ომები: ძველი რესპუბლიკა“, რომელიც გამოშვებულია Bioware-ისა და [[Electronic Arts|EA-ს]] მიერ 2011 წლის 20 დეკემბერს. ====''ძველი რესპუბლიკა''==== რევანი ხელახლა ჩნდება თამაშში „ვარსკვლავური ომები: ძველი რესპუბლიკა“ მას შემდეგ, რაც გმირების გუნდი ახერხებს მის დახსნას იმპერატორის მორევის ციხიდან, გაძევებული ჯედაის აჩრდილის დახმარებით. ირკვევა, რომ რევანის სიცოცხლე საუკუნეების მანძილზე იყო შენარჩუნებული ტყვეობაში იმპერატორის მიერ, რათა გამოეყენებინა მისი ძალის სიძლიერე, თუმცა, რევანის ბმა იმპერატორთან ორმხრივი იყო და მან მოახერხა იმპერატორის ბნელი ზრახვების შეკავება. აღნიშნულით რევანმა დააბრკოლა იმპერატორის სრული სიძლიერის გალაქტიკაზე მიქცევა მანამ, სანამ რესპუბლიკა და ჯედაების ორდერი სითების იმპერიისადმი წინააღმდეგობის გაწევის შანსის მისაღებად საკმარისად მოძლიერდებოდა. მართალია, რევანი მადლიერი იყო რესპუბლიკისადმი დახსნის გამო, თუმცა მან მიიღო გადაწყვეტილება შებრძოლებოდა იმპერატორს საკუთარი პირობებით – მან ხელში ჩაიგდო რაკატანული ინსტალაცია სახელწოდებით „სამსხმელო“ (the Foundry). იქ მან შექმნა დროიდების არმია ([[HK-47]]-ის ხელმძღვანელობით), რომელიც დაპროგრამირებული იყო სითური [[დეზოქსირიბონუკლეინის მჟავა|დნმ-ის]] ამოცნობასა და განადგურებაზე, რაც მოიცავდა არა მხოლოდ სითთა ბნელ ლორდებს, არამედ იმპერიის მოქალაქეთა დიდ ნაწილსაც. რევანის გეგმა ჩაიშალა, როდესაც იმპერიელთა ჯგუფმა მოახერხა „სამსახმელოში“ შეჭრა და დროიდთა არმიის (HK-47-თან ერთად) განადგურება რევანთან დაპირისპირებამდე. სასტიკი ბრძოლის შემდეგ რევანი დამარცხდა, თუმცა მოახერხა გაუჩინარება მანამ, სანამ სასიკვდილო დარტყმას მიაყენებდნენ. რევანი ასევე გვევლინება „რაკატა პრაიმის მემკვიდრეობის“ კვანძის გახსნისას, როგორც მთავარი სულისჩამდგმელი „ცრუ ალიანსების“ სიუჟეტურ ხაზში არსებული შეთქმულებისა. იგი არის მთავარი ანტაგონისტი მეოთხე ციფრული გაფართოებისა თამაშისთვის „ძველი რესპუბლიკა“. გაფართოების სახელწოდებაა „რევანის აჩრდილი“, რომელშიც იგი ბრუნდება რესპუბლიკისა და იმპერიის გასანადგურებლად. იგი ხელმძღვანელობს მის მიმდევართა ჯგუფს, რომელიც ცნობილია „რევანის ორდენის“ ან „რევანიტების“ სახელწოდებით, რომელთა მიზანია, ჩაინერგონ ორივე გალაქტიკურ ხელისუფლებაში და წააქეზონ ისინი ერთმანეთის გასანადგურებლად. ზოგიერთი იმპერიული და რესპუბლიკური ძალა ასევე უცხადებს რევანს ერთგულებას. შემდგომ, რევანი ითრევს იმპერიასა და რესპუბლიკას მის რევანიტ ხომალდებთან ბრძოლაში პლანეტა რიშის თავზე, რათა ვერც რესპუბლიკამ და ვერც იმპერიამ მოახერხოს, ჩაერიოს მის იმპერატორთან დაპირისპირებაში. თუმცა, მისი გეგმა ჩაიშლება მაშინ, როდესაც მოთამაშე პერსონაჟი აგზავნის კომუნიკაციას რესპუბუბლიკისა და იმპერიის კუთვნილ ხომალდებზე რევანის ჩანაფიქრის თაობაზე და მოუწიდებს შეწყვიტონ ცეცხლი. მოგვიანებით, იავინ 4-ზე იმპერატორის გაცოცხლების მცდელობისას, რევანს ხელში ჩაიგდებს მოთამაშე პერსონაჟის და მისი დამხმარე იმპერიული და რესპუბლიკური ძალების ალიანსი. მას შემდეგ, რაც იმპერატორი გამოაშკარავებს საკუთარ არსებობას და დატოვებს იავინ 4-ს, ჩნდება რევანის ხილვა, რომელიც განმარტავს, რომ „სამსხმელოში“ დამარცხებისას მხოლოდ მისი ნათელი მხარე შეერწყა ძალას. რაც შეეხება ბნელ მხარეს, რომელიც იმპერატორისადმი სიძულვილით იკვებებოდა, იგი გადარჩა და დასაბამი მისცა „ცრუ ალიანსების“ სიუჟეტურ ხაზს. რევანის ორი მხარე, ერთი – ჯედაი, ხოლო მეორე – სითი, შემდეგ ერწყმის ერთმანეთს და მისი ამჯერად გამთელებული სული მოუწიდებს მოთამაშესა და მის მოკავშირეებს გამოასწორონ ის, რაც თვითონ ჩაიდინა, წინააღმდეგ შემთხვევაში იმპერატორი სისრულეში მოიყვანს მის ბოროტ გეგმებს და ყველაფერს ბოლო მოეღება. რევანის სული ბრუნდება ასევე „დავიწყების ექოს“ ნარატივში. იგი ეხმარება მოთამაშე პერსონაჟს დაამარცხოს სითი იმპერატორის სულის დუბლიკატი მანამდე, სანამ ეს უკანასკნელი შეძლებს სატელე შანის სხეულში ჩასახლებას. ====სხვა გამოჩენები==== რომანში „დართ ბეინი: განადგურების გზა“, რევანი ჩნდება, როგორც დართ ბეინის მიერ აღმოჩენილი ჰოლოკრონის ჰოლოგრაფიული ავატარი. 2018 წლის 18 ოქტომბერს, „ძველი რესპუბლიკის რაინდების“ 15 წლის იუბილეს აღსანიშნავად, Electronic Arts-მა დაამატა რევანის ჯედაის რაინდის ვარიანტი „ვარსკვლავური ომები: გმირთა გალაქტიკაში“, როგორც სათამაშო პერსონაჟი.<ref>{{cite web|author=StarWars.com Team|date=10 October 2018|title=Jedi Knight Revan Joins Galaxy of Heroes|url=https://www.starwars.com/news/jedi-knight-revan-joins-galaxy-of-heroes|access-date=25 October 2018|work=Star Wars}}</ref> თვეების შემდეგ, მისი სით ვერსია, დართ რევანი, თამაშში შევიდა, როგორც პირველი განბლოკილი ბნელი მხარის მითიური პერსონაჟი, მას მოჰყვა დართ მალაკი. ===კანონი=== რევანი თავდაპირველად უნდა გამოჩენილიყო ანიმაციურ სერიალში [[ვარსკვლავური ომები: კლონების ომები (2008 წლის ტელესერიალი)|„კლონების ომები“]]. მესამე სეზონის ეპიზოდში „მორტისის აჩრდილები“, რევანი გამოჩნდებოდა სით ლორდის სახით დართ ბეინთან ერთად, როგორც შვილის მრჩეველი, ბნელი მხარის განსახიერება. რევანი ამოღებული იქნა ეპიზოდიდან გვიან წარმოებაში, რადგან მათი ყოფნა ეწინააღმდეგებოდა ლუკასის შეხედულებას ძალის შესახებ იმ დროს.<ref name="TCW S3">''Star Wars: The Clone Wars: The Complete Season Three''</ref><ref>{{Cite web|last=Britt|first=Ryan|title=Here's the New Deleted Darth Revan Scene From 'Star Wars: The Clone Wars'|url=https://www.inverse.com/article/26802-darth-revan-star-wars-clone-wars-rebels-knights-of-the-old-republic|access-date=2021-09-24|website=Inverse|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2020-05-04|title=Did 'Clone Wars' Just Confirm Darth Revan In Star Wars Canon?|url=https://www.thathashtagshow.com/2020/05/04/did-clone-wars-just-confirm-darth-revan-in-star-wars-canon/|access-date=2021-09-24|website=That Hashtag Show|language=en-US}}</ref> ვიზუალური ლექსიკონის სახელმძღვანელო 2019 წლის ფილმისთვის [[ვარსკვლავური ომები: ეპიზოდი IX|„ვარსკვლავური ომები: სკაიუოკერის აღზევება“]] შეიცავს მითითებას მარადუილი სითების ერთ-ერთ ლეგიონზე, რომელსაც დართ რევანის სახელი ეწოდა. რევანის სახელს სითების კულტისტები მღერიან რომანში „სითების აჩრდილი“.<ref>{{cite web | url=https://www.cnet.com/culture/entertainment/star-wars-shadow-of-the-sith-makes-luke-skywalker-the-most-powerful-person-in-the-galaxy/ | title='Star Wars: Shadow of the Sith' Makes Luke Skywalker the Galaxy's 'Most Powerful Person' }}</ref> ==მერჩენდაიზი== 2007 წელს, [[Hasbro]]-მ გამოუშვა დართ რევანის Action ფიგურა. რევანმა დაიკავა მეორე ადგილი ხმების რაოდენობით 2006 წელს ჩატარებულ [[ToyFare]]-ის ფანების არჩევანის გამოკითხვაში, რომელიც განხორციელდა იმის დასადგენად, თუ რომელი იყო ყველაზე მოთხოვნადი ''[[Star Wars]]'' ფიგურა. ყველაზე დიდი რაოდენობის ხმა მიიღო ქუინლენ ვოსმა, ჯედაიმ, რომელიც გვევლინება კომიქსებში და რომელიც Hasbro-მ უკვე დაანონსა გამოსაშვებად 2007-ში, გამოკითხვის ჩატარებამდე. <ref>{{cite web | url=http://www.oafe.net/yo/sweukordr.php | title=Darth Revan SW: KOTOR | author=yo go re | date=24 May 2008 | work=OAFE | access-date=25 October 2018}}</ref> 2009 წელს, Hasbro-მ გამოუშვა დართ რევანის Mighty Mugg.<ref>{{cite web | url=http://www.mightymugg.com/2014/06/darth-revan-star-wars-mighty-muggs-wave.html | title=Darth Revan - Star Wars Mighty Muggs Wave 7 | author=Toy Overlord | work=Mighty Mugg | access-date=25 October 2018}}</ref> 2014 წელს, [[Lego]]-მ გამოუშვა დარტ რევანის მინიფიგურა როგორც წამახალისებელი უფასო დანამატი ყოველ შესყიდვაზე 3-5 მაისის დღეებში.<ref>{{cite web | url=https://www.thebrickfan.com/lego-star-wars-darth-revan-is-may-the-fourth-promotion-minifigure/ | title=LEGO Star Wars Darth Revan is May the Fourth Promotion Minifigure | author=Allen Tran | date=28 March 2014 | work=The Brick Fan | access-date=25 October 2018}}</ref> რევანმა გაიმარჯვა 2015 წლის „ვარსკვლავური ომების შავი სერიის“ გამოკითხვაში სან-დიეგოს კომიკ-კონის ფესტივალზე; მისი ფიგურა გამოშვებულ იქნა გვიან 2016 წელს.<ref>{{cite web | url=https://www.starwars.com/news/vote-for-the-next-black-series-figure | title=Vote For The Next 6-Inch ''Star Wars'' Black Series Figure! | author=StarWars.com Team | date=6 July 2016 | work=Star Wars | access-date=25 October 2018}}</ref> „გმირთა გალაქტიკიდან“ ჯედაი რაინდი რევანის [[GameStop]]-ის ექსკლუზიური შავი სერიის ფიგურა გამოშვებულ იქნა 2020 წლის თებერვალში.<ref>{{Cite web|url=https://news.toyark.com/2019/11/10/star-wars-the-black-series-jedi-revan-and-heavy-battle-droid-at-gamestop-370366|title=Star Wars The Black Series - Jedi Revan and Heavy Battle Droid at GameStop|date=2019-11-10|website=The Toyark - News|language=en-US|access-date=2020-02-13}}</ref> დართ რევანის [[GameStop]]-ის ექსკლუზიური [[Funko Pop!]] ფიგურა „ძველი რესპუბლიკიდან“ გამოშვებულ იქნა 2020 წლის ივლისში. <ref>{{cite web | url=https://www.ign.com/articles/star-wars-knights-of-the-old-republics-darth-revan-and-malak-get-new-funko-pop-figures | title=Star Wars: Knights of the Old Republic's Darth Revan and Malak Get New Funko Pop! Figures | date=26 May 2020 }}</ref> == გამოხმაურება == 2010 წელს [[IGN]]-მა რევანი „ვარსკვლავური ომების“ საუკეთესო პერსონაჟებს შორის მე-12 ადგილზე დაასახელა,<ref name="IGN Top Characters">{{cite web |url=http://uk.ign.com/star-wars-characters/12.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20100817212031/http://uk.ign.com/star-wars-characters/12.html |url-status=dead |archive-date=August 17, 2010 |title=Top 100 Star Wars Characters |work=[[IGN]] |access-date=2 December 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120529125536/http://uk.ign.com/star-wars-characters/12.html |archivedate=29 მაისი 2012 }}</ref> მანამდე, 2008 წელს, IGN-ის ჯეს შედინმა იგი დართ მალაკთან ერთად მე-5 ადგილზე დაასახელა „ვარსკვლავური ომების“ საუკეთესო ანტაგონისტებს შორის.<ref name="IGN Star Wars Villain">{{cite web |url=http://uk.stars.ign.com/articles/867/867311p1.html |title=Top 15 Star Wars Villains: Episode III |author=Jesse Schedeen |date=17 April 2008 |work=IGN |access-date=2 December 2010 |archive-date=7 ივნისი 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120607051844/http://uk.stars.ign.com/articles/867/867311p1.html }}</ref> 2008 წლის აგვისტოში კი IGN-ის მკითხველებმა „ვარსკვლავური ომების“ საუკეთესო პერსონაჟებს შორის რევანი მე-7 ადგილზე დაასახელეს.<ref name="Readers">{{cite web |url=http://uk.movies.ign.com/articles/111/1114011p1.html |title=Who Is Your Favorite Star Wars Character? |author=Phil Pirrello |date=18 August 2008 |work=IGN |access-date=12 April 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121108003536/http://www.ign.com/articles/2010/08/19/who-is-your-favorite-star-wars-character |archive-date=8 November 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130112041343/http://www.ign.com/articles/2010/08/19/who-is-your-favorite-star-wars-character |archivedate=12 იანვარი 2013 }}</ref> [[UGO Networks]]-მა პერსონაჟი მე-9 ადგილზე დაასახელა „ვარსკვლავური ომების“ გაფართოებული სამყაროს პერსონაჟებს შორის.<ref name="Top 50 UGO">{{cite web |url=http://www.ugo.com/games/star-wars-expanded-universe-characters-top-50-darth-revan |title=Top 50 Star Wars Expanded Universe Characters |author=Adam Rosenberg |date=1 July 2008 |work=[[UGO Networks]] |access-date=17 November 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100827162921/http://www.ugo.com/games/star-wars-expanded-universe-characters-top-50-darth-revan |archive-date=27 August 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120905105756/http://www.ugo.com/games/star-wars-expanded-universe-characters-top-50-darth-revan |archivedate=5 სექტემბერი 2012 }}</ref> ჯეს შედინის თქმით, იგი ისურვებდა რევანის ხილვას ვიდეოთამაშში ''Soulcalibur'', რადგანაც ის არის „ერთ-ერთი გაფართოებული სამყაროს იმ იშვიათი პერსონაჟებიდან, რომლებიც დანამდვილებით დგანან ფილმების საუკეთესო პერსონაჟების გვერდით“.<ref name="Soul">{{cite web |url=http://uk.stars.ign.com/articles/896/896610p10.html |title=Players Wanted: Soulcalibur's Star Wars Fighters |author=Jesse Schedeen |date=5 August 2008 |work=IGN |access-date=10 May 2011 |archive-date=31 აგვისტო 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110831203656/http://uk.stars.ign.com/articles/896/896610p10.html }}</ref> [[GameDaily]]-ს რობერტ უერკმანმა რევანი თავის ფავორიტ პერსონაჟებს შორის დაასახელა „ვარსკვლავურ ომებთან“ დაკავშირებული ვიდეოთამაშებიდან.<ref name="GameDaily Games Characters">{{cite web |url=http://www.gamedaily.com/articles/galleries/our-favorite-characters-from-star-wars-video-games/?page=5 |title=Our Favorite Characters From Star Wars Video Games |author=Robert Workman |date=11 September 2008 |work=[[GameDaily]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20081013094628/http://www.gamedaily.com/articles/galleries/our-favorite-characters-from-star-wars-video-games/?page=5 |archive-date=13 October 2008 |access-date=10 May 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081013094628/http://www.gamedaily.com/articles/galleries/our-favorite-characters-from-star-wars-video-games/?page=5 |archivedate=13 ოქტომბერი 2008 }}</ref> ჟურნალი ''[[Game Informer]]'' აპირებდა, შეეყვანა რევანი სიაში „30 პერსონაჟი, რომლებმაც განსაზღვრეს ათწლეული“, თუმცა, საბოლოოდ, პერსონაჟი ამ სიის მიღმა დარჩა. მეთ მილერის თქმით, „ძველ რესპუბლიკაში“ რევანის აჩრდილი ყველაფერს ეტყობა, ხოლო მასთან დაკავშირებული საიდუმლოს გამჟღავნებამ თამაშის ბოლოს „მოთამაშეთა სამყარო შოკში ჩააგდო“.<ref>{{cite magazine | url=http://www.gameinformer.com/b/news/archive/2010/11/19/the-snubbed-list.aspx?PostPageIndex=2 | title=The Snubbed List | author=Bertz, Matt | date=19 November 2010 | magazine=[[Game Informer]] | access-date=18 December 2014}}</ref> ჟურნალ ''[[Edge]]-ის'' თანახმად, გამჟღავნება იმისა, რომ მოთამაშე პერსონაჟი, სინამდვილეში, დართ რევანია, ერთ-ერთი ყველაზე შოკისმომგვრელი მომენტია ვიდეოთამაშებში.<ref name="Edge OMG">{{cite magazine |url=http://www.next-gen.biz/features/oh-my-god |title=Oh. My. God!!! |author=Edge Staff |date=2 September 2008 |magazine=[[Edge (magazine)|Edge]] |access-date=10 May 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110531012009/http://www.next-gen.biz/features/oh-my-god |archive-date=31 May 2011 }}</ref> [[GameDaily]]-ს კრის ბუფამ ვიდეოთამაშების ყველაზე მნიშვნელოვან სპოილერებს შორის აღნიშნული მომენტი მე-4 ადგილზე დაასახელა,<ref name="Top Spoilers">{{cite web |url=http://www.gamedaily.com/articles/galleries/top-25-video-game-spoilers/?page=23 |title=Top 25 Video Game Spoilers |author=Chris Buffa |date=13 March 2009 |work=GameDaily |archive-url=https://web.archive.org/web/20090503111638/http://www.gamedaily.com/articles/galleries/top-25-video-game-spoilers/?page=23 |archive-date=3 May 2009 |access-date=10 May 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090503111638/http://www.gamedaily.com/articles/galleries/top-25-video-game-spoilers/?page=23 |archivedate=3 მაისი 2009 }}</ref> ასევე, რობერტ უერკმანმაც შეიყვანა იგი რვა მომენტს შორის BioWare-ის თამაშებიდან.<ref name="BW Shocked">{{cite web |url=http://www.gamedaily.com/games/dragon-age-origins/xbox-360/game-features/eight-bioware-moments-that-shocked-us/%26title%3DEight%20Bioware%20Moments%20That%20Shocked%20Us |title=Eight Bioware Moments That Shocked Us |author=Robert Workman |date=3 November 2009 |work=GameDaily |archive-url=https://web.archive.org/web/20091116130515/http://www.gamedaily.com/games/dragon-age-origins/xbox-360/game-features/eight-bioware-moments-that-shocked-us |archive-date=16 November 2009 |access-date=10 May 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180918012111/http://www.gamedaily.com/games/dragon-age-origins/xbox-360/game-features/eight-bioware-moments-that-shocked-us/%26title%3DEight%20Bioware%20Moments%20That%20Shocked%20Us |archivedate=18 სექტემბერი 2018 }}</ref> კონორ შერიდანის თქმით, „ძველი რესპუბლიკის“ რიმეიქის ტრეილერში რევანი „ისევე საშიშად გამოიყურება, როგორც ყოველთვის“.<ref>{{Cite web|url=https://www.gamesradar.com/star-wars-knights-of-the-old-republic-remake-coming-to-ps5/|title = Star Wars: Knights of the Old Republic Remake coming to PS5|date = 9 September 2021}}</ref> == დამატებითი ლიტერატურა == *{{Cite web|url=http://www.gameinformer.com/b/features/archive/2012/07/19/moments-darth-revan-39-s-fate-revealed.aspx|title=Moments: Darth Revan's Fate Revealed|author=Straub, Josh|date=June 2, 2020|website=[[GameInformer]]|accessdate=ივლისი 15, 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220526171519/https://www.gameinformer.com/b/features/archive/2012/07/19/moments-darth-revan-39-s-fate-revealed.aspx|archivedate=მაისი 26, 2022}} == რესურსები ინტერნეტში == {{Commons category|Revan}} *{{Wookieepedia|Revan}} == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ვარსკვლავური ომების ლეგენდები]] [[კატეგორია:ვარსკვლავური ომების პერსონაჟები]] 8tbho7l2isqh38rrtc4tfdcvzs0v66u 0 547605 5406743 4913104 2026-06-04T11:43:54Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406743 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მწერალი | სახელი = რეი არმანტრაუტი | სურათი= Rae Armantrout 4.28.14 (14067931394).jpg | ტიტრი = რეი არმანტრაუტი [[2014]] წელს | ჩარჩო = | ფსევდონიმი = | სრული სახელი = | დაბადების თარიღი = {{დაბადების თარიღი|1947|4|13}} | დაბადების ადგილი = ვალეხო, [[კალიფორნია]] | გარდაცვალების თარიღი = | გარდაცვალების ადგილი = | საქმიანობა = პოეტი | ეროვნება = | პერიოდი = | ჟანრი = | ენა = ინგლისური | მოქალაქეობა = | alma_mater = | თემატიკა = | მიმდინარეობა = | დებიუტი = | magnum_opus = | მეუღლე = | პარტნიორი = | შვილები = | ნათესავები = | გავლენა მოახდინეს = | გავლენა მოახდინა = | საიტი = | ხელმოწერა = | სქოლიო = }} '''რეი არმანტრაუტი''' (დ. [[13 აპრილი]], [[1947]]) — [[ამერიკელები|ამერიკელი]] [[პოეტი]], რომელიც ზოგადად ასოცირდება ენის პოეტებთან. გამოქვეყნებული აქვს ათი წიგნი და ასევე წარმოდგენილია უამრავ მთავარ ანთოლოგიაში. არმანტრაუტი ამჟამად ასწავლის [[კალიფორნიის უნივერსიტეტი (სან-დიეგო)|კალიფორნიის უნივერსიტეტში, სან დიეგოში]], სადაც არის პოეზიისა და პოეტიკის პროფესორი. 2010 წლის 11 მარტს არმანტრაუტს მიენიჭა 2009 წლის ეროვნული წიგნის კრიტიკოსების წრის ჯილდო მისი წიგნისთვის ''Versed.'' წიგნი გამოქვეყნდა ''Wesleyan University Press-''ის მიერ, რომელიც ასევე იყო ნომინირებული ეროვნული წიგნის პრემიაზე.<ref>[http://www.articleant.com/gen/48945-faculty-poet-honored-for-new-collection.html "Faculty poet honored for new collection"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181217110548/http://www.articleant.com/gen/48945-faculty-poet-honored-for-new-collection.html |date=2018-12-17 }}, Aricleant</ref> მოგვიანებით წიგნმა [[2010]] წლის [[პულიცერის პრემია]]<nowiki/>მიიღო პოეზიაში. იგი არის მრავალი სხვა ჯილდოს მფლობელი თავისი პოეზიისთვის, მათ შორისაა ჯილდო პოეზიაში თანამედროვე ხელოვნების ფონდისგან [[2007]] წელს და გუგენჰაიმის სტიპენდია [[2008]] წელს. == ადრეული წლები == არმანტრაუტი დაიბადა ვალეხოში, კალიფორნიაში. იყო ოჯახში ერთადერთი შვილი და გაიზარდა სამხედრო თემში საზღვაო ბაზებზე, ძირითადად სან დიეგოში. თავის ავტობიოგრაფიაში ''True'' ([[1998]]), იგი აღწერს საკუთარ თავს, როგორც მუშათა კლასის მგრძნობიარე ბავშვს, მეთოდისტი ფუნდამენტალისტი მშობლებით.<ref name="Green">[http://www.greeninteger.com/pipbios_detail.cfm?PIPAuthorID=14 ''Green Integer'' profile]</ref> [[1965]] წელს, სანამ მშობლებთან ერთად „მოკავშირე ბაღების“ რაიონში, სან დიეგოში ცხოვრობდა, არმანტრაუტი სწავლობდა სან დიეგოს სახელმწიფო უნივერსიტეტში და სურდა ანთროპოლოგია ესწავლა მთავარ სპეციალობად. სწავლის პერიოდში გადავიდა ინგლისურ და ამერიკულ ლიტერატურაზე, მოგვიანებით სწავლობდა კალიფორნიის უნივერსიტეტში, ბერკლიში.<ref name="Green" /> ბერკლიში ის სწავლობდა პოეტ [[დენის ლევერტოვი|დენის ლევერტოვთან]] და დაუმეგობრდა რონ სილიმანს, რომელიც ჩაერთო 1980-იანი წლების ბოლოს სან-ფრანცისკოს ენის პოეტებთან. არმანტრაუტმა დაამთავრა ბერკლი [[1970]] წელს და დაქორწინდა ჩაკ კორკეგიანზე [[1971]] წელს, რომელსაც იგი ხვდებოდა უნივერსიტეტის პირველი კურსიდან. == ლიტერატურული კარიერა == არმანტრაუტმა გამოაქვეყნა პოეზია „მუხლუხი“ (ლანგ-ენ ''Caterpillar)'' და ამ მომენტიდან დაიწყო საკუთარი თავის პოეტად განხილვა. მან მიიღო მაგისტრის ხარისხი შემოქმედებით წერაში სან-ფრანცისკოს სახელმწიფო უნივერსიტეტში და დაწერა ''კიდურები'' ([[1978]]), მისი პირველი პოეზიის წიგნი.<ref name="Green"/> იგი იყო დასავლეთ სანაპიროს ენის ჯგუფის წევრი. მიუხედავად იმისა, რომ ენობრივი პოეზია შეიძლება ჩაითვალოს არარეფერენციალურობის პოეტიკის მომხრედ, არმანტრაუტის მოღვაწეობა ეწინააღმდეგება ასეთ განმარტებებს.<ref>{{Cite web|url=http://www-sul.stanford.edu/depts/hasrg/ablit/amerlit/armant.html|title=Rae Armantrout Papers at Stanford University|publisher=Sul.stanford.edu|access-date=2011-08-19}}</ref> თუმცა, ჯგუფის უმეტესობისგან განსხვავებით, მისი მოღვაწეობა მტკიცედ არის დაფუძნებული ადგილობრივი და საშინაო სამყაროს გამოცდილებაზე და იგი ფართოდ არის მიჩნეული, როგორც ჯგუფში ლირიკულად ყველაზე ძლიერი პოეტი.<ref>[http://www.literaturfestival.com/bios1_3_6_717.html Author Page at ''Internationales Literatufestival Berlin''] Armantrout was a Guest of the ILB (''Internationales Literatufestival Berlin'' / Germany) in 2005</ref> კრიტიკოსმა სტეფანი ბერტმა ''Boston Review-''ში კომენტარი გააკეთა: „უილიამ კარლოს უილიამსმა და [[ემილი დიკინსონი|ემილი დიკინსონმა]] ერთად ასწავლეს არმანტრაუტს, როგორ დაეშალა და ხელახლა აეწყო სტროფის ლირიკული ფორმები - როგორ ამოეტრიალებინა იგი, როგორ განესახიერებინა დიდი კითხვები და შიშები ცალკეული სიტყვების კავშირებში, როგორ შეექმნა პროდუქტიული „შეტაკებები“ ფრაზების მცირე ჯგუფებიდან. ამ ტექნიკიდან გამომდინარე, არმანტრაუტი გახდა თავისი თაობის ერთ-ერთი ყველაზე ცნობადი და ერთ-ერთი საუკეთესო პოეტი.“ როგორც ბერტმა აღნიშნა, და როგორც თავად არმანტრაუტმა აღიარა, მის ნაწერზე მნიშვნელოვანი გავლენა მოახდინა უილიამ კარლოს უილიამსის კითხვამ, რომელსაც იგი მიაწერს მისი „ტაეპის განცდის“ განვითარებას. რეის მიხედვით, უილიამსმა მიახვედრა, რომ „ხაზის რღვევამ შეიძლება წარმოქმნას შეჩერებები და მოახდინოს დესტაბილიზაცია მნიშვნელობის დაგვიანებით.“ არმანტრაუტის პოეზიაში მნიშვნელობის ძირითადი ერთეული არის სტროფი ან სექცია და იგი წერს როგორც პროზაულ პოეზიას, ასევე უფრო ტრადიციულ სტროფებზე დაფუძნებულ ლექსებს. ჟურნალ ''BOMB-''სთვის პოეტთან, რომანისტთან და კრიტიკოსთან, ბენ ლერნერთან საუბრისას, არმანტრაუტმა თქვა, რომ უფრო სავარაუდოა, რომ დაწერს პროზაულ ლექსს „როცა [მას] ესმის [მის] თავში ჩვეულებრივი მთხრობელის ხმა“.<ref>Lerner, Ben. [http://bombsite.com/issues/114/articles/4720 "Rae Armantrout"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111031150055/http://bombsite.com/issues/114/articles/4720 |date=2011-10-31 }}. ''[[BOMB Magazine]]''. Winter 2011. Retrieved July 26, 2011.</ref> არმანტრაუტის ლექსები გამოჩნდა ბევრ ანთოლოგიაში, მათ შორის ''ამერიკის ხეში'' (პოეზიის ეროვნული ფონდი), ''ენის პოეზიები'' (ახალი მიმართულებები), ''პოსტმოდერნული ამერიკული პოეზია: ნორტონის ანთოლოგია'', საუკუნის მეორე მხრიდან (მზე და მთვარე), ''ყველგან'' (რეალობის ქუჩა), ''ამერიკელი პოეტები 21-ე საუკუნეში: სადაც ენა ხვდება ლირიკულ ტრადიციას'', (ვესლეიანი, [[2002]]), ''ამერიკული პოეზიის ოქსფორდის წიგნი'' (ოქსფორდი, UP, [[2006]]) და ''წლის'' ''საუკეთესო ამერიკული პოეზია'', [[1988]], [[2001]], [[2002]]'','' [[2004]] და [[2007]] წლებში. არმანტრაუტმა ორჯერ მიიღო პოეზიის ფონდის გრანტი და იყო კალიფორნიის ხელოვნების საბჭოს სტიპენდიატი [[1989]] წელს. [[2007]] წელს მას მიენიჭა თანამედროვე ხელოვნების ფონდის ხელოვანთა ჯილდოს გრანტი. ის ამჟამად არის ერთ-ერთი იმ ათ პოეტს შორის, რომელიც მუშაობს პროექტზე სახელწოდებით ''The Grand Piano: An Experiment In Collective Autobiography.'' ტომზე წერა დაიწყო [[1998]] წელს და პირველი ტომი (შემოთავაზებული ათიდან) გამოიცა [[2006]] წლის ნოემბერში, შემდეგ კი სამთვიანი ინტერვალით. ''Wobble'', რომელიც გამოქვეყნდა [[2018]] წლის ნოემბერში, იყო 2018 წლის ეროვნული წიგნის ჯილდოს ფინალისტი პოეზიაში.<ref>{{Cite news|title=The 2018 National Book Award finalists are in. Here's the full list.|work=Vox|url=https://www.vox.com/culture/2018/10/10/17959504/2018-national-book-award-finalists|access-date=2018-10-11}}</ref> == ბიბლიოგრაფია == === პოეზია === ;კოლექციები * {{cite book |author=Armantrout, Rae |title=Extremities |publisher=The Figures |year=1978 <!--isbn=-->}} * {{cite book |author=Armantrout, Rae |author-mask=1 |title=The invention of hunger |publisher=Tuumba |year=1979 <!--isbn=-->}} * {{cite book |author=Armantrout, Rae |author-mask=1 |title=Precedence |url=https://archive.org/details/precedence0000arma |publisher=Burning Deck |year=1985 <!--isbn=-->}} * [[1991]]: ''Necromance'' (Sun and Moon Press) * [[1991]]: ''Couverture'' (Les Cahiers de Royaumont) - a selection in French translation * [[1995]]: ''Made To Seem'' (Sun and Moon Press) * [[2001]]: ''Veil: New and Selected Poems'' (Wesleyan University Press) * [[2001]]: ''The Pretext'' (Green Integer) * [[2004]]: ''Up to Speed'' (Wesleyan University Press) * [[2007]]: ''Next Life'' (Wesleyan University Press) * [[2009]]: ''Versed'' (Wesleyan University Press) - 2010 წლის [[პულიცერის პრემია]] პოეზიაში * [[2011]]: ''Money Shot'' (Wesleyan University Press) * [[2013]]: ''Just Saying'' (Wesleyan University Press) * [[2015]]: ''Itself'' (Wesleyan University Press) * [[2016]]: ''Partly: New and Selected Poems, 2001-2015'' (Wesleyan University Press) * [[2018]]: ''Wobble'' (Wesleyan University Press) ;კრებულები * [[1998]]: ''writing the plot about sets'' (Chax) * ''[[2016]]'': ''Currency'' (Yale Union)<ref>{{Cite web|url=https://yaleunion.org/rae-armantrout-currency/|title = Rae Armantrout &#124; Yu}}</ref> * ''[[2017]]'': ''Entanglements'' (Wesleyan University Press)<ref>{{Cite web |url=https://www.sphinxreview.co.uk/index.php/975-rae-armantrout-entanglements |title=Tim Murphy. The poetic physics of life. Sphinx Reviews, 2020 |accessdate=2023-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230304231046/https://www.sphinxreview.co.uk/index.php/975-rae-armantrout-entanglements |archivedate=2023-03-04 }}</ref> {{ISBN|978-0-8195773-99}} ;პოემების სია {| class="wikitable sortable" width="90%" ! width="25%" |სათაური ! წელიწადი ! პირველად გამოქვეყნდა ! გადაბეჭდილი/შეგროვებული |- | ''მანამდე'' | [[2013]] წელი |{{cite magazine |author=Armantrout, Rae |date=December 16, 2013 |title=Before |magazine=The New Yorker |volume=89 |issue=41 |pages=68 |url=https://www.newyorker.com/magazine/2013/12/16/before-2 <!--access-date=2017-09-12-->}} | |- | ''შერწყმა'' | [[2016]] წელი |{{cite magazine |author=Armantrout, Rae |date=March 7, 2016 |title=Fusion |magazine=The New Yorker |volume=92 |issue=4 |pages=42–43 |url=https://www.newyorker.com/magazine/2016/03/07/fusion <!--access-date=2018-02-16-->}} | |- | ''მზადება'' | [[2015]] წელი |{{cite magazine |author=Armantrout, Rae |date=April 20, 2015 |title=Making |magazine=The New Yorker |volume=91 |issue=9 |pages=70 |url=https://www.newyorker.com/magazine/2015/04/20/making-poem-rae-armantrout <!--access-date=2020-05-04-->}} | |} === პროზა === * ''True'' (Atelos, 1998) - მემუარი; ხელახლა გამოქვეყნდა ''Collected Prose''-ში * ''The Grand Piano: An Experiment In Collective Autobiography'' (Mode A/This Press, 2007) * ''Collected Prose'' (Singing Horse Press, 2007); {{ISBN|0-935162-37-2}} === თარგმანები === *''Narrativ'' (Luxbooks, Wiesbaden, 2009; {{ISBN|978-3-939557-40-1}}) ==ლიტერატურა== * ''A Wild Salience: the Writing of Rae Armantrout'' (Burning Press, 2000; {{ISBN|1-58711-025-3}}) * ''A Suite of Poetic Voices'': "Interview" (with Manuel Brito), (Santa Brigada, Spain: Kadle Books, 1994) ==რესურსები ინტერნეტში== * [http://www.literaturfestival.com/bios1_3_6_717.html Biography from the International Literature Festival Berlin] * [http://www-sul.stanford.edu/depts/hasrg/ablit/amerlit/armant.html Rae Armantrout Papers] at Stanford * [http://libraries.ucsd.edu/speccoll/testing/html/mss699.html The UCSD Register of Rae Armantrout Papers, 1954-2009] * [http://www.poets.org/poet.php/prmPID/1134 Rae Armantrout profile] at the [[Academy of American Poets]] * [http://www.greeninteger.com/pipbios_detail.cfm?PIPAuthorID=14 Profile] at ''Green Integer'' * [http://jacketmagazine.com/27/arman-essay.html "Cosmology and Me"], essay by Armantrout at ''[[Jacket (magazine)|Jacket]]'') * [https://www.pbs.org/newshour/art/blog/2010/04/conversation-pultizer-prize-winner-in-poetry-rae-armantrout.html Interview with Armantrout] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140117173419/http://www.pbs.org/newshour/art/blog/2010/04/conversation-pultizer-prize-winner-in-poetry-rae-armantrout.html |date=2014-01-17 }} (Audio), ''[[PBS NewsHour]]'', April 19, 2010. Includes poems and transcript. * [http://bombsite.com/issues/114/articles/4720 Interview in ''BOMB Magazine''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111031150055/http://bombsite.com/issues/114/articles/4720 |date=2011-10-31 }}. Winter 2011 * [http://writing.upenn.edu/pennsound/x/Armantrout.php Armantrout resources at PENNSound] * [http://www.kcrw.com/etc/programs/bw/bw090226rae_armantrout Armantrout interviewed on ''Bookworm'' at KCRW] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121008225747/http://www.kcrw.com/etc/programs/bw/bw090226rae_armantrout/ |date=2012-10-08 }}, February 26, 2009 * [http://mindonline.uchicago.edu/media/humanities/poempresent/armantrout_lecture_CMIG_512K.mov Armantrout at the University of Chicago] gives a talk on the lyric poem (March 2011). * [http://womensvoicesforchange.org/the-pulitzer-winning-poet-is-a-quilter-the-poet-is-a-collector-the-poet-is-62.htm "The (Pulitzer-Winning) Poet is a Quilter. The Poet is a Collector. The Poet is 62"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230304231727/https://womensvoicesforchange.org/the-pulitzer-winning-poet-is-a-quilter-the-poet-is-a-collector-the-poet-is-62.htm |date=2023-03-04 }}, at ''Women's voices for change'' April 14, 2010 * [http://www.jotdown.es/2012/03/an-interview-to-rae-armantrout/ Interview in Spanish magazine ''Jot Down''], March 2012 * [https://rungh.org/on-poetry-and-complexity/ On Poetry and Complexity - Conversation with Madhur Anand, Roald Hoffman, and Sarah Tolmie] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:არმანტრაუტი, რეი}} [[კატეგორია:სან-ფრანცისკოს სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები]] [[კატეგორია:ამერიკელი ქალი პოეტები]] [[კატეგორია:XXI საუკუნის ამერიკელი ქალი მწერლები]] [[კატეგორია:XXI საუკუნის ამერიკელი პოეტები]] [[კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი ქალი მწერლები]] [[კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი პოეტები]] [[კატეგორია:დაბადებული 1947]] [[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]] lupun6hll6o0fncc5x9ewwg93f8t3ui 0 548917 5406624 4813668 2026-06-03T23:35:43Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406624 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მუზეუმი | სახელი = პრაღის ეროვნული მუზეუმი | სურათი = | სურათისზომა = 270 პქ | წარწერა = | დაარსდა = [[1818]] | დამაარსებლები = | დაიხურა = | მდებარეობა = [[პრაღა]] | პოზრუკა = [[პრაღა]] | პოზრუკის ზომა = | ალტერნატიული რუკა = | პოზრუკა2 = [[ჩეხეთი]] | პოზრუკის ზომა2 = | ალტერნატიული რუკა2 = | სტატუსი = | ექსპონატი = | კლასიფიკაცია = | ვიზიტორები = | დირექტორი = | პრეზიდენტი = | კურატორი = | საიტი = https://www.nm.cz/ }} '''პრაღის ეროვნული მუზეუმი''' ({{lang-cs|Národní muzeum v Praze}}; [[1848]] წლიდან ჩეხეთის მუზეუმი, [[1854]] წლიდან [[1919]] წლამდე ბოჰემიის სამეფოს მუზეუმი ) — ყველაზე მნიშვნელოვანი ჩეხეთის [[მუზეუმი|სამუზეუმო დაწესებულება]]. დაარსდა [[1818]] წელს, როგორც პატრიოტული მუზეუმი [[ფრანც II|ფრანც II-ის]] მეფობის დროს. მაშინდელი ჩეხეთის თავადაზნაურობის კერძო კოლექციებიდან. ბოლო მნიშვნელოვანი რეკონსტრუქცია დასრულდა 2018 წლის ოქტომბერში, [[ჩეხოსლოვაკიის პირველი რესპუბლიკა|ჩეხოსლოვაკიის]] დაარსებიდან ასი წლისთავზე. მუზეუმი ასრულებს კოლექციების შემქმნელ, სამეცნიერო, საგანმანათლებლო და მეთოდურ ფუნქციას. ის ორიენტირებულია ისეთ სამეცნიერო საკოლექციო სფეროებზე, როგორიცაა საბუნებისმეტყველო ([[მინერალოგია]], [[ზოოლოგია]]), ისტორიული ([[არქეოლოგია]], [[ნუმიზმატიკა]]) და ხელოვნების. მუზეუმი მართავს და გამოფენს თავის კოლექციებს რიგ შენობებში პრაღასა და ჩეხეთის სხვა ქალაქებში. 1891 წლიდან ეროვნული მუზეუმი განთავსებულია მონუმენტურ ნეორენესანსის ისტორიულ მთავარ შენობაში, ვაცლავის მოედნის ზედა ნაწილში ([[პრაღა]]). ეროვნული მუზეუმი ასევე მოიცავს უამრავ სხვა გამოფენას. ეროვნული მუზეუმი შედგება ხუთი სპეციალიზებული, გარკვეულწილად დამოუკიდებელი ინსტიტუტისაგან: ბუნების ისტორიის მუზეუმი, ისტორიის მუზეუმი, ჩეხეთის მუსიკის მუზეუმი, აზიური, აფრიკული და ამერიკული კულტურის მუზეუმი და ეროვნული მუზეუმის ბიბლიოთეკა.<ref>RICHTER, Jaroslav; KOLEKTIV AUTORŮ. Velká kniha o Národním muzeu. Vydání první. vyd. Václavské náměstí 68, Praha 1: Národní muzeum, 2016. ISBN 978-80-7036-476-5. S. s. 82.</ref> თითოეულ მათგანს აქვს რამდენიმე სპეციალიზებული განყოფილება და კოლექცია, რომლებიც ერთად შეიცავს 13 მილიონზე მეტ ექსპონატს. 2002 წლიდან ეროვნული მუზეუმის გენერალური დირექტორი არის მიხალ ლუკეში. ==ისტორია== [[ფაილი:České_museum-1818.jpg|მარცხნივ|მინი| ბეჭედი ჩეხეთის სამეფოს მუზეუმის დაარსების დღესთან დაკავშირებით (1818 წ.)]] მუზეუმი დაარსდა [[1818]] წელს, სახელწოდებით „პატრიოტული მუზეუმი ბოჰემიაში“.<ref>[https://www.ceskatelevize.cz/porady/10150778447-historie-cs/218411058220007/ Plejtvák, bysty, výstřely… už 200 let [online<nowiki>]</nowiki>. Česká televize, 2018 [cit. 2023-02-13<nowiki>]</nowiki>. Dostupné online]</ref> იმდროინდელი ჩეხეთის აკადემიური საზოგადოების წარმომადგენლები და უპირველეს ყოვლისა, თავადაზნაურობა იდგნენ სათავეში, ხოლო დე ფაქტო დამფუძნებლები იყვნენ გრაფი ფრანტიშეკ იოზეფი კლებელსბერგი და მისი ბიძაშვილი კაშპარ მარია შტერნბერკი, მსოფლიო მნიშვნელობის [[პალეონტოლოგია|პალეონტოლოგი]]. გრაფმა შტერნბერკმა მუზეუმს შესწირა თავისი პალეონტოლოგიური კოლექციები და ევროპული ჰერბარიუმი 20000-ზე მეტი ნივთით, გრაფმა იოზეფ კრაკოვსკი კოლოვრატმა კი — ბიბლიოთეკა ბრჟეზნიცეს ციხიდან ასი შუასაუკუნეების პერიოდის ხელნაწერით, გრაფმა ფრანც ჰარტიგმა თავისი 600 ფიტულიანი კოლექცია. ეს კოლექციები გახდა მუზეუმის კოლექციების საფუძველი. იყო ასევე შტერნბერის სასახლე პრაღის ჰრადჩანიში, სადაც 1821-1847 წლებში ინახებოდა პირველი სამუზეუმო კოლექციები.<ref>{{Cite web |url=https://www.nm.cz/o-nas/historie |title={{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200612160502/ |date=2020-06-12 }} Historie &#91;online<nowiki>&#93;</nowiki>. Národní muzeum &#91;cit. 2023-02-13<nowiki>&#93;</nowiki>. Dostupné online |access-date=2023-03-26 |archive-date=2020-06-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200612160502/https://www.nm.cz/o-nas/historie }}</ref> მუზეუმის ადრეული პერიოდის სხვა პიროვნებებს შორის იყვნენ, [[ფრანტიშეკ პალაცკი]], გრაფი იან დეტმარი ნოსტიკიდან, ჟ. ტ. ლინდაჩეკი, ფრანც ხავიერ ზიპე, (ჩეხური [[მინერალოგია|მინერალოგიის]] დამფუძნებელი), [[ბოტანიკა|ბოტანიკოსები]] თადეუშ ჰაენკე და კარელ და იან პრესლები. იან პურკინე, ფრანგი [[პალეონტოლოგია|პალეონტოლოგი]] იოაჰიმ ბარანდე (რომელმაც ეროვნული მუზეუმი მსოფლიოში ცნობილი გახადა), მათემატიკოსი [[ბერნარდ ბოლცანო|ბერნარდ ბოლზანო]]. მუზეუმის დამფუძნებლებსა და მფარველებს შორის იყვნენ ასევე {{ან3|კოლოვრატები|კოლოვრატების|cs|Kolovratové}} მნიშვნელოვანი ჩეხური დიდგვაროვანი ოჯახის წევრები. ერთ-ერთი მათგანია გრაფი ფრანც ანტონი II. მუზეუმის დაარსებისას მან უანდერძა 35000 ტომიანი წიგნის ბიბლიოთეკა და მინერალების კოლექცია. გარდა ამისა, გრაფი იან ნეპომუქ კარელი ესწრებოდა დაარსებას და ანდერძით უბოძა თავისი კოლექციების ნაწილი და ბრეზნიცის ბიბლიოთეკა. მრავალი იშვიათი პირველი ნაბეჭდებითა და ხელნაწერებით. შემდგომში მუზეუმს მხარი დაუჭირა გრაფმა იოზეფ მარიამ. სხვა პიროვნებებს შორის იყვნენ მოგზაურები ემილ ჰოლუბი, ვოიტა ნაპრსტეკი, სლავისტი პაველ იოზეფ შაფარიკი, ისტორიკოსი კარელ იარომირ ერბენი და ა.შ. [[1848]] წლიდან დაწესებულებას ეწოდა ჩეხეთის მუზეუმი, 1854–1919 პერიოდში — ჩეხეთის სამეფოს მუზეუმი, 1919–1922 წლებში — სახელმწიფო მუზეუმი და 1922 წლიდან 1939 წლამდე — ეროვნული მუზეუმი. 1940-1945 წლებში მას პრაღის ლანდესმუზეუმი ერქვა. ==მუზეუმის შენობებისა და ნაწილების ისტორია== ===საკუთარი შენობის აშენებამდე=== მუზეუმის საკუთარი შენობის აშენებამდე, რომელსაც ახლა ისტორიულს ან მთავარს უწოდებენ, მუზეუმი დროებით მდებარეობდა შტერნბერგის სასახლეში ჰრადჩანიში (1821–1846 წწ.), შემდეგ კი ნოსტიკის სასახლეში (1846–1892) ნოვე მესტოში. მის საქმიანობასთან დაკავშირებული იყო სხვა ინსტიტუტებიც, განსაკუთრებით Matice česká, რომელიც ორიენტირებული იყო პუბლიკაციების ჩეხურ ენაზე გამოცემაზე. ===ისტორიული შენობა=== ეროვნული მუზეუმის [[ნეორენესანსი|ნეორენესანსის]] ისტორიული შენობა, რომელიც დომინირებს მთელ ვაცლავის მოედანზე, აშენდა არქიტექტორ იოზეფ შულცის პროექტის მიხედვით. პანთეონის ცენტრალური სივრცე. პროექტი გამარჯვებული გამოვიდა 27 მონაწილის კონკურსიდან, რადგან მან ხაზი გაუსვა მონუმენტურობას, ნაწილობრივ ფუნქციონალურობის ხარჯზე (მუზეუმის, როგორც მეცნიერების და ხელოვნების თანამედროვე ტაძრის იდეა) და გაიხსნა [[1891]] წელს. 2011 წლის 8 ივლისიდან 2018 წლის 28 ოქტომბრამდე მთავარი შენობა დაკეტილი იყო სარემონტო სამუშაოებისთვის. ნაწილობრივი გახსნა შედგა ჩეხოსლოვაკიის დაარსებიდან 100 და ეროვნული მუზეუმის დაარსებიდან 200 წლისთავზე. იგი მოიცავდა ჩეხურ-სლოვაკური/სლოვაკიურ-ჩეხური გამოფენის გახსნას და შენობის ექსტერიერის ვიდეო რუკებს. შენობის გარე და ინტერიერის მთლიანი შეკეთების გარდა, ეზო გადახურული იყო, გუმბათი სანახავად ხელმისაწვდომი გახდა და ეროვნული მუზეუმის ახალ შენობასთან (ყოფილი ფედერალური ასამბლეა) მიწისქვეშა დამაკავშირებელი გვირაბი აშენდა 42 თვის განმავლობაში. რეკონსტრუქცია. რეკონსტრუქციის სავარაუდო ხარჯებმა შეადგინა 4,5 მლრდ. ჩეხური კრონი. ===ახალი შენობა (ფედერალური ასამბლეა)=== [[2009]] წელს მუზეუმის ადმინისტრაციას გადაეცა ყოფილი ფედერალური ასამბლეის მოპირდაპირე შენობა, რომელშიც [[რადიო თავისუფალი ევროპა/რადიო თავისუფლება|რადიო თავისუფალი ევროპა]] მუშაობდა.<ref>[http://lidovky.zpravy.cz/narodni-muzeum-se-rozsiri-dcz-/ln_noviny.asp?c=A061123_000028_ln_noviny_sko&klic=216341&mes=061123_0 Národní muzeum se rozšíří, Lidové noviny 23.&nbsp;listopadu 2006]</ref> შენობის მუზეუმისთვის გადაცემის საზეიმო აქტში იმავე წლის ივნისში მონაწილეობა მიიღო [[რადიო თავისუფალი ევროპა/რადიო თავისუფლება|თავისუფალი ევროპის]] [[მიუნხენი|მიუნხენის]] რედაქციის ყოფილმა რედაქტორმა და მაშინდელი კულტურის მინისტრმა მარტინ შტეპანეკმა. შენობაში გადავიდა ეკონომიკური ადმინისტრაციის ოფისები, ისტორიული მუზეუმი და ეროვნული მუზეუმის ბიბლიოთეკის ნაწილი. შენობა გამოიყენება მოკლევადიანი გამოფენების გასამართად. [[2019]] წელს შენობა მიწისქვეშა გვირაბით დაუკავშირდა მუზეუმის მთავარ ისტორიულ შენობას. ეს კავშირი ქმნის ახალ სამუზეუმო კომპლექსს, მიწისქვეშა დამაკავშირებელ დერეფანში 3D ვიზუალიზაციისა და შუქით თამაშების შესაძლებლობით. [[2018]] წელს [[ნოეს კიდობანი|ნოეს კიდობნის]] ზოოლოგიური გამოფენა გაიხსნა ახალ შენობაში, მაგალითად, დიდი ამარგაზავრის ჩონჩხის გამოფენით. ===2015-2018 წლების რეკონსტრუქცია=== [[ფაილი:Národní_muzeum_večer_1.jpg|მინი| განახლებული მთავარი მუზეუმის შენობის ღამის ხედი, 2018 წელი]] [[ფაილი:Národní_muzeum_Nová_budova_2.jpg|მინი|მუზეუმის ახალი შენობა]] ახალი ათასწლეულის მეორე ათწლეულში შენობის დანგრეულმა მდგომარეობამ აიძულა ჩეხეთის მაშინდელი მთავრობა სასწრაფოდ გაეკეთებინა მუზეუმის მთავარი შენობის რეკონსტრუქცია. ამავდროულად, მუზეუმმა აღადგინა კოლექციები, შეიტანა არაერთი ცვლილება და ახალი ინსტალაცია. შენობაში ყველაზე დიდ ჩარევად შეიძლება ჩაითვალოს გათბობის სისტემის რეკონსტრუქცია (სითბოს აღდგენით) და ასევე მუზეუმის ეზოს მინაშენი, რომელმაც შექმნა სივრცე კულტურული ღონისძიებებისთვის, კონცერტებისთვის და უზარმაზარი ინსტალაციებისთვის. იოზეფ შულცის ორიგინალური იდეების შესანარჩუნებლად არქიტექტურული კონკურსის ახალი რეალიზაცია არ მომხდარა.<ref>[Návrat géniú: Rekonstrukce Národního muzea. www.ceskatelevize.cz [online]. Česká televize - Dvojka, 2022-04-12 [cit. 2022-04-15]. Dostupné online https://www.ceskatelevize.cz/porady/10527811849-navrat-geniu-rekonstrukce-narodniho-muzea/]</ref> [[2021]] წლის [[1 სექტემბერი|1 სექტემბრიდან]] მუზეუმის ჭერიდან ჩამოკიდებული [[ფინვალი]]ს (ვეშაპი) ცნობილი ჩონჩხი (4 ტონა, 22,5 მეტრი) კვლავ ჩანს. იგი მიეძღვნა მოგზაურს ანტონინ ფრიჩს (ასევე ცნობილ ვოიტეჩ ფრიჩის ძმას).<ref>[Velryba je zpět! Národní muzeum otevírá stálou expozici Zázraky evoluce a spouští novou propagační kampaň. www.nm.cz [online]. 2021-09-01 [cit. 2022-04-14]. Dostupné online Velryba je zpět! Národní muzeum otevírá stálou expozici Zázraky evoluce a spouští novou propagační kampaň. www.nm.cz [online]. 2021-09-01 [cit. 2022-04-14]. Dostupné online]</ref> ===სხვა ობიექტები=== ისტორიული და ახალი შენობების გარდა, ეროვნულ მუზეუმში ასევე შედის შემდეგი ობიექტები: * ნაპრსტკოვის აზიური, აფრიკული და ამერიკული კულტურების მუზეუმი ([[პრაღა]]) * ჩეხეთის მუსიკის მუზეუმი (პრაღა) * [[ბედრჟიხ სმეტანა]]ს მუზეუმი (პრაღა) * [[ანტონინ დვორჟაკი]]ს მუზეუმი (პრაღა) * იაროსლავ იეჟეკის ძეგლი (პრაღა) * ბედრჟიხ სმეტანას ძეგლი (ჟაბკენიცე) * იოზეფ სუკის ძეგლი (კრეცოვიცე) * ეროვნული მუზეუმის ლაპიდარიუმი (პრაღა) * ეროვნული მუზეუმის ეთნოგრაფიული მუზეუმი (პრაღა) * ეროვნული მემორიალი ვიტკოვში (პრაღა) * [[ფრანტიშეკ პალაცკი]]ს და ფრანტიშეკ ლადისლავ რიგერის მემორიალი (პრაღა) * ჩეხური თოჯინებისა და ცირკის მუზეუმი (პრაჩატიცე) * ჟავონიცეს ციხე <gallery> ფაილი:Národní_muzeum_2019_(5).jpg|ეროვნული მუზეუმის შენობა (2019 წ.) ფაილი:Muzeum Antonína Dvořáka, fasáda letohrádku Amerika zezadu (002).JPG|ანტონინ დვორჟაკის მუზეუმი ფაილი:Náprstek Museum - NM Prague 73.JPG|ეგვიპტური ექსპოზიცია ნაპრსტეკის მუზეუმში ფაილი:Praha Muzeum hudby koncert2.JPG|კონცერტი ჩეხეთის მუსიკის მუზეუმში ფაილი:Prachatice, Muzeum české loutky a cirkusu (01).jpg|ჩეხური თოჯინებისა და ცირკის მუზეუმი პრაჩატიცეში ფაილი:Park Vrchotovy Janovice 2019 (6).jpg|ციხე ჟანოვიცეში ფაილი:Holešovice výstaviště Lapidárium 1.jpg|ეროვნული მუზეუმის ლაპიდარიუმი ფაილი:Vítkov.jpg|ეროვნული ძეგლი ვიტკოვში </gallery> ==ეროვნული მუზეუმის საქმიანობა== ===პროფესიული საქმიანობა, პროექტები და კვლევები=== დღეს ეროვნული მუზეუმის დანიშნულება მისი პროფესიული საქმიანობაა. ორგანიზაცია აერთიანებს 300 პროფესიონალ მუშაკს, რომლებიც მუშაობენ პროექტებზე და ინდივიდუალურად. მუზეუმს ამჟამად აქვს 300-ზე მეტი პუბლიკაცია წელიწადში. კოლექციების მოძრაობების დროს 2015-დან 2018 წლამდე ინტენსიური რემონტის დროს, გადახედვამ გამოიწვია მსოფლიოში უძველესი სისხლძარღვოვანი მიწის მცენარის, Cooksonia Barrandien-ის აღმოჩენა, შედეგები გამოქვეყნდა ჟურნალში „Nature“.<ref>{{Cite news|date=2018-05|title=Sporophytes of polysporangiate land plants from the early Silurian period may have been photosynthetically autonomous|language=en|volume=4|pages=269–271|issue=5|url=https://www.nature.com/articles/s41477-018-0140-y|doi=10.1038/s41477-018-0140-y|issn=2055-0278}}</ref> ===მუზეუმის საჯარო კოლექციები=== მუზეუმის კოლექციებში 20 მილიონი ნიმუშია დაცული. ქვები, ძვირფასი ქვები, მეტეორიტები მხოლოდ შერჩევით შეიძლება აღინიშნოს. მიკოლოგია, ჰერბარია, ბოტანიკა, მცენარეები. ცხოველები, რაც შეეხება ნამარხებს, აღმოჩენებს, აღმოჩენებს და ახალ პრეპარატებს და ახალ გამოფენებს. თევზები, ამფიბიები, მწერები, ფრინველები, ძუძუმწოვრები და ა.შ. ნუმიზმატიკა, ისტორიული დოკუმენტები და ანაბეჭდები. ადამიანის ანთროპოლოგია, მისი ტანსაცმელი, ცხოვრების ისტორია და სიცოცხლისთვის ბრძოლა. მუზეუმის მთავარი შენობის რეკონსტრუქციის შემდეგ შეიქმნა მე-20 საუკუნის ომის პერიოდის ექსპოზიცია, ისევე როგორც პანელის საცხოვრებელ კომპლექსში ცხოვრების კომუნისტური ერთფეროვნების ეფექტი. ===ეროვნული მუზეუმის ბიბლიოთეკა=== ეროვნულ მუზეუმში შედის აგრეთვე [[ბიბლიოთეკა]]. ბიბლიოთეკაში ინახება ძველი ხელნაწერები. ისტორიული და თანამედროვე გაზეთები და ჟურნალები. 1957 წლიდან 2014 წლამდე ბიბლიოთეკა ასევე ფუნქციონირებდა წიგნის მუზეუმში ჟდიარ-საზავოუზეს ციხეში. ===ეროვნული მუზეუმის არქივი=== მუზეუმის არქივი შეიქმნა ხელნაწერი ნაწილის ბიბლიოთეკიდან გამოყოფით. ასევე მნიშვნელოვანია ბეჭდების კოლექცია. ===ლიტერატურა=== * ČERNÝ, Jan Matouš. Museum království Českého: Stručná zpráva historická i statistická. Praha: vl.n., 1884. Dostupné online.  * HANUŠ, Josef. ''Národní museum a naše obrození. Kniha 1. Kulturní a národní obrození šlechty české v&nbsp;18. a v&nbsp;prvé půli 19. století. Jeho význam pro založení a počátky musea.'' Praha: Národní museum, 1921. 364 s. [https://digitalniknihovna.mlp.cz/periodical/uuid:49925690-F1FD-11DD-ADF8-0030487BE43A Dostupné online] * HANUŠ, Josef. Národní ''museum a naše obrození. Kniha 2. Založení vlasteneckého musea v&nbsp;Čechách a jeho vývoj do konce doby Šternberkovy (1818–1841).'' Praha: Národní museum, 1923. 505 s. [https://digitalniknihovna.mlp.cz/periodical/uuid:7F479340-F1FD-11DD-AA49-0030487BE43A Dostupné online] * Průvodce sbírkami Musea království českého v Praze. Praha: Společnost Musea království českého, 1905. Dostupné online.  * Karel Sklenář: ''Obraz vlasti, příběh Národního muzea''. Nakladatelství Paseka Praha 2001. * ეროვნული მუზეუმის ჟურნალი ==რესურსები ინტერნეტში== * {{commonscat-inline|National Museum in Prague (institution)}} * {{ოფიციალური}} * [https://kuula.co/post/NNLs5/collection/7km5b Virtuální prohlídka] na 360° fotografiích Petra Šálka * [https://www.ceskatelevize.cz/porady/10527811849-navrat-geniu-rekonstrukce-narodniho-muzea/ Návrat géniú: Rekonstrukce Národního muzea] časo-sběrný dokument ČT Dvojky ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:არქეოლოგიური მუზეუმები]] [[კატეგორია:ჩეხეთის ეროვნული მუზეუმები]] [[კატეგორია:მუზეუმები ანბანის მიხედვით]] [[კატეგორია:ჩეხეთის მუზეუმები]] [[კატეგორია:1818 წელს დაარსებულები]] 3jmu57adwxurcxkzodbzda3ymmzmhx5 0 549681 5406699 4503813 2026-06-04T08:46:16Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 0 წყარო და 1 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406699 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ადმინისტრაციული ერთეული}} '''რანუა''' ({{lang-fi|Ranua}}) — [[ფინეთის მუნიციპალიტეტები|მუნიციპალიტეტი]] [[როვანიემის ქვერეგიონი|როვანიემის]] [[ფინეთის ქვერეგიონები|ქვერეგიონში]], [[ფინეთი|ფინეთში]]. [[2023]] წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 3 641 ადამიანს შეადგენს. მუნიციპალიტეტის ფართობი 3 694.57 კმ²-ია. [[მოსახლეობის სიმჭიდროვე]] 1.05 ადამიანია 1 კმ²-ზე. მუნიციპალიტეტის ოფიციალური ენაა [[ფინური ენა]]. მეზობელი მუნიციპალიტეტებია: [[იი (ფინეთი)|იი]], [[სიმო (ფინეთი)|სიმო]], [[ტერვოლა]], [[როვანიემი]], [[პოსიო]] და [[პუდასიიარვი]]. რანუაში 569 ტბა მდებარეობს.<ref>[http://www.jarviwiki.fi/w/index.php?title=Ranua&setlang=en The number of lakes in Ranua]{{Dead link|date=ივნისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }}. Jarviwiki.</ref> მათგან უდიდესია: რანუანიიარვი და სიმოიიარვი. ==რესურსები ინტერნეტში== *{{wikivoyage-inline|Ranua}} *[https://web.archive.org/web/20061010063701/http://www.ranua.fi/?deptid=5910 Municipality of Ranua] – Official website ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{ლაპლანდიის მუნიციპალიტეტები (ფინეთი)}} [[კატეგორია:ლაპლანდიის მუნიციპალიტეტები (ფინეთი)]] 3s3nfapji4ltcmij7cw92lpsg9qw0hh 0 551428 5406674 4912828 2026-06-04T07:33:09Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406674 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა პიროვნება | სახელი = რაკელ დინკი | დაბთარიღი = [[1959]] | დაბადგილი = [[სილოფი]], [[შირნაკი]] | მოქალაქეობა = [[თურქეთი]] | მეუღლე = {{marriage|[[ჰრანტ დინკი]]|1976|2007|reason=გარდ.}} | შვილები = დელალი, არატი, სერა }} '''რაკელ დინკი''' (დ. [[1959]] ) — თურქი სომეხი [[ადამიანის უფლებები|უფლებადამცველი]] და [[ჰრანტ დინკი]]ს ფონდის ხელმძღვანელი. ის სომხური ვართოს ტომის უკანასკნელი წევრია, რომელიც ცხოვრობს ციზრეში . <ref name="radikal.com">{{Cite news|date=20 January 2007|title=Kumkapı'da balıkçı sepetinde bulundu, yetimhaneye verildi 'Dilim giderim dese de adımlarım gitmek istemiyor' derdi|language=Turkish|work=[[Radikal]]|publisher=radikal.com.tr|url=http://www.radikal.com.tr/turkiye/kumkapida-balikci-sepetinde-bulundu-yetimhaneye-verildibrdilim-giderim-dese-803578/|access-date=8 December 2016}}</ref> ის არის 2007 წლის 19 იანვარს მოკლული სომხური წარმოშობის თურქი ჟურნალისტისა და უფლებადამცველის, ჰრანტ დინკის, ქვრივი რაკელი გაიზარდა სომხურ ბავშვთა სახლში, კამპ არმენში, ტუზლაში და მრავალი წლის განმავლობაში მსახურობდა ბანაკის მენეჯერად. მოგვიანებით იგი ცნობილი გახდა ქმრის დაკრძალვაზე წარმოთქმული სიტყვით. მისი ცნობილი ციტატა - „არაფერი არ შეიძლება გაკეთდეს თუ არ გამოვიკვლევთ იმ სიბნელეს, რომელიც ქმნის მკვლელს ბავშვისგან.“ – საზოგადოებამ კარგად მიიღო და მედიაში გამოქვეყნდა. <ref name="Hürriyet">{{Cite news|date=28 January 2007|title=Erguvanlarla başlamıştı bu büyük aşk bir caninin kurşunuyla yarım kaldı|language=Turkish|work=[[Hürriyet]]|publisher=hurriyet.com.tr|url=http://www.hurriyet.com.tr/erguvanlarla-baslamisti-bu-buyuk-ask-bir-caninin-kursunuyla-yarim-kaldi-5850528|access-date=8 December 2016}}</ref> <ref>{{Cite news|date=19 April 2007|title=Bebekten katil yaratmak...|language=Turkish|work=[[Hürriyet]]|publisher=hurriyet.com.tr|url=http://www.hurriyet.com.tr/bebekten-katil-yaratmak-6366712|access-date=8 December 2016}}</ref> ჰრანტ დინკის მკვლელობის შემდეგ იგი ჩაერთო ადამიანის უფლებების დამცველ საქმიანობაში და [[2007]] წლიდან მუშაობდა ჰრანტ დინკის ფონდის ხელმძღვანელად. <ref name="vakif">{{Cite web|title=Kurumsal Yapı|url=http://www.hrantdink.org/?About=20&Lang=|access-date=10 December 2016}}</ref> == ბიოგრაფია == დაიბადა 1959 წელს სილოფში. <ref name="cumh" /> იგი ვართოს ტომის ბელადის <ref name="sabanci">{{Cite web|title=Rakel Dink|url=http://alumni.sabanciuniv.edu/rakel-dink-devam|work=alumni.sabanciuniv.edu|publisher=[[Sabancı University]]|accessdate=8 December 2016|language=Turkish|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161220103103/http://alumni.sabanciuniv.edu/rakel-dink-devam|archivedate=20 დეკემბერი 2016}}</ref> სიამენტ იაგბასანის (ვართანიანი) და მისი მეუღლის დელალის მეორე შვილია. <ref name="cumh">{{Cite news|date=23 April 2015|title=Acı acı ağlıyorum|language=Turkish|work=[[Cumhuriyet]]|publisher=cumhuriyet.com.tr|url=http://www.cumhuriyet.com.tr/haber/turkiye/261381/Aci_aci_agliyorum.html|access-date=8 December 2016}}</ref> სომხურმა ვართოს ტომმა გადასახლების ბრძანება მიიღო 1915 წელს, მაგრამ როდესაც გადასახლებაში წავიდნენ, მათ მოგზაურობისას თავს დაესხნენ. არაბული მუსლიმური ტომის „ტაიანლარის“ დახმარებით ჯუდის მთას შეაფარეს და იქ 25 წელი იცხოვრეს. <ref name="sabanci"/> <ref name="cumh"/> 25 წლის შემდეგ და [[მეორე მსოფლიო ომი|მეორე მსოფლიო ომის]] შემდეგ, ტომი გადავიდა ციზრეში და ასიმილირდნენ იქაურ ქურთებთან, დაიწყეს ძირითადად [[ქურთული ენა|ქურთული]] ენით ლაპარაკი. ქრისტიანული ღვთისმსახურების აღსრულებაც მიმდინარეობდა ქურთულ ენაზე. <ref name="sabanci" /> <ref name="Hürriyet"/> მას შემდეგ, რაც ცოტა ხნით მიგრანტულ კარვებში ცხოვრობდნენ, ტომი დასახლდა სოფელ ვართოში, რომელსაც დღეს იოლაღზი ჰქვია. ტომის წევრები გადავიდნენ სტამბოლში 1978 წელს <ref name="ntv">{{Cite web|title=Rakel Dink: Karanlığın başı devlet anlayışı|url=http://arsiv.ntv.com.tr/news/412917.asp|work=ntv.com.tr|publisher=Ntv.com.tr|accessdate=10 December 2016|archive-date=20 დეკემბერი 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161220083843/http://arsiv.ntv.com.tr/news/412917.asp}}</ref>, მოგვიანებით კი [[ბელგია|ბელგიასა]] და [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]] 1980-იან წლებში, ხოლო დინკის მამა სიამენტი გარდაიცვალა [[ბრიუსელი (რეგიონი)|ბრიუსელში]] 2004 წელს. რაკელ დინკი ტომის ბოლო წევრია თურქეთში. <ref name="cumh" /> სოფელ ვართოში გაზრდილმა რაკელ დინკმა დედა 1967 წელს დაკარგა, როდესაც ის 8 წლის იყო. მისი მამა 12 შვილთან ერთად სტამბოლში წაიყვანეს სომეხ პროტესტანტ მქადაგებელ ჰრანტ გუზელიანთან (ასევე ცნობილი როგორც კუჩუკგუზელიანი) . ვიზიტი ითვალისწინებდა ანატოლიელი სომხების სტამბოლში განთავსების პროგრამაში. <ref name="cumh"/> რაკელ დინკი სტამბოლში გაგზავნილ მეორე ჯგუფში იყო. <ref name="cumh" /> 1968 წელს იგი ორ ძმასთან ერთად გაემგზავრა სტამბოლში და მოათავსეს ტუზლას სომხურ ბავშვთა სახლში, სახელად კამპ არმენი. ზაფხულობით ტუზლაში რჩებოდა, ზამთარში კი გედიკფაშას ბავშვთა სახლში გადაჰყავდათ. რაკელ დინკმა, რომელიც იმ დროს ქურთულის გარდა სხვა ენაზე არ ლაპარაკობდა, სტამბოლში [[თურქული ენა|თურქული]] და [[სომხური ენა|სომხური]] ისწავლა. დაამთავრა გედიკფაშა ინცირდიბის სომხური დაწყებითი სკოლა. იმის გამო, რომ იგი ოფიციალურად იყო რეგისტრირებული, როგორც თურქეთის მოქალაქე, მას აღარ შეეძლო სომხურ სკოლაში სწავლა. როდესაც მამამ მეხუთე კლასის შემდეგ თურქულ სკოლაში სწავლის უფლება არ მისცა, იგი ფორმალური განათლების სისტემის მიღმა დარჩა. სპეციალური განათლება გედიკფაშას ბავშვთა სახლში მიიღო. <ref name="sabanci" /> მოგვიანებით იგი შეხვდა ჰრანტ დინკს ტუზლას სომხურ ბავშვთა ბანაკში და დაქორწინდა მასზე 1976 წლის 19 აპრილს რელიგიური ცერემონია გაიმართა ეკლესიაში 1977 წლის 23 აპრილს <ref name="Hürriyet"/> წყვილს სამი შვილი შეეძინა: დელალი (1978), არატი (1979) და სერა (1986). 1979 წელს ტუზლას ბანაკის დირექტორის გიუზელიანის დაპატიმრების შემდეგ <ref name="cumh"/> რაკელ დინკი მეუღლესთან ერთად ტუზლას სომხურ ბავშვთა ბანაკის დირექტორად მუშაობდა. <ref name="sabanci"/> <ref>{{Cite news|date=7 February 2001|title=Tuzla Ermeni Çocuk Kampının İzleri|language=Turkish|work=[[Bianet]]|publisher=bianet.org|url=http://bianet.org/bianet/bianet/659-tuzla-ermeni-cocuk-kampinin-izleri|access-date=8 December 2016}}</ref> მისი ქმარი, ჰრანტ დინკი მოკლეს 2007 წლის 19 იანვარს, როდესაც ის ბრუნდებოდა ''აგოსის'' ოფისებში. <ref>{{Cite news|date=19 January 2007|title=Gazeteci Hrant Dink silahlı saldırıda öldü|language=Turkish|work=[[Hürriyet]]|publisher=hurriyet.com.tr|url=http://www.hurriyet.com.tr/gazeteci-hrant-dink-silahli-saldirida-oldu-5805242|access-date=8 December 2016}}</ref> 2007 წლის 23 იანვარს ჰრანტ დინკის პანაშვიდი მოეწყო, რომელსაც უამრავი ადამიანი დაესწრო. ცერემონიაზე სიტყვით გამოვიდა რაკელ დინკიც. <ref>{{Cite news|date=23 January 2007|title=Dink'i on binler uğurladı|language=Turkish|work=[[BBC Türkçe]]|publisher=bbc.co.uk|url=http://www.bbc.co.uk/turkish/europe/story/2007/01/070123_funeral_latest.shtml|access-date=8 December 2016}}</ref> რაკელ დინკი არის ჰრანტ დინკის ფონდის პრეზიდენტი, რომელიც შეიქმნა 2007 წელს დიალოგის, მშვიდობისა და თანაგრძნობის კულტურის განვითარების მიზნით, რათა შემოენახა ჰრანტ დინკის ოცნებები, ენა და გული უფრო სამართლიანი და თავისუფალი სამყაროსთვის. <ref>{{Cite news|date=22 September 2016|title=Hrant Dink Ödülü bu akşam sahiplerini buluyor|language=Turkish|work=T24|publisher=t24.com.tr|url=http://t24.com.tr/haber/hrant-dink-odulu-bu-aksam-sahiplerini-buluyor,361089|access-date=8 December 2016}}</ref> == სქოლიო == <references group="" responsive="1"></references> [[კატეგორია:დაბადებული 1959]] [[კატეგორია:თურქი ხალხი სომხური წარმომავლობით]] [[კატეგორია:თურქი უფლებადამცველები]] [[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]] iilgahvzyc2ps6jq65vl916m45w7g2i 0 553321 5406288 4553214 2026-06-03T12:33:40Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406288 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = მუნიციპალიტეტი |ქართული სახელი = პერალესი |ქვეყანა = ესპანეთი |რეგიონის ტიპი = ავტონომიური გაერთიანება |რეგიონი = კასტილია და ლეონი |რეგიონი2 = |რეგიონი ცხრილში = |რაიონის ტიპი = პროვინცია |რაიონი = პალენსიის პროვინცია |თემის ტიპი = კომარკა |თემი = ტიერა-დე-კამპოსის კომარკა |რაიონი2 = |მმართველის ტიპი = |მმართველი = |add1n= |add1= }} '''პერალესი''' ({{lang-es|Perales}}) — მუნიციპალიტეტი [[ესპანეთი|ესპანეთში]], შედის [[კასტილია და ლეონი]]ს ავტონომიური გაერთიანების [[პალენსიის პროვინცია|პალენსიის პროვინციის]] [[ტიერა-დე-კამპოსის კომარკა|ტიერა-დე-კამპოსის კომარკის]] შემადგენლობაში. ფართობი — 27,46 კმ². მოსახლეობა — 92 კაცი ([[2020]] წ.). ==იხილეთ აგრეთვე== * [[პალენსიის მუნიციპალიტეტები]] ==რესურსები ინტერნეტში== * [http://perales.dip-palencia.es/ პერალესის მუნიციპალიტეტის ოფიციალური საიტი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090828160635/http://perales.dip-palencia.es/ |date=2009-08-28 }} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:პალენსიის მუნიციპალიტეტები]] 3iodxe5skcdlzs30tkybkb0pa2sgus6 0 553662 5406726 4844627 2026-06-04T10:46:52Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406726 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა წიგნი | სახელწოდება = რეგვენების შეთქმულება | მშობ_სახელი = A Confederacy of Dunces | მთარგმნელი = | სურათი = [[ფაილი:რეგვენების შეთქმულება.png|250px]] | სურათის ზომა = | ტიტრი = პირველი ქართული გამოცემა | ჩარჩო = | წარწერა = | ავტორი = [[ჯონ კენედი ტული]] | რედაქტორი = | ილუსტრატორი = | გარეკანის_მხატვარი = | ქვეყანა = [[აშშ]] | ენა = [[ინგლისური]] | სერია = | თემა = | ჟანრი = | გამომცემელი = | გამოც_თარიღი = [[1981]] | ქართულად_გამოც_თარიღი = [[2018]] | მედია = ბეჭდური | გვერდი = | isbn = | oclc = | წინამორბედი = | მომდევნო = }} '''რეგვენების შეთქმულება''' ({{lang-en| A Confederacy of Dunces}}) 一 მეოცე საუკუნეში მოღვაწე ამერიკელი მწერლის, [[ჯონ კენედი ტული|ჯონ კენედი ტულის]] [[პიკარესკული რომანი]], რომელიც, თავდაპირველად, [[1981]] წელს, ავტორის სიკვდილიდან თერთმეტი წლის შემდეგ, გამოიცა.<ref name="gemsbok">{{Cite web|url=http://thegemsbok.com/art-reviews-and-articles/tuesday-tome-confederacy-dunces-john-kennedy-toole/|title=Peopling Picaresque: On the Well-drawn Characters of John Kennedy Toole's ''A Confederacy of Dunces''|last=Podgorski|first=Daniel|date=August 23, 2016|website=The Gemsbok|access-date=November 29, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161130044255/http://thegemsbok.com/art-reviews-and-articles/tuesday-tome-confederacy-dunces-john-kennedy-toole/|archive-date=November 30, 2016|url-status=live}}</ref> მწერალ უოლკერ პერსისა და ავტორის დედის, ტელმას ძალისხმევით, წიგნმა არნახული პოპულარობა მოიპოვა, იქცა რა საკულტო კლასიკად და გახდა ერთადერთი ნაწარმოები, რომელმაც [[პულიცერის პრემია]] ავტორის გარდაცვალების შემდეგ დაიმსახურა. რომანი დღემდე აღიარებულია, როგორც ე.წ. „კანონიკური ვესტერნი“ სამხრეთ აშშ-ის ლიტერატურაში. <ref>{{cite journal | title = Ignatius Rising: The Life of John Kennedy Toole | type = review | journal = Southern Cultures | volume = 10 | issue = 1 | place = Cambridge | publisher = Chadwyck-Healey | issn = 1534-1488 | date = Spring 2004 | first = Bryan | last = Giemza | pages = 97–9 | doi = 10.1353/scu.2004.0007 | s2cid = 145576623 | url = http://muse.jhu.edu/login?auth=0&type=summary&url=/journals/southern_cultures/v010/10.1giemza.html | access-date = 2020-01-30 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160303202814/http://muse.jhu.edu/login?auth=0&type=summary&url=%2Fjournals%2Fsouthern_cultures%2Fv010%2F10.1giemza.html | archive-date = 2016-03-03 | url-status = live }}</ref> ნაწარმოების სათაური აღებულია ირლანდიული წარმოშობის ბრიტანელი მწერლისა და სატირიკოსის, [[ჯონათან სვიფტი|ჯონათან სვიფტის]] ესედან 一 ''ფიქრები სხვადასხვა საკითხზე, მორალური და თავშესაქცევი'' 一, უფრო კონკრეტულად კი ალუზია კეთდება შემდეგ ამონარიდზე: ''„როდესაც სამყაროში ნამდვილი გენიოსი გამოჩნდება, მის შესახებ თქვენ იმ ნიშნით გაიგებთ, რომ ის რეგვენთა შეთქმულების მსხვერპლი აღმოჩნდება“''. ''რეგვენების შეთქმულება'' წარმოადგენს ე.წ. [[პიკარესკული რომანი|პიკარესკულ რომანს]], რომელშიც წარმოჩენილია მთავარი გმირის, ეგნატე რაილის უბედურებით აღსავსე ცხოვრება. ის საკმაოდ განათლებული, თუმცა ზარმაცი 30 წლის მამაკაცია, რომელიც ცხოვრობს დედასთან ერთად 60-იანი წლების [[ნიუ-ორლეანი|ნიუ-ორლეანში]], სამსახურის ძიებაში კი ის ფრანგული კვარტლის მრავალ პერსონაჟს ეცნობა. ტულმა რომანი [[1963]] წლის ზაფხულში, [[პუერტო-რიკო|პუერტო-რიკოში]] ყოფნისას დაწერა. წიგნს მოიხსენიებენ, როგორც "[[ახალი ორლეანი|ნიუ-ორლეანური]] დიალექტის დეტალიზებულად ამსახველად". ცნობილია, რომ ავტორმა რაილის პერსონაჟი, ნაწილობრივ, დააფუძნა მისი კოლეჯის ლექტორზე, სახელად ბობ ბირნიზე, რომლის მიმართაც ავტორს მეგობრული დამოკიდებულება ჰქონდა. სხვა ვერსიით, პერსონაჟში თავად ავტორი ამოიცნობა, რამდენადაც ნაწარმოებში წარმოჩენილი მრავალი პრობლემატური საკითხი თავად ავტორის ცხოვრებას უკავშირდება. ტულანში ყოფნისას, მწერალს მოუწია სხვადასხვა პროფესიის გამოცვლა, ისეთების, როგორებიცაა ტანსაცმლის ქარხანაში, ან ტამალეს გამყიდვლად მუშაობა, ყველა ამ სახის გამოცდილება კი ავტორმა საკუთარ მაგნუმ ოპუსში ასახა. [[2019]] წელს, ''BBC News''-მა რომანი "100 ყველაზე შთამაგონებელ ნაწარმოებს" შორის გაამწესა.<ref>https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-50302788 </ref> == სიუჟეტი == ეგნატი რაილი არის ჭარბწონიანი და უმუშევარი, ოცდაათი წლის მამაკაცი, რომელიც საკუთარ დედასთან, აირინ რაილისთან ერთად ცხოვრობს. პროტაგონისტს ეზიზღება მის გარშემო არსებული სამყარო, რომელმაც თავისი [[გეომეტრია|გეომეტრიული]] და [[თეოლოგია|თეოლოგიური]] ღირებულებები დაკარგა. ერთ შუადღეს დედამისს იგი მიჰყავს პლიმუთში, რათა ექიმს გაესინჯოს, რამდენადაც იგი ართრიტითაა დაავადებული. მანამ, სანამ დედა ექიმთან იმყოფებოდა, ეგნატი ვინილის საყიდლად მუსიკალურ მაღაზიაში (Werlein's) შეივლის. დედის მოლოდინში მყოფს, რაილისთან ოფიცერი ანჯელო მანსუკო მივა და საიდენტიფიკაციო ბარათის წარდგენას მოსთხოვს. ეგნატი შეურაცხყოფილი და აღშფოთებულია ოფიცერის უსამართლო და დაუსაბუთებელი ქმედებით, რის შედეგადაც ის იწყებს საკუთარი უდანაშაულობის მტკიცებას ბრბოს წინაშე, იმის ფონზე, რომ ყურადღებას ამახვილებს ქალაქის მანკიერ მხარეებზე და ადგილობრივი საპატრულო ინსტიტუტის გაუმართაობაზე. ხანშიშესული მამაკაცი, კლოდ რობიშო, აგრეთვე, ეგნატი რაილის მხარეს იჭერს, აკრიტიკებს ოფიცერს და პოლიციას კომუნისტებად მოიხსენიებს. აჟიოტაჟის შემდეგ, დედა-შვილი ადგილობრივი ბარისკენ გარბიან და იქ აფარებენ თავს, თუმცა ოფიცერი კვლავ არ წყვეტს დევნას. ბარში ყოფნისას ქალბატონი რაილი ბევრს სვამს და თვრება, შედეგად კი ის ავტოავარიაში მოყვება. ავტოავარიით მიღებულ ზარალს 1020 დოლარი წარმოადგენს, რომელიც იმ დროის სამხრეთ აშშ-სა და ნიუ-ორლეანში საკმაოდ დიდ თანხას წარმოადგენდა. ეგნატი იძულებული ხდება, ზარალის ასანაზღაურებლად და დედის დასახმარებლად მუშაობა დაიწყოს. შემდეგ ნაწარმოებში წარმოჩნდება იმ ერთგვარ თავგადასავალთა მთელი სერია, რომელთაც ეგნატი გამოცდის სხვა პერსონაჟებთან მაშინ, როცა ის დაბალშემოსავლიანი სამსახურიდან შედარებით მაღალშემოსავლიან სამსახურზე გადასვლას ცდილობს. მთელი ნაწარმოების განმავლობაში, ეგნატი შეპყრობილია საკუთარი გარდერობით, სიტყვიერ შეურაცხყოფას აყენებს დედამისს და დადის კინოთეატრში მხოლოდ იმისთვის, რომ ეკრანზე ასახული მსახიობი გაკიცხოს. რომანი იკვლევს ფსიქოლოგიურ მდგომარეობას ადამიანისა, რომელიც კუჭის იშვიათი დაავადებისგან სტრესს განიცდის და სუსტდება, აგრეთვე ასახავს მთავარ გმირსა და პოტენციურად შენიღბულ, ლიბერალ ადვოკატ მირნა მინკოფს შორის არსებულ დაპირისპირებას 一 ერთადერთ ადამიანთან ეგნატის კოლეჯისთან, რომელთანაც ამ უკანასკნელს მეგობრული დამოკიდებულება გააჩნდა. == ეგნატი რაილი == ეგნატე რაილის კრიტიკოსები მოიხსენიებენ, როგორც „თანამედროვე [[დონ კიხოტი|დონ კიხოტს]], დაჯილდოებული ისეთი თვისებებით, როგორებიცაა ექსცენტრიულობა, იდეალიზმი და კრეატიულობა, რომელიც, ხშირად, ილუზიაში გადაიზრდება.<ref> https://thegemsbok.com/art-reviews-and-articles/tuesday-tome-confederacy-dunces-john-kennedy-toole/</ref> წიგნის წინასიტყვაობაში უოკერ პერსი ეგნატის აღწერს, როგორც „დოყლაპია ექტრაორდინალურ პიროვნებას, შეშლილ ოლივერ ჰარდის, მსუქან დონ კიხოტს, გარყვნილ [[თომა აკვინელი|თომა აკვინელს]]“. ის უპირისპირდება თანამედროვებაში დამკვიდრებულ ტენდენციებს, განსაკუთრებით კი პოპ-კულტურას. ზიზღი მას ერთგვარ ჩვევად, აკვიატებად ჩამოუყალიბდა: ის მიდის კინოში მხოლოდ იმისთვის, რომ მსახიობები დაამციროს, გამოხატოს აღშფოთება მათი გარყვნილი ცხოვრების მიმართ. იგი არანაკლებ აღშფოთებას გამოხატავს იმასთან დაკავშირებით, რომ სამყარომ "გეომეტრიიისა და თეოლოგიური საკითხების აღქმა" დაკარგა. ყოველდღიურ ყოფაში ჩართვას, იგი შუა საუკუნეების [[სქოლასტიკა|სქოლასტიკითა]] და [[ბოეთიუსი|ბოეთიუსის]] ფილოსოფიით გატაცებას არჩევს.<ref> https://www.newstatesman.com/node/148778</ref> ეგნატი დიდად არ სარგებლობს თანამედროვეობისთვის დამახასიათებელი გასართობი საშუალებებით, როგორებიცაა კაზინოში სიარული, სპორტული აქტივობები და ა.შ. ხოლო თუკი მას მსგავსი გატაცება გაუჩნდება, ეს პირდაპირ კრიტიკითაა გამოწვეული, რაც თავად ეგნატის მიერ კინოთეატრში სიარულითაც აიხსნება. გმირს ირელევანტური დამოკიდებულება აქვს ტექნოლოგიების მიმართაც, რასაც ის "არასასურველ ცვლილებების შედეგად" აღიქვამს. მისი კუჭის დაავადება გარდამტეხ როლს თამაშობს მის ცხოვრებაში 一 როგორც წესი, ის მკვეთრად რეაგირებს განსაკუთრებული ინცინდენტების წინ, რითაც პროტაგონისტი საკუთარ თავს მითოლოგიურ [[კასანდრა (მითოლოგია)|კასანდრასთან]] აიგივებს ხოლმე, როგორც წინასწარმეტყველების უნარით დაჯილდოვებული.<ref name="Lowe2008">{{cite book| first =John | last = Lowe|title=Louisiana culture from the colonial era to Katrina|url= https://books.google.com/books?id=scx65UQZoL4C&pg=PA164 |access-date=15 March 2011|date=December 2008 | publisher =LSU Press|isbn=978-0-8071-3337-8|page=164}}</ref> ეგნატი ფიქრობს, რომ ის ამ სამყაროს არ ეკუთვნის და რომ საკუთარ მრავალმხრივ წარუმატებლობაში წვლილი უზენაესს ძალაუფლებას მიუძღვის. ის განუწყვეტლივ მოიხსენიებს ქალღმერთ ფორტუნას სახელს, როგორც "მისი ბედის ბრობლის არასწორად გამგეს". ეგნატის უყვარს ჭამა და მისი სექსუალური ფანტაზიები უცნაურ მიმართულებას ქმნიან. მიუხედავად იმისა ეგნატი თვლის, რომ აქვს სრულყოფილად განვითარებული და ჩამოყალიბებული მსოფლმხედველობა, ის მაინც ცდილობს, გაექცეს ყოველდღიურ ყოფას, რაც აისახება მისი სურვილით, რაც შეიძლება მალე გასცილდეს ქალაქ [[ნიუ-ორლეანი|ნიუ-ორლეანს]]. == ბიბლიოგრაფია == * {{Citation | last = Clark | first = William Bedford | title = All Toole's children: A reading of 'A Confederacy of Dunces' | journal = Essays in Literature | volume = 14 | year = 1987 | pages = 269–80}}. * {{Citation | last = Dunne | first = Sara L | title = Moviegoing in the Modern Novel: Holden, Binx, Ignatius | journal = Studies in Popular Culture | volume = 28 | number = 1 | year = 2005 | pages = 37–47}}. * {{Citation | last = Kline | first = Michael | title = Narrating the Grotesque: The Rhetoric of Humor in John Kennedy Toole's A Confederacy of Dunces | journal = Southern Quarterly | volume = 37 | number = 3–4 | year = 1999 | pages = 283–91}}. * {{Citation | last = Leighton | first = H Vernon | url = http://course1.winona.edu/vleighton/toole/ | title = John Kennedy Toole Research | year = 2007–2012 | publisher = Winona }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140507033942/http://course1.winona.edu/vleighton/toole/ |date=2014-05-07 }}, three scholarly articles (including one free full text) and other materials. * {{Citation | last = Lowe | first = John | contribution = The Carnival Voices of 'A Confederacy of Dunces' | title = Louisiana Culture from the Colonial Era to Katrina | place = Baton Rouge, Louisiana | publisher = Louisiana State UP | year = 2008 | pages = 159–90}}. * {{Citation | last = MacLauchlin | first = Cory | url = http://www.corymaclauchlin.com/ | title = Butterfly in the Typewriter: The Tragic Life of John Kennedy Toole and the Remarkable Story of A Confederacy of Dunces | format = biography | publisher = Da Capo Press | year = 2012 | isbn = 978-0-306-82040-3}} (literary analysis, chapter 15). * {{Citation | last = Marsh | first = Leslie | url = http://umaine.edu/jmb/back-issues/2013-2/volume-34-numbers-3-4-summer-autumn-2013/ | title = ''Critical notice of'' Butterfly in the Typewriter: The Tragic Life of John Kennedy Toole and the Remarkable Story of A Confederacy of Dunces | format = review | journal = Journal of Mind and Behavior | year = 2013 | issn = 0271-0137}} * {{Citation | last = Marsh | first = Leslie | url = https://rowman.com/ISBN/9781498585484/Theology-and-Geometry-Essays-on-John-Kennedy-Toole’s-A-Confederacy-of-Dunces/ | title = Theology and Geometry: Essays on John Kennedy Toole's A Confederacy of Dunces | format = book | publisher = Rowman & Littlefield | year = 2020 | isbn = 978-1-4985-8547-7 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200608180222/https://rowman.com/ISBN/9781498585484/Theology-and-Geometry-Essays-on-John-Kennedy-Toole%E2%80%99s-A-Confederacy-of-Dunces/ |date=2020-06-08 }} * {{Citation | last = McNeil | first = David | title = A Confederacy of Dunces as Reverse Satire: The American Subgenre | journal = Mississippi Quarterly | volume = 38 | year = 1984 | pages = 33–47}}. * {{Citation | last = Palumbo | first = Carmine D | title = John Kennedy Toole and His Confederacy of Dunces | journal = Louisiana Folklore Miscellany | volume = 10 | year = 1995 | pages = 59–77}}. * {{Citation | last1 = Patteson | first1 = Richard F | first2 = Thomas | last2 = Sauret | title = The Consolation of Illusion: John Kennedy Toole's 'A Confederacy of Dunces' | journal = Texas Review | volume = 4 | number = 1–2 | year = 1983 | pages = 77–87}}. * {{Citation | last = Pugh | first = Tison | title = 'It's Prolly Fulla Dirty Stories': Masturbatory Allegory and Queer Medievalism in John Kennedy Toole's 'A Confederacy of Dunces' | journal = Studies in Medievalism | volume = 15 | year = 2006 | pages = 77–100}}. * {{Citation | last = Rudnicki | first = Robert | title = Euphues and the Anatomy of Influence: John Lyly, Harold Bloom, James Olney, and the Construction of John Kennedy Toole's Ignatius | journal = Mississippi Quarterly | volume = 62 | number = 1–2 | year = 2009 | pages = 281–302}}. * {{Citation | last = Simmons | first = Jonathan | title = Ignatius Reilly and the Concept of the Grotesque in John Kennedy Toole's 'A Confederacy of Dunces' | journal = Mississippi Quarterly | volume = 43 | number = 1 | year = 1989 | pages = 33–43}}. * {{Citation | last = Simon | first = Richard K | title = John Kennedy Toole and Walker Percy: Fiction and Repetition in A Confederacy of Dunces | journal = Texas Studies in Literature & Language | volume = 36 | number = 1 | year = 1994 | pages = 99–116|jstor=40755032}}. * {{Citation | last = Zaenker | first = Karl A | contribution = Hrotsvit and the Moderns: Her Impact on John Kennedy Toole and Peter Hacks | title = Hrotsvit of Gandersheim: Rara Avis in Saxonia? | editor-first = Katharina M | editor-last = Wilson | place = Ann Arbor, Michigan | publisher = Marc | year = 1987 | pages = 275–85}}. == რესურსები ინტერნეტში == * {{Citation | url = http://www.spikemagazine.com/1104johnkennedytoole.php | title = John Kennedy Toole | journal = Spike | format = review}}. Written when the latest film adaptation was still scheduled to go ahead. * {{Citation | url = https://slate.com/news-and-politics/2006/12/the-development-hell-of-a-confederacy-of-dunces.html | title = A Conspiracy of Dunces|work=Slate| date = 14 December 2006}} on the problems plaguing the film adaptation. * {{Citation | url = http://www.pprize.com/BookDetail.php?bk=63 | format = photos | title = PPrize}} of first edition Confederacy of Dunces. * {{Citation | url = http://ignatiusghost.blogspot.com/ | title = ignatius' ghost }}. A tour of Confederacy locations. == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:პიკარესკული რომანები]] [[კატეგორია:1981 წლის რომანები]] [[კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკული რომანები]] mqlf2vl1s73nn28c7fsm59atn1900s6 0 555373 5406735 4553218 2026-06-04T11:27:35Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406735 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = მუნიციპალიტეტი |ქართული სახელი = რევენგა-დე-კამპოსი |ქვეყანა = ესპანეთი |რეგიონის ტიპი = ავტონომიური გაერთიანება |რეგიონი = კასტილია და ლეონი |რეგიონი2 = |რეგიონი ცხრილში = |რაიონის ტიპი = პროვინცია |რაიონი = პალენსიის პროვინცია |თემის ტიპი = კომარკა |თემი = ტიერა-დე-კამპოსის კომარკა |რაიონი2 = |მმართველის ტიპი = |მმართველი = |add1n= |add1= }} '''რევენგა-დე-კამპოსი''' ({{lang-es|Revenga de Campos}}) — მუნიციპალიტეტი [[ესპანეთი|ესპანეთში]], შედის [[კასტილია და ლეონი]]ს ავტონომიური გაერთიანების [[პალენსიის პროვინცია|პალენსიის პროვინციის]] [[ტიერა-დე-კამპოსის კომარკა|ტიერა-დე-კამპოსის კომარკის]] შემადგენლობაში. ფართობი — 22,41 კმ². მოსახლეობა — 146 კაცი ([[2020]] წ.). ==იხილეთ აგრეთვე== * [[პალენსიის მუნიციპალიტეტები]] ==რესურსები ინტერნეტში== * [http://revengadecampos.dip-palencia.es/ რევენგა-დე-კამპოსის მუნიციპალიტეტის ოფიციალური საიტი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090828163043/http://revengadecampos.dip-palencia.es/ |date=2009-08-28 }} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:პალენსიის მუნიციპალიტეტები]] 1rk11ihdprj6jt3w1494o4dtab2dx3w 0 555548 5406392 4553583 2026-06-03T16:38:09Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406392 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = მუნიციპალიტეტი |ქართული სახელი = პინო-დელ-რიო |ქვეყანა = ესპანეთი |რეგიონის ტიპი = ავტონომიური გაერთიანება |რეგიონი = კასტილია და ლეონი |რეგიონი2 = |რეგიონი ცხრილში = |რაიონის ტიპი = პროვინცია |რაიონი = პალენსიის პროვინცია |თემის ტიპი = კომარკა |თემი =პარამოს-ვალიესის კომარკა |რაიონი2 = |მმართველის ტიპი = |მმართველი = |add1n= |add1= }} '''პინო-დელ-რიო''' ({{lang-es|Pino del Río}}) — მუნიციპალიტეტი [[ესპანეთი|ესპანეთში]], შედის [[კასტილია და ლეონი]]ს ავტონომიური გაერთიანების [[პალენსიის პროვინცია|პალენსიის პროვინციის]] [[პარამოს-ვალიესის კომარკა|პარამოს-ვალიესის კომარკის]] შემადგენლობაში. ფართობი — 52 კმ². მოსახლეობა — 170 კაცი ([[2020]] წ.). ==იხილეთ აგრეთვე== * [[პალენსიის მუნიციპალიტეტები]] ==რესურსები ინტერნეტში== * [http://pinodelrio.dip-palencia.es/ პინო-დელ-რიოს მუნიციპალიტეტის ოფიციალური საიტი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090828162958/http://pinodelrio.dip-palencia.es/ |date=2009-08-28 }} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:პალენსიის მუნიციპალიტეტები]] jh16urdkxqatrzj9saecriicsgjoffc 0 556778 5406645 4604325 2026-06-04T05:01:51Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406645 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ტელევიზია | გადაცემის_სახელი = ჟირაფი ჟოზე | სურათი = ჟირაფი ჟოზე.png | ტიტრი = | სხვა სახელწოდება = | ჟანრი = საბავშვო, შემეცნებითი | ფორმატი = 2D (ორგანზომილებიანი ანიმაცია) | ავტორი = [[გიორგი მარშანია]] | ეფუძნება = | შეიმუშავა = | სცენარი = [[გიორგი მარშანია]], თიკო გაბელაია, ნანუკა სეფაშვილი, ელის დოდჯსონი, ზაზა ბიბილაშვილი | რეჟისორი = [[გიორგი მარშანია]] | რედაქტორი = | შემოქმედებითი დირექტორები = | წამყვანი = | მონაწილეობენ = | გახმოვანება = {{plainlist| * [[გიორგი მარშანია]] * [[დუტა სხირტლაძე]] * ანა ზამბახიძე * კახა გოგიძე * სოფო მეძმარიაშვილი * სლავა ნათენაძე * [[გოგა ბარბაქაძე]] * ვანო ქურასბედიანი * ირაკლი ხრიკაძე * ლაშა გურგენიძე }} | ჟიური = | მთხრობელი = | თემის_კომპოზიტორი = მიშა ცინცაძე | მთავარი_თემა = | ფინალური_თემა= | კომპოზიტორი = მიშა ცინცაძე, [[რეზო ბლიაძე]], ლევან ცეკვაშვილი. | ქვეყანა = [[საქართველო]] | ენა = [[ქართული ენა|ქართული]] | სეზონი = 4 | სერია = 73 | ეპიზოდი = | ეპიზოდების_სია = | აღმასრულებელი_პროდიუსერი = | პროდიუსერი = გიორგი მარშანია | მონტაჟი = | ადგილი = | ოპერატორი = | კამერა = | ხანგრძლივობა = 5-10 წთ. | არხი = „ჟირაფი ჟოზე“ | კომპანია = [[სტუდია ველოსიპედი]] | დისტრიბუტორი = | ორიგინალური არხი = | ჩვენების_ფორმატი = | აუდიო_ფორმატი = | პირველად = [[2017]] | უკანასკნელად = დღემდე | სტატუსი = | წინა = | შემდეგი = | დაკავშირებული_შოუები = | ბოლო = | საიტი = https://www.youtube.com/@jirafijoze1/ }} '''ჟირაფი ჟოზე''' — ანიმაციური სერიალი და ამავე სახელობის გმირი, რომელიც ბავშვებისთვის შექმნილ საგანმანათლებლო და სხვა სახის ვიდოებში და გადაცემებში მონაწილეობს. პროექტის YouTube-ის არხზე 2023 წლის ოქტომბრისთვის არის 432,000,000-ზე მეტი ნახვა.<ref>[https://www.youtube.com/@jirafijoze1/about ჟირაფი ჟოზე – [[YouTube]]]</ref> == ისტორია == პროექტი ეკუთვნის [[სტუდია ველოსიპედი|„სტუდია ველოსიპედს“]], რომელიც დაარსდა 2017 წელს. წელს.<ref>[https://sarkenews.ge/2022/06/gaamdidra-thu-ara-giorgi-marshania-zhiraphma-zhozem-is-megobrulia-me-uzhmuri-var/?fbclid=IwAR10dQUg-1k_5Csc27TyrIHcKgexfE8YYed9CnCd_6sVAfEPvkmYNmftViA გაამდიდრა თუ არა გიორგი მარშანია ჟირაფმა ჟოზემ – ,,ის მეგობრულია, მე უჟმური ვარ” – ჟურნალი „სარკე“]</ref> პერსონაჟი წამყვანის და მთავარი გმირის როლს ასრულებს ბავშვებისთვის განკუთვნილ საგანმანათლებლო და გასართობ ვიდეოებში.<ref>[https://www.youtube.com/@jirafijoze1/videos ჟირაფი ჟოზე – [[YouTube]]]</ref> ჟირაფი ჟოზეს ირგვლივ ასევე გამოცემულია რამდენიმე წიგნი<ref>[https://biblusi.ge/products/7621/%E1%83%9F%E1%83%98%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%A4%E1%83%98-%E1%83%9F%E1%83%9D%E1%83%96%E1%83%94---%E1%83%9B%E1%83%9D%E1%83%92%E1%83%96%E1%83%90%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%9D%E1%83%91%E1%83%90-%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%A5%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%95%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%9D%E1%83%A8%E1%83%98 ბიბლუსი – ჟირაფი ჟოზე]</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.marketer.ge/jirafi-joze-wignshi/ |title=„ჟირაფი ჟოზე წიგნში“ – „მარკეტერი“ |access-date=2023-10-27 |archive-date=2023-10-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231027171215/https://www.marketer.ge/jirafi-joze-wignshi/ }}</ref> და სხვა პროდუქცია<ref>[https://biblusi.ge/search-result?q=%E1%83%9F%E1%83%9D%E1%83%96%E1%83%94&page=1&fbclid=IwAR3cBIlqxlJmTJYwlDfdZ6EzGvip0IpJCB3L-V0Djn_2daMfsk_escTaUIk ბიბლუსი – ჟირაფი ჟოზე]</ref>. პერსონაჟის მონაწილეობით აგრეთვე დადგმული იყო სპექტაკლი თოჯინების თეატრში.<ref>[http://kvira.ge/781139?fbclid=IwAR3AZ0zQnViRUfn0VjfvpBEGUSvi_WeAZqADfclBvQIyEcmrlILxI2xiolQ „თოჯინების თეატრში სეზონი „ჟირაფი ჟოზეს“ საპრემიერო დადგმით გაიხსნა“ – kvira.ge]</ref> აგრეთვე გადიოდა ტელეკომპანია „მთავარი არხის“<ref>[https://mtavari.tv/jozze/main მთავარი არხი – ჟირაფი ჟოზე]</ref> და „რუსთავი 2“-ის ეთერებში<ref>[https://rustavi2.ge/ka/video/34297?v=2 რუსთავი 2 – ჟირაფი ჟოზე]</ref> ეთერში და განთავსებულია სტრიმინგ-სერვის „კავეა პლუსზე“.<ref>[https://cavea.plus/ka/movies/joze-is-my-friend „კავეა პლუსი“ – ჟირაფი ჟოზე]</ref> == რესურსები ინტერნეტში == * [[YouTube]]-[https://www.youtube.com/@jirafijoze1 არხი] * [https://www.facebook.com/jirafijozze/ გვერდი] [[Facebook]]-ზე == სქოლიო == {{სქოლიო|2}} [[კატეგორია:ქართული ანიმაციური ტელესერიალები]] gmmz0cm40gwz4v790b06gbuzyus0v2p 0 560262 5406611 4606022 2026-06-03T21:10:43Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406611 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = მუნიციპალიტეტი |ქართული სახელი = პომარ-დე-ვალდივია |ქვეყანა = ესპანეთი |რეგიონის ტიპი = ავტონომიური გაერთიანება |რეგიონი = კასტილია და ლეონი |რეგიონი2 = |რეგიონი ცხრილში = |რაიონის ტიპი = პროვინცია |რაიონი = პალენსიის პროვინცია |თემის ტიპი = კომარკა |თემი =მონტანია-პალენტინის კომარკა |რაიონი2 = |მმართველის ტიპი = |მმართველი = |add1n= |add1= }} '''პომარ-დე-ვალდივია''' ({{lang-es|Pomar de Valdivia}}) — მუნიციპალიტეტი [[ესპანეთი|ესპანეთში]], შედის [[კასტილია და ლეონი]]ს ავტონომიური გაერთიანების [[პალენსიის პროვინცია|პალენსიის პროვინციის]] [[მონტანია-პალენტინის კომარკა|მონტანია-პალენტინის კომარკის]] შემადგენლობაში. ფართობი — 80 კმ². მოსახლეობა — 467 კაცი ([[2020]] წ.). ==იხილეთ აგრეთვე== * [[პალენსიის მუნიციპალიტეტები]] ==რესურსები ინტერნეტში== * [http://pomardevaldivia.dip-palencia.es/ პომარ-დე-ვალდივიის მუნიციპალიტეტის ოფიციალური საიტი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100410225006/http://pomardevaldivia.dip-palencia.es/ |date=2010-04-10 }} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:პალენსიის მუნიციპალიტეტები]] o1kzatgqfzdo341yv7yan5a28kz91h6 0 563471 5406443 5007502 2026-06-03T18:02:15Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 2 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406443 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მუსიკოსი |სახელი = პიქსი ლოტი |ორიგინალური სახელი= |სურათი = Pixie Lott @ The Grove 09 12 2019 (49311428651).jpg |სათაური = |ფონი = solo_singer |ნამდვილისახელი = ვიქტორია ლუის ლოტი |მეტსახელი = |დაიბადა = {{Birth date and age|1991|1|12|df=yes}} |გარდ = |წარმოშობა = [[ბრომლი]], [[ლონდონი]], [[ინგლისი]] |ინსტრუმენტი = |ჟანრი = [[რიტმ-ენდ-ბლუზი]], [[პოპ-მუსიკა|პოპი]], [[სოული]] |საქმიანობა = მომღერალი, სიმღერების ავტორი, მსახიობი |აქტიურობის წლები = [[2006]] - დღემდე |ლეიბლი = {{hlist|[[Mercury Records|Mercury]]|[[Virgin EMI]]}} |ასოციაციები = |საიტი = {{URL|pixielott.com}} |წევრები = |ყოფილი წევრები = |ხელმოწერა = }} '''ვიქტორია ლუის ლოტი''' ({{lang-en|Victoria Louise Lott}}; დ. [[12 იანვარი]], [[1991]], [[ბრომლი]], [[ლონდონი]], [[ინგლისი]]), უფრო მეტად ცნობილი სასცენო ფსევდონიმით '''პიქსი ლოტი''' — ინგლისელი მომღერალი, სიმღერების ავტორი, მსახიობი და ყოფილი ბალეტის მოცეკვავე. მისი სადებიუტო ალბომი [[Turn It Up]] გამოვიდა [[2009]] წლის სექტემბერში. ნამუშევარი მეექვსე ადგილზე გავიდა [[ბრიტანეთის ალბომების ჩარტი|ბრიტანეთის ალბომების ჩარტში]] და მსოფლიო მასშტაბით გაიყიდა მისი 1,5 მილიონზე მეტი ასლი. ლოტმა კარიერის დასაწყისში გამოუშვა სინგლები „Mama Do (Uh Oh, Uh Oh)" და „<nowiki/>[[Boys and Girls (ალბომი)|Boys and Girls]]". [[2011]] წელს გამოვიდა მუსიკოსის მეორე ალბომი [[Young Foolish Happy]]. ალბომის სინგლი „All About Tonight" პირველ ადგილზე გავიდა [[ბრიტანეთის სინგლების ჩარტი|ბრიტანეთის სინგლების ჩარტში]], ხოლო ორი სინგლი „What Do You Take Me For?" და „Kiss the Stars" მოხვდა ჩარტის ტოპ 10-ში. ლოტის მესამე სტუდიური ალბომი გამოვიდა [[2014]] წელს. ნამუშევრის წამყვანმა სინგლმა „Nasty" დაიკავა მე-9 ადგილი [[ბრიტანეთის სინგლების ჩარტი|ბრიტანეთის სინგლების ჩარტში]]. მუსიკოსმა [[2016]] წელს ითამაშა [[რიჩარდ გრინბერგი|რიჩარდ გრინბერგის]] სპექტაკლში „საუზმე ტიფანისთან“. == ადრეული ცხოვრება == ვიქტორია ლუიზა ლოტი დაიბადა [[1991]] წლის [[12 იანვარი|12 იანვარს]] [[ლონდონი|ლონდონში]]. პიქსი მღეროდა ეკლესიაში და სწავლობდა Italia Conti Associates-ის შაბათის სკოლაში [[ჩისლეჰერსტი|ჩისლეჰერსტში]]. 11 წლის ასაკში სწავლა განაგრძო კონტის თეატრალური ხელოვნების აკადემიაში.<ref>{{Cite web|title=Alumni|url=https://italiacontiplymouth.co.uk/about/alumni/|website=Italia Conti School for Performing Arts|date=2013-01-01|access-date=2024-03-02|language=en-US|archive-date=2013-06-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130627015021/https://italiacontiplymouth.co.uk/about/alumni/}}</ref> 13 წლის ასაკში ოჯახთან ერთად გადავიდა [[ესექსი|ესექსში]] და სწავლა განაგრძო ბრენტვუდის საშუალო სკოლაში.<ref>{{Cite web|title=Pixie Lott joins growing list of famous West Ham fans|url=https://metro.co.uk/2014/03/18/pixie-lott-joins-growing-list-of-famous-west-ham-fans-4637651/|website=Metro|date=2014-03-18|access-date=2024-03-02|language=en|first=Blowing|last=Bubbles}}</ref> ის გამოჩნდა West End-ის სპექტაკლში Chitty Chitty Bang Bang და ითამაშა ლუიზა ფონ ტრაპის როლი [[BBC One]]-ის ფილმში Celebrate the Sound of Music.<ref>{{Cite web|title=Cosmopolitan UK, the women's magazine for fashion, beauty, sex tips and celebrity news|url=https://www.cosmopolitan.com/uk/|website=Cosmopolitan|access-date=2024-03-02|language=en-GB}}</ref> == კარიერა == [[2006]] წელს, 15 წლის ასაკში ლოტმა ხელი მოაწერა კონტრაქტს [[Island Def Jam Music Group]]-თან. მალევე კონტრაქტი გააფორმა [[Mercury Records]]-თან [[გაერთიანებული სამეფო|დიდ ბრიტანეთში]] და [[Interscope Records]]-თან [[აშშ]]-ში. მან ასევე გააფორმა კონტრაქტი [[Sony Music Entertainment|Sony]]/[[ATV Music Publishing]]-თან [[2007]] წლის დეკემბერში. ლოტმა დაწერა სიმღერები სხვადასხვა შემსრულებლებისთვის, როგორიცაა [[ალექსანდრა ბურკი]], [[ლიზა ლოისი]] და [[სელენა გომესი]]. მისი სადებიუტო სინგლი, „Mama Do", გამოვიდა [[2009]] წლის [[8 ივნისი|8 ივნისს]] და გახდა ჰიტი. ნამუშევარი პირველ ადგილზე გავიდა [[ბრიტანეთის სინგლების ჩარტი|ბრიტანეთის სინგლების ჩარტში]]. მეორე სინგლი, „Boys and Girls", ასევე მოხვდა [[ბრიტანეთის სინგლების ჩარტი|ბრიტანეთის სინგლების ჩარტის]] სათავეში. სადებიუტო ალბომი [[Turn It Up]] გამოვიდა [[2009]] წლის [[14 სექტემბერი|14 სექტემბერს]]. ნამუშევარი მეექვსე ადგილზე გავიდა [[ბრიტანეთის ალბომების ჩარტი|ბრიტანეთის ალბომების ჩარტში]]. ბრიტანეთში ალბომის 600000-ზე მეტი ასლი გაიყიდა. ალბომიდან ლოტმა გამოუშვა სინგლები „Mama Do", „Boys and Girls" და „Cry Me Out".<ref>{{Cite web|title=Music - - Singles Release Diary - Digital Spy|url=http://www.digitalspy.co.uk/music/singlesreviews/|website=web.archive.org|date=2009-09-25|access-date=2024-03-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120712074153/http://www.digitalspy.co.uk/music/singlesreviews/|archivedate=2012-07-12}}</ref> მან მოიგო [[MTV EMA]]-ს ორი ჯილდო [[2009]] წელს და იყო ნომინირებული [[Brit Awards|BRIT]]-ის რამდენიმე ჯილდოზე [[2010]] წელს. იმავე წელს გახდა [[The X Factor]]-ის ჟიურის წევრი. მალევე მან ჩაწერა სიმღერა ფილმისთვის [[Street Dance 3D]] სახელწოდებით „Live For The Moment". [[2010]] წლის აგვისტოში გამოუშვა ამერიკული სინგლი „Boys and Girls".<ref>{{Cite web|title=Radio Swiss Classic|url=https://www.radioswissclassic.ch/en/music-database/musician/2551056c077cae117078989ba0f6d2bf2e50e6/biography?app=true|website=www.radioswissclassic.ch|access-date=2024-03-02|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230919130533/https://www.radioswissclassic.ch/en/music-database/musician/2551056c077cae117078989ba0f6d2bf2e50e6/biography?app=true|archivedate=2023-09-19}}</ref> იმავე წელს ჟურნალმა [[ბილბორდი (ჟურნალი)|ბილბორდმა]] მუსიკოსი შეიყვანა სიაში „მუსიკოსები, რომლებსაც უნდა მოუსმინოთ“. მალევე ითამაშა ფილმში Fred: The Movie. ფილმის პრემიერა შედგა [[Nickelodeon|ნიქელოდეონზე]] [[2010]] წლის სექტემბერში. [[2011]] წელს ლოტმა თავიდან გამოუშვა სადებიუტო ალბომი [[Turn It Up]] [[ინგლისი|ინგლისში]]. ალბომიდან გამოვიდა ახალი სინგლი „Broken Arrow". [[2011]] წლის ივლისში ხელი მოაწერა კონტრაქტს [[Select Model Management]]-სთან.<ref>{{Cite web|title=Select Lott|url=https://www.vogue.co.uk/article/pixie-lott-signed-by-select-models|website=British Vogue|date=2011-07-20|access-date=2024-03-02|language=en-GB|first=Condé|last=Nast}}</ref> მისი მეორე ალბომი, [[Young Foolish Happy]], გამოვიდა [[2011]] წლის [[14 ნოემბერი|14 ნოემბერს]]. მან ჩაწერა სიმღერები [[სტივი უანდერი|სტივი უანდერსა]] და [[ჯონ ლეჯენდი|ჯონ ლეჯენდთან]] ერთად. წამყვანი სინგლი, „All About Tonight", პირველ ადგილზე გავიდა [[ბრიტანეთის სინგლების ჩარტი|ბრიტანეთის სინგლების ჩარტში]]. ალბომი მეთვრამეტე ადგილზე გავიდა [[ბრიტანეთის ალბომების ჩარტი|ბრიტანეთის ალბომების ჩარტში]] და [[2012]] წლის თებერვალში [[BPI]]-სგან მიიღო ოქროს სერტიფიკატი. [[2012]] წლის ივნისში მუსიკოსმა დაიწყო მესამე ალბომზე მუშაობა.<ref>{{Cite web|title=Pixie Lott to record Motown album|url=https://www.digitalspy.com/music/a388220/pixie-lott-to-record-motown-album/|website=Digital Spy|date=2012-06-19|access-date=2024-03-02|language=en-GB}}</ref> [[2013]] წლის დეკემბერში დააანონსა სინგლი „Nasty“. მან სხვა მომღერლებსა და ფეხბურთელებთან ერთად ჩაწერა სიმღერა „<nowiki/>[[Greatest Day (Take That-ის სიმღერა)|Greatest Day]]" [[2014]] წლის მსოფლიო ჩემპიონატისთვის. სიმღერა „Nasty“ გამოვიდა [[2014]] წლის მარტში და მეცხრე ადგილზე გავიდა [[ბრიტანეთის ალბომების ჩარტი|ბრიტანეთის სინგლების ჩარტში]]. მუსიკოსის მესამე სტუდიური ალბომი გამოვიდა [[2014]] წლის აგვისტოში და მე-15 ადგილზე გავიდა [[ბრიტანეთის ალბომების ჩარტი|ბრიტანეთის ალბომების ჩარტში]].<ref>[https://www.officialcharts.com/charts/albums-chart/20140810/7502/ "2014 Top 40 Official Albums Chart UK Archive".]Official Charts Company. 16 August 2014. Retrieved 10 August 2014.</ref> ლოტმა გამოუშვა თავისი პირველი ჰიტების [[კომპილაციური ალბომი]], Platinum Pixie: Hits, [[2014]] წლის ნოემბერში. [[2016]] წელს გახდა ''The Voice Kids UK''-ის წევრი. იმავე წელს ითამაშა [[რიჩარდ გრინბერგი|რიჩარდ გრინბერგის]] სპექტაკლში „საუზმე ტიფანისთან“.<ref>{{Cite web|title=Pixie Lott to star in Breakfast at Tiffany's Theatre Royal Haymarket|url=https://www.londontheatre1.com/theatre-news/pixie-lott-to-star-in-breakfast-at-tiffanys-theatre-royal-haymarket/|website=LondonTheatre1|date=2015-07-11|access-date=2024-03-02|language=en-GB|first=Neil|last=Cheesman}}</ref> მუსიკოსმა გამოუშვა თავისი ახალი სინგლი „Won't Forget You“ [[2017]] წლის [[29 სექტემბერი|29 სექტემბერს]].<ref>{{Cite web|title=Pixie Lott announces new single|url=https://www.pressparty.com/pg/newsdesk/HalestormPR/view/170640/|website=Pressparty|access-date=2024-03-02|language=en|archive-date=2024-03-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240302163346/https://www.pressparty.com/pg/newsdesk/HalestormPR/view/170640/}}</ref> == დისკოგრაფია == * ''[[Turn It Up]]'' (2009) * ''[[Young Foolish Happy]]'' (2011) * ''[[Pixie Lott]]'' (2014) == რესურსები ინტერნეტში == {{Commons category|Pixie Lott}} * [http://www.pixielott.com/ ოფიციალური საიტი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130814005736/http://www.pixielott.com/ |date=2013-08-14 }} * {{AllMusic|class=artist|id=p1150179|label=Pixie Lott}} * {{Discogs artist}} * {{IMDb name|1800495}} * {{YouTube|u=pixieofficial}} == სქოლიო == {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:ლოტი, პიქსი}} [[კატეგორია:დაბადებული 12 იანვარი]] [[კატეგორია:დაბადებული 1991]] [[კატეგორია:ინგლისელი პოპ-მომღერლები]] [[კატეგორია:ინგლისელი სოულ-მომღერლები]] [[კატეგორია:ინგლისელი რიტმ-ენდ-ბლუზ მომღერლები]] [[კატეგორია:Mercury Records-ის შემსრულებლები]] [[კატეგორია:Virgin EMI Records-ის შემსრულებლები]] [[კატეგორია:ინგლისელი ქალი კინომსახიობები]] [[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]] 8j3r1eh4q97bldyqfmnhkael9n0nlih 0 574122 5406323 5383905 2026-06-03T14:49:31Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406323 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი =ქალაქი |ქართული სახელი = პეშკოპია |მშობლიური სახელი =Peshkopia |ქვეყანა = ალბანეთი |პანორამა =Peshkopia_from_the_air.jpg |პანორამის სიგანე = 250px |წარწერა = |დროშა = |გერბი = |გერბის სიგანე = |დროშის სიგანე = |lat_dir = N|lat_deg= 41|lat_min= 41|lat_sec=00 |lon_dir = E|lon_deg= 20 |lon_min= 25|lon_sec= 41 |ქვეყნის რუკის ზომა = 230 |რეგიონის რუკის ზომა = 200 |რაიონის რუკის ზომა = |რეგიონის ტიპი = ოლქი |რეგიონი = დიბრის ოლქი{{!}}დიბრა |რეგიონი ცხრილში = |შიდა დაყოფა = |რაიონის ტიპი= რაიონი |რაიონი = დიბრის რაიონი {{!}}დიბრა |მმართველის ტიპი = |მმართველი = |დაარსების თარიღი = |დაქვემდებარება = |პირველი ხსენება = |წინა სახელები = |სტატუსი-დან = |ფართობი = 1,92 |სიმაღლის ტიპი=სიმაღლე ზღვის დონიდან{{!}}სიმაღლე |დასახლების ცენტრის სიმაღლე=651 |მოსახლეობა =14 710 |აღწერის წელი = 2023 |სიმჭიდროვე = 7 700 |აგლომერაცია = |ეროვნული შემადგენლობა = |დროის სარტყელი = +1 |DST = 2 |სატელეფონო კოდი = 0218 |საფოსტო ინდექსი = 8301 |საავტომობილო კოდი = |საიტი = www.peshkopia.com |კატეგორია ვიკისაწყობში = |add1n= |add1= }} '''პეშკოპია''' ({{lang-sq|Peshkopia}}) — ქალაქი [[ალბანეთი|ალბანეთში]]. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ მთიან რეგიონში. [[დიბრის ოლქი]]სა და [[დიბრის რაიონი]]ს ადმინისტრაციული ცენტრი. ალბანეთის ერთადერთი რეგიონალური დედაქალაქი, რომელსაც არ აქვს ოლქის მსგავსი სახელი. [[2023]] წლის მონაცემებით ქალაქში ცხოვრობს 14 710 ადამიანი.<ref>{{cite web|title=Cities of Albania|url=http://pop-stat.mashke.org/albania-cities.htm|access-date=2024-11-16|archive-date=2025-04-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250406215925/http://pop-stat.mashke.org/albania-cities.htm}}</ref><ref>{{cite web|title=Albania: All places/communes|url=http://pop-stat.mashke.org/albania-census1989.htm|access-date=2024-11-16|archive-date=2025-04-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250414204125/http://pop-stat.mashke.org/albania-census1989.htm}}</ref> პეშკოპია მდებარეობს მდინარე [[შავი დრინი]]ს აღმოსავლეთით, ალბანეთის დედაქალაქ [[ტირანა|ტირანიდან]] ჩრდილო-აღმოსავლეთით დაახლოებით 187 კილომეტრში და [[ჩრდილოეთი მაკედონია|ჩრდილოეთ მაკედონიის]] საზღვრიდან 20 კილომეტრში. ქალაქი მდებარეობს ზღვის დონიდან 651 მეტრზე. ==რესურსები ინტერნეტში== * [https://visitdiber.com/ Visit Diber Official Tourism Portal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210213155840/https://visitdiber.com/ |date=2021-02-13 }} * [http://www.dibra.gov.al Municipality of Diber Official Site] * [https://web.archive.org/web/20140224060241/http://peshkopiasot.com/ Peshkopia City Portal] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ალბანეთის ქალაქები]] iaekdi4cmdfd1aj11qpt1ox0z6p6dmq 0 577061 5406604 5360604 2026-06-03T20:58:41Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406604 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მოვლენა |სახელი = ვოლინის ხოცვა-ჟლეტა |სურათი = Lipniki massacre.jpg |სურათის ზომა = 300px |სურათის სახელი = პოლონელი მსხვერპლი სოფელ ლიპნიკში, ვოლინი, 1943 წ. |მკვლელობის მეთოდი = [[დახვრეტა]], [[თავის მოკვეთა]], [[დაწვა]] |კოორდინატები = |მოტივი = პოლონელების განდევნა ვოლინიდან;<br>პოლონელთა შურისძიება მასობრივ მკვლელობებზე |თარიღი = [[1943]]—[[1945]] |ადგილი = [[ვოლინი]], [[აღმოსავლეთ გალიცია]], [[პოლესია]], [[ხოლმშჩინა]] |მონაწილეები = '''პოლონური მოსახლეობის წინააღმდეგ:'''<br>{{დროშა|UPA}} [[უკრაინის მეამბოხე არმია]] (UPA)<br>[[უკრაინელ ნაციონალისტთა ორგანიზაცია]] (OUN-B)<br>[[უკრაინული დამხმარე პოლიცია]]<br>ადგილობრივი უკრაინული მოსახლეობის ნაწილი<br><br>'''უკრაინული მოსახლეობის წინააღმდეგ:'''<br>{{დროშა|Armia Krajowa}} [[არმია კრაიოვა]] (AK)<br>[[არმია ლუდოვა]] (AL)<br>[[პოლონური თავდაცვის რაზმები]] |ორგანიზატორები = [[დმიტრო კლიაჩკივსკი]]<br>[[ივან ლიტვინჩუკი]]<br>[[ვასილ ივახივი]]<br>[[რომან შუხევიჩი]] |მსხვერპლი = '''პოლონელები:''' 50,000–100,000 (დაახლ.)<br>'''უკრაინელები:''' 2,000–15,000 (მათ შორის საპასუხო აქციების შედეგად)<br>'''სხვები:''' 340+ ჩეხი, ასევე ებრაელები და სომხები |იარაღი = ცეცხლსასროლი იარაღი, სასოფლო-სამეურნეო იარაღები (ნაჯახები, ფიწლები, ცელები), ცეცხლი }} '''ვოლინისა და აღმოსავლეთ გალიციაში პოლონელების მასობრივი ხოცვა''' ({{Lang-pl|rzeź wołyńsko-galicyjska}}, {{Lang-uk|Волинсько-Галицька трагедія}}) — [[ეთნიკური წმენდა]] და [[გენოციდი|გენოციდის]] ნიშნების მქონე მასობრივი ძალადობა, რომელიც განხორციელდა [[ნაცისტური გერმანია|გერმანიის]] მიერ ოკუპირებულ [[პოლონეთი|პოლონეთში]] [[უკრაინის მეამბოხე არმია|უკრაინის მეამბოხეთა არმიის]] (UPA) და [[უკრაინელ ნაციონალისტთა ორგანიზაცია|უკრაინელ ნაციონალისტთა ორგანიზაციის]] (OUN-B) მიერ. ოპერაციას ხშირად მხარს უჭერდა ადგილობრივი უკრაინული მოსახლეობის ნაწილიც (ე.წ. „შავი ძალები“). ძალადობა მიმართული იყო [[ვოლინის ოლქი|ვოლინში]], [[აღმოსავლეთ გალიცია|აღმოსავლეთ გალიციაში]], [[პოლესიეს დაბლობი|პოლესიის]] ნაწილებსა და [[ლუბლინის სავოევოდო|ლუბლინის]] რეგიონში ([[ხოლმშჩინა]]) მცხოვრები პოლონელი უმცირესობის წინააღმდეგ 1943-1945 წლებში.<ref name="IPN_Volhynia">{{Cite web|author=[[Institute of National Remembrance]]|title=What were the Volhynian Massacres?|url=http://volhyniamassacre.eu/zw2/history/173,What-were-the-Volhynian-Massacres.html|access-date=2018-03-10|language=en}}</ref> ხოცვა-ჟლეტამ პიკს 1943 წლის ივლისსა და აგვისტოში მიაღწია. ამ მოვლენების კულმინაცია იყო 1943 წლის 11 ივლისი, რომელიც ისტორიაში '''„[[სისხლიანი კვირა (1943)|სისხლიანი კვირის]]“''' სახელით შევიდა — ამ დღეს UPA-ს დანაყოფები ერთდროულად თავს დაესხნენ 99 პოლონურ დასახლებას (ზოგიერთი მონაცემით 150-მდე ობიექტს). თავდასხმები გამოირჩეოდა განსაკუთრებული სისასტიკით: მსხვერპლთა უმეტესობას ქალები, ბავშვები და მოხუცები შეადგენდნენ, ხოლო მკვლელობები ხშირად ხორციელდებოდა [[კათოლიციზმი|კათოლიკურ ეკლესიებში]], საკვირაო წირვის დროს.{{Sfn|Kulińska|2010}}{{Sfn|Siemaszko|Siemaszko|2000}} UPA-ს მოქმედებებმა დაახლოებით 100,000-მდე [[პოლონელები|პოლონელი]] შეიწირა (ვოლინში — 40-60 ათასი, აღმოსავლეთ გალიციაში — 20-40 ათასი).{{Sfn|Motyka|2011}} დაღუპულთა ჯამური რაოდენობა, ზოგიერთი წყაროს მიხედვით, უფრო მაღალია და 130,000-ს აღწევს. პოლონელი ისტორიკოსები მოვლენას ოფიციალურად [[გენოციდი|გენოციდად]] აფასებენ, ხოლო უკრაინული მხარე მას ხშირად „ვოლინის ტრაგედიას“ უწოდებს.<ref name="Ferguson">{{Cite book|last=Ferguson|first=Niall|title=The War of the World: Twentieth-Century Conflict and the Descent of the West|year=2007|url=https://archive.org/details/warofworldhistor0000ferg_w3s6|language=en}}</ref>{{Sfn|Hryciuk|2005}} [[პოგრომი|პოგრომის]] სხვა მსხვერპლთა შორის იყვნენ რამდენიმე ასეული [[სომხები|სომეხი]], [[ებრაელები|ებრაელი]], [[რუსები|რუსი]], [[ჩეხები|ჩეხი]], [[ქართველები|ქართველი]] და ის [[უკრაინელები|უკრაინელები]], რომლებიც უარს ამბობდნენ მკვლელობებში მონაწილეობაზე ან ეხმარებოდნენ პოლონელებს დამალვაში (ე.წ. „[[მართალი უკრაინელები]]“).{{Sfn|Kulińska|2010}} [[ეთნიკური წმენდა]] უკრაინის მხრიდან მცდელობა იყო, შეეჩერებინა ომისშემდგომ [[პოლონეთის რესპუბლიკა|პოლონეთის სახელმწიფოს]] მიერ [[სუვერენიტეტი|სუვერენიტეტის]] დამტკიცება იმ ტერიტორიებზე, სადაც უკრაინელი მოსახლეობა უმრავლესობას წარმოადგენდა.{{Sfn|Snyder|2003}}{{Sfn|Komański|Siekierka|2006}} გადაწყვეტილება პოლონელი მოსახლეობის იძულებითი გასახლებისა და "ნებისმიერი მოწინააღმდეგის ლიკვიდაციის" შესახებ მიღებულ იქნა 1942 წლის შემოდგომაზე, [[უკრაინელ ნაციონალისტთა ორგანიზაცია (ბანდერა)|OUN-B-ს]] (ბანდერისტების) სამხედრო რეფერენტების შეხვედრაზე.{{Sfn|Motyka|2006}} ადგილობრივი წინააღმდეგობის ფონზე, ვოლინში UPA-ს მეთაურმა, [[დმიტრი კლიაჩკივსკი|დმიტრი კლიაჩკივსკიმ]] (ცნობილმა როგორც "კლიმ სავური"), 1943 წლის ივნისში გამოსცა საიდუმლო ბრძანება "პოლონური მოსახლეობის სრულ ფიზიკურ ლიკვიდაციაზე".{{Sfn|Motyka|2006|pp=307-308}} პოლონურმა მოსახლეობამ, გადარჩენის მიზნით, შექმნა '''[[პოლონური თავდაცვის ბაზები|თავდაცვის ბაზები]]''' (მაგალითად, [[პჟებრაჟე]]სა და ჰუტა სტეპანსკაში), სადაც ათასობით მშვიდობიანი მოქალაქე აფარებდა თავს UPA-ს თავდასხმებისგან. შეტევები გაგრძელდა 1944 წლის გაზაფხულამდე, სანამ [[წითელი არმია]] ვოლინში არ შევიდა და პოლონურმა იატაკქვეშეთმა არ ჩამოაყალიბა [[არმია კრაიოვა|არმია კრაიოვას]] (AK) 27-ე ქვეითი დივიზია.{{Sfn|Motyka|2006}} ვოლინში დაღუპულთა რიცხვი 50,000–60,000-ს აღწევს, ხოლო პოლონური შურისძიების აქციებს 2,000–3,000-მდე (სხვა მონაცემებით 10-15 ათასამდე) უკრაინელის სიცოცხლე ემსხვერპლა.{{Sfn|Motyka|2006}}{{Sfn|Snyder|2003}} == ისტორიული ფონი == === ომთაშორისი პერიოდი === [[ფაილი:Ukrainian and Ruthenian language frequency in Poland, based on Polish census of 1931.PNG|мини|მარცხნივ|250პქ|უკრაინული ენა პოლონეთის რესპუბლიკაში 1931 წლის აღწერის მიხედვით.]] [[პოლონეთ-საბჭოთა რუსეთის ომი|პოლონეთ-საბჭოთა ომის]] (1919-1921) შემდეგ, [[რიგის ხელშეკრულება (1921)|რიგის ხელშეკრულებით]], დასავლეთ უკრაინა [[პოლონეთის მეორე რესპუბლიკა|პოლონეთის შემადგენლობაში]] შევიდა. პოლონეთის მთავრობა გალიციასა და ვოლინს „ძირძველ პოლონურ მიწებად“ თვლიდა და რეგიონში აქტიურ [[პოლონიზაცია|პოლონიზაციის]] პოლიტიკას ატარებდა. ეს გულისხმობდა [[ოსადნიკები|ოსადნიკების]] (პოლონელი სამხედრო ვეტერანების) ჩასახლებას უკრაინულ მიწებზე, უკრაინული სკოლების შეზღუდვას და მართლმადიდებლური ტაძრების ნგრევას (განსაკუთრებით [[ხოლმშჩინა|ხოლმშჩინაში]]). 1930 წლის ე.წ. '''„[[პაციფიკაცია|პაციფიკაციის]]“''' კამპანიამ (ძალადობრივი დაშოშმინება) რადიკალიზმი კიდევ უფრო გააძლიერა უკრაინულ საზოგადოებაში.{{Sfn|Snyder|2003}} 1931 წლის აღწერის მონაცემებით, რეგიონების დემოგრაფიული სურათი შემდეგნაირი იყო: * '''აღმოსავლეთ გალიცია:''' მოსახლეობის 52% საუბრობდა უკრაინულად, 40% — პოლონურად, ხოლო 7% — [[იდიში|იდიშზე]]. * '''ვოლინი:''' მოსახლეობის 68% უკრაინულად საუბრობდა, 17% — პოლონურად.{{Sfn|Subtelny|1988}} === იდეოლოგიური წინაპირობები === 1920-იანი წლების ბოლოს ჩამოყალიბდა OUN-ის იდეოლოგია, რომელიც ეფუძნებოდა [[დმიტრო დონცოვი|დმიტრო დონცოვის]] „ინტეგრალურ ნაციონალიზმს“. ეს დოქტრინა ქადაგებდა ნებისმიერი უცხო ელემენტის მოშორებას უკრაინული მიწებიდან და ამართლებდა ძალადობას ერის ინტერესებისთვის. 1934 წელს OUN-ის წევრებმა მოკლეს პოლონეთის შინაგან საქმეთა მინისტრი [[ბრონისლავ პერაცკი]]. მეორე მსოფლიო ომის დროს, OUN-ის რადიკალურმა ფრთამ (ბანდერისტებმა) ჩათვალეს, რომ ომი იყო ისტორიული შანსი „სუფთა უკრაინული სახელმწიფოს“ შესაქმნელად, სადაც პოლონელების ადგილი არ იქნებოდა.{{Sfn|Motyka|2006}}{{Sfn|Rudling|2011}} === ოკუპაცია და ძალადობის ესკალაცია === 1939 წელს საბჭოთა კავშირის მიერ აღმოსავლეთ პოლონეთის ოკუპაციამ რადიკალურად შეცვალა ძალთა ბალანსი. საბჭოთა რეპრესიებმა გაანადგურა პოლონური სახელმწიფო სტრუქტურები და ელიტა, ხოლო ასობით ათასი პოლონელი ციმბირში გადაასახლეს. ამან პოლონური მოსახლეობა დაუცველი დატოვა.{{Sfn|Snyder|2003}} 1941 წელს ნაცისტური გერმანიის შეჭრამ და [[ჰოლოკოსტი|ებრაელების მასობრივმა განადგურებამ]] რეგიონში ძალადობის ნორმალიზება მოახდინა. უკრაინელი ნაციონალისტები ხედავდნენ, რომ ეთნიკურად "არასასურველი" ჯგუფების სრული განადგურება შესაძლებელი იყო დაუსჯელობის პირობებში. 1943 წლის მარტ-აპრილში ვითარება უკიდურესად გამწვავდა, როდესაც გერმანულ სამსახურში მყოფმა ათასობით უკრაინელმა პოლიციელმა ([[შუცმანშაფტი]]) იარაღით დატოვა პოსტები და ტყეში UPA-ს შეუერთდა. ამ დეზერტირობამ (დაახლოებით 5,000 კაცი) პარტიზანულ მოძრაობას სამხედრო გამოცდილება და რესურსი შესძინა, რაც პოლონელების წინააღმდეგ მასშტაბური ოპერაციების დაწყების წინაპირობა გახდა.{{Sfn|Motyka|2006}} დეზერტირობის შემდეგ, გერმანელებმა უკრაინელი პოლიციელები ნაწილობრივ პოლონელებით ჩაანაცვლეს, რამაც უკრაინულ სოფლებში პოლონელების მიმართ ზიზღი გააძლიერა. == ხოცვა-ჟლეტის მიმდინარეობა == === დასაწყისი (1943 წლის თებერვალი-ივნისი) === ანტიპოლონური აქციები თავდაპირველად სპონტანურ ხასიათს ატარებდა, თუმცა მალევე ორგანიზებული სახე მიიღო. პირველი მასობრივი მკვლელობა მოხდა 1943 წლის [[9 თებერვალი|9 თებერვალს]], როდესაც UPA-ს რაზმმა (სავარაუდოდ [[გრიგორი პერეგინიაკი|გრიგორი პერეგინიაკის]] მეთაურობით) სოფელ პაროსლაში 173 პოლონელი ცულებითა და ნაჯახებით დახოცა.{{Sfn|Motyka|2006}} 1943 წლის მარტში დაიწყო სისტემატური თავდასხმები: * '''26 მარტი:''' სოფელ [[ლიპნიკი|ლიპნიკის]] განადგურება (დაიღუპა 182 ადამიანი, მათ შორის დღევანდელი პოლონელი კოსმონავტის, [[მიროსლავ ჰერმაშევსკი|მიროსლავ ჰერმაშევსკის]] ოჯახის წევრები).{{Sfn|Siemaszko|Siemaszko|2000}} * '''23 აპრილი:''' თავდასხმა დასახლება [[იანოვა დოლინა|იანოვა დოლინაზე]]. UPA-ს ძალებმა გადაწვეს დასახლება, რასაც 600-მდე პოლონელი ემსხვერპლა.{{Sfn|Motyka|2006}} === „სისხლიანი კვირა“ და პიკი (ივლისი-აგვისტო 1943) === ხოცვა-ჟლეტის კულმინაცია იყო 1943 წლის ივლისი. UPA-ს მეთაურმა ვოლინში, [[დმიტრო კლიაჩკივსკი|დმიტრო კლიაჩკივსკიმ]] („კლიმ სავურმა“) გასცა ბრძანება პოლონური მოსახლეობის ფიზიკური ლიკვიდაციის შესახებ.{{Sfn|Motyka|2006}} * **11 ივლისი (სისხლიანი კვირა):** კოორდინირებული შეტევა ერთდროულად განხორციელდა 99 (სხვა მონაცემებით 150-მდე) პოლონურ სოფელსა და დასახლებაზე. თავდასხმები ხშირად ხდებოდა საკვირაო წირვის დროს [[კათოლიციზმი|კათოლიკურ ეკლესიებში]] (მაგალითად, [[კისილინი|კისილინსა]] და [[პორიცკი|პორიცკში]]).{{Sfn|Motyka|2006}} * **მეთოდები:** ცეცხლსასროლი იარაღის ეკონომიის მიზნით და სისასტიკის საჩვენებლად, ხშირად იყენებდნენ სასოფლო-სამეურნეო იარაღებს: ცულებს, ნაჯახებს, ფიწლებსა და ხერხებს. სოფლებს ალყას არტყავდნენ და წვავდნენ.{{Sfn|Siemaszko|Siemaszko|2000}} აგვისტოში განხორციელდა კიდევ ერთი დიდი ტალღა. 30 აგვისტოს UPA-ს რაზმებმა (ივან კლიმჩაკის, „ლისის“ მეთაურობით) გაანადგურეს სოფლები ოსტროვკი და ვოლა ოსტროვეცკა, სადაც 1100-ზე მეტი პოლონელი მოკლეს.{{Sfn|Siemaszko|Siemaszko|2000}} === გადასვლა გალიციაში (1943-1944) === 1943 წლის ბოლოდან ანტიპოლონური აქციები გავრცელდა აღმოსავლეთ გალიციაშიც. აქ მოქმედებდა განსხვავებული ბრძანება: პოლონელებს აიძულებდნენ დაეტოვებინათ სახლები და წასულიყვნენ პოლონეთში, წინააღმდეგობის შემთხვევაში კი კლავდნენ. მიუხედავად ამისა, მასობრივი მკვლელობები აქაც დაფიქსირდა (მაგალითად, [[ჰუტა პენიაცკა|ჰუტა პენიაცკას]] ტრაგედია, სადაც UPA-მ და [[დივიზია გალიჩინა|სს-ის დივიზია „გალიჩინამ“]] 500-ზე მეტი პოლონელი მოკლეს). გალიციაში დაიღუპა დაახლოებით 20-30 ათასი პოლონელი.{{Sfn|Motyka|2011}} == პოლონური საპასუხო ქმედებები == თავდასხმების საპასუხოდ, პოლონურმა მოსახლეობამ შექმნა თავდაცვის ბაზები (ყველაზე ცნობილია [[პჟებრაჟე|პჟებრაჟეს]] ბაზა), რომლებსაც ხშირად საბჭოთა პარტიზანები ეხმარებოდნენ. 1943 წლის ზაფხულიდან [[არმია კრაიოვა|არმია კრაიოვამ]] დაიწყო საპასუხო სადამსჯელო ოპერაციები უკრაინული სოფლების წინააღმდეგ. * **საჰრინი (1944 წლის მარტი):** პოლონურმა რაზმებმა გაანადგურეს უკრაინული სოფელი [[საჰრინი]] (ხოლმშჩინაში), მოკლეს რამდენიმე ასეული მშვიდობიანი მოქალაქე.{{Sfn|Motyka|2011}} * **პავლოკომა (1945 წლის მარტი):** პოლონურმა ქვედანაყოფებმა დახოცეს 365 უკრაინელი.{{Sfn|Motyka|2011}} საერთო ჯამში, პოლონური შურისძიების შედეგად დაიღუპა 2,000-დან 15,000-მდე უკრაინელი (რიცხვები მერყეობს სხვადასხვა წყაროს მიხედვით).{{Sfn|Motyka|2011}} == სხვა ეთნიკური ჯგუფების ბედი == კონფლიქტის დროს ზარალი განიცადეს სხვა ეროვნებებმაც: * **[[ებრაელები]]:** ტყეში გადამალული ებრაელები ხშირად ხდებოდნენ UPA-ს მსხვერპლი, რადგან მათ პოლონელებთან თანამშრომლობაში ადანაშაულებდნენ. დაიღუპა დაახლოებით 1000-2000 ებრაელი.{{Sfn|Motyka|2006}} * **[[ჩეხები]]:** ვოლინში მცხოვრები ჩეხური თემი შედარებით გადაურჩა ხოცვა-ჟლეტას, რადგან ნეიტრალიტეტს ინარჩუნებდა, თუმცა იყო მსხვერპლი (დაახლოებით 300+ მოკლული).{{Sfn|Siemaszko|Siemaszko|2000}} * **[[სომხები]]:** გალიციაში მცხოვრები პოლონელი სომხების მცირე თემი ასევე გახდა თავდასხმის სამიზნე (მაგ. ქალაქ [[კუტი (ივანო-ფრანკოვსკის ოლქი)|კუტიში]]).{{Sfn|Motyka|2006}} == თანამედროვე პოლიტიკური კონტექსტი == ვოლინის საკითხი რჩება ერთ-ერთ ყველაზე მტკივნეულ თემად პოლონეთ-უკრაინის ურთიერთობებში. 2016 წელს პოლონეთის სეიმმა აღნიშნული მოვლენები ოფიციალურად აღიარა გენოციდად. 2023 წლის 9 ივლისს, ტრაგედიის 80 წლისთავზე, პოლონეთის პრეზიდენტი [[ანჯეი დუდა]] და უკრაინის პრეზიდენტი [[ვოლოდიმირ ზელენსკი]] ერთად დაესწრნენ [[ლუცკი|ლუცკის]] წმინდა პეტრესა და პავლეს საკათედრო ტაძარში გამართულ წირვას და პატივი მიაგეს მსხვერპლთა ხსოვნას.<ref>{{Cite news|title=Presidents of Ukraine and Poland commemorate victims of Volhynia tragedy|url=https://www.ukrinform.net/rubric-polytics/3733475-presidents-of-ukraine-and-poland-commemorate-victims-of-volhynia-tragedy.html|publisher=Ukrinform|date=2023-07-09|access-date=2023-07-10|language=en}}</ref> [[ფაილი:Karol Nawrocki i Wolodymyr Zelenski, Warszawa, 2025.jpg|მინი|მარჯვნივ|კაროლ ნავროცკი და ვოლოდიმირ ზელენსკი, ვარშავა, 2025 წელი.]] მიუხედავად დიპლომატიური ძალისხმევისა, ისტორიული მეხსიერების საკითხი კვლავ აქტუალურია. 2025 წლის 19 დეკემბერს, პოლონეთში ოფიციალური ვიზიტის ფარგლებში, პრეზიდენტმა [[კაროლ ნავროცკი|კაროლ ნავროცკიმ]] უკრაინელ კოლეგას გადასცა პოლონელი ისტორიკოსების მიერ მომზადებული ორტომეული გამოცემა „ვოლინის დანაშაულის დოკუმენტები“ ({{lang-en|Documents of the Volyn Crime}}). [[ვარშავა|ვარშავაში]] გამართულ შეხვედრასა და დელეგაციებს შორის მოლაპარაკებებში ასევე მონაწილეობდნენ პოლონეთის ეროვნული მეხსიერების ინსტიტუტის (IPN) ხელმძღვანელის მოადგილე კაროლ პოლეიოვსკი და უკრაინის ეროვნული მეხსიერების ინსტიტუტის ხელმძღვანელი ოლექსანდრ ალფიოროვი.<ref>{{Cite web|title=Zelensky receives Volyn crime documents from Polish President during Poland visit|url=https://mezha.net/eng/bukvy/zelensky-receives-volyn-crime-documents-from-polish-president-during-poland-visit/|website=Mezha.net|access-date=2023-10-27|language=en}}</ref> == სქოლიო == {{სქოლიოს სია|25em}} == ბიბლიოგრაფია == {{Refbegin}} * {{Cite book |last=Hryciuk |first=Grzegorz |title=Polacy i Ukraińcy pomiędzy dwoma systemami totalitarnymi 1942–1945 |year=2005 |publisher=Institute of National Remembrance |location=Warsaw / Kiev |isbn=8389078775 |ref=harv}} * {{Cite book |last=Komański |first=Henryk |last2=Siekierka |first2=Szczepan |title=Ludobójstwo dokonane przez nacjonalistów ukraińskich na Polakach w województwie tarnopolskim w latach 1939–1946 |year=2006 |publisher=Nortom |location=Wrocław |isbn=978-83-89684-50-9 |ref=harv}} * {{Cite book |last=Kulińska |first=Lucyna |title=Dzieci Kresów II |year=2010 |publisher=Jagiellonia SA |location=Kraków |ref=harv}} * {{Cite book |last=Motyka |first=Grzegorz |title=Ukraińska partyzantka 1942–1960 |year=2006 |publisher=RYTM |location=Warsaw |isbn=83-7399-163-8 |ref=harv}} * {{Cite book |last=Motyka |first=Grzegorz |title=Od rzezi wołyńskiej do Akcji "Wisła" |year=2011 |publisher=Wydawnictwo Literackie |location=Kraków |isbn=978-83-08-04576-3 |ref=harv}} * {{Cite book |last=Snyder |first=Timothy |title=The Reconstruction of Nations: Poland, Ukraine, Lithuania, Belarus, 1569–1999 |year=2003 |publisher=Yale University Press |location=New Haven |isbn=0-300-10586-X |ref=harv}} * {{Cite book |last=Subtelny |first=Orest |title=Ukraine: A History |url=https://archive.org/details/isbn_9780802067753 |year=1988 |publisher=University of Toronto Press |location=Toronto |isbn=0-8020-5808-6 |ref=harv }} * {{Cite book |last=Niedzielko |first=Romuald |title=Kresowa księga sprawiedliwych 1939–1945 |year=2007 |publisher=IPN |location=Warszawa |isbn=978-83-7629-008-9 |ref=harv}} * {{Cite news|last=Rudling|first=Per A.|date=November 2011|title=The OUN, the UPA and the Holocaust|url=http://www.carlbeckpapers.pitt.edu/ojs/index.php/cbp/article/view/164|work=The Carl Beck Papers in Russian and East European Studies|issue=2107|doi=10.5195/cbp.2011.164|ref=harv|access-date=2025-12-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260105110933/https://carlbeckpapers.pitt.edu/ojs/index.php/cbp/article/view/164|archivedate=2026-01-05}} * {{Cite book |last=Siemaszko |first=Władysław |last2=Siemaszko |first2=Ewa |title=Ludobójstwo dokonane przez nacjonalistów ukraińskich na ludności polskiej Wołynia 1939–1945 |year=2000 |publisher=Wydawnictwo von Borowiecky |location=Warszawa |isbn=83-87689-34-3 |ref=harv}} {{Refend}} == გარე ბმულები == * [http://www.volhyniamassacre.eu/ Volhynia massacre. Truth and Remembrance] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130813063016/http://www.volhyniamassacre.eu/ |date=2013-08-13 }} – Institute of National Remembrance * [https://web.archive.org/web/20181030173519/http://www.archives.gov.ua/Sections/Wolyn/ Volhynia and Eastern Galicia 1943–1944. Documents of State Committee on Archives of Ukraine] k1jimxwdlmauuuwbhqt178gtbdmjhch 0 577769 5406291 4741897 2026-06-03T12:48:41Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406291 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = მუნიციპალიტეტი |ქართული სახელი = პერერუელა |ქვეყანა = ესპანეთი |რეგიონის ტიპი = ავტონომიური გაერთიანება |რეგიონი = კასტილია და ლეონი |რეგიონი2 = |რეგიონი ცხრილში = |რაიონის ტიპი = პროვინცია |რაიონი = სამორის პროვინცია |თემის ტიპი = კომარკა |თემი =საიაგოს კომარკა |რაიონი2 = |მმართველის ტიპი = |მმართველი = |add1n= |add1= }} '''პერერუელა''' ({{lang-es|Pereruela}}) — მუნიციპალიტეტი [[ესპანეთი|ესპანეთში]], შედის [[კასტილია და ლეონი]]ს ავტონომიური გაერთიანების [[სამორის პროვინცია|სამორის პროვინციის]] [[საიაგოს კომარკა|საიაგოს კომარკის]] შემადგენლობაში. ფართობი — 160,86 კმ². მოსახლეობა — 515 კაცი ([[2020]] წ.). ==იხილეთ აგრეთვე== * [[სამორის მუნიციპალიტეტები]] ==რესურსები ინტერნეტში== * [https://aytopereruela.org/ პერერუელის მუნიციპალიტეტის ოფიციალური საიტი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250120113836/https://aytopereruela.org/ |date=2025-01-20 }} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:სამორის მუნიციპალიტეტები]] awj4rmxkk9t13tstc5thjrvruoifl5x 0 578097 5406289 4743615 2026-06-03T12:36:21Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 0 წყარო და 1 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406289 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = მუნიციპალიტეტი |ქართული სახელი = პერალეხოს-დე-აბახო |ქვეყანა = ესპანეთი |რეგიონის ტიპი = ავტონომიური გაერთიანება |რეგიონი = კასტილია და ლეონი |რეგიონი2 = |რეგიონი ცხრილში = |რაიონის ტიპი = პროვინცია |რაიონი = სალამანკის პროვინცია |თემის ტიპი = კომარკა |თემი =ვიტიგუდინოს კომარკა |რაიონი2 = |მმართველის ტიპი = |მმართველი = |add1n= |add1= }} '''პერალეხოს-დე-აბახო''' ({{lang-es|Peralejos de Abajo}}) — მუნიციპალიტეტი [[ესპანეთი|ესპანეთში]], შედის [[კასტილია და ლეონი]]ს ავტონომიური გაერთიანების [[სალამანკის პროვინცია|სალამანკის პროვინციის]] [[ვიტიგუდინოს კომარკა|ვიტიგუდინოს კომარკის]] შემადგენლობაში. ფართობი — 20 კმ². მოსახლეობა — 163 კაცი ([[2020]] წ.). ==იხილეთ აგრეთვე== * [[სალამანკის მუნიციპალიტეტები]] ==რესურსები ინტერნეტში== * [http://aytoperalejosdeabajo.es პერალეხოს-დე-აბახოს მუნიციპალიტეტის ოფიციალური საიტი]{{Dead link|date=ივნისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:სალამანკის მუნიციპალიტეტები]] n0ksfmorp58x7yenfggugqxjiglk7co 0 578891 5406339 4749709 2026-06-03T15:34:37Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406339 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = მუნიციპალიტეტი |ქართული სახელი = პიერნიგასი |ქვეყანა = ესპანეთი |რეგიონის ტიპი = ავტონომიური გაერთიანება |რეგიონი = კასტილია და ლეონი |რეგიონი2 = |რეგიონი ცხრილში = |რაიონის ტიპი = პროვინცია |რაიონი = ბურგოსის პროვინცია |თემის ტიპი = კომარკა |თემი =ლა-ბურებას კომარკა |რაიონი2 = |მმართველის ტიპი = |მმართველი = |add1n= |add1= }} '''პიერნიგასი''' ({{lang-es| Piérnigas}}) — მუნიციპალიტეტი [[ესპანეთი|ესპანეთში]], შედის [[კასტილია და ლეონი]]ს ავტონომიური გაერთიანების [[ბურგოსის პროვინცია|ბურგოსის პროვინციის]] [[ლა-ბურებას კომარკა|ლა-ბურებას კომარკის]] შემადგენლობაში. ფართობი — 13,40 კმ². მოსახლეობა — 48 კაცი ([[2020]] წ.). ==იხილეთ აგრეთვე== * [[ბურგოსის მუნიციპალიტეტები]] ==რესურსები ინტერნეტში== * [http://www.piernigas.es პიერნიგასის მუნიციპალიტეტის ოფიციალური საიტი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220421220013/http://piernigas.es/ |date=2022-04-21 }} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ბურგოსის მუნიციპალიტეტები]] prw88up5m3plyy1gpsvdemlp0hdyctn 0 578895 5406384 4749720 2026-06-03T16:27:30Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406384 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = მუნიციპალიტეტი |ქართული სახელი = პინილია-დე-ლს-ბარუეკოსი |ქვეყანა = ესპანეთი |რეგიონის ტიპი = ავტონომიური გაერთიანება |რეგიონი = კასტილია და ლეონი |რეგიონი2 = |რეგიონი ცხრილში = |რაიონის ტიპი = პროვინცია |რაიონი = ბურგოსის პროვინცია |თემის ტიპი = კომარკა |თემი =სიერა-დე-ლა-დემანდას კომარკა |რაიონი2 = |მმართველის ტიპი = |მმართველი = |add1n= |add1= }} '''პინილია-დე-ლს-ბარუეკოსი''' ({{lang-es| Pinilla de los Barruecos}}) — მუნიციპალიტეტი [[ესპანეთი|ესპანეთში]], შედის [[კასტილია და ლეონი]]ს ავტონომიური გაერთიანების [[ბურგოსის პროვინცია|ბურგოსის პროვინციის]] [[სიერა-დე-ლა-დემანდას კომარკა|სიერა-დე-ლა-დემანდას კომარკის]] შემადგენლობაში. ფართობი — 32,521 კმ². მოსახლეობა — 92 კაცი ([[2020]] წ.). ==იხილეთ აგრეთვე== * [[ბურგოსის მუნიციპალიტეტები]] ==რესურსები ინტერნეტში== * [http://www.pinilladelosbarruecos.es პინილია-დე-ლს-ბარუეკოსის მუნიციპალიტეტის ოფიციალური საიტი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220212172000/http://www.pinilladelosbarruecos.es/ |date=2022-02-12 }} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ბურგოსის მუნიციპალიტეტები]] g1zsm92jdcydwlbgsceiin4o56w4pvf 0 582692 5406635 4856971 2026-06-04T01:57:14Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406635 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მედია | სახელი = პუბლიკა | ლოგო = | სურათი = [[ფაილი:PUBLIKA Logo-1.png|250px]] | წარწერა = | ტიპი = ონლაინ მედია | დაფუძნდა = [[2019]] | მფლობელი = | შტაბ-ბინა = [[თბილისი]], [[საქართველო]] | მთავარი რედაქტორი = ლიკა ზაკაშვილი | დირექტორი = ზურა ვარდიაშვილი | ფორმატი = | მკითხველი = | მაყურებელი = | მსმენელი = | არეალი = | საიტი = }} '''პუბლიკა''' — ქართული ონლაინ მედია გამოცემა, დაარსდა [[2019]] წელს. აშუქებს საზოგადოებრივ-პოლიტიკურ სიახლეებს. გამოცემა თავის მთავარ დანიშნულებად მოქალაქეთა ინფორმირებული არჩევანის ხელშეწყობას მიიჩნევს.<ref name="au">[https://publika.ge/chven-shesakheb/ პუბლიკა - ჩვენ შესახებ]</ref> მისი დირექტორი ზურა ვარდიაშვილია, ხოლო მთავარი რედაქტორია ლიკა ზაკაშვილი. [[BBC]]-ს მედია გზამკვლევი პუბლიკას „დამოუკიდებელ“ გამოცემად მოიხსენიებს.<ref>[https://www.bbc.com/news/world-europe-17303294 Georgia media guide]</ref> ==საქმიანობა== პუბლიკა 2019 წლის 20 ოქტომბერს რვა ჟურნალისტმა დააარსა, რომლებიც მანამდე ბეჭდურ და ონლაინ გამოცემა ლიბერალში მუშაობდნენ. 2019 წელს გამოცემის მფლობელთან აზრთა შეუთანხმებლობის და ჟურნალისტური თავისუფლების შენარჩუნების სურვილიდან გამომდინარე, ჟურნალიტებმა დატოვეს ლიბერალი და პუბლიკა დააარსეს.<ref name="po">{{Cite web |url=https://directory.projectoasiseurope.com/publika/ |title=Publika - Project Oasis |access-date=2025-04-08 |archive-date=2025-04-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250408095741/https://directory.projectoasiseurope.com/publika/ }}</ref> გამოცემის მიზანია მკითხველებს მიუკერძოებელი, ფაქტებზე დაფუძნებული და კვალიფიციური ჟურნალისტიკა შესთავაზოს. თავის მთავარ დანიშნულებად გამოცემა მიიჩნევს, ხელი შეუწყოს „მოქალაქეთა ინფორმირებულ არჩევანს, რაც [[დემოკრატია|დემოკრატიის]] განვითარების აუცილებელი წინაპირობაა.“<ref name="au" /> პუბლიკას სარედაქციო მისიაში ვკითხულობთ: „ჩვენი მისიაა ადგილობრივი მოსახლეობის განვითარების ხელშეწყობა და მათი იმუნიტეტის გაძლიერება [[პროპაგანდა|პროპაგანდის]] გავლენის მიმართ. ამის მიღწევას ვაპირებთ საქართველოს ყველა ეთნიკური ჯგუფისთვის საერთო საინფორმაციო სივრცის შექმნით, რომელიც მოიცავს საჭირო, საინტერესო და პრობლემის გადაჭრისაკენ მიმართულ ჟურნალისტურ ნამუშევრებს.“<ref>[https://www.jti-app.com/report/JMoyKYRNN2Rd3vXk/2 Publika - Editorial Mission Statement]</ref> ყოველდღიურ სიახლეებთან ერთად პუბლიკა აქვეყნებს ინტერვიუებს, ბლოგებს, ჟურნალისტურ გამოძიებებსა და სიღრმისეულ კვლევებს, რომლებზეც გამოცდილ პროფესიონალთა გუნდი მუშაობს. საზოგადოებრივ-პოლიტიკური საკითხების გარდა, გამოცემა აქვეყნებს შემეცნებით და გასართობ მასალებს კულტურის სფეროებზე, კერძოდ [[ლიტერატურა|ლიტერატურაზე]], [[კინოხელოვნება|კინოსა]] და [[სპორტი|სპორტზე]].<ref name="po" /> გამოცემის ძირითადი პარტნიორები არიან ფონდი „ღია საზოგადოება – საქართველო“ (OSGF), „ევროპის დემოკრატიის ფონდი” (EED) და [[2023]] წლიდან „დემოკრატიის მხარდამჭერი ეროვნული ფონდი” (NED).<ref name="au" /> 2019-2024 წლებში USAID-ის სამოქალაქო საზოგადოების ჩართულობის პროგრამის ფარგლებში, „პუბლიკა“ ამზადებდა სტატიებს, ვიდეოებს და სხვა მულტიმედია მასალებს სოციალური დაცვის, [[განათლება საქართველოში|განათლებისა]] და ჯანდაცვის სფეროებში საზოგადოებისთვის მნიშვნელოვან თემებზე [[სამოქალაქო საზოგადოება|სამოქალაქო საზოგადოების]] ორგანიზაციების მიერ მომზადებულ კვლევებზე დაყრდნობით.<ref name="au" /> გამოცემას მიღებული აქვს არაერთი ადგილობრივი და საერთაშორისო ჯილდო. 2020 წელს ევროკავშირის პრიზი ჟურნალისტიკაში მიიღო ბასტი მგალობლიშვილმა ნომინაციაში „საუკეთესო ბლოგი/საავტორო სტატია/სვეტი ბეჭდურ ან ელექტრონულ მედიაში“ ბლოგისთვის „ცოტა რამ დედაჩემის შესახებ“,<ref>[https://publika.ge/blog/cota-ram-dedachemis-shesakheb/ ცოტა რამ დედაჩემის შესახებ]</ref> ხოლო სოფო აფციაურმა გამარჯვება მოიპოვა ნომინაციაში საუკეთესო დოკუმენტური ფოტო, რომელიც ევროკავშირის ფასეულობებს ასახავს.<ref>[https://publika.ge/konkursis-evrokavshiris-prizi-djurnalistikashi-gamarjvebulebi-gamovlindnen/ კონკურსის - „ევროკავშირის პრიზი ჟურნალისტიკაში“ - გამარჯვებულები გამოვლინდნენ]</ref> 2024 წელს ამავე ნომინაციაში საგანგებო აღნიშვნა დაიმსახურა მინდია გაბაძემ შუქრუთის პროტესტის გაშუქებისთვის.<ref>[https://publika.ge/shuqrutelebi-jorjianmanganezs/https://publika.ge/shuqrutelebi-jorjianmanganezs/ „კომპანია რასაც ავრცელებს სიცრუეა" | რას პასუხობენ შუქრუთელები „ჯორჯიან მანგანეზს”]</ref><ref>[https://euneighbourseast.eu/ka/news/latest-news/konkursma-evrokavshiris-prizi-zhurnalistikashi-2024-clis-gamarjvebulebi-gamoavlina/ კონკურსმა, „ევროკავშირის პრიზი ჟურნალისტიკაში“, 2024 წლის გამარჯვებულები გამოავლინა]</ref> 2024 წელს ჟურნალისტური ეთიკის ქარტიის პრიზი კატეგორიაში „ხალხის რჩეული“ მოიპოვა ნათია ამირანაშვილმა ვიდეორეპორტაჟისთვის „ომარ ოკრიბელაშვილის საქმე“.<ref>[https://www.qartia.ge/ka/siakhleebi/article/99464-qartiis-prizi-2024-gamarjvebulebi-gamovlindnen ქარტიის პრიზი 2024 გამარჯვებულები გამოვლინდნენ]</ref><ref>[https://publika.ge/video/omar-okribelashvilis-saqme/?fbclid=IwY2xjawJhzIlleHRuA2FlbQIxMAABHpdfzNpyBmLYN5SRJat-dKeCV3obRsOyZ-OBHxFyqBgFePQwXBK93mnTndVn_aem_QISCZLSCRfas2DCht48Jtg ომარ ოკრიბელაშვილის საქმე]</ref> პუბლიკას ჟურნალისტები არაერთხელ გამხდარან [[ქართული ოცნება (კოალიცია)|ქართული ოცნების]] ხელისუფლების მხრიდან შევიწროების მსხვერპლნი. 2023 წელს „აგენტების" კანონპროექტის წინააღმდეგ აქციაზე რამდენიმე საათით დააკავეს პუბლიკას დირექტორი ზურა ვარდიაშვილი, რის შემდეგაც მას 2200-ლარიანი ჯარიმა დააკისრეს.<ref>[https://www.radiotavisupleba.ge/a/32369039.html „პუბლიკის“ დირექტორს სასამართლომ 2200-ლარიანი ჯარიმა დააკისრა]</ref> [[2024]] წლის 29 ნოემბრის პარლამენტთან მიმდინარე [[საქართველოს საპროტესტო აქციები (2024-2025)|საპროტესტო აქციის]] გაშუქების დროს, ნიღბიანმა სამართალდამცავებმა სასtიკად სცემეს და დააკავეს პუბლიკას რეპორტიორი ალექსანდრე ქეშელაშვილი. ქეშელაშვილის თქმით, პოლიციელები მას პროფესიული საქმიანობის გამო გაუსწორდნენ. „ხელიდან ხელში გადავყავდით. ყველა სათითაოდ მირტყამდა, სანამ ჭიჭინაძის ქუჩიდან [[საქართველოს პარლამენტი|პარლამენტის]] უკანა ტერიტორიის გავლით, 9 აპრილის ქუჩამდე არ ამიყვანეს.“ - წერს ჟურნალსტი მომხდარზე.<ref>[https://www.radiotavisupleba.ge/a/%E1%83%9A%E1%83%94%E1%83%A5%E1%83%A1%E1%83%9D-%E1%83%A5%E1%83%94%E1%83%A8%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%90%E1%83%A8%E1%83%95%E1%83%98%E1%83%9A%E1%83%98/33220001.html ვუმეორებდი, ჟურნალისტი ვარ-მეთქი, მაგრამ ამან პირიქით იმოქმედა - ნაცემი ჟურნალისტი]</ref> დაკავების შემდეგ საავადმყოფოში გადაყვანილ ქეშელაშვილს ცხვირის ოპერაციის ჩატარება დასჭირდა. სპეციალურმა საგამოძიებო სამსახურმა დაასკვნა, რომ მას ჟურნალისტურ საქმიანობაში შეუშალეს ხელი და დაზარალებულის სტატუსი მიანიჭა. ქეშელაშვილს ბრალი პოლიციელების დაუმორჩილებლობასა და წვრილმან ხულიგნობაში წაუყენეს. სასამართლო პროცესზე მოწმე პოლიციელებმა ურთიერთგამომრიცხავი ჩვენებები წარადგინეს.<ref>[https://www.radiotavisupleba.ge/a/%E1%83%A0%E1%83%90-%E1%83%9B%E1%83%9D%E1%83%98%E1%83%A2%E1%83%A7%E1%83%A3%E1%83%94%E1%83%A1-%E1%83%9E%E1%83%9D%E1%83%9A%E1%83%98%E1%83%AA%E1%83%98%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%9B%E1%83%90/33328056.html მსხვერპლის გასამართლება - რა მოიტყუეს პოლიციელებმა „პუბლიკის“ ჟურნალისტის პროცესზე?]</ref> მოსამართლე ნინო ენუქიძემ იგი სამართალდამრღვევად ცნო და სიტყვიერი შენიშვნა გამოუცხადა.<ref>[https://www.radiotavisupleba.ge/a/33350643.html „პუბლიკის“ ნაცემი ჟურნალისტი სასამართლომ სამართალდამრღვევად ცნო]</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ქართული ონლაინ მედიები]] [[კატეგორია:საქართველოს საინფორმაციო სააგენტოები]] hmxk1trt1ljhqozi015mbg80l5hbmyd 0 584549 5406325 4785544 2026-06-03T15:12:17Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406325 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Campitelli - fontana di piazza Araceli 1909.JPG|300px|მინი]] '''პიაცა არაჩოელის შადრევანი''' ({{lang-it|Fontana di piazza d'Aracoeli}}) — შადრევანი [[რომი|რომში]], [[იტალია|იტალიაში]], მდებარეობს [[კაპიტოლიუმის ბორცვი|კაპიტოლიუმის ბორცვის]] ძირში, იმავე სახელწოდების პატარა მოედანზე. ==აღწერა== ეს არის ერთ-ერთი პირველი და უმარტივესი შადრევანი რენესანსული შადრევნებიდან, რომლებმაც ქალაქი გაალამაზეს. ორი წრიული აუზი იჭერს წყალს, ზედა რგოლი გარშემორტყმულია ბავშვებით, რომლებიც დოქებიდან წყალს ასხამენ, მათ ზემოთ კი პაპის ოჯახის [[ჰერალდიკა|ჰერალდიკური]] სიმბოლოა. შადრევანი დაკვეთილია პაპ [[სიქსტუს V]]-ის მიერ [[1589]] წელს, შადრევნის დიზაინი შექმნა [[ჯაკომო დელა პორტა|ჯაკომო დელა პორტამ]], ხოლო აშენებულია ანდრეა ბრასკას, პიეტრო გუჩისა და პაჩე ნალდინის მიერ. შადრევნის წინ ოდესღაც იდგა სანტი ვენანციო ე ანსოვინოს ფასადი, რომელიც დაანგრიეს და ახლა ჩანაცვლებულია გზებითა და პარკის სივრცით [[ალტარე დელა პატრია|ალტარე დელა პატრიას]] ახლოს. ==ისტორია== [[ფაილი:Fontana in piazza dell'Aracoeli.JPG|300px|მინი]] [[1587]] წელს დასრულდა ძველი ალექსანდრინის წყლის არხის რესტავრაცია და აღდგენა, რომელსაც იმ დროიდან ფელიჩეს არხი ეწოდა პაპ [[სიქსტუს V]]-ის სახელის მიხედვით, დაბადებით ფელიჩე პერეტი. როგორც ადრე გაკეთდა ვირგოს არხისთვის, დაიწყო სამუშაოები არხის მეორადი მიწისქვეშა განშტოების შესაქმნელად, რათა უზრუნველყოფილი ყოფილიყო წყლის მიწოდება [[ვიმინალის ბორცვი|ვიმინალის ბორცვისა]] და კვირინალის ბორცვის ტერიტორიებზე, რომლებსაც მაშინ ნაკლები მომსახურება ჰქონდა, ასევე ტიბერის კუნძულის მიდამოებშიც. შესაბამისად, დაგეგმილი იყო გარკვეული რაოდენობის შადრევნების მშენებლობაც. პაპმა [[სიქსტუს V]]-მ შადრევანი დაუკვეთა [[ჯაკომო დელა პორტა|ჯაკომო დელა პორტას]], რომელმაც ის [[1589]] წელს დააპროექტა, ხოლო მშენებლობა განახორციელეს ანდრეა ბრასკამ, პიეტრო გუჩიმ და პაჩე ნალდინიმ. ეს იყო წრიული აუზი ორი საპირისპირო ამობურცულობით, რაც მას ბუნდოვან ოვალურ ფორმას აძლევდა, შემკული მასკარონებით და განთავსებული იმავე ფორმის სამ საფეხურზე (რომელთაგან შიდა აუზზე უფრო პატარაა), გარშემორტყმული წყლის შესაგროვებელი ვიწრო აუზით. აუზის შუაგულში მარმარილოს კუბური ბლოკი, მასკარონებით და ორნამენტებით, ინარჩუნებდა გობლეტის ფორმას, რომლის თავზეც იყო აუზი ოთხი [[პუტი|პუტისგან]] (ბავშვის ფიგურისგან) შემდგარი, რომლებიც წყალს ასხამდნენ ამფორებიდან. შადრევანს აქვს საერთო მახასიათებლები, როგორიცაა მასკარონები და მარტივი აუზები, [[ჯაკომო დელა პორტა|დელა პორტას]] სხვა შადრევანთან: დელ პიანტოს შადრევანთან. შადრევნის მოაჯირი, რომელიც ადრე რომის ხალხის გერბებით იყო მორთული, მოგვიანებით ასევე შეიმკო კიჯის ოჯახის გერბით, რომელიც პაპი [[ალექსანდრე VII]]-ს ([[1655]]-[[1667]]) ეკუთვნოდა. მან შემდგომში პუტებს შორის დაამატა ტრიმონტიუმი, ოჯახის ჰერალდიკური სიმბოლო. XVIII საუკუნის დასაწყისში, პაპ [[კლემენტ XI]]-ის პაპობისას, ქვედა ორი საფეხური მოიხსნა და შეიცვალა წყლის შესაგროვებელი დიდი აუზით, რომელსაც გარს ერტყა პატარა ქვის სვეტების სერია, დაკავშირებული რკინის ძელებით, სავარაუდოდ ჯამბატისტა კონტინის დიზაინით. სწორედ ეს არის შადრევნის ამჟამინდელი კონფიგურაცია. ==ლიტერატურა== *Sergio Delli, “''Le fontane di Roma''”, Schwartz & Meyer Ed., Rome, 1985 ==რესურსები ინტერნეტში== *[http://roma.andreapollett.com/S3/romaft39i.htm The fountain of Piazza dell’Aracoeli] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241127191848/http://roma.andreapollett.com/S3/romaft39i.htm |date=2024-11-27 }} *[http://www.romaspqr.it/ROMA/Fontane/Fontana-ara-coeli.htm Fountain Ara Coeli] {{commons-inline}} {{რომის ღირსშესანიშნაობები}} [[კატეგორია:რომის ღირსშესანიშნაობები]] m9lcspvevut3z1wbh0msoohak7gj29i 0 586748 5406708 4913007 2026-06-04T09:49:03Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406708 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ფეხბურთელის ბიოგრაფია |სახელი = რაფაელ ლეაუ |სურათი = RafaelLeãoPortugal23.jpg |სურათის ზომა = |წარწერა = ლეაუ პორტუგალიის ნაკრებში, 2023 |სრული სახელი = რაფაელ ალექსანდრე და კონსეისაო ლეაუ |დაბადების თარიღი = 1999 წლის 10 ივნისი |დაბადების ადგილი = [[ალმადა]], პორტუგალია |სიმაღლე = 1.88 მ |პოზიცია = [[მარცხენა ვინგერი]] |მიმდინარე კლუბი = [[მილანი]] |ნომერი = 10 |ახალგაზრდული წელი1 = 2006–2007 |ახალგაზრდული კლუბი1 = [[ამორა F.C.|ამორა]] |წელი1 = 2017–2018 |კლუბი1 = [[სპორტინგი B]] |მატჩი1 = 12 |გოლი1 = 7 |წელი2 = 2017–2018 |კლუბი2 = [[სპორტინგი (ფეხბურთი)|სპორტინგი]] |მატჩი2 = 3 |გოლი2 = 1 |წელი3 = 2018–2019 |კლუბი3 = [[ლილი (ფეხბურთი)|ლილი]] |მატჩი3 = 24 |გოლი3 = 8 |წელი4 = 2019– |კლუბი4 = [[მილანი]] |მატჩი4 = 197 |გოლი4 = 55 |ეროვნული წელი1 = 2014–2016 |ეროვნული ნაკრები1 = [[პორტუგალიის U16]] |ეროვნული მატჩი1 = 10 |ეროვნული გოლი1 = 2 |ეროვნული წელი2 = 2015–2016 |ეროვნული ნაკრები2 = [[პორტუგალიის U17]] |ეროვნული მატჩი2 = 11 |ეროვნული გოლი2 = 4 |ეროვნული წელი3 = 2016–2017 |ეროვნული ნაკრები3 = [[პორტუგალიის U19]] |ეროვნული მატჩი3 = 17 |ეროვნული გოლი3 = 5 |ეროვნული წელი4 = 2017–2019 |ეროვნული ნაკრები4 = [[პორტუგალიის U20]] |ეროვნული მატჩი4 = 8 |ეროვნული გოლი4 = 2 |ეროვნული წელი5 = 2017–2021 |ეროვნული ნაკრები5 = [[პორტუგალიის U21]] |ეროვნული მატჩი5 = 15 |ეროვნული გოლი5 = 1 |ეროვნული წელი6 = 2021– |ეროვნული ნაკრები6 = [[პორტუგალიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|პორტუგალია]] |ეროვნული მატჩი6 = 39 |ეროვნული გოლი6 = 5 }} '''რაფაელ ალექსანდრი და კონსეისაო ლეაუ''' ({{lang-pt|Rafael Leão ''ʁɐfɐˈɛl ˈljɐ̃w''}}; დ. [[10 ივნისი]], [[1999]]) არის [[პორტუგალიელები|პორტუგალიელი]] [[პროფესიონალი]] [[association football|ფეხბურთელი]], რომელიც თამაშობს [[მარცხენა ვინგერი|მარცხენა ვინგერის]] პოზიციაზე იტალიურ კლუბ [[მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|მილანში]] და [[პორტუგალიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|პორტუგალიის ეროვნულ ნაკრებში]]. ის ცნობილია დრიბლინგითა და სისწრაფით.<ref>{{cite news |url=https://www.espn.co.uk/football/story/_/id/37634247/why-every-top-club-wants-portugal-milans-rafael-leao |title=Why every club wants to sign Portugal and AC Milan forward Rafael Leao |last=Karlsen |first=Tor-Kristian |date=27 November 2022 |website=[[ESPN]] |access-date=28 October 2023}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-06-04 |title=2024 FC 100: Haaland among best forwards in men's soccer |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/40006322/erling-haaland-best-forwards-men-soccer |access-date=2024-10-05 |website=ESPN.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-06-10 |title=Golazo 100, men's soccer players ranked: Cristiano Ronaldo among stars appearing as the countdown hits 40-21 |url=https://www.cbssports.com/soccer/news/golazo-100-mens-soccer-players-ranked-cristiano-ronaldo-among-stars-appearing-as-the-countdown-hits40-21/ |access-date=2024-10-05 |website=CBSSports.com |language=en}}</ref> ლეაუ [[სპორტინგი]]ს აკადემიის [[კურსდამთავრებული]]ა და პირველ გუნდში სადებიუტო შეხვედრა გამართა [[2018]] წელს. მან კლუბთან ერთად მოიგო [[2017]]–[[2018]] წლების [[ტაჩა და ლიგა|ტაჩა და ლიგა]], რის შემდეგაც ცალმხრივად გაწყვიტა [[კონტრაქტი]] კლუბთან — ამის მიზეზი გახდა ინციდენტი, როდესაც კლუბის საწვრთნელ ბაზაზე ძალადობრივი ჯგუფი, sogenannte „ულტრასის“ წარმომადგენლები შეიჭრნენ. მოკლე დროში ლეაუ [[თავისუფალი აგენტი]]ს სტატუსით შეუერთდა [[საფრანგეთის ლიგა 1]]-ის კლუბ [[ლილი (საფეხბურთო კლუბი)|ლილს]]. [[2019]] წელს იგი გაიფორმა [[იტალია|იტალიურმა]] [[მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|მილანმა]], დაახლოებით 35 მილიონი ევროს სანაცვლოდ. მან კლუბთან ერთად მოიგო [[2021]]–[[2022]] წლების სერია ა და დასახელდა სერია ა-ს ყველაზე ღირებულ მოთამაშედ. ლეაუ — არის ყოფილი [[პორტუგალიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|პორტუგალიის]] ახალგაზრდული ნაკრების [[ფეხბურთელი]], რომელიც სხვადასხვა ასაკობრივ დონეზე წარმოადგენდა თავის [[ქვეყანა]]ს, მათ შორის იყო [[პორტუგალიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|პორტუგალიის ეროვნული 17-წლამდელთა საფეხბურთო გუნდი]] 17-წლამდელთა ნაკრებში, რომელიც გახდა [[უეფა]]ს [[ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი|ევროპის 17-წლამდელთა ჩემპიონატი]] [[2016]] წლის [[ევროპა|ევროპის]] ჩემპიონი. მან გაიარა სადებიუტო [[შეხვედრა]] ეროვნული ნაკრების შემადგენლობაში [[2021]] წელს, და იყო [[პორტუგალიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|პორტუგალიის ნაკრები]]ს წევრი [[2022]] წლის [[ფიფა|FIFA]]-ს [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი|მსოფლიო ჩემპიონატზე]] და [[ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი 2024|UEFA Euro 2024]]-ზე. == ადრეული ცხოვრება == ლეაუ დაიბადა [[1999]] წლის 10 ივნისს ქალაქ [[ალმადა]]ში, პორტუგალიაში, რომელიც მდებარეობს [[ლისაბონი]]ს [[მეტროპოლიტენი]]ს ზონაში.<ref>{{cite news |language=it |url=https://www.legaseriea.it/en/media/serie-a/rafael-leo-e-un-nuovo-giocatore-del-milan |title=Rafael Leão è un nuovo giocatore del Milan |date=1 August [[2019]] |website=[[Serie A]] |access-date=28 October [[2023]]}}</ref><ref>{{cite web|url=https://maisfutebol.iol.pt/rafael-leao/sporting/1576-0-222630|title=Rafael Leão|publisher=Mais Futebol|language=pt|access-date=1 October [[2020]]}}</ref> მამის მხრიდან წარმოშობით [[ანგოლა|ანგოლელი]] და დედის მხრიდან [[სან-ტომე და პრინსიპი|სან-ტომელი]], მისი მშობლები ერთმანეთს [[პორტუგალია|პორტუგალიის]] მატერიკულ ნაწილში შეხვდნენ. ლეაო გაიზარდა [[ამორა (სეიშალი)|ამორაში]] და ჰყავს სამი და-ძმა.<ref name="LOSC0219">{{cite news |language=fr |url=https://www.losc.fr/actualites-foot-lille/rafael-le%C3%A3o-c%C5%93ur-de-lion |title=Rafael Leão, cœur de lion |last=Pousset |first=Maxime |date=19 February [[2019]] |website=[[Lille OSC|LOSC]] |access-date=28 October [[2023]]}}</ref> მისი მამისეული გვარი [[პორტუგალიური ენა|პორტუგალიურ ენაზე]] ნიშნავს "[[ლომი|ლომს]]".<ref name="LOSC0219"/> == კლუბური კარიერა == === სპორტინგი === ლეაო შეუერთდა [[სპორტინგი]]ს [[აკადემია]]ს [[9]] [[წელი|წლის]] [[ასაკი|ასაკში]], მას შემდეგ რაც მცირე პერიოდი ითამაშა [[ამორა (ფეხბურთის კლუბი)|ამორასა]] და Foot 21-ში.<ref name="LOSC0219"/><ref>{{cite news|url=https://www.record.pt/opiniao/escrevem-os-leitores/detalhe/podera-rafael-leao-vir-a-ser-a-nova-estrela-do-sporting.html|title=Poderá Rafael Leão vir a ser a nova estrela do Sporting?|trans-title=შეუძლია რაფაელ ლეოს გახდეს სპორტინგის ახალი ვარსკვლავი?|newspaper=[[Record (პორტუგალიური გაზეთი)|Record]]|language=pt|date=13 February [[2018]]|access-date=4 March [[2018]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180623141050/https://www.record.pt/opiniao/escrevem-os-leitores/detalhe/podera-rafael-leao-vir-a-ser-a-nova-estrela-do-sporting.html|archivedate=2018-06-23}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.jornaldedesporto.pt/2018/03/rafael-leao-do-futebol-de-rua-nas.html?m=1|title=RAFAEL LEÃO »» Do futebol de rua nas Paivas à sua passagem pelo Amora|trans-title=რაფაელ ლეო »» ქუჩის ფეხბურთიდან პაივასში — ამორამდე|newspaper=Jornal de Desporto|language=pt|date=6 March [[2018]]|access-date=23 March [[2018]]}}</ref> [[2017]] წლის [[21]] [[მაისი|მაისს]], ჯერ კიდევ ჯუნიორთა ასაკში, მან ჩაატარა სადებიუტო მატჩი [[სპორტინგ ბი|სპორტინგ ბ-ის]] შემადგენლობაში, მეორე ტაიმში შეცვლაზე შემოვიდა და გაიტანა [[გოლი]] [[სტუმარ-მასპინძელი|სტუმრად]] გამართულ [[შეხვედრა]]ში [[ს.კ. ბრაგა ბი|ბრაგა ბ-ის]] წინააღმდეგ, რომელიც 1–1 დასრულდა.<ref>{{cite news|url=https://www.dn.pt/lusa/interior/comentario-sporting-b-empata-com-braga-b-e-impede-terceiro-lugar-aos-minhotos-8493914.html|title=COMENTÁRIO: Sporting B empata com Braga B e impede terceiro lugar aos minhotos|trans-title=კომენტარი: სპორტინგ ბი ბრაგა ბი-ს დაუზავდა და მესამე ადგილი მინიოელებს არ დაუთმო|newspaper=[[Diário de Notícias]]|language=pt|date=21 May [[2017]]|access-date=4 March [[2018]]}}</ref> [[ჟორჟე ჟესუსი]]ს დამსახურებით, ლეაო პირველად გამოჩნდა [[პრიმეირა ლიგა|პრიმეირა ლიგაში]] [[2018]] წლის [[11]] [[თებერვალი|თებერვალ]]ს, როდესაც შეცვალა [[ბრაიან რუისი]] და [[21]] [[წუთი]]თ ითამაშა 2–0-ს გამარჯვებაში [[ფეირენსი|ფეირენსზე]] [[სახლი|სახლში]].<ref>{{cite news|url=https://www.dn.pt/desporto/sporting/interior/sporting-feirense-regressa-william-e-montero-junta-se-a-doumbia-9112471.html|title=Leões vencem Feirense com dois golos tardios|trans-title=ლომებმა დაამარცხეს ფეირენსი ორი გვიან გოლით|newspaper=Diário de Notícias|first=რუი|last=მარკესი სიმოიში|language=pt|date=11 February [[2018]]|access-date=4 March [[2018]]}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.abola.pt/Nacional/Noticias/Ver/715699|title="Rafael Leão tremia por todo o lado"|trans-title=«რაფაელ ლეო მთელი სხეულით ცრუმანდებოდა»|newspaper=[[A Bola]]|language=pt|date=11 February [[2018]]|access-date=4 March [[2018]]}}</ref> [[2018]] წლის [[2]] [[მარტი|მარტ]]ს, როდესაც შეცვალა დაშავებული [[სეიდუ დონბიასი]] პირველი ტაიმის ბოლოს, მან რამდენიმე [[წუთი|წუთ]]ში გაათანაბრა [[ანგარიში]] [[სტუმარ-მასპინძელი|სტუმრად]] [[პორტუ (საფეხბურთო კლუბი)|პორტო]]ს წინააღმდეგ, თუმცა 2–1 წააგეს, რის შედეგადაც ლეაო გახდა კლუბის ყველაზე ახალგაზრდა [[ფეხბურთელი]], რომელმაც [[გოლი]] გაიტანა ამ მეტოქის წინააღმდეგ.<ref>{{cite web|url=https://www.tsf.pt/desporto/interior/a-lei-de-brahimi-9157672.html|title=A lei de Brahimi|trans-title=ბრაჰიმის კანონი|publisher=[[TSF (რადიო სადგური)|TSF]]|first=ჰუგო|last=ტავარეს სილვა|language=pt|date=2 March [[2018]]|access-date=4 March [[2018]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190802143008/https://www.tsf.pt/desporto/interior/a-lei-de-brahimi-9157672.html|archivedate=2019-08-02}}</ref><ref>{{cite web|url=https://desporto.sapo.pt/futebol/primeira-liga/artigos/sporting-nao-venceu-o-classico-mas-rafael-leao-fez-historia|title=Sporting não venceu o clássico, mas Rafael Leão fez história|trans-title=სპორტინგმა არ მოიგო კლასიკა, მაგრამ რაფაელ ლეომ გააკეთა ისტორია|publisher=SAPO|language=pt|date=3 March [[2018]]|access-date=4 March [[2018]]}}</ref> [[2018]] წლის [[14 ივნისი|14 ივნისს]], რაფაელ ლეაომ ერთმხრივად გაწყვიტა კონტრაქტი [[სპორტინგ კლუბე დე პორტუგალიასთან]]<ref>{{cite web|url=https://www.tsf.pt/desporto/interior/rafael-leao-e-o-nono-jogador-a-rescindir-contrato-com-o-sporting-9467757.html|title=Rafael Leão rescinde contrato com o Sporting. É o nono|trans-title=Rafael Leão terminates contract with Sporting. Going nine|publisher=TSF|first=Carolina|last=Rico|language=pt|date=14 June 2018|access-date=10 August 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190802143004/https://www.tsf.pt/desporto/interior/rafael-leao-e-o-nono-jogador-a-rescindir-contrato-com-o-sporting-9467757.html|archivedate=2 აგვისტო 2019}}</ref>, მიზეზად კი [[2018]] წლის [[მაისი|მაისში]] კლუბის საწვრთნელ ბაზაზე — [[ალკოშეტი|ალკოშეტეში]], სადაც მოთამაშეები და [[მწვრთნელი|მწვრთნელები]] და კლუბის სხვა თანამშრომლები დაახლოებით [[50]] თავდამსხმელმა,რომლებიც იყვნენ [[სპორტინგი|სპორტინგის]] მხარდამჭერები, სასტიკად სცემეს.<ref>{{Cite web |date=5 February 2020 |title="Andava comigo na escola." Rafael Leão identifica agressor de Alcochete "pelos olhos" |url=https://www.tsf.pt/desporto/andava-comigo-na-escola-rafael-leao-identifica-agressor-de-alcochete-pelos-olhos-11789193.html |access-date=26 March 2023 |website=TSF Rádio Notícias |language=pt-PT |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230326220852/https://www.tsf.pt/desporto/andava-comigo-na-escola-rafael-leao-identifica-agressor-de-alcochete-pelos-olhos-11789193.html |archivedate=26 მარტი 2023 }}</ref><ref name=BBC>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/47165013|title=Rafael Leao: The Lille forward dubbed the 'Portuguese Mbappe'|publisher=[[BBC Sport]]|date=7 February 2019|access-date=8 February 2019}}</ref><ref>{{Cite web |title=Jogadores e treinadores do Sporting espancados em Alcochete |url=https://www.cmjornal.pt/desporto/detalhe/academia-do-sporting-invadida-por-adeptos-de-cara-tapada |access-date=26 March 2023 |website=www.cmjornal.pt |language=pt-PT}}</ref> === ლილი === [[ფაილი:LeaoLille2018.jpg|thumb|upright=0.70|right|რაფაელ ლეაო [[ლილი]]ს შემადგენლობაში [[2018]] წელს]] [[2018]] წლის [[8 აგვისტო|8 აგვისტოს]], რაფაელ ლეაო შეუერთდა [[საფრანგეთი|საფრანგეთის]] [[ლილი (საფეხბურთო კლუბი)|ლილის ფეხბურთის კლუბს]] [[თავისუფალი აგენტი|თავისუფალი აგენტის]] სტატუსით და გააფორმა ხუთ წლიანი [[კონტრაქტი]].<ref>{{cite press release|url=https://www.losc.fr/actualites-foot-lille/rafael-le%C3%A3o-au-losc|title=Rafael Leão au LOSC|trans-title=Rafael Leão to LOSC|publisher=Lille OSC|language=fr|date=8 August 2018|access-date=8 August 2018}}</ref> მოგვიანებით [[სპორტინგი (ლისაბონი)|სპორტინგმა]] გააპროტესტა ლილის მიერ ლეაოს ტრანსფერი, შეაფასა იგი როგორც „მიუღებელი“ და შეიტანა სარჩელი [[ფიფა|ფიფაში]], ასევე მოითხოვა 45 მილიონი ევრო მისი გამოსასყიდი ღირებულებიდან.<ref>{{cite web|url=https://www.lepoint.fr/sport/football/ligue-1-quand-lille-s-attire-les-foudres-d-un-club-portuguese-10-08-2018-2242719_1858|title=le Sporting Portugal déclare la guerre au Losc|trans-title=Sporting Portugal declares war on Losc|publisher=Le Point|language=fr|date=10 August 2018|access-date=10 August 2018}}{{Dead link|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[2018]] წლის [[სექტემბერი|სექტემბრის]] დასაწყისში ლეაომ გამოთქვა სურვილი გაეწყვიტა კონტრაქტი [[ლილი (საფეხბურთო კლუბი)|ლილთან]], მას შემდეგ რაც მისი ტრანსფერი არ იქნა დამტკიცებული [[ფრანგული პროფესიული ლიგის|ფრანგული პროფესიული ლიგის (LFP)]] მიერ, რაც გამოწვეული იყო [[ლილი (ფეხბურთის კლუბი)|ლილის]] [[ფინანსური პრობლემები|ფინანსური პრობლემების]] გამო, და მიღებული სანქციებით [[ფინანსური კონტროლის ეროვნული დირექტორატის|ფინანსური კონტროლის ეროვნული დირექტორატის (DNCG)]] მხრიდან.<ref>{{cite web|url=http://www.footmercato.net/ligue-1/transferts/rafael-leao-voudrait-deja-resilier-avec-le-losc_235843|title=Rafael Leão voudrait déjà résilier avec le LOSC!|trans-title=Rafael Leão would already like to terminate with LOSC!|publisher=Foot Mercato|language=fr|date=4 September 2018|access-date=4 September 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.publico.pt/2018/09/04/desporto/noticia/rafael-leao-rescinde-com-o-lille-1842957|title=Rafael Leão rescinde com o Lille|trans-title=Rafael Leão terminates his contract with Lille|publisher=[[Público (პორტუგალია)|Público]]|language=pt|date=4 September 2018|access-date=4 September 2018}}</ref> თუმცა, მას შემდეგ რაც ლეაოს წარმომადგენელმა დაარწმუნა დარჩენილიყო კლუბში, [[ფინანსური კონტროლის ეროვნული დირექტორატი|DNCG]]-მ საბოლოოდ დაამტკიცა [[ლილი (საფეხბურთო კლუბი)|ლილის]] გადადებული კონტრაქტები, მათ შორის ლეაოსაც.<ref>{{cite news|url=http://www.madeinfoot.com/infos/article-officiel-la-dncg-valide-les-4-contrats-du-losc--dont-celui-de-rafael-leao-245693.html|title=Official - DNCG validates the 4 LOSC contracts, including Rafael Leão|newspaper=Madeinfoot.com |publisher=Made in Foot|language=fr|date=4 September 2018|access-date=4 September 2018}}</ref> რაფაელ ლეაომ თავისი სადებიუტო ოფიციალური მატჩი ჩაატარა [[2018]] წლის [[30 სექტემბერი|30 სექტემბერს]], როცა 78-ე წუთზე შეცვალა [[ლოიკ რემი|ლოიკ რემი]] [[ლილი (საფეხბურთო კლუბი)|ლილისა]] და [[ოლიმპიკი მარსელი (საფეხბურთო კლუბი)|მარსელის]] მატჩში, რომელიც დასრულდა მასპინძელი გუნდის 3–0 გამარჯვებით.<ref>{{cite news|url=https://www.eurosport.com/football/ligue-1/2018-2019/live-lille-osc-olympique-de-marseille_mtc1029531/live.shtml|title=Lille against Marseille|publisher=[[EuroSport]]|language=en|date=30 September 2018|access-date=30 September 2018}}</ref> თავისი პირველი გოლი [[ლიგა 1]]-ში ლეაომ გაიტანა მეორე გამოჩენაში — ითამაშა 67 წუთი და დაეხმარა მასპინძლებს კაენის წინააღმდეგ 1–0 გამარჯვებაში.<ref>{{cite news|url=https://www.lequipe.fr/Football/Article/Leao-rugit-lille-deroule/953802|title=Leao rugit, Lille déroule|trans-title=Leao roars (pun on player's name, "Lion" in Portuguese), Lille unwind|newspaper=[[L'Équipe]]|first=Romain|last=Lafont|language=fr|date=28 October 2018|access-date=28 October 2018|archive-date=29 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181029071507/https://www.lequipe.fr/Football/Article/Leao-rugit-lille-deroule/953802|url-status=dead}}</ref> [[2019]] წლის [[1 თებერვალი|1 თებერვალს]] მან გაიტანა თავისი მეექვსე გოლი სეზონში და შეასრულა [[ასისტი]] [[ნიკოლა პეპე|ნიკოლა პეპესთვის]], რაც იყო ლეაოს პირველი საგოლე გადაცემა კლუბში, [[ლილი (საფეხბურთო კლუბი)|ლილის]] 4–0 გამარჯვებისას [[ნიცა (საფეხბურთო კლუბი)|ნიცას]] წინააღმდეგ.<ref>{{Cite web |language=fr |url=https://www.lequipe.fr/Football/match-direct/ligue-1/2018-2019/lille-nice-live/428366 |title=Résultat et résumé Lille - Nice, Ligue 1, 23e journée |date=1 February 2019 |website=[[L'Équipe]] |access-date=29 September 2022}}</ref> რაფაელ ლეაომ [[ლილი (საფეხბურთო კლუბი)|ლილის]] რიგებში მონაწილეობა მიიღო საერთო ჯამში 26 ოფიციალურ მატჩში და გაიტანა 8 გოლი. ის ძირითადად გამოიყენებოდა [[თავდამსხმელი (ფეხბურთი)|თავდამსხმელის]] პოზიციაზე [[კრისტოფ გალტიეს]] მიერ. ლეაომ გუნდში ითამაშა თანამემამულეებთან — [[ჟოზე ფონტე|ჟოზე ფონტესთან]], [[რუუი ფონტე|რუი ფონტესთან]], [[ედგარ იე|ედგარ იესთან]] და [[შეკა|შეკასთან]] ერთად. კლუბმა სეზონი დაასრულა ვიცე-ჩემპიონობის პოზიციაზე ბრწყინვალე [[2018–2019]] წლების [[ლიგა 1]]-ის გათამაშებაში.<ref>{{cite web|url=https://www.losc.fr/actualites-foot-lille/un-renfort-offensif-nomm%C3%A9-rui-fonte|title=Un renfort offensif nommé Rui Fonte|trans-title=An attacking addition called Rui Fonte|publisher=Lille OSC|language=fr|date=1 September 2018|access-date=24 July 2020}}</ref> === მილანი === ==== [[2019]]–[[2021]]: ადაპტაცია [[იტალია|იტალიაში]] ==== [[2019]] წლის [[1 აგვისტო|1 აგვისტოს]], რაფაელ ლეაომ გააფორმა ხუთ წლიანი [[კონტრაქტი]] [[მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|მილანთან]] 35 მილიონი ევროს სანაცვლოდ, დამატებით 20%-იანი საპრივატიზაციო (გადაყიდვის) პირობით.<ref>{{cite web |language=fr |url=https://www.lavoixdunord.fr/620139/article/2019-08-01/mercato-rafael-leao-quitte-officiellement-le-losc-pour-le-milan-ac |title=Mercato : Rafael Leão quitte officiellement le LOSC pour le Milan AC |date=1 August 2019 |website=[[La Voix du Nord (daily)|La Voix du Nord]] |access-date=10 August 2022}}</ref><ref>{{cite web |language=fr |url=https://www.lequipe.fr/Football/Actualites/Transferts-rafael-leao-quitte-lille-et-s-engage-avec-l-ac-milan/1045389 |title=Transferts : Rafael Leao quitte Lille et s'engage avec l'AC Milan |date=1 August 2019 |website=[[L'Équipe]] |access-date=20 September 2022}}</ref> [[სერია ა]]-ში დებიუტი ჰქონდა [[2019]] წლის [[25 აგვისტო|25 აგვისტოს]], 75-ე წუთზე შეცვალა [[სამუ კასტილეხო|სამუ კასტილეხო]] [[უდინეზე (საფეხბურთო კლუბი)|უდინეზეს]] წინააღმდეგ გამართულ მატჩში, რომელიც დასრულდა [[მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|მილანის]] 0–1 მარცხით.<ref>{{cite web|url=https://www.acmilan.com/en/news/serie-a/2019-08-25/ac-milan-come-up-short-against-udinese|title=AC Milan come up short against Udinese|publisher=A.C. Milan|date=25 August 2019|access-date=24 February 2020}}</ref> პირველი გოლი რაფაელ ლეაომ [[მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|მილანის]] შემადგენლობაში გაიტანა [[2019]] წლის [[29 სექტემბერი|29 სექტემბერს]], [[ფიორენტინა]]ს წინააღმდეგ გამართულ საშინაო მატჩში, რომელიც დასრულდა 1–3 ანგარიშით — გოლი გაუტანა მატჩის ბოლოს, როგორც ნუგეშის მომტანი.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/49873763|title=AC Milan 1–3 Fiorentina|publisher=BBC Sport|date=29 September 2019|access-date=24 February 2020}}</ref> [[2020]] წლის [[19 მარტი|19 მარტს]], [[სპორტული არბიტრაჟის სასამართლო|სპორტულმა არბიტრაჟის სასამართლომ]] ლეაოს დააკისრა 16.5 მილიონი ევროს გადახდა [[სპორტინგი (ლისაბონი)|სპორტინგისთვის]], კონტრაქტის ცალმხრივი შეწყვეტის გამო.<ref>{{Cite news|date=19 March 2020|title=Rafael Leao (AC Milan) ordered by the CAS to pay 16.5 million euros to Sporting|language=fr|work=[[L'Équipe]]|url=https://www.lequipe.fr/Football/Actualites/Rafael-leao-ac-milan-condamne-par-le-tas-a-verser-16-5-millions-d-euros-au-sporting/1120945|access-date=25 July 2020}}</ref> [[2020]] წლის [[7 ივლისი|7 ივლისს]], ლეაომ გოლი გაიტანა [[იუვენტუსი|იუვენტუსის]] წინააღმდეგ, დაეხმარა [[მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|მილანს]] 4–2 გამარჯვებაში, ორბურთიანი ჩამორჩენის შემდეგ. სეზონის ბოლოს ლეაომ მონაწილეობა მიიღო [[31]] მატჩში და გაიტანა 6 გოლი, რითაც ხელი შეუწყო გუნდს მეექვსე ადგილით დასრულებულ სეზონში და ათმატჩიანი წაუგებელი სერიის შენარჩუნებაში.<ref>{{Cite news |date=22 July 2020 |title=Stefano Pioli: AC Milan boss signs new two-year contract |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.com/sport/football/53498250|access-date=25 July 2020}}</ref> შემდეგი სეზონის დასაწყისში, [[2020]] წლის [[4 ოქტომბერი|4 ოქტომბერს]], რაფაელ ლეაომ გაიტანა ორი გოლი [[სან სირო]]ზე გამართულ მატჩში [[სპეცია (ფეხბურთის კლუბი)|სპეციას]] წინააღმდეგ, რომელიც დასრულდა 3–0 გამარჯვებით.<ref>{{Cite web|url =https://www.eurosport.it/calcio/serie-a/2020-2021/milan-spezia-3-0-hernandez-in-mezzo-alla-doppietta-di-leao_sto7924700/story.shtml|trans-title=Milan-Spezia 3-0: Hernandez in mezzo alla doppietta di Leão| title = Milan-Spezia 3-0: Hernandez between Leão's brace|publisher = [[Eurosport]]|date =4 October 2020|access-date = 5 October 2020|language=Italian}}</ref> [[2020]] წლის [[29 ოქტომბერი|29 ოქტომბერს]], მან გაიტანა თავისი პირველი გოლი [[ევროპის ლიგა]]ზე, [[ჯგუფური ეტაპი]]ს ფარგლებში გამართულ შეხვედრაში [[სპარტა პრაღა]]ს წინააღმდეგ, რომელიც [[მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|მილანმა]] 3–0 ანგარიშით მოიგო.<ref>{{Cite web|first=Marco|last=Fallisi|url = https://www.gazzetta.it/Calcio/Europa-League/29-10-2020/milan-sparta-praga-3-0-diaz-leao-dalot-gol-ibra-mista-penalty-390411569625.shtml|title=Questo Milan non sbaglia un colpo: tris allo Sparta Praga ed è già fuga|trans-title = This Milan doesn't miss a beat: three of a kind at Sparta Prague and it's already an escape|work=La Gazzetta dello Sport|date = 29 October 2020| access-date = 29 October 2020|language=Italian}}</ref> [[2020]] წლის [[20 დეკემბერი|20 დეკემბერს]], ლეაომ გაიტანა [[სერია ა]]-ს და ევროპის ხუთი წამყვანი ლიგის ისტორიაში ყველაზე სწრაფი გოლი — 6 წამში — სასუოლოს წინააღმდეგ გამართულ მატჩში, რომელიც [[მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|მილანმა]] 2–1 მოიგო.<ref>{{cite web|url=https://www.football-italia.net/163779/leao-scores-fastest-goal-serie-history|title=Leao scores fastest goal in Serie A history|publisher=Football Italia|date=20 December 2020|access-date=20 December 2020}}</ref> [[2021]] წლის [[3 იანვარი|3 იანვარს]], რაფაელ ლეაომ გაიტანა მეორე გოლი [[ბენევენტო (საფეხბურთო კლუბი)|ბენევენტოს]] წინააღმდეგ, სტუმრად გამართულ მატჩში, რომელიც [[მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|მილანმა]] 2–0 ანგარიშით მოიგო. ამ გოლით ლეაო გახდა [[მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|მილანის]] რიგებში [[სერია ა]]-ში 10 გოლზე მეტი მქონე მეორე ყველაზე ახალგაზრდა [[ლეგიონერი]] — 21 წლისა და 207 დღის ასაკში — მას შემდეგ, რაც ამას პირველად [[ალეშანდრე პატო]]მ მიაღწია 19 წლისა და [[19]] დღის ასაკში.<ref>{{cite news |last1=Greaves |first1=Russell |title=Benevento 0-2 Milan: Pioli's men top again despite Tonali red |url=https://www.goal.com/en/match/benevento-v-milan/bp1vsji95jdeokz5h1uozeexg}}</ref> ====2021–2022: გარღვევა და სერია A-ს ჩემპიონობა==== [[ფაილი:Leao Milan 2022.jpg|thumb|right|upright=0.85|რაფაელ ლეაო [[მილანი (ფეხბურთის კლუბი)|მილანის]] შემადგენლობაში, [[2022]] წელი]] [[2021]]–[[2022]] წლების [[იტალიის სერია A|სერია A]]-ს სეზონის დაწყებისას, [[29 აგვისტო]]ს, რაფაელ ლეაომ გაიტანა პირველი გოლი საჯარიმოს გარედან დარტყმით, [[სან სირო]]ზე გამართულ შეხვედრაში [[კალიარი (საფეხბურთო კლუბი)|კალიარის]] წინააღმდეგ, რაც დასრულდა 4–1 [[მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|მილანის]] სასარგებლოდ.<ref>{{Cite web|title=Giroud double fires AC Milan to win over Cagliari|url=https://www.espn.in/football/report/_/gameId/614907|date=29 August 2021|access-date=29 August 2021|work=ESPN}}</ref> [[15 სექტემბერი|15 სექტემბერ]]ს, რაფაელ ლეაომ, [[ჩემპიონთა ლიგა|უეფას ჩემპიონთა ლიგაზე]] [[ლივერპული (საფეხბურთო კლუბი)|ლივერპულის]] წინააღმდეგ გამართულ შეხვედრაში, სადებიუტო მატჩშივე [[ანტე რებიჩი|ანტე რებიჩს]] საგოლე გადაცემა გაუკეთა, თუმცა მატჩი 3–2 დასრულდა [[მილანი (ფეხბურთის კლუბი)|მილანის]] მარცხით;<ref>{{Cite news|first=Phil|last=McNulty|title=Liverpool 3–2 AC Milan|work=BBC Sport|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/58561430|access-date=15 September 2021|date=15 September 2021}}</ref> ხოლო [[28 სექტემბერი|28 სექტემბერ]]ს, რაფაელ ლეაომ [[უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა|ჩემპიონთა ლიგა]]ზე პირველი გოლი გაიტანა [[ატლეტიკო მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|ატლეტიკო მადრიდი]]ს წინააღმდეგ 2–1 დასრულებულ შეხვედრაში, რომელიც [[მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|მილანის]] მარცხით დასრულდა.<ref>{{cite web |url=https://www.skysports.com/football/ac-milan-vs-atletico-madrid/457333 |title=AC Milan vs. Atlético Madrid (Sky Sports) |publisher=Sky Sports |date=28 September 2021 |access-date=11 October 2021}}</ref> [[9 თებერვალი]]ს, რაფაელ ლეაომ ანგარიში გახსნა [[ლაციო (საფეხბურთო კლუბი)|ლაციოს]] წინააღმდეგ და [[მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|მილანის]] მეორე გოლსაც საგოლე გადაცემა გაუკეთა,<ref>{{cite news |title=AC MILAN v Lazio |url=https://www.bbc.com/sport/football/60327396 |access-date=15 February 2022}}</ref> სეზონის განმავლობაში კი პირდაპირ მონაწილეობა მიიღო 14 გოლში, რითაც გადააჭარბა საკუთარ საუკეთესო მაჩვენებელს [[ევროპა|ევროპის]] [[მხატვრული ფეხბურთი|მთავარ ჩემპიონატებში]] კარიერის მანძილზე.<ref>{{cite web |title=AC MILAN V LAZIO: THE STATS FROM THE WIN IN THE COPPA ITALIA |url=https://www.acmilan.com/en/news/articles/stats/2022-02-09/ac-milan-v-lazio-the-stats-from-the-win-in-the-coppa-italia |website=acmilan |access-date=15 February 2022}}</ref> ოთხი დღის შემდეგ, [[13 თებერვალი]]ს, რაფაელ ლეაომ [[მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|მილანის]] რიგებში მე-100 მატჩი ჩაატარა და ერთადერთი გოლის გატანით გამარჯვება მოუტანა [[სამპდორია (საფეხბურთო კლუბი)|სამპდორიასთან]], რაც [[მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|მილანს]] [[იტალიის სერია A|სერია A]]-ს ცხრილის სათავეში დააყენა.<ref>{{cite web |title=AC MILAN V SAMPDORIA: THE STATS FROM THE GAME |url=https://www.acmilan.com/en/news/articles/stats/2022-02-13/ac-milan-v-sampdoria-the-stats-from-the-game |website=acmilan |access-date=17 February 2022}}</ref><ref>{{cite web |title=AC MILAN WIN TO GO TOP |url=https://www.acmilan.com/en/news/articles/serie-a/2022-02-13/ac-milan-win-to-go-top |website=acmilan |access-date=15 February 2022}}</ref> [[25 თებერვალი]]ს, რაფაელ ლეაომ სეზონში მერვე გოლი გაიტანა [[უდინეზე (საფეხბურთო კლუბი)|უდინეზეს]] წინააღმდეგ, შეხვედრაში, რომელიც საბოლოოდ 1–1 დასრულდა. ამ გოლით ის გახდა [[მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|მილანის]] ისტორიაში მეორე ფეხბურთელი [[ანდრეი შევჩენკო|ანდრეი შევჩენკოს]] შემდეგ, რომელმაც [[იტალიის სერია A|სერია A]]-ში კვირის ყველა 7 დღეს შეძლო გატანა.<ref>{{cite news |title=ROSSONERI HELD TO A DRAW |url=https://www.acmilan.com/en/news/articles/serie-a/2022-02-25/rossoneri-held-to-a-draw |newspaper=AC Milan |access-date=27 February 2022}}</ref><ref>{{cite web |title=AC MILAN V UDINESE: THE NUMBERS FROM THE GAME |url=https://www.acmilan.com/en/news/articles/stats/2022-02-25/ac-milan-v-udinese-the-numbers-from-the-game |website=acmilan |access-date=27 February 2022}}</ref> [[1 მაისი]]ს, რაფაელ ლეაომ გამარჯვების გოლი გაიტანა [[ფიორენტინა (საფეხბურთო კლუბი)|ფიორენტინასთან]] 1-0 დასრულებულ შეხვედრაში, რითაც გახდა ყველაზე ახალგაზრდა [[პორტუგალია|პორტუგალიელი]], რომელმაც ერთ სეზონში [[იტალიის სერია A|სერია A]]-ში მინიმუმ 10 გოლის გატანა შეძლო.<ref>{{cite web |title=AC MILAN V FIORENTINA: ALL THE NUMBERS FROM THE GAME |url=https://www.acmilan.com/en/news/articles/stats/2022-05-01/ac-milan-v-fiorentina-all-the-numbers-from-the-game |website=ACMILAN |access-date=2 May 2022}}</ref> შვიდი დღის შემდეგ, რაფაელ ლეაომ ორჯერ გააკეთა საგოლე გადაცემა [[სანდრო ტონალი|სანდრო ტონალისთვის]] [[ელას ვერონა (საფეხბურთო კლუბი)|ვერონასთან]] გასვლით მატჩში, რომელშიც [[მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|მილანმა]] მოახერხა ანგარიშის შემობრუნება და 3–1 გაიმარჯვა. ამ გამარჯვებით [[მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|მილანმა]] გადაასწრო [[ინტერი (მილანი)|ინტერს]] [[იტალიის სერია A|სერია A]]-ს სატურნირო ცხრილში.<ref>{{cite web |title=Le pagelle di Tonali: siamo a livelli extraterrestre, leader del Diavolo a 22 anni |url=https://www.milannews.it/news/le-pagelle-di-tonali-siamo-a-livelli-extraterrestre-leader-del-diavolo-a-22-anni-451169 |website=MilanNews |access-date=10 May 2022}}</ref><ref>{{cite web |title=HELLAS VERONA V AC MILAN: THE NUMBERS FROM THE GAME |url=https://www.acmilan.com/en/news/articles/stats/2022-05-08/hellas-verona-v-ac-milan-the-numbers-from-the-game |website=ACMILAN |access-date=10 May 2022}}</ref> [[22 მაისი|22 მაისს]], რაფაელ ლეაომ კარიერაში პირველად გააკეთა სამი საგოლე გადაცემა ერთ მატჩში, როდესაც [[მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|მილანმა]] სასუოლოს წინააღმდეგ გასვლით მატჩში 3–0 იმარჯვა და [[იტალიის სერია A|სერია A]]-ს ჩემპიონობა 11 წლის შემდეგ მოიპოვა.<ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/football/2022/may/22/giroud-double-in-win-at-sassuolo-helps-fire-milan-to-first-serie-a-title-in-11-years |title=Giroud double in win at Sassuolo helps fire Milan to first Serie A title in 11 years |website=The Guardian |date=22 May 2022 }}</ref> სეზონის დასრულებისას რაფაელ ლეაომ მოიპოვა [[იტალიის სერია A|სერია A]]-ს [[სერია A Awards|საუკეთესო მოთამაშის]] ჯილდო [[2021]]–[[2022]] წლების სეზონისთვის. სეზონი მან დაასრულა 11 გოლითა და 10 საგოლე გადაცემით.<ref name="MVP">{{cite news |date=22 May 2022 |title=MVP Serie A 2021/2022 – Rafael Leao Best Overall |url=https://www.legaseriea.it/en/press/news/info/mvp-serie-a-2021-2022-rafael-leao-best-overall |access-date=22 May 2022 |publisher=[[სერია A (იტალია)|Lega Serie A]] |archive-date=31 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220531114730/https://www.legaseriea.it/en/press/news/info/mvp-serie-a-2021-2022-rafael-leao-best-overall |url-status=dead }}</ref> ამასთან ერთად, რაფაელ ლეაომ დაამტკიცა საკუთარი თავი როგორც [[იტალიის სერია A|სერია A]]-ს ერთ-ერთ საუკეთესო დრიბლიორად — 186 წარმატებული დრიბლით, რაც მას ევროპის მასშტაბით მესამე ადგილზე აყენებდა [[ვინისიუს ჟუნიორი|ვინისიუს ჟუნიორის]] (210) და [[ალან სენ-მაქსიმენი|ალან სენ-მაქსიმენის]] (205) შემდეგ.<ref>{{Cite web |date=19 March 2022 |title=GdS: Leao the dribbling king in Serie A and among the best in Europe - the numbers |url=https://sempremilan.com/leao-dribbling-king-serie-a-europe |access-date=25 July 2022 |website=SempreMilancom |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=European Leagues Football Players Statistics 2021/2022 |url=https://one-versus-one.com/en/rankings/all/statistics |access-date=25 July 2022 |website=one-versus-one.com |language=en |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220703183313/https://one-versus-one.com/en/rankings/all/statistics |archivedate=3 ივლისი 2022 }}</ref> ====[[2022]]–[[2023]]: [[ჩემპიონთა ლიგა|ჩემპიონთა ლიგის]] ნახევარფინალი და კონტრაქტის გახანგრძლივება==== [[ფაილი:Rafael Leão Milan Lecce 2023 3 (cropped).jpg|მინი|რაფაელ ლეაო [[მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|მილანის]] შემადგენლობაში [[ლეჩე (საფეხბურთო კლუბი)|ლეჩესთან]] გამართულ [[იტალიის სერია A|სერია A]]-ს მატჩში, [[2022]]–[[2023]] წლების სეზონში|333x333px]] რაფაელ ლეაომ 2022–23 A.C. მილანის 2022–[[2023]] წლების სეზონი გახსნა გოლითა და საგოლე გადაცემით [[ბოლონია (საფეხბურთო კლუბი)|ბოლონიასთან]] 2–0 ანგარიშით მოგებულ საშინაო მატჩში 27 აგვისტოს.<ref>{{Cite web |language=pt |url=https://www.noticiasaominuto.com/desporto/2061683/ac-milan-bologna-siga-em-direto-as-indicencias-da-partida |title=Rafael Leão marca e assiste no regresso do AC Milan aos triunfos |last=Simões |first=Miguel |date=27 August 2022 |website=NoticiasAoMinuto.com |access-date=20 September 2020}}</ref> [[3 სექტემბერი|3 სექტემბერ]]ს, [[იტალიის სერია A|სერია A]]-ში მე-100 მატჩში, რაფაელ ლეაომ დუბლი შეასრულა და საგოლე გადაცემა გაუკეთა [[ოლივიე ჟირუ|ოლივიე ჟირუს]] [[მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|მილანის]] [[დერბი დელა მადონინა|სიტყვიერ მეტოქეებთან]], [[ინტერი (მილანი)|ინტერთან]] 3–2 მოგებულ შეხვედრაში. მისი მეორე გოლი დასახელდა [[იტალიის სერია A|სერია A]]-ს თვის გოლად [[სექტემბერი|სექტემბერ]]ში.<ref>{{Cite web |language=it |url=https://www.goal.com/it/notizie/milan-inter-cronaca-tabellino-report-pagelle/blta5ad9ff5e1535b3d |title=Milan-Inter 3-2: Leao da un altro pianeta, il Diavolo è ancora il top |last=Gambino |first=Simone |date=3 September 2020 |website=[[Goal (ვებგვერდი)|Goal]] |access-date=20 September 2020}}</ref> [[10 სექტემბერი|10 სექტემბერს]], რაფაელ ლეაომ კლუბურ კარიერაში პირველად მიიღო [[წითელი]] ბარათი — [[სამპდორია (საფეხბურთო კლუბი)|სამპდორიასთან]] მატჩის მეორე ტაიმის დასაწყისში მან ორჯერ მიიღო [[ყვითელი]] ბარათი და გამოირიცხა თამაშიდან არასპორტული ქცევის გამო, რადგან [[ალექს ფერარი (ფეხბურთელი)|ალექს ფერარის]] თავში ფეხი მოხვდა აკრობატული [[ბაისიკლეტის დარტყმა|ბაისიკლური დარტყმის]] შესრულებისას. აღნიშნული შეხვედრა [[მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|მილანმა]] 2–1 მოიგო.<ref>{{Cite web |language=it |url=https://www.milannews.it/news/sampdoria-milan-espulso-leao-saltera-il-napoli-465598 |title=Sampdoria-Milan, espulso Leao: salterà il Napoli |last=Del Vecchio |first=Manuel |date=11 September 2020 |website=Milan News |access-date=20 September 2020}}</ref> [[ოქტომბერი|ოქტომბერს]], რაფაელ ლეაო დასახელდა [[2022]] წლის [[ოქროს ბურთი|„ოქროს ბურთის“]] 30 ნომინანტს შორის და ხმების მიხედვით 14 ადგილზე გავიდა — ყველაზე მაღალი პოზიცია [[პორტუგალია|პორტუგალიელი]] მოთამაშეებისთვის იმ წელს.<ref>{{cite web|url=https://www.tsf.pt/desporto/rafael-leao-supera-ronaldo-na-bola-de-ouro-veja-a-classificacao-dos-portugueses-15262355.html|title=Rafael Leão supera Ronaldo na Bola de Ouro. Veja a classificação dos portugueses|access-date=18 October 2022|website=[[TSF (რადიო)|TSF]]|date=17 October 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221030214222/https://www.tsf.pt/desporto/rafael-leao-supera-ronaldo-na-bola-de-ouro-veja-a-classificacao-dos-portugueses-15262355.html|archivedate=30 ოქტომბერი 2022}}</ref> მოგვიანებით, იმავე თვეში, რაფაელ ლეაო დასახელდა [[იტალიის სერია A|სერია A]]-ს თვის საუკეთესო მოთამაშედ.<ref name="Serie A">{{cite news |url=https://www.legaseriea.it/en/press/news/info/rafael-leao-wins-septemberss-goal-of-the-month-presented-by-cryptocom-1 |publisher=Serie A |access-date=5 October 2022 |date=5 October 2022 |title=Rafael Leao Wins September's Goal of the Month Presented by Crypto.com |archive-date=8 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221008165755/https://www.legaseriea.it/en/press/news/info/rafael-leao-wins-septemberss-goal-of-the-month-presented-by-cryptocom-1 |url-status=dead }}</ref> [[2 აპრილი|2 აპრილს]] [[2023]] წელს, რაფაელ ლეაომ დუბლი შეასრულა სტუმრად გამართულ შეხვედრაში [[ნაპოლი (საფეხბურთო კლუბი)|ნაპოლისთან]], რომელიც [[მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|მილანმა]] 4–0 მოიგო. ეს ნაპოლისთვის ყველაზე მსხვილი მარცხი იყო მას შემდეგ, რაც [[2007]]–[[2008]] წლების სეზონში [[ატალანტა (საფეხბურთო კლუბი)|ატალანტასთან]] 1–5 დამარცხდა.<ref>{{cite web |url=https://www.eurosport.com/football/serie-a/2022-2023/napoli-v-ac-milan-serie-a-live_sto9536600/story.shtml |title=Napoli 0-4: AC Milan: Runaway Serie A leaders humbled at home as Rafael Leão stars |publisher=Eurosport |date=2 აპრილი 2023 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/football/65158403 |title=Napoli 0–4 AC Milan |publisher=BBC Sport |date=2 აპრილი 2023 }}</ref> [[18 აპრილი|18 აპრილს]], [[უეფას ჩემპიონთა ლიგა|უეფას ჩემპიონთა ლიგის]] მეოთხედფინალის განმეორებით მატჩში, რომელიც კვლავ [[ნაპოლი (საფეხბურთო კლუბი)|ნაპოლისთან]] სტუმრად გაიმართა და 1–1 დასრულდა, რაფაელ ლეაომ ინდივიდუალური გარღვევის შემდეგ საგოლე გადაცემა გაუკეთა [[ოლივიე ჟირუ]]ს. ის დასახელდა მატჩის საუკეთესო მოთამაშედ,<ref>{{cite web |url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/video/0280-17cf37066a52-190e6a30c30a-1000--player-of-the-match-rafael-leao-highlights/?iv=true |title=Player of the Match: Rafael Leão highlights |publisher=UEFA |date=19 აპრილი 2023 }}</ref> ხოლო [[მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|მილანი]] ორი მატჩის ჯამში 2–1 გამარჯვებით გავიდა ნახევარფინალში, რაც კლუბისთვის პირველი შემთხვევა იყო [[2006]]–[[2007]] წლების სეზონის შემდეგ.<ref>{{cite web |url=https://www.goal.com/en/news/rafael-leao-ac-milan-star-sets-up-olivier-giroud-incredible-napoli-brink-champions-league-elimination/blt82cda6badd129831 |title=WATCH: Stop that Rafael Leao! AC Milan star sets up Olivier Giroud after incredible run to put Napoli on brink of Champions League elimination |publisher=Goal.com |date=18 აპრილი 2023 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/football/65316375 |title=Napoli 1–1 AC Milan |publisher=BBC Sport |date=18 აპრილი 2023 }}</ref> ტრავმის გამო რაფაელ ლეაომ გამოტოვა ნახევარფინალის პირველი მატჩი [[ინტერი (მილანი)|ინტერთან]], თუმცა მონაწილეობა მიიღო მეორე შეხვედრაში, რომელიც [[მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|მილანმა]] 0–1 დათმო. ამ შედეგით [[ინტერი (მილანი)|ინტერმა]] გააკეთა განაცხადი [[ჩემპიონთა ლიგა|ჩემპიონთა ლიგის]] ფინალში პირველად [[2010]] წლის შემდეგ.<ref>{{cite news |url=https://www.eurosport.com/football/champions-league/2021-2022/inter-v-ac-milan-champions-league-live_sto9607456/story.shtml |title=Inter 1-0 AC Milan (3-0 on aggregate) - Lautaro Martinez adds final flourish as Inter reach Champions League final |last=Iveson |first=Ali |date=16 მაისი 2023 |website=Eurosport |access-date=2 ივნისი 2023}}</ref> {{Date|2 ივნისი|2023}} წელს, რაფაელ ლეაომ გააფორმა ახალი კონტრაქტი [[მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|მილანთან]] [[2028]] წლამდე.<ref>{{cite news |url=https://www.acmilan.com/en/news/articles/media/2023-06-02/official-statement-rafael-leao |title=Rafael Leão renews his contract with AC Milan |date=2 ივნისი 2023 |website=[[AC Milan]] |access-date=2 ივნისი 2023}}</ref> სხვადასხვა კოლუმნისტების და ჟურნალისტების თანახმად, კონტრაქტის ფინანსური დეტალები მოიცავს წლიურ შემოსავალს €5 მილიონიდან €7 მილიონამდე (დამატებით პირობების შესაბამისად), €1.5 მილიონიან [[ხელფასის ბონუსი|საიდუმლო ბონუსს]] და €175 მილიონიან [[გამოსყიდვის კლაუზა|გამოსყიდვის კლაუზას]], რომელიც შეიძლება აქტიურდეს მხოლოდ ზაფხულის ტრანსფერის პერიოდში.<ref>{{cite news |url=https://www.forbes.com/sites/danieleproch/2023/06/02/portuguese-star-rafael-leao-inks-new-deal-with-ac-milan |title=Portuguese Star Rafael Leao Inks New Deal With AC Milan |last=Proch |first=Daniele |date=2 ივნისი 2023 |magazine=[[Forbes]] |access-date=2 ივნისი 2023}}</ref><ref>{{Cite tweet |last=Romano |first=Fabrizio |user=FabrizioRomano |number=1664633378564390917 |date=2 ივნისი 2023 |title=Rafa Leão signs new long term deal with AC Milan valid until June 2028 |access-date=2 ივნისი 2023}}</ref><ref>{{cite news |language=it |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Milan/02-06-2023/milan-ufficiale-leao-rinnova-fino-2028-4601866049148.shtml |title=Il Milan blinda Leao fino al 2028, è ufficiale: "Rinnovo per vincere, sono molto felice" |date=2 ივნისი 2023 |newspaper=[[La Gazzetta dello Sport]] |access-date=2 ივნისი 2023}}</ref><ref>{{cite news |language=it |url=https://sport.sky.it/calciomercato/2023/06/02/milan-leao-rinnovo |title=Milan, Leao rinnova fino al 2028: "Sono molto felice, qui per vincere molto" |last=Baiocchini |first=Manuele |date=2 ივნისი 2023 |website=[[Sky Sport (Italy)|Sky Sport]] |access-date=2 ივნისი 2023}}</ref> წინა კლუბმა [[ლილე (საფეხბურთო კლუბი)|ლილემ]] შეინარჩუნა გადაზიდვის კლაუზა და ინტერესები მომავალი ტრანსფერების პროცესში.<ref>{{cite news |language=it |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Calciomercato/Milan/11-05-2023/milan-leao-rinnovo-fino-2028-7-milioni-anno-clausola-170-4601524127123.shtml |title=Milan-Leao fino al 2028, con maxi clausola rescissoria. Decisiva la volontà di Rafa |last=Laudisa |first=Carlo |date=11 მაისი 2023 |newspaper=[[La Gazzetta dello Sport]] |access-date=2 ივნისი 2023}}</ref><ref name="RMC">{{cite news |language=fr |url=https://rmcsport.bfmtv.com/football/ligue-1/ac-milan-le-losc-sort-gagnant-du-litige-leao-avec-le-sporting_AP-202305110756.html |title=AC Milan: le LOSC sort gagnant du litige Leao avec le Sporting |date=11 მაისი 2023 |website=[[RMC (France)|RMC Sport]] |access-date=2 ივნისი 2023}}</ref> გარდა ამისა, ფრანგულმა კლუბმა ალიანსი გააფორმა და გადაიხადა €19.6 მილიონი, რისი ჯამი €20.6 მილიონი იყო, რათა [[სპორტინგი (ფეხბურთი)|სპორტინგთან]] შეწყვეტილი კონტრაქტის გადახდისთვის. [[მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|მილანმა]] კი დათანხმდა ლილეს თანხის 90%-ის დაბრუნებას.<ref name="RMC"/><ref>{{cite news |language=fr |url=https://www.lequipe.fr/Football/Actualites/Lille-et-l-ac-milan-ont-trouve-un-arrangement-pour-rafael-leao/1396031 |title=Lille et l'AC Milan ont trouvé un arrangement pour Rafael Leao |last=Lafont |first=Romain |date=11 მაისი 2023 |newspaper=[[L'Équipe]] |access-date=2 ივნისი 2023}}</ref><ref>{{cite news |language=it |url=https://gianlucadimarzio.com/it/milan-leao-rinnovo-calciomercato-1-giugno-2023 |title=Milan, oggi è il Leao Day: tutto pronto per il rinnovo |date=2 ივნისი 2023 |website=Gianluca Di Marzio |access-date=2 ივნისი 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230602032431/https://gianlucadimarzio.com/it/milan-leao-rinnovo-calciomercato-1-giugno-2023 |archivedate=2 ივნისი 2023 }}</ref> ====2023–24: ნომერი 10 მაისურის მემკვიდრეობა და სერია A-ს საუკეთესო ასისტენტი==== [[File:Milan Rennes 2024 (4).png|thumb|ლეაო და მისი ახალი ნომერი 10 მაისური 11 თებერვალს, 2024 წელს]] [[2023–24 A.C. Milan season|2023–24]] სეზონის წინ, ლეაომ მიიღო გუნდის ნომერი 10 მაისური, [[ბრაჰიმ დიასი]]ს წასვლის შემდეგ, რომელიც დაბრუნდა თავისი სესიის შემდეგ [[რეალი (ფეხბურთი)|რეალ მადრიდში]], რომელიც იყო კლუბის წინა ნომერი 10.<ref>{{cite web |date=თებერვალი 2023 |title=Official: Leao changes name and number on AC Milan shirt |url=https://sempremilan.com/official-leao-changes-name-and-number-milan |website=Sempre Milan}}</ref> ეს მაისური ასევე ეცვათ რამდენიმე ცნობილ ყოფილ მოთამაშეს, მათ შორის [[კლარენს ზეედორფი]], [[ჯანი რივერა]], [[რობერტო ბაჯო]], [[რუი კოსტა]] და [[რუდ გულიტი]].<ref>{{cite web |date=18 მარტი 2020 |title=The 9 Greatest Players to Wear AC Milan's Number 10 Shirt |url=https://www.90min.com/posts/6578740-the-9-greatest-players-to-wear-ac-milan-s-number-10-shirt |publisher=90min}}</ref> ლეაომ შეასრულა თავისი პირველი გოლი ახალი სეზონისას 1 სექტემბერს, შესანიშნავი [[ბიზიკლეტი]] გოლით [[რომა (საფეხბურთო კლუბი)|რომა]]ს წინააღმდეგ, 2–1 შინ გამარჯვებაში.<ref>{{cite web |title=ROMA 1-2 MILAN: OLIVIER GIROUD PENALTY AND RAFAEL LEAO OVERHEAD STUNNER MAKE IT THREE WINS FROM THREE FOR ROSSONERI|url=https://www.eurosport.com/football/serie-a/2023-2024/roma-v-ac-milan-follow-live_sto9766763/story.shtml}}</ref> 23 სექტემბერს, მან პირველად გაუწია კაპიტანი მილანს შინად [[ელას ვერონა (საფეხბურთო კლუბი)|ჰელას ვერონას]] წინააღმდეგ, გაიტანა პირველი გოლი 1–0 გამარჯვებისას.<ref>{{Cite web|url=https://www.corriere.it/sport/calcio/serie-a/23_settembre_23/leao-capitano-milan-verona-pioli-perche-ebd7e6d0-5a35-11ee-b33c-c723630441ff.shtml|title=Leão captain in Milan-Verona|date=23 September 2023}}</ref> მომდევნო თვეებში ლეაოს გაუკრიტიკეს მისი თამაშები, განსაკუთრებით მილანის [[უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა|ჩემპიონთა ლიგის]] ჯგუფურ ეტაპზე [[ნიუკასლი]]ს წინააღმდეგ ჩატარებული მატჩი, რომელიც 0–0 დასრულდა. თუმცა, ლეაო დაბრუნდა თავის საუკეთესო ფორმაში ნოემბერში, გაიტანა თავისი მეორე ბიზიკლეტი გოლი სეზონში 2–1 გამარჯვებაში [[პარი სენ-ჟერმენი|პარი სენ-ჟერმენის]] წინააღმდეგ ჩემპიონთა ლიგის ჯგუფური ეტაპის მეოთხე მატჩში 9 ნოემბერს, რაც დაეხმარა მათ [[უეფა-ს ევროპა ლიგა|ევროპა ლიგის]] ნოკაუტ რაუნდში გასვლაში, როდესაც ისინი ჯგუფში მესამე ადგილზე გავიდნენ, თუმცა ლეაო გამოტოვა ბოლო ჯგუფური ეტაპის მატჩები, რადგან მას მუხლის ტრავმა ჰქონდა.<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/sports/soccer/milan-come-behind-beat-psg-2-1-earn-first-group-f-win-2023-11-07/|title=Milan come from behind to beat PSG 2-1 and earn first Group F win|date=8 November 2023|publisher=Reuters}}</ref><ref>{{cite news|url=https://english.aawsat.com/sports/4723276-returning-leao-boosts-milans-champions-league-mission-impossible-attempt|title=Returning Leao Boosts Milan's Champions League Mission Impossible Attempt|date=12 December 2023|publisher=Asharq Al-Awsat}}</ref> ევროპა ლიგაში ლეაომ მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა თავისი გუნდის მეოთხედფინალში გასვლაში. მან გაიტანა ორი გოლი პლეი-ოფის ეტაპზე [[რენი (საფეხბურთო კლუბი)|რენი]]ს წინააღმდეგ, საერთო ანგარიშით 5–3 გამარჯვებაში.<ref>{{Cite news |title=Loftus-Cheek scores twice as Milan beat Rennes |url=https://www.bbc.com/sport/football/68308660 |access-date=15 February 2024 |work=BBC Sport |language=en-GB}}</ref> [[2023–24 UEFA ევროპის ლიგა#მერვედფინალი|მერვედფინალში]], მან ერთი გოლი გაიტანა და ორი საგოლე გადაცემა გააკეთა სლავია პრაღას წინააღმდეგ, რითაც [[მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|მილანი]] 7–3 ანგარიშით მეოთხედფინალში გაიყვანა.<ref>{{Cite web|url=https://www.noticiasaominuto.com/desporto/2517097/avistam-se-os-quartos-leao-ajuda-ac-milan-e-marseille-humilha-guedes|title=Avistam-se os 'quartos'. Leão ajuda AC Milan e Marseille 'humilha' Guedes|access-date=8 March 2024|date=7 March 2024}}</ref><ref>{{Cite web |date=14 March 2024 |title=Christian Pulisic is ready for USMNT duty! American star scores 11th of campaign as Milan dominate Slavia Prague to advance in Europa League {{!}} Goal.com US |url=https://www.goal.com/en-us/lists/christian-pulisic-usmnt-scores-11th-goal-milan-dominate-slavia-prague-advance-europa-league/blt357415482b7c9ba7 |access-date=19 March 2024 |website=www.goal.com |language=en-US}}</ref> 30 მარტს ლეაომ თავისი მე-200 მატჩი ჩაატარა მილანის შემადგენლობაში, [[ფიორენტინა (საფეხბურთო კლუბი)|ფიორენტინას]] წინააღმდეგ 2–1 გამარჯვებაში, სადაც მან გოლიც გაიტანა და საგოლე გადაცემაც გააკეთა.<ref>{{Cite web|url=https://sempremilan.com/leao-appearance-milestone-milan-celebrated|title=Rafael Leao reached 200 appearances with AC Milan during the 2-1 win over Fiorentina 10 days ago, and his achievement was celebrated at Milanello today.|access-date=27 May 2024|date=9 April 2024}}</ref> 5 მაისს, [[ჯენოა (საფეხბურთო კლუბი)|ჯენოას]] წინააღმდეგ შეცვლის შემდეგ, ლეაომ მოედანი გულშემატკივართა შეძახილებს შორის დატოვა და პირდაპირ გასახდელში გაემართა. 11 მაისს კი, [[კალიარი (საფეხბურთო კლუბი)|კალიარის]] წინააღმდეგ 5–1 გამარჯვებაში, სათადარიგოთა სკამიდან შემოსულმა გაიტანა გოლი და გააკეთა ასისტი, რითაც გახდა მეორე ყველაზე სწრაფი მოთამაშე, რომელმაც მილანის მაისურით მიაღწია 50 გოლსა და 50 ასისტს [[კაკა]]ს შემდეგ.<ref>{{cite web | url=https://portugoal.net/portuguese-abroad/3875-rafael-leao-smiling-again-with-starring-cameo-in-milan-victory-video | title=Rafael Leão smiling again with starring cameo in Milan victory [video] }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.abola.pt/futebol/noticias/leao-atinge-marca-no-milan-e-so-kaka-fez-melhor-2024051216070470151|title=Leão atinge marca no Milan e só Kaká fez melhor|access-date=27 May 2024|date=12 May 2024}}</ref><ref>{{Cite web |date=11 May 2024 |title=Christian Pulisic is sensational! USMNT star scores brilliant brace as AC Milan thump Cagliari in Serie A {{!}} Goal.com US |url=https://www.goal.com/en-us/lists/christian-pulisic-sensational-usmnt-scores-ac-milan-cagliari-serie-a/blt9701f99ee9c8fc90 |access-date=11 May 2024 |website=www.goal.com |language=en-US}}</ref> [[იტალიის სერია A|სერია A]]-ს სეზონში ლეაომ შექმნა ყველაზე მეტი დიდი საგოლე შანსი (18) და სეზონი დაასრულა როგორც საუკეთესო ასისტენტმა [[პაულო დიბალა|პაულო დიბალასთან]] ერთად — 9 ასისტით და 9 გოლით. ის ასევე შეიყვანეს [[სერია A-ს სიმბოლური ნაკრები|სეზონის სიმბოლურ ნაკრებში]].<ref name="SATOTS">{{cite news |url=https://www.legaseriea.it/en/media/serie-a/ea-sports-tm-fc-24-serie-a-team-of-the-season-3 |publisher=Serie A |access-date=24 May 2024 |date=24 May 2024 |title=EA Sports FC 24 – Serie A Team of the Season}}</ref> ====2024–2025: [[სუპერთასი|სუპერთასის]] სეზონი==== [[2024]]–[[2025]] წლების სეზონის დაწყებისას რაფაელ ლეაოსა და [[პაულუ ფონსეკა|პაულუ ფონსეკას]] შორის დაძაბულობა გაჩნდა, რადგან [[მწვრთნელი|მწვრთნელი]] უკმაყოფილო იყო ლეაოს ბურთის გარეშე თამაშისა და [[დაცვა|დაცვითი]] მუშაობის დონის გამო. როცა [[მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|მილანმა]] [[სერია A|სერია A-ში]] შედეგიანობა დაკარგა, ფონსეკამ ლეაო რამდენიმეჯერ [[შემადგენლობა|სათადარიგოებში]] დატოვა და უპირატესობა [[ნოა ოკაფორი|ნოა ოკაფორს]] მიანიჭა, რომელსაც უფრო დაბალანსებული [[ტაქტიკა|ტაქტიკური]] როლი ევალებოდა.<ref name=Trouble>{{Cite web|url=https://www.goal.com/en/lists/trouble-brewing-at-milan-paulo-fonseca-opens-up-difficult-rafael-leao-relationship-loss-napoli/blted7e12e48fed26c3#cscda4a9410f2a811d|title=Trouble brewing at Milan? Paulo Fonseca opens up on difficult Rafael Leao relationship following 2-0 loss to Napoli|date=30 October 2024}}</ref> მათი ურთიერთობა შემობრუნდა [[5 ნოემბერი|5 ნოემბერს]], [[2024]] წელს, როცა [[უეფას ჩემპიონთა ლიგა|უეფას ჩემპიონთა ლიგის]] [[2024–25 უეფას ჩემპიონთა ლიგის ლიგური ეტაპი|ლიგური ეტაპის]] მატჩში [[მილანმა (საფეხბურთო კლუბი)|მილანმა]] [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|რეალ მადრიდს]] [[სანტიაგო ბერნაბეუს სტადიონი|სანტიაგო ბერნაბეუზე]] 3–1 სძლია, ხოლო ლეაომ მესამე [[გოლი|გოლზე]] [[ასისტი|ასისტი]] მიითვალა.<ref>{{Cite web |last=Chief |title=CHRISTIAN PULISIC AND AC MILAN TAKE DOWN REAL MADRID |url=https://www.barstoolsports.com/blog/3530339/christian-pulisic-and-ac-milan-take-down-real-madrid |access-date=2024-11-05 |website=www.barstoolsports.com |language=en}}</ref> [[9 ნოემბერი|9 ნოემბერს]] ლეაომ დუბლი შეასრულა [[კალიარი (საფეხბურთო კლუბი)|კალიარის]] წინააღმდეგ 3–3 დასრულებულ შეხვედრაში, რაც [[სერია A|სერია A-ში]] მისი 50-ე გოლი იყო; ბოლო დუბლი მან [[2023]] წლის [[ივნისი|ივნისში]] გაიტანა.<ref>{{Cite web|url=https://www.beinsports.com/en-au/football/serie-a/articles-video/leao-brushes-off-rumours-of-feud-with-fonseca-2024-11-14|title=Leao brushes off rumours of feud with Fonseca|date=14 November 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://sempremilan.com/fonseca-treatment-working-leao-aim-juventus|title=GdS: Fonseca's 'treatment is working' - revitalised Leao takes aim at Juventus|date=21 November 2024}}</ref> [[13 ნოემბერი|13 ნოემბერს]], [[პორტუგალია|პორტუგალიის]] [[ეროვნული ნაკრები|ეროვნულ ნაკრებში]] ყოფნისას, ლეაომ განაცხადა, რომ ფონსეკასთან კონფლიქტი მოგვარებულია.<ref>{{Cite web|url=https://www.record.pt/futebol/selecoes/detalhe/rafael-leao-diz-que-esta-tudo-resolvido-com-paulo-fonseca-sao-coisas-que-acontecem|title=Rafael Leão diz que está tudo "resolvido" com Paulo Fonseca: "São coisas que acontecem..."|date=13 November 2024}}</ref> [[2025]] წლის [[6 იანვარი|6 იანვარს]] რაფაელ ლეაომ მოიგო [[2024 წლის იტალიის სუპერთასი]], სადაც [[მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|მილანმა]] [[ინტერი (საფეხბურთო კლუბი)|ინტერს]] სძლია. ამ დროს გუნდის [[მთავარი მწვრთნელი|მთავარი მწვრთნელი]] უკვე [[სერჟუ კონსესაო]] იყო, რომელმაც [[პაულუ ფონსეკა|პაულუ ფონსეკა]] შეცვალა. ლეაომ [[სათადარიგოთა სკამი|სათადარიგოთა სკამიდან]] ჩაერთო მატჩში და ორივე გამარჯვების გოლის შექმნაში მიიღო მონაწილეობა, რაც [[მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|მილანთან]] ერთად მისი მეორე [[ტიტული|ტიტული]] გახდა.<ref>{{Cite news |last=O'Keeffe |first=Greg |title=Christian Pulisic inspires Milan to Super Cup win, clinches his first trophy for the club |url=https://www.nytimes.com/athletic/6042672/2025/01/06/pulisic-ac-milan-super-cup-win/ |access-date=2025-01-06 |work=[[The Athletic]] |publisher=[[The New York Times Company]] |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite news |last=Schneider |title=USMNT's Christian Pulisic and teammate Rafael Leao inspire incredible AC Milan comeback in Supercoppa Italiana final vs. Inter to claim first trophy of season |url=https://www.goal.com/en-us/lists/usmnt-christian-pulisic-rafael-leao-ac-milan-supercoppa-italiana-final-vs-inter-yunus-musah/blt25a0125e86a64791 |access-date=2025-01-06 |work=www.goal.com |language=en-US}}</ref> == საერთაშორისო კარიერა == === ახალგაზრდული კარიერა === [[პორტუგალიის ახალგაზრდული საფეხბურთო ნაკრები|პორტუგალიის U-17]]-ში, ლეაო მონაწილეობდა [[2016 UEFA ევროპის ჩემპიონატმა ქვეწარმომწყობა 17-წლამდე|2016 წლის UEFA ევროპის 17-წლამდელთა ჩემპიონატში]]. ამ შეჯიბრში ის ითამაშა 6 მატჩიდან 5-ში, გამოტოვდა [[ნიდერლანდების 17-წლამდელთა საფეხბურთო ნაკრები|ნიდერლანდების]] წინააღმდეგ ნახევარფინალში. ფინალში [[ესპანეთის 17-წლამდელთა საფეხბურთო ნაკრები|ესპანეთის]] წინააღმდეგ ლეაო შეცვალა [[დომინგოს კინა]] 79-ე წუთზე; პორტუგალიამ მოიგო შეჯიბრება 5–4 პენალტების სერიაში, რომელიც 1–1 დასრულდა დამატებით დროში.<ref name="U17 winners">{{cite web |url=https://www.uefa.com/under17/match/2019912--portugal-vs-spain/ |title=პორტუგალია მეორე U17 ევროპის ტიტულს პენალტების სერიაში იგებს |publisher=UEFA |date=21 მაისი 2016 |access-date=7 ივნისი 2017}}</ref> [[პორტუგალიის 19-წლამდე საფეხბურთო ნაკრები|U-19]]-ში, ლეაო მონაწილეობდა [[2017 UEFA ევროპის 19-წლამდე ჩემპიონატში]], სადაც პორტუგალია დამარცხდა ფინალში [[ინგლისის 19-წლამდელთა საფეხბურთო ნაკრები|ინგლანდიასთან]].<ref name="U19 runner-up">{{cite web|title=ევროპული 19-წლამდელთა ჩემპიონატი: ინგლისი დაამარცხა პორტუგალია ფინალში|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/40619862|publisher=BBC Sport|date=15 ივლისი 2017|access-date=17 მარტი 2019}}</ref> [[2019 FIFA ახალგაზრდული მსოფლიო თასი|2019 წლის FIFA ახალგაზრდული მსოფლიო თასზე]] პოლონეთში ლეაო თამაშობდა სამ მატჩში და გაიტანა ერთადერთი გოლი [[სამხრეთი აფრიკის ახალგაზრდული საფეხბურთო ნაკრები|სამხრეთ აფრიკასთან]] 1–1 გაფუჭებულ შეხვედრაში, თუმცა პორტუგალია ჯგუფიდან ვერ გავიდა.<ref>{{cite news|url=https://observador.pt/2019/05/25/portugal-vence-coreia-do-sul-na-estreia-no-mundial-sub-20-com-golo-de-trincao/|title=პორტუგალია 0–0 სამხრეთ კორეა ახალგაზრდული მსოფლიო ჩემპიონატის პირველ თამაშში, ტრინკაოს გოლით|newspaper=Observador|last=ფერნანდესი|first=მარიანა|language=pt|date=25 მაისი 2019|access-date=29 ოქტომბერი 2019}}</ref> 10 ნოემბერს 2017 წელს, მხოლოდ 18 წლის ასაკში, ლეაო პირველად ითამაშა [[პორტუგალიის ახალგაზრდული საფეხბურთო ნაკრები|პორტუგალიის U-21]] ნაკრებში, 31 წუთი ითამაშა [[რომანიის ახალგაზრდული საფეხბურთო ნაკრები|რომანიასთან]] 1–1 ფრედ დასრულებულ მატჩში [[2019 UEFA ევროპის ახალგაზრდული ჩემპიონატი]] [[2019 UEFA ევროპის ახალგაზრდული ჩემპიონატის საკვალიფიკაციო ეტაპი|საკვალიფიკაციო ეტაპზე]].<ref>{{cite news|url=https://www.publico.pt/2017/11/10/desporto/noticia/portugal-empata-na-romenia-e-complica-apuramento-1792148|title=პორტუგალია ფრედ ითამაშა რუმინეთთან და ურთულესი გახდა შესვლა|newspaper=[[Publico]]|first=დავიდ|last=ანდრადე|language=pt|date=10 ნოემბერი 2017|access-date=4 მარტი 2018}}</ref><ref>{{cite news|url=https://desporto.sapo.pt/futebol/jogo/romenia-s21-vs-portugal-s21-317103|title=რომანია U21 1–1 პორტუგალია U21|newspaper=SAPO|language=pt|date=10 ნოემბერი 2017|access-date=4 მარტი 2018}}</ref> 2019 წლის 10 სექტემბერს, ლეაო გაიტანა თავისი პირველი გოლი ამ ასაკობრივ ნაკრებში [[ბელარუსის ახალგაზრდული საფეხბურთო ნაკრები|ბელარუსის]] წინააღმდეგ 2–0 გამარჯვებაში [[2021 UEFA ევროპის ახალგაზრდული ჩემპიონატთან]] კვალიფიკაციის ფარგლებში.<ref>{{cite news|url=https://www.record.pt/futebol/selecoes/sub21/detalhe/bielorrussia-portugal-em-direto|title=პორტუგალიამ დაამარცხა ბელარუსი და პირველ ადგილზე გავიდა ჯგუფში|newspaper=Record|language=pt|date=10 სექტემბერი 2019|access-date=23 სექტემბერი 2019}}</ref> 2021 წლის მარტში, ლეაო მონაწილეობდა [[2021 UEFA ევროპის ახალგაზრდული ჩემპიონატი|2021 UEFA ევროპის ახალგაზრდული ჩემპიონატში]], სადაც პორტუგალიამ დაამარცხა [[გერმანიის ახალგაზრდული საფეხბურთო ნაკრები|გერმანია]] 1–0 ფინალში და გახდა რბევს მომწოდებელი.<ref name="U21 runner-up">{{Cite web|date=6 ივნისი 2021|title=ჰაილაითები, ანგარიში: გერმანია სძლია პორტუგალიას ევროპის ჩემპიონატის მესამე ტიტულის მოსაპოვებლად|url=https://www.uefa.com/under21/news/026a-127532d17acc-e079bf3c8a1c-1000--highlights-report-germany-beat-portugal-for-third-u21-euro-/|access-date=7 ივნისი 2021|website=[[UEFA]]|language=en}}</ref> === უფროსი კარიერა === [[File:Rafael Leão WC2022.jpg|thumb|upright|ლეაო 2022 წლის FIFA მსოფლიო ჩემპიონატის ჯგუფური ეტაპის შეხვედრაში [[ურუგვაის საფეხბურთო ნაკრები|ურუგვაის]] წინააღმდეგ|253x253px]] 2021 წლის 5 ოქტომბერს, ლეაო პირველად გაიწვიეს [[პორტუგალიის საფეხბურთო ნაკრები|პირველ ნაკრებში]], ვაკანსიის გამო [[რაფა სილვა|რაფა სილვას]] დაჭრის გამო.<ref>{{cite news |title=განახლება: ფონტე, ტრინკაო და რაფაელ ლეაო–ს მოწვევა|trans-title=კავშირის ძახის შეტყობინება|url=https://tvi24.iol.pt/selecao-nacional/05-10-2021/selecao-fonte-trincao-e-rafael-leao-convocados|access-date=8 იანვარი 2022 |publisher=[[TVI 24]] |date=5 ოქტომბერი 2021 |language=pt}}</ref> ოთხი დღის შემდეგ, მან პირველივე მატჩში აიღო საერთაშორისო დებიუტი, შეცვალა [[კრიშტიანუ რონალდუ]] და მიაწოდა [[ანდრე სილვა|ანდრე სილვაა]] გოლი 3–0 ანგარიშით [[ყატარის საფეხბურთო ნაკრები|ყატარის]] წინააღმდეგ.<ref>{{cite web|url=https://portugoal.net/selecao/2287-portugal-3-0-qatar-matheus-nunes-rafael-leao-make-their-selecao-debuts|title=პორტუგალია 3–0 ყატარი – დიოგო კოსტა, მატეუს ნუნესი და რაფაელ ლეაო დებიუტობენ ნაკრებში|website=PortuGoal|date=9 ოქტომბერი 2021|access-date=10 ოქტომბერი 2021}}</ref> 2022 წლის ოქტომბერში, ლეაო გამოჩნდა პორტუგალიის 55 კაციან წინასწარ შემადგენლობაში [[2022 FIFA მსოფლიო ჩემპიონატი|2022 FIFA მსოფლიო ჩემპიონატისთვის]] [[ყატარი|ყატარში]],<ref>{{cite web|url=https://www.sportskeeda.com/football/rumor-portugal-reportedly-announce-provisional-55-man-squad-2022-fifa-world-cup-liverpool-star-receives-surprise-call|title=პორტუგალია 55 კაციანი შემადგენლობა აყენებს 2022 წლის მსოფლიო ჩემპიონატისთვის, ლივერპულის ფეხბურთელი მოულოდნელად მოწვეულა|publisher=[[Sportskeeda]]|first=დაკირ მუჰამედ|last=თანვირ|date=25 ოქტომბერი 2022|access-date=9 ნოემბერი 2022}}</ref> სადაც საბოლოო 26 კაციანი შემადგენლობაში იგი მოხვდა.<ref>{{cite web|url=https://desporto.sapo.pt/futebol/mundial/artigos/os-26-convocados-de-portugal-para-o-mundial2022|title=2022 წლის მსოფლიო ჩემპიონატისთვის პორტუგალიის 26 კაციანი შემადგენლობა|trans-title=პორტუგალია 26 ფეხბურთელი დაჰყავს მსოფლიო ჩემპიონატში 2022|publisher=SAPO|language=pt|date=10 ნოემბერი 2022|access-date=10 ნოემბერი 2022}}</ref> 25 ნოემბერს, ლეაო გაიტანა თავისი პირველი გოლი საერთაშორისო დონეზე, როდესაც მან [[ღანას საფეხბურთო ნაკრები|ღანას]] წინააღმდეგ, 3–2 გამარჯვების შემდეგ გაიტანა.<ref>{{Cite web |last=გარსია |first=ადრიანა |url=https://www.espn.co.uk/football/portugal-por/story/4805137/cristiano-ronaldo-becomes-first-man-to-score-in-5-world-cups |title=პორტუგალიის კრიშტიანუ რონალდუ ხდება პირველი ფეხბურთელი მამაკაცი 5 მსოფლიო ჩემპიონატზე|date=24 ნოემბერი 2022 |access-date=24 ნოემბერი 2022 |work=ESPN}}</ref> 6 დეკემბერს, ლეაო მეორედ გაიტანა მსოფლიო ჩემპიონატზე, როდესაც Portugal-მა 6–1 გაანადგურა [[შვეიცარიის საფეხბურთო ნაკრები|შვეიცარია]].<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/fifaplus/en/match-centre/match/17/255711/285073/400128130 |title=პორტუგალია 6–1 შვეიცარია |website=FIFA.com |access-date=6 დეკემბერი 2022}}</ref> პორტუგალია გამოვიდა ნახევარფინალში, მაგრამ 1–0 წააგო [[მაროკოს საფეხბურთო ნაკრები|მაროკოს]] წინააღმდეგ.<ref>{{Cite web |date=10 დეკემბერი 2022 |title=მაროკო 1-0 პორტუგალია: მსოფლიო ჩემპიონატი 2022 ნახევარფინალის ანგარიშის დაცემა|url=https://www.theguardian.com/football/live/2022/dec/10/morocco-portugal-world-cup-2022-quarter-final-live |access-date=11 დეკემბერი 2022 |website=[[The Guardian]]}}</ref><ref>{{cite web |title=რონალდუ იკმაყოფილებს კაცობრიობის საერთაშორისო მატჩების რეკორდი|url=https://www.fifa.com/fifaplus/en/articles/ronaldo-equals-mens-international-appearance-record |publisher=FIFA|access-date=17 დეკემბერი 2022 }}</ref> 2024 წლის 21 მაისს, იგი მოიყვანა [[UEFA ევროპის ჩემპიონატი 2024]]-ში 26 კაციანი ნაკრებში. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:მილანის ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:პორტუგალიელი ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:დაბადებული 10 ივნისი]] [[კატეგორია:დაბადებული 1999]] [[კატეგორია:ლიგა 1-ის ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]] ezisf7hs7ggiyesxltzltapgb57wv6a 0 590836 5406675 4829936 2026-06-04T07:43:56Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406675 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მუზეუმი | დაარსდა = 25 სექტემბერი, 1982 წელი }} '''რაკოჩის მუზეუმი''' ({{lang-tr|Rakoçi Müzesi}}), ასევე ცნობილია როგორც რაკოჩის სახლი (Rakoçi Evi) — ისტორიული სახლ-მუზეუმი [[თექირდაღი|თექირდაღში]], ჩრდილო-დასავლეთ [[თურქეთი|თურქეთში]], რომელიც წარმოადგენს [[XVIII საუკუნე|XVIII საუკუნის]] ხელახლა აშენებულ სახლს, რომელიც ეძღვნება უნგრელი ეროვნული გმირის, [[ფერენც II რაკოცი|ფერენც II რაკოცის]] ცხოვრებასა და ეპოქას. იგი ამ სახლში ცხოვრობდა ემიგრაციაში თავისი ბოლო წლების განმავლობაში [[1720]]-[[1735]] წლებში. სახლი [[1982]] წელს გადაკეთდა მუზეუმად როდესაც იგი უნგრეთის სახელმწიფოს გადაეცა. მას შემდეგ იგი უნგრელებისთვის ეროვნული მომლოცველობის ადგილად იქცა.<ref name="nf">{{cite web |url=http://www.nuveforum.net/1448-ingilizce/81609-tekirdag-ili-ingilizce-tanitimi/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20100126183510/http://www.nuveforum.net/1448-ingilizce/81609-tekirdag-ili-ingilizce-tanitimi/ |url-status=usurped |archive-date=January 26, 2010 |publisher=nüveforum.net |title=Tekirdağ |access-date=2010-12-24 }}</ref><ref name="bg">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=Kz5A0r9Mi5UC&q=rakoczi+museum&pg=PA175 |title=Turkey |author=Bainbridge, James |date=15 September 2010 |page=175 |isbn=9781742203867 }}</ref><ref name="do">{{cite news |url=http://www.dunya.com/turkish-hungarian-culture-ministers-inaugurate-museum-in-tekirdag_76841_haber.html?08.02.2010 |newspaper=Dünya Online | title=Turkish, Hungarian culture ministers inaugurate museum in Tekirdag |date=2010-02-02 |access-date=2010-12-24 }}</ref> ==ისტორია== ფერენც II რაკოცი ([[1676]]–[[1735]]) იყო უნგრელი კეთილშობილი, [[უნგრეთის სამეფო|უნგრეთის სამეფოს]] ყველაზე მდიდარი მიწათმფლობელი და [[ტრანსილვანია|ტრანსილვანიის]] მთავარი, რომელმაც ხელმძღვანელობა გაუწია პირველ აჯანყებას [[1703]]-[[1711]] წლებში [[ჰაბსბურგთა მონარქია|ჰაბსბურგთა მონარქიზე]] [[ავსტრია|ავსტრიულიელების]] ჩაგვრის წინააღმდეგ. წარუმატებლობის შემდეგ იგი იძულებული გახდა ემიგრაციაში წასულიყო. რამდენიმე წელი ცხოვრობდა [[პოლონეთი|პოლონეთში]], შემდეგ ცდილობდა [[გაერთიანებული სამეფო|ბრიტანეთში]] თავშესაფრის მოძებნას, მოგვიანებით კი [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]], თუმცა წარუმატებლად. რაკოცი და მისი გარემოცვა საბოლოოდ [[1717]] წელს ჩამოვიდნენ [[გელიბოლუს ნახევარკუნძული|გელიბოლუში]], [[ოსმალეთის იმპერია|ოსმალეთის იმპერიაში]], სულთან [[აჰმედ III]]-ის (მეფობდა [[1703]]–[[1730]]) შეთავაზებიდან გამომდინარე, რომელმაც მათი ჩამოსაყვანად ნავი გამოგზავნა.<ref name="h2"/> [[ედირნე|ედირნესა]] და [[სტამბოლი|სტამბოლში]] ცხოვრების შემდეგ, იგი [[1720]] წელს დასახლდა თექირდაღში (უნგრ. Rodostó), გადავიდა სახლში, რომელიც მისთვის იყო განკუთვნილი და სადაც ცხოვრობდა [[1735]] წლის 8 აპრილს, გარდაცვალებამდე.<ref name="bg"/><ref name="h1">{{cite news |url=http://hurarsiv.hurriyet.com.tr/goster/ShowNew.aspx?id=8183015 |newspaper=[[Hürriyet]] |title=Rakoczi Müzesi'ni geçen yıl 3500 Macar ziyaret etti |author=Serin, Ayten |date=2008-02-08 |language=tr |access-date=2011-01-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120310053135/http://hurarsiv.hurriyet.com.tr/goster/ShowNew.aspx?id=8183015 |archivedate=2012-03-10 }}</ref> მისი მიმდევრები, მათ შორის ესეისტი კელემენ მიკე და მრავალი არისტოკრატი, ასევე დასახლდნენ მისი სახლის მეზობელ ქუჩებში, რაც თექირდაღში დიდი უნგრული კოლონიის შექმნას უწყობდა ხელს.<ref name="igt">{{cite web |url=http://iguide.travel/Tekirda%C4%9F/Sights |publisher=iGuide Interactive Travel Guide |title=Tekirdağ Sights |access-date=2010-12-24 |archive-date=2012-03-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120303195845/http://iguide.travel/Tekirda%C4%9F/Sights }}</ref> რაკოცის ნაშთები [[1906]] წელს გადაიტანეს სტამბოლიდან [[კოშიცე|კასაში]], უნგრეთში (დღეს კოშიცე, სლოვაკეთში) სახლიდან მის პირადი ნივთებთან ერთად.<ref name="bg"/><ref name="h1"/> ==მუზეუმი== შენობა არის XVIII საუკუნის ხის სახლი ტიპიური ოსმალური არქიტექტურული სტილით, რომელსაც სამ სართულზე ათი ოთახი აქვს.<ref name="bg"/><ref name="h1"/> იგი მდებარეობს მცირე ბორცვზე<ref name="bg"/> მარმარილოს ზღვის ხედით.<ref name="igt"/> თანამედროვე ეპოქაში სანაპირო მაგისტრალის მშენებლობამდე სახლი ზღვასთან უფრო ახლოს იყო.<ref name="h1"/> შენობა უნგრეთის სახელმწიფოს [[1980-იანები|1980-იან წლების]] დასაწყისში გადაეცა და ხელახლა აშენდა [[1906]] წელს თექირდაღში მოგზაური უნგრელი მხატვრის მიერ შესრულებული ინტერიერის ილუსტრაციების მიხედვით.<ref name="igt"/> გამოფენილი ნივთები არის რეპროდუქციები, რომლებიც ზუსტად მათი ორიგინალების მიხედვითაა შექმნილი.<ref name="bg"/> მუზეუმის ინვენტარში მხოლოდ რამდენიმე ნივთია ორიგინალური. მუზეუმი ოფიციალურად საზოგადოებისთვის გაიხსნა [[1982]] წლის 25 სექტემბერს.<ref name="h2"/><ref name="tkt">{{cite web |url=http://www.tekirdagkulturturizm.gov.tr/belge/1-57772/rakoczi-muzesi.html |publisher=Tekirdağ İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü |title=Rakoczi Müzesi |language=tr |access-date=2011-01-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120904114103/http://www.tekirdagkulturturizm.gov.tr/belge/1-57772/rakoczi-muzesi.html |archivedate=2012-09-04 }}</ref> მუზეუმი, რომელიც თურქეთსა და უნგრეთს შორის კულტურულ ხიდად ითვლება, ხელახლა აღადგინა უნგრეთის მთავრობამ და ხელახლა გაიხსნა [[2010]] წელს.<ref name="do"/> პირველ სართულზე არის რაკოცის ბრინჯაოს ბიუსტი, ხოლო სარდაფში - მისი კამერ კელემენ მიკესი. კედლებს ამშვენებს რაკოცის დედის [[ილონა ზრინი|ილონა ზრინის]], მისი მამინაცვლის იმრე თოკოლის და მისი თანამშრომლების ზეთით ნახატი პორტრეტები. ასევე გამოფენილია დროშა მისი ოჯახის გერბით. შენობაში შეიძლება ნახოთ სამზარეულო, სათავსო, ტუალეტი და წყლის ჭა.<ref name="bg"/><ref name="h1"/> მეორე სართულზე გამოფენილია უნგრეთიდან მოტანილი ფაიფურისა და კერამიკის ნივთები, რაკოცის დედისთვის ვერცხლის ძაფისგან დამზადებული საფულე. ამ სართულის კედლებზე კიდია უნგრელი მხატვრის ალადარ ედივი ილეშის ([[1870]]–1958) აკვარელები, რომლებიც ძველ თეკირდაღის ლანდშაფტს ასახავს.<ref name="bg"/><ref name="h1"/> სახლის ყველაზე მშვენიერი ოთახი არის მიღების დარბაზი, რომელიც მეორე სართულზე მდებარეობს.<ref name="bg"/> იგი შექმნილია იმ ოთახის მიხედვით, რომელიც მთავარმა ედირნეში ყოფნისას იხილა და ძალიან მოეწონა. ხის ჭერი ყვავილებისა და ხილის ორნამენტებითაა ამოკვეთილი. ოთახის ფანჯრები ღია მინისაა. კედლები უნგრული ხალხური მოტივებითაა მოხატული. ამ ოთახში ასევე შეიძლება ნახოთ ხის სკამი, რომელიც თვითონ რაკოცმა დაამზადა და დეკორატიულად ამოკვეთა. კელემენ მიკესის ოფისი ასევე ამ სართულზეა. მან ამ ოთახში დაწერა თავისი წერილები თურქეთიდან. მისი ნაშრომი, წერილების კრებული, რომელიც ფიქციურ დეიდისადმი იწერებოდა და ლამაზად აღწერდა რაკოცის ყოველდღიურ ცხოვრებას, თურქულ ენაზე ითარგმნა და თექირდაღის გუბერნატორმა გამოაქვეყნა.<ref name="h1"/> მუზეუმში გამოფენილია დროშა და [[კურუცები|კურუცების]] ჯარის მიერ გამოყენებული იარაღის ნიმუშები.<ref name="h1"/> სახლი-მუზეუმის წინ [[2005]] წელს აღმართეს ხის კარიბჭე, რომელიც ტრადიციული სტილითაა ამოკვეთილი.<ref name="igt"/> თექირდაღში ასევე მდებარეობს რაკოცის მემორიალური შადრევანი.<ref name="h2"/> [[2007]] წელს რაკოცის მუზეუმს 6,500 ადამიანი ეწვია, მათგან 3,500 მხოლოდ უნგრელი იყო.<ref name="h2"/> იგი ყოველდღე ღიაა, ორშაბათის გარდა.<ref name="h1"/> ==სახლის რეპლიკა== [[კოშიცე|კოშიცეში]], [[სლოვაკეთი|სლოვაკეთში]] არის რაკოცის მემორიალური სახლი, რომელიც თექირდაღის შენობის რეპლიკაა. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{თურქეთის მუზეუმები}} [[კატეგორია:თურქეთის მუზეუმები]] h31dxtre2nqhvf0917l00rdqg99m1e8 0 601181 5406304 4960594 2026-06-03T13:39:49Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 1 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406304 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მეცნიერი}} '''პეტერ აპიანე''' ({{lang-de|Peter Apian}}, {{lang-la|Petrus Apianus}}; დ. [[16 აპრილი]], [[1495]], ლეისნიგი, საქსონიის საკურფიურსტო — გ. [[21 აპრილი]], [[1552]], ინგოლშტადტი, ბავარიის საჰერცოგო) — [[გერმანელები|გერმანელი]] მექანიკოსი და [[ასტრონომი]]. ==ბიოგრაფია== იგი დაიბადა 1495 წლის 16 აპრილს, საქსონიაში, ლაისნიგის მახლობლად. 1523 წლიდან იყო მათემატიკის პროფესორი ინგოლშტადტის უნივერსიტეტში (გერმანულად). გარდაიცვალა ინგოლშტადტში 1552 წლის 21 აპრილს. მისი ყველაზე ცნობილი ნაშრომია „კოსმოგრაფია“, რომელიც თარგმნილია რამდენიმე ენაზე (ლანდსგუტი 1524, ანტვერპენი 1529 და სხვა გამოცემები). ამ ნაშრომში აპიანუსი გვთავაზობს მთვარესა და ფიქსირებულ ვარსკვლავებს შორის მანძილის გაზომვას გეოგრაფიული გრძედის დასადგენად და პირველია, ვინც აღნიშნავს, რომ კომეტების კუდები მზისგან საპირისპირო მიმართულებითაა მიმართული. მან ასევე დაწერა მდიდრულად გამოცემული წიგნები „Astronomicum Caesareum“ (ინგოლშტადტი, 1540, გრავიურებით) და „Inscriptiones sacrosanctae vetustatis“ (ინგოლშტადტი, 1534, გრავიურებით). აპიანუსმა გამოიგონა და გააუმჯობესა მრავალი მათემატიკური და ასტრონომიული ინსტრუმენტი, ასევე აღწერა ზოგიერთი მათგანი. ==ხსოვნა== მის პატივსაცემად, [[მთვარე|მთვარის]] ერთ-ერთ კრატერს დაარქვეს [[აპიანუსი (მთვარის კრატერი)|აპიანუსი]]. ==თხზულებები== * Astronomicum Caesareum, 1540. *: [http://www.univie.ac.at/hwastro/rare/1540_apian.htm Elektronische Facsimile-Editionen der Buchsammlung der Universitätssternwarte Wien: Astronomicum Caesareum 1540] *: XVI საუკუნის ხელნაწერის გერმანული თარგმანი [http://diglit.ub.uni-heidelberg.de/diglit/cpg2/0007?sid=60dbbb314b659b0045e2361e3d370163 Die Heidelberger «Bibliotheca Palatina»] * Cosmographia, 1533. *: [http://posner.library.cmu.edu/Posner/books/pages.cgi?call=910_A64C_1533&layout=vol0/part0/copy0&file=0004 ფაქსიმილური ეგზემპლიარი]{{Dead link|date=ივნისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }} ნაკრებიდან «[http://posner.library.cmu.edu/Posner/ Posner Memorial Collection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250725184433/http://posner.library.cmu.edu/Posner/ |date=2025-07-25 }}» *: [https://web.archive.org/web/20080507135424/http://www.jnul.huji.ac.il/dl/books/html/bk1051369.htm ''La cosmographia de Pedro Apiano, corregida y anadida por Gemma Frisio'', Antwerpen 1575, Digitalisat] ==ლიტერატურა== * {{cite encyclopedia | last = Kish | first = George | title = Apian, Peter | encyclopedia = [[Dictionary of Scientific Biography]] | volume = 1 | pages = 178–179 | publisher = [[Charles Scribner's Sons]] | location = New York | date = 1970 | isbn = 0-684-10114-9 |url=https://www.encyclopedia.com/people/science-and-technology/geography-biographies/peter-apian}} *Röttel, K. (Ed.): ''Peter Apian: Astronomie, Kosmographie und Mathematik am Beginn der Neuzeit'', Polygon-Verlag 1995; {{ISBN|3-928671-12-X}}. In German. * {{BBKL|a/apian_p|band=24|autor= Christian Kahl|artikel=Apian, Peter (ursprünglich Bienewitz oder Bennewitz)|spalten=107–114}} * [https://web.archive.org/web/20060601063342/http://home.arcor.de/apian/geschichte/peter.htm Peter and Philipp Apian], in German. * Ralf Kern. Wissenschaftliche Instrumente in ihrer Zeit. Volume 1: Vom Astrolab zum mathematischen Besteck. Cologne, 2010. ==რესურსები ინტერნეტში== *{{MacTutor|id=Apianus|title=Petrus Apianus}} *[http://brunelleschi.imss.fi.it/genscheda.asp?appl=SIM&xsl=biografia&lingua=ENG&chiave=300068 Petrus Apianus]. *[https://web.archive.org/web/20090605024022/http://www.ethbib.ethz.ch/exhibit/eth-bibliophil/bibliophil7.html ''Astronomicum Caesareum''] at the library of the [[ETH Zurich]]. *[http://www.rarebookroom.org/Control/appast/index.html ''Astronomicum Caesareum''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210524212201/http://www.rarebookroom.org/Control/appast/index.html |date=2021-05-24 }} at [[Rare Book Room]]. *[http://www.atlascoelestis.com/ApianusPaginabase1.htm Astronomicum Caesareum, Ingolstadt 1540 da www.atlascoelestis.com] *[http://www.univie.ac.at/hwastro Electronic facsimile-editions of the rare book collection at the Vienna Institute of Astronomy] *[https://web.archive.org/web/20120324053652/http://hos.ou.edu/galleries//01Ancient/HeroOfAlexandria/1575//15thCentury/Vespucci//16thCentury/Apian/ Online Galleries, History of Science Collections, University of Oklahoma Libraries] High resolution images of works by and/or portraits of Petrus Apianus in .jpg and .tiff format. *[http://www.atlascoelestis.com/Horos%20Pagina.htm Horoscopion Apiani Generale…, Ingolstadt 1533 da www.atlascoelestis.com] *[http://hdl.loc.gov/loc.rbc/thacher.65114 Cosmographiae Introductio, 1537] from the Collections at the Library of Congress *[https://archive.org/stream/cosmographiaapia00apia#page/n3/mode/2up Cosmographia, 1544] (1st edition was 1524) ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} {{DEFAULTSORT:აპიანე, პეტრე}} [[კატეგორია:გერმანელი ასტრონომები]] 5de25fu6xepun236884vv7itr60pvzl 0 601782 5406295 4973295 2026-06-03T13:18:10Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406295 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა სახელმწიფო უწყება |უწყების_სახელი = პერსონალურ მონაცემთა დაცვის სამსახური |მშობლიური_სახელი = |მშობლიური_სახელი_a = |მშობლიური_სახელი_r = |ლოგო = |ლოგოს_სიგრძე = 250პქ |ლოგოს_წარწერა = ლოგო |ბეჭედი = |ბეჭედის_სიგრძე = |ბეჭედის_წარწერა = |სურათი = |სურათის_სიგრძე = |სურათის_წარწერა = |შეიქმნა = [[1 მარტი]], [[2022]] |წინამორბედი1 = [[სახელმწიფო ინსპექტორის სამსახური]] |წინამორბედი2 = |გაუქმდა = |მომდევნო = |იურისდიქცია = |მთავარი_სამმართველო = [[თბილისი]], ნ. ვაჩნაძის №9 |latd= |latm= |lats= |latNS= |longd= |longm= |longs= |longEW= |რეგიონის_კოდი = |თანამშრომლები = |ბიუჯეტი = |უფროსი1_სახელი = [[ლელა ჯანაშვილი]] |უფროსი1_თანამდებობა = სამსახურის უფროსი |უფროსი2_სახელი = |უფროსი2_თანამდებობა = |უწყების_ტიპი = |ზემდგომი_უწყება = |ქვეუწყება1 = |ქვეუწყება2 = |მთავარი_დოკუმენტი1= |ვებ_საიტი = {{URL|https://pdps.ge}} |შენიშვნა = }} '''პერსონალურ მონაცემთა დაცვის სამსახური''' — [[საქართველო]]ს სახელმწიფო უწყება, არ ექვემდებარება არცერთ ორგანოს და თანამდებობის პირს. სამსახურის ფუნქციებია: პერსონალურ მონაცემთა დაცვასთან დაკავშირებულ საკითხებზე კონსულტაციის გაწევა, პერსონალურ მონაცემთა დაცვასთან დაკავშირებული განცხადებების განხილვა, პერსონალურ მონაცემთა დამუშავების კანონიერების შემოწმება (ინსპექტირება), საქართველოში პერსონალურ მონაცემთა დაცვის მდგომარეობისა და მასთან დაკავშირებული მნიშვნელოვანი მოვლენების შესახებ ინფორმაციის საზოგადოებისთვის მიწოდება და მისი ცნობიერების ამაღლება, ფარული საგამოძიებო მოქმედებებისა და ელექტრონული კომუნიკაციის მაიდენტიფიცირებელ მონაცემთა ცენტრალურ ბანკში განხორციელებული აქტივობების კონტროლის სფეროში სამსახურის ფუნქციებია: საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 136-ე−138-ე მუხლებით გათვალისწინებული საგამოძიებო მოქმედებების ზედამხედველობა, [[საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსი]]ს 143¹ მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული ფარული საგამოძიებო მოქმედების ზედამხედველობა/კონტროლი, ელექტრონული კომუნიკაციის მაიდენტიფიცირებელ მონაცემთა ცენტრალურ ბანკში განხორციელებული აქტივობების კონტროლი. სამსახურის უფროსია ლელა ჯანაშვილი. პერსონალურ მონაცემთა სამსახური გაუქმდება [[2026]] წლის [[2 მარტი|2 მარტს]]. <ref> [https://www.etaloni.ge/geo/main/index/120379 პერსონალურ მონაცემთა დაცვის სამსახური უქმდება - ცნობილია, კიდევ რომელ 2 უწყებას აუქმებს მთავრობა] </ref> ==ისტორია== [[2021]] წლის 31 დეკემბერს [[საქართველოს პარლამენტი|საქართველოს პარლამენტმა]] 81 ხმით დაუჭირა მხარი სახელმწიფო ინსპეტორის სამასხურის გაუქმებას, რომლის ბაზაზეც შეიქმნა პერსონალურ მონაცემთა დაცვის სამსახური. <ref>{{cite web |url= https://formulanews.ge/News/%E1%83%9E%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%9A%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%A2%E1%83%9B%E1%83%90_%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%AE%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%9B%E1%83%AC%E1%83%98%E1%83%A4%E1%83%9D_%E1%83%98%E1%83%9C%E1%83%A1%E1%83%9E%E1%83%94%E1%83%A5%E1%83%A2%E1%83%9D%E1%83%A0%E1%83%98%E1%83%A1_%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%AE%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98_%E1%83%92%E1%83%90%E1%83%90%E1%83%A3%E1%83%A5%E1%83%9B%E1%83%90/62441 |title= პარლამენტმა სახელმწიფო ინსპექტორის სამსახური გააუქმა |accessdate= 26-09-2025 |author= [[ფორმულა (ტელეკომპანია)|ფორმულა]] |date= |work= |publisher= |archiveurl= |archivedate= }}</ref> ==საერთაშორისო ურთიერთობები== [[2022]] წელს სამსახურს მიენიჭა „ინფორმაციული კომისრების საერთაშორისო კონფერენციის“ დამკვირვებლის სტატუსი. ამავე წელს სამსახური გაწევრიანდა [[ევროპის საბჭო]]ს „ხელოვნური ინტელექტის ექსპერტთა კომიტეტში“. [[2023]] წელს პერსონალურ მონაცემთა დაცვის სამსახურმა მოიპოვა „მონაცემთა დაცვის ევროპული საბჭოს“ (“EDPB”) დამკვირვებლის სტატუსი. სამსახური არის „მონაცემთა დაცვის საზედამხედველო ორგანოების ევროპული კონფერენციის“ აკრედიტირებული წევრი და 2023 წლიდან ატარებს მისი სამუშაო ჯგუფის კოორდინატორის სტატუსს. 2025 წელს სამსახურმა კონფერენციას [[ბათუმი|ბათუმში]] უმასპინძლა. უწყების თანამშრომლები მონაწილეობენ „მონაცემთა დაცვის საზედამხედველო ორგანოების ევროპული კონფერენციის“ ერთ-ერთი სამუშაო ჯგუფის შეხვედრებში: „ევროპული საქმისწარმოების სამუშაო შეხვედრებში“. სამსახური 2023 წლიდან არის „პერსონალურ მონაცემთა დაცვის ორგანოთა ფრანკოფონიის ასოციაციის“ წევრი. [[2024]] წელს სამსახურმა [[თბილისი|თბილისში]] უმასპინძლა „ცენტრალურ და აღმოსავლეთ ევროპის პერსონალურ მონაცემთა დაცვის საზედამხედველო ორგანოების გაერთიანების“ კონფერენციას. <ref>{{cite web |url= https://pdps.ge/ka/content/1040/saerTaSoriso-TanamSromloba |title= საერთაშორისო თანამშრომლობა |accessdate= 26-09-2025 |author= პერსონალურ მონაცემთა დაცვის სამსახური |date= |work= |publisher= |archiveurl= |archivedate= }}</ref> ==სამსახურის სტრუქტურა== * სამსახურის უფროსის აპარატი; * საჯარო სექტორზე ზედამხედველობის დეპარტამენტი; * სამართალდამცავ ორგანოებზე ზედამხედველობის დეპარტამენტი; * კერძო სექტორზე ზედამხედველობის დეპარტამენტი; * გეგმური ინსპექტირების დეპარტამენტი; * ინფორმაციული ტექნოლოგიებისა და მონიტორინგის დეპარტამენტი; * ადმინისტრაციული და ეკონომიკური უზრუნველყოფის დეპარტამენტი; * იურიდიული დეპარტამენტი; * საერთაშორისო ურთიერთობების, ანალიტიკისა და სტრატეგიული განვითარების დეპარტამენტი; * საზოგადოებასთან ურთიერთობის დეპარტამენტი. ==რესურსები ინტერნეტში== * [https://pdps.ge/ka პერსონალურ მონაცემთა დაცვის სამსახურის ოფიციალური საიტი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250926100648/https://www.pdps.ge/ka |date=2025-09-26 }} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:საქართველოს სახელმწიფო უწყებები]] cv46xaalq3962apji2asgxg418yeg6m 0 612071 5406305 5386496 2026-06-03T13:41:16Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406305 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | სახელი = პეტერ მადიარი | სურათი= Péter_Magyar_MEP_(2024).jpg | სურათის ზომა = 250პქ | წარწერა სურათის ქვეშ= ოფიციალური ფოტო, 2024 | ხელმოწერა = Péter_Magyar_signature.svg | დაბადების თარიღი = {{დაბადების თარიღი და ასაკი|1981|03|16}} | დაბადების ადგილი= [[ბუდაპეშტი]], [[უნგრეთი]] | გარდაცვალების თარიღი = | გარდაცვალების ადგილი= | მოქალაქეობა = | ეროვნება =უნგრელი | რეზიდენცია = | დაკრძალულია = | საარჩევნო ოლქი = | მამა = | დედა = | მეუღლე = ჯუდით ვარგა <small>(2006-2023)</small> | შვილები=3 | ნათესავები = | განათლება = [[პეტერ პაზმანის კათოლიკური უნივერსიტეტი]] | პროფესია = | საქმიანობა = პოლიტიკოსი, დიპლომატი, იურისტი | რელიგია = | ჯილდოები = | პარტია = [[ტისა (პარტია)|ტისა]] <small>(2024-დან)</small> | საიტი= | რიგი = [[უნგრეთი]]ს [[პრემიერ-მინისტრი]] | თანამდებობა დაიკავა = [[9 მაისი]], [[2026]] | თანამდებობა დატოვა = | ვიცე-პრეზიდენტი = | პრეზიდენტი = [[ტამაშ შუიოკი]] | პრემიერ-მინისტრი = | წინამორბედი = [[ვიქტორ ორბანი]] | მემკვიდრე = | რიგი2 = პარტია [[ტისა]]ს ლიდერი | თანამდებობა დაიკავა2 = [[22 ივლისი]], [[2024]] | თანამდებობა დატოვა2= დღემდე | წინამორბედი2 = [[ატილა საბო]] | მემკვიდრე2 = | პრეზიდენტი2= | ვიცე-პრეზიდენტი2 = [[ზოლტან ტარი]], <br />[[მარკ რადნაი]], <br />[[აგნეს ფორშტოფერი]] | პრემიერ-მინისტრი2= | რიგი3 = | თანამდებობა დაიკავა3 = | თანამდებობა დატოვა3 = | წინამორბედი3 = | მემკვიდრე3 = | პრეზიდენტი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | რიგი4 = | თანამდებობა დაიკავა4 = | თანამდებობა დატოვა4 = | წინამორბედი4 = | მემკვიდრე4 = | პრეზიდენტი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | რიგი5 = | თანამდებობა დაიკავა5 = | თანამდებობა დატოვა5 = | წინამორბედი5 = | მემკვიდრე5 = | პრეზიდენტი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= }} '''პეტერ მადიარი''' ({{lang-hu|Péter Magyar}}; დ. [[16 მარტი]], [[1981]]) — [[უნგრეთი|უნგრელი]] პოლიტიკოსი და იუსრისტი. უნგრეთის პრემიერ-მინისტრი 2026 წლი 9 მაისიდან. [[2024]] წლიდან არის [[ევროპარლამენტი]]ს წევრი და პარტია „[[ტისა (პარტია)|პატივისცემისა და თავისუფლების]]“ (Tisza) თავმჯდომარე. 2026 წლის [[უნგრეთის საპარლამენტო არჩევნები (2026)|საპარლამენტო არჩევნებში]] [[ვიქტორ ორბანი|ვიქტორ ორბანის]] დამარცხების შემდეგ, უნგრეთის პრემიერ-მინისტრი.<ref>{{Cite web |url=https://www.bbc.com/news/live/c2d8zw2d3rkt |title=Viktor Orbán concedes with Hungarian opposition on course for landslide election win |date=12 April 2026 |work=[[BBC]]}}</ref> უნგრეთის მმართველი პარტიის, „ფიდესის“ ყოფილმა წევრმა და იუსტიციის ყოფილ მინისტრის, [[იუდით ვარგა]]ს ექს-მეუღლემ, მადიარმა საყოველთაო ყურადღება მას შემდეგ მიიპყრო, რაც 2024 წლის თებერვალში, პრეზიდენტის მიერ მსჯავრდებულის შეწყალებასთან დაკავშირებული სკანდალის ფონზე, საჯაროდ განაცხადა ყველა სამთავრობო თანამდებობიდან გადადგომის შესახებ. მან ეს გადაწყვეტილება იმით ახსნა, რომ უკიდურესად უკმაყოფილო იყო ქვეყნის მართვის იმ მეთოდებით, რომლებსაც „ფიდესი“ იყენებდა. [[2024]] წლის 15 მარტს მან განაცხადა ახალი პოლიტიკური პლატფორმის შექმნის სურვილის შესახებ იმ მოქალაქეებისთვის, რომლებიც უკმაყოფილონი იყვნენ როგორც მთავრობით, ისე არსებული ოპოზიციით. იგი სათავეში ჩაუდგა მანამდე უცნობ პარტიას „პატივისცემა და თავისუფლება“ (Tisztelet és Szabadság; TISZA) და ქვეყნის ყველაზე გავლენიან ოპოზიციურ ლიდერად იქცა. 2024 წლის ევროპარლამენტის არჩევნებში მისმა პარტიამ თითქმის 30 %-ით მეორე ადგილი დაიკავა „ფიდესის“ შემდეგ, რაც 2006 წლის შემდეგ ნებისმიერი არა-სამთავრობო პარტიისთვის მიღებული ხმების ყველაზე მაღალი რაოდენობა და პროცენტია. იგი საკუთარ თავს „კრიტიკულ“ პროევროპელად და კონსერვატორ-ლიბერალად მიიჩნევს.<ref name="mppoland">{{Cite web |last=Kokot |first=Michał |date=12 August 2025 |title=Rzucił wyzwanie Orbánowi i ma szansę wygrać. W rozmowie z "Wyborczą" jasno mówi o Polsce, Węgrzech i Ukrainie |trans-title=He has challenged Orbán and has a chance of winning. In an interview with "Gazeta Wyborcza," he speaks clearly about Poland, Hungary, and Ukraine. |url=https://wyborcza.pl/7,75399,32168608,glowny-rywal-viktora-orbana-w-rozmowie-z-wyborcza-mam-rade.html |access-date=12 August 2025 |website=[[Gazeta Wyborcza]] |language=pl}}</ref> ==რესურსები ინტერნეტში== * [https://talpramagyarok.hu/ Official movement] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250724185615/https://talpramagyarok.hu/ |date=2025-07-24 }} ==სქოლიო== {{სქოლიო|2}} [[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]] [[კატეგორია:უნგრელი პოლიტიკოსები]] [[კატეგორია:ბუდაპეშტში დაბადებულები]] [[კატეგორია:დაბადებული 16 მარტი]] [[კატეგორია:დაბადებული 1981]] [[კატეგორია:უნგრეთის პრემიერ-მინისტრები]] d63qo92ue5tej6ennz5kcxcrrnkcfvr 0 612168 5406705 5384533 2026-06-04T09:42:08Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 0 წყარო და 3 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406705 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მწერალი | სახელი = რაფაელ პაპაიანი | მშობლიური_სახელი = {{Langx|hy|Ռաֆայել Արամաշոտի Պապայան}} | სურათი = | სურათის_სათაური = | ფსევდონიმი = | სრული_სახელი = რაფაელ არამაშოტის პაპაიანი | დაბადების_თარიღი = [[22 დეკემბერი]] [[1942]] | დაბადების_ადგილი = [[ერევანი]], საბჭოთა სომხეთი | გარდაცვალების_თარიღი = [[5 ოქტომბერი]] [[2010]] | გარდაცვალების_ადგილი = [[ერევანი]], [[სომხეთი]] | საქმიანობა = [[ფილოლოგი]]; პოლიტპატიმარი; ადამიანის უფლებათა აქტივისტი; მწერალი; [[სომხეთის საკონსტიტუციო სასამართლო]]ს მოსამართლე | მოქალაქეობა = სომეხი | ჟანრი = | ენა = | ალმა_მატერი = [[Yerevan Brusov State University of Languages and Social Sciences]]; [[ტარტუს უნივერსიტეტი]] | მეუღლე = არპინე პაპაიანი | შვილები = ვაჰაგნ პაპაიანი; ანაჰიტ პაპაიანი }} '''რაფაელ არამაშოტის პაპაიანი''' — ({{Lang-hy|Ռաֆայել Արամաշոտի Պապայան}}; დ. [[22 დეკემბერი]] [[1942]] — გ. [[5 ოქტომბერი]] [[2010]]) — [[ფილოლოგი]], პოლიტპატიმარი, ადამიანის უფლებათა აქტივისტი, მწერალი და სომხეთის საკონსტიტუციო სასამართლოს მოსამართლე.<ref>{{cite web |title=Rafael Papayan |url=https://www.concourt.am/armenian/structure/members/papayan.htm |website=Հայաստանի Սահմանադրական դատարան}}</ref> == ადრეული წლები == რაფაელ პაპაიანი დაიბადა [[22 დეკემბერი]] [[1942]] წელს, საბჭოთა სომხეთში, ქალაქ [[ერევანი|ერევანში]]. იგი არის [[არამაშოტ]]ისა და ევა პაპაიანების შვილი. მისი მამა სომეხი დრამატურგი და მსახიობი იყო.<ref>{{cite web |title=Ռաֆայել Պապայանի 70-ամյակի առթիվ Ամբողջական հոդվածը կարող եք կարդալ այս հասցեով՝ |url=https://www.aravot.am/2012/12/22/314649/?s |website=aravot}}</ref> [[1964]] წელს იგი ერევნის ბრუსოვის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტის (ენები და სოციალური მეცნიერებები) კომკავშირული ორგანიზაციიდან გარიცხეს სტუდენტურ გაზეთ „Brusovets“-ში გამოქვეყნებული სტატიის გამო.<ref>{{cite web |title=Դիսիդենտական Հայաստան. Ռաֆայել Պապայան |url=https://mediamax.am/am/news/dissident-armenia/12472/ |website=mediamax}}</ref> [[1970]] წლის [[იანვარი]]ში პაპაიანი დაქორწინდა არპინე პაპაიანზე, რომელიც [[1967]] წელს პოეზიის თეატრში გაიცნო.<ref>{{cite web |title=ՀԱՆԳԻՍՏԸ՝ ՍՈՍԿ ԵՐԱԶՈՒՄ |url=https://www.aravot.am/2009/09/15/363510/ |website=Aravot}}</ref> მათ ორი შვილი ჰყავთ — ვაჰაგნი<ref>{{cite web |title=Vahagne Papayan |url=https://avproduction.am/?ln=am&page=person&id=589 |website=AV Production}}</ref> და ანაჰიტი.<ref>{{cite web |title=Anahit Papayan |url=https://komitasmuseum.am/en/%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%B0%D5%AB%D5%BF-%D5%BA%D5%A1%D5%BA%D5%A1%D5%B5%D5%A1%D5%B6-%D5%BD%D5%B8%D5%BA%D6%80%D5%A1%D5%B6%D5%B8/ |website=Komitas Museum}}</ref> === განათლება === [[1965]] წელს პაპაიანმა დაამთავრა ერევნის ბრუსოვის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტი ფილოლოგიის სპეციალობით. შემდგომ მან სწავლა გააგრძელა ტარტუს უნივერსიტეტში ([[1969]]–[[1972]]) ლიტერატურის ისტორიკოსისა და სემიოტიკოსის, იური ლოტმანის ხელმძღვანელობით. სადისერტაციო ნაშრომის დაცვის შემდეგ მას მიენიჭა მეცნიერებათა კანდიდატის ხარისხი.<ref>{{cite web |title=RA Constitutional Court member Rafael Papayan died at the age of 68 |url=https://armenpress.am/arm/print/622626/ |website=Armen Press}}</ref> == კარიერა == === პედაგოგიური საქმიანობა === [[1965]]–[[1967]] წლებში პაპაიანი მასწავლებლად მუშაობდა სოფელ უჯანში, აშტარკის რაიონში. ამის შემდეგ იგი გახდა ერევნის ბრუსოვის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტის რუსული ენების კათედრის უმცროსი თანამშრომელი. მოგვიანებით იგი მუშაობდა ერევნის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ლიტერატურული ურთიერთობების კაბინეტშიც (უმცროს თანამშრომლად). [[1972]]–[[1980]] წლებში პაპაიანი ერევნის სახელმწიფო უნივერსიტეტში ლექტორად და პროფესორად მუშაობდა. [[1981]]–[[1982]] წლებში იგი ერევნის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ლაბორატორიაში უფროსი მკვლევარი იყო. [[1989]] წელს იგი გახდა სომხეთს კათედრის დამფუძნებელი და ხელმძღვანელი ერევნის სახელმწიფო კონსერვატორიაში.<ref>{{cite web |title=Rafael Ashot Papayan |url=http://www.parliament.am/deputies.php?sel=details&ID=483&lang=arm |website=National Assembly of Armenia}}</ref> === ადამიანის უფლებები და პოლიტიკური საქმიანობა === პაპაიანი ადრეული პერიოდიდანვე მონაწილეობდა დისიდენტურ საქმიანობაში. იგი იყო „სომხეთის ჰელსინკის ჯგუფის“ ერთ-ერთი დამფუძნებელი ([[1975]]), რომელიც საბჭოთა სომხეთში ადამიანის უფლებათა დარღვევებს ამჟღავნებდა და აქვეყნებდა. იგი მონაწილეობდა დოკუმენტების მომზადებაში, საერთაშორისო მიმოწერაში და ე.წ. ''samizdat''-ლიტერატურის გავრცელებაში. მას შემდეგ, რაც საბჭოთა კავშირის მიერ ჩადენილი დარღვევების დოკუმენტური მტკიცებულებები [[1977]] წლის ბელგრადის კონფერენციაზე წარადგინეს, პაპაიანისა და მისი კოლეგის, ედმონდ ავეტიანის ბინები გაჩხრიკეს. მათი, როგორც სომხეთსა და მის ფარგლებს გარეთ ცნობილი მეცნიერების, სტატუსის გამო დაკავებები არ განხორციელებულა. ამის შემდეგ პაპაიანს ჩამოართვეს ერევნის სახელმწიფო უნივერსიტეტში სწავლების უფლება. [[1977]]–[[1982]] წლებში იგი აღარ ასწავლიდა, თუმცა აგრძელებდა სამეცნიერო და პოლიტიკურ აქტივობას. [[10 ნოემბერი]] [[1982]] წელს პაპაიანი დააკავეს და ბრალი წაუყენეს სომხეთის სსრ-ის სისხლის სამართლის კოდექსის 65-ე მუხლით — „ანტისაბჭოთა აგიტაცია და პროპაგანდა“. ბრალდების მიხედვით, იგი ავრცელებდა ''samizdat''-ლიტერატურას.<ref>{{cite journal |title=IndexIndex |journal=Index on Censorship|year=1983 |volume=12 |issue=6 |page=43 |doi=10.1080/03064228308533646 |s2cid=220946647 |doi-access=free }}</ref> [[ივლისი]] [[1983]] წელს მას მიუსაჯეს ოთხწლიანი პატიმრობა მაქსიმალური რეჟიმის ბანაკში ბარაშევოში ([[მორდოვია]]) და ორი წლით გადასახლება.<ref>{{cite web |title=Այլախոհությունը խորհրդային Հայաստանում․ Ռաֆայել Պապայան |url=https://hetq.am/hy/article/103542 |website=Hetq}}</ref> პაპაიანთან ერთად მკაცრ პოლიტპატიმართა ბანაკში იყვნენ გიორგი ხომიზური, ჰენრიკ ალტუნიანი, [[ლევან ბერძენიშვილი]] და სხვა ინტელექტუალები. ისინი მონაწილეობდნენ მრავალ პროტესტში, მათ შორის შიმშილობებში, რის გამოც პაპაიანი რამდენჯერმე გადაიყვანეს კარცერში.<ref>{{cite book |last1=Berdzenishvili |first1=Levan |title=Sacred Darkness |date=2019 |publisher=Europa editions |isbn=9781609454937 |url=https://books.google.com/books?id=qcW2DwAAQBAJ}}</ref><ref>{{cite web |last1=Alaverdyan |first1=David |title=Դիսիդենտական Հայաստան. Ռաֆայել Պապայան |url=https://mediamax.am/am/news/dissident-armenia/12472/ |website=mediamax}}</ref> სასჯელის მოხდის პერიოდში ის წერილებში სპეციალურ შრიფტებს იყენებდა, რათა ბანაკის გარეთ მყოფ მეგობრებისთვის ინფორმაცია გადაეცა; მიღებული ცნობები საიდუმლო არხებით ვრცელდებოდა. [[ნოემბერი]] [[1986]] წელს იგი გადაასახლეს მილეროვოში (რუსეთი). [[1987]] წელს კი, გორბაჩოვის რეფორმების ფონზე, ვადაზე ადრე გაათავისუფლეს. [[ერევანი|ერევანში]] დაბრუნების შემდეგ პაპაიანი მონაწილეობდა ეროვნულ მოძრაობაში და იმ დამოუკიდებელ ინტელექტუალთა შორის იყო, რომლებიც სომხეთის საბოლოო დამოუკიდებლობისკენ მიმართულ პროცესებს უჭერდნენ მხარს.<ref>{{cite book |last1=Ohanyan, Broers |first1=Anna, Laurence |title=Armenia's Velvet Revolution; Authoritarian Decline and Civil Resistance in a Multipolar World |date=September 3, 2020 |publisher=Bloomsbury Publishing|page=53 |isbn=9781788317191 |url= https://books.google.com/books?id=fSX4DwAAQBAJ}}</ref><ref>{{cite web |last1=Khachatryan |first1=Arman |title=The Crisis of "Elite" Perception in Contemporary Armenian Society |url=https://www.researchgate.net/publication/327531167 |website=ResearchGate}}</ref> [[1989]] წელს მან შექმნა და უხელმძღვანელა ადამიანის უფლებათა სომხურ ლიგას. იგი მონაწილეობდა ჟენევაში გამართულ გაეროს ადამიანის უფლებათა კომისიის სესიაში ([[მარტი]] [[1990]]), სადაც წარმოადგინა ანგარიში მთიანი ყარაბაღის კონფლიქტთან დაკავშირებულ საკითხებზე. წყაროების მიხედვით, იგი იყო პირველი, ვინც გაეროს ადამიანის უფლებათა კომისიის დონეზე წამოწია მთიანი ყარაბაღის ადამიანის უფლებათა კრიზისი.<ref>{{cite web |title=ՀԱՆԳԻՍՏԸ՝ ՍՈՍԿ ԵՐԱԶՈՒՄ |url=https://www.aravot.am/2009/09/15/363510/ |website=Առավոտ}}</ref><ref>{{cite book |last1 = Council of Europe |title=Human Rights at the Dawn of the 21st Century |date=1993 |publisher=Council of Europe Press|isbn=9789287122933 |url=https://books.google.com/books?id=149Pcm5Lp9QC&q=rafael%20papayan}}</ref> === სულიერი ხელმძღვანელობა === პაპაიანი [[1991]] წლიდან იყო [[სომხეთის სამოციქულო ეკლესია|სომხეთის სამოციქულო ეკლესიის]] უმაღლესი სულიერი საბჭოს წევრი. [[1992]] წელს იგი შედიოდა წმინდა ეჩმიაძინის საკათალიკოსო ტახტის რელიგიურ საბჭოში. [[1994]]–[[1997]] წლებში იყო მართლმადიდებლობის საკითხებზე ინტერპარლამენტთაშორისო საბჭოს წევრი. [[1995]] წელს პაპაიანი დააჯილდოვა [[რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესია|რუსეთის მართლმადიდებელმა ეკლესიამ]] და სრულიად რუსეთის პატრიარქმა, მოსკოვის [[Alexy II|ალექსი II]]-მ: მას გადასცეს წმინდა დანიელ მოსკოველის მედალი — „წმინდა ეკლესიისთვის გაწეული სამსახურისთვის“. [[15 აგვისტო]] [[2003]] წელს პაპაიანი დაჯილდოვდა წმინდა ნერსეს შნორჰალის მედლით, რომელიც მას სრულიად სომეხთა კათოლიკოსმა, [[Karekin II|გარეგინ II]]-მ გადასცა.<ref>{{cite web |title=MR. RAFAYEL PAPAYAN |url=https://www.concourt.am/old/Members/rafael-e.html |website=concourt}}</ref> === შემოქმედება === პაპაიანის ლიტერატურული მემკვიდრეობა მოიცავს თარგმანებს, ფილოსოფიას, [[ლიტერატურული კრიტიკა|ლიტერატურულ კრიტიკას]], მეცნიერულ ნაშრომებსა და პოეზიას. იგი 150-ზე მეტი ლიტერატურული ნაწარმოებისა და სამეცნიერო სტატიის ავტორია. მისი ნაშრომები გამოქვეყნდა [[სომხეთი|სომხეთში]], რუსეთში, [[ესტონეთი|ესტონეთში]], საფრანგეთსა და სხვა ქვეყნებში.<ref>{{cite web |title=Վախճանվել է Ռաֆայել Պապայանը |url=https://www.azatutyun.am/a/2177161.html |website=Azatutyun}}</ref> ==== პოეზია ==== * ''ტაგნაპსი'' (''Alarms'') — ერევანი, [[1991]], 83 გვერდი.<ref>{{cite book |last1=Papayan |first1=Rafael |title=Տագնապներ |date=1991 |publisher=Երևան |pages=88 |url=http://koha.etchmiadzinlibrary.am/cgi-bin/koha/opac-search.pl?q=au:"Պապայան Ռաֆայել"}}</ref> * ''ანაჰიტს'' (''To Anahit'') — ერევანი, [[2002]].<ref>{{cite book |title=Անահիտին |date=2002 |url=http://www.sardarabad.org/anahidin.aspx}}</ref> * ''თრიჩქ'' (''Flight'') — ერევანი, [[2010]], 288 გვერდი.<ref>{{cite book |last1=Papayan |first1=Rafael |title=Թռիչք |date=2010 |publisher=Երևան |pages=288 |url=http://koha.etchmiadzinlibrary.am/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=12435 }}{{Dead link|date=მაისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref><ref>{{cite web |title=Rafayel Papayan's books presentation |url=https://www.youtube.com/watch?v=3TcvomFyVY0&list=PLAd30HHF0_IK7XosbMcQzHfeRQHqgNJTP&index=38 |website=YouTube |publisher=Armenian Church}}</ref> * ''რაინბოუ'' (''Rainbow'') — [[2010]].<ref>{{cite web |title=Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ |url=https://www.arlis.am/documentview.aspx?docid=59610 |website=ARLIS Armenian Legal Information System}}</ref> ==== თარგმანები ==== * მისაქ მეწარენცი — პოეზია — ერევანი, [[1997]].<ref>{{cite book |last1=Metsarents, Papayan |first1=Misak, Rafael |title=Գիշերվա զրույց : Բանաստեղծություններ |date=1997 |publisher=Երևան |pages=268 |url=http://koha.brusov.am/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=11629&query_desc=au:"Պապայան,+Ռաֆայել+Աշոտի," }}{{Dead link|date=ივნისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> * ფიოდორ ტიუტჩევი — პოეზია — ერევანი, [[2006]], 445 გვერდი. * ''ლექსები და სიმღერები'' (''Verses and Songs'') — ერევანი, [[2008]], 187 გვერდი.<ref>{{cite book |last1=Okudzhava, Papayan |first1=Bulat, Rafael |title=Գիշերվա զրույց : Բանաստեղծություններ |date=2000 |publisher=Երևան |pages=159 |url=http://koha.brusov.am/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=9564&query_desc=au:"Պապայան,+Ռաֆայել+Աշոտի," }}{{Dead link|date=ივნისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref><ref>{{cite web |title=ARMENIAN POETRY FOR RUSSIAN READER |url=http://ysu.am/news/en/8KYX4J1Xmzi56hZIT3r3Be5Ugt |website=YSU}}</ref> * ''XX საუკუნის სომხური პოეზია; შერჩეული გვერდები'' (''20th Century Armenian Poetry; Selected Pages'') — მოსკოვი, რუსეთი, [[2008]], 296 გვერდი.<ref>{{cite web |title=Armenian poetry of the 20th century |url=http://www.muzkavkaz.ru/goods.php?gid=4238}}</ref> * პარუირ სევაკის ''Несмолкаемая колокольня'' (''The Unsilenceable Belfry'') — ერევანი, [[2009]], 343 გვერდი.<ref>{{cite web |title=Севак, Паруйр – Несмолкаемая колокольня [Текст] |url=https://search.rsl.ru/ru/record/01005432928 |website=RSL}}</ref> ==== ფილოსოფია ==== * ''ქრისტიანობა და სამართალი; საერთაშორისო სემინარი'' (''Christianity and Law; International Seminar'') — ერევანი, სომხეთი, [[2001]], 144 გვერდი.<ref>{{cite web |title=Rafael Papayan |url=https://www.concourt.am/armenian/structure/members/papayan.htm |website=concourt}}</ref> * ''თანამედროვე სამართლის ქრისტიანული ფესვები'' (''Christian Roots of Modern Law'') — წმინდა ეჩმიაძინის დედა-საყდრის გამომცემლობა, [[2002]], 679 გვერდი.<ref>{{cite book |title=Արտի իրավունքի քրիստոնեական ակունքները |oclc = 921141939}}</ref> ==== ლიტერატურული კრიტიკა ==== * ''ეროვნული ლექსის შედარებითი ტიპოლოგია'' (''Comparative Typology of National Verse'') — ერევანი, [[1980]], 228 გვერდი.<ref>{{cite web |title=Сравнительная типология национального стиха |url=https://books.google.com/books?id=JnglAAAAMAAJ |website=Google Books|last1 = а Папаян|first1 = Р.|year = 1980}}</ref> * ''ფიქრები პუშკინის ერთი სტრიქონის ირგვლივ'' (''Reflections on a Line by Pushkin'') — ერევანი, [[2014]], 79 გვერდი.<ref>{{cite book |last1=Papayan |first1=Rafael |title=Մտորումներ պուշկինյան մեկ տողի շուրջ |date=2014 |publisher=Երևան : ՆՏ հոլդինգ |isbn=9789994180837 |pages=80 |url=http://koha.brusov.am/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=55636&query_desc=au:"Պապայան,+Ռաֆայել+Աշոտի," }}{{Dead link|date=ივნისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> === მუსიკოსი === პაპაიანი თვითნასწავლი მუსიკოსი იყო და ფორტეპიანოზე უკრავდა. იგი [[1960]] წელს ჩაირიცხა რომანოს მელიქიანის სახელობის სახელმწიფო მუსიკალურ კოლეჯში, თუმცა სწავლა ვერ დაასრულა, რადგან პარალელურად სწავლობდა ერევნის ბრუსოვის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტში (ენები და სოციალური მეცნიერებები).<ref>{{cite web |title=ՀԱՆԳԻՍՏԸ՝ ՍՈՍԿ ԵՐԱԶՈՒՄ |url=https://www.aravot.am/2009/09/15/363510/ |website=Aravot}}</ref><ref>{{cite web |title=Rafael Papayan |url=https://www.shoghakat.am/am/telecasts/34 |website=Shoghakat TV}}</ref> იგი ასევე ქმნიდა მუსიკას, რომლის დიდი ნაწილიც მის პოეზიას ახლდა. შესრულებულ ან გამოქვეყნებულ ნაწარმოებებს შორისაა: * „ოდა სომხეთის წმინდა ეკლესიას“ (სომხეთის ეროვნული ფილჰარმონიული ორკესტრის გუნდი; დირიჟორი — ლორის ჭექნავორიანი, [[2001]]) * „სომხეთის საკონსტიტუციო სასამართლოს ჰიმნი“.<ref>{{cite web |title=Constitutional Court of Armenia |url=https://www.concourt.am/english/cc/hymn.htm |website=concourt}}</ref> * „სიმებიანი კვარტეტი“ ([[2009]]) == ცხოვრების ბოლო წლები == ცხოვრების ბოლო წლებში, კიბოს დიაგნოზის პირობებში, პაპაიანი მუშაობდა წიგნზე ''თრიჩქ'' (''Flight''), რომელიც შერჩეულ ლექსებსა და თარგმანებს მოიცავდა. იგი გარდაიცვალა მას შემდეგ, რაც საბოლოო რედაქტირება დაასრულა. წიგნი ''თრიჩქ'' მიძღვნილია საბჭოთა [[გულაგი]]ს ყველა მსხვერპლისადმი.<ref>{{cite book |last1=Papayan |first1=Rafael |title=Թռիչք |date=2010 |publisher=Երևան |pages=288 |url=http://koha.etchmiadzinlibrary.am/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=12435 }}{{Dead link|date=მაისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> პაპაიანი გარდაიცვალა [[ერევანი|ერევანში]] [[5 ოქტომბერი]] [[2010]] წელს, 68 წლის ასაკში. დაკრძალვის წესი აღასრულა სრულიად სომეხთა კათოლიკოსმა, [[გარეგინ II]]-მ.<ref>{{cite web |title=Rafael Papayan has died |url=https://www.azatutyun.am/a/2177161.html |website=azatutyun}}</ref><ref>{{cite web |title=Rafael Papayan has died |url=https://a1plus.am/hy/article/41103 |website=a1plus}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:პაპაიანი, რაფაელ}} [[კატეგორია:დაბადებული 1942]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 2010]] fp6ix832snfpc0chzlo5uq5zlwow69g 0 612434 5406641 4959474 2026-06-04T04:28:02Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 0 წყარო და 2 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406641 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი =ქალაქი |ქართული სახელი = ჟდირეც-ნად-დოუბრავოუ |პანორამა = |წარწერა = |რეგიონის ტიპი = მხარე |რეგიონი = ვისოჩინის მხარე |პირველი ხსენება = 1399 |ფართობი = 26,73 |რაიონის ტიპი=ქაუნთი }} '''ჟდირეც-ნად-დოუბრავოუ''' ({{lang-cs|Ždírec nad Doubravou}}) — ქალაქი [[ჩეხეთი|ჩეხეთის რესპუბლიკის]] [[ვისოჩინის მხარე|ვისოჩინის მხარეში]], [[ჰავლიჩკუვ-ბროდის რაიონი|ჰავლიჩკუვ-ბროდის რაიონში]] მდებარეობს. ქალაქი ქაღალდისა და ხის პროდუქტების წარმოებითაა ცნობილი. აქ არსებული ქაღალდის საწარმო Enso ყველაზე დიდი დამსაქმებელია ქალაქში და 500-ზე მეტ ადამიანს ასაქმებს.<ref>{{cite web |title=Registr ekonomických subjektů|url=https://www.czso.cz/csu/res/registr_ekonomickych_subjektu|work=Business Register|publisher=Czech Statistical Office|language=cs|access-date=2023-06-07}}</ref> ==სახელწოდება== სახელწოდება „ჟდირეცი“ ძველი [[ჩეხური ენა|ჩეხური]] სიტყვა „žďářit“-იდან მომდინარეობს. „ჟდარჟიტ“ „ტყის ფართობების ცეცხლით გასუფთავებას“ ნიშნავს. ამ მეთოდს აქტიურად იყენებდნენ ახალი დასახლებების შესაქმნელად ჩეხეთის ძველ ტერიტორიებზე და მცენარეულ საფარს სპეციალურად გაჩენილი ხანძრებით აცილებდნენ.<ref name=history>{{cite web|title=Z historie Ždírce|url=https://www.zdirec.cz/cz/mesto/historie,-kroniky/informace-o-meste/z-historie-zdirce.html|publisher=Město Ždírec nad Doubravou|language=cs|access-date=2022-07-15}}{{Dead link|date=ივნისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> ==ადმინისტრაციული დაყოფა== ქალაქი 8 მუნიციპალური ერთეულისგან შედგება:<ref>{{cite web |title=Public Census 2021 – basic data|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4690&katalog=33475&pvo=SLD21043-CO|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2022}}</ref> {{div col|colwidth=12em}} *ჟდირეც-ნად-დოუბრავოუ *[[ბენატკი (ჟდირეც-ნად-დოუბრავოუ)|ბენატკი]] *[[ჰორნი-სტუდენეცი (ჟდირეც-ნად-დოუბრავოუ)|ჰორნი-სტუდენეცი]] *[[კოჰოუტოვი (ჟდირეც-ნად-დოუბრავოუ)|კოჰოუტოვი]] *[[ნოვე-რანსკო (ჟდირეც-ნად-დოუბრავოუ)|ნოვე-რანსკო]] *[[ნოვი-სტუდენეცი (ჟდირეც-ნად-დოუბრავოუ)|ნოვი-სტუდენეცი]] *[[სტრუჟინეცი (ჟდირეც-ნად-დოუბრავოუ)|სტრუჟინეცი]] *[[უდავი (ჟდირეც-ნად-დოუბრავოუ)|უდავი]] {{div col end}} [[ფაილი:Zámek Nový Studenec II.JPG|მინი|ნოვი-სტუდენეცის ციხე]] [[ფაილი:Ždírec nad Doubravou-24.05.2012 - (1).JPG|მინი|რკინიგზის სადგური]] ==გეოგრაფია== ჟდირეც-ნად-დოუბრავოუ ქალაქ [[ჰავლიჩკუვ-ბროდი|ჰავლიჩკუვ-ბროდიდან]] 19 ჩრდილო-აღმოსავლეთით, დაახლოებით 19 კილომეტრში მდებარეობს, ხოლო [[იიჰლავა|იიჰლავიდან]] 35 კილომეტრითაა დაცილებული. ქალაქის დასახლებული ნაწილი [[ზემო საზავის ბორცვები|ზემო საზავის ბორცვებზეა]], ხოლო მისი მუნიციპალური ტერიტორიის უდიდესი ნაწილი [[რკინის მთები (ჩეხეთი)|რკინის მთებში]] მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე მდებარე უმაღლესი წერტილია ბარხანეცის გორა, მისი სიმაღლე 624 მეტრია ზღვის დონიდან. ჟდირეც-ნად-დოუბრავოუ მდინარე [[დოუბრავა (მდინარე)|დოუბრავას]] მარჯვენა ნაპირზეა გაშენებული. ==ისტორია== ჟდირეც-ნად-დოუბრავოუ ისტორიულ წყაროებში პირველად 1399 წელს არის მოხსენიებული. საუკუნეთა მანძილზე ის პატარა უმნიშვნელო სოფელი იყო და [[პრჟიბისლავი|პრჟიბისლავის]] მამულებს ეკუთვნოდა, 1677 წლიდან კი [[პოლნა|პოლნას]] სამფლობელოში გადავიდა.<ref name=history/> ქალაქის ისტორიაში ყველაზე საშინელი ტრაგედია 1945 წლის 9 მაისს დატრიალდა, როდესაც ის [[წითელი არმია|წითელმა არმიამ]] აიღო და მისმა ჯარისკაცებმა უამრავი ადგილობრივი მოკლეს.<ref name=history/> XX საუკუნის მეორე ნახევარში სოფელი გაფართოვდა და მოსახლეობის რაოდენობამ იმატა. 2000 წელს ჟდირეც-ნად-დოუბრავოუს ქალაქის სტატუსი მიანიჭეს.<ref>{{cite web|title=Základní informace o našem městě|url=https://www.zdirec.cz/cz/mesto/historie,-kroniky/informace-o-meste/zakladni-informace-o-nasem-meste.html|publisher=Město Ždírec nad Doubravou|language=cs|access-date=2022-07-15}}{{Dead link|date=ივნისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> ==ღირსშესანიშნაობები== ჟდირეც-ნად-დოუბრავოუს წმინდა ვაცლავის ეკლესია თავდაპირველად [[გოტიკური არქიტექტურა|გოტიკური]] სტილის ნაგებობა იყო, რომელიც პირველად ისტორიულ წყაროებში 1352 წელს არის მოხსენიებული. მისი ამჟამინდელი იერსახე [[ბაროკო|ბაროკოს]] სტილის რესტავრაციის შედეგია. ეკლესიის გვერდით ხის სამრეკლო დგას.<ref>{{cite web |title=Kostel sv. Václava|url=https://pamatkovykatalog.cz/kostel-sv-vaclava-680494|publisher=National Heritage Institute|language=cs|access-date=2023-06-07}}</ref> ნოვი-სტუდენეცის ციხე თავდაპირველად საფორთეფიკაციო ციხესიმაგრე იყო, რომელიც 1592 წელს [[რენესანსი|რენესანსის]] სტილში აღადგინეს. 1612 წელს ციხესიმაგრე გვიანი რენესანსის ეპოქის ციხესიმაგრედ გადაკეთდა. შენობას სამლოცველო დაახლოებით 1699 წელს დაემატა. XVIII საუკუნეში სამლოცველო აღადგინეს და ციხის შენობას მესამე ფრთა მოხსნეს. დღეს შენობა კერძო საკუთრებაშია.<ref>{{cite web |title=Zámek|url=https://pamatkovykatalog.cz/zamek-682174|publisher=National Heritage Institute|language=cs|access-date=2023-06-07}}</ref> ==ცნობილი ადამიანები== *[[ფრანტიშეკ ბაჩკოვსკი]] (1854–1908) — ისტორიკოსი და მწერალი, *[[იან ვილიმი]] (1856–1923) — ფოტოგრაფი და გრაფიკოსი *[[ზდენკა ჩერმაკოვა]] (1884–1968) — ექიმი ==დაძმობილებული ქალაქები== *{{flagicon|AUT}} [[მიხელჰაუზენი]], [[ავსტრია]] *{{flagicon|CZE}} [[ველკე-პავლოვიცე]], [[ჩეხეთი]]<ref>{{cite web |title=Partnerská města|url=https://www.zdirec.cz/mesto/partnerska-mesta|publisher=Město Ždírec nad Doubravou|language=cs|access-date=2023-05-05}}</ref> ==რესურსები ინტერნეტში== {{commons category|Ždírec nad Doubravou}} *{{official|www.zdirec.cz}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ვისოჩინის მხარის ქალაქები]] giawo5yv547kg7kxlnp6ikxdhsuhfys 1 624134 5406676 4988229 2026-06-04T07:47:21Z ~2026-33251-15 183803 /* წარმოებული როგორც მხების კუთხური კოეფიციენტის ფუნქცია */ ახალი სექცია 5406676 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} == წარმოებული როგორც მხების კუთხური კოეფიციენტის ფუნქცია == ამ მიდგომაში საწყისი ცნება არის არა ზღვარი, არამედ მხები. პოლინომური ფუნქციისთვის P(x) წერტილში x=a განიხილება წრფე (x)=P(a)+k(x-a). წრფე ითვლება მხებად, თუ სხვაობას P(x)- (x) წერტილში x=a აქვს ჯერადი, კერძოდ ორმაგი ფესვი. ანუ სრულდება პირობა P(x)- (x) = Q(x)              (1) ამ პირობით მიიღება მხების არსებობა და ერთადერთობა, ხოლო k განისაზღვრება როგორც ამ მხების კუთხური კოეფიციენტი. ამის შემდეგ წარმოებული შემოდის როგორც ფუნქციური შესაბამისობა: ყოველ a-ს შეესაბამება k(a), ანუ P'(a)=k(a). ამგვარად, წარმოებული თავდაპირველად განიხილება როგორც ფუნქცია, რომელიც თითოეულ წერტილს უკავშირებს ამ წერტილში გავლებული მხების დახრას. ეს გზა განსაკუთრებით ბუნებრივია პოლინომებისთვის და შემდეგ შეიძლება გაფართოვდეს სხვა ელემენტარულ ფუნქციებზეც. იგი არ უარყოფს ზღვრულ განსაზღვრებას, არამედ შეიძლება განხილულ იქნეს როგორც კონცეპტუალური შესავალი ზღვრული ფორმალიზაციისკენ. (1)  ფორმულის გამოყენებით მიიღება მუდმივის, წრფივი ფუნქციის, კვადრატული ფუნქციის, ზოგადად -ის, აგრეთვე ჯამის, ნამრავლის, განაყოფისა და რთული ფუნქციის გაწარმოების ფორმულები. აქ ერთი მნიშვნელოვანი შეზღუდვაა: საწყის ეტაპზე განიხილება პოლინომები და ეს შემთხვევები ერთმანეთისგან დამოუკიდებლად არის წარმოდგენილი, რათა აშენდეს წარმოებულის სწავლების მოდელი ლიმიტის საწყისი გამოყენების გარეშე. მაგალითად, თუ P(x)= , მაშინ (x) = + k(x-a) მხების პირობის მიხედვით -(+k(x-a)) უნდა იყოფოდეს  -ზე. რადგან -=(x-a)(x+a) მივიღებთ --k(x-a)=(x-a)(x+a-k) იმისთვის, რომ ეს გამოსახულება იყოფოდეს  -ზე, საჭიროა (x+a-k) ნულდებოდეს x=a-ში. ამიტომ    a+a-k=0,    საიდანაც    k=2a.    მაშასადამე, (x²)'=2x ასევე, ჯამის წესიც მიიღება იმავე მოდელიდან. თუ S(x)=P(x)+R(x), და P(x)-[P(a)+P'(a)(x-a)]= (x)                R(x)-[R(a)+R'(a)(x-a)]= (x)                 მაშინ შეკრებით მივიღებთ S(x)-[S(a)+(P'(a)+R'(a))(x-a)]= =   [(x)+(x)]. ამიტომ (P+R)'=P'+R'. მსგავსად მიიღება ნამრავლის, განაყოფისა და რთული ფუნქციის გაწარმოების წესებიც. .......................................... [[სპეციალური:წვლილი/&#126;2026-33251-15|&#126;2026-33251-15]] ([[მომხმარებლის განხილვა:&#126;2026-33251-15|talk]]) 07:47, 4 ივნისი 2026 (UTC) 0cy30rmsyfkzjaighf3r8bmgsxci5a5 0 669321 5406731 5320082 2026-06-04T11:13:41Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406731 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი |სახელი = რევაზ სოხაძე |სურათი= Revaz_Sokhadze.jpg |სურათის ზომა =250px |წარწერა სურათის ქვეშ= |ხელმოწერა = |დაბადების თარიღი = {{დაბადების თარიღი და ასაკი|1978|11|14}} |დაბადების ადგილი= [[თბილისი]], [[საქართველოს სსრ]], [[სსრკ]] |გარდაცვალების თარიღი = |გარდაცვალების ადგილი= |მოქალაქეობა ={{დროშა|საქართველო}} |ეროვნება = |რეზიდენცია = |საარჩევნო ოლქი = |მამა = |დედა = |მეუღლე = |შვილები= |განათლება = [[თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი]]<br>[[საქართველოს საზოგადოებრივ საქმეთა ინსტიტუტი]] |პროფესია = [[ფინანსისტი]] |საქმიანობა = [[პოლიტიკოსი]] |რელიგია = |ჯილდოები = |პარტია = [[ქართული ოცნება — დემოკრატიული საქართველო]] |საიტი= |რიგი = [[საქართველოს ინფრასტრუქტურის|საქართველოს ინფრასტრუქტურის მინისტრი]] |თანამდებობა დაიკავა = [[24 აპრილი]], [[2025]] |თანამდებობა დატოვა = დღემდე |ვიცე-პრეზიდენტი = |პრეზიდენტი = [[მიხეილ ყაველაშვილი]] |პრემიერ-მინისტრი = [[ირაკლი კობახიძე]] |თავმჯდომარე= |წინამორბედი = |მემკვიდრე = }} '''რევაზ სოხაძე''' (დ. [[14 ნოემბერი]], [[1978]], [[თბილისი]]) — [[ქართველები|ქართველი]] [[პოლიტიკოსი]]. საქართველოს ინფრასტრუქტურის მინისტრი [[2025]] წლის 24 აპრილიდან.<ref>[https://1tv.ge/news/infrastruqturis-ministris-tanamdebobaze-irakli-qarseladzes-revaz-sokhadze-shecvlis/ | ირაკლი ქარსელაძეს რევაზ სოხაძე შეცვლის]</ref> [[2017]]–[[2021]] წლებში იყო თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს VI და VII მოწვევის წევრი. ==ბიოგრაფია== რევაზ სოხაძემ დაამთავრა [[თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი]]ს მედიცინის ფაკულტეტი და ამავე უნივერსიტეტში მოიპოვა მაგისტრის ხარისხი საბანკო საქმესა და ფინანსებში, [[1998]]–[[2005]] წლებში. [[2004]]–[[2005]] წლებში სწავლობდა საქართველოს საზოგადოებრივ საქმეთა ინსტიტუტში (GIPA-ში), მენეჯმენტის სპეციალობით. ===პოლიტიკური საქმიანობა=== [[2017]] წელს აირჩიეს თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს წევრად. [[2017]]-[[2024]] წლებში იყო თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს VI და VII მოწვევის მაჟორიტარი (ვარკეთილი) დეპუტატი და საკრებულოში ხელმძღვანელობდა ურბანული დაგეგმარებისა და საქალაქო მეურნეობის კომისიას. იყო საკრებულოს არაერთი კომისიისა და საბჭოს წევრი.<ref>[https://www.tbsakrebulo.gov.ge/index.php?m=255&news_id=7956 | ურბანული დაგეგმარების და საქალაქო მეურნეობის კომისიის სხდომა გაიმართა - თბილისის საკრებულო]</ref><ref>[https://www.tbsakrebulo.gov.ge/index.php?m=255&news_id=3716 | საკრებულოს რიგგარეშე სხდომაზე 11 კომისიის თავმჯდომარე დაამტკიცეს]</ref><ref>[https://www.tbsakrebulo.gov.ge/index.php?m=255&news_id=7824 | ურბანული დაგეგმარების და საქალაქო მეურნეობის კომისიის სხდომა]</ref> [[2025]] წლის 24 აპრილს დაინიშნა საქართველოს ინფრასტრუქტურის მინისტრად.<ref>[https://imedinews.ge/ge/politika/382956/inprastruqturis-ministrad-revaz-sokhadze-dainishna | ინფრასტრუქტურის მინისტრად რევაზ სოხაძე დაინიშნა]</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.gov.ge/index.php?lang_id=GEO&sec_id=27&info_id=34 |title={{!}} Gov.ge |access-date=2026-01-14 |archive-date=2025-02-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250222071758/https://www.gov.ge/index.php?lang_id=geo&sec_id=27&info_id=34 }}</ref> ===საქმიანობა კერძო სექტორში=== რევაზ სოხაძე კერძო სექტორში საქმიანობისას ხელმძღვანელობდა სხვადასხვა კომერციულ ორგანიზაციას: იყო კომპანია „ბადაგის“ აღმასრულებელი დირექტორი, „IMG Development“-ის დირექტორი, „კრწანისი ვილა რეზიდენსი“ და „Flexi Construction“-ის აღმასრულებელი დირექტორი. ==რესურსები ინტერნეტში== *[https://moi.gov.ge/ka/about/ხელმძღვანელობა/revaz-sokhadze ბიოგრაფია — საქართველოს ინფრასტრუქტურის სამინისტრო] {{nplg ბიოგრაფია|00020253}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{ირაკლი კობახიძის კაბინეტი}} {{DEFAULTSORT:სოხაძე, რევაზ}} [[კატეგორია:დაბადებული 14 ნოემბერი]] [[კატეგორია:დაბადებული 1978]] [[კატეგორია:საქართველოს ინფრასტრუქტურის მინისტრები]] [[კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები]] [[კატეგორია:თბილისში დაბადებულები]] [[კატეგორია:„ქართული ოცნების“ წევრები]] [[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]] hlpf1o03kgbwnhep8k5ri97kno14vp8 0 815543 5406579 5328658 2026-06-03T20:37:17Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 2 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406579 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი =ქალაქი |ქართული სახელი = პოლნა |პანორამა = |წარწერა = ღვთისმშობლის მიძინების ეკლესია |რეგიონის ტიპი = მხარე |რეგიონი = ვისოჩინის მხარე |პირველი ხსენება = 1242 |ფართობი = 37,77 |რაიონის ტიპი=ქაუნთი }} '''პოლნა''' ({{lang-cs|Polná}}) — ქალაქი [[ჩეხეთი|ჩეხეთის რესპუბლიკის]] [[ვისოჩინის მხარე|ვისოჩინის მხარეში]], ქალაქი [[იჰლავის რაიონი|იჰლავის რაიონში]] მდებარეობს. ქალაქის ისტორიული ცენტრი კარგად არის შემონახული და [[ჩეხეთის კულტურული ძეგლი|ჩეხეთის კულტურული ძეგლის]] სტატუსი აქვს. [[ფაილი:Polna Peklo5.JPG|მინი|პეკლოს ტბორი]] [[ფაილი:Polna hrad zamek.JPG|მინი|ციხესიმაგრე]] [[ფაილი:Synagoga polna.jpg|მინი|ყოფილი სინაგოგა]] [[ფაილი:ZŠ Polná, Komenského.JPG|მინი|საჯარო სკოლა]] ==ადმინისტრაციული დაყოფა== პოლნას მუნიციპალიტეტი ხუთი ადმინისტრაციული ერთეულისგან შედგება:<ref>{{cite web |title=Public Census 2021 – basic data|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4690&katalog=33475&pvo=SLD21043-CO|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2022}}</ref> {{div col|colwidth=12em}} *პოლნა *[[ჰრბოვი (პოლნა)|ჰრბოვი]] *[[იანოვიცე (პოლნა)|იანოვიცე]] *[[ნოვე-დვორი (პოლნა)|ნოვე-დვორი]] *[[სკრიშოვი (პოლნა)|სკრიშოვი]] {{div col end}} ==სახელწოდება== ქალაქის სახელწოდება ჩეხური სიტყვა ''pole''-დან მომდინარეობს, რაც ქართულად „მდელოს“ ნიშნავს.<ref>{{cite web|title=Název Polná – původ|url=https://www.mesto-polna.cz/nazev-polna-puvod/d-327678|publisher=Město Polná|language=cs|access-date=2024-04-10|archive-date=2024-12-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241225122024/https://www.mesto-polna.cz/nazev-polna-puvod/d-327678}}</ref> ==გეოგრაფია== პოლნა ქალაქ [[იჰლავა|იჰლავიდან]] ჩრდილო-აღმოსავლეთით, დაახლოებით 14 კილომეტრში მდებარეობს. ის [[ზემო საზავის ბორცვები|ზემო საზავის ბორცვებზეა]] გაშენებული. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე მდებარე უმაღლესი წერტილის სიმაღლე 681 მეტრია ზღვის დონიდან. ქალაქი მდინარე [[შლაპანკა|შლაპანკასა]] და ოხოზსკი-პოტოკის შესართავთან მდებარეობს. პოლნას მუნიციპალიტეტის ტერიტორია მდიდარია სათევზაო ტბორებით. მათგან ყველაზე დიდია პეკლო, რომელიც ისტორიული ქალაქის ცენტრის მახლობლად მდებარეობს. იგი 1479–1482 წლებში დააგუბეს და ამ ტბორის ფართობი 16 ჰექტარია.<ref>{{cite web |title=6. rybník Peklo|url=https://kct.polna.cz/6-rybnik-peklo/|publisher=[[Czech Tourist Club]] in Polná|language=cs|access-date=2024-01-03}}</ref> ==ისტორია== ისტორიულ წყაროებში პოლნა პირველად 1242 წელს არის მოხსენიებული. იმ დროს აქ უკვე იყო ეკლესია. თავდაპირველად პოლნა ტყის ქვანახშირის მომპოვებელი დასახლება იყო და მისგან არც ისე შორს აშენდა იგივე სახელწოდების ციხესიმაგრე. ქალაქი ორ ისტორიულ ჩეხურ მიწის - [[ბოჰემია|ბოჰემიისა]] და [[მორავია|მორავიის]] საზღვარზე მდებარეობს, ამიტომ ის მნიშვნელოვან სავაჭრო და ტაქტიკურ პუნქტად იქცა.<ref name=history>{{cite web|title=Historie města|url=https://www.mesto-polna.cz/historie/d-317948/p1=84297|publisher=Město Polná|language=cs|access-date=2021-10-26|archive-date=2021-12-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211224071035/https://www.mesto-polna.cz/historie/d-317948/p1=84297}}</ref> თავისი არსებობის მანძილზე პოლნა მნიშვნელოვანი არისტოკრატული ოჯახების მამულების ნაწილი იყო. პოლნელი დიდგვაროვნების შემდეგ მას ლიპელი დიდგვაროვნები ფლობდნენ. XIV საუკუნის შუიდან ქალაქი [[პირკშტეინელები|პირკშტეინელი]] დიდგაროვნების საკუთრება იყო. [[ჰუსიტური ომები|ჰუსიტური ომების]] დროს პოლნას, ახლოს მდებარე ქალაქ [[პრჟიბისლავი|პრჟიბისლავთან]] ერთად ჰუსიტი დიდგვაროვანი ჰინეკ-პტაჩეკ პირკშტეინელი ფლობდა. [[ბოჰემია|ბოჰემიის]] მეფის [[ირჟი პოდებრადელი|ირჟი პოდებრადელის]] ვაჟმა ვიქტორმა პოლნას ქალაქის უფლებები და საკუთარი გერბის ქონის უფლება მიანიჭა, რადგან აქაური მამულები ჰინეკ-პტაჩეკის ქალიშვილ ჟოფიეზე ქორწინებით მზითევში მიიღო.<ref name=history/> XV საუკუნეში ქალაქს [[ჩესკა-ლიპა|ლიპელი]] ტრჩკები ფლობდნენ, შემდეგ ჰრადეცის მმართველი ვალენშტაინები, ხოლო მოგვიანებით [[დიტრიხშტაინები|დიტრიხშტაინებმა]] შეიძინეს. პოლნა თითქმის 300 წლის განმავლობაში დიტრიხშტაინების საკუთრება იყო.<ref name=history/> XVII საუკუნეში პოლნაში [[ებრაელები|ებრაული]] თემი დასახლდა.<ref name=history/> ებრაული კვარტალი დაარსდა 1681 წელს.<ref>{{cite web|title=Židovské město|url=https://www.mesto-polna.cz/zidovske-mesto/d-329443|publisher=Město Polná|language=cs|access-date=2021-10-26|archive-date=2023-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231005140027/https://www.mesto-polna.cz/zidovske-mesto/d-329443}}</ref> 1794 წელს ქალაქის ციხესიმაგრე დაიწვა და ამის შემდეგ სრულად აღარასდროს აღუდგენიათ. XIX საუკუნეში პოლნა დიდი ჩეხური კულტურის ცენტრი იყო მთელი რეგიონისთვის და გერმანულენოვანი [[იჰლავა|იჰლავის]] ჩეხურ საპირწონეს წარმოადგენდა. XIX საუკუნის ნახევარში ქალაქში 6 500 ადამიანი ცხოვრობდა და [[ვისოჩინის მხარე|ვისოჩინის მხარეში]] მოსახლეობის რაოდენობით მესამე ადგილზე იყო (იჰლავასა და [[ტრჟებიჩი|ტრჟებიჩის]] შემდეგ). 1863 წლის აგვისტოში პოლნაში ტრაგედია დატრიალდა. უზარმაზარმა ხანძარმა 189 შენობა გაანადგურა და 456-მა ოჯახმა საცხოვრებელი დაკარგა. ხანძრის შედეგად [[ბაროკო|ბაროკოსა]] და [[რენესანსი|რენესანსის]] სტილის მრავალი სახლი დაინგრა. შედეგად ქალაქიდან მოსახლეობის მნიშვნელოვანი ნაწილი საცხოვრებლად სხვაგან გადავიდა. ქალაქში დობრონინ-პოლნას რკინიგზა 1903 წელს აშენდა, ამ ხაზზე რეგულარული მატარებელი 1982 წლიდან აღარ მოძრაობს.<ref name=history/> XIX საუკუნეში პოლნაში გახმაურებული მკვლელობა მოხდა და 19 წლის გოგონა ანეჟკა ჰრუზოვას ბჟეზინას ტყეში მოკლეს. მოგვიანებით ამ დანაშაულში უსაფუძვლოდ დასდეს ბრალი პოლნელ ებრაელ ლეოპოლდ ჰილსნერს. საქმე იმდენად გახმაურდა, მასში პირადად ჩეხოსლოვაკიის პირველი პრეზიდენტი [[ტომაშ გარიგ მასარიკი]] ჩაერთო. ეს გახმაურებული შემთხვევა [[ჰილსნერის საქმე|ჰილსნერის საქმის]] სახელითაა ცნობილი. 1906 წელს პოლნაში სატელეფონო ქსელი დამონტაჟდა, ხოლო 1911 წელს პირველი ელექტროსადგური ააგეს. [[მეორე მსოფლიო ომი|მეორე მსოფლიო ომის]] დროს [[ებრაელები|ებრაული]] თემის უმეტესობა საკონცენტრაციო ბანაკებში დაიღუპა. ცნობილია, რომ ომს მხოლოდ სამი პოლნელი ებრაელი გადაურჩა. 1949 წელს პოლნა გახდა [[ჰავლიჩკუვ-ბროდის რაიონი|ჰავლიჩკუვ-ბროდის რაიონის]] ნაწილი. 1960 წელს მორიგი ტერიტორიული რეორგანიზაციის შემდეგ იგი შევიდა [[იჰლავის რაიონი|იჰლავის რაიონის]] შემადგენლობაში.<ref name=history/> ==ეკონომიკა== პოლნაში მრავალი საშუალო ზომის საწარმოა. მრეწველობის ყველაზე მნიშვნელოვანი დარგებია ხის დამუშავების და კვების მრეწველობა (განსაკუთრებით ცნობილია აქაური რძის პროდუქტები). ქალაქში მდებარე ყველაზე დიდი დამსაქმებლებია Sapeli (კარების მწარმოებელი) და TKZ Polná (სამშენებლო და ავეჯის ტექნიკის მწარმოებელი).<ref>{{cite web |title=Registr ekonomických subjektů|url=https://www.czso.cz/csu/res/registr_ekonomickych_subjektu|work=Business Register|publisher=Czech Statistical Office|language=cs|access-date=2023-07-21}}</ref> ==ღირსშესანიშნაობები== პოლნას ციხესიმაგრე XII საუკუნის ბოლოს და XIII საუკუნის დასაწყისში აშენდა, ის ქვეყნის ერთ-ერთი უძველესი არისტოკრატული ციხესიმაგრეა. ციხესიმაგრე მოგვიანებით ხელახლა ააშენეს [[გოტიკური არქიტექტურა|გოტიკურ]] სტილში. [[ვიკტორინ პოდებრადელი|ვიკტორინ პოდებრადელის]] მმართველობის დროს, 1479–1486 წლების შუალედში ციხის გალავანი გაფართოვდა და მის მახლობლად [[პეკლოს ტბორი]] შეიქმნა. 1584 წელს გაჩენილი ხანძრის შემდეგ ციხე აღადგინეს და [[რენესანსი|რენესანსის]] სტილის შატოდ გადააკეთეს. [[ოცდაათწლიანი ომი|ოცდაათწლიანი ომის]] დროს ის შვედეთის არმიამ დააზიანა. 1794 წელს მასშტაბური ხანძრის შემდეგ მისი ზოგიერთი ნაწილი აღარ აღუდგენიათ. 1922–1926 წლებში მიტოვებული ციხის კომპლექსი ნაწილობრივ აღადგინეს და მასში მუზეუმის ექსპონატები განათავსეს. 1953 წელს ის ქალაქის საკუთრება გახდა. დღეს კომპლექსში განთავსებულია პოლნას მუზეუმი, დაწყებითი სამხატვრო სკოლა და კულტურის ცენტრი.<ref>{{cite web |title=Historie hradu a zámku Polná|url=https://www.muzeum-polna.cz/inpage/historie-hradu-a-zamku/|publisher=Polná Museum|language=cs|access-date=2021-10-26}}</ref> ჰუსის მოედანი ქალაქის ცენტრალური მოედანია. აქ მდებარეობს სადეკანოზო „კაპლანკას“ შენობა (ვიკარიატის ყოფილი რეზიდენცია), [[ბაროკო|ბაროკოს]] სტილის სამების სვეტი და „ჰასტრმანკას“ შადრევანი, რომელსაც სასაუბრო ენაში ადგილობრივები „ვოდნიკს“ (წყაროს) უწოდებენ. ჰუსის მოედანზე მდებარე [[პოლნის ღვთისმშობლის მიძინების ეკლესია|ღვთისმშობლის მიძინების ეკლესია]] პოლნას მთავარი ღირსშესანიშნაობაა. იგი 1700-1707 წლებში აშენდა. პროექტის ავტორი იყო იტალიელი მშენებელი [[დომენიკო დ’ანჯელი]]. ეკლესიაში არის მდიდრული თაბაშირის ფრესკების დეკორაცია და იან დავიდ ზიბერის [[ორგანი (საკრავი)|ორგანი]] (ქვეყანაში ყველაზე დიდი შემონახული ორგანი, რომელიც ჩეხეთშია წარმოებული). ეკლესიის კოშკი 1863 წლის ხანძარმა გაანადგურა და 1894 წელს აღადგინეს. მისი სიმაღლე 64 მეტრია.<ref>{{cite web|title=Národní kulturní památka – chrám Nanebevzetí Panny Marie|url=https://www.mesto-polna.cz/narodni%2Dkulturni%2Dpamatka%2Dchram%2Dnanebevzeti%2Dpanny%2Dmarie/os-19516/p1=84669|publisher=Město Polná|language=cs|access-date=2021-10-26|archive-date=2021-10-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211026191836/https://www.mesto-polna.cz/narodni-kulturni-pamatka-chram-nanebevzeti-panny-marie/os-19516/p1=84669}}</ref> წმინდა ეკატერინეს ეკლესია სასაფლაოზე მდებარეობს. ის 1378–1389 წლებში პირკენშტეინის დიდგვაროვნებმა ააშენეს. 1906–1910 წლებში აღმოაჩინეს XV და XVI საუკუნეებში შესრულებული კედლის ფრესკების ფრაგმენტები პოლნაში მეორე სასაფლაოს ეკლესია [[წმინდა ბარბარე|წმინდა ბარბარეს]] სახელობისაა.<ref>{{cite web|title=Kostel svaté Kateřiny|url=https://www.mesto-polna.cz/kostel-svate-kateriny/d-327404|publisher=Město Polná|language=cs|access-date=2021-10-26|archive-date=2023-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231005140028/https://www.mesto-polna.cz/kostel-svate-kateriny/d-327404}}</ref> ებრაული თემის ხსოვნას XVII საუკუნის ბოლოს დაარსებული ყოფილი სინაგოგა და ებრაული სასაფლაო ეძღვნება. დღესდღეობით სინაგოგაში ებრაული კულტურის რეგიონალური მუზეუმია განთავსებული.<ref>{{cite web |title=Polná|url=https://www.kudyznudy.cz/kam-pojedete/vysocina/vysocina/polna|publisher=Kudy z nudy|language=cs|access-date=2021-10-26}}</ref> პოლნაში არსებულ კლაშტერის ხევში ძველი რომაული სავაჭრო გზა გადიოდა. ამ გზის 150 მეტრი დღესაც არის შემორჩენილი.<ref>{{cite web|title=Klešter|url=https://www.mesto-polna.cz/klester/d-327481|publisher=Město Polná|language=cs|access-date=2021-10-26|archive-date=2023-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231005140032/https://www.mesto-polna.cz/klester/d-327481}}</ref> ==ცნობილი ადამიანები== *[[ვაცლავ ვიქტორ მორავეკი]] (1715-1779) — მოქანდაკე *[[ბოჟენა ნემცოვა]] (1820–1862) — მწერალი *[[იოზეფ კუნი]] (1911–1984) — ორღანისტი და კომპოზიტორი *[[ბოჰუმილ ჰრაბალი]] (1914–1997) — მწერალი ==დაძმობილებული ქალაქები== *{{flagicon|SUI}} [[ვიმისი]], [[შვეიცარია]]<ref>{{cite web|title=Wimmis|url=https://www.mesto-polna.cz/wimmis/d-329318|publisher=Město Polná|language=cs|access-date=2020-10-08|archive-date=2023-01-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230113002304/https://www.mesto-polna.cz/wimmis/d-329318}}</ref> ==რესურსები ინტერნეტში== {{commons category|Polná}} *{{official|www.mesto-polna.cz}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ვისოჩინის მხარის ქალაქები]] orrj58thjmwdcj6sjqficatk44lbeou 0 829079 5406709 5384538 2026-06-04T09:56:56Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 0 წყარო და 1 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406709 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | სახელი = რაფაელ ურდანეტა | სურათი= Rafael urdaneta.jpg | სურათის ზომა = 250px | წარწერა სურათის ქვეშ= | ხელმოწერა = | დაბადების თარიღი = [[24 ოქტომბერი]], [[1788]] | დაბადების ადგილი= [[მარაკაიბო]] | გარდაცვალების თარიღი = [[23 აგვისტო]], [[1845]] | გარდაცვალების ადგილი= [[პარიზი]], [[საფრანგეთი]] | მოქალაქეობა = | ეროვნება = | რეზიდენცია = | დაკრძალულია = [[ვენესუელა]] | საარჩევნო ოლქი = | მამა = მიგელ ჯერონიმო დე ურდანეტას | დედა =მარია ალეხანდრინა დე ფარიასი | მეუღლე = დოლორეს ვარგას პარისი | შვილები= | ნათესავები = | განათლება = | პროფესია = | საქმიანობა = სამხედრო მოღვაწე | რელიგია = | ჯილდოები = | პარტია = | საიტი= | რიგი = [[კოლომბია|კოლომბიის]] მე-4 [[პრეზიდენტი]] | თანამდებობა დაიკავა = [[5 სექტემბერი]], [[1830]] | თანამდებობა დატოვა = [[2 მაისი]], [[1831]] | ვიცე-პრეზიდენტი = | პრეზიდენტი = | პრემიერ-მინისტრი = | წინამორბედი = | მემკვიდრე = | რიგი2 = | თანამდებობა დაიკავა2 = | თანამდებობა დატოვა2= | წინამორბედი2 = | მემკვიდრე2 = | პრეზიდენტი2= | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2= | რიგი3 = | თანამდებობა დაიკავა3 = | თანამდებობა დატოვა3 = | წინამორბედი3 = | მემკვიდრე3 = | პრეზიდენტი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | რიგი4 = | თანამდებობა დაიკავა4 = | თანამდებობა დატოვა4 = | წინამორბედი4 = | მემკვიდრე4 = | პრეზიდენტი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | რიგი5 = | თანამდებობა დაიკავა5 = | თანამდებობა დატოვა5 = | წინამორბედი5 = | მემკვიდრე5 = | პრეზიდენტი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= }} '''რაფაელ ხოსე ურდანეტა''' (დ. [[24 ოქტომბერი]], [[1788]] – გ. [[23 აგვისტო]], [[1845]]) — [[ვენესუელელები|ვენესუელელი]] [[გენერალი]] და ომის გმირი.<ref name=":02">{{Cite book |last=Madrid |first=Raúl L. |url=https://www.cambridge.org/core/books/birth-of-democracy-in-south-america/A8EA21756D12D27A6171337F2BF3F415 |title=The Birth of Democracy in South America |date=2025 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-009-63381-9 |pages=201}}</ref> [[1830]] წლის სამხედრო გადატრიალების შედეგად ურდანეტა გახდა [[კოლომბია|კოლომბიის]] მე-4 [[პრეზიდენტი]].<ref>Mis Mejores Amigos - 110 Biografías de Venezolanos Ilustres. Vinicio Romero Martínez. Editorial Larense. Caracas. 1987</ref> ==პირადი ცხოვრება== რაფაელ ურდანეტა დაიბადა [[მარაკაიბო|მარაკაიბოში]] ცნობილი გენერალ-კაპიტნის [[მიგელ ჯერონიმო დე ურდანეტა|მიგელ ჯერონიმო დე ურდანეტას]] ოჯახში, 1788 წლის 24 ოქტომბერს. დაწყებითი განათლება მარაკაიბოში მიიღო, ხოლო საშუალო - [[კარაკასი|კარაკასში]]. ომამდე ის სწავლობდა [[ლათინური ენა|ლათინურ ენასა]] და [[ფილოსოფია|ფილოსოფიას]]. [[ფაილი:Dolores Vargas París.jpg|250px|მინი|მარცხნივ|დოლორეს ვარგას პარისი, ურდანეტას ცოლი]] [[1822]] წლის [[31 აგვისტო|31 აგვისტოს]], კოლუმბიის ქალაქ [[სანტა-ფე (ნიუ-მექსიკო)|სანტა-ფეში]] დაქორწინდა დოლორეს ვარგას პარისზე. ქორწინება დიდი პოპულარობით სარგებლობდა. თუმცა, დიქტატურის დამყარების შემდეგ, ისინი იძულებულნი გახდნენ, ქვეყნიდან გაქცეულიყვნენ. ურდანეტა და დოლორესი [[სიმონ ბოლივარი|ბოლივარის]] მხარდამჭერები იყვნენ; ამიტომ ისინი იძულებულნი გახდნენ კვლავ გაქცეულიყვნენ, ამჯერად [[კიურასაო|კიურასაოში]]. [[1832]] წელს, ვენესუელის მთავრობის მიერ ოჯახისთვის მინიჭებული ლიცენზიის საფუძველზე, მათ კარაკასში დაბრუნება შეძლეს, თუმცა ლიცენზიის თანახმად, ურდანეტა ქვეყნის პოლიტიკაში არ უნდა ჩარეულიყო. ოჯახი [[სანტა-ანა-დე-კორო|სანტა-ანა-დე-კოროში]] გადავიდა საცხოვრებლად, სადაც მთავრობის წინააღმდეგ აჯანყება დაიწყო. ამან ურდანეტას ვენესუელის პოლიტიკაში ხელახლა ჩართვის საშუალება მისცა. საბოლოოდ, მან შეძლო სენატორის თანამდებობის შენარჩუნება [[1845]] წლამდე. 1845 წელს ურდანეტა ვენესუელის ელჩად [[ესპანეთი|ესპანეთში]] დაინიშნა, თუმცა იმავე წლის 23 აგვისტოს, [[პარიზი|პარიზში]], [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]], თირკმლის კენჭებით გამოწვეული გართულებების შედეგად გარდაიცვალა, ესპანეთში ჩასვლამდე. ურდანეტა 1876 წლის 16 მაისიდან ვენესუელის ეროვნულ პანთეონშია დაკრძალული. [[2015]] წელს, [[24 ოქტომბერი]] ვენესუელაში ეროვნულ დღესასწაულად გამოცხადდა მის ხსოვნის პატივსაცემად.<ref name="decreed2015">{{cite web|url=https://www.noticias24.com/venezuela/noticia/300689/natalicio-de-rafael-urdaneta-sera-decretado-como-fecha-patria/|title=Decretan el 24 de octubre, natalicio de Rafael Urdaneta, como "fecha de la Patria"|website=Noticias24|access-date=11 December 2018|archive-date=29 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151029085936/https://www.noticias24.com/venezuela/noticia/300689/natalicio-de-rafael-urdaneta-sera-decretado-como-fecha-patria/|url-status=dead}}</ref> ==სამხედრო კარიერა== [[ფაილი:Rafael Urdaneta, Caracas..JPG|250px|მინი|მარჯვნივ|რაფაელ ურდანეტას მონუმენტი ვენესუელის ეროვნულ პანთეონში.]] ბიძის, მარტინ დე ურდანეტას წახალისებით, 1804 წელს რაფაელი სწავლის გაგრძელების მიზნით სანტა-ფეში გაემგზავრა. იქ რამდენიმე წელი იცხოვრობდა და კარგი გამოცდილება შეიძინა სამხედრო საქმეების ადმინისტრირებაში. [[1810]] წლის [[20 ივლისი|20 ივლისს]] სანტა-ფეში [[ხუნტა]] ჩამოყალიბდა. ურდანეტა მოძრაობას შეუერთდა. 1810 წლის 1 ნოემბერს, ლეიტენანტის წოდებით, იგი ახალი გრანადას პატრიოტთა არმიის პირველ ბატალიონში ჩაირიცხა და მომდევნო წელს ახალი გრანადას კამპანია დელ სურის წინააღმდეგ იბრძოდა. 1813 წელს სანტა-ფეს ბრძოლის შემდეგ, ურდანეტა როიალისტებმა შეიპყრეს და რამდენიმე თვით დააპატიმრეს. ==ღირსების კამოანია== პირველი რესპუბლიკის ჩამოშლის შემდეგ, სიმონ ბოლივარი გადასახლებული იყო ვენესუელის ტერიტორიიდან. 1813 წლისთვის იგი იბრძოდა როიალისტების წინააღმდეგ ახალი გრანადის რეგიონში. სწორედ ამ დროს შეძლო ურდანეტამ შეერთებოდა ბოლივარის რევოლუციურ არმიას. ბოლივარის ღირსების კამპანია ვენესუელის დასაბრუნებლად ბრწყინვალე შესაძლებლობა იყო ურდანეტასთვის. მან გადამწყვეტი როლი ითამაში პატრიოტების გამარჯვებისათვის ტაგუანესის ბრძოლაში [[1813]] წლის [[2 ივლისი|2 ივლისს]]. პატრიოტების გამარჯვებისა და ვენესუელის მეორე რესპუბლიკის დაარსების შემდეგ, ახალი გრანადის კონგრესზე ტუნხაში, ბოლივარმა აღწერა ურდანეტა როგორც „სიმამაცითა და ინტელექტით გამორჩეული ღირსეული მებრძოლი“.<ref>INCES [http://www.inces.gob.ve/index.php?option=com_content&view=article&id=194%3Aerase-una-vez-un-hombre-llamado-urdaneta&catid=29%3Anoticias-inces&Itemid=155&lang=en "Erase una vez un hombre llamado Rafael Urdaneta"], 2013</ref> ამ მომენტიდან ურდანეტა ხელმძღვანელობდა უამრავ სამხედრო მოქმედებას, რომელთა შორის გამოირჩევა [[ბარბულას ბრძოლა]], [[1814]] წლის სანტა-ფეს ალყა (რის შემდეგაც 26 წლის ასაკში დაწინაურდა გენერალ-ლეიტენანტად), მარაკაიბოს აღება და მარში სან-კარლოსისკენ [[1821]] წელს, რომელმაც გაათავისუფლა [[კომოს პროვინცია]].<ref>Villamarín Pulido, Luis Alberto. ''Delirio del Libertador: Biografía del general Simón Bolívar''. Luis Villamarin, 2014, p. 99. [https://books.google.com/books?id=j7NOCgAAQBAJ&pg=PA99&lpg=PA99&dq= "Delirio del Libertador"]</ref> ==პრეზიდენტობა== 1830 წელს ახალ გრანადელებსა და ვენესუელელებს შორის მტრობამ პიკს მიაღწია. იმ დროს, გენერალ ბოლივარის ერთგული ვენესუელური ბატალიონი „კალაო“ ბოგოტაში იყო განლაგებული. გენერალ [[ფრანსისკო დე პაულა სანტანდერი|ფრანსისკო დე პაულა სანტანდერის]] ერთგულმა კიდევ ერთმა ბატალიონმა, რომელიც ასევე იმავე ქალაქში იყო განლაგებული, დაარწმუნა მთავრობა, „კალაო“ ტუნხაში გადაეყვანა. ამ ქმედებამ ბოგოტაში მცხოვრები ვენესუელელი მშვიდობიანი მოსახლეობის აჟიოტაჟი გამოიწვია და გამოიწვია დაპირისპირება ორივე ბატალიონს შორის. კალაოს ბატალიონმა ახალი გრანადინის ბატალიონი დაამარცხა, ხოლო პრეზიდენტმა ხოაკინ მოსკერამ ტანამდებობა დატოვა და ქალაქიდან გაიქცა. 1830 წლის 5 სექტემბერს გენერალ ურდანეტამ პრეზიდენტის თანამდებობა დაიკავა. გენერალ ურდანეტას და მის მოკავშირეებს იმედი ჰქონდათ, რომ იმავე წლის მაისში თანამდებობიდან გადამდგარი ბოლივარი დედაქალაქში დაბრუნდებოდა და კვლავ დაეკავებდა პრეზიდენტის თანამდებობას. როდესაც გაირკვა, რომ ბოლივარი დედაქალაქში არ დაბრუნდებოდა, 1831 წლის 15 ივნისს ურდანეტამ კონგრესი მოიწვია ქალაქ ვილა დე ლეივაში. მიუხედავად ამისა, კონგრესის მოწვევამდე, ნეოგრანადელმა გენერლებმა გამოთქვეს უკმაყოფილება გენერალ ურდანეტას მიმართ და მთელი ქვეყნის მასშტაბით სამხედრო მოქმედებები დაიწყო. გენერლებმა ხოსე მარია ობანდომ და ხოსე ილარიო ლოპესმა კონტროლი აიღეს ახალი გრანადის სამხრეთ შტატებზე, ხოლო გენერალმა ხოსე სალვადორ კორდოვა მუნიოსმა ჩრდილოეთ შტატებზე. 1831 წლის 14 აპრილს, წინ წამოსულმა ჯარებმა კაისედო აღმასრულებელი ხელისუფლების ლეგიტიმურ ხელმძღვანელად გამოაცხადეს და გენერალ ურდანეტას სამშვიდობო მოლაპარაკებების დაწყება სთხოვეს. ურდანეტა დათანხმდა და შეხვდა გენერლებს [[აპულო|აპულოში]]. 28 აპრილს ორივე მხარემ ხელი მოაწერა აპულოს ხელშეკრულებას და ურდანეტამ ძალაუფლება დათმო. ==რესურსები ინტერნეტში== * Biblioteca Luis Angel Arango, Bogotá: [http://www.lablaa.org/blaavirtual/biografias/urdarafa.htm Biografie Urdanetas]{{Dead link|date=მაისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }} * MunicipioUrdaneta: [http://www.municipiourdaneta.com/paginaprincipal/generalrafaelurdaneta.php Biografie Urdanetas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090119050536/http://municipiourdaneta.com/paginaprincipal/generalrafaelurdaneta.php |date=2009-01-19 }} * Hector Bencomo Barrios: [http://www.rena.edu.ve/biografias/biografiadetalle.php?id=462 aus dem Diccionario de Historia de Venezuela]{{Dead link|date=ივნისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }} * Javier Ocampo López: [https://www.banrepcultural.org/blaavirtual/biografias/urdaneta-rafael Biblioteca virtual Luis Ángel Arango] * Sein Wirken während der Befreiungskriege ist auf den entsprechenden Seiten einer Darstellung zu den Befreiungskriegen in den Bolivarischen Ländern detailliert beschrieben ([https://skb-s-amerika.de/Befreiungskrieg/Inhalt-BefrKrieg.htm Inhaltsverzeichnis]). ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:ურდანეტა, რაფაელ}} [[კატეგორია:დაბადებული 24 ოქტომბერი]] [[კატეგორია:დაბადებული 1788]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 23 აგვისტო]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 1845]] [[კატეგორია:პრეზიდენტები]] [[კატეგორია:პრეზიდენტები ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:ვენესუელელები]] [[კატეგორია:სამხედრო მოღვაწეები]] [[კატეგორია:გენერლები]] 9yha75f9apf93xlb6dnlultycgv65ti 0 833478 5406285 5331174 2026-06-03T12:03:40Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 2 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406285 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი =ქალაქი |ქართული სახელი = პელჰრჟიმოვი |პანორამა = |წარწერა = |რეგიონის ტიპი = მხარე |რეგიონი = ვისოჩინის მხარე |პირველი ხსენება = 1289 |ფართობი = 95,28 |რაიონის ტიპი=ქაუნთი }} '''პელჰრჟიმოვი''' ({{lang-cs|Pelhřimov}}) — ქალაქი [[ჩეხეთი|ჩეხეთის რესპუბლიკის]] [[ვისოჩინის მხარე|ვისოჩინის მხარეში]], ქალაქი [[პელჰრჟიმოვის რაიონი|პელჰრჟიმოვის რაიონის]] ადმინისტრაციული ცენტრია. პელჰრჟიმოვის ისტორიული ცენტრი კარგად არის შემონახული და [[ჩეხეთის კულტურული ძეგლი|ჩეხეთის კულტურული ძეგლის]] სტატუსი აქვს. ==სახელწოდება== პელჰრჟიმოვის სახელწოდება პირადი სახელი Pelhřim-იდან მომდინარეობს. ლეგენდის მიხედვით ქალაქი ვარტენბერგის ეპისკოპოსმა პელჰრჟიმმა (Peregrinus) დაახლოებით 1225 წელს დააარსა.<ref>{{cite web |title=Historie města|url=https://www.pelhrimovsko.cz/cz/o-meste/historie-mesta.htm|publisher=Město Pelhřimov|language=cs|access-date=2023-12-04}}</ref> ==გეოგრაფია== პელჰრჟიმოვი ფართობით საკმაოდ დიდი ქალაქია, მისი ფართობი 95 კვადრატულ კილომეტრს აჭაბებს და ამ მონაცემებით ის პირველ ადგილზეა [[ვისოჩინის მხარე|ვისოჩინის მხარეში]]. ის იჰლავიდან დასავლეთით, დაახლოებით 37 კილომეტრში მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის ტერიტორია კრჟემეშნიკის მთიანეთშია, უმაღლესი წერტილის სიმაღლე 700 მეტრია ზღვის დონიდან. პელჰრჟიმოვის ტერიტორიაზე მიედინება პატარა მდინარე ბელა. ის აგრეთვე მდიდარია სათევზაო ტბორებით. ==ისტორია== აქ არსებული უძველესი დასახლება XIII საუკუნის პირველ ნახევარში წმინდა ვიტუსის ეკლესიის მახლობლად დაარსდა. პელჰრჟიმოვი ისტორიულ წყაროებში პირველად 1289 წლებში ჩნდება. პირველი ისტორიული ცნობით ის ჰლუბოკელმა ვიტეკმა დაარბია. 1290 წელს მეფე [[ვაცლავ II]]-მ ბეჩინეს ეპისკოპოს ტობიაშს ქალაქის განახლებისა და გამაგრების უფლება მისცა. თავდაპირველად პელჰრჟიმოვი ძირითადად [[გერმანელები|გერმანელი]] კოლონისტებით დასახლდა. საუკუნეთა განმავლობაში [[ჩეხები]] უმრავლესობად ჩამოყალიბდნენ.<ref name=history>{{cite web |title=History|url=https://www.pelhrimovsko.cz/en/about-pelhrimov/history/history.htm|publisher=Město Pelhřimov|access-date=2024-11-28}}</ref> [[ჰუსიტური ომები|ჰუსიტურ ომებში]] პელჰრჟიმოვი ჰუსიტებს მიემხრო. ომიანობის დასრულების შემდეგ ქალაქის ხელსაყრელმა მდგომარეობამ მის განვითარებაზე დადებითად იმოქმედა. ის [[როზენბერგები|როზენბერგების]] ოჯახისა და კუნშტატის დიდგვაროვნების სამფლობელოს საზღვარზე მდებარეობდა. 1446–1450 წლებში პელჰრჟიმოვის სამეფო სათათბირო ადგილად აირჩიეს, რომელსაც მეფე [[ირჟი პოდებრადელი]] ესწრებოდა. კრემეშნიკის მახლობლად [[ვერცხლი|ვერცხლის]] მოპოვებამ ხელი შეუწყო პელჰრჟიმოვის გაფართოებას. ქალაქში ხელოსნობა აყვავდა. 1434 წელს ის ლიპელმა დიდგვაროვანმა ტრჩკებმა შეიძინეს. მათ 1550 წელს მამული მიჰყიდეს [[რჟიჩანი|რჟიჩანელ]] ადამ რიჩანსკის, რომელმაც ქალაქის გალავანთან ახლოს ციხესიმაგრე ააშენა. რჟიჩანელი დიდგვაროვნები ციხესიმაგრეში 1572 წლამდე ცხოვრობდნენ, სანამ ქალაქმა თავისუფალი ქალაქის უფლებები არ გამოისყიდა.<ref name=history/> [[ფაილი:Zámek Pelhřimov 02.JPG|მინი|მარცხნივ|პელჰრჟიმოვის ციხესიმაგრე]] 1596 წელს იმპერატორმა [[რუდოლფ II|რუდოლფ II]]-მა პელჰრჟიმოვს სამეფო ქალაქის სტატუსი მიანიჭა. [[ბოჰემიის აჯანყება|ბოჰემიის აჯანყების]] შემდეგ დაწყებულმა რეპრესიებმა ქალაქის პერსპექტიული განვითარება შეაფერხა. 1646 წელს ძლიერმა ხანძარმა ქალაქს მძიმე ზიანი მიაყენა და შენობათა უმეტესობა გაანადგურა. 1766 წელს კიდევ ერთმა გამანადგურებელმა ხანძარმა ქალაქი კვლავ დააზარალა. მოქალაქეთა საცხოვრებელი სახლები ერთიანად აღდგა [[რენესანსი|რენესანსულ]]-[[ბაროკო|ბაროკოს]] სტილში, რის შედეგადაც ხანძრებმა ქალაქის არქიტექტურულ ერთგვაროვნებას შეუწყო ხელი.<ref name="history"/> [[ფაილი:Neoklacisistní městské divadlo z roku 1896.JPG|მინი|მუნიციპალური თეატრი]] XIX საუკუნეში ეროვნული მოძრაობის აღორძინებასთან პარალელურად ქალაქში კულტურული განვითარება შეინიშნებოდა. დაარსდა პატრიოტული გაერთიანებები, თეატრალური და საგუნდო კოლექტივები. [[1707]] წლის მარილის სახლი გადაკეთდა ეროვნულ სახლად და დღეს იგი [[პელჰრჟიმოვის თეატრი|პელჰრჟიმოვის თეატრის]] ფუნქციას ასრულებს. XIX საუკუნის მეორე ნახევარში დაიწყო ქალაქის ინდუსტრიალიზაცია, ამ პერიოდში პელჰრჟიმოვში დაიწყეს კბილის ჯაგრისების, წინდებისა და თეთრეულის ქსოვილის. აგრეთვე განვითარდა სასოფლო-სამეურნეო იარაღების წარმოება.<ref name="history"/> 1890 წელს რუჟოვას ქუჩაზე არქიტექტორ [[მაქს ფლაიშერი|მაქს ფლაიშერის]] პროექტით აშენდა [[გოტიკური არქიტექტურა|ნეოგოთიკური]] სინაგოგა. სინაგოგა 1967 წელს დაანგრიეს.<ref>{{cite web |title=Synagoga |url=https://www.pamatkovykatalog.cz/synagoga-2301666 |publisher=National Heritage Institute |language=cs |access-date=2024-11-28}}</ref> ==ეკონომიკა== პელჰრჟიმოვი რეგიონული ინდუსტრიული ცენტრია, სადაც განსაკუთრებით განვითარებულია საკვები მრეწველობა, ინჟინერია და სამომხმარებლო საქონლის წარმოება. ქალაქის უდიდესი კომპანიაა „აგროსტროი“ (Agrostroj), რომელიც სასოფლო-სამეურნეო ტექნიკას აწარმოებს. იგი 1896 წელს დაარსდა და 1 500-ზე მეტ ადამიანს ასაქმებს.<ref>{{cite web |title=Home |url=https://www.agrostroj.cz/en/home/ |publisher=AGROSTROJ Pelhřimov, a.s. |access-date=2024-11-28}}</ref><ref name="br">{{cite web |title=Registr ekonomických subjektů |url=https://www.czso.cz/csu/res/registr_ekonomickych_subjektu |work=Business Register |publisher=Czech Statistical Office |language=cs |access-date=2024-11-28}}</ref> ქალაქში მოქმედ სხვა საწარმოებს შორისაა „Spojené kartáčovny (SPOKAR)“ — ჯაგრისების მსხვილი მწარმოებელი; „Rimowa“ — სამოგზაურო ჩემოდნების მწარმოებელი კომპანია; „Koh-i-Noor Hardtmuth“-ის ფილიალი — სამხატვრო და საოფისე მასალების მწარმოებელი. აგრეთვე „FIA ProTeam“ — საღებავი ხელსაწყოების მწარმოებელი.<ref name="br"/> საკვები მრეწველობა ძირითადად რეგიონში მოყვანილი მოსავლის გადამუშავებას ეფუძნება. „Škrobárny Pelhřimov“ — კარტოფილის [[სახამებელი]]ს ქარხანა — 1871 წელს დაარსდა.<ref>{{cite web |title=History |url=https://www.skrobarny.com/en/menu/about-us/history/ |publisher=Škrobárny Pelhřimov, a.s. |access-date=2021-10-21 |archive-date=2021-10-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021072450/https://www.skrobarny.com/en/menu/about-us/history/ }}</ref> რძის პროდუქტების კომპანია „Madeta“-ს ადგილობრივი ფილიალი პელჰრჟიმოვში შეფუთულ რძეს 1942 წლიდან აწარმოებს.<ref>{{cite web |title=About company |url=https://www.madeta.cz/en/about-us?open=1&sec=65 |publisher=Madeta a.s. |access-date=2021-10-21}}</ref> საცხობი „Adélka“, რომელიც 1990 წელს დაარსდა, აწარმოებს ცომეულსა და ფქვილს და თითქმის 300 ადამიანს ასაქმებს.<ref>{{cite web |title=Příběh o Adélce |url=https://www.adelka.cz/cz/o-nas/pribeh-o-adelce |publisher=Adélka a.s. |language=cs |access-date=2024-11-28}}</ref> „ZZN Pelhřimov“, რომელიც [[Agrofert]]-ის კონგლომერატის ნაწილია, აწარმოებს საკვებს ფერმერული ცხოველებისთვის და 250-ზე მეტ ადამიანს ასაქმებს. ქალაქში მოქმედებს [[ლუდსახარში პოუტნიკი]], რომელიც ლუდს 1552 წლიდან ხარშავს<ref name="br"/><ref>{{cite web |title=ZZN Pelhřimov a. s. |url=https://www.zznpe.cz/ |publisher=ZZN Pelhřimov a. s. |language=cs |access-date=2024-11-28}}</ref> ==განათლება== ქალაქში ხუთი საჯარო სკოლაა. საშუალო საგანმანათლებლო დაწესებულებებს შორისაა [[გიმნაზია]] ბიზნეს აკადემიით, პროფესიული სასწავლებელი და სასტუმრო მენეჯმენტის საშუალო სკოლა, ასევე ტექნიკური საშუალო სკოლა პროფესიულ სასწავლებელთან ერთად.<ref>{{cite web |title=Přehled škol a školských zařízení: Žatec |url=https://rejstriky.msmt.cz/rejskol/ |work=Rejstřík škol a školských zařízení |publisher=[[ჩეხეთის განათლების, ახალგაზრდობისა და სპორტის სამინისტრო]] |language=cs |access-date=2024-11-28}}</ref> ==ღირსშესანიშნაობები== ისტორიული ცენტრი მოიცავს მასარიკის მოედანსა და მიმდებარე ქუჩებს. იგი ქვის გალავნით იყო შემოსაზღვრული, რომლის ნაწილებიც დღემდეა შემორჩენილი. ===მასარიკის მოედანი=== მოედანი გარშემორტყმულია კარგად შემონახული [[ბაროკო|ბაროკოსა]] და [[რენესანსი|რენესანსის]] სტილის სახლებით, არკადებითა და დეკორირებული ფასადებით. ასევე გვხვდება [[არტ-ნუვო]]ს ნაგებობები. „შრეინარის“ სახლი [[1614]] წელს რენესანსის სტილში აშენდა. აქ განთავსებულია ტურისტული საინფორმაციო ცენტრი და ლიპსკების ოჯახის მემორიალური დარბაზი. სამრევლო სახლი ბაროკოს ფასადით და მანსარდული სახურავით 1913–1914 წლებში არქიტექტორ [[პაველ იანაკი]]ს პროექტით [[კუბიზმი|კუბისტურ]] სტილში გადაკეთდა.<ref name="sights">{{cite web |title=Sights and Monuments |url=https://www.pelhrimovsko.cz/en/about-pelhrimov/sights-and-monuments/sights-and-monuments.htm |publisher=Město Pelhřimov |access-date=2024-11-28}}</ref> №17 ბურგრაფის სახლი 1561 წლის ხანძრის შემდეგ აღადგინეს. მასში შერწყმულია [[რენესანსი|რენესანსის]], [[ნეოკლასიციზმი|ნეოკლასიციზმისა]] და [[იმპერიული სტილი|იმპერიული სტილის]] ელემენტები. ფასადი მორთულია [[სგრაფიტო]]თი. დღეს აქ მოქმედებს სამხატვრო გალერეა და საშინელებათა მუზეუმი.<ref name="sights"/> მოედნის შუაგულში მდებარეობს შადრევანი წმინდა [[იაკობ ზებედესი]]ს ქანდაკებით. იგი პირველად 1546 წელს მოიხსენიება, ხოლო დღევანდელი სახე 1828 წლით თარიღდება.<ref name="sights"/> ===ქალაქის გამაგრება=== 1550 წლის რენესანსის სასახლემ ძველი მამული ჩაანაცვლა. მისი უძველესი ნაწილი [[გოტიკური არქიტექტურა|გოთიკური]] ბასტიონია, რომელიც 1561 წლის ხანძრის შემდეგ სასახლეში ინტეგრირდა. შემორჩენილი სამი კარიბჭიდან ერთ-ერთი ასევე სასახლის ნაწილია. [[1682]] და 1766 წლების ხანძრების შემდეგ ჩატარდა მნიშვნელოვანი რეკონსტრუქციები. [[1908]] წლიდან აქ განთავსებულია ვისოჩინის მუზეუმი, რომლის ექსპოზიციები ეძღვნება რეგიონალურ ისტორიასა და ეთნოგრაფიას, ქალაქის საპყრობილესა და წამების იარაღებს, აგრეთვე ადგილობრივ მოქანდაკეებს [[იოზეფ შეინოსტი|იოზეფ]] და [[ზდენეკ შეინოსტი|ზდენეკ შეინოსტებს]]. ქვედა (იჰლავის) და ზედა (რინარეცის) კარიბჭეები XVI საუკუნეში აშენდა. ქვედა კარიბჭე 36-მეტრიანი ხუთსართულიანი ნაგებობაა და დღეს რეკორდებისა და კურიოზების მუზეუმს მასპინძლობს.<ref name="sights"/> ===ეკლესიები=== [[პელჰრჟიმოვის წმინდა ბართლომეს ეკლესია|წმინდა ბართლომეს ეკლესია]] ქალაქის ერთ-ერთი მთავარი სიმბოლოა. იგი XIII საუკუნის ბოლოს ან XIV საუკუნის დასაწყისში [[გოტიკური არქიტექტურა|გოთიკურ]] სტილში აშენდა. 1589 წლიდან მისი გარე კედლები [[სგრაფიტო]]თი არის მორთული. ინტერიერი ძირითადად [[ბაროკო|ბაროკოს]] სტილშია გაფორმებული. მთავარ საკურთხეველზე განთავსებულია წმინდანთა — [[ბართლომე მოციქული]]ს, [[წმინდა ვოიტეხი]]ს, [[პროკოპი საზაველი]]ს, [[წმინდა ვიტი]]ს და [[წმინდა ვაცლავი]]ს ქანდაკებები. ჯვრის გზის ტილოები შექმნა [[ფრანტიშეკ ბილეკი|ფრანტიშეკ ბილეკმა]] და დახატა [[ვიქტორ ფოერსტერი|ვიქტორ ფოერსტერმა]].<ref name="sights"/> წმინდა ვიტუსის ეკლესია 1325 წლით თარიღდება და ქალაქის უძველესი საკრალური ნაგებობაა. დღემდე შემორჩენილია მისი გოთიკური პრესბიტერიუმი. დღეს ეკლესია საგამოფენო და საკონცერტო დარბაზად გამოიყენება.<ref name="sights"/> ==ცნობილი ადამიანები== {{div col|colwidth=30em}} *[[მიკულაშ პელჰრჟიმოველი]] (1385 – 1459) — ჰუსიტი მღვდელი და თეოლოგი *[[ვოიტეხ ბენედიქტ იუნი]] (1779–1843) — მხატვარი *[[ვაცლავ ფრესლი]] (1868–1915) — პოლიტიკოსი *[[ოტომარ კრეიჩა]] (1921–2003) — თეატრის რეჟისორი და დისიდენტი *[[ლუბომირ ლიპსკი]] (1923–2015), მსახიობი *[[ოლდრჟიხ ლიპსკი]] (1924–1986) — კინორეჟისორი და სცენარისტი *[[იოზეფ ვევერკა]] (დაიბადა 1941) — ამერიკელი ასტრონომი *[[ფრანტიშეკ ვისკოჩილი]] (დ. 1941) — ნეიროფიზიოლოგი [[იან კურკა]] (დაიბადა 1943) — სპორტული მსროლელი, ოლიმპიური ჩემპიონი *[[ირჟი ნოვოტნი]] (დაიბადა 1983) — ყინულის ჰოკეის მოთამაშე *[[ტომაშ სივოკი]] (დაიბადა 1983), ფეხბურთელი *[[მილან კოპიცი]] (დაიბადა 1985), ფეხბურთელი *[[მარტინ ფრკი]] (დაიბადა 1993) — ყინულის ჰოკეის მოთამაშე *[[ლიბორ შულაკი]] (დაიბადა 1994) — ყინულის ჰოკეის მოთამაშე *[[კრისტინა ნაპოლეაოვა]] (დაიბადა 1996) — გოლფის მოთამაშე {{div col end}} ==დაძმობილებული ქალაქები== პელჰრჟიმოვი დაძმობილებულია შემდეგ ქალაქებთან: *{{flagicon|SVK}} [[დოლნი-კუბინი]], [[სლოვაკეთი]] *{{flagicon|UKR}} [[მუკაჩევო]], [[უკრაინა]] *{{flagicon|AUT}} [[სანკტ-ვალენტინი]], [[ავსტრია]]<ref>{{cite web |title=Partnerská města |url=https://www.mestopelhrimov.cz/partnerka-mesta/ds-1709 |publisher=Město Pelhřimov |language=cs |access-date=2024-11-28 |archive-date=2024-12-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241202110841/https://www.mestopelhrimov.cz/partnerka-mesta/ds-1709 }}</ref> ==რესურსები ინტერნეტში== {{commons category|Pelhřimov}} *{{official|www.mestopelhrimov.cz}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ვისოჩინის მხარის ქალაქები]] 12x87dbr6x8pd0stvwcf9khit5wc5ox 0 841875 5406659 5279087 2026-06-04T05:32:45Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406659 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა პოლიტიკოსი}} '''ჟოზეფ საიდუ მომო''' (დ. [[26 იანვარი]], [[1937]] — გ. [[3 აგვისტო]], [[2003]]) — [[სიერა-ლეონე]]ს პოლიტიკოსი და სამხედრო ოფიცერი, რომელიც სიერა-ლეონეს მეორე პრეზიდენტის თანამდებობას [[1985]] წლის ნოემბრიდან [[1992]] წლის [[29 აპრილი|29 აპრილამდე]] იკავებდა.<ref name="Momoh">{{Cite book |title=Muslim Fula business elites and politics in Sierra Leone |last=Jalloh |first=Alusine |publisher=University of Rochester Press |year=2018 |isbn=9781580461146 |location=Rochester, NY |pages=176 |oclc=1006316899}}</ref> მომო ეთნიკური ჯგუფის, ლიმბას წარმომადგენელი იყო. სანამ [[1958]] წელს სამხედრო სამსახურში შევიდოდა, მან მცირე ხნით სამოქალაქო სამსახურში დაიწყო კარიერა. [[სიაკა სტივენზი]]ს ხელისუფლებაში მოსვლის შემდეგ, მომო [[1971]] წელს შეიარაღებული ძალების სარდლად დაინიშნა, [[1983]] წელს გენერალ-მაიორის წოდება მიენიჭა, ხოლო [[1985]] წელს ქვეყნის ერთადერთი ლეგალური პარტიის, „All People's Congress“-ის (APC) გენერალური მდივანი გახდა. სტივენზი იმავე წელს გადადგა და მისი მემკვიდრე მომო გახდა საპრეზიდენტო არჩევნების შემდეგ, რომელშიც იგი ერთადერთი კანდიდატი იყო. მან მემკვიდრეობით მძიმე მდგომარეობაში მყოფი ეკონომიკა მიიღო, თუმცა კორუფციასთან ბრძოლის კუთხით მნიშვნელოვან პროგრესს მიაღწია. საგარეო პოლიტიკაში მას დადებითი ურთიერთობები ჰქონდა [[ამერიკის შეერთებული შტატები|ამერიკის შეერთებულ შტატებთან]] და [[გაერთიანებული სამეფო|გაერთიანებულ სამეფოსთან]]. 1991 წელს ამბოხებულთა ჯგუფმა, „რევოლუციურმა გაერთიანებულმა ფრონტმა“ (RUF), მისი ჩამოგდების მიზნით, სიერა-ლეონეს სამოქალაქო ომი წამოიწყო. იმავე წლის ბოლოს მან შემოიღო ახალი კონსტიტუცია, რომელიც მრავალპარტიულ სისტემას უშვებდა. მიუხედავად ამისა, მომდევნო წელს იგი ჩამოაგდეს სამხედრო გადატრიალების შედეგად, რომელსაც [[ვალენტინ შტრასერი]] ხელმძღვანელობდა. შტრასერმა მოტივად დაასახელა გაუცემელი ხელფასები და RUF-ის წინააღმდეგ მებრძოლი ფრონტისპირელი ჯარისკაცების ცუდი ლოგისტიკური მომარაგება. მომო ემიგრაციაში [[გვინეა|გვინეაში]] გაიქცა, სადაც [[2003]] წელს, ომის დასრულებიდან ერთ წელიწადში გარდაიცვალა. ==ადრეული ცხოვრება== ჟოზეფ საიდუ მომო დაიბადა 1937 წლის 26 იანვარს, ბინკოლოში, ბომბალის რაიონში, ბრიტანეთის სიერა-ლეონეს ჩრდილოეთ პროვინციაში, ეთნიკური ჯგუფის, ლიმბას წარმომადგენელთა ოჯახში.<ref name="Momoh" /> [[1940-იანები|1940-იანი]] წლების დასაწყისში მისი ოჯახი საცხოვრებლად [[ფრიტაუნი|ფრიტაუნში]] გადავიდა და საბოლოოდ უილბერფორსში დასახლდა.<ref name="Momoh" /> მისი ოჯახის წევრები ქრისტიანები იყვნენ.<ref name="Momoh" /> [[1951]] წლიდან [[1955]] წლამდე იგი დასავლეთ აფრიკის მეთოდისტურ კოლეგიურ სკოლაში სწავლობდა.<ref name="Momoh" /> მომო ძალიან ათლეტური იყო და უყვარდა ჩოგბურთის, კალათბურთისა და ფრენბურთის თამაში.<ref name="Momoh" /> იგი ფეხბურთს პროფესიონალურ დონეზე თამაშობდა მაკენის „Young Stars FC“-სა და „Blackpool FC“-ში.<ref name="Momoh" /> მან განათლება სამთავრობო მოხელეთა სკოლაში, ტექნიკურ ინსტიტუტში დაასრულა.<ref name="Momoh" /> ==კარიერა== ===სამოქალაქო კარიერა=== [[1956]] წელს მომო მუშაობდა მესამე თანრიგის კლერკად [[სიერა-ლეონე|სიერა-ლეონ]]ეს სამოქალაქო სამსახურში.<ref name="Momoh" /> მან ეს თანამდებობა [[1958]] წელს დატოვა, რათა შეიარაღებულ ძალებში გაწევრიანებულიყო.<ref name="Momoh" /> ===სამხედრო კარიერა=== მომოს სამხედრო კარიერა 1958 წელს დაიწყო, როდესაც იგი რიგითად ჩაირიცხა დასავლეთ აფრიკის სამეფო სასაზღვრო ძალებში (RWAFF).<ref name="Momoh" /> მან გაიარა მომზადება განის ოფიცერთა რეგულარულ სკოლასა და [[ნიგერია|ნიგერიის]] სამხედრო სასწავლებელში.<ref name="Momoh" /> ამის შემდეგ იგი გაემგზავრა გაერთიანებულ სამეფოში, რათა ესწავლა ჰაითის ქვეითთა სკოლასა და ოლდერშოტის მონსის ოფიცერ-კურსანტთა სკოლაში.<ref name="Momoh" /> [[1963]] წელს მას სიერა-ლეონეს სამეფო სამხედრო ძალების მეორე ლეიტენანტის წოდება მიენიჭა.<ref name="Momoh" /> მოგვიანებით იგი მაიორის რანგზე ავიდა და ჩაიბარა მუას ყაზარმების სარდლობა კაილაჰუნში.<ref name="Momoh" /> [[1969]] წელს მომო გახდა ვიცე-პოლკოვნიკი და პირველი ბატალიონის მეთაური.<ref name="Momoh" /> ერთი წლის შემდეგ კი პოლკოვნიკის წოდება მიიღო.<ref name="Momoh" /> ბრიგადის გენერალ ჯონ ამადუ ბანგურას მიერ სახელმწიფო გადატრიალების მცდელობის შემდეგ, [[1971]] წელს პრეზიდენტმა სიაკა სტივენზმა მომო შეიარაღებული ძალების სარდლის მოადგილედ დანიშნა.<ref name="Momoh" /> 1971 წლის ნოემბერში მომომ ბანგურა შეცვალა შეიარაღებული ძალების სარდლის თანამდებობაზე.<ref name="Momoh" /> [[1974]] წელს იგი დაინიშნა სახელმწიფო მინისტრად კაბინეტის წევრის სტატუსით.<ref name="Momoh" /> [[1983]] წელს მას გენერალ-მაიორის წოდება მიენიჭა.<ref name="Momoh" /> ===სიერა-ლეონეს პრეზიდენტი=== [[1985]] წელს მომო გახდა APC-ის გენერალური მდივანი და ხელმძღვანელი.<ref name="Momoh" /> იმავე წელს იგი პრეზიდენტ [[სიაკა სტივენზი]]ს მემკვიდრე გახდა, მას შემდეგ რაც ერთადერთი კანდიდატი იყო ერთპარტიულ არჩევნებში, რომელიც 1985 წლის [[8 ოქტომბერი|8 ოქტომბერს]] რეფერენდუმის სახით ჩატარდა.<ref name="Momoh" /> მომო სიერა-ლეონეს მეორე პრეზიდენტი გახდა და ამ თანამდებობას 1985 წლის [[28 ნოემბერი|28 ნოემბრიდან]] [[1992]] წლის [[29 აპრილი|29 აპრილამდე]] იკავებდა. მმართველობის დასაწყისში მომომ საგანგებო ეკონომიკური მდგომარეობა გამოაცხადა, რითაც სიერა-ლეონეს ეკონომიკაზე უფრო დიდი კონტროლი მოიპოვა, თუმცა მას დიქტატორად არ მიიჩნევდნენ. პირიქით, ხალხი მას ზედმეტად სუსტ და სახელმწიფო საქმეების მიმართ უყურადღებო ლიდერად თვლიდა, რომელიც თავის ცნობილ კორუმპირებულ მრჩევლებს საშუალებას აძლევდა, კულისებიდან ემართათ პროცესები. მომომ წინამორბედისგან მემკვიდრეობით დაშლის პირას მყოფი ეკონომიკა მიიღო და მან ვერ შეძლო ამ პროცესის შეჩერება. ქვეყნის ვალუტა გაუფასურდა. პრეზიდენტ მომოს დროს სიერა-ლეონე იმ ნიშნულამდე მივიდა, როდესაც ქვეყანას ბენზინისა და საწვავის იმპორტის საშუალება აღარ ჰქონდა, რის გამოც სახელმწიფო თვეობით ელექტროენერგიის გარეშე რჩებოდა. მომომ მემკვიდრეობით მიიღო სისტემა, რომელიც სავსე იყო კორუფციითა და იმ არასტაბილურობით, რაც კორუფციას მოჰყვება ხოლმე. მომომ გადადგა უზარმაზარი ნაბიჯები სიერა-ლეონეს მთავრობის შიგნით მექრთამეობის, ნეპოტიზმის, მითვისების, გავლენით ვაჭრობისა და გამოძალვის აღმოსაფხვრელად. საერთაშორისო დამკვირვებლები ამ მცდელობებში მას მეტწილად წარმატებულად მიიჩნევდნენ. ამან განაპირობა მისი კარგი ურთიერთობის ჩამოყალიბება [[გაერთიანებული სამეფო|ბრიტანეთი]]ს პრემიერ-მინისტრ [[მარგარეტ ტეტჩერი|მარგარეტ ტეტჩერთან]] და ამერიკის პრეზიდენტ [[რონალდ რეიგანი|რონალდ რეიგანთან]]. მრჩევლები მათ მოუწოდებდნენ, შეხვედროდნენ მომოს და მასთან კარგი პარტნიორობა დაემყარებინათ, რათა მოეხერხებინათ სიერა-ლეონეს გამოსვლა იმ არასტაბილურობიდან, რომელშიც ქვეყანა 1970-იანი და 1980-იანი წლების დიდი ნაწილის განმავლობაში იმყოფებოდა. ორივე ლიდერმა გაზარდა დახმარება სიერა-ლეონესთვის და გააძლიერა სამთავრობო თანამშრომლობა თავიანთ ადმინისტრაციებსა და მომოს მთავრობას შორის [[1987]] წლისა და [[1988]] წლის დასაწყისის განმავლობაში.<ref name="Vol 1994 pp. 139-157">Limiting Administrative Corruption in Sierra Leone by Sahr John Kpundeh - The Journal of Modern African Studies - Vol. 32, No. 1 (Mar., 1994), pp. 139-157 (19 pages)</ref> ===1987 წლის სასამართლო პროცესი სახელმწიფო ღალატის მუხლით=== 1987 წლის [[23 მარტი|23 მარტს]] პოლიციამ გაავრცელა ინფორმაცია, რომ შეთქმულთა ჯგუფი მომოს მკვლელობასა და სახელმწიფო გადატრიალებას გეგმავდა. ეს განცხადება მოჰყვა ფრიტაუნში ერთ-ერთი სახლის ჩხრეკას, რომლის დროსაც იარაღის საცავი, მათ შორის სარაკეტო დანადგარები აღმოაჩინეს.<ref name="apnews">{{Cite web |url=https://www.apnews.com/984b27b0479c90a4cb47a13106ad8120 |title=Former Vice President Convicted Of Treason, Sentenced To Death |website=AP News |access-date=2018-07-09 |archive-date=2022-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220529044432/https://apnews.com/article/984b27b0479c90a4cb47a13106ad8120 |url-status=dead }}</ref> სიერა-ლეონეს პოლიციის გენერალურმა ინსპექტორმა, ჯეიმს ბამბეი კამარამ, გასცა ბრძანება დაეკავებინათ პირველი ვიცე-პრეზიდენტი [[ფრენსის მინა]], ჯ.მ.ტ. კაიკაი, [[ჯამილ საჰიდ მოჰამედი]] და თხუთმეტი სხვა პირი.<ref name="apnews" /><ref name="Berewa">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=R4DHTu6c19YC&q=francis+minah&pg=PA84 |title=A New Perspective on Governance, Leadership, Conflict and Nation Building in Sierra Leone |last=Berewa |first=Solomon E. |date=December 2011 |publisher=AuthorHouse |isbn=9781467888868 |access-date=2018-07-10}}</ref> მინა მომოს პირადი მეგობარი იყო და მიუხედავად იმისა, რომ თავად მომოს არ სჯეროდა მინას მონაწილეობისა ამ შეთქმულებაში, მას არ სურდა ინსპექტორ კამარასთვის წინააღმდეგობის გაწევა.[4] მომო მინას დასაცავად პროცესებში არ ჩარეულა.<ref name="Berewa" /> ღალატის საქმეზე სასამართლო პროცესი ხუთ თვეს, [[1987]] წლის ოქტომბრამდე გაგრძელდა, სანამ ნაფიცმა მსაჯულებმა გამამტყუნებელი განაჩენი არ გამოიტანეს.<ref name="apnews" /> ყოფილი პირველი ვიცე-პრეზიდენტი და კიდევ 17 პირი სახელმწიფო ღალატში ცნეს დამნაშავედ და სიკვდილით დასჯა მიუსაჯეს.<ref name="apnews" /> ჯამილ საჰიდ მოჰამედმა [[ლიბანი|ლიბანში]] გაქცევით უშველა თავს, სადაც ემიგრაციაში დარჩა.<ref name="Berewa" /> განაჩენი სისრულეში მოიყვანეს მომოს მიერ ხელმოწერილი ორდერების საფუძველზე.<ref name="Berewa" /> საერთაშორისო დამკვირვებელთა ჯგუფი [[ნორვეგია|ნორვეგიიდან]], [[შვედეთი]]დან, [[შვეიცარია|შვეიცარიიდან]], [[ალჟირი]]დან და [[სამხრეთი კორეა|სამხრეთ კორეიდან]] ერთხმად დაეთანხმა იმას, რომ სასამართლო პროცესი სამართლიანი იყო და მას პოლიტიკური მოტივები არ ჰქონია.<ref name="Berewa" /> ===1991 წლის სპარსეთის ყურის ომი=== მომოს ხელმძღვანელობით, სიერა-ლეონე შეუერთდა იმ სახელმწიფოთა კოალიციას, რომელიც სადამ ჰუსეინის მიერ [[ქუვეითი]]ს ოკუპაციას ეწინააღმდეგებოდა.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2013/09/15/world/meast/gulf-war-fast-facts/index.html|title = Gulf War Fast Facts|website = [[CNN]]|date = 16 September 2013}}</ref> ===SCIPA ჯგუფი=== SCIPA ჯგუფი იყო ისრაელის წიაღისეულის მომპოვებელი კომპანია ნირ გუაზის ხელმძღვანელობით, რომელიც სიერა-ლეონეში [[1989]] წელს გამოჩნდა.<ref name="Pham">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=ZnPFKpwoIkIC&q=SCIPA+diamonds&pg=PA73 |title=Child Soldiers, Adult Interests: The Global Dimensions of the Sierra Leonean Tragedy |last=Pham |first=John-Peter |date=2005 |publisher=Nova Publishers |isbn=9781594546716 |access-date=2018-07-10}}</ref> SCIPA-მ მომოს კეთილგანწყობა მთავრობისთვის სესხების მიცემითა და სიერა-ლეონესთვის საერთაშორისო სავალუტო ფონდთან მოლაპარაკებების დაწყების შესაძლებლობის შექმნით მოიპოვა.<ref name="Pham" /> 1989 წლის შობის ღამეს მომომ გუაზი დააპატიმრა, ეკონომიკურ დივერსიაში დასდო ბრალი და სიერა-ლეონედან მისი დეპორტაცია მოახდინა.<ref name="Pham" /> 1991 წლის სექტემბერში, სიერა-ლეონეს სამოქალაქო ომის დაწყების შემდეგ, მომომ შემოიღო ახალი კონსტიტუცია, რომელმაც გააუქმა 1978 წელს დამყარებული ერთპარტიული მმართველობა და დააფუძნა მრავალპარტიული დემოკრატია. მან ასევე დიდი როლი ითამაშა ტრაიბალიზმის (ტომობრივი დაპირისპირების) აღმოფხვრაში. ეს ნაბიჯები მას მიულოცეს ბრიტანეთის პრემიერ-მინისტრმა [[ჯონ მეიჯორი|ჯონ მეიჯერმა]] და ამერიკის პრეზიდენტმა [[ჯორჯ ჰერბერტ უოკერ ბუში|ჯორჯ ბუშმა]], რომლებმაც ეს რეფორმები შეაფასეს, როგორც „მნიშვნელოვანი ნაბიჯები დემოკრატიზაციისკენ“ და „აუცილებელი წინსვლა“. მომომ აღნიშნა, რომ ჯონ მეიჯერმა დაამტკიცა, რომ იყო „სიერა-ლეონეს ნამდვილი მეგობარი“, ხოლო ჯორჯ ბუშს „მსოფლიოს დიდებული ლიდერი“ უწოდა.<ref name="Vol 1994 pp. 139-157"/> ==სამხედრო გადატრიალება== სამწუხაროდ, მომოს მცდელობები რეფორმების გატარების შესახებ ზედმეტად გვიანი აღმოჩნდა სიერა-ლეონეს ქაოსისგან გადასარჩენად. იგი [[1992]] წლის აპრილში ჩამოაგდეს სამხედრო გადატრიალების შედეგად, რომელიც მოაწყო 25 წლის არმიის კაპიტანმა, [[ვალენტინ შტრასერი|ვალენტინ შტრასერმა]]. 1992 წლის აპრილში ახალგაზრდა ჯარისკაცთა ჯგუფი ფრიტაუნისკენ ფრონტის ხაზიდან დაიძრა, სადაც ისინი ფოდე სანკოს ხელმძღვანელობით მოქმედ „რევოლუციურ გაერთიანებულ ფრონტს“ (RUF) ებრძოდნენ.<ref name="SEM">{{Cite web |url=http://sierraexpressmedia.com/?p=56435 |title=Was the 1992 coup a blessing or a curse for Sierra Leone? |last=Mansaray |first=Ibrahim Sourie |date=2013 |access-date=2018-06-17 |archive-date=2018-06-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180617192609/http://sierraexpressmedia.com/?p=56435 }}</ref> საშინელი სამუშაო პირობებით, გაუცემელი ხელფასებითა და მთავრობის მხრიდან მხარდაჭერის არარსებობით განრისხებულებმა, მათ სახელმწიფო გადატრიალება მოაწყვეს.<ref name="SEM" /> 1992 წლის [[29 აპრილი|29 აპრილს]] ჯარისკაცებმა, კაპიტან ვალენტინ სტრასერის მეთაურობით, რადიოს საშუალებით სამხედრო გადატრიალების შესახებ გამოაცხადეს.<ref name="SEM" /> მომო [[გვინეა]]ში გაიქცა და პოლიტიკური თავშესაფარი მოითხოვა.<ref name="SEM" /> ==ემიგრაცია და გარდაცვალება== მეზობელი გვინეის პრეზიდენტმა, [[ლანსანა კონტე]]მ, მომოს პოლიტიკური თავშესაფარი მიანიჭა.<ref name="F. Neppie">{{Cite web|url=http://cocorioko.net/on-ex-president-momohs-will-wife-reveals-it-all/|title=On Ex-President Momoh's will. Wife reveals it all|date=2005-12-24|website=cocorioko.net|access-date=2018-06-18}}</ref> იგი დასახლდა სასახლეში, რომელიც [[კონაკრი]]ში, ნონგო ტადის რაიონში მდებარეობდა.<ref name="F. Neppie" /> მომო [[2003]] წლის [[2 აგვისტო]]ს, 66 წლის ასაკში გარდაიცვალა. სიცოცხლის ბოლო წლები მან გვინეის სამხედრო მთავრობის სტუმრის სტატუსით გაატარა. ირონიულია, რომ მისი მთავარი მტერი, ფოდე სანკო, სულ რამდენიმე დღით ადრე გარდაიცვალა. ==ჯილდოები== 1971 წელს მომო გახდა ბრიტანეთის იმპერიის უმაღლესი ორდენის (OBE) ოფიცერი.<ref name="Momoh"/> 1974 წელს პრეზიდენტმა სიაკა სტივენსმა იგი როკელის ორდენის ოფიცრის ხარისხით დააჯილდოვა.<ref name="Momoh"/> * {{flagicon|Sierra Leone}} [[სიერა-ლეონე]]: როკელის ორდენი (1974)<ref name="Momoh"/> * {{flagicon|United Kingdom}} [[გაერთიანებული სამეფო]]: ბრიტანეთის იმპერიის ორდენი (1971)<ref name="Momoh"/> ==იხილეთ აგრეთვე== *[[სიერა-ლეონეს პრეზიდენტი]] ==ლიტერატურა== * Reno, William. Corruption and State Politics in Sierra Leone (New York: Cambridge University Press), 1995. * Tuchscherer, Konrad. “Joseph Saidu Momoh,” Encyclopedia of Modern Dictators, ed. by Frank J. Coppa (New York: Peter Lang), 2006, pp.&nbsp;189–191. * Tuchscherer, Konrad. “Joseph Saidu Momoh: A Legacy of Missed Opportunity,” Awoko (Freetown, Sierra Leone), 25 July 2003, p.&nbsp;7. * Tuchscherer, Konrad. “Joseph Saidu Momoh: Human Rights,” Daily Observer (Banjul, The Gambia), 14 August 2003, p.&nbsp;12. ==რესურსები ინტერნეტში== * [http://www.africa.upenn.edu/Newsletters/irinw598.html News about his release], [[The New Humanitarian|IRIN]] November 1999 ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{სიერა-ლეონეს პრეზიდენტები}} {{DEFAULTSORT:საიდუ მომო, ჟოზეფ}} [[კატეგორია:დაბადებული 26 იანვარი]] [[კატეგორია:დაბადებული 1937]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 3 აგვისტო]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 2003]] [[კატეგორია:სიერა-ლეონეს პრეზიდენტები]] [[კატეგორია:გადატრიალების შედეგად თანამდებობიდან გადაყენებული ლიდერები]] nnfm89r249c6nb5c8wk95rpplr3wqfc 0 845465 5406704 5320730 2026-06-04T09:32:39Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406704 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა პოლიტიკოსი}} '''რაულ ლეონი''' (დ. [[26 აპრილი]], [[1905]] — გ. [[5 ივლისი]], [[1972]]) — ვენესუელის პრეზიდენტი [[1964]] წლიდან [[1969]] წლამდე. იგი იყო „1928 წლის თაობის“ წევრი, პარტია „დემოკრატიული მოქმედების“ (Acción Democrática) ერთ-ერთი დამფუძნებელი და [[ვენესუელა|ვენესუელის]] შრომის პირველი მინისტრი (1945–48 წლების „ადეკოს ტრიენიუმის“ პერიოდში). ==წარმომავლობა და განათლება== ლეონი დაიბადა ელ მანტეკოში, [[ბოლივარის შტატი|ბოლივარის შტატში]]. იგი კორსიკული წარმოშობის კლემენტ ლეონი სკრიბანის ვაჟი იყო.<ref>[https://www.geni.com/people/Clement-Pascal-Leoni-Scribani/6000000020758828196 Leoni family]</ref> მან დაამთავრა ვენესუელის ცენტრალური უნივერსიტეტი კარაკასში იურისტის სპეციალობით. იგი იყო „1928 წლის თაობის“ წევრი და ვენესუელის პირველი შრომის მინისტრი (1945–48 წლების „ადეკოს ტრიენიუმის“ დროს). [[ფაილი:Raúl Leoni and Doña Menca.jpg|250px|მინი]] ==პრეზიდენტობა== ლეონიმ პრეზიდენტის თანამდებობა [[1964]] წლის 13 მარტს ჩაიბარა და შეცვალა რომულო ბეტანკური; ორივე მათგანი „დემოკრატიული მოქმედების“ პარტიის წევრი იყო. ვენესუელის პოლიტიკური კონსოლიდაციის ერთ-ერთი საყრდენი, პუნტოფიხოს პაქტი, ლეონის მიერ სათანადოდ არ იყო დაფასებული, რადგან, მისი აზრით, ეს პაქტი ამცირებდა „რეჟიმის თანმიმდევრულობასა და ორგანიზებულობას“. მკაცრად რომ ვთქვათ, პაქტი მოითხოვდა, რომ აღმასრულებელი კაბინეტის შემადგენლობა შეზღუდულიყო სამი უმნიშვნელოვანესი პოლიტიკური პარტიის წარმომადგენლებით: „დემოკრატიული მოქმედება“ (AD), COPEI და „დემოკრატიული რესპუბლიკური კავშირი“ (URD). ლეონიმ თავდაპირველად ჩამოაყალიბა კაბინეტი თავისი პარტიის რამდენიმე წევრითა და დიდი რაოდენობით დამოუკიდებელი პირებით. მოგვიანებით, [[1964]] წლის ნოემბერში, ლეონიმ დაიწყო მოლაპარაკებები ჩართული პარტიების ლიდერებთან პაქტის სულისკვეთების აღსადგენად. შეიქმნა ახალი კაბინეტი, თუმცა მან მხოლოდ 16 თვეს გაძლო. თავისი მმართველობის პერიოდში ლეონიმ ვენესუელაში მნიშვნელოვანი სტრუქტურული პროექტები განახორციელა, კერძოდ: მძიმე მრეწველობის განვითარება გუაიანაში (ჰიდროელექტრო, რკინისა და ფოლადის წარმოება), მუშათა ბანკის გახსნა და საგზაო ინფრასტრუქტურის მშენებლობა (მაგისტრალები, ავტობანები და ხიდები – რომელთაგან ყველაზე მნიშვნელოვანი მდინარე ორინოკოზე გადაიჭიმა). მნიშვნელოვანი ცვლილებები მოხდა შრომით და სოციალურ პროგრამებშიც; გაძლიერდა პროფკავშირები და შეიცვალა სოციალური დაცვის კანონი. ლეონიმ სცადა საგადასახადო სტრუქტურის რეფორმირება, თუმცა მას ხელი შეუშალა მემარცხენეებისა და მემარჯვენეების კოალიციამ, რომელიც აშკარად ნავთობკომპანიების ინტერესებს ემსახურებოდა. ლეონის პრეზიდენტობის დროს გამწვავდა კონფლიქტი მემარცხენე პარტიზანულ მოძრაობასთან — „ეროვნული განთავისუფლების შეიარაღებული ძალები“ (FALN). ლეონის მთავრობა არ იყო განსაკუთრებული სისასტიკით გამორჩეული, თუმცა სწორედ მას მოუწია კომუნისტური ამბოხების ნარჩენების ლიკვიდაცია, რისთვისაც მან არმიას ქვეყანაში სრული უფლებამოსილება მიანიჭა, რათა ყოფილიყვნენ იმდენად დაუნდობელნი, რამდენადაც საჭირო იქნებოდა. თუმცა, მსოფლიოს სხვა პარტიზანებისგან განსხვავებით, ვენესუელელ კომუნისტ „გერილიეროსებს“ (guerrilleros) სოფლად თითქმის არანაირი მხარდაჭერა არ ჰქონდათ და, შესაბამისად, არცერთ სოფელს არ აკონტროლებდნენ.<ref>Zago, Angela, ''Aqui no ha pasado nada'', 1972</ref> მათ იცოდნენ, რომ არმიასთან ღია დაპირისპირებაში შანსი არ ჰქონდათ, ამიტომ კონფრონტაციას თავს არიდებდნენ. [[ფიდელ კასტრო]] იმედოვნებდა, რომ ვენესუელა ლათინოამერიკული რევოლუციის „მეორე აქტი“ გახდებოდა და ცდილობდა ვენესუელელი პარტიზანების მომარაგებას. ეს შეესაბამებოდა ე.წ. „მუდმივი აგრარული რევოლუციის“ თეორიას, რომელიც ფრანგმა ინტელექტუალმა რეჟის დებრემ ჩამოაყალიბა თავის პოპულარულ წიგნში „რევოლუცია რევოლუციის შიგნით“, და რის განხორციელებასაც ერნესტო „ჩე“ გევარა ჯერ აფრიკაში, შემდეგ კი ბოლივიაში ცდილობდა (რაც მისთვის ფატალურად დასრულდა). [[1966]] წელს კასტრომ ნდობით აღჭურვილი ოფიცერი, არნალდო ოჩოა შეარჩია ვენესუელელი პარტიზანების მდგომარეობის შესაფასებლად. ოჩოამ და ვენესუელელმა პარტიზანთა მეთაურმა, ლუბენ პეტკოფმა, ერთ-ერთი ყველაზე საიდუმლო ექსპედიციის ფარგლებში, ნავით მიაღწიეს ფალკონის (ვენესუელა) სანაპიროებს. კუბის არმიის 15 წევრთან ერთად ისინი კორო სიერას მთებში გაემართნენ დუგლას ბრავოს პარტიზანების გასაძლიერებლად, რომლებიც სამთავრობო ჯარებს ებრძოდნენ. ეს ოპერაცია დიდი ადამიანური მსხვერპლითა და სტრატეგიული მარცხით დასრულდა. [[1967]] წელს მოხდა მაჩურუკუტოს ინტერვენცია, როდესაც 12 კუბელი და ვენესუელელი რევოლუციონერი შეეცადა ვენესუელელ პარტიზანებს ანდებში დახმარებოდა. ამის შემდეგ ლეონიმ დაუყოვნებლივ შეაჩერა კონსტიტუციური გარანტიები და პრესკონფერენციაზე დაგმო [[კუბა|კუბის]] აგრესია ვენესუელის წინააღმდეგ. მან საჯაროდ წარადგინა ორი დატყვევებული კუბელი: მანუელ ხილ კასტელიანოსი და პედრო კაბრერა ტორესი. ვენესუელამ კუბა ამერიკის სახელმწიფოთა ორგანიზაციაში (OAS) ამხილა. კუბა არ აღიარებდა თავის ქმედებებს, მიუხედავად იმისა, რომ პარტიზანების AK-47 ტიპის ავტომატების სერიული ნომრები ემთხვეოდა იმ იარაღს, რომელიც [[ჩეხეთი|ჩეხეთმა]] კუბას მიჰყიდა. ვენესუელამ კუბასთან ურთიერთობა [[1974]] წლამდე გაწყვიტა, რამაც ფაქტობრივად დაასრულა კუბის ჩარევა ვენესუელის საქმეებში.<ref>Szulc, Tad, ''Castro: a Critical Portrait'', 1986</ref> იმ დროისთვის ვენესუელელმა მემარცხენეებმა უარი თქვეს ძალადობაზე და ლეგალიზაციას ეძებდნენ, თუმცა ლეონიმ მათ ეს შესაძლებლობა არ მისცა. (ოჩოა მოგვიანებით კასტრომ გაასამართლა და სიკვდილით დასაჯა ნარკოტიკების კონტრაბანდის საეჭვო ბრალდებით). პარალელურად, ლეონიმ ხელი მოაწერა კარტახენის შეთანხმებას. ეს იყო ბოგოტაში გაფორმებული სავაჭრო ბლოკი [[ვენესუელა]]ს, [[ჩილე]]ს, [[კოლომბია|კოლუმბია]]ს, [[პერუ]]სა და [[ეკვადორი|ეკვადორ]]ს შორის, რომელიც [[ანდები]]ს თანამეგობრობის წინამორბედი გახდა. [[1969]] წლის 11 მარტს ლეონიმ ძალაუფლება გადასცა რაფაელ კალდერას, ქრისტიან-დემოკრატიული პარტიის (COPEI) წევრსა და „პუნტოფიხოს პაქტის“ ხელმომწერს. ამ გადაცემამ საბოლოოდ დაამკვიდრა ძალაუფლების როტაცია (მონაცვლეობა) მთავარ პარტიებს შორის, რაც ვენესუელაში XX საუკუნის ბოლომდე გაგრძელდა. ==პირადი ცხოვრება და სიკვდილი== მამამისი იყო „მასონეების“ (massone) შთამომავალი, რომლებიც მურატოში (სოფელი კორსიკაზე) გაიქცნენ, რომელიც მაშინ [[გენუა|გენუის]] რესპუბლიკის შემადგენლობაში შედიოდა.<ref>some historians -like Della Volpe and D'Ambrosio- claim that Raul Leoni has italian roots because descendant from a refugee born italian, under the Republic of Genoa (that owned Corsica until 1770)</ref> რაულ ლეონი დაქორწინებული იყო კარმენ ამერიკა ფერნანდესზე, რომელიც 1964–1969 წლებში ვენესუელის პირველი ლედი იყო. მათ ჰყავდათ ვაჟი, სახელად ალვარო. ლეონი [[1972]] წლის 5 ივლისს, 67 წლის ასაკში, [[ნიუ-იორკი]]ს კორნელის სამედიცინო ცენტრში გარდაიცვალა, სადაც იგი სისხლდენის შემდეგ მკურნალობის კურსს გადიოდა. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} * [http://www.fpolar.org.ve/encarte/fasciculo23/fasc2302.html Polar Foundation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050406032004/http://www.fpolar.org.ve/encarte/fasciculo23/fasc2302.html |date=6 April 2005 }} * [http://www.venezuelatuya.com/biografias/leoni.htm Biography of Leoni at Venezuela Tuya] * [http://200.2.12.132/SVI/images/pdf/leoni.pdf Interview to Raúl Leoni by Miguel Otero Silva] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110529170459/http://200.2.12.132/SVI/images/pdf/leoni.pdf |date=2011-05-29 }} PDF format. {{ვენესუელის პრეზიდენტები}} {{DEFAULTSORT:ლეონი, რაულ }} [[კატეგორია:დაბადებული 1905]] [[კატეგორია:ვენესუელის პრეზიდენტები]] [[კატეგორია:ვენესუელელი პოლიტიკოსები]] [[კატეგორია:დაბადებული 26 აპრილი]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 1972]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 5 ივლისი]] qo05te5e41am66tibez2l742p6409cx 0 864216 5406630 5308444 2026-06-04T01:06:06Z GiorgiXIII 62215 5406630 wikitext text/x-wiki '''სარელსო ტრანსპორტი''' — ტრანსპორტის სახეობა, რომლის დანიშნულებაა სპეციალური გზებით გადაადგილება მიმმართველი — [[რელსი|რელსებით]]. == კლასიფიკაცია == განასხვავებენ სარელსო ტრანსპორტის საშუალებებს: * ჩვეულებრივი ტიპის, რომლებიც გადაადგილდებიან ჩვეულებრივი ნორმალური ლიანდაგის სიგანის ორრელსიანი რკინიგზით. მათ მიეკუთვნება თვითმოძრავი სარელსო ტრანსპორტის საშუალებები, [[ლოკომოტივი|ლოკომოტივები]], [[ორთქლმავალი|ორთქლმავლები]], [[თბომავალი|თბომავლები]], [[ელმავალი|ელმავლები]], [[აირტურბომავალი|აირტურბომავლები]] და [[თბოორთქლმავალი|თბოორთქლმავლები]], [[ელექტრომატარებელი|ელექტრომატარებლები]], [[ავტომოტრისა|ავტომოტრისები]], [[დრეზინა|დრეზინები]], [[დიზელმატარებელი|დიზელმატარებლები]], [[ტრამვაი]]ები და [[მეტროპოლიტენი|მეტროპოლიტენები]]; გამოსაბმელი სარელსო ტრანსპორტის საშუალებები: [[ვაგონი|ვაგონები]] და ა.შ.; * ვიწროლიანდაგიანი — შემცირებული ლიანდაგის სიგანის დამხმარე ორრელსიან რკინიგზებზე სამუშაოდ; * უნივერსალური ან კომბინირებული (ლოკომობილები) — სამანევრო და(ან) სარემონტო სამუშაოებზე, როგორც რკინიგზის ლიანდაგებში, ასევე ურელსო გზებზეც; * [[მონორელსური რკინიგზა]] — სარელსო ტრანსპორტის საშუალება, მორგებული განსაკუთრებული კონსტრუქციის გზაზე გადასაადგილებლად ერთადერთი მიმმართველი რელსით. ამას გარდა, სარელსო ტრანსპორტის საშუალებებს მიეკუთვნება [[მაღალსიჩქარიანი მიწისზედა ტრანსპორტი]] [[მაგლევი|მაგნიტურ ბალიშზე]] და ზოგჯერ მაღალსიჩქარიანი მატარებლები [[საჰაერო ბალიში|საჰაერო ბალიშზე]], რომლებიც განსხვავდებიან პრინციპულად სხვანაირი „ძრავი–გზა“ კონსტრუქციით. == ტრამვაი == {{მთავარი|ტრამვაი}} '''ტრამვაი''' — ქუჩის და ნაწილობრივ ქუჩის სარელსო საზოგადოებრივი ტრანსპორტის სახეობა მგზავრთა გადაყვანისათვის მოცემულ მარშრუტზე (ჩვეულებრივ ელექტროწევაზე), რომელიც უპირატესად ქალაქებში გამოიყენება. ტრამვაი XXI საუკუნის დასაწყისში არსებულთაგან საქალაქო სამგზავრო [[საზოგადოებრივი ტრანსპორტი]]ს ერთ-ერთი უძველესი სახეობაა<ref name="Ponomarev">{{წიგნი|ავტორი = Пономарев А. А., Иеропольский Б. К.|სათაური = Подвижной состав и сооружения городского электротранспорта|ადგილი = М.|გამომცემლობა = Транспорт|წელი = 1981|ფურცლები = |ფურცელი = 274|isbn = УДК 629.431/433+629.113.62+629.488.2(-21)|ტირაჟი = 5000}}</ref> და გაჩნდა XIX საუკუნის პირველ ნახევარში — თავდაპირველად [[კონკა|ცხენის წევაზე]]. ელექტრული ტრამვაი გამოჩნდა XIX საუკუნის ბოლოს — 1881 წელს [[გერმანია]]ში.<ref name="Habarda">{{წიგნი|ავტორი = Габарда Д. (Dusan Habarda)|ნაწილი = |სათაური = Новые транспортные системы в городском общественном транспорте|ორიგინალი = Nove dopravne systemy v mestskej hromadnej doprave|პასუხისმგებელი = Перевод со словацкого канд. техн. наук В. В. Косминой|გამოცემა = |ადგილი = М.|გამომცემლობა = Транспорт|წელი = 1990|pages = |allpages = |ფურცელი = 216|isbn = 5-277-00873-X|ტირაჟი = }}</ref> აყვავების ხანის შემდეგ, დაიწყო ტრამვაის ძლიერების ვარდნა, მაგრამ უკვე 1970-იანი წლებიდან ხელახლა შეიმჩნევა ტრამვაის პოპულარობის მნიშვნელოვანი ზრდა, მათ შორის ასეთი სახის ტრანსპორტის მაღალი [[გადამყვანუნარიანობა|გადამყვანუნარიანობისა]] და [[ეკოლოგია|ეკოლოგიურობის]] გამო. == მეტროპოლიტენი == {{მთავარი|მეტროპოლიტენი}} '''მეტროპოლიტენი''' ('''მეტრო''') — სიტყვა-სიტყვით „''დედაქალაქის რკინიგზა''“<ref name="Что значит «метро»?">{{cite web|url=http://www.newslab.ru/blog/130176|title=Что значит «метро»? / Ликбез / Блоги / Newslab.Ru|archive-url=https://www.webcitation.org/6EzCSwhO9?url=http://www.newslab.ru/blog/130176#|archive-date=2013-03-09|access-date=2014-03-28|url-status=live}}</ref> — ტრადიციულ გაგებაში ქალაქის ქუჩისგარეთა [[რკინიგზის ტრანსპორტი|რკინიგზა]] მასზე კურსირებული სამარშრუტო მატარებლებით [[მგზავრი|მგზავრთა]] გადასაყვანად, ინჟინრულად გამოყოფილი ნებისმიერი სხვა ტრანსპორტისგან და საფეხმავლო მოძრაობისგან. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:სარელსო ტრანსპორტის საშუალებები|*]] [[კატეგორია:მიწისზედა სატრანსპორტო საშუალებები]] fef3alnqblvkfox3us0akv1srrolaeo 0 876493 5406646 5384358 2026-06-04T05:07:11Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406646 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი =ქალაქი |ქართული სახელი = ჟიროვნიცე |პანორამა = |წარწერა = |რეგიონის ტიპი = მხარე |რეგიონი = ვისოჩინის მხარე |პირველი ხსენება = 1358 |ფართობი = 44,42 |რაიონის ტიპი=ქაუნთი }} '''ჟიროვნიცე''' ({{lang-cs|Žirovnice}}) — ქალაქი [[ჩეხეთი|ჩეხეთის რესპუბლიკის]] [[ვისოჩინის მხარე|ვისოჩინის მხარეში]], ქალაქი [[პელჰრჟიმოვის რაიონი|პელჰრჟიმოვის რაიონში]] მდებარეობს. ==ადმინისტრაციული დაყოფა== ჟიროვნიცე 6 მუნიციპალური ერთეულისგან შედგება:<ref>{{cite web |title=Public Census 2021 – basic data|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4690&katalog=33475&pvo=SLD21043-CO|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2022}}</ref> {{div col|colwidth=12em}} *ჟიროვნიცე *[[ხოლუნა (ჟიროვნიცე)|ხოლუნა]] *[[ლიტკოვიცე (ჟიროვნიცე)|ლიტკოვიცე]] *[[სტრანა (ჟიროვნიცე)|სტრანა]] *[[შტიტნე (ჟიროვნიცე)|შტიტნე]] *[[ვლჩეტინი (ჟიროვნიცე)|ვლჩეტინი]] {{div col end}} [[ფაილი:Žirovnice zámek.jpg|მინი|ჟიროვნიცეს ციხესიმაგრე]] [[ფაილი:Žirovnice kostel sv. Filipa a Jakuba 1.jpg|მინი|წმინდა ფილიპის და იაკობის ეკლესია]] ==გეოგრაფია== ჟიროვნიცე [[პელჰრჟიმოვი|პელჰრჟიმოვიდან]] სამხრეთით, დაახლოებით 19 კილომეტრში მდებარეობს, ხოლო [[იჰლავა|იჰლავიდან]] სამხრეთ-დასავლეთით, 32 კილომეტრითაა დაშორებული. ქალაქი გაშენებულია [[კრჟემეშნიკის მთიანეთი|კრჟემეშნიკის მთიანეთში]]. მისი მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე მდებარე ყველაზე მაღალი წერტილის სიმაღლე 648 მეტრია ზღვის დონიდან. ქალაქში მიედინება პატარა მდინარე [[ჟიროვნიცე (მდინარე)|ჟიროვნიჩკა]], ხოლო მიმდებარე ტერიტორიები მდიდარია პატარა გუვურებითა და სათევზაი ტბორებით. [[კლიმატი]] ზომიერად [[კონტინენტური კლიმატი|კონტინენტურია]], ზამთარი იცის ცივი და თოვლიანი, ხოლო ზაფხული თბილი და შედარებით ნოტიო. საშუალო წლიური ტემპერატურა დაახლოებით 8–9 °C-ს შეადგენს, ხოლო ყველაზე ცხელი თვე [[ივლისი|ივლისია]]. წვიმები ძირითადად გაზაფხულსა და ზაფხულში მოდის.<ref name="ClimatePočátky">{{cite web |title=Žirovnice Weather in May |url=https://wanderlog.com/weather/51953/5/zirovnice-weather-in-may |website=wanderlog.com |access-date=2026-03-12 |quote=Climate in Žirovnice.}}</ref> ==ისტორია== ჟიროვნიცე ამავე სახელწოდების [[ჟიროვნიცეს ციხესიმაგრე|ციხესიმაგრის]] გარშემო შეიქმნა, ეს ციხესიმაგრე თავდაპირველად შუა საუკუნეების პერიოდში აშენდა და მოგვიანებით [[რენესანსი|რენესანსულ]]‑[[ბაროკო|ბაროკოს]] სტილში განაახლეს. ქალაქი ისტორიულ წყაროებში პირველად 1358 წელს არის მოხსენიებული, ამ დროს აქ მდებარე ციხესიმაგრე უკვე მნიშვნელოვანი სტრატეგიული ადგილი იყო.<ref name="HistoryŽirovnice1">{{cite web |title=Počátky a historie Žirovnice |url=https://www.zirovnice.cz/historie-zamku/ms-27282 |website=zirovnice.cz |access-date=2026-03-12 |archive-date=2025-05-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250529072244/https://www.zirovnice.cz/historie-zamku/ms-27282 }}</ref> ციხე XIV საუკუნის შუახანებში ვიტკოვიცების დიდგვაროვანთა ოჯახის საკუთრება გახდა. მოგვიანებით მან რამდენიმე მფლობელი გამოიცვალა, მათ შორის ჰრადცელი ოლდრჟიხების ოჯახი. ისინი ხელს უწყობდნენ ტაძრებში ფრესკების მოხატვას და ქალაქის კულტურულ განვითარებას.<ref name="HistoryŽirovnice2">{{cite web |title=Historie obce Žirovnice |url=https://www.mistopisy.cz/pruvodce/obec/922/zirovnice/historie/ |website=mistopisy.cz |access-date=2026-03-12}}</ref> [[ოცდაათწლიანი ომი|ოცდაათწლიან ომში]] ჟიროვნიცე ნაწილობრივ განადგურდა, თუმცა შემდეგ შტერნბერგების ოჯახმა ციხე აღადგინა და ქალაქის ინფრასტრუქტურა განაახლა.<ref name="HistoryŽirovnice3">{{cite web |title=Žirovnice Castle History |url=https://www.zirovnice.cz/historie/d-65424 |website=zirovnice.cz |access-date=2026-03-12}}</ref> 1854 წელს ჟიროვნიცე ოფიციალურად გამოცხადდა ქალაქად. XIX საუკუნის მეორე ნახევარში ქალაქი მცირე მრეწველობისა და ხელოსნობის მნიშვნელოვან ცენტრად იქცა, რაც დაეხმარა მის ეკონომიკურ და კულტურულ განვითარებას. XX საუკუნის შუა პერიოდში, კერძოდ 1964 წელს ციხესიმაგრეში გაჩენილმა ხანძარმა ის გაანადგურა, თუმცა მოგვიანებით აღადგინეს და დღეს მასში [[ჟიროვნიცეს მუზეუმი|ეთნოგრაფიული მუზეუმი]] და ისტორიული მემკვიდრეობის სახლია განთავსებული. <ref name="HistoryŽirovnice3"/> ==ეკონომიკა== ჟიროვნიცე ტრადიციულად იყო [[ტექსტილი|ტექსტილისა]] და [[მჭედელი|მჭედლების]] ქალაქი. აქ 1863 წელს დაინერგა [[მარგალიტი|მარგალიტის]] ღილების წარმოება. 1940-იან წლებში ამ პატარა ქალაქში მარგალიტის დამუშავების თითქმის 100 საწარმო არსებობდა. 1948 წელს კომუნისტები ხელისუფლებაში მოვიდნენ და ამ საწარმოების ერთი კომპანიის სახით ნაციონალიზაცია მოახდინეს, ეს კომპანია დღემდე ფუნქციონირებს.<ref name=perlet>{{cite web|title=Expozice perleti|url=https://www.zirovnice.cz/expozice-knoflikarstvi-a-perleti/d-88234/p1=22622|publisher=Město Žirovnice|language=cs|access-date=2020-09-11}}{{Dead link|date=მაისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> ==ღირსშესანიშნაობები== ჟიროვნიცეს მთავარ ღირსშესანიშნაობებია მისი [[ჟიროვნიცეს ციხესიმაგრე|ციხესიმაგრე]] და ეკლესია. ჟიროვნიცეს ციხესიმაგრე თავდაპირველად შუა საუკუნეების ნაგებობა იყო, რომელიც შემდეგ [[რენესანსი|რენესანსის]] ეპოქის არისტოკრატულ რეზიდენციად გადაკეთდა. მისი ნაქარგი ფრესკები მთელი ქვეყნის მასშტაბით ყველაზე გრანდიოზულად ითვლება.<ref>{{cite web |title=Zámek|url=https://pamatkovykatalog.cz/zamek-702022|publisher=National Heritage Institute|language=cs|access-date=2024-05-23}}</ref> ციხესიმაგრეში ასევე მდებარეობს ღილების წარმოებისა და მარგალიტის დამუშავების მუზეუმი.<ref name=perlet/> [[ჟიროვნიცე წმინდა ფილიპისა და იაკობის ეკლესია|წმინდა ფილიპისა და იაკობის ეკლესია]] ფსევდოგოთიკური სტილით 1868–1871 წლებში აშენდა. მან შეცვალა ძველი [[გოტიკური არქიტექტურა|გოტიკური]] ეკლესია, რომელიც აქ XVIII საუკუნიდან იდგა. ის მცირე მოცულობის იყო და 1868 წელს დაანგრიეს. პირვანდელი ეკლესიიდან შენარჩუნებულია ხის ქანდაკება პიეტა და გოთიკური ნათლობის ადგილი.<ref>{{cite web |title=Kostel sv. Filipa a Jakuba |url=https://pamatkovykatalog.cz/kostel-sv-filipa-a-jakuba-704418 |publisher=National Heritage Institute |language=cs |access-date=2024-05-23}}</ref> <ref>{{cite web |title=Žirovnice – kostel sv. Filipa a Jakuba |url=https://www.ocimaturisty.cz/clanky/kostely--kaple--klastery-a-hrbitovy/kostely-v-cechach/zirovnice---kostel-sv.-filipa-a-jakuba.html |website=ocimaturisty.cz |language=cs |access-date=2024-05-23}}</ref> წმინდა ჟილის ეკლესია არის პატარა სასაფლაოს ეკლესია, რომელიც [[ბაროკო|ბაროკოს]] სტილში 1700 წელს აშენდა, თუმცა მასში ინტეგრირებულია ძველი გვიანი [[გოტიკური არქიტექტურა|გოტიკური]] ეკლესიის ნაშთები.<ref>{{cite web |title=Hřbitovní kostel sv. Jiljí |url=https://pamatkovykatalog.cz/hrbitovni-kostel-sv-jilji-683038 |publisher=National Heritage Institute |language=cs |access-date=2024-05-23}}</ref> წმინდა ბართლომეს ეკლესია მდებარეობს სტრანას ტერიტორიაზე. ეს [[ნეოკლასიციზმი|ნეოკლასიკური]] შენობაა, რომელსაც [[გოტიკური არქიტექტურა|გოტიკური]] საძირკველი აქვს.<ref>{{cite web |title=Kostel sv. Bartoloměje |url=https://pamatkovykatalog.cz/kostel-sv-bartolomeje-689866 |publisher=National Heritage Institute |language=cs |access-date=2024-05-23}}</ref> ==ცნობილი ადამიანები== * [[ტომაშ შტიტნი შტიტნელი]] (დაახლოებით 1333 – 1401/1409) — მწერალი და თეოლოგი *[[იოზეფ ბრდლიკი]] (1848–1932) — ქალაქის მერი, მეწარმე *[[ვლადისლავ ბრდლიკი]] (1879–1964) — ჩეხოსლოვაკი პოლიტიკოსი და მინისტრი *[[ივა იანჟუროვა]] (დაბ. 1941) — მსახიობი *[[იაროსლავ მაქსმილიან კაშპარი]] (დაბ. 1950) — მღვდელი, მასწავლებელი და მწერალი. *[[იაროსლავ დრობნი]] (დაბ. 1979) — ფეხბურთელი, მწვრთნელი *[[პეტრ კონაში]] (დაბ. 1983) — მსახიობი ==დაძმობილებული ქალაქები== ჟიროვნიცე დაძმობილებულია შემდეგ ქალაქებთან:<ref>{{cite web |title=Partnerská města |url=https://zirovnice.cz/partnerska-mesta/ms-22576 |publisher=Město Žirovnice |language=cs |access-date=2020-09-11}}</ref> *{{flagicon|SUI}} [[გროსჰოეშტეტენი]], [[შვეიცარია]] *{{flagicon|SVK}} [[ტრსტენა]], [[სლოვაკეთი]] ==რესურსები ინტერნეტში== {{commons category|Žirovnice}} *{{official|www.zirovnice.cz}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ვისოჩინის მხარის ქალაქები]] di8ufbcn3o8g8jocb0e8bqpibc1fq04 2 877684 5406287 5405199 2026-06-03T12:28:47Z Vashakk.22 180503 5406287 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" |+ ![[:en:1955–56_European_Cup|1956]] |{{Flagicon|ესპანეთი|variant=1945}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] !4-3 |{{Flagicon|საფრანგეთი}} [[რეიმსი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Reims''']] |{{Flagicon|საფრანგეთი}} [[პარიზი|'''Paris''']] ![[პარკ დე პრენსი|Parc des Princes]] |- ![[:en:1956–57_European_Cup|1957]] |{{Flagicon|ესპანეთი|variant=1945}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] !2-0 |{{Flagicon|იტალია}} [[ფიორენტინა (საფეხბურთო კლუბი)|'''ACF Fiorentina''']] |{{Flagicon|ესპანეთი|variant=1945}} [[მადრიდი|'''Madrid''']] ![[სანტიაგო ბერნაბეუ (სტადიონი)|Santiago Bernabéu]] |- ![[:en:1957–58_European_Cup|1958]] |{{Flagicon|ესპანეთი|variant=1945}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] !3-2 |{{Flagicon|იტალია}} [[მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''AC Milan''']] |{{Flagicon|ბელგია}} [[ბრიუსელი|'''Brussels''']] ![[:en:King_Baudouin_Stadium|King Baudouin Stadium]] |- ![[:en:1958–59_European_Cup|1959]] |{{Flagicon|ესპანეთი|variant=1945}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] !2-0 |{{Flagicon|საფრანგეთი}} [[რეიმსი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Reims''']] |{{Flagicon|გერმანია}} [[შტუტგარტი|'''Sttutgart''']] ![[:en:MHPArena|MHPArena]] |- ![[:en:1959–60_European_Cup|1960]] |{{Flagicon|ესპანეთი|variant=1945}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] !7-3 |{{Flagicon|გერმანია}} [[აინტრახტი ფრანკფურტი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Eintracht Frankfurt''']] |{{Flagicon|შოტლანდია}} [[გლაზგო|'''Glasgow''']] ![[:en:Hampden_Park|Hampden Park]] |- ![[:en:1960–61_European_Cup|1961]] |{{Flagicon|პორტუგალია}} [[ბენფიკა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Benfica''']] !3-2 |{{Flagicon|ესპანეთი|variant=1945}} [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Barcelona''']] |{{Flagicon image|Civil_Ensign_of_Switzerland_(Pantone).svg}} [[ბერნი|'''Bern''']] ![[:en:Wankdorf_Stadium|Wankdorf Stadium]] |- ![[:en:1961–62_European_Cup|1962]] |{{Flagicon|პორტუგალია}} [[ბენფიკა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Benfica''']] !5-3 |{{Flagicon|ესპანეთი|variant=1945}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] |{{Flagicon|ნიდერლანდები}} [[ამსტერდამი|'''Amsterdam''']] ![[:en:Olympic_Stadium_(Amsterdam)|Olympic Stadium]] |- ![[:en:1962–63_European_Cup|1963]] |{{Flagicon|იტალია}} [[მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''AC Milan''']] !2-1 |{{Flagicon|პორტუგალია}} [[ბენფიკა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Benfica''']] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ლონდონი|'''London''']] ![[:en:Wembley_Stadium_(1923)|Wembley Stadium]] |- ![[:en:1963–64_European_Cup|1964]] |{{Flagicon|იტალია}} [[ინტერი მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Inter Milan''']] !3-1 |{{Flagicon|ესპანეთი|variant=1945}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] |{{Flagicon|ავსტრია}} [[ვენა|'''Vienna''']] ![[:en:Ernst-Happel-Stadion|Ernst-Happel-Stadion]] |- ![[:en:1964–65_European_Cup|1965]] |{{Flagicon|იტალია}} [[ინტერი მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Inter Milan''']] !1-0 |{{Flagicon|პორტუგალია}} [[ბენფიკა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Benfica''']] |{{Flagicon|იტალია}} [[მილანი|'''Milan''']] ![[სან სირო|San Siro]] |- ![[:en:1965–66_European_Cup|1966]] |{{Flagicon|ესპანეთი|variant=1945}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] !2-1 |{{Flagicon|იუგოსლავია}} [[პარტიზანი ბელგრადი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Partizan''']] |{{Flagicon|ბელგია}} [[ბრიუსელი|'''Brussels''']] ![[:en:King_Baudouin_Stadium|King Baudouin Stadium]] |- ![[:en:1966–67_European_Cup|1967]] |{{Flagicon|შოტლანდია}} [[სელტიკი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Celtic''']] !2-1 |{{Flagicon|იტალია}} [[ინტერი მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Inter Milan''']] |{{Flagicon|პორტუგალია}} [[ლისაბონი|'''Lisbon''']] ![[:en:Estádio_Nacional|Estádio Nacional]] |- ![[:en:1967–68_European_Cup|1968]] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[მანჩესტერ იუნაიტედი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Manchester United''']] !4-1 |{{Flagicon|პორტუგალია}} [[ბენფიკა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Benfica''']] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ლონდონი|'''London''']] ![[:en:Wembley_Stadium_(1923)|Wembley Stadium]] |- ![[:en:1968–69_European_Cup|1969]] |{{Flagicon|იტალია}} [[მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''AC Milan''']] !4-1 |{{Flagicon|ნიდერლანდები}} [[აიაქსი ამსტერდამი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Ajax''']] |{{Flagicon|ესპანეთი|variant=1945}} [[მადრიდი|'''Madrid''']] ![[სანტიაგო ბერნაბეუ (სტადიონი)|Santiago Bernabéu]] |- ![[:en:1969–70_European_Cup|1970]] |{{Flagicon|ნიდერლანდები}} [[ფეიენორდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Feyenoord''']] !2-1 |{{Flagicon|შოტლანდია}} [[სელტიკი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Celtic''']] |{{Flagicon|იტალია}} [[მილანი|'''Milan''']] ![[სან სირო|San Siro]] |- ![[:en:1970–71_European_Cup|1971]] |{{Flagicon|ნიდერლანდები}} [[აიაქსი ამსტერდამი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Ajax''']] !2-0 |{{Flagicon|საბერძნეთი}} [[პანათინაიკოსი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Panathinaikos''']] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ლონდონი|'''London''']] ![[:en:Wembley_Stadium_(1923)|Wembley Stadium]] |- ![[:en:1971–72_European_Cup|1972]] |{{Flagicon|ნიდერლანდები}} [[აიაქსი ამსტერდამი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Ajax''']] !2-0 |{{Flagicon|იტალია}} [[ინტერი მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Inter Milan''']] |{{Flagicon|ნიდერლანდები}} [[როტერდამი|'''Rotterdam''']] ![[:en:De_Kuip|De Kuip]] |- ![[:en:1972–73_European_Cup|1973]] |{{Flagicon|ნიდერლანდები}} [[აიაქსი ამსტერდამი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Ajax''']] !1-0 |{{Flagicon|იტალია}} [[იუვენტუსი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Juventus''']] |{{Flagicon|იუგოსლავია}} [[ბელგრადი|'''Belgrade''']] ![[:en:Red_Star_Stadium|Red Star Stadium]] |- ![[:en:1973–74_European_Cup|1974]] |{{Flagicon|გერმანია}} [[ბაიერნი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Bayern Munich''']] !5-1 |{{Flagicon|ესპანეთი|variant=1945}} [[ატლეტიკო მადრიდი|'''Atlético Madrid''']] |{{Flagicon|ბელგია}} [[ბრიუსელი|'''Brussels''']] ![[:en:King_Baudouin_Stadium|King Baudouin Stadium]] |- ![[:en:1974–75_European_Cup|1975]] |{{Flagicon|გერმანია}} [[ბაიერნი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Bayern Munich''']] !2-0 |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ლიდზ იუნაიტედი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Leeds United''']] |{{Flagicon|საფრანგეთი}} [[პარიზი|'''Paris''']] ![[პარკ დე პრენსი|Parc des Princes]] |- ![[:en:1975–76_European_Cup|1976]] |{{Flagicon|გერმანია}} [[ბაიერნი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Bayern Munich''']] !1-0 |{{Flagicon|საფრანგეთი}} [[სენტ-ეტიენი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Saint-Étienne''']] |{{Flagicon|შოტლანდია}} [[გლაზგო|'''Glasgow''']] ![[:en:Hampden_Park|Hampden Park]] |- ![[:en:1976–77_European_Cup|1977]] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ლივერპული (საფეხბურთო კლუბი)|'''Liverpool''']] !3-1 |{{Flagicon|გერმანია}} [[ბორუსია მიონხენგლადბახი (საფეხბურთო კლუბი)|'''B. Mönchengladbach''']] |{{Flagicon|იტალია}} [[რომი|'''Rome''']] ![[:en:Stadio_Olimpico|Stadio Olimpico]] |- ![[:en:1977–78_European_Cup|1978]] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ლივერპული (საფეხბურთო კლუბი)|'''Liverpool''']] !1-0 |{{Flagicon|ბელგია}} [[:en:Club_Brugge_KV|'''Club Brugge''']] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ლონდონი|'''London''']] ![[:en:Wembley_Stadium_(1923)|Wembley Stadium]] |- ![[:en:1978–79_European_Cup|1979]] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ნოტინგემ ფორესტი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Nottingham Forest''']] !1-0 |{{Flagicon|შვედეთი}} [[:en:Malmö_FF|'''Malmö FF''']] |{{Flagicon|გერმანია}} [[მიუნხენი|'''Munich''']] ![[:en:Olympiastadion_(Munich)|Olympiastadion]] |- ![[:en:1979–80_European_Cup|1980]] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ნოტინგემ ფორესტი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Nottingham Forest''']] !1-0 |{{Flagicon|გერმანია}} [[ჰამბურგი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Hamburger SV''']] |{{Flagicon|ესპანეთი|variant=1977}} [[მადრიდი|'''Madrid''']] ![[სანტიაგო ბერნაბეუ (სტადიონი)|Santiago Bernabéu]] |- ![[:en:1980–81_European_Cup|1981]] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ლივერპული (საფეხბურთო კლუბი)|'''Liverpool''']] !1-0 |{{Flagicon|ესპანეთი|variant=1977}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] |{{Flagicon|საფრანგეთი}} [[პარიზი|'''Paris''']] ![[პარკ დე პრენსი|Parc des Princes]] |- ![[:en:1981–82_European_Cup|1982]] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ასტონ ვილა|'''Aston Villa''']] !1-0 |{{Flagicon|გერმანია}} [[ბაიერნი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Bayern Munich''']] |{{Flagicon|ნიდერლანდები}} [[როტერდამი|'''Rotterdam''']] ![[:en:De_Kuip|De Kuip]] |- ![[:en:1982–83_European_Cup|1983]] |{{Flagicon|გერმანია}} [[ჰამბურგი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Hamburger SV''']] !1-0 |{{Flagicon|იტალია}} [[იუვენტუსი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Juventus''']] |{{Flagicon|საბერძნეთი}} [[ათენი|'''Athens''']] ![[:en:Olympic_Stadium_(Athens)|Olympic Stadium]] |- ![[:en:1983–84_European_Cup|1984]] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ლივერპული (საფეხბურთო კლუბი)|'''Liverpool''']] !(4) 1-1 (2) |{{Flagicon|იტალია}} [[რომა|'''AS Roma''']] |{{Flagicon|იტალია}} [[რომი|'''Rome''']] ![[:en:Stadio_Olimpico|Stadio Olimpico]] |- ![[:en:1984–85_European_Cup|1985]] |{{Flagicon|იტალია}} [[იუვენტუსი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Juventus''']] !1-0 |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ლივერპული (საფეხბურთო კლუბი)|'''Liverpool''']] |{{Flagicon|ბელგია}} [[ბრიუსელი|'''Brussels''']] ![[:en:King_Baudouin_Stadium|King Baudouin Stadium]] |- ![[:en:1985–86_European_Cup|1986]] |{{Flagicon|რუმინეთი|variant=1965}} [[სტიაუა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Steaua București''']] !(2) 0-0 (0) |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Barcelona''']] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[სევილია|'''Seville''']] ![[:en:Ramón_Sánchez-Pizjuán_Stadium|Ramón Sánchez Stadium]] |- ![[:en:1986–87_European_Cup|1987]] |{{Flagicon|პორტუგალია}} [[პორტუ (საფეხბურთო კლუბი)|'''Porto''']] !2-1 |{{Flagicon|გერმანია}} [[ბაიერნი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Bayern Munich''']] |{{Flagicon|ავსტრია}} [[ვენა|'''Vienna''']] ![[:en:Ernst-Happel-Stadion|Ernst-Happel-Stadion]] |- ![[:en:1987–88_European_Cup|1988]] |{{Flagicon|ნიდერლანდები}} [[პსვ (საფეხბურთო კლუბი)|'''PSV Eindhoven''']] !(6) 0-0 (5) |{{Flagicon|პორტუგალია}} [[ბენფიკა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Benfica''']] |{{Flagicon|გერმანია}} [[შტუტგარტი|'''Sttutgart''']] ![[:en:MHPArena|MHPArena]] |- ![[:en:1988–89_European_Cup|1989]] |{{Flagicon|იტალია}} [[მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''AC Milan''']] !4-0 |{{Flagicon|რუმინეთი|variant=1965}} [[სტიაუა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Steaua București''']] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[ბარსელონა|'''Barcelona''']] ![[კამპ ნოუ|Camp Nou]] |- ![[:en:1989–90_European_Cup|1990]] |{{Flagicon|იტალია}} [[მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''AC Milan''']] !1-0 |{{Flagicon|პორტუგალია}} [[ბენფიკა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Benfica''']] |{{Flagicon|ავსტრია}} [[ვენა|'''Vienna''']] ![[:en:Ernst-Happel-Stadion|Ernst-Happel-Stadion]] |- ![[:en:1990–91_European_Cup|1991]] |{{Flagicon|იუგოსლავია}} [[ცრვენა ზვეზდა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Red Star Belgrade''']] !(5) 0-0 (3) |{{Flagicon|საფრანგეთი}} [[ოლიმპიკი მარსელი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Marseille''']] |{{Flagicon|იტალია}} [[ბარი (იტალია)|'''Bari''']] ![[:en:Stadio_San_Nicola|Stadio San Nicola]] |- ![[:en:1991–92_European_Cup|1992]] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Barcelona''']] !1-0 |{{Flagicon|იტალია}} [[სამპდორია (საფეხბურთო კლუბი)|'''UC Sampdoria''']] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ლონდონი|'''London''']] ![[:en:Wembley_Stadium_(1923)|Wembley Stadium]] |- ![[:en:1992–93_UEFA_Champions_League|1993]] |{{Flagicon|საფრანგეთი}} [[ოლიმპიკი მარსელი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Marseille''']] !1-0 |{{Flagicon|იტალია}} [[მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''AC Milan''']] |{{Flagicon|გერმანია}} [[მიუნხენი|'''Munich''']] ![[:en:Olympiastadion_(Munich)|Olympiastadion]] |- ![[:en:1993–94_UEFA_Champions_League|1994]] |{{Flagicon|იტალია}} [[მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''AC Milan''']] !4-0 |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Barcelona''']] |{{Flagicon|საბერძნეთი}} [[ათენი|'''Athens''']] ![[:en:Olympic_Stadium_(Athens)|Olympic Stadium]] |- ![[:en:1994–95_UEFA_Champions_League|1995]] |{{Flagicon|ნიდერლანდები}} [[აიაქსი ამსტერდამი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Ajax''']] !1-0 |{{Flagicon|იტალია}} [[მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''AC Milan''']] |{{Flagicon|ავსტრია}} [[ვენა|'''Vienna''']] ![[:en:Ernst-Happel-Stadion|Ernst-Happel-Stadion]] |- ![[:en:1995–96_UEFA_Champions_League|1996]] |{{Flagicon|იტალია}} [[იუვენტუსი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Juventus''']] !(4) 1-1 (2) |{{Flagicon|ნიდერლანდები}} [[აიაქსი ამსტერდამი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Ajax''']] |{{Flagicon|იტალია}} [[რომი|'''Rome''']] ![[:en:Stadio_Olimpico|Stadio Olimpico]] |- ![[:en:1996–97_UEFA_Champions_League|1997]] |{{Flagicon|გერმანია}} [[ბორუსია დორტმუნდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Borussia Dortmund''']] !3-1 |{{Flagicon|იტალია}} [[იუვენტუსი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Juventus''']] |{{Flagicon|გერმანია}} [[მიუნხენი|'''Munich''']] ![[:en:Olympiastadion_(Munich)|Olympiastadion]] |- ![[:en:1997–98_UEFA_Champions_League|1998]] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] !1-0 |{{Flagicon|იტალია}} [[იუვენტუსი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Juventus''']] |{{Flagicon|ნიდერლანდები}} [[ამსტერდამი|'''Amsterdam''']] ![[:en:Johan_Cruyff_Arena|Johan Cruyff Arena]] |- ![[:en:1998–99_UEFA_Champions_League|1999]] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[მანჩესტერ იუნაიტედი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Manchester United''']] !2-1 |{{Flagicon|გერმანია}} [[ბაიერნი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Bayern Munich''']] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[ბარსელონა|'''Barcelona''']] ![[კამპ ნოუ|Camp Nou]] |- ![[:en:1999–2000_UEFA_Champions_League|2000]] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] !3-0 |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[ვალენსია (საფეხბურთო კლუბი)|'''Valencia''']] |{{Flagicon|საფრანგეთი}} [[პარიზი|'''Paris''']] ![[სტად დე ფრანსი|Stade de France]] |- ![[:en:2000–01_UEFA_Champions_League|2001]] |{{Flagicon|გერმანია}} [[ბაიერნი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Bayern Munich''']] !(5) 1-1 (4) |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[ვალენსია (საფეხბურთო კლუბი)|'''Valencia''']] |{{Flagicon|იტალია}} [[მილანი|'''Milan''']] ![[სან სირო|San Siro]] |- ![[:en:2001–02_UEFA_Champions_League|2002]] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] !2-1 |{{Flagicon|გერმანია}} [[ბაიერ 04 ლევერკუზენი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Bayer Leverkusen''']] |{{Flagicon|შოტლანდია}} [[გლაზგო|'''Glasgow''']] ![[:en:Hampden_Park|Hampden Park]] |- ![[:en:2002–03_UEFA_Champions_League|2003]] |{{Flagicon|იტალია}} [[მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''AC Milan''']] !(3) 0-0 (2) |{{Flagicon|იტალია}} [[იუვენტუსი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Juventus''']] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[მანჩესტერი|'''Manchester''']] ![[ოლდ ტრაფორდი|Old Trafford]] |- ![[:en:2003–04_UEFA_Champions_League|2004]] |{{Flagicon|პორტუგალია}} [[პორტუ (საფეხბურთო კლუბი)|'''Porto''']] !3-0 |{{Flagicon|საფრანგეთი}} [[მონაკო (საფეხბურთო კლუბი)|'''AS Monaco''']] |{{Flagicon|გერმანია}} [[გელზენკირხენი|'''Gelsenkirchen''']] ![[აუფშალკე არენა|Arena AufSchalke]] |- ![[:en:2004–05_UEFA_Champions_League|2005]] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ლივერპული (საფეხბურთო კლუბი)|'''Liverpool''']] !(3) 3-3 (2) |{{Flagicon|იტალია}} [[მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''AC Milan''']] |{{Flagicon|თურქეთი}} [[სტამბოლი|'''Istanbul''']] ![[:en:Atatürk_Olympic_Stadium|Atatürk Olympic Stadium]] |- ![[:en:2005–06_UEFA_Champions_League|2006]] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Barcelona''']] !2-1 |{{Flagicon|ინგლისი}} [[არსენალი ლონდონი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Arsenal''']] |{{Flagicon|საფრანგეთი}} [[პარიზი|'''Paris''']] ![[სტად დე ფრანსი|Stade de France]] |- ![[:en:2006–07_UEFA_Champions_League|2007]] |{{Flagicon|იტალია}} [[მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''AC Milan''']] !2-1 |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ლივერპული (საფეხბურთო კლუბი)|'''Liverpool''']] |{{Flagicon|საბერძნეთი}} [[ათენი|'''Athens''']] ![[:en:Olympic_Stadium_(Athens)|Olympic Stadium]] |- ![[:en:2007–08_UEFA_Champions_League|2008]] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[მანჩესტერ იუნაიტედი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Manchester United''']] !(6) 1-1 (5) |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ჩელსი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Chelsea''']] |{{Flagicon|რუსეთი}} [[მოსკოვი|'''Moscow''']] ![[ლუჟნიკის სტადიონი|Luzhniki Stadium]] |- ![[:en:2008–09_UEFA_Champions_League|2009]] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Barcelona''']] !2-0 |{{Flagicon|ინგლისი}} [[მანჩესტერ იუნაიტედი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Manchester United''']] |{{Flagicon|იტალია}} [[რომი|'''Rome''']] ![[:en:Stadio_Olimpico|Stadio Olimpico]] |- ![[:en:2009–10_UEFA_Champions_League|2010]] |{{Flagicon|იტალია}} [[ინტერი მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Inter Milan''']] !2-0 |{{Flagicon|გერმანია}} [[ბაიერნი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Bayern Munich''']] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[მადრიდი|'''Madrid''']] ![[სანტიაგო ბერნაბეუ (სტადიონი)|Santiago Bernabéu]] |- ![[:en:2010–11_UEFA_Champions_League|2011]] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Barcelona''']] !3-1 |{{Flagicon|ინგლისი}} [[მანჩესტერ იუნაიტედი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Manchester United''']] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ლონდონი|'''London''']] ![[უემბლი|Wembley Stadium]] |- ![[:en:2011–12_UEFA_Champions_League|2012]] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ჩელსი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Chelsea''']] !(4) 1-1 (3) |{{Flagicon|გერმანია}} [[ბაიერნი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Bayern Munich''']] |{{Flagicon|გერმანია}} [[მიუნხენი|'''Munich''']] ![[ალიანც არენა|Allianz Arena]] |- ![[:en:2012–13_UEFA_Champions_League|2013]] |{{Flagicon|გერმანია}} [[ბაიერნი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Bayern Munich''']] !2-1 |{{Flagicon|გერმანია}} [[ბორუსია დორტმუნდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Borussia Dortmund''']] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ლონდონი|'''London''']] ![[უემბლი|Wembley Stadium]] |- ![[:en:2013–14_UEFA_Champions_League|2014]] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] !4-1 |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[ატლეტიკო მადრიდი|'''Atlético Madrid''']] |{{Flagicon|პორტუგალია}} [[ლისაბონი|'''Lisbon''']] ![[:en:Estádio_da_Luz|Estádio da Luz]] |- ![[:en:2014–15_UEFA_Champions_League|2015]] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Barcelona''']] !3-1 |{{Flagicon|იტალია}} [[იუვენტუსი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Juventus''']] |{{Flagicon|გერმანია}} [[ბერლინი|'''Berlin''']] ![[:en:Olympiastadion_(Berlin)|Olympiastadion]] |- ![[:en:2015–16_UEFA_Champions_League|2016]] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] !(5) 1-1 (3) |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[ატლეტიკო მადრიდი|'''Atlético Madrid''']] |{{Flagicon|იტალია}} [[მილანი|'''Milan''']] ![[სან სირო|San Siro]] |- ![[:en:2016–17_UEFA_Champions_League|2017]] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] !4-1 |{{Flagicon|იტალია}} [[იუვენტუსი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Juventus''']] |{{Flagicon|უელსი}} [[კარდიფი|'''Cardiff''']] ![[მილენიუმი (სტადიონი)|Millennium Stadium]] |- ![[:en:2017–18_UEFA_Champions_League|2018]] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] !3-1 |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ლივერპული (საფეხბურთო კლუბი)|'''Liverpool''']] |{{Flagicon|უკრაინა}} [[კიევი|'''Kyiv''']] ![[:en:Olympic_Stadium_(Kyiv)|Olympic Stadium]] |- ![[:en:2018–19_UEFA_Champions_League|2019]] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ლივერპული (საფეხბურთო კლუბი)|'''Liverpool''']] !2-0 |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ტოტენჰემ ჰოტსპური (საფეხბურთო კლუბი)|'''Tottenham Hotspur''']] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[მადრიდი|'''Madrid''']] ![[:en:Metropolitano_Stadium|Metropolitano Stadium]] |- ![[:en:2019–20_UEFA_Champions_League|2020]] |{{Flagicon|გერმანია}} [[ბაიერნი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Bayern Munich''']] !1-0 |{{Flagicon|საფრანგეთი}} [[პარი სენ-ჟერმენი|'''Paris Saint-Germain''']] |{{Flagicon|პორტუგალია}} [[ლისაბონი|'''Lisbon''']] ![[:en:Estádio_da_Luz|Estádio da Luz]] |- ![[:en:2020–21_UEFA_Champions_League|2021]] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ჩელსი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Chelsea''']] !1-0 |{{Flagicon|ინგლისი}} [[მანჩესტერ სიტი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Manchester City''']] |{{Flagicon|პორტუგალია}} [[პორტუ|'''Porto''']] ![[:en:Estádio_do_Dragão|Estádio do Dragão]] |- ![[:en:2021–22_UEFA_Champions_League|2022]] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] !1-0 |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ლივერპული (საფეხბურთო კლუბი)|'''Liverpool''']] |{{Flagicon|საფრანგეთი}} [[პარიზი|'''Paris''']] ![[სტად დე ფრანსი|Stade de France]] |- ![[:en:2022–23_UEFA_Champions_League|2023]] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[მანჩესტერ სიტი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Manchester City''']] !1-0 |{{Flagicon|იტალია}} [[ინტერი მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Inter Milan''']] |{{Flagicon|თურქეთი}} [[სტამბოლი|'''Istanbul''']] ![[:en:Atatürk_Olympic_Stadium|Atatürk Olympic Stadium]] |- ![[:en:2023–24_UEFA_Champions_League|2024]] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] !2-0 |{{Flagicon|გერმანია}} [[ბორუსია დორტმუნდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Borussia Dortmund''']] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ლონდონი|'''London''']] ![[უემბლი|Wembley Stadium]] |- ![[:en:2024–25_UEFA_Champions_League|2025]] |{{Flagicon|საფრანგეთი}} [[პარი სენ-ჟერმენი|'''Paris Saint-Germain''']] !5-0 |{{Flagicon|იტალია}} [[ინტერი მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Inter Milan''']] |{{Flagicon|გერმანია}} [[მიუნხენი|'''Munich''']] ![[ალიანც არენა|Allianz Arena]] |- ![[:en:2025–26_UEFA_Champions_League|2026]] |{{Flagicon|საფრანგეთი}} [[პარი სენ-ჟერმენი|'''Paris Saint-Germain''']] !(4) 1-1 (3) |{{Flagicon|ინგლისი}} [[არსენალი ლონდონი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Arsenal''']] |{{Flagicon|Hungary}} [[ბუდაპეშტი|'''Budapest''']] ![[:en:Puskás_Aréna|Puskás Aréna]] |} {| class="wikitable" |+ ![[:en:1971–72_UEFA_Cup|1972]] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ტოტენჰემ ჰოტსპური (საფეხბურთო კლუბი)|'''Tottenham Hotspur''']] !3-2 |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ვულვერჰემპტონ უონდერერსი|'''W. Wanderers''']] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ლონდონი|'''London''']] ![[:en:White_Hart_Lane|White Hart Lane]] |- ![[:en:1972–73_UEFA_Cup|1973]] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ლივერპული (საფეხბურთო კლუბი)|'''Liverpool''']] !3-2 |{{Flagicon|გერმანია}} [[ბორუსია მიონხენგლადბახი (საფეხბურთო კლუბი)|'''B. Mönchengladbach''']] |{{Flagicon|გერმანია}} [[მიონხენგლადბახი|'''Mönchengladbac''']] ![[:en:Bökelbergstadion|Bökelbergstadion]] |- ![[:en:1973–74_UEFA_Cup|1974]] |{{Flagicon|ნიდერლანდები}} [[ფეიენორდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Feyenoord''']] !4-2 |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ტოტენჰემ ჰოტსპური (საფეხბურთო კლუბი)|'''Tottenham Hotspur''']] |{{Flagicon|ნიდერლანდები}} [[როტერდამი|'''Rotterdam''']] ![[:en:De_Kuip|De Kuip]] |- ![[:en:1974–75_UEFA_Cup|1975]] |{{Flagicon|გერმანია}} [[ბორუსია მიონხენგლადბახი (საფეხბურთო კლუბი)|'''B. Mönchengladbach''']] !5-1 |{{Flagicon|ნიდერლანდები}} [[ტვენტე (საფეხბურთო კლუბი)|'''Twente''']] |{{Flagicon|ნიდერლანდები}} [[ენსხედე|'''Enschede''']] ![[:en:Diekman_Stadion|Diekman Stadion]] |- ![[:en:1975–76_UEFA_Cup|1976]] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ლივერპული (საფეხბურთო კლუბი)|'''Liverpool''']] !4-3 |{{Flagicon|ბელგია}} [[:en:Club_Brugge_KV|'''Club Brugge''']] |{{Flagicon|ბელგია}} [[ბრიუგე|'''Bruges''']] ![[:en:Jan_Breydel_Stadium|Jan Breydel Stadium]] |- ![[:en:1976–77_UEFA_Cup|1977]] |{{Flagicon|იტალია}} [[იუვენტუსი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Juventus''']] !2-2 |{{Flagicon|ესპანეთი|variant=1945}} [[ატლეტიკ ბილბაო (საფეხბურთო კლუბი)|'''Athletic Bilbao''']] |{{Flagicon|ესპანეთი|variant=1945}} [[ბილბაო|'''Bilbao''']] ![[:en:San_Mamés_Stadium_(1913)|San Mamés Stadium]] |- ![[:en:1977–78_UEFA_Cup|1978]] |{{Flagicon|ნიდერლანდები}} [[პსვ (საფეხბურთო კლუბი)|'''PSV Eindhoven''']] !3-0 |{{Flagicon|საფრანგეთი}} [[:en:SC_Bastia|'''SC Bastia''']] |{{Flagicon|ნიდერლანდები}} [[ეინდჰოვენი|'''Eindhoven''']] ![[:en:Philips_Stadion|Philips Stadion]] |- ![[:en:1978–79_UEFA_Cup|1979]] |{{Flagicon|გერმანია}} [[ბორუსია მიონხენგლადბახი (საფეხბურთო კლუბი)|'''B. Mönchengladbach''']] !2-1 |{{Flagicon|იუგოსლავია}} [[ცრვენა ზვეზდა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Red Star Belgrade''']] |{{Flagicon|გერმანია}} [[დიუსელდორფი|'''Düsseldorf''']] ![[რაინშტადიონი|Rheinstadion]] |- ![[:en:1979–80_UEFA_Cup|1980]] |{{Flagicon|გერმანია}} [[აინტრახტი ფრანკფურტი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Eintracht Frankfurt''']] !3-3 |{{Flagicon|გერმანია}} [[ბორუსია მიონხენგლადბახი (საფეხბურთო კლუბი)|'''B. Mönchengladbach''']] |{{Flagicon|გერმანია}} [[ფრანკფურტი|'''Frankfurt''']] ![[:en:Waldstadion_(Frankfurt)|Waldstadion]] |- ![[:en:1980–81_UEFA_Cup|1981]] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[:en:Ipswich_Town_F.C.|'''Ipswich Town''']] !5-4 |{{Flagicon|ნიდერლანდები}} [[:en:AZ_Alkmaar|'''AZ Alkmaar''']] |{{Flagicon|ნიდერლანდები}} [[ამსტერდამი|'''Amsterdam''']] ![[:en:Olympic_Stadium_(Amsterdam)|Olympic Stadium]] |- ![[:en:1981–82_UEFA_Cup|1982]] |{{Flagicon|შვედეთი}} [[:en:IFK_Göteborg|'''IFK Göteborg''']] !4-0 |{{Flagicon|გერმანია}} [[ჰამბურგი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Hamburger SV''']] |{{Flagicon|გერმანია}} [[ჰამბურგი|'''Hamburg''']] ![[:en:Volksparkstadion|Volksparkstadion]] |- ![[:en:1982–83_UEFA_Cup|1983]] |{{Flagicon|ბელგია}} [[ანდერლეხტი (საფეხბურთო კლუბი)|'''R.S.C. Anderlecht''']] !2-1 |{{Flagicon|პორტუგალია}} [[ბენფიკა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Benfica''']] |{{Flagicon|პორტუგალია}} [[ლისაბონი|'''Lisbon''']] ![[:en:Estádio_da_Luz|Estádio da Luz]] |- ![[:en:1983–84_UEFA_Cup|1984]] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ტოტენჰემ ჰოტსპური (საფეხბურთო კლუბი)|'''Tottenham Hotspur''']] !(4) 2-2 (3) |{{Flagicon|ბელგია}} [[ანდერლეხტი (საფეხბურთო კლუბი)|'''R.S.C. Anderlecht''']] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ლონდონი|'''London''']] ![[:en:White_Hart_Lane|White Hart Lane]] |- ![[:en:1984–85_UEFA_Cup|1985]] |{{Flagicon|ესპანეთი|variant=1977}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] !3-1 |{{Flagicon|უნგრეთი}} [[:en:Videoton_FC_Fehérvár|'''Videoton''']] |{{Flagicon|ესპანეთი|variant=1977}} [[მადრიდი|'''Madrid''']] ![[სანტიაგო ბერნაბეუ (სტადიონი)|Santiago Bernabéu]] |- ![[:en:1985–86_UEFA_Cup|1986]] |{{Flagicon|ესპანეთი|variant=1977}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] !5-3 |{{Flagicon|გერმანია}} [[:en:1._FC_Köln|'''Köln''']] |{{Flagicon|გერმანია}} [[ბერლინი|'''Berlin''']] ![[:en:Olympiastadion_(Berlin)|Olympiastadion]] |- ![[:en:1986–87_UEFA_Cup|1987]] |{{Flagicon|შვედეთი}} [[:en:IFK_Göteborg|'''IFK Göteborg''']] !2-1 |{{Flagicon|შოტლანდია}} [[:en:Dundee_United_F.C.|'''Dundee United''']] |{{Flagicon|შოტლანდია}} [[დანდი|'''Dundee''']] ![[:en:Tannadice_Park|Tannadice Park]] |- ![[:en:1987–88_UEFA_Cup|1988]] |{{Flagicon|გერმანია}} [[ბაიერ 04 ლევერკუზენი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Bayer Leverkusen''']] !(3) 3-3 (2) |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[ესპანიოლი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Españyol''']] |{{Flagicon|გერმანია}} [[ლევერკუზენი|'''Leverkusen''']] ![[:en:BayArena|BayArena]] |- ![[:en:1988–89_UEFA_Cup|1989]] |{{Flagicon|იტალია}} [[ნაპოლი (საფეხბურთო კლუბი)|'''SSC Napoli''']] !5-4 |{{Flagicon|გერმანია}} [[შტუტგარტი (საფეხბურთო კლუბი)|'''VfB Sttutgart''']] |{{Flagicon|გერმანია}} [[შტუტგარტი|'''Sttutgart''']] ![[:en:MHPArena|MHPArena]] |- ![[:en:1989–90_UEFA_Cup|1990]] |{{Flagicon|იტალია}} [[იუვენტუსი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Juventus''']] !3-1 |{{Flagicon|იტალია}} [[ფიორენტინა (საფეხბურთო კლუბი)|'''ACF Fiorentina''']] |{{Flagicon|იტალია}} [[:en:Avellino|'''Avellino''']] ![[:en:Stadio_Partenio-Adriano_Lombardi|Stadio Partenio]] |- ![[:en:1990–91_UEFA_Cup|1991]] |{{Flagicon|იტალია}} [[ინტერი მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Inter Milan''']] !2-1 |{{Flagicon|იტალია}} [[რომა|'''AS Roma''']] |{{Flagicon|იტალია}} [[რომი|'''Rome''']] ![[:en:Stadio_Olimpico|Stadio Olimpico]] |- ![[:en:1991–92_UEFA_Cup|1992]] |{{Flagicon|ნიდერლანდები}} [[აიაქსი ამსტერდამი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Ajax''']] !2-2 |{{Flagicon|იტალია}} [[ტორინო (საფეხბურთო კლუბი)|'''Torino''']] |{{Flagicon|ნიდერლანდები}} [[ამსტერდამი|'''Amsterdam''']] ![[:en:Olympic_Stadium_(Amsterdam)|Olympic Stadium]] |- ![[:en:1992–93_UEFA_Cup|1993]] |{{Flagicon|იტალია}} [[იუვენტუსი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Juventus''']] !6-1 |{{Flagicon|გერმანია}} [[ბორუსია დორტმუნდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Borussia Dortmund''']] |{{Flagicon|იტალია}} [[ტურინი|'''Turin''']] ![[:en:Stadio_Delle_Alpi|Stadio Delle Alpi]] |- ![[:en:1993–94_UEFA_Cup|1994]] |{{Flagicon|იტალია}} [[ინტერი მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Inter Milan''']] !2-0 |{{Flagicon|ავსტრია}} [[:en:FC_Red_Bull_Salzburg|'''Red Bull Salzburg''']] |{{Flagicon|იტალია}} [[მილანი|'''Milan''']] ![[სან სირო|San Siro]] |- ![[:en:1994–95_UEFA_Cup|1995]] |{{Flagicon|იტალია}} [[პარმა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Parma''']] !2-1 |{{Flagicon|იტალია}} [[იუვენტუსი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Juventus''']] |{{Flagicon|იტალია}} [[მილანი|'''Milan''']] ![[სან სირო|San Siro]] |- ![[:en:1995–96_UEFA_Cup|1996]] |{{Flagicon|გერმანია}} [[ბაიერნი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Bayern Munich''']] !5-1 |{{Flagicon|საფრანგეთი}} [[ბორდო (საფეხბურთო კლუბი)|'''Bordeaux''']] |{{Flagicon|საფრანგეთი}} [[ბორდო|'''Bordeaux''']] ![[:en:Stade_Chaban-Delmas|Stade Chaban-Delmas]] |- ![[:en:1996–97_UEFA_Cup|1997]] |{{Flagicon|გერმანია}} [[შალკე 04 (საფეხბურთო კლუბი)|'''Schalke 04''']] !(4) 1-1 (1) |{{Flagicon|იტალია}} [[ინტერი მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Inter Milan''']] |{{Flagicon|იტალია}} [[მილანი|'''Milan''']] ![[სან სირო|San Siro]] |- ![[:en:1997–98_UEFA_Cup|1998]] |{{Flagicon|იტალია}} [[ინტერი მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Inter Milan''']] !3-0 |{{Flagicon|იტალია}} [[ლაციო (საფეხბურთო კლუბი)|'''Lazio''']] |{{Flagicon|საფრანგეთი}} [[პარიზი|'''Paris''']] ![[პარკ დე პრენსი|Parc des Princes]] |- ![[:en:1998–99_UEFA_Cup|1999]] |{{Flagicon|იტალია}} [[პარმა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Parma''']] !3-0 |{{Flagicon|საფრანგეთი}} [[ოლიმპიკი მარსელი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Marseille''']] |{{Flagicon|რუსეთი}} [[მოსკოვი|'''Moscow''']] ![[ლუჟნიკის სტადიონი|Luzhniki Stadium]] |- ![[:en:1999–2000_UEFA_Cup|2000]] |{{Flagicon|თურქეთი}} [[გალათასარაი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Galatasaray''']] !(4) 0-0 (1) |{{Flagicon|ინგლისი}} [[არსენალი ლონდონი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Arsenal''']] |{{Flagicon|დანია}} [[კოპენჰაგენი|'''Copenhagen''']] ![[:en:Parken_Stadium|Parken Stadium]] |- ![[:en:2000–01_UEFA_Cup|2001]] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ლივერპული (საფეხბურთო კლუბი)|'''Liverpool''']] !5-4 |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[ალავესი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Deportivo Alavés''']] |{{Flagicon|გერმანია}} [[დორტმუნდი|'''Dortmund''']] ![[:en:Westfalenstadion|Westfalenstadion]] |- ![[:en:2001–02_UEFA_Cup|2002]] |{{Flagicon|ნიდერლანდები}} [[ფეიენორდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Feyenoord''']] !3-2 |{{Flagicon|გერმანია}} [[ბორუსია დორტმუნდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Borussia Dortmund''']] |{{Flagicon|ნიდერლანდები}} [[როტერდამი|'''Rotterdam''']] ![[:en:De_Kuip|De Kuip]] |- ![[:en:2002–03_UEFA_Cup|2003]] |{{Flagicon|პორტუგალია}} [[პორტუ (საფეხბურთო კლუბი)|'''Porto''']] !3-2 |{{Flagicon|შოტლანდია}} [[სელტიკი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Celtic''']] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[სევილია|'''Seville''']] ![[:en:Estadio_de_La_Cartuja|Estadio de La Cartuja]] |- ![[:en:2003–04_UEFA_Cup|2004]] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[ვალენსია (საფეხბურთო კლუბი)|'''Valencia''']] !2-0 |{{Flagicon|საფრანგეთი}} [[ოლიმპიკი მარსელი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Marseille''']] |{{Flagicon|შვედეთი}} [[გეტებორგი|'''Gothenburg''']] ![[:en:Ullevi|Ullevi]] |- ![[:en:2004–05_UEFA_Cup|2005]] |{{Flagicon|რუსეთი}} [[ცსკა მოსკოვი (საფეხბურთო კლუბი)|'''CSKA Moscow''']] !3-1 |{{Flagicon|პორტუგალია}} [[სპორტინგი ლისაბონი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Sporting CP''']] |{{Flagicon|პორტუგალია}} [[ლისაბონი|'''Lisbon''']] ![[:en:Estádio_José_Alvalade|Estádio José Alvalade]] |- ![[:en:2005–06_UEFA_Cup|2006]] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[სევილია (საფეხბურთო კლუბი)|'''Sevilla''']] !4-0 |{{Flagicon|ინგლისი}} [[მიდლზბრო (საფეხბურთო კლუბი)|'''Middlebrough''']] |{{Flagicon|ნიდერლანდები}} [[ეინდჰოვენი|'''Eindhoven''']] ![[:en:Philips_Stadion|Philips Stadion]] |- ![[:en:2006–07_UEFA_Cup|2007]] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[სევილია (საფეხბურთო კლუბი)|'''Sevilla''']] !(3) 2-2 (1) |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[ესპანიოლი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Españyol''']] |{{Flagicon|შოტლანდია}} [[გლაზგო|'''Glasgow''']] ![[:en:Hampden_Park|Hampden Park]] |- ![[:en:2007–08_UEFA_Cup|2008]] |{{Flagicon|რუსეთი}} [[ზენიტი სანქტ-პეტერბურგი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Zenit Saint Petersburg''']] !2-0 |{{Flagicon|შოტლანდია}} [[:en:Rangers_F.C.|'''Rangers''']] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[მანჩესტერი|'''Manchester''']] ![[:en:City_of_Manchester_Stadium|Manchester Stadium]] |- ![[:en:2008–09_UEFA_Cup|2009]] |{{Flagicon|უკრაინა}} [[შახტარი დონეცკი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Shakhtar Donetsk''']] !2-1 |{{Flagicon|გერმანია}} [[ვერდერი (საფეხბურთო კლუბი)|'''SV Werder Bremen''']] |{{Flagicon|თურქეთი}} [[სტამბოლი|'''Istanbul''']] ![[:en:Şükrü_Saracoğlu_Stadium|Saracoğlu Stadium]] |- ![[:en:2009–10_UEFA_Europa_League|2010]] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[ატლეტიკო მადრიდი|'''Atlético Madrid''']] !2-1 |{{Flagicon|ინგლისი}} [[:en:Fulham_F.C.|'''Fulham''']] |{{Flagicon|გერმანია}} [[ჰამბურგი|'''Hamburg''']] ![[:en:Volksparkstadion|Volksparkstadion]] |- ![[:en:2010–11_UEFA_Europa_League|2011]] |{{Flagicon|პორტუგალია}} [[პორტუ (საფეხბურთო კლუბი)|'''Porto''']] !1-0 |{{Flagicon|პორტუგალია}} [[:en:S.C._Braga|'''S.C. Braga''']] |{{Flagicon|ირლანდია}} [[დუბლინი|'''Dublin''']] ![[:en:Aviva_Stadium|Aviva Stadium]] |- ![[:en:2011–12_UEFA_Europa_League|2012]] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[ატლეტიკო მადრიდი|'''Atlético Madrid''']] !3-0 |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[ატლეტიკ ბილბაო (საფეხბურთო კლუბი)|'''Athletic Bilbao''']] |{{Flagicon|რუმინეთი}} [[ბუქარესტი|'''Bucharest''']] ![[:en:Arena_Națională|Arena Naționalǎ]] |- ![[:en:2012–13_UEFA_Europa_League|2013]] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ჩელსი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Chelsea''']] !2-1 |{{Flagicon|პორტუგალია}} [[ბენფიკა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Benfica''']] |{{Flagicon|ნიდერლანდები}} [[ამსტერდამი|'''Amsterdam''']] ![[:en:Johan_Cruyff_Arena|Johan Cruyff Arena]] |- ![[:en:2013–14_UEFA_Europa_League|2014]] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[სევილია (საფეხბურთო კლუბი)|'''Sevilla''']] !(4) 0-0 (2) |{{Flagicon|პორტუგალია}} [[ბენფიკა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Benfica''']] |{{Flagicon|იტალია}} [[ტურინი|'''Turin''']] ![[იუვენტუსის სტადიონი|Juventus Stadium]] |- ![[:en:2014–15_UEFA_Europa_League|2015]] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[სევილია (საფეხბურთო კლუბი)|'''Sevilla''']] !3-2 |{{Flagicon|უკრაინა}} [[დნიპრო (საფეხბურთო კლუბი)|'''Dnipro''']] |{{Flagicon|პოლონეთი}} [[ვარშავა|'''Warsaw''']] ![[:en:Stadion_Narodowy|Stadion Narodowy]] |- ![[:en:2015–16_UEFA_Europa_League|2016]] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[სევილია (საფეხბურთო კლუბი)|'''Sevilla''']] !3-1 |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ლივერპული (საფეხბურთო კლუბი)|'''Liverpool''']] |{{Flagicon image|Civil_Ensign_of_Switzerland_(Pantone).svg}} [[ბაზელი|'''Basel''']] ![[:en:St._Jakob-Park|St. Jakob-Park]] |- ![[:en:2016–17_UEFA_Europa_League|2017]] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[მანჩესტერ იუნაიტედი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Manchester United''']] !2-0 |{{Flagicon|ნიდერლანდები}} [[აიაქსი ამსტერდამი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Ajax''']] |{{Flagicon|შვედეთი}} [[:en:Solna|'''Solna''']] ![[:en:Nationalarenan|Nationalarenan]] |- ![[:en:2017–18_UEFA_Europa_League|2018]] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[ატლეტიკო მადრიდი|'''Atlético Madrid''']] !3-0 |{{Flagicon|საფრანგეთი}} [[ოლიმპიკი მარსელი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Marseille''']] |{{Flagicon|საფრანგეთი}} [[:en:Décines-Charpieu|'''Décines-Charpieu''']] ![[:en:Parc_Olympique_Lyonnais|Parc Olympique]] |- ![[:en:2018–19_UEFA_Europa_League|2019]] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ჩელსი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Chelsea''']] !4-1 |{{Flagicon|ინგლისი}} [[არსენალი ლონდონი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Arsenal''']] |{{Flagicon|აზერბაიჯანი}} [[ბაქო|'''Baku''']] ![[:en:Baku_Olympic_Stadium|Olympic Stadium]] |- ![[:en:2019–20_UEFA_Europa_League|2020]] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[სევილია (საფეხბურთო კლუბი)|'''Sevilla''']] !3-2 |{{Flagicon|იტალია}} [[ინტერი მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Inter Milan''']] |{{Flagicon|გერმანია}} [[კიოლნი|'''Cologne''']] ![[:en:RheinEnergieStadion|RheinEnergieStadion]] |- ![[:en:2020–21_UEFA_Europa_League|2021]] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[ვილიარეალი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Villarreal''']] !(11) 1-1 (10) |{{Flagicon|ინგლისი}} [[მანჩესტერ იუნაიტედი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Manchester United''']] |{{Flagicon|პოლონეთი}} [[გდანსკი|'''Gdańsk''']] ![[:en:Gdańsk_Stadium|Gdańsk Stadium]] |- ![[:en:2021–22_UEFA_Europa_League|2022]] |{{Flagicon|გერმანია}} [[აინტრახტი ფრანკფურტი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Eintracht Frankfurt''']] !(5) 1-1 (4) |{{Flagicon|შოტლანდია}} [[:en:Rangers_F.C.|'''Rangers''']] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[სევილია|'''Seville''']] ![[:en:Ramón_Sánchez-Pizjuán_Stadium|Sánchez Stadium]] |- ![[:en:2022–23_UEFA_Europa_League|2023]] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[სევილია (საფეხბურთო კლუბი)|'''Sevilla''']] !(4) 1-1 (1) |{{Flagicon|იტალია}} [[რომა|'''AS Roma''']] |{{Flagicon|უნგრეთი}} [[ბუდაპეშტი|'''Budapest''']] ![[:en:Puskás_Aréna|Puskás Aréna]] |- ![[:en:2023–24_UEFA_Europa_League|2024]] |{{Flagicon|იტალია}} [[ატალანტა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Atalanta''']] !3-0 |{{Flagicon|გერმანია}} [[ბაიერ 04 ლევერკუზენი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Bayer Leverkusen''']] |{{Flagicon|ირლანდია}} [[დუბლინი|'''Dublin''']] ![[:en:Aviva_Stadium|Aviva Stadium]] |- ![[:en:2024–25_UEFA_Europa_League|2025]] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ტოტენჰემ ჰოტსპური (საფეხბურთო კლუბი)|'''Tottenham Hotspur''']] !1-0 |{{Flagicon|ინგლისი}} [[მანჩესტერ იუნაიტედი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Manchester United''']] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[ბილბაო|'''Bilbao''']] ![[:en:San_Mamés_Stadium_(1913)|San Mamés Stadium]] |- ![[:en:2025–26_UEFA_Europa_League|2026]] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ასტონ ვილა|'''Aston Villa''']] !3-0 |{{Flagicon|გერმანია}} [[:en:SC_Freiburg|'''SC Freiburg''']] |{{Flagicon|თურქეთი}} [[სტამბოლი|'''Istanbul''']] ![[:en:Beşiktaş_Stadium|Beşiktaş Stadium]] |} {| class="wikitable" ![[:en:2021–22_UEFA_Europa_Conference_League#Final|2022]] |{{Flagicon|იტალია}} [[რომა|'''AS Roma''']] !1-0 |{{Flagicon|ნიდერლანდები}} [[ფეიენორდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Feyenoord''']] |{{Flagicon|ალბანეთი}} [[ტირანა|'''Tirana''']] ![[:en:Arena_Kombëtare|Arena Kombëtare]] |- ![[:en:2022–23_UEFA_Europa_Conference_League#Final|2023]] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ვესტ ჰემ იუნაიტედი (საფეხბურთო კლუბი)|'''West Ham United''']] !2-1 |{{Flagicon|იტალია}} [[ფიორენტინა (საფეხბურთო კლუბი)|'''ACF Fiorentina''']] |{{Flagicon|ჩეხეთი}} [[პრაღა|'''Prague''']] ![[:en:Fortuna_Arena|Fortuna Arena]] |- ![[:en:2023–24_UEFA_Europa_Conference_League|2024]] |{{Flagicon|საბერძნეთი}} [[:en:Olympiacos_F.C.|'''Olympiacos''']] !1-0 |{{Flagicon|იტალია}} [[ფიორენტინა (საფეხბურთო კლუბი)|'''ACF Fiorentina''']] |{{Flagicon|საბერძნეთი}} [[ათენი|'''Athens''']] ![[:en:Agia_Sophia_Stadium|Agia Sophia Stadium]] |- ![[:en:2024–25_UEFA_Conference_League|2025]] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ჩელსი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Chelsea''']] !4-1 |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[რეალ ბეტისი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Betis''']] |{{Flagicon|პოლონეთი}} [[ვროცლავი|'''Wrocław''']] ![[:en:Wrocław_Stadium|Wrocław Stadium]] |- ![[:en:2025–26_UEFA_Conference_League|2026]] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[კრისტალ პალასი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Crystal Palace''']] !1-0 |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[რაიო ვალიეკანო (საფეხბურთო კლუბი)|'''Rayo Vallecano''']] |{{Flagicon|გერმანია}} [[ლაიფციგი|'''Leipzig''']] ![[:en:Red_Bull_Arena_(Leipzig)|Red Bull Arena]] |} {| class="wikitable" |+ ![[:en:1973_European_Super_Cup|1973]] |{{Flagicon|ნიდერლანდები}} [[აიაქსი ამსტერდამი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Ajax''']] !6-1 |{{Flagicon|იტალია}} [[მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''AC Milan''']] ! colspan="2" rowspan="9" |X X X |- ![[:en:1975_European_Super_Cup|1975]] |{{Flagicon|USSR}} [[დინამო კიევი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Dynamo Kyiv''']] !3-0 |{{Flagicon|გერმანია}} [[ბაიერნი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Bayern Munich''']] |- ![[:en:1976_European_Super_Cup|1976]] |{{Flagicon|Belgium}} [[ანდერლეხტი (საფეხბურთო კლუბი)|'''RSC Anderlecht''']] !5-3 |{{Flagicon|გერმანია}} [[ბაიერნი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Bayern Munich''']] |- ![[:en:1977_European_Super_Cup|1977]] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ლივერპული (საფეხბურთო კლუბი)|'''Liverpool''']] !7-1 |{{Flagicon|გერმანია}} [[ჰამბურგი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Hamburger SV''']] |- ![[:en:1978_European_Super_Cup|1978]] |{{Flagicon|Belgium}} [[ანდერლეხტი (საფეხბურთო კლუბი)|'''RSC Anderlecht''']] !4-3 |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ლივერპული (საფეხბურთო კლუბი)|'''Liverpool''']] |- ![[:en:1979_European_Super_Cup|1979]] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ნოტინგემ ფორესტი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Nottingham Forest''']] !2-1 |{{Flagicon|ესპანეთი|variant=1945}} [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Barcelona''']] |- ![[:en:1980_European_Super_Cup|1980]] |{{Flagicon|ესპანეთი|variant=1945}} [[ვალენსია (საფეხბურთო კლუბი)|'''Valencia''']] !2-2 (a) |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ნოტინგემ ფორესტი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Nottingham Forest''']] |- ![[:en:1982_European_Super_Cup|1982]] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ასტონ ვილა|'''Aston Villa''']] !3-1 |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Barcelona''']] |- ![[:en:1983_European_Super_Cup|1983]] |{{Flagicon|Scotland}} [[:en:Aberdeen_F.C.|'''Abardeen''']] !2-0 |{{Flagicon|გერმანია}} [[ჰამბურგი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Hamburger SV''']] |- ![[:en:1984_European_Super_Cup|1984]] |{{Flagicon|იტალია}} [[იუვენტუსი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Juventus''']] !2-0 |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ლივერპული (საფეხბურთო კლუბი)|'''Liverpool''']] |{{Flagicon|იტალია}} [[ტურინი|'''Turin''']] ![[სტადიო ოლიმპიკო გრანდე ტორინო|Stadio Olimpico Grande Torino]] |- ![[:en:1986_European_Super_Cup|1986]] |{{Flagicon|რუმინეთი|variant=1965}} [[სტიაუა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Steaua București''']] !1-0 |{{Flagicon|USSR}} [[დინამო კიევი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Dynamo Kyiv''']] |'''{{Flag|Monaco}}''' ![[:en:Stade_Louis_II|Stade Louis II]] |- ![[:en:1987_European_Super_Cup|1987]] |{{Flagicon|პორტუგალია}} [[პორტუ (საფეხბურთო კლუბი)|'''Porto''']] !2-0 |{{Flagicon|ნიდერლანდები}} [[აიაქსი ამსტერდამი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Ajax''']] ! colspan="2" rowspan="4" |X X X |- ![[:en:1988_European_Super_Cup|1988]] |{{Flagicon|Belgium}} [[:en:KV_Mechelen|'''KV Mechelen''']] !3-1 |{{Flagicon|ნიდერლანდები}} [[პსვ (საფეხბურთო კლუბი)|'''PSV Eindhoven''']] |- ![[:en:1989_European_Super_Cup|1989]] |{{Flagicon|იტალია}} [[მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''AC Milan''']] !2-1 |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Barcelona''']] |- ![[:en:1990_European_Super_Cup|1990]] |{{Flagicon|იტალია}} [[მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''AC Milan''']] !3-1 |{{Flagicon|იტალია}} [[სამპდორია (საფეხბურთო კლუბი)|'''UC Sampdoria''']] |- ![[:en:1991_European_Super_Cup|1991]] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[მანჩესტერ იუნაიტედი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Manchester United''']] !1-0 |{{Flagicon|იუგოსლავია}} [[ცრვენა ზვეზდა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Red Star Belgrade''']] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[მანჩესტერი|'''Manchester''']] ![[ოლდ ტრაფორდი|Old Trafford]] |- ![[:en:1992_European_Super_Cup|1992]] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Barcelona''']] !3-2 |{{Flagicon|გერმანია}} [[ვერდერი (საფეხბურთო კლუბი)|'''SV Werder Bremen''']] ! colspan="2" rowspan="6" |X X X |- ![[:en:1993_European_Super_Cup|1993]] |{{Flagicon|იტალია}} [[პარმა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Parma''']] !2-1 |{{Flagicon|იტალია}} [[მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''AC Milan''']] |- ![[:en:1994_European_Super_Cup|1994]] |{{Flagicon|იტალია}} [[მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''AC Milan''']] !2-0 |{{Flagicon|ინგლისი}} [[არსენალი ლონდონი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Arsenal''']] |- ![[:en:1995_UEFA_Super_Cup|1995]] |{{Flagicon|ნიდერლანდები}} [[აიაქსი ამსტერდამი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Ajax''']] !5-1 |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[რეალ სარაგოსა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Zaragoza''']] |- ![[:en:1996_UEFA_Super_Cup|1996]] |{{Flagicon|იტალია}} [[იუვენტუსი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Juventus''']] !9-2 |{{Flagicon|საფრანგეთი}} [[პარი სენ-ჟერმენი|'''Paris Saint-Germain''']] |- ![[:en:1997_UEFA_Super_Cup|1997]] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Barcelona''']] !3-1 |{{Flagicon|გერმანია}} [[ბორუსია დორტმუნდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Borussia Dortmund''']] |- ![[:en:1998_UEFA_Super_Cup|1998]] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ჩელსი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Chelsea''']] !1-0 |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] |'''{{Flag|Monaco}}''' ![[:en:Stade_Louis_II|Stade Louis II]] |- ![[:en:1999_UEFA_Super_Cup|1999]] |{{Flagicon|იტალია}} [[ლაციო (საფეხბურთო კლუბი)|'''SS Lazio''']] !1-0 |{{Flagicon|ინგლისი}} [[მანჩესტერ იუნაიტედი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Manchester United''']] |'''{{Flag|Monaco}}''' ![[:en:Stade_Louis_II|Stade Louis II]] |- ![[:en:2000_UEFA_Super_Cup|2000]] |{{Flagicon|თურქეთი}} [[გალათასარაი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Galatasaray''']] !2-1 |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] |'''{{Flag|Monaco}}''' ![[:en:Stade_Louis_II|Stade Louis II]] |- ![[:en:2001_UEFA_Super_Cup|2001]] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ლივერპული (საფეხბურთო კლუბი)|'''Liverpool''']] !3-2 |{{Flagicon|გერმანია}} [[ბაიერნი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Bayern Munich''']] |'''{{Flag|Monaco}}''' ![[:en:Stade_Louis_II|Stade Louis II]] |- ![[:en:2002_UEFA_Super_Cup|2002]] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] !3-1 |{{Flagicon|ნიდერლანდები}} [[ფეიენორდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Feyenoord''']] |'''{{Flag|Monaco}}''' ![[:en:Stade_Louis_II|Stade Louis II]] |- ![[:en:2003_UEFA_Super_Cup|2003]] |{{Flagicon|იტალია}} [[მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''AC Milan''']] !1-0 |{{Flagicon|პორტუგალია}} [[პორტუ (საფეხბურთო კლუბი)|'''Porto''']] |'''{{Flag|Monaco}}''' ![[:en:Stade_Louis_II|Stade Louis II]] |- ![[:en:2004_UEFA_Super_Cup|2004]] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[ვალენსია (საფეხბურთო კლუბი)|'''Valencia''']] !2-1 |{{Flagicon|პორტუგალია}} [[პორტუ (საფეხბურთო კლუბი)|'''Porto''']] |'''{{Flag|Monaco}}''' ![[:en:Stade_Louis_II|Stade Louis II]] |- ![[:en:2005_UEFA_Super_Cup|2005]] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ლივერპული (საფეხბურთო კლუბი)|'''Liverpool''']] !3-1 |{{Flagicon|რუსეთი}} [[ცსკა მოსკოვი (საფეხბურთო კლუბი)|'''CSKA Moscow''']] |'''{{Flag|Monaco}}''' ![[:en:Stade_Louis_II|Stade Louis II]] |- ![[:en:2006_UEFA_Super_Cup|2006]] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[სევილია (საფეხბურთო კლუბი)|'''Sevilla''']] !3-0 |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Barcelona''']] |'''{{Flag|Monaco}}''' ![[:en:Stade_Louis_II|Stade Louis II]] |- ![[:en:2007_UEFA_Super_Cup|2007]] |{{Flagicon|იტალია}} [[მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''AC Milan''']] !3-1 |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[სევილია (საფეხბურთო კლუბი)|'''Sevilla''']] |'''{{Flag|Monaco}}''' ![[:en:Stade_Louis_II|Stade Louis II]] |- ![[:en:2008_UEFA_Super_Cup|2008]] |{{Flagicon|რუსეთი}} [[ზენიტი სანქტ-პეტერბურგი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Zenit Saint Petersburg''']] !2-1 |{{Flagicon|ინგლისი}} [[მანჩესტერ იუნაიტედი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Manchester United''']] |'''{{Flag|Monaco}}''' ![[:en:Stade_Louis_II|Stade Louis II]] |- ![[:en:2009_UEFA_Super_Cup|2009]] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Barcelona''']] !1-0 |{{Flagicon|უკრაინა}} [[შახტარი დონეცკი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Shakhtar Donetsk''']] |'''{{Flag|Monaco}}''' ![[:en:Stade_Louis_II|Stade Louis II]] |- ![[:en:2010_UEFA_Super_Cup|2010]] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[ატლეტიკო მადრიდი|'''Atlético Madrid''']] !2-0 |{{Flagicon|იტალია}} [[ინტერი მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Inter Milan''']] |'''{{Flag|Monaco}}''' ![[:en:Stade_Louis_II|Stade Louis II]] |- ![[:en:2011_UEFA_Super_Cup|2011]] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Barcelona''']] !2-0 |{{Flagicon|პორტუგალია}} [[პორტუ (საფეხბურთო კლუბი)|'''Porto''']] |'''{{Flag|Monaco}}''' ![[:en:Stade_Louis_II|Stade Louis II]] |- ![[:en:2012_UEFA_Super_Cup|2012]] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[ატლეტიკო მადრიდი|'''Atlético Madrid''']] !4-1 |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ჩელსი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Chelsea''']] |'''{{Flag|Monaco}}''' ![[:en:Stade_Louis_II|Stade Louis II]] |- ![[:en:2013_UEFA_Super_Cup|2013]] |{{Flagicon|გერმანია}} [[ბაიერნი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Bayern Munich''']] !(5) 2-2 (4) |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ჩელსი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Chelsea''']] |{{Flagicon|Czech Republic}} [[პრაღა|'''Prague''']] ![[:en:Fortuna_Arena|Fortuna Arena]] |- ![[:en:2014_UEFA_Super_Cup|2014]] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] !2-0 |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[სევილია (საფეხბურთო კლუბი)|'''Sevilla''']] |{{Flagicon|Wales}} [[კარდიფი|'''Cardiff''']] ![[:en:Cardiff_City_Stadium|Cardiff City Stadium]] |- ![[:en:2015_UEFA_Super_Cup|2015]] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Barcelona''']] !5-4 |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[სევილია (საფეხბურთო კლუბი)|'''Sevilla''']] |{{Flagicon|Georgia}} [[თბილისი|'''Tbilisi''']] ![[ბორის პაიჭაძის ეროვნული სტადიონი|Boris Paichadze Dinamo Arena]] |- ![[:en:2016_UEFA_Super_Cup|2016]] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] !3-2 |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[სევილია (საფეხბურთო კლუბი)|'''Sevilla''']] |{{Flagicon|Norway}} [[ტრონჰეიმი|'''Trondheim''']] ![[:en:Lerkendal_Stadion|Lerkendal Stadion]] |- ![[:en:2017_UEFA_Super_Cup|2017]] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] !2-1 |{{Flagicon|ინგლისი}} [[მანჩესტერ იუნაიტედი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Manchester United''']] |{{Flagicon|North Macedonia}} [[სკოპიე|'''Skopje''']] ![[ფილიპე II (სტადიონი)|Toše Proeski Arena]] |- ![[:en:2018_UEFA_Super_Cup|2018]] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[ატლეტიკო მადრიდი|'''Atlético Madrid''']] !4-2 |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] |{{Flagicon|Estonia}} [[ტალინი|'''Tallinn''']] ![[:en:Lilleküla_Stadium|Lilleküla Stadium]] |- ![[:en:2019_UEFA_Super_Cup|2019]] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ლივერპული (საფეხბურთო კლუბი)|'''Liverpool''']] !(5) 2-2 (4) |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ჩელსი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Chelsea''']] |{{Flagicon|თურქეთი}} [[სტამბოლი|'''Istanbul''']] ![[:en:Beşiktaş_Stadium|Beşiktaş Stadium]] |- ![[:en:2020_UEFA_Super_Cup|2020]] |{{Flagicon|გერმანია}} [[ბაიერნი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Bayern Munich''']] !2-1 |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[სევილია (საფეხბურთო კლუბი)|'''Sevilla''']] |{{Flagicon|Hungary}} [[ბუდაპეშტი|'''Budapest''']] ![[:en:Puskás_Aréna|Puskás Aréna]] |- ![[:en:2021_UEFA_Super_Cup|2021]] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ჩელსი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Chelsea''']] !(6) 1-1 (5) |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[ვილიარეალი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Villarreal''']] |{{Flagicon|Northern Ireland}} [[ბელფასტი|'''Belfast''']] ![[:en:Windsor_Park|Windsor Park]] |- ![[:en:2022_UEFA_Super_Cup|2022]] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] !2-0 |{{Flagicon|გერმანია}} [[აინტრახტი ფრანკფურტი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Eintracht Frankfurt''']] |{{Flagicon|Finland}} [[ჰელსინკი|'''Helsinki''']] ![[:en:Helsinki_Olympic_Stadium|Helsinki Olympic Stadium]] |- ![[:en:2023_UEFA_Super_Cup|2023]] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[მანჩესტერ სიტი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Manchester City''']] !(5) 1-1 (4) |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[სევილია (საფეხბურთო კლუბი)|'''Sevilla''']] |{{Flagicon|Greece}} [[პირეოსი|'''Piraeus''']] ![[:en:Karaiskakis_Stadium|Karaiskakis Stadium]] |- ![[:en:2024_UEFA_Super_Cup|2024]] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] !2-0 |{{Flagicon|იტალია}} [[ატალანტა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Atalanta''']] |{{Flagicon|Poland}} [[ვარშავა|'''Warsaw''']] ![[ეროვნული სტადიონი (ვარშავა)|Stadion Narodowy]] |- ![[:en:2025_UEFA_Super_Cup|2025]] |{{Flagicon|საფრანგეთი}} [[პარი სენ-ჟერმენი|'''Paris Saint-Germain''']] !(4) 2-2 (3) |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ტოტენჰემ ჰოტსპური (საფეხბურთო კლუბი)|'''Tottenham Hotspur''']] |{{Flagicon|იტალია}} [[უდინე|'''Udine''']] ![[დაჩია არენა|Stadio Friuli]] |} {| class="wikitable" |+ |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ლივერპული (საფეხბურთო კლუბი)|'''Liverpool''']] !6 !1977 1978 1981 1984 2005 2019 |- |{{Flagicon|ინგლისი}} [[მანჩესტერ იუნაიტედი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Manchester United''']] !3 !1968 1999 2008 |- |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ნოტინგემ ფორესტი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Nottingham Forest''']] !2 !1979 1980 |- |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ჩელსი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Chelsea''']] !2 !2012 2021 |- |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ასტონ ვილა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Aston Villa''']] !1 !1982 |- |{{Flagicon|ინგლისი}} [[მანჩესტერ სიტი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Manchester City''']] !1 !2023 |- |{{Flagicon|იტალია}} [[მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''AC Milan''']] !7 !1963 1969 1989 1990 1994 2003 2007 |- |{{Flagicon|იტალია}} [[ინტერი მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Inter Milan''']] !3 !1964 1965 2010 |- |{{Flagicon|იტალია}} [[იუვენტუსი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Juventus''']] !2 !1985 1996 |- |{{Flagicon|ნიდერლანდები}} [[აიაქსი ამსტერდამი (საფეხბურთო კლუბი)|'''AFC Ajax''']] !4 !1970 1971 1972 1995 |- |{{Flagicon|ნიდერლანდები}} [[ფეიენორდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Feyenoord''']] !1 !1970 |- |{{Flagicon|ნიდერლანდები}} [[პსვ (საფეხბურთო კლუბი)|'''PSV Eindhoven''']] !1 !1988 |- |{{Flagicon|გერმანია}} [[ბაიერნი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Bayern Munich''']] !6 !1974 1975 1976 2001 2013 2020 |- |{{Flagicon|გერმანია}} [[ჰამბურგი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Hamburger SV''']] !1 !1983 |- |{{Flagicon|გერმანია}} [[ბორუსია დორტმუნდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Borussia Dortmund''']] !1 !1997 |- |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] !15 !1956 1957 1958 1959 1960 1966 1998 2000 2002 2014 2016 2017 2018 2022 2024 |- |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Barcelona''']] !5 !1992 2006 2009 2011 2015 |- |{{Flagicon|პორტუგალია}} [[ბენფიკა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Benfica''']] !2 !1961 1962 |- |{{Flagicon|პორტუგალია}} [[პორტუ (საფეხბურთო კლუბი)|'''Porto''']] !2 !1987 2004 |- |{{Flagicon|საფრანგეთი}} [[პარი სენ-ჟერმენი|'''Paris Saint-Germain''']] !2 !2025 2026 |- |{{Flagicon|საფრანგეთი}} [[ოლიმპიკი მარსელი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Marseille''']] !1 !1993 |- |{{Flagicon|რუმინეთი}} [[სტიაუა (საფეხბურთო კლუბი)|'''FCSB''']] !1 !1986 |- |{{Flagicon|სერბეთი}} [[ცრვენა ზვეზდა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Red Star Belgrade''']] !1 !1991 |} {| class="wikitable" |+ |{{Flagicon image|Flag_of_Abkhazia_(GE).svg}} '''[[აფხაზეთი]]''' !აფსნი ![[სოხუმი]] ![[აფხაზური ენა|აფხაზური - აფსუა]] ![[აფხაზები|აფხაზები - აფსუაა]] |- |{{Flagicon image|Laz_flag.png}} '''[[ლაზეთი]]''' !ლაზონა ![[რიზე]] ![[ლაზური ენა|ლაზური - ლაზური]] ![[ლაზები|ლაზები - ლაზეფე]] |- |{{Flagicon image|Flag_of_The_Principality_of_Mingrelia_(Portolan_1560).svg}} '''[[სამეგრელო]]''' !სამარგალო ![[ზუგდიდი]] ![[მეგრული ენა|მეგრული - მარგალური]] ![[მეგრელები|მეგრელები - მარგალეფი]] |- |'''{{დროშა|საქართველო}}''' !საქართველო ![[თბილისი]] ![[ქართული ენა|ქართული]] ![[ქართველები]] |- |{{Flagicon image|Svaneti_Flag.png}} '''[[სვანეთი]]''' !შუ̂ან ![[მესტია]] ![[სვანური ენა|სვანური - ლუშნუ]] ![[სვანები|სვანები - შვანარ]] |} {| class="wikitable" !{{Flag icon|Georgia (country)}} !8-0 !{{Flag icon|Thailand}} !12/10/2023 ![[:en:Mikheil_Meskhi_Stadium|Mikheil Meskhi Stadium]] |{{Flag icon|Georgia (country)}} '''[[:en:Tbilisi|Tbilisi]]''' !{{Flagicon image|Solid_lime.svg}} ![[ამხანაგური მატჩი|Friendly]] |- !{{Flag icon|Georgia (country)}} !4-0 !{{Flag icon|Cyprus}} !15/10/2023 ![[:en:Mikheil_Meskhi_Stadium|Mikheil Meskhi Stadium]] |{{Flag icon|Georgia (country)}} '''[[:en:Tbilisi|Tbilisi]]''' !{{Flagicon image|Solid_lime.svg}} ! rowspan="5" |[[:en:UEFA_Euro_2024_qualifying|UEFA Euro 2024 Qualifying]] |- !{{Flag icon|Georgia (country)}} !2-2 !{{Flag icon|Scotland}} !16/11/2023 ![[:en:Boris_Paichadze_Dinamo_Arena|Boris Paichadze Dinamo Arena]] |{{Flag icon|Georgia (country)}} '''[[:en:Tbilisi|Tbilisi]]''' !{{Flagicon image|Solid_yellow.svg}} |- !{{Flag icon|Spain}} !3-1 !{{Flag icon|Georgia (country)}} !19/11/2023 ![[:en:José_Zorrilla_Stadium|José Zorrilla Stadium]] |{{Flag icon|Spain}} '''[[:en:Valladolid|Valladolid]]''' !{{Flagicon image|Solid_red.svg}} |- !{{Flag icon|Georgia (country)}} !2-0 !{{Flag icon|Luxembourg}} !21/03/2024 ![[:en:Boris_Paichadze_Dinamo_Arena|Boris Paichadze Dinamo Arena]] |{{Flag icon|Georgia (country)}} '''[[:en:Tbilisi|Tbilisi]]''' !{{Flagicon image|Solid_lime.svg}} |- !{{Flag icon|Georgia (country)}} !(4) 0-0 (2) !{{Flag icon|Greece}} !26/03/2024 ![[:en:Boris_Paichadze_Dinamo_Arena|Boris Paichadze Dinamo Arena]] |{{Flag icon|Georgia (country)}} '''[[:en:Tbilisi|Tbilisi]]''' !{{Flagicon image|Solid_lime.svg}} |- !{{Flag icon|Georgia (country)}} !3-1 !{{Flag icon|Montenegro}} !09/06/2024 ![[:en:Podgorica_City_Stadium|Podgorica City Stadium]] |{{Flag icon|Montenegro}} '''[[:en:Podgorica|Podgorica]]''' !{{Flagicon image|Solid_lime.svg}} ![[ამხანაგური მატჩი|Friendly]] |- !{{Flag icon|Turkey}} !3-1 !{{Flag icon|Georgia (country)}} !18/06/2024 ![[:en:Westfalenstadion|Westfalenstadion]] |{{Flag icon|Germany}} '''[[:en:Dortmund|Dortmund]]''' !{{Flagicon image|Solid_red.svg}} ! rowspan="4" |[[ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი 2024: ფინალი|UEFA Euro 2024]] |- !{{Flag icon|ჩეხეთი}} !1-1 !{{Flag icon|Georgia (country)}} !22/06/2024 ![[:en:Volksparkstadion|Volksparkstadion]] |{{Flag icon|Germany}} '''[[:en:Hamburg|Hamburg]]''' !{{Flagicon image|Solid_yellow.svg}} |- !{{Flag icon|Georgia (country)}} !2-0 !{{Flag icon|Portugal}} !26/06/2024 ![[:en:Arena_AufSchalke|Arena AufSchalke]] |{{Flag icon|Germany}} '''[[:en:Gelsenkirchen|Gelsenkirchen]]''' !{{Flagicon image|Solid_lime.svg}} |- !{{Flag icon|Spain}} !4-1 !{{Flag icon|Georgia (country)}} !30/06/2024 ![[:en:RheinEnergieStadion|RheinEnergieStadion]] |{{Flag icon|Germany}} '''[[:en:Cologne|Cologne]]''' !{{Flagicon image|Solid_red.svg}} |- !{{Flag icon|Georgia (country)}} !4-1 !{{Flag icon|ჩეხეთი}} !07/09/2024 ![[:en:Mikheil_Meskhi_Stadium|Mikheil Meskhi Stadium]] |{{Flag icon|Georgia (country)}} '''[[:en:Tbilisi|Tbilisi]]''' !{{Flagicon image|Solid_lime.svg}} ! rowspan="8" |[[:en:2024–25_UEFA_Nations_League|2024–25 UEFA Nations League]] |- !{{Flag icon|Georgia (country)}} !1-0 !{{Flag icon|Albania}} !10/09/2024 ![[:en:Arena_Kombëtare|Arena Kombëtare]] |{{Flag icon|Albania}} '''[[:en:Tirana|Tirana]]''' !{{Flagicon image|Solid_lime.svg}} |- !{{Flag icon|Ukraine}} !1-0 !{{Flag icon|Georgia (country)}} !11/10/2024 ![[:en:Poznań_Stadium|Poznań Stadium]] |{{Flag icon|Poland}} '''[[:en:Poznań|Poznań]]''' !{{Flagicon image|Solid_red.svg}} |- !{{Flag icon|Albania}} !1-0 !{{Flag icon|Georgia (country)}} !14/10/2024 ![[:en:Mikheil_Meskhi_Stadium|Mikheil Meskhi Stadium]] |{{Flag icon|Georgia (country)}} '''[[:en:Tbilisi|Tbilisi]]''' !{{Flagicon image|Solid_red.svg}} |- !{{Flag icon|Georgia (country)}} !1-1 !{{Flag icon|Ukraine}} !16/11/2024 ![[:en:Adjarabet_Arena|Adjarabet Arena]] |{{Flag icon|Georgia (country)}} '''[[:en:Batumi|Batumi]]''' !{{Flagicon image|Solid_yellow.svg}} |- !{{Flag icon|ჩეხეთი}} !2-1 !{{Flag icon|Georgia (country)}} !19/11/2024 ![[:en:Andrův_stadion|Andrův Stadion]] |{{Flag icon|ჩეხეთი}} '''[[:en:Olomouc|Olomouc]]''' !{{Flagicon image|Solid_red.svg}} |- !{{Flag icon|Georgia (country)}} !3-0 !{{Flag icon|Armenia}} !20/03/2025 ![[:en:Vazgen_Sargsyan_Republican_Stadium|Vazgen Sargsyan Republican Stadium]] |{{Flag icon|Armenia}} '''[[:en:Yerevan|Yerevan]]''' !{{Flagicon image|Solid_lime.svg}} |- !{{Flag icon|Georgia (country)}} !6-1 !{{Flag icon|Armenia}} !23/03/2025 ![[:en:Boris_Paichadze_Dinamo_Arena|Boris Paichadze Dinamo Arena]] |{{Flag icon|Georgia (country)}} '''[[:en:Tbilisi|Tbilisi]]''' !{{Flagicon image|Solid_lime.svg}} |- !{{Flag icon|Georgia (country)}} !1-0 !{{Flag icon|Faroe Islands}} !05/06/2025 ![[:en:Boris_Paichadze_Dinamo_Arena|Boris Paichadze Dinamo Arena]] |{{Flag icon|Georgia (country)}} '''[[:en:Tbilisi|Tbilisi]]''' !{{Flagicon image|Solid_lime.svg}} ! rowspan="2" |[[ამხანაგური მატჩი|Friendly]] |- !{{Flag icon|Georgia (country)}} !1-1 !{{Flag icon|კაბო-ვერდე}} !08/06/2025 ![[:en:Ramaz_Shengelia_Stadium|Ramaz Shengelia Stadium]] |{{Flag icon|Georgia (country)}} '''[[:en:Kutaisi|Kutaisi]]''' !{{Flagicon image|Solid_yellow.svg}} |- !{{Flag icon|Turkey}} !3-2 !{{Flag icon|Georgia (country)}} !04/09/2025 ![[:en:Boris_Paichadze_Dinamo_Arena|Boris Paichadze Dinamo Arena]] |{{Flag icon|Georgia (country)}} '''[[:en:Tbilisi|Tbilisi]]''' !{{Flagicon image|Solid_red.svg}} ! rowspan="6" |[[:en:2026_FIFA_World_Cup_qualification_(UEFA)|2026 FIFA World Cup Qualification]] |- !{{Flag icon|Georgia (country)}} !3-0 !{{Flag icon|Bulgaria}} !07/09/2025 ![[:en:Boris_Paichadze_Dinamo_Arena|Boris Paichadze Dinamo Arena]] |{{Flag icon|Georgia (country)}} '''[[:en:Tbilisi|Tbilisi]]''' !{{Flagicon image|Solid_lime.svg}} |- !{{Flag icon|Spain}} !2-0 !{{Flag icon|Georgia (country)}} !11/10/2025 ![[:en:Estadio_Martínez_Valero|Estadio Martínez Valero]] |{{Flag icon|Spain}} '''[[:en:Elche|Elche]]''' !{{Flagicon image|Solid_red.svg}} |- !{{Flag icon|Turkey}} !4-1 !{{Flag icon|Georgia (country)}} !14/10/2025 ![[:en:Kocaeli_Stadium|Kocaeli Stadium]] |{{Flag icon|Turkey}} '''[[:en:İzmit|İzmit]]''' !{{Flagicon image|Solid_red.svg}} |- !{{Flag icon|Spain}} !4-0 !{{Flag icon|Georgia (country)}} !15/11/2025 ![[:en:Boris_Paichadze_Dinamo_Arena|Boris Paichadze Dinamo Arena]] |{{Flag icon|Georgia (country)}} '''[[:en:Tbilisi|Tbilisi]]''' !{{Flagicon image|Solid_red.svg}} |- !{{Flag icon|Bulgaria}} !2-1 !{{Flag icon|Georgia (country)}} !18/11/2025 ![[:en:Vasil_Levski_National_Stadium|Vasil Levski National Stadium]] |{{Flag icon|Bulgaria}} '''[[:en:Sofia|Sofia]]''' !{{Flagicon image|Solid_red.svg}} |- !{{Flag icon|Georgia (country)}} !2-2 !{{Flagicon|ისრაელი}} !26/03/2026 ![[:en:Mikheil_Meskhi_Stadium|Mikheil Meskhi Stadium]] |{{Flag icon|Georgia (country)}} '''[[:en:Tbilisi|Tbilisi]]''' !{{Flagicon image|Solid_yellow.svg}} ! rowspan="3" |[[ამხანაგური მატჩი|Friendly]] |- !{{Flag icon|Georgia (country)}} !2-0 !{{Flagicon|ლიეტუვა}} !29/03/2026 ![[:en:Darius_and_Girėnas_Stadium|Darius and Girėnas Stadium]] |{{Flagicon|ლიეტუვა}} [[კაუნასი|'''Kaunas''']] !{{Flagicon image|Solid_lime.svg}} |- !{{Flag icon|Georgia (country)}} !1-1 !{{Flagicon|Romania}} !02/06/2026 ![[:en:Mikheil_Meskhi_Stadium|Mikheil Meskhi Stadium]] |{{Flag icon|Georgia (country)}} '''[[:en:Tbilisi|Tbilisi]]''' !{{Flagicon image|Solid_yellow.svg}} |} {| class="wikitable" ! colspan="5" |[[:en:Exhibition_game|Friendly]] |- !{{Flag icon|Georgia (country)}} !8-0 !{{Flagicon|Thailand}} |{{Flag icon|Georgia (country)}} '''[[:en:Tbilisi|Tbilisi]]''' ![[:en:Mikheil_Meskhi_Stadium|Mikheil Meskhi Stadium]] |- !{{Flag icon|Georgia (country)}} !3-1 !{{Flag icon|Montenegro}} |{{Flag icon|Montenegro}} '''[[:en:Podgorica|Podgorica]]''' ![[:en:Podgorica_City_Stadium|Podgorica City Stadium]] |- !{{Flag icon|Georgia (country)}} !1-0 !{{Flagicon|Faroe Islands}} |{{Flag icon|Georgia (country)}} '''[[:en:Tbilisi|Tbilisi]]''' ![[:en:Boris_Paichadze_Dinamo_Arena|Boris Paichadze Dinamo Arena]] |- !{{Flag icon|Georgia (country)}} !1-1 !{{Flagicon|კაბო-ვერდე}} |{{Flag icon|Georgia (country)}} '''[[:en:Kutaisi|Kutaisi]]''' ![[:en:Ramaz_Shengelia_Stadium|Ramaz Shengelia Stadium]] |- !{{Flag icon|Georgia (country)}} !2-2 !{{Flagicon|ისრაელი}} |{{Flag icon|Georgia (country)}} '''[[:en:Tbilisi|Tbilisi]]''' ![[:en:Mikheil_Meskhi_Stadium|Mikheil Meskhi Stadium]] |- !{{Flag icon|Georgia (country)}} !2-0 !{{Flagicon|ლიეტუვა}} |{{Flagicon|ლიეტუვა}} [[კაუნასი|'''Kaunas''']] ![[:en:Darius_and_Girėnas_Stadium|Darius and Girėnas Stadium]] |- !{{Flag icon|Georgia (country)}} !1-1 !{{Flagicon|Romania}} |{{Flag icon|Georgia (country)}} '''[[:en:Tbilisi|Tbilisi]]''' ![[:en:Mikheil_Meskhi_Stadium|Mikheil Meskhi Stadium]] |- ! colspan="5" |[[:en:UEFA_European_Championship|UEFA European Championship Qualification]] |- ! colspan="5" |[[:en:UEFA_Euro_2024_qualifying|UEFA Euro 2024 Qualifying]] |- !{{Flag icon|Georgia (country)}} !4-0 !{{Flagicon|Cyprus}} |{{Flag icon|Georgia (country)}} '''[[:en:Tbilisi|Tbilisi]]''' ![[:en:Mikheil_Meskhi_Stadium|Mikheil Meskhi Stadium]] |- !{{Flag icon|Georgia (country)}} !2-2 !{{Flag icon|Scotland}} |{{Flag icon|Georgia (country)}} '''[[:en:Tbilisi|Tbilisi]]''' ![[:en:Boris_Paichadze_Dinamo_Arena|Boris Paichadze Dinamo Arena]] |- !{{Flagicon|Spain}} !3-1 !{{Flag icon|Georgia (country)}} |{{Flagicon|Spain}} '''[[:en:Valladolid|Valladolid]]''' ![[:en:José_Zorrilla_Stadium|José Zorrilla Stadium]] |- !{{Flag icon|Georgia (country)}} !2-0 !{{Flagicon|Luxembourg}} |{{Flag icon|Georgia (country)}} '''[[:en:Tbilisi|Tbilisi]]''' ![[:en:Boris_Paichadze_Dinamo_Arena|Boris Paichadze Dinamo Arena]] |- !{{Flag icon|Georgia (country)}} !(4) 0-0 (2) !{{Flag icon|Greece}} |{{Flag icon|Georgia (country)}} '''[[:en:Tbilisi|Tbilisi]]''' ![[:en:Boris_Paichadze_Dinamo_Arena|Boris Paichadze Dinamo Arena]] |- ! colspan="5" |[[:en:UEFA_European_Championship|UEFA European Championship]] |- ! colspan="5" |[[:en:UEFA_Euro_2024|UEFA Euro 2024]] |- !{{Flag icon|Turkey}} !3-1 !{{Flag icon|Georgia (country)}} |{{Flag icon|Germany}} '''[[:en:Dortmund|Dortmund]]''' ![[:en:Westfalenstadion|Westfalenstadion]] |- !{{Flag icon|ჩეხეთი}} !1-1 !{{Flag icon|Georgia (country)}} |{{Flag icon|Germany}} '''[[:en:Hamburg|Hamburg]]''' ![[:en:Volksparkstadion|Volksparkstadion]] |- !{{Flag icon|Georgia (country)}} !2-0 !{{Flag icon|Portugal}} |{{Flag icon|Germany}} '''[[:en:Gelsenkirchen|Gelsenkirchen]]''' ![[:en:Arena_AufSchalke|Arena AufSchalke]] |- !{{Flagicon|Spain}} !4-1 !{{Flag icon|Georgia (country)}} |{{Flag icon|Germany}} '''[[:en:Cologne|Cologne]]''' ![[:en:RheinEnergieStadion|RheinEnergieStadion]] |- ! colspan="5" |[[:en:UEFA_Nations_League|UEFA Nations League]] |- ! colspan="5" |[[:en:2024–25_UEFA_Nations_League|2024–25 UEFA Nations League]] |- !{{Flag icon|Georgia (country)}} !4-1 !{{Flag icon|ჩეხეთი}} |{{Flag icon|Georgia (country)}} '''[[:en:Tbilisi|Tbilisi]]''' ![[:en:Mikheil_Meskhi_Stadium|Mikheil Meskhi Stadium]] |- !{{Flag icon|Georgia (country)}} !1-0 !{{Flag icon|Albania}} |{{Flag icon|Albania}} '''[[:en:Tirana|Tirana]]''' ![[:en:Arena_Kombëtare|Arena Kombëtare]] |- !{{Flag icon|Ukraine}} !1-0 !{{Flag icon|Georgia (country)}} |{{Flag icon|Poland}} '''[[:en:Poznań|Poznań]]''' ![[:en:Poznań_Stadium|Poznań Stadium]] |- !{{Flag icon|Albania}} !1-0 !{{Flag icon|Georgia (country)}} |{{Flag icon|Georgia (country)}} '''[[:en:Tbilisi|Tbilisi]]''' ![[:en:Mikheil_Meskhi_Stadium|Mikheil Meskhi Stadium]] |- !{{Flag icon|Georgia (country)}} !1-1 !{{Flag icon|Ukraine}} |{{Flag icon|Georgia (country)}} '''[[:en:Batumi|Batumi]]''' ![[:en:Adjarabet_Arena|Adjarabet Arena]] |- !{{Flag icon|ჩეხეთი}} !2-1 !{{Flag icon|Georgia (country)}} |{{Flag icon|ჩეხეთი}} '''[[:en:Olomouc|Olomouc]]''' ![[:en:Andrův_stadion|Andrův Stadion]] |- !{{Flag icon|Georgia (country)}} !3-0 !{{Flagicon|Armenia}} |{{Flagicon|Armenia}} '''[[:en:Yerevan|Yerevan]]''' ![[:en:Vazgen_Sargsyan_Republican_Stadium|Vazgen Sargsyan Republican Stadium]] |- !{{Flag icon|Georgia (country)}} !6-1 !{{Flagicon|Armenia}} |{{Flag icon|Georgia (country)}} '''[[:en:Tbilisi|Tbilisi]]''' ![[:en:Boris_Paichadze_Dinamo_Arena|Boris Paichadze Dinamo Arena]] |- ! colspan="5" |[[:en:FIFA_World_Cup_qualification|FIFA World Cup Qualification]] |- ! colspan="5" |[[:en:2026_FIFA_World_Cup_qualification_(UEFA)|2026 FIFA World Cup Qualification]] |- !{{Flag icon|Turkey}} !3-2 !{{Flag icon|Georgia (country)}} |{{Flag icon|Georgia (country)}} '''[[:en:Tbilisi|Tbilisi]]''' ![[:en:Boris_Paichadze_Dinamo_Arena|Boris Paichadze Dinamo Arena]] |- !{{Flag icon|Georgia (country)}} !3-0 !{{Flag icon|Bulgaria}} |{{Flag icon|Georgia (country)}} '''[[:en:Tbilisi|Tbilisi]]''' ![[:en:Boris_Paichadze_Dinamo_Arena|Boris Paichadze Dinamo Arena]] |- !{{Flag icon|Spain}} !2-0 !{{Flag icon|Georgia (country)}} |{{Flag icon|Spain}} '''[[:en:Elche|Elche]]''' ![[:en:Estadio_Martínez_Valero|Estadio Martínez Valero]] |- !{{Flag icon|Turkey}} !4-1 !{{Flag icon|Georgia (country)}} |{{Flag icon|Turkey}} '''[[:en:İzmit|İzmit]]''' ![[:en:Kocaeli_Stadium|Kocaeli Stadium]] |- !{{Flag icon|Spain}} !4-0 !{{Flag icon|Georgia (country)}} |{{Flag icon|Georgia (country)}} '''[[:en:Tbilisi|Tbilisi]]''' ![[:en:Boris_Paichadze_Dinamo_Arena|Boris Paichadze Dinamo Arena]] |- !{{Flag icon|Bulgaria}} !2-1 !{{Flag icon|Georgia (country)}} |{{Flag icon|Bulgaria}} '''[[:en:Sofia|Sofia]]''' ![[:en:Vasil_Levski_National_Stadium|Vasil Levski National Stadium]] |} {| class="wikitable" ! colspan="5" |National |- |{{Flag icon|Georgia (country)}} [[:en:Georgia_national_football_team|'''Georgia''']] !8-0 |{{Flagicon|Thailand}} [[:en:Thailand_national_football_team|'''Thailand''']] ![[:en:Exhibition_game|Friendly]] ![[:en:Mikheil_Meskhi_Stadium|Mikheil Meskhi Stadium]] |- |{{Flag icon|Georgia (country)}} [[:en:Georgia_national_football_team|'''Georgia''']] !4-0 |{{Flagicon|Cyprus}} [[:en:Cyprus_national_football_team|'''Cyprus''']] ![[:en:UEFA_Euro_2024_qualifying|UEFA Euro 2024 Qualifying]] ![[:en:Mikheil_Meskhi_Stadium|Mikheil Meskhi Stadium]] |- |{{Flag icon|Georgia (country)}} [[:en:Georgia_national_football_team|'''Georgia''']] !2-0 |{{Flagicon|Luxembourg}} [[:en:Luxembourg_national_football_team|'''Luxembourg''']] ![[:en:UEFA_Euro_2024_qualifying|UEFA Euro 2024 Qualifying]] ![[:en:Boris_Paichadze_Dinamo_Arena|Boris Paichadze Dinamo Arena]] |- |{{Flag icon|Georgia (country)}} [[:en:Georgia_national_football_team|'''Georgia''']] !1-0 |{{Flagicon|Faroe Islands}} [[:en:Faroe_Islands_national_football_team|'''Faroe Islands''']] ![[:en:Exhibition_game|Friendly]] ![[:en:Boris_Paichadze_Dinamo_Arena|Boris Paichadze Dinamo Arena]] |- |{{Flag icon|Turkey}} [[:en:Turkey_national_football_team|'''Turkey''']] !3-2 |{{Flag icon|Georgia (country)}} [[:en:Georgia_national_football_team|'''Georgia''']] ![[:en:2026_FIFA_World_Cup_qualification_(UEFA)|2026 FIFA World Cup Qualification]] ![[:en:Boris_Paichadze_Dinamo_Arena|Boris Paichadze Dinamo Arena]] |- ! colspan="5" |Clubs |- |{{Flag icon|Georgia (country)}} [[:en:FC_Iberia_1999|'''Iberia 1999''']] !2-2 |{{Flag icon|Estonia}} '''[[:en:FCI_Levadia_Tallinn|Levadia Tallinn]]''' ![[:en:2025–26_UEFA_Conference_League_qualifying|2025–26 UEFA Conference League Qualifying]] ![[:en:Mikheil_Meskhi_Stadium|Mikheil Meskhi Stadium]] |} {| class="wikitable" ! colspan="7" |[[:en:UEFA_Champions_League|UEFA Champions League]] |- !Team 1 !Agg !Team 2 !1st Leg !2nd Leg !Round !Year |- |'''{{Flagicon|Georgia (country)}}''' [[:en:FC_Iberia_1999|'''Iberia 1999''']] !2-6 |{{Flag icon|Sweden}} [[:en:Malmö_FF|'''Malmö FF''']] !1-3 !1-3 !1 ![[:en:2025–26_UEFA_Champions_League_qualifying|2025–26]] |- ! colspan="7" |- |- ! colspan="7" |[[:en:UEFA_Conference_League|UEFA Conference League]] |- |'''{{Flagicon|Georgia (country)}}''' [[:en:FC_Torpedo_Kutaisi|'''Torpedo Kutaisi''']] !5-4 |{{Flag icon|Kazakhstan}} [[:en:FC_Ordabasy|'''Ordabasy''']] !4-3 !1-1 !1 ! rowspan="2" |[[:en:2025–26_UEFA_Conference_League_qualifying|2025–26]] |- |'''{{Flagicon|Georgia (country)}}''' [[:en:FC_Dila_Gori|'''Dila Gori''']] !3-1 |{{Flag icon|Luxembourg}} [[:en:Racing_FC_Union_Luxembourg|'''Racing Union''']] !2-1 !1-0 !1 |- ! colspan="7" |- |- |'''{{Flagicon|Georgia (country)}}''' [[:en:FC_Iberia_1999|'''Iberia 1999''']] !2-3 |{{Flag icon|Estonia}} [[:en:FCI_Levadia_Tallinn|'''Levadia Tallinn''']] !0-1 !2-2 !2 ! rowspan="4" |[[:en:2025–26_UEFA_Conference_League_qualifying|2025–26]] |- |'''{{Flagicon|Georgia (country)}}''' [[:en:FC_Spaeri|'''Spaeri''']] !0-7 |{{Flag icon|Austria}} [[:en:FK_Austria_Wien|'''Austria Wien''']] !0-2 !0-5 !2 |- |'''{{Flagicon|Georgia (country)}}''' [[:en:FC_Dila_Gori|'''Dila Gori''']] !4-5 |{{Flag icon|Latvia}} [[:en:Riga_FC|'''Riga FC''']] !1-2 !3-3 !2 |- |'''{{Flagicon|Georgia (country)}}''' [[:en:FC_Torpedo_Kutaisi|'''Torpedo Kutaisi''']] !0-5 |{{Flag icon|Cyprus}} [[:en:AC_Omonia|'''AC Omonia''']] !0-1 !0-4 !2 |- ! colspan="7" |- |} {| class="wikitable" !Stadium !Capacity !Country !City |- ![[:en:Boris_Paichadze_Dinamo_Arena|Boris Paichadze Dinamo Arena]] !54,200 |'''{{Flag|Georgia (country)|name=Georgia}}''' ![[:en:Tbilisi|Tbilisi]] |- ![[:en:Mikheil_Meskhi_Stadium|Mikheil Meskhi Stadium]] !22,750 |'''{{Flag|Georgia (country)|name=Georgia}}''' ![[:en:Tbilisi|Tbilisi]] |- ![[:en:Adjarabet_Arena|Adjarabet Arena]] !20,035 |'''{{Flag|Georgia (country)|name=Georgia}}''' ![[:en:Batumi|Batumi]] |- ![[:en:Ramaz_Shengelia_Stadium|Ramaz Shengelia Stadium]] !11,700 |'''{{Flag|Georgia (country)|name=Georgia}}''' ![[:en:Kutaisi|Kutaisi]] |- ![[:en:Westfalenstadion|Westfalenstadion]] !81,365 |'''{{Flag|Germany}}''' ![[:en:Dortmund|Dortmund]] |- ![[:en:Arena_AufSchalke|Arena AufSchalke]] !62,270 |'''{{Flag|Germany}}''' ![[:en:Gelsenkirchen|Gelsenkirchen]] |- ![[:en:Volksparkstadion|Volksparkstadion]] !57,000 |'''{{Flag|Germany}}''' ![[:en:Hamburg|Hamburg]] |- ![[:en:RheinEnergieStadion|RheinEnergieStadion]] !49,700 |'''{{Flag|Germany}}''' ![[:en:Cologne|Cologne]] |- ![[:en:Estadio_Martínez_Valero|Estadio Martínez Valero]] !31,390 |'''{{Flag|Spain}}''' ![[:en:Elche|Elche]] |- ![[:en:José_Zorrilla_Stadium|José Zorrilla Stadium]] !27,600 |'''{{Flag|Spain}}''' ![[:en:Valladolid|Valladolid]] |- ![[:en:Vasil_Levski_National_Stadium|Vasil Levski National Stadium]] !43,230 |'''{{Flag|Bulgaria}}''' ![[:en:Sofia|Sofia]] |- ![[:en:Poznań_Stadium|Poznań Stadium]] !42,835 |'''{{Flag|Poland}}''' ![[:en:Poznań|Poznań]] |- ![[:en:Kocaeli_Stadium|Kocaeli Stadium]] !34,830 |'''{{Flag|Turkey}}''' ![[:en:İzmit|İzmit]] |- ![[:en:Arena_Kombëtare|Arena Kombëtare]] !22,500 |'''{{Flag|Albania}}''' ![[:en:Tirana|Tirana]] |- ![[:en:Darius_and_Girėnas_Stadium|Darius and Girėnas Stadium]] !15,026 |'''{{დროშა|ლიეტუვა|name=Lithaunia}}''' ![[კაუნასი|Kaunas]] |- ![[:en:Vazgen_Sargsyan_Republican_Stadium|Vazgen Sargsyan Republican Stadium]] !14,405 |'''{{Flag|Armenia}}''' ![[:en:Yerevan|Yerevan]] |- ![[:en:Andrův_stadion|Andrův Stadion]] !12,475 |'''{{დროშა|ჩეხეთი|name=Czechia}}''' ![[:en:Olomouc|Olomouc]] |- ![[:en:Podgorica_City_Stadium|Podgorica City Stadium]] !11,080 |'''{{Flag|Montenegro}}''' ![[:en:Podgorica|Podgorica]] |} {| class="wikitable" !Team !Date !Time !Total !Competition !Location |- |'''{{Flag|North Macedonia}}''' !14 October 2020 !74' !1 ![[:en:UEFA_Nations_League|UEFA Nations League]] |{{Flag icon|Macedonia}} '''[[:en:Skopje|Skopje]]''' |- |'''{{Flag|Spain}}''' !28 March 2021 !44' !2 ![[:en:FIFA_World_Cup_qualification|FIFA World Cup Qualification]] |{{Flagicon|Georgia (country)}} '''[[:en:Tbilisi|Tbilisi]]''' |- |'''{{Flag|Greece}}''' !31 March 2021 !78' !3 ![[:en:FIFA_World_Cup_qualification|FIFA World Cup Qualification]] |{{Flagicon|Greece}} '''[[:en:Thessaloniki|Thessaloniki]]''' |- |'''{{Flag|Sweden}}''' !11 November 2021 !61' 77' !4 5 ![[:en:FIFA_World_Cup_qualification|FIFA World Cup Qualification]] |{{Flagicon|Georgia (country)}} '''[[:en:Batumi|Batumi]]''' |- |'''{{Flag|Gibraltar}}''' !2 June 2022 !12' !6 ![[:en:UEFA_Nations_League|UEFA Nations League]] |{{Flagicon|Georgia (country)}} '''[[:en:Tbilisi|Tbilisi]]''' |- |'''{{Flag|Bulgaria}}''' !5 June 2022 !58' !7 ![[:en:UEFA_Nations_League|UEFA Nations League]] |{{Flagicon|Bulgaria}} '''[[:en:Razgrad|Razgrad]]''' |- |'''{{Flag|North Macedonia}}''' !9 June 2022 !62' !8 ![[:en:UEFA_Nations_League|UEFA Nations League]] |{{Flag icon|Macedonia}} '''[[:en:Skopje|Skopje]]''' |- |'''{{Flag|North Macedonia}}''' !23 September 2023 !64' !9 ![[:en:UEFA_Nations_League|UEFA Nations League]] |{{Flagicon|Georgia (country)}} '''[[:en:Tbilisi|Tbilisi]]''' |- |'''{{Flag|Gibraltar}}''' !26 September 2023 !19' !10 ![[:en:UEFA_Nations_League|UEFA Nations League]] |'''{{Flag|Gibraltar}}''' |- |'''{{Flag|Thailand}}''' !12 October 2023 !66' !11 ![[:en:Exhibition_game|Friendly]] |{{Flagicon|Georgia (country)}} '''[[:en:Tbilisi|Tbilisi]]''' |- |'''{{Flag|Cyprus}}''' !15 October 2023 !58' !12 ![[:en:UEFA_Euro_2024_qualifying|UEFA Euro 2024 Qualifying]] |{{Flagicon|Georgia (country)}} '''[[:en:Tbilisi|Tbilisi]]''' |- |'''{{Flag|Scotland}}''' !16 November 2023 !15' 57' !13 14 ![[:en:UEFA_Euro_2024_qualifying|UEFA Euro 2024 Qualifying]] |{{Flagicon|Georgia (country)}} '''[[:en:Tbilisi|Tbilisi]]''' |- |'''{{Flag|Spain}}''' !19 November !10' !15 ![[:en:UEFA_Euro_2024_qualifying|UEFA Euro 2024 Qualifying]] |{{Flagicon|Spain}} '''[[:en:Valladolid|Valladolid]]''' |- |'''{{Flag|Portugal}}''' !26 June 2024 !2' !16 ![[:en:UEFA_Euro_2024|UEFA Euro 2024]] |{{Flagicon|Germany}} '''[[:en:Gelsenkirchen|Gelsenkirchen]]''' |- |'''{{დროშა|ჩეხეთი|name=Czechia}}''' !7 September 2024 !33' !17 ![[:en:UEFA_Nations_League|UEFA Nations League]] |{{Flagicon|Georgia (country)}} '''[[:en:Tbilisi|Tbilisi]]''' |- |'''{{Flag|Armenia}}''' !23 March 2025 !62' !18 ![[:en:UEFA_Nations_League|UEFA Nations League]] |{{Flagicon|Georgia (country)}} '''[[:en:Tbilisi|Tbilisi]]''' |- |'''{{Flag|Turkey}}''' !4 September 2025 !90+8' !19 ![[:en:2026_FIFA_World_Cup_qualification_(UEFA)|2026 FIFA World Cup Qualification]] |{{Flagicon|Georgia (country)}} '''[[:en:Tbilisi|Tbilisi]]''' |- |'''{{Flag|Bulgaria}}''' !7 September 2025 !30' !20 ![[:en:2026_FIFA_World_Cup_qualification_(UEFA)|2026 FIFA World Cup Qualification]] |{{Flagicon|Georgia (country)}} '''[[:en:Tbilisi|Tbilisi]]''' |- |'''{{დროშა|ისრაელი|name=Israel}}''' !26 March 2026 !36' 54' !21 22 ![[:en:Exhibition_game|Friendly]] |{{Flagicon|Georgia (country)}} '''[[:en:Tbilisi|Tbilisi]]''' |} {| class="wikitable" !Team !Date !Time !Total !Competition !Location |- |'''{{Flag|Romania}}''' !2 June 2021 !61' !1 ![[:en:Exhibition_game|Friendly]] |{{Flagicon|Romania}} '''[[:en:Ploiești|Ploiești]]''' |- |'''{{Flag|Gibraltar}}''' !2 June 2022 !87' !2 ![[:en:UEFA_Nations_League|UEFA Nations League]] |{{Flagicon|Georgia (country)}} '''[[:en:Tbilisi|Tbilisi]]''' |- |'''{{Flag|Norway}}''' !28 March 2023 !60' !3 ![[:en:UEFA_Euro_2024_qualifying|UEFA Euro 2024 Qualifying]] |{{Flagicon|Georgia (country)}} '''[[:en:Batumi|Batumi]]''' |- |'''{{Flag|Cyprus}}''' !17 June 2023 !31' !4 ![[:en:UEFA_Euro_2024_qualifying|UEFA Euro 2024 Qualifying]] |{{Flagicon|Cyprus}} '''[[:en:Larnaca|Larnaca]]''' |- |'''{{Flag|Thailand}}''' !12 October 2023 !24' 37' 41' 56' !5 6 7 8 ![[:en:Exhibition_game|Friendly]] |{{Flagicon|Georgia (country)}} '''[[:en:Tbilisi|Tbilisi]]''' |- |'''{{Flag|Cyprus}}''' !15 October 2023 !90+5' !9 ![[:en:UEFA_Euro_2024_qualifying|UEFA Euro 2024 Qualifying]] |{{Flagicon|Georgia (country)}} '''[[:en:Tbilisi|Tbilisi]]''' |- |'''{{Flag|Montenegro}}''' !9 June 2024 !33' !10 ![[:en:Exhibition_game|Friendly]] |{{Flagicon|Montenegro}} '''[[:en:Podgorica|Podgorica]]''' |- |'''{{Flag|Turkey}}''' !18 June 2024 !32' !11 ![[:en:UEFA_Euro_2024|UEFA Euro 2024]] |{{Flagicon|Germany}} '''[[:en:Dortmund|Dortmund]]''' |- |'''{{დროშა|ჩეხეთი|name=Czechia}}''' !22 June 2024 !45+4' !12 ![[:en:UEFA_Euro_2024|UEFA Euro 2024]] |{{Flagicon|Germany}} '''[[:en:Hamburg|Hamburg]]''' |- |'''{{Flag|Portugal}}''' !26 June 2024 !57' !13 ![[:en:UEFA_Euro_2024|UEFA Euro 2024]] |{{Flagicon|Germany}} '''[[:en:Gelsenkirchen|Gelsenkirchen]]''' |- |'''{{დროშა|ჩეხეთი|name=Czechia}}''' !7 September 2024 !63' !14 ![[:en:UEFA_Nations_League|UEFA Nations League]] |{{Flagicon|Georgia (country)}} '''[[:en:Tbilisi|Tbilisi]]''' |- |'''{{Flag|Ukraine}}''' !16 November 2024 !76' !15 ![[:en:UEFA_Nations_League|UEFA Nations League]] |{{Flagicon|Georgia (country)}} '''[[:en:Batumi|Batumi]]''' |- |'''{{დროშა|ჩეხეთი|name=Czechia}}''' !19 November 2024 !60' !16 ![[:en:UEFA_Nations_League|UEFA Nations League]] |{{Flagicon|ჩეხეთი}} '''[[:en:Olomouc|Olomouc]]''' |- |'''{{Flag|Armenia}}''' !20 March 2025 !37' 59' !17 18 ![[:en:UEFA_Nations_League|UEFA Nations League]] |{{Flagicon|Armenia}} '''[[:en:Yerevan|Yerevan]]''' |- |'''{{Flag|Armenia}}''' !23 March 2025 !14' 35' !19 20 ![[:en:UEFA_Nations_League|UEFA Nations League]] |{{Flagicon|Georgia (country)}} '''[[:en:Tbilisi|Tbilisi]]''' |- |'''{{Flag|Bulgaria}}''' !7 September 2025 !65' !21 ![[:en:2026_FIFA_World_Cup_qualification_(UEFA)|2026 FIFA World Cup Qualification]] |{{Flagicon|Georgia (country)}} '''[[:en:Tbilisi|Tbilisi]]''' |- |'''{{დროშა|ლიეტუვა|name=Lithuania}}''' !29 March 2026 !70' 84' !22 23 ![[:en:Exhibition_game|Friendly]] |{{Flagicon|ლიეტუვა}} [[კაუნასი|'''Kaunas''']] |} 9u4j8yyowfipvxacgpqsp47upyjdqqu 5406322 5406287 2026-06-03T14:47:17Z Vashakk.22 180503 5406322 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" |+ ![[:en:1955–56_European_Cup|1956]] |{{Flagicon|ესპანეთი|variant=1945}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] !4-3 |{{Flagicon|საფრანგეთი}} [[რეიმსი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Reims''']] |{{Flagicon|საფრანგეთი}} [[პარიზი|'''Paris''']] ![[პარკ დე პრენსი|Parc des Princes]] |- ![[:en:1956–57_European_Cup|1957]] |{{Flagicon|ესპანეთი|variant=1945}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] !2-0 |{{Flagicon|იტალია}} [[ფიორენტინა (საფეხბურთო კლუბი)|'''ACF Fiorentina''']] |{{Flagicon|ესპანეთი|variant=1945}} [[მადრიდი|'''Madrid''']] ![[სანტიაგო ბერნაბეუ (სტადიონი)|Santiago Bernabéu]] |- ![[:en:1957–58_European_Cup|1958]] |{{Flagicon|ესპანეთი|variant=1945}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] !3-2 |{{Flagicon|იტალია}} [[მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''AC Milan''']] |{{Flagicon|ბელგია}} [[ბრიუსელი|'''Brussels''']] ![[:en:King_Baudouin_Stadium|King Baudouin Stadium]] |- ![[:en:1958–59_European_Cup|1959]] |{{Flagicon|ესპანეთი|variant=1945}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] !2-0 |{{Flagicon|საფრანგეთი}} [[რეიმსი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Reims''']] |{{Flagicon|გერმანია}} [[შტუტგარტი|'''Sttutgart''']] ![[:en:MHPArena|MHPArena]] |- ![[:en:1959–60_European_Cup|1960]] |{{Flagicon|ესპანეთი|variant=1945}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] !7-3 |{{Flagicon|გერმანია}} [[აინტრახტი ფრანკფურტი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Eintracht Frankfurt''']] |{{Flagicon|შოტლანდია}} [[გლაზგო|'''Glasgow''']] ![[:en:Hampden_Park|Hampden Park]] |- ![[:en:1960–61_European_Cup|1961]] |{{Flagicon|პორტუგალია}} [[ბენფიკა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Benfica''']] !3-2 |{{Flagicon|ესპანეთი|variant=1945}} [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Barcelona''']] |{{Flagicon image|Civil_Ensign_of_Switzerland_(Pantone).svg}} [[ბერნი|'''Bern''']] ![[:en:Wankdorf_Stadium|Wankdorf Stadium]] |- ![[:en:1961–62_European_Cup|1962]] |{{Flagicon|პორტუგალია}} [[ბენფიკა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Benfica''']] !5-3 |{{Flagicon|ესპანეთი|variant=1945}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] |{{Flagicon|ნიდერლანდები}} [[ამსტერდამი|'''Amsterdam''']] ![[:en:Olympic_Stadium_(Amsterdam)|Olympic Stadium]] |- ![[:en:1962–63_European_Cup|1963]] |{{Flagicon|იტალია}} [[მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''AC Milan''']] !2-1 |{{Flagicon|პორტუგალია}} [[ბენფიკა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Benfica''']] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ლონდონი|'''London''']] ![[:en:Wembley_Stadium_(1923)|Wembley Stadium]] |- ![[:en:1963–64_European_Cup|1964]] |{{Flagicon|იტალია}} [[ინტერი მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Inter Milan''']] !3-1 |{{Flagicon|ესპანეთი|variant=1945}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] |{{Flagicon|ავსტრია}} [[ვენა|'''Vienna''']] ![[:en:Ernst-Happel-Stadion|Ernst-Happel-Stadion]] |- ![[:en:1964–65_European_Cup|1965]] |{{Flagicon|იტალია}} [[ინტერი მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Inter Milan''']] !1-0 |{{Flagicon|პორტუგალია}} [[ბენფიკა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Benfica''']] |{{Flagicon|იტალია}} [[მილანი|'''Milan''']] ![[სან სირო|San Siro]] |- ![[:en:1965–66_European_Cup|1966]] |{{Flagicon|ესპანეთი|variant=1945}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] !2-1 |{{Flagicon|იუგოსლავია}} [[პარტიზანი ბელგრადი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Partizan''']] |{{Flagicon|ბელგია}} [[ბრიუსელი|'''Brussels''']] ![[:en:King_Baudouin_Stadium|King Baudouin Stadium]] |- ![[:en:1966–67_European_Cup|1967]] |{{Flagicon|შოტლანდია}} [[სელტიკი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Celtic''']] !2-1 |{{Flagicon|იტალია}} [[ინტერი მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Inter Milan''']] |{{Flagicon|პორტუგალია}} [[ლისაბონი|'''Lisbon''']] ![[:en:Estádio_Nacional|Estádio Nacional]] |- ![[:en:1967–68_European_Cup|1968]] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[მანჩესტერ იუნაიტედი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Manchester United''']] !4-1 |{{Flagicon|პორტუგალია}} [[ბენფიკა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Benfica''']] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ლონდონი|'''London''']] ![[:en:Wembley_Stadium_(1923)|Wembley Stadium]] |- ![[:en:1968–69_European_Cup|1969]] |{{Flagicon|იტალია}} [[მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''AC Milan''']] !4-1 |{{Flagicon|ნიდერლანდები}} [[აიაქსი ამსტერდამი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Ajax''']] |{{Flagicon|ესპანეთი|variant=1945}} [[მადრიდი|'''Madrid''']] ![[სანტიაგო ბერნაბეუ (სტადიონი)|Santiago Bernabéu]] |- ![[:en:1969–70_European_Cup|1970]] |{{Flagicon|ნიდერლანდები}} [[ფეიენორდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Feyenoord''']] !2-1 |{{Flagicon|შოტლანდია}} [[სელტიკი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Celtic''']] |{{Flagicon|იტალია}} [[მილანი|'''Milan''']] ![[სან სირო|San Siro]] |- ![[:en:1970–71_European_Cup|1971]] |{{Flagicon|ნიდერლანდები}} [[აიაქსი ამსტერდამი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Ajax''']] !2-0 |{{Flagicon|საბერძნეთი}} [[პანათინაიკოსი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Panathinaikos''']] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ლონდონი|'''London''']] ![[:en:Wembley_Stadium_(1923)|Wembley Stadium]] |- ![[:en:1971–72_European_Cup|1972]] |{{Flagicon|ნიდერლანდები}} [[აიაქსი ამსტერდამი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Ajax''']] !2-0 |{{Flagicon|იტალია}} [[ინტერი მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Inter Milan''']] |{{Flagicon|ნიდერლანდები}} [[როტერდამი|'''Rotterdam''']] ![[:en:De_Kuip|De Kuip]] |- ![[:en:1972–73_European_Cup|1973]] |{{Flagicon|ნიდერლანდები}} [[აიაქსი ამსტერდამი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Ajax''']] !1-0 |{{Flagicon|იტალია}} [[იუვენტუსი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Juventus''']] |{{Flagicon|იუგოსლავია}} [[ბელგრადი|'''Belgrade''']] ![[:en:Red_Star_Stadium|Red Star Stadium]] |- ![[:en:1973–74_European_Cup|1974]] |{{Flagicon|გერმანია}} [[ბაიერნი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Bayern Munich''']] !5-1 |{{Flagicon|ესპანეთი|variant=1945}} [[ატლეტიკო მადრიდი|'''Atlético Madrid''']] |{{Flagicon|ბელგია}} [[ბრიუსელი|'''Brussels''']] ![[:en:King_Baudouin_Stadium|King Baudouin Stadium]] |- ![[:en:1974–75_European_Cup|1975]] |{{Flagicon|გერმანია}} [[ბაიერნი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Bayern Munich''']] !2-0 |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ლიდზ იუნაიტედი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Leeds United''']] |{{Flagicon|საფრანგეთი}} [[პარიზი|'''Paris''']] ![[პარკ დე პრენსი|Parc des Princes]] |- ![[:en:1975–76_European_Cup|1976]] |{{Flagicon|გერმანია}} [[ბაიერნი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Bayern Munich''']] !1-0 |{{Flagicon|საფრანგეთი}} [[სენტ-ეტიენი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Saint-Étienne''']] |{{Flagicon|შოტლანდია}} [[გლაზგო|'''Glasgow''']] ![[:en:Hampden_Park|Hampden Park]] |- ![[:en:1976–77_European_Cup|1977]] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ლივერპული (საფეხბურთო კლუბი)|'''Liverpool''']] !3-1 |{{Flagicon|გერმანია}} [[ბორუსია მიონხენგლადბახი (საფეხბურთო კლუბი)|'''B. Mönchengladbach''']] |{{Flagicon|იტალია}} [[რომი|'''Rome''']] ![[:en:Stadio_Olimpico|Stadio Olimpico]] |- ![[:en:1977–78_European_Cup|1978]] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ლივერპული (საფეხბურთო კლუბი)|'''Liverpool''']] !1-0 |{{Flagicon|ბელგია}} [[:en:Club_Brugge_KV|'''Club Brugge''']] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ლონდონი|'''London''']] ![[:en:Wembley_Stadium_(1923)|Wembley Stadium]] |- ![[:en:1978–79_European_Cup|1979]] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ნოტინგემ ფორესტი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Nottingham Forest''']] !1-0 |{{Flagicon|შვედეთი}} [[:en:Malmö_FF|'''Malmö FF''']] |{{Flagicon|გერმანია}} [[მიუნხენი|'''Munich''']] ![[:en:Olympiastadion_(Munich)|Olympiastadion]] |- ![[:en:1979–80_European_Cup|1980]] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ნოტინგემ ფორესტი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Nottingham Forest''']] !1-0 |{{Flagicon|გერმანია}} [[ჰამბურგი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Hamburger SV''']] |{{Flagicon|ესპანეთი|variant=1977}} [[მადრიდი|'''Madrid''']] ![[სანტიაგო ბერნაბეუ (სტადიონი)|Santiago Bernabéu]] |- ![[:en:1980–81_European_Cup|1981]] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ლივერპული (საფეხბურთო კლუბი)|'''Liverpool''']] !1-0 |{{Flagicon|ესპანეთი|variant=1977}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] |{{Flagicon|საფრანგეთი}} [[პარიზი|'''Paris''']] ![[პარკ დე პრენსი|Parc des Princes]] |- ![[:en:1981–82_European_Cup|1982]] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ასტონ ვილა|'''Aston Villa''']] !1-0 |{{Flagicon|გერმანია}} [[ბაიერნი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Bayern Munich''']] |{{Flagicon|ნიდერლანდები}} [[როტერდამი|'''Rotterdam''']] ![[:en:De_Kuip|De Kuip]] |- ![[:en:1982–83_European_Cup|1983]] |{{Flagicon|გერმანია}} [[ჰამბურგი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Hamburger SV''']] !1-0 |{{Flagicon|იტალია}} [[იუვენტუსი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Juventus''']] |{{Flagicon|საბერძნეთი}} [[ათენი|'''Athens''']] ![[:en:Olympic_Stadium_(Athens)|Olympic Stadium]] |- ![[:en:1983–84_European_Cup|1984]] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ლივერპული (საფეხბურთო კლუბი)|'''Liverpool''']] !(4) 1-1 (2) |{{Flagicon|იტალია}} [[რომა|'''AS Roma''']] |{{Flagicon|იტალია}} [[რომი|'''Rome''']] ![[:en:Stadio_Olimpico|Stadio Olimpico]] |- ![[:en:1984–85_European_Cup|1985]] |{{Flagicon|იტალია}} [[იუვენტუსი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Juventus''']] !1-0 |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ლივერპული (საფეხბურთო კლუბი)|'''Liverpool''']] |{{Flagicon|ბელგია}} [[ბრიუსელი|'''Brussels''']] ![[:en:King_Baudouin_Stadium|King Baudouin Stadium]] |- ![[:en:1985–86_European_Cup|1986]] |{{Flagicon|რუმინეთი|variant=1965}} [[სტიაუა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Steaua București''']] !(2) 0-0 (0) |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Barcelona''']] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[სევილია|'''Seville''']] ![[:en:Ramón_Sánchez-Pizjuán_Stadium|Ramón Sánchez Stadium]] |- ![[:en:1986–87_European_Cup|1987]] |{{Flagicon|პორტუგალია}} [[პორტუ (საფეხბურთო კლუბი)|'''Porto''']] !2-1 |{{Flagicon|გერმანია}} [[ბაიერნი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Bayern Munich''']] |{{Flagicon|ავსტრია}} [[ვენა|'''Vienna''']] ![[:en:Ernst-Happel-Stadion|Ernst-Happel-Stadion]] |- ![[:en:1987–88_European_Cup|1988]] |{{Flagicon|ნიდერლანდები}} [[პსვ (საფეხბურთო კლუბი)|'''PSV Eindhoven''']] !(6) 0-0 (5) |{{Flagicon|პორტუგალია}} [[ბენფიკა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Benfica''']] |{{Flagicon|გერმანია}} [[შტუტგარტი|'''Sttutgart''']] ![[:en:MHPArena|MHPArena]] |- ![[:en:1988–89_European_Cup|1989]] |{{Flagicon|იტალია}} [[მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''AC Milan''']] !4-0 |{{Flagicon|რუმინეთი|variant=1965}} [[სტიაუა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Steaua București''']] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[ბარსელონა|'''Barcelona''']] ![[კამპ ნოუ|Camp Nou]] |- ![[:en:1989–90_European_Cup|1990]] |{{Flagicon|იტალია}} [[მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''AC Milan''']] !1-0 |{{Flagicon|პორტუგალია}} [[ბენფიკა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Benfica''']] |{{Flagicon|ავსტრია}} [[ვენა|'''Vienna''']] ![[:en:Ernst-Happel-Stadion|Ernst-Happel-Stadion]] |- ![[:en:1990–91_European_Cup|1991]] |{{Flagicon|იუგოსლავია}} [[ცრვენა ზვეზდა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Red Star Belgrade''']] !(5) 0-0 (3) |{{Flagicon|საფრანგეთი}} [[ოლიმპიკი მარსელი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Marseille''']] |{{Flagicon|იტალია}} [[ბარი (იტალია)|'''Bari''']] ![[:en:Stadio_San_Nicola|Stadio San Nicola]] |- ![[:en:1991–92_European_Cup|1992]] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Barcelona''']] !1-0 |{{Flagicon|იტალია}} [[სამპდორია (საფეხბურთო კლუბი)|'''UC Sampdoria''']] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ლონდონი|'''London''']] ![[:en:Wembley_Stadium_(1923)|Wembley Stadium]] |- ![[:en:1992–93_UEFA_Champions_League|1993]] |{{Flagicon|საფრანგეთი}} [[ოლიმპიკი მარსელი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Marseille''']] !1-0 |{{Flagicon|იტალია}} [[მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''AC Milan''']] |{{Flagicon|გერმანია}} [[მიუნხენი|'''Munich''']] ![[:en:Olympiastadion_(Munich)|Olympiastadion]] |- ![[:en:1993–94_UEFA_Champions_League|1994]] |{{Flagicon|იტალია}} [[მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''AC Milan''']] !4-0 |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Barcelona''']] |{{Flagicon|საბერძნეთი}} [[ათენი|'''Athens''']] ![[:en:Olympic_Stadium_(Athens)|Olympic Stadium]] |- ![[:en:1994–95_UEFA_Champions_League|1995]] |{{Flagicon|ნიდერლანდები}} [[აიაქსი ამსტერდამი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Ajax''']] !1-0 |{{Flagicon|იტალია}} [[მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''AC Milan''']] |{{Flagicon|ავსტრია}} [[ვენა|'''Vienna''']] ![[:en:Ernst-Happel-Stadion|Ernst-Happel-Stadion]] |- ![[:en:1995–96_UEFA_Champions_League|1996]] |{{Flagicon|იტალია}} [[იუვენტუსი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Juventus''']] !(4) 1-1 (2) |{{Flagicon|ნიდერლანდები}} [[აიაქსი ამსტერდამი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Ajax''']] |{{Flagicon|იტალია}} [[რომი|'''Rome''']] ![[:en:Stadio_Olimpico|Stadio Olimpico]] |- ![[:en:1996–97_UEFA_Champions_League|1997]] |{{Flagicon|გერმანია}} [[ბორუსია დორტმუნდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Borussia Dortmund''']] !3-1 |{{Flagicon|იტალია}} [[იუვენტუსი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Juventus''']] |{{Flagicon|გერმანია}} [[მიუნხენი|'''Munich''']] ![[:en:Olympiastadion_(Munich)|Olympiastadion]] |- ![[:en:1997–98_UEFA_Champions_League|1998]] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] !1-0 |{{Flagicon|იტალია}} [[იუვენტუსი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Juventus''']] |{{Flagicon|ნიდერლანდები}} [[ამსტერდამი|'''Amsterdam''']] ![[:en:Johan_Cruyff_Arena|Johan Cruyff Arena]] |- ![[:en:1998–99_UEFA_Champions_League|1999]] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[მანჩესტერ იუნაიტედი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Manchester United''']] !2-1 |{{Flagicon|გერმანია}} [[ბაიერნი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Bayern Munich''']] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[ბარსელონა|'''Barcelona''']] ![[კამპ ნოუ|Camp Nou]] |- ![[:en:1999–2000_UEFA_Champions_League|2000]] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] !3-0 |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[ვალენსია (საფეხბურთო კლუბი)|'''Valencia''']] |{{Flagicon|საფრანგეთი}} [[პარიზი|'''Paris''']] ![[სტად დე ფრანსი|Stade de France]] |- ![[:en:2000–01_UEFA_Champions_League|2001]] |{{Flagicon|გერმანია}} [[ბაიერნი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Bayern Munich''']] !(5) 1-1 (4) |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[ვალენსია (საფეხბურთო კლუბი)|'''Valencia''']] |{{Flagicon|იტალია}} [[მილანი|'''Milan''']] ![[სან სირო|San Siro]] |- ![[:en:2001–02_UEFA_Champions_League|2002]] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] !2-1 |{{Flagicon|გერმანია}} [[ბაიერ 04 ლევერკუზენი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Bayer Leverkusen''']] |{{Flagicon|შოტლანდია}} [[გლაზგო|'''Glasgow''']] ![[:en:Hampden_Park|Hampden Park]] |- ![[:en:2002–03_UEFA_Champions_League|2003]] |{{Flagicon|იტალია}} [[მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''AC Milan''']] !(3) 0-0 (2) |{{Flagicon|იტალია}} [[იუვენტუსი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Juventus''']] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[მანჩესტერი|'''Manchester''']] ![[ოლდ ტრაფორდი|Old Trafford]] |- ![[:en:2003–04_UEFA_Champions_League|2004]] |{{Flagicon|პორტუგალია}} [[პორტუ (საფეხბურთო კლუბი)|'''Porto''']] !3-0 |{{Flagicon|საფრანგეთი}} [[მონაკო (საფეხბურთო კლუბი)|'''AS Monaco''']] |{{Flagicon|გერმანია}} [[გელზენკირხენი|'''Gelsenkirchen''']] ![[აუფშალკე არენა|Arena AufSchalke]] |- ![[:en:2004–05_UEFA_Champions_League|2005]] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ლივერპული (საფეხბურთო კლუბი)|'''Liverpool''']] !(3) 3-3 (2) |{{Flagicon|იტალია}} [[მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''AC Milan''']] |{{Flagicon|თურქეთი}} [[სტამბოლი|'''Istanbul''']] ![[:en:Atatürk_Olympic_Stadium|Atatürk Olympic Stadium]] |- ![[:en:2005–06_UEFA_Champions_League|2006]] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Barcelona''']] !2-1 |{{Flagicon|ინგლისი}} [[არსენალი ლონდონი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Arsenal''']] |{{Flagicon|საფრანგეთი}} [[პარიზი|'''Paris''']] ![[სტად დე ფრანსი|Stade de France]] |- ![[:en:2006–07_UEFA_Champions_League|2007]] |{{Flagicon|იტალია}} [[მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''AC Milan''']] !2-1 |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ლივერპული (საფეხბურთო კლუბი)|'''Liverpool''']] |{{Flagicon|საბერძნეთი}} [[ათენი|'''Athens''']] ![[:en:Olympic_Stadium_(Athens)|Olympic Stadium]] |- ![[:en:2007–08_UEFA_Champions_League|2008]] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[მანჩესტერ იუნაიტედი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Manchester United''']] !(6) 1-1 (5) |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ჩელსი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Chelsea''']] |{{Flagicon|რუსეთი}} [[მოსკოვი|'''Moscow''']] ![[ლუჟნიკის სტადიონი|Luzhniki Stadium]] |- ![[:en:2008–09_UEFA_Champions_League|2009]] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Barcelona''']] !2-0 |{{Flagicon|ინგლისი}} [[მანჩესტერ იუნაიტედი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Manchester United''']] |{{Flagicon|იტალია}} [[რომი|'''Rome''']] ![[:en:Stadio_Olimpico|Stadio Olimpico]] |- ![[:en:2009–10_UEFA_Champions_League|2010]] |{{Flagicon|იტალია}} [[ინტერი მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Inter Milan''']] !2-0 |{{Flagicon|გერმანია}} [[ბაიერნი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Bayern Munich''']] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[მადრიდი|'''Madrid''']] ![[სანტიაგო ბერნაბეუ (სტადიონი)|Santiago Bernabéu]] |- ![[:en:2010–11_UEFA_Champions_League|2011]] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Barcelona''']] !3-1 |{{Flagicon|ინგლისი}} [[მანჩესტერ იუნაიტედი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Manchester United''']] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ლონდონი|'''London''']] ![[უემბლი|Wembley Stadium]] |- ![[:en:2011–12_UEFA_Champions_League|2012]] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ჩელსი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Chelsea''']] !(4) 1-1 (3) |{{Flagicon|გერმანია}} [[ბაიერნი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Bayern Munich''']] |{{Flagicon|გერმანია}} [[მიუნხენი|'''Munich''']] ![[ალიანც არენა|Allianz Arena]] |- ![[:en:2012–13_UEFA_Champions_League|2013]] |{{Flagicon|გერმანია}} [[ბაიერნი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Bayern Munich''']] !2-1 |{{Flagicon|გერმანია}} [[ბორუსია დორტმუნდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Borussia Dortmund''']] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ლონდონი|'''London''']] ![[უემბლი|Wembley Stadium]] |- ![[:en:2013–14_UEFA_Champions_League|2014]] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] !4-1 |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[ატლეტიკო მადრიდი|'''Atlético Madrid''']] |{{Flagicon|პორტუგალია}} [[ლისაბონი|'''Lisbon''']] ![[:en:Estádio_da_Luz|Estádio da Luz]] |- ![[:en:2014–15_UEFA_Champions_League|2015]] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Barcelona''']] !3-1 |{{Flagicon|იტალია}} [[იუვენტუსი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Juventus''']] |{{Flagicon|გერმანია}} [[ბერლინი|'''Berlin''']] ![[:en:Olympiastadion_(Berlin)|Olympiastadion]] |- ![[:en:2015–16_UEFA_Champions_League|2016]] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] !(5) 1-1 (3) |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[ატლეტიკო მადრიდი|'''Atlético Madrid''']] |{{Flagicon|იტალია}} [[მილანი|'''Milan''']] ![[სან სირო|San Siro]] |- ![[:en:2016–17_UEFA_Champions_League|2017]] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] !4-1 |{{Flagicon|იტალია}} [[იუვენტუსი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Juventus''']] |{{Flagicon|უელსი}} [[კარდიფი|'''Cardiff''']] ![[მილენიუმი (სტადიონი)|Millennium Stadium]] |- ![[:en:2017–18_UEFA_Champions_League|2018]] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] !3-1 |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ლივერპული (საფეხბურთო კლუბი)|'''Liverpool''']] |{{Flagicon|უკრაინა}} [[კიევი|'''Kyiv''']] ![[:en:Olympic_Stadium_(Kyiv)|Olympic Stadium]] |- ![[:en:2018–19_UEFA_Champions_League|2019]] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ლივერპული (საფეხბურთო კლუბი)|'''Liverpool''']] !2-0 |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ტოტენჰემ ჰოტსპური (საფეხბურთო კლუბი)|'''Tottenham Hotspur''']] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[მადრიდი|'''Madrid''']] ![[:en:Metropolitano_Stadium|Metropolitano Stadium]] |- ![[:en:2019–20_UEFA_Champions_League|2020]] |{{Flagicon|გერმანია}} [[ბაიერნი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Bayern Munich''']] !1-0 |{{Flagicon|საფრანგეთი}} [[პარი სენ-ჟერმენი|'''Paris Saint-Germain''']] |{{Flagicon|პორტუგალია}} [[ლისაბონი|'''Lisbon''']] ![[:en:Estádio_da_Luz|Estádio da Luz]] |- ![[:en:2020–21_UEFA_Champions_League|2021]] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ჩელსი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Chelsea''']] !1-0 |{{Flagicon|ინგლისი}} [[მანჩესტერ სიტი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Manchester City''']] |{{Flagicon|პორტუგალია}} [[პორტუ|'''Porto''']] ![[:en:Estádio_do_Dragão|Estádio do Dragão]] |- ![[:en:2021–22_UEFA_Champions_League|2022]] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] !1-0 |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ლივერპული (საფეხბურთო კლუბი)|'''Liverpool''']] |{{Flagicon|საფრანგეთი}} [[პარიზი|'''Paris''']] ![[სტად დე ფრანსი|Stade de France]] |- ![[:en:2022–23_UEFA_Champions_League|2023]] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[მანჩესტერ სიტი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Manchester City''']] !1-0 |{{Flagicon|იტალია}} [[ინტერი მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Inter Milan''']] |{{Flagicon|თურქეთი}} [[სტამბოლი|'''Istanbul''']] ![[:en:Atatürk_Olympic_Stadium|Atatürk Olympic Stadium]] |- ![[:en:2023–24_UEFA_Champions_League|2024]] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] !2-0 |{{Flagicon|გერმანია}} [[ბორუსია დორტმუნდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Borussia Dortmund''']] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ლონდონი|'''London''']] ![[უემბლი|Wembley Stadium]] |- ![[:en:2024–25_UEFA_Champions_League|2025]] |{{Flagicon|საფრანგეთი}} [[პარი სენ-ჟერმენი|'''Paris Saint-Germain''']] !5-0 |{{Flagicon|იტალია}} [[ინტერი მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Inter Milan''']] |{{Flagicon|გერმანია}} [[მიუნხენი|'''Munich''']] ![[ალიანც არენა|Allianz Arena]] |- ![[:en:2025–26_UEFA_Champions_League|2026]] |{{Flagicon|საფრანგეთი}} [[პარი სენ-ჟერმენი|'''Paris Saint-Germain''']] !(4) 1-1 (3) |{{Flagicon|ინგლისი}} [[არსენალი ლონდონი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Arsenal''']] |{{Flagicon|Hungary}} [[ბუდაპეშტი|'''Budapest''']] ![[:en:Puskás_Aréna|Puskás Aréna]] |} {| class="wikitable" |+ ![[:en:1971–72_UEFA_Cup|1972]] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ტოტენჰემ ჰოტსპური (საფეხბურთო კლუბი)|'''Tottenham Hotspur''']] !3-2 |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ვულვერჰემპტონ უონდერერსი|'''W. Wanderers''']] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ლონდონი|'''London''']] ![[:en:White_Hart_Lane|White Hart Lane]] |- ![[:en:1972–73_UEFA_Cup|1973]] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ლივერპული (საფეხბურთო კლუბი)|'''Liverpool''']] !3-2 |{{Flagicon|გერმანია}} [[ბორუსია მიონხენგლადბახი (საფეხბურთო კლუბი)|'''B. Mönchengladbach''']] |{{Flagicon|გერმანია}} [[მიონხენგლადბახი|'''Mönchengladbac''']] ![[:en:Bökelbergstadion|Bökelbergstadion]] |- ![[:en:1973–74_UEFA_Cup|1974]] |{{Flagicon|ნიდერლანდები}} [[ფეიენორდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Feyenoord''']] !4-2 |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ტოტენჰემ ჰოტსპური (საფეხბურთო კლუბი)|'''Tottenham Hotspur''']] |{{Flagicon|ნიდერლანდები}} [[როტერდამი|'''Rotterdam''']] ![[:en:De_Kuip|De Kuip]] |- ![[:en:1974–75_UEFA_Cup|1975]] |{{Flagicon|გერმანია}} [[ბორუსია მიონხენგლადბახი (საფეხბურთო კლუბი)|'''B. Mönchengladbach''']] !5-1 |{{Flagicon|ნიდერლანდები}} [[ტვენტე (საფეხბურთო კლუბი)|'''Twente''']] |{{Flagicon|ნიდერლანდები}} [[ენსხედე|'''Enschede''']] ![[:en:Diekman_Stadion|Diekman Stadion]] |- ![[:en:1975–76_UEFA_Cup|1976]] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ლივერპული (საფეხბურთო კლუბი)|'''Liverpool''']] !4-3 |{{Flagicon|ბელგია}} [[:en:Club_Brugge_KV|'''Club Brugge''']] |{{Flagicon|ბელგია}} [[ბრიუგე|'''Bruges''']] ![[:en:Jan_Breydel_Stadium|Jan Breydel Stadium]] |- ![[:en:1976–77_UEFA_Cup|1977]] |{{Flagicon|იტალია}} [[იუვენტუსი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Juventus''']] !2-2 |{{Flagicon|ესპანეთი|variant=1945}} [[ატლეტიკ ბილბაო (საფეხბურთო კლუბი)|'''Athletic Bilbao''']] |{{Flagicon|ესპანეთი|variant=1945}} [[ბილბაო|'''Bilbao''']] ![[:en:San_Mamés_Stadium_(1913)|San Mamés Stadium]] |- ![[:en:1977–78_UEFA_Cup|1978]] |{{Flagicon|ნიდერლანდები}} [[პსვ (საფეხბურთო კლუბი)|'''PSV Eindhoven''']] !3-0 |{{Flagicon|საფრანგეთი}} [[:en:SC_Bastia|'''SC Bastia''']] |{{Flagicon|ნიდერლანდები}} [[ეინდჰოვენი|'''Eindhoven''']] ![[:en:Philips_Stadion|Philips Stadion]] |- ![[:en:1978–79_UEFA_Cup|1979]] |{{Flagicon|გერმანია}} [[ბორუსია მიონხენგლადბახი (საფეხბურთო კლუბი)|'''B. Mönchengladbach''']] !2-1 |{{Flagicon|იუგოსლავია}} [[ცრვენა ზვეზდა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Red Star Belgrade''']] |{{Flagicon|გერმანია}} [[დიუსელდორფი|'''Düsseldorf''']] ![[რაინშტადიონი|Rheinstadion]] |- ![[:en:1979–80_UEFA_Cup|1980]] |{{Flagicon|გერმანია}} [[აინტრახტი ფრანკფურტი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Eintracht Frankfurt''']] !3-3 |{{Flagicon|გერმანია}} [[ბორუსია მიონხენგლადბახი (საფეხბურთო კლუბი)|'''B. Mönchengladbach''']] |{{Flagicon|გერმანია}} [[ფრანკფურტი|'''Frankfurt''']] ![[:en:Waldstadion_(Frankfurt)|Waldstadion]] |- ![[:en:1980–81_UEFA_Cup|1981]] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[:en:Ipswich_Town_F.C.|'''Ipswich Town''']] !5-4 |{{Flagicon|ნიდერლანდები}} [[:en:AZ_Alkmaar|'''AZ Alkmaar''']] |{{Flagicon|ნიდერლანდები}} [[ამსტერდამი|'''Amsterdam''']] ![[:en:Olympic_Stadium_(Amsterdam)|Olympic Stadium]] |- ![[:en:1981–82_UEFA_Cup|1982]] |{{Flagicon|შვედეთი}} [[:en:IFK_Göteborg|'''IFK Göteborg''']] !4-0 |{{Flagicon|გერმანია}} [[ჰამბურგი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Hamburger SV''']] |{{Flagicon|გერმანია}} [[ჰამბურგი|'''Hamburg''']] ![[:en:Volksparkstadion|Volksparkstadion]] |- ![[:en:1982–83_UEFA_Cup|1983]] |{{Flagicon|ბელგია}} [[ანდერლეხტი (საფეხბურთო კლუბი)|'''R.S.C. Anderlecht''']] !2-1 |{{Flagicon|პორტუგალია}} [[ბენფიკა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Benfica''']] |{{Flagicon|პორტუგალია}} [[ლისაბონი|'''Lisbon''']] ![[:en:Estádio_da_Luz|Estádio da Luz]] |- ![[:en:1983–84_UEFA_Cup|1984]] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ტოტენჰემ ჰოტსპური (საფეხბურთო კლუბი)|'''Tottenham Hotspur''']] !(4) 2-2 (3) |{{Flagicon|ბელგია}} [[ანდერლეხტი (საფეხბურთო კლუბი)|'''R.S.C. Anderlecht''']] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ლონდონი|'''London''']] ![[:en:White_Hart_Lane|White Hart Lane]] |- ![[:en:1984–85_UEFA_Cup|1985]] |{{Flagicon|ესპანეთი|variant=1977}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] !3-1 |{{Flagicon|უნგრეთი}} [[:en:Videoton_FC_Fehérvár|'''Videoton''']] |{{Flagicon|ესპანეთი|variant=1977}} [[მადრიდი|'''Madrid''']] ![[სანტიაგო ბერნაბეუ (სტადიონი)|Santiago Bernabéu]] |- ![[:en:1985–86_UEFA_Cup|1986]] |{{Flagicon|ესპანეთი|variant=1977}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] !5-3 |{{Flagicon|გერმანია}} [[:en:1._FC_Köln|'''Köln''']] |{{Flagicon|გერმანია}} [[ბერლინი|'''Berlin''']] ![[:en:Olympiastadion_(Berlin)|Olympiastadion]] |- ![[:en:1986–87_UEFA_Cup|1987]] |{{Flagicon|შვედეთი}} [[:en:IFK_Göteborg|'''IFK Göteborg''']] !2-1 |{{Flagicon|შოტლანდია}} [[:en:Dundee_United_F.C.|'''Dundee United''']] |{{Flagicon|შოტლანდია}} [[დანდი|'''Dundee''']] ![[:en:Tannadice_Park|Tannadice Park]] |- ![[:en:1987–88_UEFA_Cup|1988]] |{{Flagicon|გერმანია}} [[ბაიერ 04 ლევერკუზენი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Bayer Leverkusen''']] !(3) 3-3 (2) |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[ესპანიოლი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Españyol''']] |{{Flagicon|გერმანია}} [[ლევერკუზენი|'''Leverkusen''']] ![[:en:BayArena|BayArena]] |- ![[:en:1988–89_UEFA_Cup|1989]] |{{Flagicon|იტალია}} [[ნაპოლი (საფეხბურთო კლუბი)|'''SSC Napoli''']] !5-4 |{{Flagicon|გერმანია}} [[შტუტგარტი (საფეხბურთო კლუბი)|'''VfB Sttutgart''']] |{{Flagicon|გერმანია}} [[შტუტგარტი|'''Sttutgart''']] ![[:en:MHPArena|MHPArena]] |- ![[:en:1989–90_UEFA_Cup|1990]] |{{Flagicon|იტალია}} [[იუვენტუსი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Juventus''']] !3-1 |{{Flagicon|იტალია}} [[ფიორენტინა (საფეხბურთო კლუბი)|'''ACF Fiorentina''']] |{{Flagicon|იტალია}} [[:en:Avellino|'''Avellino''']] ![[:en:Stadio_Partenio-Adriano_Lombardi|Stadio Partenio]] |- ![[:en:1990–91_UEFA_Cup|1991]] |{{Flagicon|იტალია}} [[ინტერი მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Inter Milan''']] !2-1 |{{Flagicon|იტალია}} [[რომა|'''AS Roma''']] |{{Flagicon|იტალია}} [[რომი|'''Rome''']] ![[:en:Stadio_Olimpico|Stadio Olimpico]] |- ![[:en:1991–92_UEFA_Cup|1992]] |{{Flagicon|ნიდერლანდები}} [[აიაქსი ამსტერდამი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Ajax''']] !2-2 |{{Flagicon|იტალია}} [[ტორინო (საფეხბურთო კლუბი)|'''Torino''']] |{{Flagicon|ნიდერლანდები}} [[ამსტერდამი|'''Amsterdam''']] ![[:en:Olympic_Stadium_(Amsterdam)|Olympic Stadium]] |- ![[:en:1992–93_UEFA_Cup|1993]] |{{Flagicon|იტალია}} [[იუვენტუსი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Juventus''']] !6-1 |{{Flagicon|გერმანია}} [[ბორუსია დორტმუნდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Borussia Dortmund''']] |{{Flagicon|იტალია}} [[ტურინი|'''Turin''']] ![[:en:Stadio_Delle_Alpi|Stadio Delle Alpi]] |- ![[:en:1993–94_UEFA_Cup|1994]] |{{Flagicon|იტალია}} [[ინტერი მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Inter Milan''']] !2-0 |{{Flagicon|ავსტრია}} [[:en:FC_Red_Bull_Salzburg|'''Red Bull Salzburg''']] |{{Flagicon|იტალია}} [[მილანი|'''Milan''']] ![[სან სირო|San Siro]] |- ![[:en:1994–95_UEFA_Cup|1995]] |{{Flagicon|იტალია}} [[პარმა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Parma''']] !2-1 |{{Flagicon|იტალია}} [[იუვენტუსი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Juventus''']] |{{Flagicon|იტალია}} [[მილანი|'''Milan''']] ![[სან სირო|San Siro]] |- ![[:en:1995–96_UEFA_Cup|1996]] |{{Flagicon|გერმანია}} [[ბაიერნი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Bayern Munich''']] !5-1 |{{Flagicon|საფრანგეთი}} [[ბორდო (საფეხბურთო კლუბი)|'''Bordeaux''']] |{{Flagicon|საფრანგეთი}} [[ბორდო|'''Bordeaux''']] ![[:en:Stade_Chaban-Delmas|Stade Chaban-Delmas]] |- ![[:en:1996–97_UEFA_Cup|1997]] |{{Flagicon|გერმანია}} [[შალკე 04 (საფეხბურთო კლუბი)|'''Schalke 04''']] !(4) 1-1 (1) |{{Flagicon|იტალია}} [[ინტერი მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Inter Milan''']] |{{Flagicon|იტალია}} [[მილანი|'''Milan''']] ![[სან სირო|San Siro]] |- ![[:en:1997–98_UEFA_Cup|1998]] |{{Flagicon|იტალია}} [[ინტერი მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Inter Milan''']] !3-0 |{{Flagicon|იტალია}} [[ლაციო (საფეხბურთო კლუბი)|'''Lazio''']] |{{Flagicon|საფრანგეთი}} [[პარიზი|'''Paris''']] ![[პარკ დე პრენსი|Parc des Princes]] |- ![[:en:1998–99_UEFA_Cup|1999]] |{{Flagicon|იტალია}} [[პარმა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Parma''']] !3-0 |{{Flagicon|საფრანგეთი}} [[ოლიმპიკი მარსელი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Marseille''']] |{{Flagicon|რუსეთი}} [[მოსკოვი|'''Moscow''']] ![[ლუჟნიკის სტადიონი|Luzhniki Stadium]] |- ![[:en:1999–2000_UEFA_Cup|2000]] |{{Flagicon|თურქეთი}} [[გალათასარაი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Galatasaray''']] !(4) 0-0 (1) |{{Flagicon|ინგლისი}} [[არსენალი ლონდონი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Arsenal''']] |{{Flagicon|დანია}} [[კოპენჰაგენი|'''Copenhagen''']] ![[:en:Parken_Stadium|Parken Stadium]] |- ![[:en:2000–01_UEFA_Cup|2001]] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ლივერპული (საფეხბურთო კლუბი)|'''Liverpool''']] !5-4 |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[ალავესი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Deportivo Alavés''']] |{{Flagicon|გერმანია}} [[დორტმუნდი|'''Dortmund''']] ![[:en:Westfalenstadion|Westfalenstadion]] |- ![[:en:2001–02_UEFA_Cup|2002]] |{{Flagicon|ნიდერლანდები}} [[ფეიენორდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Feyenoord''']] !3-2 |{{Flagicon|გერმანია}} [[ბორუსია დორტმუნდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Borussia Dortmund''']] |{{Flagicon|ნიდერლანდები}} [[როტერდამი|'''Rotterdam''']] ![[:en:De_Kuip|De Kuip]] |- ![[:en:2002–03_UEFA_Cup|2003]] |{{Flagicon|პორტუგალია}} [[პორტუ (საფეხბურთო კლუბი)|'''Porto''']] !3-2 |{{Flagicon|შოტლანდია}} [[სელტიკი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Celtic''']] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[სევილია|'''Seville''']] ![[:en:Estadio_de_La_Cartuja|Estadio de La Cartuja]] |- ![[:en:2003–04_UEFA_Cup|2004]] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[ვალენსია (საფეხბურთო კლუბი)|'''Valencia''']] !2-0 |{{Flagicon|საფრანგეთი}} [[ოლიმპიკი მარსელი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Marseille''']] |{{Flagicon|შვედეთი}} [[გეტებორგი|'''Gothenburg''']] ![[:en:Ullevi|Ullevi]] |- ![[:en:2004–05_UEFA_Cup|2005]] |{{Flagicon|რუსეთი}} [[ცსკა მოსკოვი (საფეხბურთო კლუბი)|'''CSKA Moscow''']] !3-1 |{{Flagicon|პორტუგალია}} [[სპორტინგი ლისაბონი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Sporting CP''']] |{{Flagicon|პორტუგალია}} [[ლისაბონი|'''Lisbon''']] ![[:en:Estádio_José_Alvalade|Estádio José Alvalade]] |- ![[:en:2005–06_UEFA_Cup|2006]] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[სევილია (საფეხბურთო კლუბი)|'''Sevilla''']] !4-0 |{{Flagicon|ინგლისი}} [[მიდლზბრო (საფეხბურთო კლუბი)|'''Middlebrough''']] |{{Flagicon|ნიდერლანდები}} [[ეინდჰოვენი|'''Eindhoven''']] ![[:en:Philips_Stadion|Philips Stadion]] |- ![[:en:2006–07_UEFA_Cup|2007]] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[სევილია (საფეხბურთო კლუბი)|'''Sevilla''']] !(3) 2-2 (1) |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[ესპანიოლი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Españyol''']] |{{Flagicon|შოტლანდია}} [[გლაზგო|'''Glasgow''']] ![[:en:Hampden_Park|Hampden Park]] |- ![[:en:2007–08_UEFA_Cup|2008]] |{{Flagicon|რუსეთი}} [[ზენიტი სანქტ-პეტერბურგი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Zenit Saint Petersburg''']] !2-0 |{{Flagicon|შოტლანდია}} [[:en:Rangers_F.C.|'''Rangers''']] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[მანჩესტერი|'''Manchester''']] ![[:en:City_of_Manchester_Stadium|Manchester Stadium]] |- ![[:en:2008–09_UEFA_Cup|2009]] |{{Flagicon|უკრაინა}} [[შახტარი დონეცკი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Shakhtar Donetsk''']] !2-1 |{{Flagicon|გერმანია}} [[ვერდერი (საფეხბურთო კლუბი)|'''SV Werder Bremen''']] |{{Flagicon|თურქეთი}} [[სტამბოლი|'''Istanbul''']] ![[:en:Şükrü_Saracoğlu_Stadium|Saracoğlu Stadium]] |- ![[:en:2009–10_UEFA_Europa_League|2010]] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[ატლეტიკო მადრიდი|'''Atlético Madrid''']] !2-1 |{{Flagicon|ინგლისი}} [[:en:Fulham_F.C.|'''Fulham''']] |{{Flagicon|გერმანია}} [[ჰამბურგი|'''Hamburg''']] ![[:en:Volksparkstadion|Volksparkstadion]] |- ![[:en:2010–11_UEFA_Europa_League|2011]] |{{Flagicon|პორტუგალია}} [[პორტუ (საფეხბურთო კლუბი)|'''Porto''']] !1-0 |{{Flagicon|პორტუგალია}} [[:en:S.C._Braga|'''S.C. Braga''']] |{{Flagicon|ირლანდია}} [[დუბლინი|'''Dublin''']] ![[:en:Aviva_Stadium|Aviva Stadium]] |- ![[:en:2011–12_UEFA_Europa_League|2012]] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[ატლეტიკო მადრიდი|'''Atlético Madrid''']] !3-0 |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[ატლეტიკ ბილბაო (საფეხბურთო კლუბი)|'''Athletic Bilbao''']] |{{Flagicon|რუმინეთი}} [[ბუქარესტი|'''Bucharest''']] ![[:en:Arena_Națională|Arena Naționalǎ]] |- ![[:en:2012–13_UEFA_Europa_League|2013]] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ჩელსი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Chelsea''']] !2-1 |{{Flagicon|პორტუგალია}} [[ბენფიკა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Benfica''']] |{{Flagicon|ნიდერლანდები}} [[ამსტერდამი|'''Amsterdam''']] ![[:en:Johan_Cruyff_Arena|Johan Cruyff Arena]] |- ![[:en:2013–14_UEFA_Europa_League|2014]] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[სევილია (საფეხბურთო კლუბი)|'''Sevilla''']] !(4) 0-0 (2) |{{Flagicon|პორტუგალია}} [[ბენფიკა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Benfica''']] |{{Flagicon|იტალია}} [[ტურინი|'''Turin''']] ![[იუვენტუსის სტადიონი|Juventus Stadium]] |- ![[:en:2014–15_UEFA_Europa_League|2015]] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[სევილია (საფეხბურთო კლუბი)|'''Sevilla''']] !3-2 |{{Flagicon|უკრაინა}} [[დნიპრო (საფეხბურთო კლუბი)|'''Dnipro''']] |{{Flagicon|პოლონეთი}} [[ვარშავა|'''Warsaw''']] ![[:en:Stadion_Narodowy|Stadion Narodowy]] |- ![[:en:2015–16_UEFA_Europa_League|2016]] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[სევილია (საფეხბურთო კლუბი)|'''Sevilla''']] !3-1 |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ლივერპული (საფეხბურთო კლუბი)|'''Liverpool''']] |{{Flagicon image|Civil_Ensign_of_Switzerland_(Pantone).svg}} [[ბაზელი|'''Basel''']] ![[:en:St._Jakob-Park|St. Jakob-Park]] |- ![[:en:2016–17_UEFA_Europa_League|2017]] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[მანჩესტერ იუნაიტედი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Manchester United''']] !2-0 |{{Flagicon|ნიდერლანდები}} [[აიაქსი ამსტერდამი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Ajax''']] |{{Flagicon|შვედეთი}} [[:en:Solna|'''Solna''']] ![[:en:Nationalarenan|Nationalarenan]] |- ![[:en:2017–18_UEFA_Europa_League|2018]] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[ატლეტიკო მადრიდი|'''Atlético Madrid''']] !3-0 |{{Flagicon|საფრანგეთი}} [[ოლიმპიკი მარსელი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Marseille''']] |{{Flagicon|საფრანგეთი}} [[:en:Décines-Charpieu|'''Décines-Charpieu''']] ![[:en:Parc_Olympique_Lyonnais|Parc Olympique]] |- ![[:en:2018–19_UEFA_Europa_League|2019]] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ჩელსი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Chelsea''']] !4-1 |{{Flagicon|ინგლისი}} [[არსენალი ლონდონი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Arsenal''']] |{{Flagicon|აზერბაიჯანი}} [[ბაქო|'''Baku''']] ![[:en:Baku_Olympic_Stadium|Olympic Stadium]] |- ![[:en:2019–20_UEFA_Europa_League|2020]] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[სევილია (საფეხბურთო კლუბი)|'''Sevilla''']] !3-2 |{{Flagicon|იტალია}} [[ინტერი მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Inter Milan''']] |{{Flagicon|გერმანია}} [[კიოლნი|'''Cologne''']] ![[:en:RheinEnergieStadion|RheinEnergieStadion]] |- ![[:en:2020–21_UEFA_Europa_League|2021]] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[ვილიარეალი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Villarreal''']] !(11) 1-1 (10) |{{Flagicon|ინგლისი}} [[მანჩესტერ იუნაიტედი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Manchester United''']] |{{Flagicon|პოლონეთი}} [[გდანსკი|'''Gdańsk''']] ![[:en:Gdańsk_Stadium|Gdańsk Stadium]] |- ![[:en:2021–22_UEFA_Europa_League|2022]] |{{Flagicon|გერმანია}} [[აინტრახტი ფრანკფურტი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Eintracht Frankfurt''']] !(5) 1-1 (4) |{{Flagicon|შოტლანდია}} [[:en:Rangers_F.C.|'''Rangers''']] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[სევილია|'''Seville''']] ![[:en:Ramón_Sánchez-Pizjuán_Stadium|Sánchez Stadium]] |- ![[:en:2022–23_UEFA_Europa_League|2023]] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[სევილია (საფეხბურთო კლუბი)|'''Sevilla''']] !(4) 1-1 (1) |{{Flagicon|იტალია}} [[რომა|'''AS Roma''']] |{{Flagicon|უნგრეთი}} [[ბუდაპეშტი|'''Budapest''']] ![[:en:Puskás_Aréna|Puskás Aréna]] |- ![[:en:2023–24_UEFA_Europa_League|2024]] |{{Flagicon|იტალია}} [[ატალანტა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Atalanta''']] !3-0 |{{Flagicon|გერმანია}} [[ბაიერ 04 ლევერკუზენი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Bayer Leverkusen''']] |{{Flagicon|ირლანდია}} [[დუბლინი|'''Dublin''']] ![[:en:Aviva_Stadium|Aviva Stadium]] |- ![[:en:2024–25_UEFA_Europa_League|2025]] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ტოტენჰემ ჰოტსპური (საფეხბურთო კლუბი)|'''Tottenham Hotspur''']] !1-0 |{{Flagicon|ინგლისი}} [[მანჩესტერ იუნაიტედი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Manchester United''']] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[ბილბაო|'''Bilbao''']] ![[:en:San_Mamés_Stadium_(1913)|San Mamés Stadium]] |- ![[:en:2025–26_UEFA_Europa_League|2026]] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ასტონ ვილა|'''Aston Villa''']] !3-0 |{{Flagicon|გერმანია}} [[:en:SC_Freiburg|'''SC Freiburg''']] |{{Flagicon|თურქეთი}} [[სტამბოლი|'''Istanbul''']] ![[:en:Beşiktaş_Stadium|Beşiktaş Stadium]] |} {| class="wikitable" ![[:en:2021–22_UEFA_Europa_Conference_League#Final|2022]] |{{Flagicon|იტალია}} [[რომა|'''AS Roma''']] !1-0 |{{Flagicon|ნიდერლანდები}} [[ფეიენორდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Feyenoord''']] |{{Flagicon|ალბანეთი}} [[ტირანა|'''Tirana''']] ![[:en:Arena_Kombëtare|Arena Kombëtare]] |- ![[:en:2022–23_UEFA_Europa_Conference_League#Final|2023]] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ვესტ ჰემ იუნაიტედი (საფეხბურთო კლუბი)|'''West Ham United''']] !2-1 |{{Flagicon|იტალია}} [[ფიორენტინა (საფეხბურთო კლუბი)|'''ACF Fiorentina''']] |{{Flagicon|ჩეხეთი}} [[პრაღა|'''Prague''']] ![[:en:Fortuna_Arena|Fortuna Arena]] |- ![[:en:2023–24_UEFA_Europa_Conference_League|2024]] |{{Flagicon|საბერძნეთი}} [[:en:Olympiacos_F.C.|'''Olympiacos''']] !1-0 |{{Flagicon|იტალია}} [[ფიორენტინა (საფეხბურთო კლუბი)|'''ACF Fiorentina''']] |{{Flagicon|საბერძნეთი}} [[ათენი|'''Athens''']] ![[:en:Agia_Sophia_Stadium|Agia Sophia Stadium]] |- ![[:en:2024–25_UEFA_Conference_League|2025]] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ჩელსი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Chelsea''']] !4-1 |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[რეალ ბეტისი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Betis''']] |{{Flagicon|პოლონეთი}} [[ვროცლავი|'''Wrocław''']] ![[:en:Wrocław_Stadium|Wrocław Stadium]] |- ![[:en:2025–26_UEFA_Conference_League|2026]] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[კრისტალ პალასი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Crystal Palace''']] !1-0 |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[რაიო ვალიეკანო (საფეხბურთო კლუბი)|'''Rayo Vallecano''']] |{{Flagicon|გერმანია}} [[ლაიფციგი|'''Leipzig''']] ![[:en:Red_Bull_Arena_(Leipzig)|Red Bull Arena]] |} {| class="wikitable" |+ ![[:en:1973_European_Super_Cup|1973]] |{{Flagicon|ნიდერლანდები}} [[აიაქსი ამსტერდამი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Ajax''']] !6-1 |{{Flagicon|იტალია}} [[მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''AC Milan''']] ! colspan="2" rowspan="9" |X X X |- ![[:en:1975_European_Super_Cup|1975]] |{{Flagicon|USSR}} [[დინამო კიევი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Dynamo Kyiv''']] !3-0 |{{Flagicon|გერმანია}} [[ბაიერნი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Bayern Munich''']] |- ![[:en:1976_European_Super_Cup|1976]] |{{Flagicon|Belgium}} [[ანდერლეხტი (საფეხბურთო კლუბი)|'''RSC Anderlecht''']] !5-3 |{{Flagicon|გერმანია}} [[ბაიერნი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Bayern Munich''']] |- ![[:en:1977_European_Super_Cup|1977]] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ლივერპული (საფეხბურთო კლუბი)|'''Liverpool''']] !7-1 |{{Flagicon|გერმანია}} [[ჰამბურგი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Hamburger SV''']] |- ![[:en:1978_European_Super_Cup|1978]] |{{Flagicon|Belgium}} [[ანდერლეხტი (საფეხბურთო კლუბი)|'''RSC Anderlecht''']] !4-3 |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ლივერპული (საფეხბურთო კლუბი)|'''Liverpool''']] |- ![[:en:1979_European_Super_Cup|1979]] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ნოტინგემ ფორესტი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Nottingham Forest''']] !2-1 |{{Flagicon|ესპანეთი|variant=1945}} [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Barcelona''']] |- ![[:en:1980_European_Super_Cup|1980]] |{{Flagicon|ესპანეთი|variant=1945}} [[ვალენსია (საფეხბურთო კლუბი)|'''Valencia''']] !2-2 (a) |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ნოტინგემ ფორესტი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Nottingham Forest''']] |- ![[:en:1982_European_Super_Cup|1982]] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ასტონ ვილა|'''Aston Villa''']] !3-1 |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Barcelona''']] |- ![[:en:1983_European_Super_Cup|1983]] |{{Flagicon|Scotland}} [[:en:Aberdeen_F.C.|'''Abardeen''']] !2-0 |{{Flagicon|გერმანია}} [[ჰამბურგი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Hamburger SV''']] |- ![[:en:1984_European_Super_Cup|1984]] |{{Flagicon|იტალია}} [[იუვენტუსი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Juventus''']] !2-0 |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ლივერპული (საფეხბურთო კლუბი)|'''Liverpool''']] |{{Flagicon|იტალია}} [[ტურინი|'''Turin''']] ![[სტადიო ოლიმპიკო გრანდე ტორინო|Stadio Olimpico Grande Torino]] |- ![[:en:1986_European_Super_Cup|1986]] |{{Flagicon|რუმინეთი|variant=1965}} [[სტიაუა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Steaua București''']] !1-0 |{{Flagicon|USSR}} [[დინამო კიევი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Dynamo Kyiv''']] |'''{{Flag|Monaco}}''' ![[:en:Stade_Louis_II|Stade Louis II]] |- ![[:en:1987_European_Super_Cup|1987]] |{{Flagicon|პორტუგალია}} [[პორტუ (საფეხბურთო კლუბი)|'''Porto''']] !2-0 |{{Flagicon|ნიდერლანდები}} [[აიაქსი ამსტერდამი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Ajax''']] ! colspan="2" rowspan="4" |X X X |- ![[:en:1988_European_Super_Cup|1988]] |{{Flagicon|Belgium}} [[:en:KV_Mechelen|'''KV Mechelen''']] !3-1 |{{Flagicon|ნიდერლანდები}} [[პსვ (საფეხბურთო კლუბი)|'''PSV Eindhoven''']] |- ![[:en:1989_European_Super_Cup|1989]] |{{Flagicon|იტალია}} [[მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''AC Milan''']] !2-1 |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Barcelona''']] |- ![[:en:1990_European_Super_Cup|1990]] |{{Flagicon|იტალია}} [[მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''AC Milan''']] !3-1 |{{Flagicon|იტალია}} [[სამპდორია (საფეხბურთო კლუბი)|'''UC Sampdoria''']] |- ![[:en:1991_European_Super_Cup|1991]] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[მანჩესტერ იუნაიტედი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Manchester United''']] !1-0 |{{Flagicon|იუგოსლავია}} [[ცრვენა ზვეზდა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Red Star Belgrade''']] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[მანჩესტერი|'''Manchester''']] ![[ოლდ ტრაფორდი|Old Trafford]] |- ![[:en:1992_European_Super_Cup|1992]] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Barcelona''']] !3-2 |{{Flagicon|გერმანია}} [[ვერდერი (საფეხბურთო კლუბი)|'''SV Werder Bremen''']] ! colspan="2" rowspan="6" |X X X |- ![[:en:1993_European_Super_Cup|1993]] |{{Flagicon|იტალია}} [[პარმა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Parma''']] !2-1 |{{Flagicon|იტალია}} [[მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''AC Milan''']] |- ![[:en:1994_European_Super_Cup|1994]] |{{Flagicon|იტალია}} [[მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''AC Milan''']] !2-0 |{{Flagicon|ინგლისი}} [[არსენალი ლონდონი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Arsenal''']] |- ![[:en:1995_UEFA_Super_Cup|1995]] |{{Flagicon|ნიდერლანდები}} [[აიაქსი ამსტერდამი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Ajax''']] !5-1 |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[რეალ სარაგოსა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Zaragoza''']] |- ![[:en:1996_UEFA_Super_Cup|1996]] |{{Flagicon|იტალია}} [[იუვენტუსი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Juventus''']] !9-2 |{{Flagicon|საფრანგეთი}} [[პარი სენ-ჟერმენი|'''Paris Saint-Germain''']] |- ![[:en:1997_UEFA_Super_Cup|1997]] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Barcelona''']] !3-1 |{{Flagicon|გერმანია}} [[ბორუსია დორტმუნდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Borussia Dortmund''']] |- ![[:en:1998_UEFA_Super_Cup|1998]] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ჩელსი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Chelsea''']] !1-0 |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] |'''{{Flag|Monaco}}''' ![[:en:Stade_Louis_II|Stade Louis II]] |- ![[:en:1999_UEFA_Super_Cup|1999]] |{{Flagicon|იტალია}} [[ლაციო (საფეხბურთო კლუბი)|'''SS Lazio''']] !1-0 |{{Flagicon|ინგლისი}} [[მანჩესტერ იუნაიტედი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Manchester United''']] |'''{{Flag|Monaco}}''' ![[:en:Stade_Louis_II|Stade Louis II]] |- ![[:en:2000_UEFA_Super_Cup|2000]] |{{Flagicon|თურქეთი}} [[გალათასარაი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Galatasaray''']] !2-1 |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] |'''{{Flag|Monaco}}''' ![[:en:Stade_Louis_II|Stade Louis II]] |- ![[:en:2001_UEFA_Super_Cup|2001]] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ლივერპული (საფეხბურთო კლუბი)|'''Liverpool''']] !3-2 |{{Flagicon|გერმანია}} [[ბაიერნი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Bayern Munich''']] |'''{{Flag|Monaco}}''' ![[:en:Stade_Louis_II|Stade Louis II]] |- ![[:en:2002_UEFA_Super_Cup|2002]] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] !3-1 |{{Flagicon|ნიდერლანდები}} [[ფეიენორდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Feyenoord''']] |'''{{Flag|Monaco}}''' ![[:en:Stade_Louis_II|Stade Louis II]] |- ![[:en:2003_UEFA_Super_Cup|2003]] |{{Flagicon|იტალია}} [[მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''AC Milan''']] !1-0 |{{Flagicon|პორტუგალია}} [[პორტუ (საფეხბურთო კლუბი)|'''Porto''']] |'''{{Flag|Monaco}}''' ![[:en:Stade_Louis_II|Stade Louis II]] |- ![[:en:2004_UEFA_Super_Cup|2004]] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[ვალენსია (საფეხბურთო კლუბი)|'''Valencia''']] !2-1 |{{Flagicon|პორტუგალია}} [[პორტუ (საფეხბურთო კლუბი)|'''Porto''']] |'''{{Flag|Monaco}}''' ![[:en:Stade_Louis_II|Stade Louis II]] |- ![[:en:2005_UEFA_Super_Cup|2005]] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ლივერპული (საფეხბურთო კლუბი)|'''Liverpool''']] !3-1 |{{Flagicon|რუსეთი}} [[ცსკა მოსკოვი (საფეხბურთო კლუბი)|'''CSKA Moscow''']] |'''{{Flag|Monaco}}''' ![[:en:Stade_Louis_II|Stade Louis II]] |- ![[:en:2006_UEFA_Super_Cup|2006]] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[სევილია (საფეხბურთო კლუბი)|'''Sevilla''']] !3-0 |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Barcelona''']] |'''{{Flag|Monaco}}''' ![[:en:Stade_Louis_II|Stade Louis II]] |- ![[:en:2007_UEFA_Super_Cup|2007]] |{{Flagicon|იტალია}} [[მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''AC Milan''']] !3-1 |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[სევილია (საფეხბურთო კლუბი)|'''Sevilla''']] |'''{{Flag|Monaco}}''' ![[:en:Stade_Louis_II|Stade Louis II]] |- ![[:en:2008_UEFA_Super_Cup|2008]] |{{Flagicon|რუსეთი}} [[ზენიტი სანქტ-პეტერბურგი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Zenit Saint Petersburg''']] !2-1 |{{Flagicon|ინგლისი}} [[მანჩესტერ იუნაიტედი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Manchester United''']] |'''{{Flag|Monaco}}''' ![[:en:Stade_Louis_II|Stade Louis II]] |- ![[:en:2009_UEFA_Super_Cup|2009]] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Barcelona''']] !1-0 |{{Flagicon|უკრაინა}} [[შახტარი დონეცკი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Shakhtar Donetsk''']] |'''{{Flag|Monaco}}''' ![[:en:Stade_Louis_II|Stade Louis II]] |- ![[:en:2010_UEFA_Super_Cup|2010]] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[ატლეტიკო მადრიდი|'''Atlético Madrid''']] !2-0 |{{Flagicon|იტალია}} [[ინტერი მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Inter Milan''']] |'''{{Flag|Monaco}}''' ![[:en:Stade_Louis_II|Stade Louis II]] |- ![[:en:2011_UEFA_Super_Cup|2011]] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Barcelona''']] !2-0 |{{Flagicon|პორტუგალია}} [[პორტუ (საფეხბურთო კლუბი)|'''Porto''']] |'''{{Flag|Monaco}}''' ![[:en:Stade_Louis_II|Stade Louis II]] |- ![[:en:2012_UEFA_Super_Cup|2012]] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[ატლეტიკო მადრიდი|'''Atlético Madrid''']] !4-1 |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ჩელსი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Chelsea''']] |'''{{Flag|Monaco}}''' ![[:en:Stade_Louis_II|Stade Louis II]] |- ![[:en:2013_UEFA_Super_Cup|2013]] |{{Flagicon|გერმანია}} [[ბაიერნი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Bayern Munich''']] !(5) 2-2 (4) |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ჩელსი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Chelsea''']] |{{Flagicon|Czech Republic}} [[პრაღა|'''Prague''']] ![[:en:Fortuna_Arena|Fortuna Arena]] |- ![[:en:2014_UEFA_Super_Cup|2014]] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] !2-0 |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[სევილია (საფეხბურთო კლუბი)|'''Sevilla''']] |{{Flagicon|Wales}} [[კარდიფი|'''Cardiff''']] ![[:en:Cardiff_City_Stadium|Cardiff City Stadium]] |- ![[:en:2015_UEFA_Super_Cup|2015]] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Barcelona''']] !5-4 |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[სევილია (საფეხბურთო კლუბი)|'''Sevilla''']] |{{Flagicon|Georgia}} [[თბილისი|'''Tbilisi''']] ![[ბორის პაიჭაძის ეროვნული სტადიონი|Boris Paichadze Dinamo Arena]] |- ![[:en:2016_UEFA_Super_Cup|2016]] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] !3-2 |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[სევილია (საფეხბურთო კლუბი)|'''Sevilla''']] |{{Flagicon|Norway}} [[ტრონჰეიმი|'''Trondheim''']] ![[:en:Lerkendal_Stadion|Lerkendal Stadion]] |- ![[:en:2017_UEFA_Super_Cup|2017]] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] !2-1 |{{Flagicon|ინგლისი}} [[მანჩესტერ იუნაიტედი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Manchester United''']] |{{Flagicon|North Macedonia}} [[სკოპიე|'''Skopje''']] ![[ფილიპე II (სტადიონი)|Toše Proeski Arena]] |- ![[:en:2018_UEFA_Super_Cup|2018]] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[ატლეტიკო მადრიდი|'''Atlético Madrid''']] !4-2 |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] |{{Flagicon|Estonia}} [[ტალინი|'''Tallinn''']] ![[:en:Lilleküla_Stadium|Lilleküla Stadium]] |- ![[:en:2019_UEFA_Super_Cup|2019]] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ლივერპული (საფეხბურთო კლუბი)|'''Liverpool''']] !(5) 2-2 (4) |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ჩელსი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Chelsea''']] |{{Flagicon|თურქეთი}} [[სტამბოლი|'''Istanbul''']] ![[:en:Beşiktaş_Stadium|Beşiktaş Stadium]] |- ![[:en:2020_UEFA_Super_Cup|2020]] |{{Flagicon|გერმანია}} [[ბაიერნი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Bayern Munich''']] !2-1 |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[სევილია (საფეხბურთო კლუბი)|'''Sevilla''']] |{{Flagicon|Hungary}} [[ბუდაპეშტი|'''Budapest''']] ![[:en:Puskás_Aréna|Puskás Aréna]] |- ![[:en:2021_UEFA_Super_Cup|2021]] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ჩელსი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Chelsea''']] !(6) 1-1 (5) |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[ვილიარეალი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Villarreal''']] |{{Flagicon|Northern Ireland}} [[ბელფასტი|'''Belfast''']] ![[:en:Windsor_Park|Windsor Park]] |- ![[:en:2022_UEFA_Super_Cup|2022]] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] !2-0 |{{Flagicon|გერმანია}} [[აინტრახტი ფრანკფურტი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Eintracht Frankfurt''']] |{{Flagicon|Finland}} [[ჰელსინკი|'''Helsinki''']] ![[:en:Helsinki_Olympic_Stadium|Helsinki Olympic Stadium]] |- ![[:en:2023_UEFA_Super_Cup|2023]] |{{Flagicon|ინგლისი}} [[მანჩესტერ სიტი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Manchester City''']] !(5) 1-1 (4) |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[სევილია (საფეხბურთო კლუბი)|'''Sevilla''']] |{{Flagicon|Greece}} [[პირეოსი|'''Piraeus''']] ![[:en:Karaiskakis_Stadium|Karaiskakis Stadium]] |- ![[:en:2024_UEFA_Super_Cup|2024]] |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] !2-0 |{{Flagicon|იტალია}} [[ატალანტა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Atalanta''']] |{{Flagicon|Poland}} [[ვარშავა|'''Warsaw''']] ![[ეროვნული სტადიონი (ვარშავა)|Stadion Narodowy]] |- ![[:en:2025_UEFA_Super_Cup|2025]] |{{Flagicon|საფრანგეთი}} [[პარი სენ-ჟერმენი|'''Paris Saint-Germain''']] !(4) 2-2 (3) |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ტოტენჰემ ჰოტსპური (საფეხბურთო კლუბი)|'''Tottenham Hotspur''']] |{{Flagicon|იტალია}} [[უდინე|'''Udine''']] ![[დაჩია არენა|Stadio Friuli]] |} {| class="wikitable" |+ |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ლივერპული (საფეხბურთო კლუბი)|'''Liverpool''']] !6 !1977 1978 1981 1984 2005 2019 |- |{{Flagicon|ინგლისი}} [[მანჩესტერ იუნაიტედი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Manchester United''']] !3 !1968 1999 2008 |- |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ნოტინგემ ფორესტი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Nottingham Forest''']] !2 !1979 1980 |- |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ჩელსი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Chelsea''']] !2 !2012 2021 |- |{{Flagicon|ინგლისი}} [[ასტონ ვილა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Aston Villa''']] !1 !1982 |- |{{Flagicon|ინგლისი}} [[მანჩესტერ სიტი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Manchester City''']] !1 !2023 |- |{{Flagicon|იტალია}} [[მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''AC Milan''']] !7 !1963 1969 1989 1990 1994 2003 2007 |- |{{Flagicon|იტალია}} [[ინტერი მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Inter Milan''']] !3 !1964 1965 2010 |- |{{Flagicon|იტალია}} [[იუვენტუსი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Juventus''']] !2 !1985 1996 |- |{{Flagicon|ნიდერლანდები}} [[აიაქსი ამსტერდამი (საფეხბურთო კლუბი)|'''AFC Ajax''']] !4 !1970 1971 1972 1995 |- |{{Flagicon|ნიდერლანდები}} [[ფეიენორდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Feyenoord''']] !1 !1970 |- |{{Flagicon|ნიდერლანდები}} [[პსვ (საფეხბურთო კლუბი)|'''PSV Eindhoven''']] !1 !1988 |- |{{Flagicon|გერმანია}} [[ბაიერნი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Bayern Munich''']] !6 !1974 1975 1976 2001 2013 2020 |- |{{Flagicon|გერმანია}} [[ჰამბურგი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Hamburger SV''']] !1 !1983 |- |{{Flagicon|გერმანია}} [[ბორუსია დორტმუნდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Borussia Dortmund''']] !1 !1997 |- |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] !15 !1956 1957 1958 1959 1960 1966 1998 2000 2002 2014 2016 2017 2018 2022 2024 |- |{{Flagicon|ესპანეთი}} [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Barcelona''']] !5 !1992 2006 2009 2011 2015 |- |{{Flagicon|პორტუგალია}} [[ბენფიკა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Benfica''']] !2 !1961 1962 |- |{{Flagicon|პორტუგალია}} [[პორტუ (საფეხბურთო კლუბი)|'''Porto''']] !2 !1987 2004 |- |{{Flagicon|საფრანგეთი}} [[პარი სენ-ჟერმენი|'''Paris Saint-Germain''']] !2 !2025 2026 |- |{{Flagicon|საფრანგეთი}} [[ოლიმპიკი მარსელი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Marseille''']] !1 !1993 |- |{{Flagicon|რუმინეთი}} [[სტიაუა (საფეხბურთო კლუბი)|'''FCSB''']] !1 !1986 |- |{{Flagicon|სერბეთი}} [[ცრვენა ზვეზდა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Red Star Belgrade''']] !1 !1991 |} {| class="wikitable" |+ |{{Flagicon image|Flag_of_Abkhazia_(GE).svg}} '''[[აფხაზეთი]]''' !აფსნი ![[სოხუმი]] ![[აფხაზური ენა|აფხაზური - აფსუა]] ![[აფხაზები|აფხაზები - აფსუაა]] |- |{{Flagicon image|Laz_flag.png}} '''[[ლაზეთი]]''' !ლაზონა ![[რიზე]] ![[ლაზური ენა|ლაზური - ლაზური]] ![[ლაზები|ლაზები - ლაზეფე]] |- |{{Flagicon image|Flag_of_The_Principality_of_Mingrelia_(Portolan_1560).svg}} '''[[სამეგრელო]]''' !სამარგალო ![[ზუგდიდი]] ![[მეგრული ენა|მეგრული - მარგალური]] ![[მეგრელები|მეგრელები - მარგალეფი]] |- |'''{{დროშა|საქართველო}}''' !საქართველო ![[თბილისი]] ![[ქართული ენა|ქართული]] ![[ქართველები]] |- |{{Flagicon image|Svaneti_Flag.png}} '''[[სვანეთი]]''' !შუ̂ან ![[მესტია]] ![[სვანური ენა|სვანური - ლუშნუ]] ![[სვანები|სვანები - შვანარ]] |} {| class="wikitable" |+ |{{Flagicon image|Bermuda_Pro-Independence_Flag.svg}} [[ბერმუდის კუნძულები|'''Bermuda''']] ![[ჰამილტონი (ბერმუდის კუნძულები)|Hamilton]] !{{Flagicon|England}} !Bermuda !{{Flagicon|UK}} |- |{{Flagicon image|Flag_of_Bougainville.svg}} [[ბუგენვილის ავტონომიური რეგიონი|'''Bougainville''']] ![[:en:Buka,_Papua_New_Guinea|Buka]] !{{Flagicon|England}} !Bougainville !{{Flagicon|PNG}} |- |{{Flagicon image|Estelada_blava.svg}} [[კატალონია|'''Catalonia''']] ![[ბარსელონა|Barcelona]] !{{Flagicon image|Estelada_blava.svg}} !Catalunya !{{Flag icon|Spain}} |- |{{Flagicon image|Flag_of_Chechen_Republic_of_Ichkeria.svg}} [[ჩეჩნეთი|'''Chechnya''']] ![[გროზნო|Grozny]] !{{Flagicon image|Flag_of_Chechen_Republic_of_Ichkeria.svg}} !Noxçiyçö !{{Flagicon|Russia}} |- |{{Flagicon image|Flag_of_Adygea.svg}} [[ჩერქეზეთი|'''Circassia''']] ![[ნალჩიკი|Nalchik]] !{{Flagicon image|Flag_of_Adygea.svg}} !Адыгэ !{{Flagicon|Russia}} |- |'''{{Flag|Cook Islands}}''' ![[ავარუა|Avarua]] !{{Flagicon|England}} {{Flagicon image|Tino_Rangatiratanga_Maori_sovereignty_movement_flag.svg}} !Kūki 'Airani !{{Flagicon|New Zealand}} |- |{{Flagicon image|Flag_of_the_Dagestan_protesters_(2022).svg}} [[დაღესტანი|'''Dagestan''']] ![[მაჰაჩყალა|Makhachkala]] !{{Flagicon|Russia}} {{Flagicon|England}} !Dagestan !{{Flagicon|Russia}} |- |'''{{Flag|England}}''' ![[ლონდონი|London]] !{{Flagicon|England}} !England !{{Flagicon|UK}} |- |'''{{Flag|Greenland}}''' ![[ნუუკი|Nuuk]] !{{Flagicon|Greenland}} !Kalaallit Nunaat !{{Flagicon|Denmark}} |- |'''{{Flag|Guam}}''' ![[ჰაგატნა|Hagåtña]] !{{Flagicon|England}} !Guam !{{Flagicon|USA}} |- |'''{{Flag|Hawaii}}''' ![[ჰონოლულუ|Honolulu]] !{{Flagicon|Hawaii}} !Hawai'i !{{Flagicon|USA}} |- |{{Flagicon image|Flag_of_the_Ingush_Liberation_Army.svg}} [[ინგუშეთი|'''Ingushetia''']] ![[ნაზრანი|Nazran]] !{{Flagicon image|Flag_of_the_Ingush_Liberation_Army.svg}} !Ghalghajče !{{Flagicon|Russia}} |- |{{Flagicon image|Flag_of_Kurdistan.svg}} [[ქურთისტანი|'''Kurdistan''']] ![[ერბილი|Erbil]] !{{Flagicon image|Flag_of_Kurdistan.svg}} {{Flagicon image|Flag_of_the_Arab_League.svg}} !کوردستان !{{Flagicon|Iraq}} |- |'''{{Flag|Niue}}''' ![[ალოფი|Alofi]] !{{Flagicon|Niue}} !Niuē !{{Flagicon|New Zealand}} |- |'''{{Flag|North Ossetia|name=Ossetia}}''' ![[ვლადიკავკაზი|Vladikavkaz]] !{{Flagicon|North Ossetia}} !Iryston !{{Flagicon|Russia}} |- |{{Flagicon image|Flag_of_Pontus.svg}} [[პონტოელები|'''Pontus''']] ![[ტრაპიზონი|Trebizond]] !{{Flagicon|Greece}} !Πόντος !{{Flag icon|Turkey}} |- |'''{{Flag|Puerto Rico}}''' ![[სან-ხუანი (პუერტო-რიკო)|San Juan]] !{{Flag icon|Spain}} !Puerto Rico !{{Flagicon|USA}} |- |'''{{Flag|Scotland}}''' ![[გლაზგო|Glasgow]] !{{Flagicon|Scotland}} !Alba !{{Flagicon|UK}} |- |'''{{Flag|Texas}}''' ![[ჰიუსტონი|Houston]] !{{Flag icon|Spain}} {{Flagicon|England}} !Texas !{{Flagicon|USA}} |- |'''{{Flag|Wales}}''' ![[კარდიფი|Cardiff]] !{{Flagicon|Wales}} !Cymru !{{Flagicon|UK}} |} {| class="wikitable" !{{Flag icon|Georgia (country)}} !8-0 !{{Flag icon|Thailand}} !12/10/2023 ![[:en:Mikheil_Meskhi_Stadium|Mikheil Meskhi Stadium]] |{{Flag icon|Georgia (country)}} '''[[:en:Tbilisi|Tbilisi]]''' !{{Flagicon image|Solid_lime.svg}} ![[ამხანაგური მატჩი|Friendly]] |- !{{Flag icon|Georgia (country)}} !4-0 !{{Flag icon|Cyprus}} !15/10/2023 ![[:en:Mikheil_Meskhi_Stadium|Mikheil Meskhi Stadium]] |{{Flag icon|Georgia (country)}} '''[[:en:Tbilisi|Tbilisi]]''' !{{Flagicon image|Solid_lime.svg}} ! rowspan="5" |[[:en:UEFA_Euro_2024_qualifying|UEFA Euro 2024 Qualifying]] |- !{{Flag icon|Georgia (country)}} !2-2 !{{Flag icon|Scotland}} !16/11/2023 ![[:en:Boris_Paichadze_Dinamo_Arena|Boris Paichadze Dinamo Arena]] |{{Flag icon|Georgia (country)}} '''[[:en:Tbilisi|Tbilisi]]''' !{{Flagicon image|Solid_yellow.svg}} |- !{{Flag icon|Spain}} !3-1 !{{Flag icon|Georgia (country)}} !19/11/2023 ![[:en:José_Zorrilla_Stadium|José Zorrilla Stadium]] |{{Flag icon|Spain}} '''[[:en:Valladolid|Valladolid]]''' !{{Flagicon image|Solid_red.svg}} |- !{{Flag icon|Georgia (country)}} !2-0 !{{Flag icon|Luxembourg}} !21/03/2024 ![[:en:Boris_Paichadze_Dinamo_Arena|Boris Paichadze Dinamo Arena]] |{{Flag icon|Georgia (country)}} '''[[:en:Tbilisi|Tbilisi]]''' !{{Flagicon image|Solid_lime.svg}} |- !{{Flag icon|Georgia (country)}} !(4) 0-0 (2) !{{Flag icon|Greece}} !26/03/2024 ![[:en:Boris_Paichadze_Dinamo_Arena|Boris Paichadze Dinamo Arena]] |{{Flag icon|Georgia (country)}} '''[[:en:Tbilisi|Tbilisi]]''' !{{Flagicon image|Solid_lime.svg}} |- !{{Flag icon|Georgia (country)}} !3-1 !{{Flag icon|Montenegro}} !09/06/2024 ![[:en:Podgorica_City_Stadium|Podgorica City Stadium]] |{{Flag icon|Montenegro}} '''[[:en:Podgorica|Podgorica]]''' !{{Flagicon image|Solid_lime.svg}} ![[ამხანაგური მატჩი|Friendly]] |- !{{Flag icon|Turkey}} !3-1 !{{Flag icon|Georgia (country)}} !18/06/2024 ![[:en:Westfalenstadion|Westfalenstadion]] |{{Flag icon|Germany}} '''[[:en:Dortmund|Dortmund]]''' !{{Flagicon image|Solid_red.svg}} ! rowspan="4" |[[ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი 2024: ფინალი|UEFA Euro 2024]] |- !{{Flag icon|ჩეხეთი}} !1-1 !{{Flag icon|Georgia (country)}} !22/06/2024 ![[:en:Volksparkstadion|Volksparkstadion]] |{{Flag icon|Germany}} '''[[:en:Hamburg|Hamburg]]''' !{{Flagicon image|Solid_yellow.svg}} |- !{{Flag icon|Georgia (country)}} !2-0 !{{Flag icon|Portugal}} !26/06/2024 ![[:en:Arena_AufSchalke|Arena AufSchalke]] |{{Flag icon|Germany}} '''[[:en:Gelsenkirchen|Gelsenkirchen]]''' !{{Flagicon image|Solid_lime.svg}} |- !{{Flag icon|Spain}} !4-1 !{{Flag icon|Georgia (country)}} !30/06/2024 ![[:en:RheinEnergieStadion|RheinEnergieStadion]] |{{Flag icon|Germany}} '''[[:en:Cologne|Cologne]]''' !{{Flagicon image|Solid_red.svg}} |- !{{Flag icon|Georgia (country)}} !4-1 !{{Flag icon|ჩეხეთი}} !07/09/2024 ![[:en:Mikheil_Meskhi_Stadium|Mikheil Meskhi Stadium]] |{{Flag icon|Georgia (country)}} '''[[:en:Tbilisi|Tbilisi]]''' !{{Flagicon image|Solid_lime.svg}} ! rowspan="8" |[[:en:2024–25_UEFA_Nations_League|2024–25 UEFA Nations League]] |- !{{Flag icon|Georgia (country)}} !1-0 !{{Flag icon|Albania}} !10/09/2024 ![[:en:Arena_Kombëtare|Arena Kombëtare]] |{{Flag icon|Albania}} '''[[:en:Tirana|Tirana]]''' !{{Flagicon image|Solid_lime.svg}} |- !{{Flag icon|Ukraine}} !1-0 !{{Flag icon|Georgia (country)}} !11/10/2024 ![[:en:Poznań_Stadium|Poznań Stadium]] |{{Flag icon|Poland}} '''[[:en:Poznań|Poznań]]''' !{{Flagicon image|Solid_red.svg}} |- !{{Flag icon|Albania}} !1-0 !{{Flag icon|Georgia (country)}} !14/10/2024 ![[:en:Mikheil_Meskhi_Stadium|Mikheil Meskhi Stadium]] |{{Flag icon|Georgia (country)}} '''[[:en:Tbilisi|Tbilisi]]''' !{{Flagicon image|Solid_red.svg}} |- !{{Flag icon|Georgia (country)}} !1-1 !{{Flag icon|Ukraine}} !16/11/2024 ![[:en:Adjarabet_Arena|Adjarabet Arena]] |{{Flag icon|Georgia (country)}} '''[[:en:Batumi|Batumi]]''' !{{Flagicon image|Solid_yellow.svg}} |- !{{Flag icon|ჩეხეთი}} !2-1 !{{Flag icon|Georgia (country)}} !19/11/2024 ![[:en:Andrův_stadion|Andrův Stadion]] |{{Flag icon|ჩეხეთი}} '''[[:en:Olomouc|Olomouc]]''' !{{Flagicon image|Solid_red.svg}} |- !{{Flag icon|Georgia (country)}} !3-0 !{{Flag icon|Armenia}} !20/03/2025 ![[:en:Vazgen_Sargsyan_Republican_Stadium|Vazgen Sargsyan Republican Stadium]] |{{Flag icon|Armenia}} '''[[:en:Yerevan|Yerevan]]''' !{{Flagicon image|Solid_lime.svg}} |- !{{Flag icon|Georgia (country)}} !6-1 !{{Flag icon|Armenia}} !23/03/2025 ![[:en:Boris_Paichadze_Dinamo_Arena|Boris Paichadze Dinamo Arena]] |{{Flag icon|Georgia (country)}} '''[[:en:Tbilisi|Tbilisi]]''' !{{Flagicon image|Solid_lime.svg}} |- !{{Flag icon|Georgia (country)}} !1-0 !{{Flag icon|Faroe Islands}} !05/06/2025 ![[:en:Boris_Paichadze_Dinamo_Arena|Boris Paichadze Dinamo Arena]] |{{Flag icon|Georgia (country)}} '''[[:en:Tbilisi|Tbilisi]]''' !{{Flagicon image|Solid_lime.svg}} ! rowspan="2" |[[ამხანაგური მატჩი|Friendly]] |- !{{Flag icon|Georgia (country)}} !1-1 !{{Flag icon|კაბო-ვერდე}} !08/06/2025 ![[:en:Ramaz_Shengelia_Stadium|Ramaz Shengelia Stadium]] |{{Flag icon|Georgia (country)}} '''[[:en:Kutaisi|Kutaisi]]''' !{{Flagicon image|Solid_yellow.svg}} |- !{{Flag icon|Turkey}} !3-2 !{{Flag icon|Georgia (country)}} !04/09/2025 ![[:en:Boris_Paichadze_Dinamo_Arena|Boris Paichadze Dinamo Arena]] |{{Flag icon|Georgia (country)}} '''[[:en:Tbilisi|Tbilisi]]''' !{{Flagicon image|Solid_red.svg}} ! rowspan="6" |[[:en:2026_FIFA_World_Cup_qualification_(UEFA)|2026 FIFA World Cup Qualification]] |- !{{Flag icon|Georgia (country)}} !3-0 !{{Flag icon|Bulgaria}} !07/09/2025 ![[:en:Boris_Paichadze_Dinamo_Arena|Boris Paichadze Dinamo Arena]] |{{Flag icon|Georgia (country)}} '''[[:en:Tbilisi|Tbilisi]]''' !{{Flagicon image|Solid_lime.svg}} |- !{{Flag icon|Spain}} !2-0 !{{Flag icon|Georgia (country)}} !11/10/2025 ![[:en:Estadio_Martínez_Valero|Estadio Martínez Valero]] |{{Flag icon|Spain}} '''[[:en:Elche|Elche]]''' !{{Flagicon image|Solid_red.svg}} |- !{{Flag icon|Turkey}} !4-1 !{{Flag icon|Georgia (country)}} !14/10/2025 ![[:en:Kocaeli_Stadium|Kocaeli Stadium]] |{{Flag icon|Turkey}} '''[[:en:İzmit|İzmit]]''' !{{Flagicon image|Solid_red.svg}} |- !{{Flag icon|Spain}} !4-0 !{{Flag icon|Georgia (country)}} !15/11/2025 ![[:en:Boris_Paichadze_Dinamo_Arena|Boris Paichadze Dinamo Arena]] |{{Flag icon|Georgia (country)}} '''[[:en:Tbilisi|Tbilisi]]''' !{{Flagicon image|Solid_red.svg}} |- !{{Flag icon|Bulgaria}} !2-1 !{{Flag icon|Georgia (country)}} !18/11/2025 ![[:en:Vasil_Levski_National_Stadium|Vasil Levski National Stadium]] |{{Flag icon|Bulgaria}} '''[[:en:Sofia|Sofia]]''' !{{Flagicon image|Solid_red.svg}} |- !{{Flag icon|Georgia (country)}} !2-2 !{{Flagicon|ისრაელი}} !26/03/2026 ![[:en:Mikheil_Meskhi_Stadium|Mikheil Meskhi Stadium]] |{{Flag icon|Georgia (country)}} '''[[:en:Tbilisi|Tbilisi]]''' !{{Flagicon image|Solid_yellow.svg}} ! rowspan="3" |[[ამხანაგური მატჩი|Friendly]] |- !{{Flag icon|Georgia (country)}} !2-0 !{{Flagicon|ლიეტუვა}} !29/03/2026 ![[:en:Darius_and_Girėnas_Stadium|Darius and Girėnas Stadium]] |{{Flagicon|ლიეტუვა}} [[კაუნასი|'''Kaunas''']] !{{Flagicon image|Solid_lime.svg}} |- !{{Flag icon|Georgia (country)}} !1-1 !{{Flagicon|Romania}} !02/06/2026 ![[:en:Mikheil_Meskhi_Stadium|Mikheil Meskhi Stadium]] |{{Flag icon|Georgia (country)}} '''[[:en:Tbilisi|Tbilisi]]''' !{{Flagicon image|Solid_yellow.svg}} |} {| class="wikitable" ! colspan="5" |[[:en:Exhibition_game|Friendly]] |- !{{Flag icon|Georgia (country)}} !8-0 !{{Flagicon|Thailand}} |{{Flag icon|Georgia (country)}} '''[[:en:Tbilisi|Tbilisi]]''' ![[:en:Mikheil_Meskhi_Stadium|Mikheil Meskhi Stadium]] |- !{{Flag icon|Georgia (country)}} !3-1 !{{Flag icon|Montenegro}} |{{Flag icon|Montenegro}} '''[[:en:Podgorica|Podgorica]]''' ![[:en:Podgorica_City_Stadium|Podgorica City Stadium]] |- !{{Flag icon|Georgia (country)}} !1-0 !{{Flagicon|Faroe Islands}} |{{Flag icon|Georgia (country)}} '''[[:en:Tbilisi|Tbilisi]]''' ![[:en:Boris_Paichadze_Dinamo_Arena|Boris Paichadze Dinamo Arena]] |- !{{Flag icon|Georgia (country)}} !1-1 !{{Flagicon|კაბო-ვერდე}} |{{Flag icon|Georgia (country)}} '''[[:en:Kutaisi|Kutaisi]]''' ![[:en:Ramaz_Shengelia_Stadium|Ramaz Shengelia Stadium]] |- !{{Flag icon|Georgia (country)}} !2-2 !{{Flagicon|ისრაელი}} |{{Flag icon|Georgia (country)}} '''[[:en:Tbilisi|Tbilisi]]''' ![[:en:Mikheil_Meskhi_Stadium|Mikheil Meskhi Stadium]] |- !{{Flag icon|Georgia (country)}} !2-0 !{{Flagicon|ლიეტუვა}} |{{Flagicon|ლიეტუვა}} [[კაუნასი|'''Kaunas''']] ![[:en:Darius_and_Girėnas_Stadium|Darius and Girėnas Stadium]] |- !{{Flag icon|Georgia (country)}} !1-1 !{{Flagicon|Romania}} |{{Flag icon|Georgia (country)}} '''[[:en:Tbilisi|Tbilisi]]''' ![[:en:Mikheil_Meskhi_Stadium|Mikheil Meskhi Stadium]] |- ! colspan="5" |[[:en:UEFA_European_Championship|UEFA European Championship Qualification]] |- ! colspan="5" |[[:en:UEFA_Euro_2024_qualifying|UEFA Euro 2024 Qualifying]] |- !{{Flag icon|Georgia (country)}} !4-0 !{{Flagicon|Cyprus}} |{{Flag icon|Georgia (country)}} '''[[:en:Tbilisi|Tbilisi]]''' ![[:en:Mikheil_Meskhi_Stadium|Mikheil Meskhi Stadium]] |- !{{Flag icon|Georgia (country)}} !2-2 !{{Flag icon|Scotland}} |{{Flag icon|Georgia (country)}} '''[[:en:Tbilisi|Tbilisi]]''' ![[:en:Boris_Paichadze_Dinamo_Arena|Boris Paichadze Dinamo Arena]] |- !{{Flagicon|Spain}} !3-1 !{{Flag icon|Georgia (country)}} |{{Flagicon|Spain}} '''[[:en:Valladolid|Valladolid]]''' ![[:en:José_Zorrilla_Stadium|José Zorrilla Stadium]] |- !{{Flag icon|Georgia (country)}} !2-0 !{{Flagicon|Luxembourg}} |{{Flag icon|Georgia (country)}} '''[[:en:Tbilisi|Tbilisi]]''' ![[:en:Boris_Paichadze_Dinamo_Arena|Boris Paichadze Dinamo Arena]] |- !{{Flag icon|Georgia (country)}} !(4) 0-0 (2) !{{Flag icon|Greece}} |{{Flag icon|Georgia (country)}} '''[[:en:Tbilisi|Tbilisi]]''' ![[:en:Boris_Paichadze_Dinamo_Arena|Boris Paichadze Dinamo Arena]] |- ! colspan="5" |[[:en:UEFA_European_Championship|UEFA European Championship]] |- ! colspan="5" |[[:en:UEFA_Euro_2024|UEFA Euro 2024]] |- !{{Flag icon|Turkey}} !3-1 !{{Flag icon|Georgia (country)}} |{{Flag icon|Germany}} '''[[:en:Dortmund|Dortmund]]''' ![[:en:Westfalenstadion|Westfalenstadion]] |- !{{Flag icon|ჩეხეთი}} !1-1 !{{Flag icon|Georgia (country)}} |{{Flag icon|Germany}} '''[[:en:Hamburg|Hamburg]]''' ![[:en:Volksparkstadion|Volksparkstadion]] |- !{{Flag icon|Georgia (country)}} !2-0 !{{Flag icon|Portugal}} |{{Flag icon|Germany}} '''[[:en:Gelsenkirchen|Gelsenkirchen]]''' ![[:en:Arena_AufSchalke|Arena AufSchalke]] |- !{{Flagicon|Spain}} !4-1 !{{Flag icon|Georgia (country)}} |{{Flag icon|Germany}} '''[[:en:Cologne|Cologne]]''' ![[:en:RheinEnergieStadion|RheinEnergieStadion]] |- ! colspan="5" |[[:en:UEFA_Nations_League|UEFA Nations League]] |- ! colspan="5" |[[:en:2024–25_UEFA_Nations_League|2024–25 UEFA Nations League]] |- !{{Flag icon|Georgia (country)}} !4-1 !{{Flag icon|ჩეხეთი}} |{{Flag icon|Georgia (country)}} '''[[:en:Tbilisi|Tbilisi]]''' ![[:en:Mikheil_Meskhi_Stadium|Mikheil Meskhi Stadium]] |- !{{Flag icon|Georgia (country)}} !1-0 !{{Flag icon|Albania}} |{{Flag icon|Albania}} '''[[:en:Tirana|Tirana]]''' ![[:en:Arena_Kombëtare|Arena Kombëtare]] |- !{{Flag icon|Ukraine}} !1-0 !{{Flag icon|Georgia (country)}} |{{Flag icon|Poland}} '''[[:en:Poznań|Poznań]]''' ![[:en:Poznań_Stadium|Poznań Stadium]] |- !{{Flag icon|Albania}} !1-0 !{{Flag icon|Georgia (country)}} |{{Flag icon|Georgia (country)}} '''[[:en:Tbilisi|Tbilisi]]''' ![[:en:Mikheil_Meskhi_Stadium|Mikheil Meskhi Stadium]] |- !{{Flag icon|Georgia (country)}} !1-1 !{{Flag icon|Ukraine}} |{{Flag icon|Georgia (country)}} '''[[:en:Batumi|Batumi]]''' ![[:en:Adjarabet_Arena|Adjarabet Arena]] |- !{{Flag icon|ჩეხეთი}} !2-1 !{{Flag icon|Georgia (country)}} |{{Flag icon|ჩეხეთი}} '''[[:en:Olomouc|Olomouc]]''' ![[:en:Andrův_stadion|Andrův Stadion]] |- !{{Flag icon|Georgia (country)}} !3-0 !{{Flagicon|Armenia}} |{{Flagicon|Armenia}} '''[[:en:Yerevan|Yerevan]]''' ![[:en:Vazgen_Sargsyan_Republican_Stadium|Vazgen Sargsyan Republican Stadium]] |- !{{Flag icon|Georgia (country)}} !6-1 !{{Flagicon|Armenia}} |{{Flag icon|Georgia (country)}} '''[[:en:Tbilisi|Tbilisi]]''' ![[:en:Boris_Paichadze_Dinamo_Arena|Boris Paichadze Dinamo Arena]] |- ! colspan="5" |[[:en:FIFA_World_Cup_qualification|FIFA World Cup Qualification]] |- ! colspan="5" |[[:en:2026_FIFA_World_Cup_qualification_(UEFA)|2026 FIFA World Cup Qualification]] |- !{{Flag icon|Turkey}} !3-2 !{{Flag icon|Georgia (country)}} |{{Flag icon|Georgia (country)}} '''[[:en:Tbilisi|Tbilisi]]''' ![[:en:Boris_Paichadze_Dinamo_Arena|Boris Paichadze Dinamo Arena]] |- !{{Flag icon|Georgia (country)}} !3-0 !{{Flag icon|Bulgaria}} |{{Flag icon|Georgia (country)}} '''[[:en:Tbilisi|Tbilisi]]''' ![[:en:Boris_Paichadze_Dinamo_Arena|Boris Paichadze Dinamo Arena]] |- !{{Flag icon|Spain}} !2-0 !{{Flag icon|Georgia (country)}} |{{Flag icon|Spain}} '''[[:en:Elche|Elche]]''' ![[:en:Estadio_Martínez_Valero|Estadio Martínez Valero]] |- !{{Flag icon|Turkey}} !4-1 !{{Flag icon|Georgia (country)}} |{{Flag icon|Turkey}} '''[[:en:İzmit|İzmit]]''' ![[:en:Kocaeli_Stadium|Kocaeli Stadium]] |- !{{Flag icon|Spain}} !4-0 !{{Flag icon|Georgia (country)}} |{{Flag icon|Georgia (country)}} '''[[:en:Tbilisi|Tbilisi]]''' ![[:en:Boris_Paichadze_Dinamo_Arena|Boris Paichadze Dinamo Arena]] |- !{{Flag icon|Bulgaria}} !2-1 !{{Flag icon|Georgia (country)}} |{{Flag icon|Bulgaria}} '''[[:en:Sofia|Sofia]]''' ![[:en:Vasil_Levski_National_Stadium|Vasil Levski National Stadium]] |} {| class="wikitable" ! colspan="5" |National |- |{{Flag icon|Georgia (country)}} [[:en:Georgia_national_football_team|'''Georgia''']] !8-0 |{{Flagicon|Thailand}} [[:en:Thailand_national_football_team|'''Thailand''']] ![[:en:Exhibition_game|Friendly]] ![[:en:Mikheil_Meskhi_Stadium|Mikheil Meskhi Stadium]] |- |{{Flag icon|Georgia (country)}} [[:en:Georgia_national_football_team|'''Georgia''']] !4-0 |{{Flagicon|Cyprus}} [[:en:Cyprus_national_football_team|'''Cyprus''']] ![[:en:UEFA_Euro_2024_qualifying|UEFA Euro 2024 Qualifying]] ![[:en:Mikheil_Meskhi_Stadium|Mikheil Meskhi Stadium]] |- |{{Flag icon|Georgia (country)}} [[:en:Georgia_national_football_team|'''Georgia''']] !2-0 |{{Flagicon|Luxembourg}} [[:en:Luxembourg_national_football_team|'''Luxembourg''']] ![[:en:UEFA_Euro_2024_qualifying|UEFA Euro 2024 Qualifying]] ![[:en:Boris_Paichadze_Dinamo_Arena|Boris Paichadze Dinamo Arena]] |- |{{Flag icon|Georgia (country)}} [[:en:Georgia_national_football_team|'''Georgia''']] !1-0 |{{Flagicon|Faroe Islands}} [[:en:Faroe_Islands_national_football_team|'''Faroe Islands''']] ![[:en:Exhibition_game|Friendly]] ![[:en:Boris_Paichadze_Dinamo_Arena|Boris Paichadze Dinamo Arena]] |- |{{Flag icon|Turkey}} [[:en:Turkey_national_football_team|'''Turkey''']] !3-2 |{{Flag icon|Georgia (country)}} [[:en:Georgia_national_football_team|'''Georgia''']] ![[:en:2026_FIFA_World_Cup_qualification_(UEFA)|2026 FIFA World Cup Qualification]] ![[:en:Boris_Paichadze_Dinamo_Arena|Boris Paichadze Dinamo Arena]] |- ! colspan="5" |Clubs |- |{{Flag icon|Georgia (country)}} [[:en:FC_Iberia_1999|'''Iberia 1999''']] !2-2 |{{Flag icon|Estonia}} '''[[:en:FCI_Levadia_Tallinn|Levadia Tallinn]]''' ![[:en:2025–26_UEFA_Conference_League_qualifying|2025–26 UEFA Conference League Qualifying]] ![[:en:Mikheil_Meskhi_Stadium|Mikheil Meskhi Stadium]] |} {| class="wikitable" ! colspan="7" |[[:en:UEFA_Champions_League|UEFA Champions League]] |- !Team 1 !Agg !Team 2 !1st Leg !2nd Leg !Round !Year |- |'''{{Flagicon|Georgia (country)}}''' [[:en:FC_Iberia_1999|'''Iberia 1999''']] !2-6 |{{Flag icon|Sweden}} [[:en:Malmö_FF|'''Malmö FF''']] !1-3 !1-3 !1 ![[:en:2025–26_UEFA_Champions_League_qualifying|2025–26]] |- ! colspan="7" |- |- ! colspan="7" |[[:en:UEFA_Conference_League|UEFA Conference League]] |- |'''{{Flagicon|Georgia (country)}}''' [[:en:FC_Torpedo_Kutaisi|'''Torpedo Kutaisi''']] !5-4 |{{Flag icon|Kazakhstan}} [[:en:FC_Ordabasy|'''Ordabasy''']] !4-3 !1-1 !1 ! rowspan="2" |[[:en:2025–26_UEFA_Conference_League_qualifying|2025–26]] |- |'''{{Flagicon|Georgia (country)}}''' [[:en:FC_Dila_Gori|'''Dila Gori''']] !3-1 |{{Flag icon|Luxembourg}} [[:en:Racing_FC_Union_Luxembourg|'''Racing Union''']] !2-1 !1-0 !1 |- ! colspan="7" |- |- |'''{{Flagicon|Georgia (country)}}''' [[:en:FC_Iberia_1999|'''Iberia 1999''']] !2-3 |{{Flag icon|Estonia}} [[:en:FCI_Levadia_Tallinn|'''Levadia Tallinn''']] !0-1 !2-2 !2 ! rowspan="4" |[[:en:2025–26_UEFA_Conference_League_qualifying|2025–26]] |- |'''{{Flagicon|Georgia (country)}}''' [[:en:FC_Spaeri|'''Spaeri''']] !0-7 |{{Flag icon|Austria}} [[:en:FK_Austria_Wien|'''Austria Wien''']] !0-2 !0-5 !2 |- |'''{{Flagicon|Georgia (country)}}''' [[:en:FC_Dila_Gori|'''Dila Gori''']] !4-5 |{{Flag icon|Latvia}} [[:en:Riga_FC|'''Riga FC''']] !1-2 !3-3 !2 |- |'''{{Flagicon|Georgia (country)}}''' [[:en:FC_Torpedo_Kutaisi|'''Torpedo Kutaisi''']] !0-5 |{{Flag icon|Cyprus}} [[:en:AC_Omonia|'''AC Omonia''']] !0-1 !0-4 !2 |- ! colspan="7" |- |} {| class="wikitable" !Stadium !Capacity !Country !City |- ![[:en:Boris_Paichadze_Dinamo_Arena|Boris Paichadze Dinamo Arena]] !54,200 |'''{{Flag|Georgia (country)|name=Georgia}}''' ![[:en:Tbilisi|Tbilisi]] |- ![[:en:Mikheil_Meskhi_Stadium|Mikheil Meskhi Stadium]] !22,750 |'''{{Flag|Georgia (country)|name=Georgia}}''' ![[:en:Tbilisi|Tbilisi]] |- ![[:en:Adjarabet_Arena|Adjarabet Arena]] !20,035 |'''{{Flag|Georgia (country)|name=Georgia}}''' ![[:en:Batumi|Batumi]] |- ![[:en:Ramaz_Shengelia_Stadium|Ramaz Shengelia Stadium]] !11,700 |'''{{Flag|Georgia (country)|name=Georgia}}''' ![[:en:Kutaisi|Kutaisi]] |- ![[:en:Westfalenstadion|Westfalenstadion]] !81,365 |'''{{Flag|Germany}}''' ![[:en:Dortmund|Dortmund]] |- ![[:en:Arena_AufSchalke|Arena AufSchalke]] !62,270 |'''{{Flag|Germany}}''' ![[:en:Gelsenkirchen|Gelsenkirchen]] |- ![[:en:Volksparkstadion|Volksparkstadion]] !57,000 |'''{{Flag|Germany}}''' ![[:en:Hamburg|Hamburg]] |- ![[:en:RheinEnergieStadion|RheinEnergieStadion]] !49,700 |'''{{Flag|Germany}}''' ![[:en:Cologne|Cologne]] |- ![[:en:Estadio_Martínez_Valero|Estadio Martínez Valero]] !31,390 |'''{{Flag|Spain}}''' ![[:en:Elche|Elche]] |- ![[:en:José_Zorrilla_Stadium|José Zorrilla Stadium]] !27,600 |'''{{Flag|Spain}}''' ![[:en:Valladolid|Valladolid]] |- ![[:en:Vasil_Levski_National_Stadium|Vasil Levski National Stadium]] !43,230 |'''{{Flag|Bulgaria}}''' ![[:en:Sofia|Sofia]] |- ![[:en:Poznań_Stadium|Poznań Stadium]] !42,835 |'''{{Flag|Poland}}''' ![[:en:Poznań|Poznań]] |- ![[:en:Kocaeli_Stadium|Kocaeli Stadium]] !34,830 |'''{{Flag|Turkey}}''' ![[:en:İzmit|İzmit]] |- ![[:en:Arena_Kombëtare|Arena Kombëtare]] !22,500 |'''{{Flag|Albania}}''' ![[:en:Tirana|Tirana]] |- ![[:en:Darius_and_Girėnas_Stadium|Darius and Girėnas Stadium]] !15,026 |'''{{დროშა|ლიეტუვა|name=Lithaunia}}''' ![[კაუნასი|Kaunas]] |- ![[:en:Vazgen_Sargsyan_Republican_Stadium|Vazgen Sargsyan Republican Stadium]] !14,405 |'''{{Flag|Armenia}}''' ![[:en:Yerevan|Yerevan]] |- ![[:en:Andrův_stadion|Andrův Stadion]] !12,475 |'''{{დროშა|ჩეხეთი|name=Czechia}}''' ![[:en:Olomouc|Olomouc]] |- ![[:en:Podgorica_City_Stadium|Podgorica City Stadium]] !11,080 |'''{{Flag|Montenegro}}''' ![[:en:Podgorica|Podgorica]] |} {| class="wikitable" !Team !Date !Time !Total !Competition !Location |- |'''{{Flag|North Macedonia}}''' !14 October 2020 !74' !1 ![[:en:UEFA_Nations_League|UEFA Nations League]] |{{Flag icon|Macedonia}} '''[[:en:Skopje|Skopje]]''' |- |'''{{Flag|Spain}}''' !28 March 2021 !44' !2 ![[:en:FIFA_World_Cup_qualification|FIFA World Cup Qualification]] |{{Flagicon|Georgia (country)}} '''[[:en:Tbilisi|Tbilisi]]''' |- |'''{{Flag|Greece}}''' !31 March 2021 !78' !3 ![[:en:FIFA_World_Cup_qualification|FIFA World Cup Qualification]] |{{Flagicon|Greece}} '''[[:en:Thessaloniki|Thessaloniki]]''' |- |'''{{Flag|Sweden}}''' !11 November 2021 !61' 77' !4 5 ![[:en:FIFA_World_Cup_qualification|FIFA World Cup Qualification]] |{{Flagicon|Georgia (country)}} '''[[:en:Batumi|Batumi]]''' |- |'''{{Flag|Gibraltar}}''' !2 June 2022 !12' !6 ![[:en:UEFA_Nations_League|UEFA Nations League]] |{{Flagicon|Georgia (country)}} '''[[:en:Tbilisi|Tbilisi]]''' |- |'''{{Flag|Bulgaria}}''' !5 June 2022 !58' !7 ![[:en:UEFA_Nations_League|UEFA Nations League]] |{{Flagicon|Bulgaria}} '''[[:en:Razgrad|Razgrad]]''' |- |'''{{Flag|North Macedonia}}''' !9 June 2022 !62' !8 ![[:en:UEFA_Nations_League|UEFA Nations League]] |{{Flag icon|Macedonia}} '''[[:en:Skopje|Skopje]]''' |- |'''{{Flag|North Macedonia}}''' !23 September 2023 !64' !9 ![[:en:UEFA_Nations_League|UEFA Nations League]] |{{Flagicon|Georgia (country)}} '''[[:en:Tbilisi|Tbilisi]]''' |- |'''{{Flag|Gibraltar}}''' !26 September 2023 !19' !10 ![[:en:UEFA_Nations_League|UEFA Nations League]] |'''{{Flag|Gibraltar}}''' |- |'''{{Flag|Thailand}}''' !12 October 2023 !66' !11 ![[:en:Exhibition_game|Friendly]] |{{Flagicon|Georgia (country)}} '''[[:en:Tbilisi|Tbilisi]]''' |- |'''{{Flag|Cyprus}}''' !15 October 2023 !58' !12 ![[:en:UEFA_Euro_2024_qualifying|UEFA Euro 2024 Qualifying]] |{{Flagicon|Georgia (country)}} '''[[:en:Tbilisi|Tbilisi]]''' |- |'''{{Flag|Scotland}}''' !16 November 2023 !15' 57' !13 14 ![[:en:UEFA_Euro_2024_qualifying|UEFA Euro 2024 Qualifying]] |{{Flagicon|Georgia (country)}} '''[[:en:Tbilisi|Tbilisi]]''' |- |'''{{Flag|Spain}}''' !19 November !10' !15 ![[:en:UEFA_Euro_2024_qualifying|UEFA Euro 2024 Qualifying]] |{{Flagicon|Spain}} '''[[:en:Valladolid|Valladolid]]''' |- |'''{{Flag|Portugal}}''' !26 June 2024 !2' !16 ![[:en:UEFA_Euro_2024|UEFA Euro 2024]] |{{Flagicon|Germany}} '''[[:en:Gelsenkirchen|Gelsenkirchen]]''' |- |'''{{დროშა|ჩეხეთი|name=Czechia}}''' !7 September 2024 !33' !17 ![[:en:UEFA_Nations_League|UEFA Nations League]] |{{Flagicon|Georgia (country)}} '''[[:en:Tbilisi|Tbilisi]]''' |- |'''{{Flag|Armenia}}''' !23 March 2025 !62' !18 ![[:en:UEFA_Nations_League|UEFA Nations League]] |{{Flagicon|Georgia (country)}} '''[[:en:Tbilisi|Tbilisi]]''' |- |'''{{Flag|Turkey}}''' !4 September 2025 !90+8' !19 ![[:en:2026_FIFA_World_Cup_qualification_(UEFA)|2026 FIFA World Cup Qualification]] |{{Flagicon|Georgia (country)}} '''[[:en:Tbilisi|Tbilisi]]''' |- |'''{{Flag|Bulgaria}}''' !7 September 2025 !30' !20 ![[:en:2026_FIFA_World_Cup_qualification_(UEFA)|2026 FIFA World Cup Qualification]] |{{Flagicon|Georgia (country)}} '''[[:en:Tbilisi|Tbilisi]]''' |- |'''{{დროშა|ისრაელი|name=Israel}}''' !26 March 2026 !36' 54' !21 22 ![[:en:Exhibition_game|Friendly]] |{{Flagicon|Georgia (country)}} '''[[:en:Tbilisi|Tbilisi]]''' |} {| class="wikitable" !Team !Date !Time !Total !Competition !Location |- |'''{{Flag|Romania}}''' !2 June 2021 !61' !1 ![[:en:Exhibition_game|Friendly]] |{{Flagicon|Romania}} '''[[:en:Ploiești|Ploiești]]''' |- |'''{{Flag|Gibraltar}}''' !2 June 2022 !87' !2 ![[:en:UEFA_Nations_League|UEFA Nations League]] |{{Flagicon|Georgia (country)}} '''[[:en:Tbilisi|Tbilisi]]''' |- |'''{{Flag|Norway}}''' !28 March 2023 !60' !3 ![[:en:UEFA_Euro_2024_qualifying|UEFA Euro 2024 Qualifying]] |{{Flagicon|Georgia (country)}} '''[[:en:Batumi|Batumi]]''' |- |'''{{Flag|Cyprus}}''' !17 June 2023 !31' !4 ![[:en:UEFA_Euro_2024_qualifying|UEFA Euro 2024 Qualifying]] |{{Flagicon|Cyprus}} '''[[:en:Larnaca|Larnaca]]''' |- |'''{{Flag|Thailand}}''' !12 October 2023 !24' 37' 41' 56' !5 6 7 8 ![[:en:Exhibition_game|Friendly]] |{{Flagicon|Georgia (country)}} '''[[:en:Tbilisi|Tbilisi]]''' |- |'''{{Flag|Cyprus}}''' !15 October 2023 !90+5' !9 ![[:en:UEFA_Euro_2024_qualifying|UEFA Euro 2024 Qualifying]] |{{Flagicon|Georgia (country)}} '''[[:en:Tbilisi|Tbilisi]]''' |- |'''{{Flag|Montenegro}}''' !9 June 2024 !33' !10 ![[:en:Exhibition_game|Friendly]] |{{Flagicon|Montenegro}} '''[[:en:Podgorica|Podgorica]]''' |- |'''{{Flag|Turkey}}''' !18 June 2024 !32' !11 ![[:en:UEFA_Euro_2024|UEFA Euro 2024]] |{{Flagicon|Germany}} '''[[:en:Dortmund|Dortmund]]''' |- |'''{{დროშა|ჩეხეთი|name=Czechia}}''' !22 June 2024 !45+4' !12 ![[:en:UEFA_Euro_2024|UEFA Euro 2024]] |{{Flagicon|Germany}} '''[[:en:Hamburg|Hamburg]]''' |- |'''{{Flag|Portugal}}''' !26 June 2024 !57' !13 ![[:en:UEFA_Euro_2024|UEFA Euro 2024]] |{{Flagicon|Germany}} '''[[:en:Gelsenkirchen|Gelsenkirchen]]''' |- |'''{{დროშა|ჩეხეთი|name=Czechia}}''' !7 September 2024 !63' !14 ![[:en:UEFA_Nations_League|UEFA Nations League]] |{{Flagicon|Georgia (country)}} '''[[:en:Tbilisi|Tbilisi]]''' |- |'''{{Flag|Ukraine}}''' !16 November 2024 !76' !15 ![[:en:UEFA_Nations_League|UEFA Nations League]] |{{Flagicon|Georgia (country)}} '''[[:en:Batumi|Batumi]]''' |- |'''{{დროშა|ჩეხეთი|name=Czechia}}''' !19 November 2024 !60' !16 ![[:en:UEFA_Nations_League|UEFA Nations League]] |{{Flagicon|ჩეხეთი}} '''[[:en:Olomouc|Olomouc]]''' |- |'''{{Flag|Armenia}}''' !20 March 2025 !37' 59' !17 18 ![[:en:UEFA_Nations_League|UEFA Nations League]] |{{Flagicon|Armenia}} '''[[:en:Yerevan|Yerevan]]''' |- |'''{{Flag|Armenia}}''' !23 March 2025 !14' 35' !19 20 ![[:en:UEFA_Nations_League|UEFA Nations League]] |{{Flagicon|Georgia (country)}} '''[[:en:Tbilisi|Tbilisi]]''' |- |'''{{Flag|Bulgaria}}''' !7 September 2025 !65' !21 ![[:en:2026_FIFA_World_Cup_qualification_(UEFA)|2026 FIFA World Cup Qualification]] |{{Flagicon|Georgia (country)}} '''[[:en:Tbilisi|Tbilisi]]''' |- |'''{{დროშა|ლიეტუვა|name=Lithuania}}''' !29 March 2026 !70' 84' !22 23 ![[:en:Exhibition_game|Friendly]] |{{Flagicon|ლიეტუვა}} [[კაუნასი|'''Kaunas''']] |} gkf8guqvaxms9udq0u3mvz3mzkc4s7s 0 878202 5406615 5356993 2026-06-03T21:52:28Z Lazo-QR 175231 5406615 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა იარაღი | name = BMPT Terminator | image = Tank support combat vehicle "Terminator".jpg | image_size = 300 | caption = ტანკის მხარდამჭერი საბრძოლო მანქანა „Terminator-2" „Armiya 2020" გამოფენის დროს | origin = [[რუსეთი]] | type = ცეცხლის მხარდამჭერი საბრძოლო მანქანა (ტანკის მხარდამჭერი საბრძოლო მანქანა)<br>[[სარაკეტო ტანკი]] | is_vehicle = yes | service = 2011–დღემდე | used_by = [[რუსეთი]], [[ყაზახეთი]], [[ალჟირი]] | wars = {{tree list}} *[[უკრაინაზე რუსეთის შეჭრა (2022)|უკრაინაზე რუსეთის შეჭრა 2022 წელს]] **[[სევეროდონეცკის ბრძოლა (2022)]]<ref name="auto">{{cite web |url= https://news.sky.com/story/ukraine-war-russia-moving-the-terminator-around-city-ahead-of-expected-assault-says-military-expert-12616092 |title= Ukraine war: Russia moving the 'Terminator' around city ahead of expected assault, says military expert |website=Sky News |date=18 May 2022 |access-date=18 May 2022}}</ref> **[[სვატოვე-კრემინას ხაზის ბრძოლა]] {{tree list/end}} | designer = [[Uralvagonzavod|Ural Transport Engineering Design Bureau]] | design_date = 1998–2002 | manufacturer = [[Uralvagonzavod]] | unit_cost = | number = 33 აგებული და 30 აქტიური 2023 წლის დეკემბრის მდგომარეობით | production_date = 2002–დღემდე | variants = [[#BMPT-72_Terminator_2|BMPT-72]] | weight = {{convert|48|t|ST LT|abbr=on|lk=on}} | length = {{convert|7.2|m|ftin|abbr=on|lk=on}} | width = {{convert|3.37|m|ftin|abbr=on}}{{efn|სიგანე ჯოჯგოებზე}}<br>{{convert|3.8|m|ftin|abbr=on}}{{efn|სიგანე ფართო ეკრანებზე}} | height = {{convert|1.94|m|ftin|abbr=on}}{{efn|კორპუსის სიმაღლე კოშკის გარეშე}}<br>{{convert|3.44|m|ftin|abbr=on}} | crew = 5 | armour = [[კომპოზიტური ჯავშანი|კომპოზიტური]], [[რეაქტიული ჯავშანი|რეაქტიული]] და ფოლადის ჯავშნის კომბინაცია | primary_armament = 4× 130 მმ [[9M120 Ataka|Ataka-T GWS]] გამშვები<br>2× 30 მმ [[2A42]] ავტომატური ქვემეხი (850 ჭურვი) | secondary_armament = 2× 30 მმ [[AGS-17|AG-17D]] ან 2× [[AGS-30]] გრენადმტყორცნელი (600 ჭურვი)<br>1× 7.62 მმ [[PKTM]] ტყვიამფრქვევი (2 000 ვაზნა) | engine = V-92S2 დიზელის ძრავა | engine_power = 1 000 [[ცხენის ძალა|ც.ძ.]] (736 [[კვ]]) | pw_ratio = 20.4 [[ც.ძ./ტ]] (15.0 კვ/ტ) | transmission = | suspension = [[ტორსიონული ამორტიზატორი]] | clearance = {{convert|406|mm|in|abbr=on|lk=on}} | fuel_capacity = {{convert|1200|L|USgal|abbr=on|lk=on}} | vehicle_range = ≥{{convert|550|km|abbr=on|lk=on}} | speed = ≥{{convert|60|km/h|abbr=on|lk=on}} }} '''BMPT „Terminator"''' ({{lang|ru|Боевая машина поддержки танков}} — ტანკის მხარდამჭერი საბრძოლო მანქანა)<ref name="urlBMPT Tank Support Combat Vehicle - Army Technology">{{cite web |url=https://www.army-technology.com/projects/bmpt-vehicle/ |title=BMPT Tank Support Combat Vehicle – Army Technology |archive-url=https://web.archive.org/web/20180902011823/https://www.army-technology.com/projects/bmpt-vehicle/ |archive-date=2 September 2018 |url-status=live }}</ref> — [[ჯავშნიანი საბრძოლო მანქანა]] (AFV), შემუშავებული და წარმოებული რუსული კომპანიის [[Uralvagonzavod]]-ის მიერ. მანქანა შეიქმნა ტანკებისა და სხვა AFV-ების მხარდასაჭერად [[საქალაქო ბრძოლა|საქალაქო ბრძოლებში]]. BMPT მწარმოებლების მიერ არაოფიციალურად „Terminator"-ად იწოდება. მძიმე შეიარაღებითა და ჯავშნით განსაკუთრებული გამძლეობა საქალაქო ბრძოლებში გამოარჩევს. AFV შეიარაღებულია ოთხი [[9M120 Ataka]] სარაკეტო გამშვებით, ორი 30 მმ [[2A42]] ავტომატური ქვემეხით, ორი [[AGS-17|AG-17D]] გრენადმტყორცნელით და ერთი კოაქსიალური 7.62 მმ [[PKTM]] ტყვიამფრქვევით. BMPT აგებულია ფართოდ გავრცელებული [[T-72]] ძირითადი საბრძოლო ტანკის შასიზე. კონსტრუქცია ეფუძნება [[საბჭოთა-ავღანეთის ომი|საბჭოთა-ავღანეთის ომისა]] და [[პირველი ჩეჩნური ომი|პირველი ჩეჩნური ომის]] საბრძოლო გამოცდილებას. BMPT-ის დამტკიცებულ კონსტრუქციამდე შეიქმნა რამდენიმე სხვადასხვა პროტოტიპი. Object 199 „Ramka" პროტოტიპად იქცა თანამედროვე BMPT-სთვის, რომლის ოფიციალური მწარმოებელია [[Uralvagonzavod]]. 2013 წლის ბოლოს BMPT-ის ერთადერთ ოპერატორს [[ყაზახეთი]] წარმოადგენდა. [[რუსეთის სახმელეთო ძალები|რუსეთის სახმელეთო ძალებისთვის]] მცირე რაოდენობით მიეწოდა შეფასების მიზნით 2005 წლიდან. რუსეთის თავდაცვის სამინისტრომ BMPT საბოლოოდ 2017 წლის აგვისტოში შეუკვეთა.{{cn|date=December 2020}} 10-ზე მეტი მანქანის მიწოდება 2018 წლის დასაწყისში განხორციელდა. 2021 წლის 1 დეკემბერს ცენტრალური სამხედრო ოლქის სატანკო დივიზიის სატანკო პოლკში შევიდა BMPT-ის პირველი სრულფასოვანი ასეული — ცხრა საბრძოლო მანქანა.<ref>{{cite news |title=The first full-time company BMPT Terminator was formed in the tank division of the Central Military District |url=https://structure.mil.ru/structure/okruga/centre/news/more.htm?id=12396571 |work=Mil.ru (in Russian) |date=1 December 2021 |access-date=2 December 2021 |archive-date=2 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211202060655/https://structure.mil.ru/structure/okruga/centre/news/more.htm?id=12396571 |url-status=live }}</ref> არაოფიციალურად „Terminator-3"-ად წოდებული ვარიანტი [[T-14 Armata]] ტანკის შასის, კორპუსისა და კომპონენტების საფუძველზე შეიქმნება.<ref>[https://armyrecognition.com/weapons_defence_industry_military_technology_uk/first_bmpt_tank_support_vehicle_delivered_in_2018_to_russian_army.html First BMPT tank support vehicle delivered in 2018 to Russian army] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180121072250/https://armyrecognition.com/weapons_defence_industry_military_technology_uk/first_bmpt_tank_support_vehicle_delivered_in_2018_to_russian_army.html |date=21 January 2018 }} – Armyrecognition.com, 17 January 2018</ref> BMPT-72-ის განახლებული ვარიანტი, სავარაუდოდ, მონაწილეობდა [[უკრაინაზე რუსეთის შეჭრა (2022)|2022 წელს უკრაინაზე რუსეთის შეჭრაში]], პირველად [[სევეროდონეცკის ბრძოლა (2022)|სევეროდონეცკის ბრძოლის]] დროს დაფიქსირებული.<ref name=":0">{{cite web |url= https://www.independent.co.uk/news/world/europe/putin-terminator-tanks-donbas-ukraine-b2082484.html |title=Putin unleashes Terminator tanks |website=The Independent |date=19 May 2022 |access-date=19 May 2022}}</ref><ref name="auto"/> == კონსტრუქციის ისტორია == [[File:Evstafiev-Chechnya-BURNED.jpg|thumbnail|left|[[გროზნოს ბრძოლა (1994–95)|გროზნოს ბრძოლის (1994–95)]] დროს გამოვლინდა, რომ [[ქვეითი საბრძოლო მანქანა|ქვეითი საბრძოლო მანქანები]], მაგალითად [[BMP-2]] (სურათზე), საქალაქო ბრძოლებისთვის საკმარის დაცვას არ უზრუნველყოფდა.<ref name=narod />]] BMPT-ის განვითარების ისტორია [[საბჭოთა-ავღანეთის ომი|საბჭოთა-ავღანეთის ომამდე]] მიდის. ხანგრძლივი ომის საბრძოლო გამოცდილებამ გამოავლინა, რომ [[ქვეითი საბრძოლო მანქანა|ქვეითი საბრძოლო მანქანები]] (IFV), მაგალითად [[BMP-1]] და [[BMP-2]], სრულად ვერ ართმევდა ქვეითი ჯარის წინააღმდეგ ბრძოლის ამოცანებს — BMP-2-ის ქვემეხის დიდი სიმაღლის მიუხედავად. [[ძირითადი საბრძოლო ტანკი|ძირითადი საბრძოლო ტანკები]] (MBT) დიდი ცეცხლსასროლი სიმძლავრით გამოირჩეოდნენ, თუმცა მთავარი ქვემეხის დამიზნების შეზღუდული კუთხეები მთიანი და საქალაქო რელიეფის პირობებში ადვილ სამიზნედ ხდიდა. ნათელი გახდა, რომ ახალი სატრანსპორტო კონცეფცია გახლდათ საჭირო. 1980-იან წლებში [[ჩელიაბინსკის ტრაქტორის ქარხანა|ჩელიაბინსკის ტრაქტორის ქარხანამ]] ახალი კონცეფციის პროტოტიპების შემუშავება დაიწყო — ადრეული პროტოტიპები: '''Object 781''', '''Object 782''' და '''Object 787'''. ახალი მანქანის მთავარ მოთხოვნებს წარმოადგენდა: დიდი სასროლი სიმძლავრე, სამიზნების მაღალი კუთხეები და MBT-ის ტოლი დაცვა. დამატებით მოთხოვნას წარმოადგენდა ახლო მანძილიდან RPG-ებისგან გაძლიერებული დაცვა.<ref name=narod /> ასეთი მანქანის აუცილებლობა კიდევ უფრო ნათელი გახდა [[პირველი ჩეჩნური ომი|პირველი ჩეჩნური ომის]] დროს. საქალაქო ბრძოლებში ჩვეულებრივი ჯავშნიანი ტექნიკის გამოყენებისას რუსული ძალები მძიმე დანაკარგებს განიცდიდა ცოცხალი ძალითაც და ტექნიკითაც, მათ შორის მთელი მექანიზებული ბრიგადის განადგურება [[გროზნოს პირველი ბრძოლა|გროზნოს პირველი ბრძოლის]] დროს. მართალია, ეს დანაკარგები მხოლოდ ტექნოლოგიებს ვერ დაბრალდება, გარდაუვალი გახდა, რომ საქალაქო გარემოში სპეციალიზებული ანტიპერსონალური საბრძოლო მანქანა მნიშვნელოვან სარგებელს მოიტანდა. [[ჩეჩნეთი|ჩეჩნეთში]] დროებით გადაწყვეტილებად თვითმავალი საზენიტო ქვემეხები გამოიყენება. ეს მანქანები კი კარგად დაჯავშნული არ იყვნენ და MBT-ის ბარიკადების გადალახვის შესაძლებლობებს არ ფლობდნენ.<ref>{{cite journal|last1=Grau|first1=Lester W.|title=Russian-Manufactured Armored Vehicle Vulnerability in Urban Combat: The Chechnya Experience|journal=Red Thrust Star|date=January 1997|url=https://fas.org/man/dod-101/sys/land/row/rusav.htm|access-date=17 December 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141217193108/http://fas.org/man/dod-101/sys/land/row/rusav.htm|archive-date=17 December 2014|url-status=live}}</ref> ტანკის მხარდამჭერი საბრძოლო მანქანის რამდენიმე სხვადასხვა პროტოტიპი შეიქმნა, მათ შორის '''Object 193A''' და '''Object 745'''. '''Object 199'''-ის მაკეტი პირველად 2000 წლის ზაფხულში გამოჩნდა საჯაროდ. ეს მანქანა ოდნავ განსხვავდებოდა მიმდინარე კონსტრუქციისგან — შეიარაღებული მხოლოდ ერთი [[2A42]] 30 მმ ქვემეხით და ოთხი [[9M133 Kornet]] რაკეტით, კოშკის ერთ მხარეს განლაგებული. BMPT-ის სერიული მოდელი 2002 წელს წარმოებაში შევიდა და მოიცავდა ორ 30 მმ ავტომატურ ქვემეხს, ორ დამოუკიდებელ 30 მმ ავტომატურ გრენადმტყორცნელს და ოთხ Ataka სარაკეტო გამშვებს.<ref name=narod>{{cite web|title=BMPT "Ramka-99"|url=http://btvt.narod.ru/3/bmpt.htm|website=btvtnarod.ru|access-date=5 August 2014|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20140824034814/http://btvt.narod.ru/3/bmpt.htm|archive-date=24 August 2014|url-status=live}}</ref> == დანიშნულება == საქალაქო რელიეფზე გამოყენებისას ყოველ ძირითად საბრძოლო ტანკს ორი BMPT ეყოლება. [[საქალაქო ბრძოლა|საქალაქო ბრძოლის]] გარეთ ეს თანაფარდობა შებრუნებულია — ერთი BMPT ორ ძირითად საბრძოლო ტანკს იცავს.<ref>{{cite news|title=Rossiyskaya armiya vooruzhitsya tyazhelym "Terminatorom"|url=http://lenta.ru/news/2005/03/15/terminator/|access-date=5 August 2014|work=LƐNTA·RU|date=15 March 2005|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20140810064200/http://lenta.ru/news/2005/03/15/terminator/|archive-date=10 August 2014|url-status=live}}</ref> ეს განპირობებულია საქალაქო ბრძოლის სირთულითა და მრავალ სამიზნეს ერთდროულად, სხვადასხვა სიმაღლეზე შეტევის უნარის მქონე მრავალფუნქციური ანტიპერსონალური პლატფორმის საჭიროებით. ასეთი მანქანის გამოყენება MBT-ებისთვის საქალაქო ბრძოლას ნაკლებ სტრესულს ხდის და შეუძლია გადმოიღოს სამუშაოს ნაწილი, რათა ტანკები ძირითად ამოცანაზე — სხვა ტანკებთან და გამაგრებულ სამიზნეებთან ბრძოლაზე — კონცენტრირდნენ. BMPT-ის ჯავშნიანი დაცვა MBT-ის ტოლია, ხოლო მძლავრი შეიარაღება პრაქტიკულად ნებისმიერ მტრის ფორმირებასთან საბრძოლო შემადგენლობაში ჩართვის საშუალებას იძლევა. BMPT-ზე განთავსებული მრავალი სასროლი სისტემა ერთდროულად რამდენიმე სამიზნეზე გასროლის შესაძლებლობას იძლევა.<ref name=narod /> ეს მახასიათებლები მნიშვნელოვნად ზრდის სატანკო ნაწილების საბრძოლო ეფექტიანობას და ამცირებს დანაკარგებს მტრის ახლო საბრძოლო საშუალებებისგან.<ref name=fare.be /> == აღწერა == === შეიარაღება === შეიარაღება მოიცავს უმეიმუნო კოშკს,<ref name="urlBMPT-72 Terminator 2 tank support armoured fighting vehicle">{{cite web |url=https://www.armyrecognition.com/russia_russian_army_light_armoured_vehicle_uk/bmpt-72_terminator_2_tank_support_armoured_fighting_vehicle_technical_data_sheet_specifications.html |title=BMPT-72 Terminator 2 tank support armoured fighting vehicle |archive-url=https://web.archive.org/web/20181223171043/https://www.armyrecognition.com/russia_russian_army_light_armoured_vehicle_uk/bmpt-72_terminator_2_tank_support_armoured_fighting_vehicle_technical_data_sheet_specifications.html |archive-date=23 December 2018 |url-status=live }}</ref> შემდეგი შეიარაღებით: * ოთხი გამშვები 130 მმ [[9M120 Ataka|9M120 Ataka-T]] ტანკსაწინააღმდეგო მართვადი რაკეტისთვის (ATGM) * ორი 30 მმ [[2A42]], 850 ჭურვით * ორი [[AGS-17|AG-17D]] ან ორი [[AGS-30]] 30 მმ გრენადმტყორცნელი, 600 ჭურვით * ერთი 7.62 მმ [[PKTM]] ტყვიამფრქვევი, 2 000 ვაზნით ==== ტანკსაწინააღმდეგო მართვადი იარაღი ==== {{further|9M120 Ataka}} BMPT იყენებს Ataka რაკეტებს მძიმედ დაჯავშნული მანქანების, მათ შორის ტანკების (კუმულაციური საბრძოლო მასა), ქვეითი ჯარის (თერმობარული საბრძოლო მასა) ან საჰაერო სამიზნეების ([[continuous-rod warhead|უწყვეტი ღეროს საბრძოლო მასა]]) სანადგურებლად. რაკეტები მხოლოდ გამშვებებშია განთავსებული, დამატებითი მარაგის გარეშე. ATGM გამშვებთა წყვილი კოშკის ორივე მხარეს მდებარეობს. გამშვებების ამწევი კუთხე +25°-მდე, ხოლო ჩამწევი კუთხე −5°-მდეა.<ref name=uvz.ru>{{cite web|title=UralVagonZavod – Boyevaya mashina ognevoy podderzhki Terminator|url=http://uvz.ru/product/70/39|website=UralVagonZavod|access-date=5 August 2014|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20140625054318/http://uvz.ru/product/70/39|archive-date=25 June 2014|url-status=dead}}</ref> Terminator-ის ATGM-ები [[Laser beam riding|ლაზერული სხივის მიყოლის]] [[SACLOS]] მართვის მეთოდს იყენებს. 9M120 Ataka-ს ორიგინალი რაკეტა 130 მმ დიამეტრისაა და მოიცავს ტანდემ საბრძოლო მასას, რომელსაც [[ასაფეთქებელი რეაქტიული ჯავშანი|ასაფეთქებელი რეაქტიული ჯავშნის]] (ERA) გარღვევა შეუძლია. ტანდემ საბრძოლო მასა ERA-ს მიღმა 800 მმ [[RHA]]-ს აღწევს, ხოლო გვიანდელი ვარიანტები ERA-ს შემდეგ 950 მმ RHA-ს გარღვევას ახდენს. ანტიპერსონალური ვარიანტი (9M120F) შეიცავს [[თერმობარული|თერმობარულ]] საბრძოლო მასას და 9.5 კგ TNT ექვივალენტის ასაფეთქებელ ეფექტს ქმნის.<ref name=airu>{{cite web|title=9M120 ATAKA-B|url=http://www.airwar.ru/weapon/aat/ataka.html|website=airwar.ru|access-date=5 August 2014|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20161121131906/http://www.airwar.ru/weapon/aat/ataka.html|archive-date=21 November 2016|url-status=live}}</ref><ref name=va /> ამ რაკეტის საშუალო სიჩქარე ყველა ვარიანტისთვის 400 მ/წმ-ია გამშვებიდან 5.8 კმ მანძილზე მდებარე სამიზნეზე მიფრენისას — ფრენის დრო 14.5 წამი. 9M120-ს სამოქმედო მანძილი 6 კმ-მდეა{{efn|[[Degtyarev plant|დეგტიარევის ქარხნის]] მიხედვით, სამოქმედო მანძილი სინამდვილეში 5800 მ-მდეა 9M120 და 9M120F ვარიანტებისთვის<ref name=va>{{cite web|title=V.A. Degtyarev Plant: 9M120 (9M120F) Ataka Missile|url=http://zid.ru/eng/products/90/detail/212|website=Open Joint Stock Company V.A. Degtyarev Plant|access-date=5 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140803072116/http://zid.ru/eng/products/90/detail/212|archive-date=3 August 2014|url-status=live}}</ref>}}, სიჩქარე კი ზებგერითი — 550 მ/წმ.<ref name=airu /> ==== ავტომატური ქვემეხები ==== {{further|30 mm automatic cannon 2A42}} BMPT-ის მთავარ შეიარაღებას ორი 30 მმ [[2A42]] [[ავტომატური ქვემეხი]] წარმოადგენს. სულ 850 გამზადებული საბრძოლო მასალა ინახება. ამ ტყუპი ავტომატური ქვემეხის კომბინირებული სროლის სიხშირე 600 ჭ/წთ-ია, რაც ვაზნის ამოწურვამდე 85 წამის (1 წთ 25 წმ) უწყვეტი სროლის საშუალებას იძლევა (პრაქტიკული სროლის ტემპის შემზღუდველი ფაქტორების გათვალისწინების გარეშე, მაგ. ლულის გახურება). ავტომატური ქვემეხების მობრუნება კოშკთან სინქრონიზებულია, ამწევი კუთხე −5°-დან +45°-მდეა. ტყუპი 2A42 სტაბილიზებულია ვერტიკალურ და ჰორიზონტალურ სიბრტყეებში.<ref name=uvz.ru /> ერთი ქვემეხი ჯავშანმჭრელ ჭურვებს ისვრის, მეორე კი ანტიპერსონალურ ჭურვებს. 2A42 ავტომატური ქვემეხი ფართო სპექტრის საბრძოლო მასალებს იყენებს: მაღალ ასაფეთქებელი-მიწვე (HE-T), ჯავშანმჭრელი გამოსაგდები ჭუჭყი (APDS), მაღალ ასაფეთქებელი-ფრაგმენტაციული (HE-FRAG) და ჯავშანმჭრელი-მიწვე (AP-T). ჭურვების ეფექტიანი მანძილი ვარიანტის მიხედვით 2 500-დან 4 000 მ-მდეა. ჭურვების პირის სიჩქარე 960 მ/წმ-ია.<ref>{{cite web|title=KBP Instrument Design Bureau – 2A42|url=http://www.kbptula.ru/en/productions/small-arms-guns-grenade-launchers/guns-machine-guns/2a42|website=KBP Instrument Design Bureau|access-date=5 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20190407001447/http://www.kbptula.ru/en/productions/small-arms-guns-grenade-launchers/guns-machine-guns/2a42|archive-date=7 April 2019|url-status=live}}</ref> 7.62 მმ [[PKTM]] ტყვიამფრქვევი მთავარ შეიარაღებასთან კოაქსიალურად მოთავსებული და 2 000 ვაზნით არის მომარაგებული.<ref name=narod /> ==== გრენადმტყორცნელები ==== {{further|AGS-17}}{{further|AGS-30}} BMPT-ზე განთავსებულია [[AGS-17]]D ან [[AGS-30]] გრენადმტყორცნელთა წყვილი,<ref name="urlBMPT Tank Support Combat Vehicle | Military-Today.com">{{cite web |url=http://www.military-today.com/tanks/bmpt.htm |title=BMPT Tank Support Combat Vehicle &#124; Military-Today.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20181009211337/http://www.military-today.com/tanks/bmpt.htm |archive-date=9 October 2018 |url-status=usurped }}</ref> BMPT-ის ორივე მხარეს, ერთი ეკიპაჟის წევრის მიერ მართვადი. ორივე გრენადმტყორცნელისთვის სულ 600 ერთეული 30 მმ ყუმბარა ინახება. გრენადმტყორცნელები გადატენვის გარეშე ფუნქციონირებს, ვინაიდან თითოეული ერთ ლენტზე 300 ჭურვს შეიცავს.<ref name=narod /> მხოლოდ ვერტიკალური სტაბილიზაცია ხდება. AG-17D-ის ჰორიზონტალური კუთხეები: მარჯვენა გრენადმტყორცნელისთვის — 5° (მარცხნივ)-დან 27° (მარჯვნივ)-მდე, მარცხენა გრენადმტყორცნელისთვის — 27° (მარცხნივ)-დან 5° (მარჯვნივ)-მდე. მაქსიმალური ვერტიკალური კუთხე +20°, მინიმალური — −5.5°.<ref name=uvz.ru /> პირის სიჩქარე 185 მ/წმ-ია, სროლის სიხშირე — 420–480 ჭ/წთ, რაც (ორივე ლულის კომბინაციით) ვაზნის ამოწურვამდე 37–43 წმ-ის უწყვეტი სროლის საშუალებას იძლევა. ეფექტიანი სროლის მანძილი 1 700 მ-ია, ხოლო 30 მმ ყუმბარის განადგურების რადიუსი — შვიდი მეტრი.<ref>{{cite web|title=AG-17 30mm Automatic Genade Launcher – Minotor-Service, Minsk, Belarus|url=http://www.minotor-service.com/en/ag-17-30mm-automatic-grenade-launcher.html|website=Minotor Service|access-date=5 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140808045250/http://www.minotor-service.com/en/ag-17-30mm-automatic-grenade-launcher.html|archive-date=8 August 2014|url-status=live}}</ref> ავტომატური გრენადმტყორცნელების ოპერატორები „Agat-MR" დღე/ღამის დამოუკიდებლად სტაბილიზებული სამიზნე-ოპტიკური ხელსაწყოებით არიან უზრუნველყოფილი.<ref name=narod /> ==== სასროლი კონტროლის სისტემა ==== [[File:BMPT at Engineering Technologies 2012 (8).jpg|thumbnail|მეთაურის პანორამული სამიზნე (სახურავზე) BMPT-ს მსროლელთათვის სამიზნეების მუდმივი სკანირებით „მონადირე-გამანადგურებლის" შესაძლებლობებს ანიჭებს.<ref name=narod />]] BMPT-ს კომპიუტერიზებული სასროლი კონტროლის სისტემა (FCS) ესმის, რაც სამიზნეების გამოვლენას როგორც დღის, ისე ღამის პირობებში, გაჩერებულ ან მოძრავ მდგომარეობაში უზრუნველყოფს. მსროლელის სამიზნე-ოპტიკა მოიცავს თერმულ, ოპტიკურ, ATGM-ის მართვის და ლაზერული მანძილმზომელის არხებს. სამიზნე-ოპტიკის ხედვის ველი ორ სიბრტყეში დამოუკიდებლად სტაბილიზებულია. სამიზნე-ოპტიკა ნისლიანი ამინდის პირობებშიც 7 000 მ-მდე სამიზნეების გამოვლენის შესაძლებლობას იძლევა.<ref name=narod /> მეთაურის B07-K1 პანორამული სამიზნე BMPT-ის სახურავზეა განთავსებული და 360°-იანი ხედვის ველი გააჩნია. პანორამულ სამიზნეში ოპტიკური, დაბალი სიმძლავრის ლაზერული მანძილმზომელისა და სატელევიზიო არხებია. B07-K2 სტანდარტული მსროლელის სამიზნე ოპტიკური, თერმული არხებისა და ლაზერული მანძილმზომელისგან შედგება. მანქანას ასევე გააჩნია „მონადირე-გამანადგურებლის" შესაძლებლობები — მეთაურის პანორამული და მსროლელის ცალკე სამიზნეები ხმელეთის და საჰაერო სამიზნეების გამოვლენას უზრუნველყოფს. მსროლელს მეთაურის სამიზნის გამოყენება შეუძლია სამიზნეებზე შეტევისათვის, თუ საკუთარი სამიზნე გამოვა მწყობრიდან ან განადგურდება. მეთაურს ასევე შეუძლია კოშკისა და ქვემეხების კონტროლი მსროლელისგან გადმოიღოს. BMPT-ის ნავიგაციის სისტემა კომბინირებული [[GPS]]/[[GLONASS]] მოდულია.<ref name=narod /> === დაცვა === Terminator-ს კოშკის ორივე მხარეს System 902A ავტომატური კვამლის გრენადმტყორცნელი ესმის, რაც შენიღბვას და მართვადი იარაღებისგან დაცვას უზრუნველყოფს.<ref name=fare.be /> შეტყობინების სისტემა ლაზერული გამოყოლის შემთხვევაში ეკიპაჟს ატყობინებს, გრენადების გასროლით კი კვამლის ფარდა იქმნება. განსაკუთრებული ყურადღება BMPT-ისა და ეკიპაჟის გადარჩენასთვის მიეჩნიათ. ამ მიზნით მიღებული ზომებია: საწვავის ბაკების განთავსება დაბეჭდილ კორპუსის განყოფილებაში და სკამების მიმაგრება სახურავთან ნაღმის გადაკვეთის შემთხვევისათვის.<ref name=fare.be /> კორპუსის უკანა ნაწილში, მარცხენა ფარდაგზე ჯავშნიან განყოფილებაში, დამატებითი საწვავის ბაკები განლაგებულია. მანქანა შეიარაღებულია ავტომატური ხანძარჩამქრობი სისტემით. ჯავშანი გაძლიერებულია მე-3 თაობის „Relikt" ERA-ით წინა ჯავშანსა და კორპუსისა და კოშკის ორივე გვერდზე, ხოლო უკანა ნაწილში — ჩარდახის (გალიის) ჯავშანი. სარაკეტო გამშვებები ჯავშნიანი ფარებითაა გაძლიერებული, რომლებიც ნამსხვრევებისა და მცირეკალიბრიანი ცეცხლსასროლი იარაღებისგან დაცვას უზრუნველყოფს. სასროლი სადგური მხოლოდ მცირეკალიბრიანი ცეცხლსასროლი იარაღებისგანაა დაცული. === მობილობა === მაქსიმალური სიჩქარე გზატკეცილზე 60 კმ/სთ-ია, გარბენი გარე საწვავის ბაკებით — 550 კმ. BMPT-ს 2.7 ± 0.1 მ-მდე სიგრძის თხრილის გადალახვა შეუძლია, 0.85 მ-მდე სიმაღლის ვერტიკალური დაბრკოლებებიც. T-72-ის მსგავსად, ძრავის გადაცემათა კოლოფი მექანიკურია — შვიდი გადაცემა წინ და ერთი უკან. BMPT-ისთვის მაქსიმალური ასასვლელი დახრა 30°-ია, ხოლო გვერდით გადაადგილებისას — 25°. BMPT-ს წყლის დაბრკოლებების გადალახვა შეუძლია: მომზადების გარეშე — 1.2 მ-მდე სიღრმის, ხუთი წუთის მომზადებით — 1.8 მ-მდე სიღრმის. სნორკელის ნაკრების მონტაჟით კი ხუთ მეტრამდე სიღრმის მდინარეების გადაცურვა ხდება შესაძლებელი.<ref name=uvz.ru /> === ეკიპაჟი და სასიცოცხლო უზრუნველყოფა === მძღოლის განყოფილების უკანა ნაწილი, მანქანის წინ, ამაღლებულია, რაც შიდა მოცულობას ზრდის. გამოიყენება [[T-90]] MBT-ზე დამტკიცებული ელემენტები.<ref name=fare.be>{{cite web|title=BMP-T Russian Military Analysis|url=http://warfare.be/?linkid=1785&catid=245|website=warfare.be|access-date=5 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20130930181607/http://warfare.be/db/linkid/1785/catid/245/|archive-date=30 September 2013}}</ref> Terminator-ის ეკიპაჟი ხუთ კაცს შეადგენს: მანქანის მეთაური, მძღოლი, მსროლელი და ორი გრენადმტყორცნელის ოპერატორი. ეკიპაჟი [[NBC დაცვა|NBC დაცვით]] არის უზრუნველყოფილი — გადარჩენა რადიაციული, ქიმიური და ბიოლოგიური იარაღის წინააღმდეგ. ოფციურად, BMPT-ს შეიძლება დაემონტაჟოს ნაღმსაწმენდი მოწყობილობები, მაგ. KMT-7 ან KMT-8 ნაღმთვლელები. T-72 ტანკების BMPT-ად გადაკეთებაც შესაძლებელია.<ref name=fare.be /> == BMPT-72 Terminator 2 == '''BMPT-72 „Terminator 2"''' — წინამორბედის გაუმჯობესებული ვარიანტი. T-72-ის კორპუსზე შეიქმნა, სადაც კოშკი „Terminator"-ის მოდულითა და შეიარაღებით ჩანაცვლდა.<ref name="tanknutdave">{{cite web|url=http://tanknutdave.com/russian-bmpt72-terminator-2/|title=The Russian BMPT-72 Terminator 2|website=TankNutDave.com|access-date=9 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180702011400/http://tanknutdave.com/russian-bmpt72-terminator-2/|archive-date=2 July 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=Terminator 2 version of Russian BMPT infantry support vehicle unveiled at REA 2013|url=http://www.armyrecognition.com/september_2013_defense_industry_military_news_uk/terminator_2_a_new_version_of_russian_bmpt_infantry_support_vehicle_unveiled_at_rea_2013_1609131.html|access-date=5 August 2014|work=Army Recognition|date=16 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130930004305/http://www.armyrecognition.com/september_2013_defense_industry_military_news_uk/terminator_2_a_new_version_of_russian_bmpt_infantry_support_vehicle_unveiled_at_rea_2013_1609131.html|archive-date=30 September 2013|url-status=live}}</ref> Terminator 2-ს შეუძლია ეფექტიანად გაანადგუროს მტრის ტანკები, ჯავშნიანი პერსონალის მატარებლები და სხვა ჯავშნიანი ტექნიკა, ასევე ჩაახშოს მტრის სასროლი PositionPoints და ქვეითი ჯარი გრენადმტყორცნელებისა და ტანკსაწინააღმდეგო სასროლი სისტემებით.<ref name="t-2">{{cite web |title=TERMINATOR 2 – UralVagonZavod |url=http://uralvagonzavod.com/products/special_products/49/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140803091257/http://uralvagonzavod.com/products/special_products/49/ |archive-date=3 August 2014 |access-date=5 August 2014 |website=UralVagonZavod }}</ref> Terminator 1-ისგან განსხვავებით, Terminator 2 მხოლოდ [[მოდერნიზაცია|რეტროფიტის]] პაკეტია — ძველი T-72B ან T-72M ტანკები BMPT-72-ის სტანდარტამდე განახლდება. Terminator 2 ექსპორტის ბაზარზეა ორიენტირებული (კერძოდ, [[ოფსეტ შეთანხმება|ოფსეტ გარიგებების]] ფარგლებში). მოძველებული ტექნიკის გადაკეთება მყიდველის ობიექტებზე შეიძლება განხორციელდეს.<ref name="jane">{{cite news |last1=Foss |first1=Christopher |last2=Williams |first2=Huw |date=26 September 2013 |title=RAE 2013: Terminator 2 makes its debut |work=Jane's |url=http://www.janes.com/article/27603/rae-2013-terminator-2-makes-its-debut |url-status=live |access-date=5 August 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140808052724/http://www.janes.com/article/27603/rae-2013-terminator-2-makes-its-debut |archive-date=8 August 2014 }}</ref> === შეიარაღება და FCS === ორი ავტომატური გრენადმტყორცნელი ამოღებულია მათი ოპერატორებიდან გამომდინარე, ეკიპაჟი სამ კაცამდე შემცირდა;<ref name=jane /><ref name=t-2 /> Ataka-ს რაკეტების, 2A42-ის ავტომატური ქვემეხებისა და PKTM ტყვიამფრქვევის საბრძოლო მასალის რაოდენობა უცვლელია. BMPT-72-ში ახალი, გაუმჯობესებული FCS მოთავსდა.<ref name="reco72">{{cite web |title=BMPT-72 Terminator 2 Tank support armoured fighting vehicle |url=http://www.armyrecognition.com/russia_russian_army_light_armoured_vehicle_uk/bmpt-72_terminator_2_tank_support_armoured_fighting_vehicle_technical_data_sheet_specifications.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140815041110/http://www.armyrecognition.com/russia_russian_army_light_armoured_vehicle_uk/bmpt-72_terminator_2_tank_support_armoured_fighting_vehicle_technical_data_sheet_specifications.html |archive-date=15 August 2014 |access-date=5 August 2014 |website=Army Recognition }}</ref> ბალისტიკური კომპიუტერი ელექტრონული და სრულად ციფრულია, ამინდის და ტოპოგრაფიული სენსორების ნაკრებით.<ref name=t-2 /> [[Air burst|ჰაერში ასაფეთქებელი]] საბრძოლო მასალები BMPT-ისა და სხვა რუსული სამხედრო ტექნიკისთვის მუშავდება.<ref name="urlRussias Military Built a Terminator And Now Its Getting Smart Weapons">{{cite web |url=https://www.newsweek.com/russia-military-terminator-will-get-new-smart-weapons-989577 |title=Russia's Military Built a 'Terminator' And Now It's Getting Smart Weapons |website=[[Newsweek]] |date=21 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181008095840/https://www.newsweek.com/russia-military-terminator-will-get-new-smart-weapons-989577 |archive-date=8 October 2018 |url-status=live }}</ref><ref name="urlUVZ to unveil modernized BMP-1 with 2A72 cannon at Army 2018 | August 2018 Global Defense Security army news industry | Defense Security global news industry army 2018 | Archive News year">{{cite web |url=https://www.armyrecognition.com/august_2018_global_defense_security_army_news_industry/uvz_to_unveil_modernized_bmp-1_with_2a72_cannon_at_army_2018.html |title=UVZ to unveil modernized BMP-1 with 2A72 cannon at Army 2018 &#124; August 2018 Global Defense Security army news industry &#124; Defense Security global news industry army 2018 &#124; Archive News year |archive-url=https://web.archive.org/web/20180819183713/https://www.armyrecognition.com/august_2018_global_defense_security_army_news_industry/uvz_to_unveil_modernized_bmp-1_with_2a72_cannon_at_army_2018.html |archive-date=19 August 2018 |url-status=live }}</ref> === დაცვა === მიუხედავად იმისა, რომ ახალი BMPT-ის მასა ოთხი მეტრული ტონით შემცირდა, დაცვის დონე წინამორბედზე დაბალი არ გახდა.<ref name=t-2 /> Terminator 2-ის სიგრძე და სიგანე ორიგინალ Terminator-თან შედარებით შემცირებულია. BMPT-72-ის სიმაღლე 3.33 მ-ია, სიგანე — 3.6 მ, ხოლო Object 199 Ramka-ს სიმაღლე 3.44 მ, სიგანე — 3.8 მ. შასის უკანა და გვერდით ნაწილებზე დამატებითი [[გალიის ჯავშანი]] მოთავსდა, რომელიც RPG-ებისგან დაცვას ზრდის. Ataka-ს სარაკეტო გამშვებები დამატებითი ჯავშნითაა გაძლიერებული ნამსხვრევებისა და მცირეკალიბრიანი ცეცხლსასროლი იარაღებისგან დასაცავად.<ref name=reco72 /> ეკიპაჟი [[CBRN]] კოლექტიური დაცვით არის უზრუნველყოფილი.<ref name=t-2 /> Terminator 2-ზე R-168-25UE-2 ტიპის რადიოა დამონტაჟებული.<ref name=t-2 /> === მობილობა === BMPT-72-ის მობილობა ორიგინალ BMPT-სგან მნიშვნელოვნად არ განსხვავდება.<ref name=t-2 /> ძირითადი ძრავის გამორთვისას ფუნქციების შენარჩუნებისთვის დამხმარე დიზელის [[APU]] (დამხმარე ძალის წყარო) ესმის. ორი ვარიანტია ხელმისაწვდომი: 5 კვ DGU-5-P27 5-VM1 და 8 კვ DGU-8-P27 5-VM1. == „Terminator 3" == BMPT („Terminator 3") — [[Armata Universal Combat Platform|Armata უნივერსალური საბრძოლო პლატფორმის]] საფუძველზე შემუშავებული ტანკის მხარდამჭერი საბრძოლო მანქანის ახალი კონსტრუქციის მოდელი, 3 ან 4 კაციანი ეკიპაჟით. სავარაუდო შეიარაღება: ერთი ან ორი 57 მმ ავტომატური ქვემეხი, 4× ATGM Sprinter, 2× AGS-40 Balkan ავტომატური გრენადმტყორცნელი, ერთი ან ორი 7.62 მმ PKTM ტყვიამფრქვევი. ავტომატური [[RCWS]] სასროლი კოშკი ექნება და შესაძლებელია მომავალში ჩაინტეგრიროს [[საჰაერო თავდაცვის]] სისტემები, გახდეს სრულად [[უმეიმუნო]].<ref name="rbth">{{cite web|url=https://www.rbth.com/science-and-tech/328545-will-russias-terminator-become-robots|title=Will Russia's 'Terminator' battle machines become fully robotic? – Russia Beyond|website=rbth.com|date=18 June 2018|access-date=9 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180703215429/https://www.rbth.com/science-and-tech/328545-will-russias-terminator-become-robots|archive-date=3 July 2018|url-status=live}}</ref> Armata-ს ამოძრავებს ახალი თაობის 1 500 ც.ძ.-ის [[მულტისაწვავი]] დიზელის ძრავა [[ჰიდრომექანიკური გადაცემათა კოლოფი|ჰიდრომექანიკური]] ავტომატური გადაცემათა კოლოფთან (წინა ორი ვარიანტისგან განსხვავებით), მაქსიმალური სიჩქარით 65–70 კმ/სთ, გარბენით 550 კმ და [[სიმძლავრე/მასის თანაფარდობა|სიმძლავრე/მასის თანაფარდობით]] 30 ც.ძ./ტ-ზე მეტი.{{cn|date=June 2022}} == საომარი ისტორია == === რუსეთის შეჭრა უკრაინაში === BMPT რუსეთმა პირველად 2022 წლის 18 მაისს გამოიყენა უკრაინაში, [[RIA Novosti|RIA Novosti-ს]] ცნობით.<ref>{{cite web |url= https://www.janes.com/defence-news/news-detail/bmpt-terminator-makes-combat-debut-in-ukraine |title=BMPT Terminator makes combat debut in Ukraine |website=Janes |author=Miko Vranic |date=18 May 2022 |access-date=11 February 2023}}</ref> უკრაინაში განლაგებული BMPT-ები, სავარაუდოდ, [[AGS-17]] გრენადმტყორცნელებით იყვნენ აღჭურვილი.<ref>{{cite web |url= https://www.rferl.org/a/russia-deploys-terminator-ukraine/31859993.html |title=What Is The Russian 'Terminator' Spotted In Ukraine? |website=rferl |date=20 May 2022 |access-date=11 February 2023}}</ref> სამსახურში მხოლოდ დაახლოებით 10 BMPT-ის ყოფნის გამო, ომზე ზემოქმედება შეზღუდულია.<ref name=":1">{{cite web |date=10 December 2022 |title=The Russian Army's Terminator Vehicles Are Heavily Armed, Highly Protected ... And Far Too Few To Matter |url=https://www.forbes.com/sites/davidaxe/2022/12/10/the-russian-armys-terminator-vehicles-are-heavily-armed-highly-protected--and-far-too-few-to-matter/?sh=58e0618a35a0 |access-date=11 February 2023 |website=Forbes}}</ref> პირველად [[სევეროდონეცკის ბრძოლა (2022)|სევეროდონეცკის ბრძოლის]] დროს [[უკრაინა|უკრაინაში]] დაფიქსირდა.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> 2022 წლის მაისის ბოლოს გამოჩნდა კადრები, სადაც 2 BMPT რუსულ ტანკებთან ერთად შეტევაზეა ლისიჩანსკის მიმართულებით — ჯავშნოსანი ჯგუფი ბორცვზე პოზიციებს დაიკავა და ქვემოდან გზაზე დაიწყო დაბომბვა, თუმცა უკრაინული საარტილერიო ცეცხლის გამო უკან დახევა მოუხდა.<ref>{{Cite web |title=Russian BMPT "Terminator" Had to Flee Their First Combat in Ukraine {{!}} Defense Express |url=https://en.defence-ua.com/events/russian_bmpt_terminator_had_to_flee_their_first_combat_in_ukraine-3089.html |access-date=25 October 2023 |website=en.defence-ua.com |language=en}}</ref> განლაგებული დაახლოებით 10 BMPT-იდან, კადრებზე ჩანს 1 განადგურებული და 2 დაზიანებული. 2023 წლის 9 თებერვალს, [[კრემინა|კრემინის]] მახლობლად, ლუჰანსკში, BMPT უკრაინული საარტილერიო ცეცხლით განადგურდა.<ref>{{cite web |last1=Shoaib |first1=Alia |date=11 February 2023 |title=Ukraine claims its first kill of Russia's 'Terminator' armored vehicle, believed to be one of Putin's most advanced weapon systems |url=https://www.businessinsider.com/ukraine-claims-first-kill-of-russias-prized-terminator-armored-vehicle-2023-2 |access-date=11 February 2023 |website=Insider}}</ref> 2023 წლის ივლისში, რუსეთის მე-3 არმიის კორპუსმა გამოაქვეყნა კადრები, სადაც Terminator ღამით [[Shipunov 2A42|30 მმ ავტომატური ქვემეხით]] და [[9M120 Ataka|Ataka]] ტანკსაწინააღმდეგო რაკეტებით ისვრის.<ref>{{Cite web |title=Russian BMPT "Terminator" Had to Flee Their First Combat in Ukraine {{!}} Defense Express |url=https://en.defence-ua.com/events/russian_bmpt_terminator_had_to_flee_their_first_combat_in_ukraine-3089.html |access-date=25 October 2023 |website=en.defence-ua.com |language=en}}</ref> 2023 წლის აგვისტოში, [[სპარტაკი, დონეცკის რაიონი|სპარტაკის]] მახლობლად, დონეცკის ოლქში, კამიკაძე-დრონებმა BMPT დააზიანეს ან განადგურეს; ასევე [[T-80]], რომელიც BMPT-ს გვერდში ახლდა, კამიკაძე-დრონმა მოხვდა.<ref>{{Cite web |title=A video appears to show Ukraine's drones destroying a Russian 'Terminator' in the second confirmed loss of the prized armored vehicle |url=https://www.businessinsider.in/international/news/a-video-appears-to-show-ukraines-drones-destroying-a-russian-terminator-in-the-second-confirmed-loss-of-the-prized-armored-vehicle/articleshow/102700079.cms |access-date=25 October 2023 |website=Business Insider}}</ref> 2023 წლის სექტემბერში მესამე მანქანა კრაუდფანდინგით შეძენილმა კამიკაძე-დრონმა დაარტყა; BMPT-ის ამოსაღებად გამოგზავნილი [[T-72 operators and variants|BREM-1]] [[ჯავშნიანი სამდეზო მანქანა]] ასევე განადგურდა, სავარაუდოდ.<ref>{{Cite web |last=Serhiy |first=Prytula |title=FPV-дронами, які були куплені за ваші кошти, бійці групи «MUTANT» ЦСО «А» СБУ нашинкували ворожу піхоту, вразили бойову машину «Тєрмінатор» та спалили БРЕМ. |url=https://twitter.com/serhiyprytula/status/1707051994366497034 |access-date=25 October 2023 |website=X (formerly Twitter) |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Russian over-armored BMP-T Terminator still defeated by Ukraine {{!}} Ukraine – Russia conflict war 2022 {{!}} analysis focus army defence military industry army |url=https://www.armyrecognition.com/ukraine_-_russia_conflict_war_2022/russian_over-armored_bmp-t_terminator_still_defeated_by_ukraine.html |access-date=25 October 2023 |website=www.armyrecognition.com |archive-date=11 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240111222103/https://www.armyrecognition.com/ukraine_-_russia_conflict_war_2022/russian_over-armored_bmp-t_terminator_still_defeated_by_ukraine.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |last1=Mitzer |first1=Stijn |last2=Janovsky |first2=Jakub |title=Attack On Europe: Documenting Russian Equipment Losses During The 2022 Russian Invasion Of Ukraine |url=https://www.oryxspioenkop.com/2022/02/attack-on-europe-documenting-equipment.html#:~:text=%C2%A01%C2%A0BMPT%20Terminator%3A%C2%A0(1%2C%20destroyed) |website=Oryx |publisher=Oryxspioenkop |access-date=9 February 2023}}</ref> ჟურნალისტისა და სამხედრო ექსპერტ ოლექსანდრ კოვალენკოს ცნობით, BMPT Terminator 2024 წლის ოქტომბრის ბოლოს [[კურახოვე|კურახოვეს]] მიმართულებით სავარაუდოდ განადგურდა ან დაზიანდა, რაც — თუ დასტურდება — ასეთი მანქანის წლეულ პირველ დანაკარგს წარმოადგენს.<ref name="y932">{{cite web | title=Unique Russian BMPT Terminator-2 reportedly destroyed | website=Espreso Global | date=27 October 2024 | url=https://global.espreso.tv/russia-ukraine-war-unique-russian-bmpt-terminator-2-reportedly-destroyed-in-kurakhove-direction | access-date=8 November 2024}}</ref> == ოპერატორები == [[File:BMPT Terminator Operator Map 24.10.2023.png|thumb|400x400px|BMPT Terminator-ის ოპერატორები (ლურჯად) რუკაზე]] === მიმდინარე ოპერატორები === ;{{ALG}} *[[People's National Army (Algeria)|ხალხის ეროვნული არმია (ალჟირი)]] – 2016 წლის აპრილში რუსეთმა და ალჟირმა 300 „Terminator"-ის მიწოდების შეთანხმება გააფორმეს. მიწოდება 2018 წელს დაიწყო.<ref name="pravdareport">{{cite web|url=http://www.pravdareport.com/russia/economics/08-09-2017/138629-terminator-0/|author=Dmitry Sudakov|website=pravdareport.com|title=Israel and Syria fight for Russian meat-grinding 'Terminator'|date=8 September 2017|access-date=9 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180810042311/http://www.pravdareport.com/russia/economics/08-09-2017/138629-terminator-0/|archive-date=10 August 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Algeria acquiring BMPT armoured vehicles from Russia|url=http://www.defenceweb.co.za/index.php?option=com_content&view=article&id=49188:algeria-acquiring-bmpt-armoured-vehicles-from-russia&catid=50:Land&Itemid=105|website=Defence Web|access-date=11 September 2017|archive-url=https://archive.today/20170911144542/http://www.defenceweb.co.za/index.php?option=com_content&view=article&id=49188:algeria-acquiring-bmpt-armoured-vehicles-from-russia&catid=50:Land&Itemid=105|archive-date=11 September 2017|date=11 September 2017|url-status=live}}</ref> 2023 წლის მდგომარეობით, 13-ზე მეტია მიწოდებული.<ref>The Military Balance, 2023, p.315</ref> ;{{KAZ}} *[[Armed Forces of the Republic of Kazakhstan|ყაზახეთის რესპუბლიკის შეიარაღებული ძალები]] – 10 BMPT შეუკვეთეს 2010 წელს, რუსეთმა 2011-2013 წლებში მიაწოდა.<ref name="sipri">{{cite web |title=SIPRI Arms Transfers Database |url=http://armstrade.sipri.org/armstrade/page/trade_register.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100414022558/http://armstrade.sipri.org/armstrade/page/trade_register.php |archive-date=14 April 2010 |access-date=5 August 2014 |website=Stockholm International Peace Research Institute }}</ref> 2012 წელს 30 BMPT-ის დამატებითი შეკვეთა განიხილეს, თუმცა 2013 წლის ბოლოს შეკვეთა, შესაძლოა, არ გაფორმებულიყო.<ref name="sipri" /> 2014 წლის დასაწყისის მდგომარეობით, მანქანების შეძენასთან ერთად, რუსეთის მიერ მოწოდებული ნაკრებებით ლიცენზირებული წარმოება დაინერგება. Uralvagonzavod-სა და ყაზახეთს შორის ეს ორმხრივი წარმოება 2015 წლისთვის იყო დაგეგმილი.<ref>{{cite news |date=10 April 2014 |title=BMPT razrabotki Uralvagonzavoda mogut sobirat'sya v Kazakhstane |language=ru |work=VPK News |url=http://vpk-news.ru/news/19898 |url-status=live |access-date=5 August 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140413160119/http://vpk-news.ru/news/19898 |archive-date=13 April 2014 }}</ref><ref>{{cite news |date=10 April 2014 |title=Vypusk BMPT "Terminator" startuyet v Kazakhstane v 2015 godu |language=ru |work=Novosti Kazakhstana |url=http://newskaz.ru/economy/20140410/6355878.html |url-status=live |access-date=5 August 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140515210243/http://www.newskaz.ru/economy/20140410/6355878.html |archive-date=15 May 2014 }}</ref> ;{{RUS}} *[[Russian Ground Forces|რუსეთის სახმელეთო ძალები]] – პირველი კონტრაქტი 2017 წელს გაფორმდა.<ref name="mil">{{cite web |title=Russian Army Ordered Latest TSCVs Terminator and T-90M Tanks |url=http://mil.today/2017/Weapons77/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180810042345/http://mil.today/2017/Weapons77/ |archive-date=10 August 2018 |access-date=9 August 2018 |website=mil.today }}</ref> მიწოდება 2018 წლის მარტში დაიწყო<ref name="ria">{{cite web |date=27 March 2018 |title=Партию бронемашин "Терминатор-2" передали Минобороны для участия в параде – РИА Новости, 27.03.2018 |url=https://ria.ru/arms/20180327/1517378563.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180810042320/https://ria.ru/arms/20180327/1517378563.html |archive-date=10 August 2018 |access-date=9 August 2018 |website=ria.ru }}</ref> და 2025 წლის ბოლომდე გაძლიერებული დაცვით გრძელდება Militarnyi-ს ცნობით.<ref>{{cite web | last=Kozatskyi | first=Sania | title=Russian Army Receives New BMPT Terminator Vehicles | website=Militarnyi | date=2025-10-01 | url=https://militarnyi.com/en/news/russian-army-receives-new-bmpt-terminator-vehicles/ | language=en | access-date=2025-10-02}}</ref> === წარუმატებელი შეთავაზებები === ;{{AZE}} *[[Azerbaijani Land Forces|აზერბაიჯანის სახმელეთო ძალები]] – DEX 2014 თავდაცვის გამოფენაზე ბაქოში [[Rosoboronexport]]-მა შემოგვთავაზა მიმდინარე T-72 ტანკების ღრმა მოდერნიზაცია ტანკის მხარდამჭერი საბრძოლო მანქანის კონფიგურაციამდე. აზერბაიჯანის პრეზიდენტმა [[ილჰამ ალიევი|ილჰამ ალიევმა]] „Terminator-2"-სა და [[Ka-52]] „Alligator" ვერტმფრენისადმი ინტერესი გამოხატა.<ref>{{cite news|last1=Novichkov|first1=Nikolai|title=Baku expresses interest in Ka-52 and BMPT-72 'Terminator 2'|url=http://www.janes.com/article/43242/baku-expresses-interest-in-ka-52-and-bmpt-72-terminator-2|access-date=21 September 2014|work=Jane's|date=18 September 2014|location=Baku|archive-url=https://web.archive.org/web/20140922070327/http://www.janes.com/article/43242/baku-expresses-interest-in-ka-52-and-bmpt-72-terminator-2|archive-date=22 September 2014|url-status=live}}</ref> ;{{PER}} *[[Peruvian Army|პერუს სახმელეთო ჯარი]] – Uralvagonzavod-მა შემოგვთავაზა ძველი [[T-55]] ტანკების მოდერნიზაცია BMPT-ის კოშკის მონტაჟით. პერუს სახმელეთო ჯარი 2013 წლის ბოლოს ახალი ძირითადი საბრძოლო ტანკის შეძენას გეგმავდა. Uralvagonzavod-ის განცხადებით, განახლებისას T-55-ის ძრავა, გადაცემათა კოლოფი და ამორტიზატორი შეცვლას არ მოითხოვს. ძრავის ჯგუფის და ამორტიზატორის განახლებით მობილობის გაზრდაც შეიძლება.<ref>{{cite news|title=Russian Company Uralvagonzavod offers to upgrade Peruvian T-55 tank with BMPT Terminator turret|url=http://www.armyrecognition.com/july_2013_news_defence_security_industry_military/russian_company_uralvagonzavod_offers_to_upgrade_peruvian_t-55_tank_with_bmpt_turret_0507131.html|access-date=5 August 2014|work=Army Recognition|date=5 July 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20150107070106/http://www.armyrecognition.com/july_2013_news_defence_security_industry_military/russian_company_uralvagonzavod_offers_to_upgrade_peruvian_t-55_tank_with_bmpt_turret_0507131.html|archive-date=7 January 2015|url-status=live}}</ref> == იხილეთ აგრეთვე == {{columns-list|colwidth=35em| * [[BMPT "Strazh"]] * [[Algerian_Terminator_BMPT-62|BMPT-62]]: ალჟირის ცეცხლის მხარდამჭერი მანქანა T-62-ის საფუძველზე * [[T-54/T-55_operators_and_variants#Peru|T-55 Fire Support]]: [[T-54/T-55|T-55]]-ის გადაკეთების ნაკრები BMPT-ის კოშკით * [[Type 59 tank#Domestic_models|QN-506]]: ჩინური ცეცხლის მხარდამჭერი მანქანა [[Type 59 tank|Type 59]]-ის საფუძველზე * [[T-15 Armata]]: რუსული მძიმე ქვეითი საბრძოლო მანქანა * [[Hunter AFV]]: სინგაპურის არმიის ქსელური ჯავშნიანი საბრძოლო მანქანა * [[IDF Achzarit|Achzarit]]: ისრაელური [[ჯავშნიანი პერსონალის მატარებელი]] (APC) [[T-55]]-ის შასიზე * [[BTR-T]]: რუსული მძიმე [[ქვეითი საბრძოლო მანქანა]] T-55-ის შასიზე * [[Namer]]: ისრაელური APC [[Merkava IV]]-ის შასიზე * {{ill|BMPV-64|ru|БМПВ-64}}: უკრაინული მძიმე ქვეითი საბრძოლო მანქანა T-64-ის შასიზე }} == შენიშვნები == {{notelist}} == ლიტერატურა == * {{cite book | last=Hackett | first=James | author2=International Institute for Strategic Studies | title=The military balance. 2023 | publication-place=London | date=2023 | isbn=978-1-003-40022-6 | oclc=1372013483}} == რესურსები ინტერნეტში == {{Commons category|Terminator tank support combat vehicle}} * [https://web.archive.org/web/20140625061534/http://uvz.ru/product/70/67 UralVagonZavod – Boyevaya mashina ognevoy podderzhki Terminator-2] * [https://web.archive.org/web/20150204084745/http://chtz-uraltrac.com/catalog/items/20.php Diesel engine B-84 – Chelyabinsk tractor plant (ChTZ)] * [https://web.archive.org/web/20131125143813/http://chtz-uraltrac.com/catalog/items/19.php Diesel engine B-94 C2 – Chelyabinsk tractor plant (ChTZ)] * {{YouTube|id=Rg5_X5yyc60|title=Meet! Russia's Terminator tank support combat vehicles mounted on the chassis of the T-72 tank}} * {{YouTube|id=EYiwK7o3Trw|title=სტრელბი BMPT Ramka}} == სქოლიო == {{Reflist}} [[კატეგორია:ცივი ომის შემდგომი პერიოდის ჯავშნიანი საბრძოლო მანქანები]] [[კატეგორია:რუსეთის ჯავშნიანი საბრძოლო მანქანები]] [[კატეგორია:ცეცხლის მხარდამჭერი მანქანები]] [[კატეგორია:2000-იან წლებში შემოღებული სამხედრო ტექნიკა]] [[კატეგორია:ჯაჭვური ჯავშნიანი საბრძოლო მანქანები]] [[კატეგორია:Uralvagonzavod-ის პროდუქცია]] a9653csif23gx841e3awg9anqcqy550 0 878464 5406310 5404804 2026-06-03T14:02:25Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406310 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ჩოგბურთელი |სახელი = პეტრა კვიტოვა |სურათი = Petra Kvitová Maud Watson trophy 2018.jpg |სურათის ზომა = .8 |ალტ = |წარწერა = კვიტოვა გამარჯვებულის თასით 2018 წლის [[ბირმინგემის კლასიკური|ბირმინგემის კლასიკურ ტურნირზე]] |სრული სახელი = |მშობლიური სახელი = |მშობლიური სახელის ენა = cs |itf-ის სახელი = |ქვეყნის წარმომადგენელი = {{დროშანიშანი|ჩეხეთი}} [[ჩეხეთი]] |საცხოვრებელი ადგილი = [[მონტე-კარლო]], მონაკო |დაბადების თარიღი = {{დაბადების თარიღი და ასაკი|1990|03|08}} |დაბადების ადგილი = [[ბილოვეცი]], [[ჩეხოსლოვაკია]] (ახლანდელი [[ჩეხეთის რესპუბლიკა]]) |გარდაცვალების თარიღი = |გარდაცვალების ადგილი = |სიმაღლე = 182 სმ. |პროფესიონალი = 2006 |კარიერა დაასრულა = 25 აგვისტო, 2025 |თამაში = მარცხენა ხელი (ორ ხელიანი ბექჰენდი) |მწვრთნელი = [[დავიდ კოტიზა]] (2008–2016)[[ფრანციშეკ ჩერმაკი]] (2016)[[ჯირი ვანეკი (ჩოგბურთი)|ჯირი ვანეკი]] (2016–2025) |ფულადი პრიზი კარიერაში = US $37,653,615<ref>{{cite web |url=http://wtafiles.wtatennis.com/pdf/rankings/All_Career_Prize_Money.pdf |title=Career Prize Money Leaders |publisher=WTA Tennis |accessdate=25 August 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20191106082954/http://wtafiles.wtatennis.com/pdf/rankings/All_Career_Prize_Money.pdf |archive-date=6 November 2019 |url-status=live}}</ref> |საიტი = {{url|http://www.petrakvitova.net/|petrakvitova.net}} |ერთეულთა ჩანაწერები = {{საჩოგბურთო ჩანაწერი|მოგება=634|წაგება=296}} |ერთეულთა ტიტულები = 31 |ყველაზე მაღალი რეიტინგი ერთეულებში = 2 (31 ოქტომბერი, 2011) |ავსტრალიის შედეგები = ფინალი (2019) |საფრანგეთის შედეგები = ნახევარფინალი (2012, 2020) |უიმბლდონის შედეგები = გამარჯვება (2011, 2014) |ამერიკის შედეგები = მეოთხედფინალი (2015, 2017) |სხვა ტურნირები = [[ზაფხულის ოლიმპიური თამაშები 2016|ოლიმპიური თამაშები]] |ოლიმპიადის შედეგები = [[File:Bronze medal olympic.svg|15px]] 2016 |წყვილთა ჩანაწერები = {{საჩოგბურთო ჩანაწერი|მოგება=13|წაგება=35}} |წყვილთა ტიტულები = 0 |ყველაზე მაღალი რეიტინგი წყვილებში = 196 (28 თებერვალი, 2011) |ავსტრალიის წყვილთა შედეგები = მეორე რაუნდი (2011) |საფრანგეთის წყვილთა შედეგები = მეორე რაუნდი (2010) |უიმბლდონის წყვილთა შედეგები = პირველი რაუნდი (2008, 2010, 2011) |ამერიკის წყვილთა შედეგები = პირველი რაუნდი (2008, 2009, 2010) |გუნდური = ფედ კაპი: გამარჯვება (2011, 2012, 2014, 2015, 2016, 2018) |მედლის თარგები = {{მედალი ქვეყანა|{{დროშა|ჩეხეთი}}}} {{მედალიშეჯიბრი|[[ზაფხულის ოლიმპიური თამაშები 2016|ოლიმპიური თამაშები]]}} {{ვერცხლის მედალი|[[ზაფხულის ოლიმპიური თამაშები 2016|2016 რიო დე ჟანეირო]]|ერთეულები}} |მედლის თარგის-გაშლა = არის }} '''პეტრა კვიტოვა''' ({{lang-cs|Petra Kvitová}}; დ. [[8 მარტი]], [[1990]]) — [[ჩეხები|ჩეხი]] ყოფილი პროფესიონალი ჩოგბურთელი. ცნობილია ძლიერი მარცხენა ხელის დარტყმებით და მრავალფეროვანი სტილით. კარიერის განმავლობაში მოიპოვა 31 [[ქალთა ჩოგბურთის ასოციაცია|ქალთა ჩოგბურთის ასოციაციის]] ტურის ტიტული, მათ შორის ორი [[უიმბლდონის ტურნირი|უიმბლდონის გრანდ სლემი]] [[2011]] და 2014 წლებში. ასევე მოიგო 2011 წლის [[ქალთა ჩოგბურთის ასოციაცია|WTA]] ჩემპიონატი და ბრინჯაოს მედალი [[ზაფხულის ოლიმპიური თამაშები 2016|ზაფხულის ოლიმპიური თამაშებზე 2016 წელს]] [[რიო-დე-ჟანეირო|რიო-დე-ჟანეიროში]]. კარიერის უმაღლესი რეიტინგი — მსოფლიო მეორე ჩოგანი (2011 წლის [[31 ოქტომბერი|31 ოქტომბერი)]]. კვიტოვა პირველად ცნობილი [[2009]] წლის [[აშშ-ის ღია პირველობა ჩოგბურთში|აშშ-ის ღია პირველობის]] მესამე რაუნდში გახდა, როცა მსოფლიოს პირველი ჩოგანი [[დინარა საფინა]] დაამარცხა. მისი პირველი გრანდ სლემის ნახევარფინალი იყო უიმბლდონის 2010 წლის ტურნირზე. [[2011]] წელს მოიგო თავისი პირველი გრანდ სლემი უიმბლდონზე [[მარია შარაპოვა|მარია შარაპოვასთან]] გამართულ ფინალში. კვიტოვა იყო პირველი ჩოგანი [[1990]]-იანებში დაბადებულთაგან, რომელმაც გრანდ სლემი მოიგო. ასევე მოიგო WTA ჩემპიონატი მის სადებიუტო გამოსვლისას და ჩეხეთის ნაკრებს მოუტანა გამარჯვება [[WTA-ის ტურის ფინალი|WTA-ის ტურის ფინალში]]. [[2012]] წელს კვიტოვა ნახევარფინალში გავიდა [[ავსტრალიის ღია პირველობა|ავსტრალიის]] და [[საფრანგეთის ღია პირველობა|საფრანგეთის]] ღია პირველობებზე, გახდა US Open Series-ის ჩემპიონი და მოიგო ჰოპმანის თასი [[ტომაშ ბერდიხი|ტომაშ ბერდიხთან]] ერთად. [[2014]] წელს მოიგო უიმბლდონი მეორედ. [[2015]]-ში მოიპოვა ოთხი გრანდ სლემის მეოთხედფინალი, [[2016]]-ში გაიმარჯვა WTA ელიტური თასზე. [[2016]] წლის 20 დეკემბერს პეტრა კვიტოვას სახლს თავს დაესხა მძარცველი და ის ხელში დაიჭრა, ამის გამო ჩოგბურთელს [[2017]] წლის გამოტოვება მოუწია. [[2019]] წელს დაბრუნდა გრანდ სლემის ფინალში ავსტრალიის ღია პირველობაზე. კარიერა დაასრულა [[2025]] წელს. ==ადრეული ცხოვრება== პეტრა [[1990]] წლის [[8 მარტი|8 მარტს]] მასწავლებლისა და ქალაქის ყოფილი მერის ირჟი კვიტასა და მისი მეუღლის, მასწავლებლის პავლა კვიტოვას ოჯახში. მას ჰყავს ორი უფროსი ძმა. მას ჩოგბურთი მამამ გააცნო და შეაყვარა, პეტრა კვიტოვა ბავშვობაში აღმერთებდა [[მარტინა ნავრატილოვა]]-ს თამაშს. მან ვარჯიში დაიწყო მშობლიურ ქალაქ [[ფულნეკი|ფულნეკში]], ის მშობლიურ ქალაქში 16 წლამდე დარჩა, რის შემდეგაც მწვრთნელმა ურჩია პროფესიონალ კარიერაზე გადართვა და უკეთეს სამწვრთნელო ადგილზე კარიერის გაგრძელება. ===2006–2010: კარიერის დასაწყისი და პირველი წარმატება=== ბავშვობიდან მოყოლებული კვიტოვამ წარმატებით ითამაშა ახალგაზრდებში, მიაღწია 27-ე ადგილზე 2007 წლის 9 ივლისს. 2007 წელს წყვილების ტურნირზე [[ბარბორა სტრიცოვა]]სთან ერთად ჩაერთო. 2008 წელს პარიზის ტურნირზე ფინალში დაამარცხა [[ანაბელ მედინა გარიგესი]]. მოგვიანებით მან [[მემფისი (ტენესი)|მემფისში]] დაამარცხა TOP-10-სა და მსოფლიოს მე-8 ნომერი [[ვინუს უილიამსი]].მემფისში.<ref>{{cite news |title=Venus Williams falls to Kvitova in opening round of Memphis tournament |access-date=27 February 2008 |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2008/02/27/sports/27iht-tennisatpwta27.10480953.html |date=27 February 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220183930/http://www.nytimes.com/2008/02/27/sports/27iht-tennisatpwta27.10480953.html |archive-date=20 December 2016 |url-status=live}}</ref> 2008 წელს ფედ კაპის ფინალში დაამარცხა ისრაელელი მოთამაშე [[შაჰარ პე'ერი]] და დაეუფლა თავის მე-7 ITF-ს ტიტულს. 2009 წელს [[ჰობარტის საერთაშორისო ტურნირი|ჰობარტის საერთაშორისო ტურნირზე]] დაამარცხა თანამემამულე [[ივეტა ბენეშოვა]]. 2009 წლის [[აშშ-ის ღია პირველობა ჩოგბურთში|აშშ-ის ღია პირველობაზე]] დაამარცხა მსოფლიოს პირველი ნომერი [[დინარა საფინა]]. 2010 წელს ნახევარფინალში გავიდა [[მემფისი (ტენესი)|მემფისის]] ფიჭური სამხრეთის თასზე, უიმბლდონში კი ნახევარფინალამდე მივიდა, სადაც დამარცხდა წინა წლის ჩემპიონ [[სერენა უილიამსი|სერენა უილიამსთან]]. კვიტოვამ 2010 წლის ბოლოს დაიკავა 34-ე ადგილი მსოფლიო რეიტინგში და გახდა WTA წლის ახალი მოთამაშე.<ref>{{cite news |title=Kvitova wins Hobart International |work=ABC |access-date=16 January 2009 |url=http://www.abc.net.au/news/2009-01-16/kvitova-wins-hobart-international/268904 |date=16 January 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161030025336/http://www.abc.net.au/news/2009-01-16/kvitova-wins-hobart-international/268904 |archive-date=30 October 2016 |url-status=live}}</ref> ===2012: წარმატების გაგრძელება — ჰოპმანის თასისა და ფედერალური თასის დუბლი=== 2012 წლის დასაწყისში მოსალოდნელი იყო, რომ კვიტოვა მსოფლიო რეიტინგში პირველი ნომერი გახდებოდა. თავად კვიტოვა აღნიშნავდა, რომ ეს „სასიამოვნო იქნებოდა“, თუმცა მისი პრიორიტეტი იყო რეგულარულად თამაში და ხარისხის გაუმჯობესება. კვიტოვა ბრისბენის ტიტულის დაცვას თავი აარიდა და ამის ნაცვლად მონაწილეობა მიიღო ჰოპმანის თასზე [[ტომაშ ბერდიხი|ტომაშ ბერდიხთან]] ერთად, სადაც ფინალში ფრანგთა გუნდს აჯობა და ტურნირი მოიგო. ამ ღონისძიებაზე მან ყველა ინდივიდუალურ მატჩში გაიმარჯვა, დაამარცხა [[ცვეტანა პირონკოვა]], [[ბეთანი მეტეკ-სენდსი]], [[კაროლინა ვოზნიაცკი]] და [[მარიონ ბარტოლი]]. სიდნეის საერთაშორისო ტურნირზე კვიტოვა ნახევარფინალში დამარცხდა ლი ნას წინააღმდეგ. იმ შემთხვევაში, თუ ის ამ ტურნირის მოგებას შეძლებდა, მსოფლიო რეიტინგში პირველი ნომერი გახდებოდა. მიუხედავად ამისა, ნახევარფინალში მისვლით მან გაზარდა მისი კარიერაში ყველაზე ხანგრძლივი გამარჯვებათა სერია 14 მატჩამდე, რომელიც დაიწყო წინა წლის ოქტომბერში [[ლინცი|ლინცში]] ტიტულის მოპოვებით. ავსტრალიის ღია პირველობაზე, სადაც კვიტოვა მეორე ნომრად იყო განთესილი და ტურნირის ფავორიტად ითვლებოდა, მან თანმიმდევრობით დაამარცხა [[ვერა დუშევინა]], [[კარლა სუარეს ნავარო]], [[მარია კირილენკო]] და [[ანა ივანოვიჩი]], რის შედეგადაც ზედიზედ მეორედ გავიდა მეოთხედფინალში. ამ ეტაპზე მან [[სარა ერანი]] დაამარცხა და ნახევარფინალში გავიდა, სადაც სამ სეტში დამარცხდა [[მარია შარაპოვა|მარია შარაპოვასთან]].<ref>{{cite web |title=Petra Kvitova Tournament Results – 2012 |url=https://www.espn.com/tennis/player/results/_/id/928/year/2012 |website=ESPN |access-date=2026-03-23 }}</ref> ფედერალური თასის მატჩებში კვიტოვამ განაგრძო ინდივიდუალური მოგებების ხანგრძლივი სერია, რომელიც დაწყებული ჰქონდა წინა წლის Open GdF Suez-ზე ტიტულის მოპოვებით, მან ზედიზედ მიაღწია 25 გამარჯვებას. ეს მოიცავდა ოთხ მოგებას [[გერმანია|გერმანიისა]] და [[იტალია|იტალიის]] წინააღმდეგ საწყის რაუნდსა და ნახევარფინალში. მან დაამარცხა გერმანელი [[იულია გორგესი]] და [[საბინე ლისიკი]], ასევე იტალიელი [[ფრანჩესკა სკიავონე]] და [[სარა ერანი]].<ref>{{cite web |title=Petra Kvitova |url=https://everything.explained.today/Petra_Kvitova/ |website=Everything Explained |access-date=2026-03-23 }}</ref> Indian Wells-ის ტურნირზე კვიტოვა მესამე რაუნდში დამარცხდა [[კრისტინა მაკჰეილი|კრისტინა მაკჰეილთან]] სამ სეტში. მაიამის ტურნირზე მეორე რაუნდში გავიდა და დამარცხდა [[ვინუს უილიამსი|ვინუს უილიამსთან]] სამ სეტში. მომდევნო თვეში, შტუტგარტში, მან დაამარცხა სკიავონე და [[ანჯელიკ კერბერი]] ნახევარფინალში გასასვლელად, თუმცა სამ სეტში დამარცხდა შარაპოვასთან, რითაც დაასრულა მისი 27 მატჩიანი უწყვეტი მოგებების სერია შიდა კორტზე.<ref>{{cite web |title=Petra Kvitova – 2012 Results |url=https://www.espn.com/tennis/player/results/_/id/928/year/2012 |website=ESPN |access-date=2026-03-23 }}</ref> კვიტოვამ 2012 წლის ბალახის კორტის სეზონი [[ისტბორნი|ისტბორნში]] დაიწყო, სადაც მეორე რაუნდში ეკატერინა მაკაროვასთან დამარცხდა. უიმბლდონის მეოთხე ნომრად განთესილმა კვიტოვამ [[აკგულ ამანმურადოვა]], [[ელენა ბალტაჩა]] და [[ვარვარა ლეპჩენკო]] დაამარცხა და მეოთხე რაუნდში გავიდა. შემდეგ მან სკიავონე დაამარცხა და მეოთხედფინალში გავიდა, მაგრამ მოქმედი ჩემპიონის ასპარეზობა დასრულდა მას შემდეგ, რაც ოთხგზის და შემდგომში ჩემპიონ [[სერენა უილიამსი|სერენა უილიამსთან]] ორ სეტში დამარცხდა. უიმბლდონის შემდეგ კვიტოვა რეიტინგის პირველი ხუთეულიდან გამოეთიშა.<ref>{{citation |url=http://www.sportsmole.co.uk/tennis/russian-federation/london-2012-olympics/result/result-kirilenko-shocks-kvitova_37823.html |title=Result: Maria Kirilenko shocks Petra Kvitova in Olympic quarter-final |access-date=2 August 2012 |date=2 August 2012 |work=Sports Mole |archive-url=https://web.archive.org/web/20160329070012/http://www.sportsmole.co.uk/tennis/russian-federation/london-2012-olympics/result/result-kirilenko-shocks-kvitova_37823.html |archive-date=29 March 2016 |url-status=live}}</ref> კვიტოვამ [[ზაფხულის ოლიმპიური თამაშები 2012|ლონდონის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე]] იასპარეზა, სადაც პირველად გამოჩნდა ერთეულთა დისციპლინაში. მეექვსე ნომრად განთესილმა მან პირველ ორ რაუნდში [[კატერინა ბონდარენკო]] და [[პენგ შუაი]] დაამარცხა, ორივე ორ სეტში. შემდეგ მან [[ფლავია პენეტა|ფლავია პენეტაც]] დაამარცხა და მეოთხედფინალში გავიდა. იქ [[მარია კირილენკო|კირილენკოსთან]] ორ სეტში დამარცხდა.<ref>{{cite Sports-Reference |url=http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/kv/petra-kvitova-1.html |title=Petra Kvitová |access-date=23 September 2020 |archive-date=18 December 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121218094041/http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/kv/petra-kvitova-1.html |url-status=live }}</ref> ===2013: არასტაბილური დასაწყისი და სეზონის ბოლოს აღმასვლა=== 2013 წელი პეტრა კვიტოვასთვის არასტაბილური იყო — სეზონი სუსტად დაიწყო, თუმცა წლის ბოლოს თამაში შესამჩნევად გააუმჯობესა. წლის დასაწყისში ის ტურნირებს ადრეულ ეტაპზე ეთიშებოდა. ასე მოხდა [[ბრიზბენის საერთაშორისო ტურნირი|ბრიზბენში]], [[სიდნეის საერთაშორისო ტურნირი|სიდნეიში]] და [[ავსტრალიის ღია პირველობა|ავსტრალიის ღია პირველობაზე]]. მიუხედავად ამისა, ფედერაციის თასზე მნიშვნელოვანი გამარჯვებები მაინც მოიპოვა და [[ჩეხეთის ბილი ჯინ კინგის თასის გუნდი|ჩეხეთის ნაკრებს]] ნახევარფინალში გასვლაში დაეხმარა. სიტუაცია შეიცვალა [[დუბაის ჩოგბურთის ჩემპიონატი|დუბაიში]], სადაც კვიტოვამ ბრწყინვალედ ითამაშა და კარიერის მე-10 ტიტული მოიგო. მანდ დაამარცხა ისეთი ძლიერი მეტოქეები, როგორებიც არიან [[ანა ივანოვიჩი]] და [[კაროლინა ვოზნიაცკი]]. ამის შემდეგაც ჰქონდა კარგი გამოსვლები, თუმცა სტაბილურობა მაინც აკლდა. თიხის საფარზე სეზონი ნაკლებად წარმატებული აღმოჩნდა — ფინალში მარცხი კატოვიცეში და რამდენიმე ადრეული გამოვარდნა. როლან გაროსი-ზეც მესამე წრეში შეჩერდა. ბალახის სეზონზე უიმბლდონი-ს მეოთხედფინალამდე მივიდა, თუმცა იქ დამარცხდა. ზაფხულის ტურნირებზე კვლავ არასტაბილურად ითამაშა, დაკარგა ტიტულები და დროებით მსოფლიო ათეულსაც ჩამოსცდა. 2013 წლის სეზონის გადამწყვეტი ეტაპი აზიაში დადგა: [[იაპონიის ღია პირველობა|ტოკიოში]] კვიტოვამ ტიტული მოიგო, ნახევარფინალში გავიდა [[ჩინეთის ღია პირველობა|პეკინში]] და საბოლოოდ წლის შემაჯამებელ ტურნირზეც მოხვდა. სეზონი მსოფლიო რეიტინგის მე-6 ადგილზე დაასრულა და სპორტსმენის კარგი ქცევისთვის [[ქალთა ჩოგბურთის ასოციაციის დაჯილდოება|სპეციალური ჯილდოც]] გადაეცა. საბოლოო ჯამში 2013 წელი კვიტოვასთვის წინააღმდეგობებით იყო სავსე, თუმცა ძლიერი ფინიში მის მაღალ კლასს კიდევ ერთხელ უსვამდა ხაზს.<ref>{{citation |url=https://www.theguardian.com/sport/2013/aug/31/us-open-petra-kvitova-alison-riske |title=US Open 2013: Petra Kvitova beaten by American wildcard Alison Riske |access-date=31 August 2013 |date=31 August 2013 |work=The Guardian |archive-url=https://web.archive.org/web/20130901183206/http://www.theguardian.com/sport/2013/aug/31/us-open-petra-kvitova-alison-riske |archive-date=1 September 2013 |url-status=live}}</ref> ===2014: მეორე უიმბლდონის ტიტული და ფედერაციის თასის ტრიპლეტი=== პეტრა კვიტოვამ 2014 წელი ჰოპმანის თასზე თამაშით დაიწყო, სადაც მისი პარტნიორი იყო [[რადეკ შტეპანეკი]]. ამ ტურნირზე მან ყველა ინდივიდუალური მატჩი მოიგო, თუმცა წყვილი ფინალში ვერ გავიდა და ჯგუფში მეორე ადგილი დაიკავა, საბოლოოდ ჩემპიონი საფრანგეთი გახდა. სიდნეის ტურნირზე კვიტოვამ ნახევარფინალამდე მიაღწია, დაამარცხა [[ქრისტინა მაკჰეილი]] და [[ლუციე შაფარჟოვა]], თუმცა მოულოდნელად წააგო [[ცვეტანა პირონკოვა|ცვეტანა პირონკოვასთან]]. ავსტრალიის ღია ჩემპიონატზე კი პირველივე წრეში დამარცხდა [[ლუქსიკა კუმხუმი|ლუქსიკა კუმხუმთან]] — ეს მისი პირველი მსგავსი მარცხი იყო 2011 წლის შემდეგ. კვიტოვა უნდა გამოსულიყო „სუეცის ღია პირველობაზე“, მაგრამ სუნთქვის პრობლემის გამო სტარტამდე მოხსნა ტურნირიდან. ამავე მიზეზით ვერ დაეხმარა [[ჩეხეთი|ჩეხეთს]] ფედერაციის თასის პირველ რაუნდში [[ესპანეთი|ესპანეთის]] წინააღმდეგ. [[კატარის ღია პირველობა|კატარის ღია პირველობაზე]] მესამე ნომრად განთესილმა კვიტოვამ რთულ სამსეტიან მატჩებში დაამარცხა [[ვინუს უილიამსი]] და [[ლუსი შაფაროვა]], რის შედეგადაც მეოთხედფინალში გავიდა, სადაც [[ელენა იანკოვიჩი|ელენა იანკოვიჩთან]] ორ სეტში დამარცხდა.<ref>{{citation |url=http://www.tennis.com/pro-game/2014/02/doha-jankovic-d-kvitova/50606/#.Vu1N_Pl97IU |title=Doha: Jankovic d. Kvitova |access-date=14 February 2014 |date=14 February 2014 |work=tennis.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20140302192956/http://www.tennis.com/pro-game/2014/02/doha-jankovic-d-kvitova/50606/#.Vu1N_Pl97IU |archive-date=2 March 2014 |url-status=live}}</ref> კვიტოვამ 2014 წლის დუბაის ჩემპიონატზე ტიტულის დაცვა ვერ შეძლო — სტარტზევე [[კარლა სუარეს ნავარო|კარლა სუარეს ნავაროსთან]] წააგო. [[ინდიან უელსის ღია პირველობა|ინდიან უელსზე]] მერვე ნომრად განთესილმა მოიგო [[კოკო ვანდევეგე|კოკო ვანდევეგესა]] და [[სვეტლანა კუზნეცოვა|სვეტლანა კუზნეცოვასთან]], მაგრამ მერვედფინალში [[დომინიკა ციბულკოვა|დომინიკა ციბულკოვასთან]] დამარცხდა. [[მაიამის ღია პირველობა|მაიამიში]] კვლავ მერვე ნომერი იყო — დაამარცხა [[პაულა ორმაეჩეა]], [[დონა ვეკიჩი]] და [[ანა ივანოვიჩი]], ამ ტურნირზე პირველად მიაღწია მეოთხედფინალს, სადაც [[მარია შარაპოვა|მარია შარაპოვასთან]] ორ სეტში წააგო.<ref>{{citation |url=https://www.reuters.com/article/us-tennis-sharapova-idUSBREA2P02220140326 |title=Sharapova closes in on return trip to Miami final |access-date=25 March 2014 |date=25 March 2014 |work=Reuters |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331082025/http://www.reuters.com/article/us-tennis-sharapova-idUSBREA2P02220140326 |archive-date=31 March 2016 |url-status=live}}</ref> ამ წლის ბალახის კორტების სეზონში კვიტოვამ ისტბურნში ითამაშა — მეოთხედფინალამდე მივიდა, მაგრამ მყესის ტრავმის გამო შეწყვიტა ასპარეზობა. [[უიმბლდონის ტურნირი|უიმბლდონზე]] მეექვსე ნომრად განთესილმა თავდაჯერებით დაამარცხა [[ანდრეა ჰლავაჩკოვა]] და [[მონა ბარტელი]]. მესამე წრეში [[ვინუს უილიამსი|ვინუს უილიამსთან]] თითქმის დამარცხდა (ორი ქულაც აკლდა წაგებამდე), თუმცა მაინც მოიგო სამ სეტში. შემდეგ [[პენ შუაი]] გაანეიტრალა, ხოლო ჩეხ მეტოქეებს — [[ბარბორა ზაჰლავოვა-სტრიცოვა|ბარბორა ზაჰლავოვა-სტრიცოვასა]] და [[ლუსი შაფაროვა|ლუსი შაფაროვას]] — იოლად მოუგო და ფინალში გავიდა. ფინალში [[ეჟენი ბუშარი]] ორ სეტში დაამარცხა და მეორე გრანდ სლემის ტიტული მოიგო. ამ გამარჯვებით მსოფლიო რეიტინგში მეოთხე ადგილზე დაწინაურდა და 2012 წლის შემდეგ პირველად დაბრუნდა ტოპ-5-ში.<ref>{{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/tennis/wimbledon/10948472/Petra-Kvitova-defeats-Eugenie-Bouchard-6-3-6-0-in-the-Wimbledon-2014-womens-final.html |title=Petra Kvitova defeats Eugenie Bouchard 6–3 6–0 in the Wimbledon 2014 women's final |date=5 July 2014 |work=Daily Telegraph |access-date=7 July 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140706180335/http://www.telegraph.co.uk/sport/tennis/wimbledon/10948472/Petra-Kvitova-defeats-Eugenie-Bouchard-6-3-6-0-in-the-Wimbledon-2014-womens-final.html |archive-date=6 July 2014 |url-status=live}}</ref> ===2015: სტაბილური რეიტინგი და მონონუკლეოზის მკურნალობა=== კვიტოვამ 2015 წელი ჩინეთის ქალაქ [[შენჭენი|შენჭენში]] გამართულ ტურნირზე, მეორე ნომრად განთესილმა დაიწყო, სადაც ნახევარფინალში მერვე ნომრად განთესილ [[ტიმეა ბაჩინსკი|ტიმეა ბაჩინსკისთან]] დამარცხდა. შემდეგ ის [[სიდნეი|სიდნეიში]] მეორე ნომრად იყო განთესილი და პირველი წრე გამოტოვა. მეორე წრეში [[პენგ შუაი]] დაამარცხა, ხოლო მეოთხედფინალში [[იარმილა გაიდოშოვა]]. გასული წლის ნახევარფინალის განმეორებით მატჩში კვიტოვამ რევანში აიღო [[ცვეტანა პირონკოვა|ცვეტანა პირონკოვასთან]], შემდეგ კი ფინალში თანამემამულე [[კაროლინა პლიშკოვა]] დაამარცხა და წლის პირველი, კარიერაში კი მე-15 ტიტული მოიპოვა.<ref>{{cite news |title=Kvitova downs fellow Czech Pliskova to win Sydney title |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/tennis/top-stories/Kvitova-downs-fellow-Czech-Pliskova-to-win-Sydney-title/articleshow/45910491.cms |work=The Times of India |date=16 January 2015 |access-date=12 April 2026}}</ref> [[ავსტრალიის ღია პირველობა|ავსტრალიის ღია პირველობაზე]] მეოთხე ნომრად განთესილი კვიტოვა მესამე წრეში მოულოდნელად [[მედისონ კიზი|მედისონ კიზთან]] დამარცხდა ორ სეტში. ამის შემდეგ [[დუბაი|დუბაისა]] და [[დოჰა|დოჰას]] ტურნირებზე [[კარლა სუარეს ნავარო|კარლა სუარეს ნავაროსთან]] წააგო. გადაღლილობის გამო მან მონაწილეობა მოიხსნა ინდიან-უელსისა და [[მაიამი|მაიამის]] ტურნირებიდან. ექვსკვირიანი პაუზის შემდეგ დაბრუნდა ფედერაციის თასის ნახევარფინალში, სადაც ჩეხეთი საფრანგეთს შეხვდა. კვიტოვამ ორივე მატჩი მარტივად მოიგო — დაამარცხა [[კრისტინა მლადენოვიჩი]] და [[კაროლინ გარსია]], რის შედეგადაც ჩეხეთის ნაკრები ხუთ წელიწადში მეოთხედ გავიდა ფინალში.<ref>{{cite news |title=Kvitova takes Czechs past France to Fed Cup final |url=https://sports.yahoo.com/news/kvitova-takes-czechs-past-france-fed-cup-final-004523006--ten.html |work=Yahoo Sports |agency=Reuters |date=19 April 2015 |access-date=12 April 2026 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150423232903/http://sports.yahoo.com/news/kvitova-takes-czechs-past-france-fed-cup-final-004523006--ten.html |archivedate=23 აპრილი 2015 }}</ref> [[შტუტგარტი|შტუტგარტში]] პირველივე მატჩში [[მედისონ ბრენგლი|მედისონ ბრენგლთან]] მარცხის შემდეგ, კვიტოვამ [[მადრიდი|მადრიდში]] შესანიშნავად იასპარეზა — [[ოლგა გოვორცოვა]], [[კოკო ვანდევეი]] და [[ანასტასია პავლიუჩენკოვა]] დაამარცხა და მეოთხედფინალში გავიდა. შემდეგ [[ირინა-კამელია ბეგუ|ირინა-კამელია ბეგუს]] ორ სეტში მოუგო და ნახევარფინალში მსოფლიოს პირველ ნომერ [[სერენა უილიამსი|სერენა უილიამსს]] შეხვდა. მანამდე ხუთჯერ წაგებული ჰქონდა უილიამსთან, თუმცა ამჯერად სენსაცია მოახდინა და ორ სეტში გაიმარჯვა, რითაც [[მადრიდი|მადრიდის]] ტურნირის ფინალში მეორედ გავიდა. ამ გამარჯვებამ უილიამსის 27-მატჩიანი გამარჯვებების სერიაც დაასრულა. ფინალში კვიტოვამ [[სვეტლანა კუზნეცოვა]] დამაჯერებლად დაამარცხა და კარიერაში მე-16 ტიტული მოიპოვა.<ref>{{cite news |last=Nguyen |first=Courtney |title=Petra Kvitova dominates Svetlana Kuznetsova to win Madrid Open title |url=https://www.si.com/tennis/2015/05/09/petra-kvitova-wins-madrid-open-svetlana-kuznetsova |work=Sports Illustrated |date=9 May 2015 |access-date=12 April 2026}}</ref> 2015 წელს რომში კიდევ ერთხელ გავიდა მეოთხედფინალში, თუმცა ისევ სუარეს ნავაროსთან დამარცხდა — უკვე მესამედ იმ წელს. საფრანგეთის ღია პირველობაზე მეოთხე ნომრად განთესილმა [[მარინა ერაკოვიჩი]], [[სილვია სოლერ ესპინოსა]] და [[ირინა-კამელია ბეგუ|ბეგუ]] დაამარცხა და მეოთხე წრეში გავიდა. უიმბლდონზე ბაჩინსკისთან დამარცხდა სამ სეტში. მიუხედავად ამისა, ტურნირის დასრულების შემდეგ კვიტოვა მსოფლიოს მეორე ნომრად აღზევდა — პირველად 2012 წლის თებერვლის შემდეგ.<ref>{{cite web |title=Petra Kvitova Rankings History |url=https://www.wtatennis.com/players/314206/petra-kvitova/rankings-history |website=WTA Tennis |publisher=Women's Tennis Association |access-date=12 April 2026}}</ref> ბალახის საფარზე სეზონი [[უიმბლდონის ტურნირი|უიმბლდონზე]] დაიწყო, რადგან ავადმყოფობის გამო ისტბორნიდან ჩაეხსნა. მოქმედი ჩემპიონისა და მეორე ნომრის სტატუსით, პირველ წრეში [[კიკი ბერტენსი]] მხოლოდ 35 წუთში დაამარცხა და საკუთარ ჩაწოდებაზე მხოლოდ ერთი ქულა დათმო — ორმაგი შეცდომის შედეგად. მეორე წრეში [[კურუმი ნარა|კურუმი ნარას]] ორ სეტში მოუგო და მესამე წრეში [[ელენა იანკოვიჩი|ელენა იანკოვიჩს]] შეხვდა. მიუხედავად იმისა, რომ კვითოვა სეტითა და ბრეიკით წინ იყო, საბოლოოდ სამ სეტში დამარცხდა და ტურნირს გამოეთიშა.<ref>{{cite news |last=Lee |first=Veronica |title=Wimbledon 2015: Defending champion Petra Kvitova crashes out to Jelena Jankovic |url=https://www.independent.co.uk/sport/tennis/wimbledon/wimbledon-2015-defending-champion-petra-kvitova-crashes-out-to-jelena-jankovic-10366281.html |work=The Independent |date=5 July 2015 |access-date=12 April 2026}}</ref> აგვისტოში გაირკვა, რომ კვიტოვას მონონუკლეოზი (“ჯირკვლოვანი ცხელება”) ჰქონდა, რომელიც გაზაფხულზე გადაიტანა, თუმცა თამაშის უფლება მაინც მისცეს. აშშ-ის ღია სერიის ფარგლებში [[ტორონტო|ტორონტოსა]] და [[ცინცინატი|ცინცინატიში]] პირველივე მატჩები წააგო. [[კონექტიკუტი|კონექტიკუტის]] ტურნირზე, სადაც მოქმედი ჩემპიონი იყო, მეორე ნომრად განთესილმა პირველი წრე გამოტოვა და ნახევარფინალამდე მიაღწია — დაამარცხა კიზი და [[აგნეშკა რადვანსკა]]. შემდეგ [[კაროლინა ვოზნიაცკი|კაროლინა ვოზნიაცკის]] ორ სეტში სძლია და ზედიზედ მეოთხედ გავიდა ამ ტურნირის ფინალში, სადაც [[ლუციე შაფაროვა|ლუციე შაფაროვას]] სამ სეტში მოუგო და კარიერაში მე-17 ტიტული მოიპოვა. ამ გამარჯვებით პირველად შეძლო ტიტულის დაცვაც.<ref>{{cite news |title=Kvitova tops Safarova to defend New Haven title |url=https://www.tennis.com/news/articles/kvitova-tops-safarova-to-defend-new-haven-title#.Vjcy5vkrLIU |work=Tennis.com |date=30 August 2015 |access-date=12 April 2026}}</ref> აშშ-ის ღია პირველობაზე მეხუთე ნომრად განთესილმა კვიტოვამ [[ლაურა ზიგემუნდი]], უაილდქარდით მონაწილე [[ნიკოლ გიბსი]] და [[ანა კაროლინა შმიდლოვა]] ორ სეტში დაამარცხა და მეოთხე წრეში გავიდა. შემდეგ [[იოჰანა კონტა]] დაამარცხა და პირველად კარიერაში ამ ტურნირის მეოთხედფინალში მოხვდა, რითაც ყველა გრანდ სლემზე მინიმუმ მეოთხედფინალში გასვლის მიღწევაც შეასრულა. თუმცა აქ უკვე [[ფლავია პენეტა|ფლავია პენეტასთან]] სამ სეტში დამარცხდა.<ref>{{cite news |title=US Open 2015: Flavia Pennetta rides tension to end Petra Kvitova’s anguish |work=The Guardian |date=9 September 2015 |url=https://www.theguardian.com/sport/2015/sep/09/us-open-2015-flavia-pennetta-petra-kvitova}}</ref> აზიურ ტურნე კვიტოვასთვის წარუმატებელი აღმოჩნდა — ის ტურნირებს [[უხანი|უხანსა]] და პეკინში ადრეულ ეტაპზე გამოეთიშა. მიუხედავად ამისა, 14 ოქტომბერს WTA-ის ფინალურ ტურნირზე კვალიფიკაცია მოიპოვა. მეოთხე ნომრად განთესილმა ჯგუფში [[ანჟელიკ კერბერი|ანჟელიკ კერბერთან]] და [[გარბინიე მუგურუსა|გარბინიე მუგურუსასთან]] წააგო, თუმცა [[ლუციე შაფარჟოვა|შაფარჟოვას]] მოუგო და ნახევარფინალში გავიდა. იქ [[მარია შარაპოვა]] ორ სეტში დაამარცხა და ტურნირის ფინალში მეორედ გააღწია. აღსანიშნავია, რომ ეს იყო პირველი შემთხვევა, როცა ჯგუფურ ეტაპზე უარყოფითი ბალანსის მქონე ორი მოთამაშე ფინალში შეხვდა. ფინალში კი კვიტოვა [[აგნეშკა რადვანსკა|რადვანსკასთან]] სამ სეტში დამარცხდა.<ref>{{cite news |title=Tennis: Radwanska beats Kvitova to win 2015 WTA Finals singles crown |work=The Straits Times |date=1 November 2015 |url=https://www.straitstimes.com/sport/tennis/tennis-radwanska-beats-kvitova-to-win-2015-wta-finals-singles-crown}}</ref> კვიტოვამ წელი მსოფლიოს მეექვსე ნომრად დაასრულა. ფედერაციის თასის ფინალშიც ითამაშა, სადაც ერთ შეხვედრაში მოიგო და ერთში დამარცხდა, თუმცა ჩეხეთის ნაკრებმა საბოლოოდ გადამწყვეტი წყვილების მატჩის მოგებით ტიტული დაიცვა. იმავე წელს კვიტოვამ ზედიზედ მესამედ მიიღო [[კარენ კრანცკე|კარენ კრანცკეს]] სპორტული სამართლიანობის ჯილდო.<ref>{{cite web |title=Kvitova claims Krantzcke Award |website=WTA Tennis |date=11 December 2015 |url=http://www.wtatennis.com/news/kvitova-claims-krantzcke-award |access-date=12 აპრილი 2026 |archive-date=10 დეკემბერი 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171210232809/http://www.wtatennis.com/news/kvitova-claims-krantzcke-award }}</ref> ===2016: ოლიმპიური ბრინჯაოსა და ფედერაციის თასის კვინტეტი=== კვიტოვასთვის 2016 წელი, გასტროინტესტინური ავადმყოფობის გამო, ნელი სტარტით დაიწყო<ref>{{citation |url=https://www.si.com/tennis/2016/01/05/ap-ten-shenzhen-open |title=Kvitova withdraws from Shenzhen Open due to illness |access-date=5 January 2016 |date=5 January 2016 |work=SI Tennis |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328081529/http://www.si.com/tennis/2016/01/05/ap-ten-shenzhen-open |archive-date=28 March 2016 |url-status=live}}</ref> რის შედეგადაც წლის პირველ ორ თვეში მთავარ ბადეში 2-4 ბალანსი ჰქონდა, [[ავსტრალიის ღია პირველობა 2016|ავსტრალიის ღია პირველობა]]ზე დაამარცხა ლუკსიკა კუმქუმი და მოგვიანებით დოჰაში [[ბარბორა სტრიცოვა]].<ref>{{citation |url=http://www.foxsports.com/tennis/story/the-latest-kvitova-wins-opening-match-at-australian-open-011716 |title=The Latest: Kvitova wins opening match at Australian Open |access-date=17 January 2016 |date=17 January 2016 |work=FOX Sports |archive-url=https://web.archive.org/web/20160421171852/http://www.foxsports.com/tennis/story/the-latest-kvitova-wins-opening-match-at-australian-open-011716 |archive-date=21 April 2016 |url-status=live}}</ref> ავსტრალიის ღია პირველობის შემდეგ მისი და მწვრთნელ [[დავიდ კოტიზა]]ს გზები გაიყო.<ref>{{citation |url=http://www.wtatennis.com/news/article/5299311/title/kvitova-splits-with-coach-kotyza |title=Kvitova splits with coach Kotyza |access-date=25 January 2016 |date=25 January 2016 |work=WTA Tennis |archive-url=https://web.archive.org/web/20160208134614/http://www.wtatennis.com/news/article/5299311/title/kvitova-splits-with-coach-kotyza |archive-date=8 February 2016 |url-status=dead}}</ref> გაზაფხულზე ფორმა ნაწილობრივ დაიბრუნა, თუმცა სტაბილურობა აკლდა. [[თიხა|თიხის]] სეზონზე ახალი მწვრთნელი [[ფრანტიშეკ ჩერმაკი]] აიყვანა,<ref>{{citation |url=http://www.vavel.com/en-us/tennis-usa/633267-petra-kvitova-announces-new-coach-appointment-in-frantisek-cermak.html |title=Petra Kvitova announces new coach Frantisek Cermak |access-date=14 April 2016 |date=14 April 2016 |work=VAVEL USA |archive-url=https://web.archive.org/web/20160505151901/http://www.vavel.com/en-us/tennis-usa/633267-petra-kvitova-announces-new-coach-appointment-in-frantisek-cermak.html |archive-date=5 May 2016 |url-status=live}}</ref> მაგრამ მაინც უკან დაიხია რეიტინგში და ტოპ-10 დატოვა. [[საფრანგეთის ღია პირველობა|საფრანგეთის ღია პირველობაზე]] მოულოდნელად დამარცხდა მესამე რაუნდში.<ref>{{citation |url=https://www.nytimes.com/2016/05/28/sports/tennis/shelby-rogers-ranked-no-108-defeats-petra-kvitova.html?_r=0 |title=Shelby Rogers, Ranked No. 108, Defeats Petra Kvitova |access-date=27 May 2016 |date=27 May 2016 |work=[[The New York Times]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20160531192512/http://www.nytimes.com/2016/05/28/sports/tennis/shelby-rogers-ranked-no-108-defeats-petra-kvitova.html?_r=0 |archive-date=31 May 2016 |url-status=live}}</ref> ბალახის სეზონიც სუსტი გამოდგა, უიმბლდონზე კი მეორე წრეში გამოეთიშა.<ref>{{citation |url=https://www.theguardian.com/sport/2016/jul/02/wimbledon-women-tennis |title=Two-time Wimbledon champion Petra Kvitova laid low by familiar ups and downs |access-date=2 July 2016 |date=2 July 2016 |work=The Guardian |archive-url=https://web.archive.org/web/20160708134348/https://www.theguardian.com/sport/2016/jul/02/wimbledon-women-tennis |archive-date=8 July 2016 |url-status=live}}</ref> სეზონის მთავარი მიღწევა რიოს ოლიმპიადაზე მოვიდა — კვიტოვამ [[ბრინჯაო|ბრინჯაოს]] მედალი მოიპოვა, რაც მისი პირველი ოლიმპიური ჯილდო გახდა.<ref>{{citation |url=http://www.wtatennis.com/news/article/5803583 |title=Kvitova claims Olympic bronze medal |access-date=13 August 2016 |date=13 August 2016 |work=WTA Tennis |archive-url=https://web.archive.org/web/20160816145817/http://www.wtatennis.com/news/article/5803583 |archive-date=16 August 2016 |url-status=dead}}</ref> შემოდგომაზე ფორმა მნიშვნელოვნად გააუმჯობესა: ვუჰანის ტურნირი მოიგო და 13-თვიანი უტიტულო პერიოდი დაასრულა.<ref>{{citation |url=https://www.bbc.com/sport/tennis/37528373 |title=Petra Kvitova beats Dominika Cibulkova to win Wuhan Open title |access-date=1 October 2016 |date=1 October 2016 |work=BBC |archive-url=https://web.archive.org/web/20161002131542/http://www.bbc.com/sport/tennis/37528373 |archive-date=2 October 2016 |url-status=live}}</ref> მოგვიანებით მოიგო WTA Elite Trophy-იც.<ref>{{citation |url=https://www.bbc.com/sport/tennis/37887882 |title=Petra Kvitova beats Elina Svitolina to secure WTA Elite Trophy title |access-date=6 November 2016 |date=6 November 2016 |work=BBC |archive-url=https://web.archive.org/web/20161107014801/http://www.bbc.com/sport/tennis/37887882 |archive-date=7 November 2016 |url-status=live}}</ref> სეზონი დაასრულა მსოფლიოს მე-11 ნომრად და მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა ჩეხეთის ნაკრების Fed Cup-ის გამარჯვებაში, რაც მისი კარიერის მეხუთე ტიტული იყო ამ ტურნირზე.<ref>{{citation |url=http://www.fedcup.com/en/news/244799.aspx |title=Czechs maintain hold on Fed Cup trophy |access-date=13 November 2016 |date=13 November 2016 |work=BBC |archive-url=https://web.archive.org/web/20161114235235/http://www.fedcup.com/en/news/244799.aspx |archive-date=14 November 2016 |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161114235235/http://www.fedcup.com/en/news/244799.aspx |date=14 ნოემბერი 2016 }}</ref> ასევე ზედიზედ მეოთხედ მიიღო WTA-ის სპორტსმენობის ჯილდო.<ref>{{citation |url=http://www.wtatennis.com/news/article/6153567/title/kvitova-claims-fifth-krantzcke-award |title=Kvitova Claims Fifth Krantzcke Award |access-date=14 December 2016 |date=14 December 2016 |work=WTA Tennis |archive-url=https://web.archive.org/web/20161216162503/http://www.wtatennis.com/news/article/6153567/title/kvitova-claims-fifth-krantzcke-award |archive-date=16 December 2016 |url-status=dead}}</ref> === 2017: დაბრუნება დანით თავდასხმის შემდეგ და ტოპ-20-დან გასვლა === [[2016]] წლის დასვენების პერიოდში, [[2017]] წლის მოსამზადებელ პერიოდში, პეტრა კვიტოვამ ახალ მწვრთნელად [[ირჟი ვანეკი (ჩოგბურთი)|ირჟი ვანეკი]] დაასახელა.<ref>{{citation |url=http://metro.co.uk/2016/12/01/petra-kvitova-and-karolina-pliskova-swap-coaches-for-2017-6295465/ |title=Petra Kvitova and Karolina Pliskova swap coaches for 2017 |access-date=1 December 2016 |date=1 December 2016 |work=METRO |archive-url=https://web.archive.org/web/20161202130431/http://metro.co.uk/2016/12/01/petra-kvitova-and-karolina-pliskova-swap-coaches-for-2017-6295465/ |archive-date=2 December 2016 |url-status=live}}</ref> თუმცა, მისი გეგმები მნიშვნელოვნად შეიცვალა, როდესაც [[ჩეხეთი|ჩეხეთში]] არდადეგების დროს, საკუთარ სახლში იარაღით შეიარაღებული მძარცველის თავდ დაესხა და ჩოგბურთელი დანით დაჭრა. ინციდენტისას მან მიიღო ჭრილობები თავის ძლიერ მარცხენა ხელზე, რამაც მყესებისა და [[ნერვი|ნერვების]] დაზიანება გამოიწვია.<ref>{{citation |url=https://www.bbc.com/sport/tennis/38387278 |title=Petra Kvitova out for three months after hand surgery following knife attack |access-date=20 December 2016 |date=20 December 2016 |work=BBC |archive-url=https://web.archive.org/web/20161221093355/http://www.bbc.com/sport/tennis/38387278 |archive-date=21 December 2016 |url-status=live}}</ref>თავდაპირველად მას ექვსთვიანი პაუზა ელოდებოდა.<ref>{{citation |url=https://www.theguardian.com/sport/2016/dec/21/petra-kvitova-focused-return-tennis-following-knife-attack-surgery |title=Petra Kvitova could return to tennis within six months following knife attack |access-date=21 December 2016 |date=21 December 2016 |work=The Guardian |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222043157/https://www.theguardian.com/sport/2016/dec/21/petra-kvitova-focused-return-tennis-following-knife-attack-surgery |archive-date=22 December 2016 |url-status=live}}</ref> [[მაისი|მაისის]] ბოლოს კვიტოვამ განაცხადა, რომ მოედანს დაგეგმილზე ერთი თვით ადრე, [[საფრანგეთის ღია პირველობა|საფრანგეთის ღია პირველობაზე]] დაუბრუნდებოდა.<ref>{{citation |url=https://www.telegraph.co.uk/tennis/2017/05/26/petra-kvitova-says-actually-already-won-biggest-fight-ahead/ |title=Petra Kvitova readies herself for emotional French Open return |access-date=26 May 2017 |date=26 May 2017 |work=The Telegraph |archive-url=https://web.archive.org/web/20170527010237/http://www.telegraph.co.uk/tennis/2017/05/26/petra-kvitova-says-actually-already-won-biggest-fight-ahead/ |archive-date=27 May 2017 |url-status=live}}</ref> [[პარიზი|პარიზში]] დაბრუნება მან გამარჯვებით დაიწყო ამერიკელ [[ჯულია ბოსერაპი|ჯულია ბოსერაპთან]] პირველ წრეში.<ref>{{citation |url=https://www.bbc.com/sport/tennis/40076227 |title=French Open: Petra Kvitova wins first match following knife attack |access-date=28 May 2017 |date=28 May 2017 |work=BBC |archive-url=https://web.archive.org/web/20170531232822/http://www.bbc.com/sport/tennis/40076227 |archive-date=31 May 2017 |url-status=live}}</ref> თუმცა, მომდევნო ეტაპზე სამ სეტში დამარცხდა [[ბეთანი მატეკ-სენდსი|ბეთანი მატეკ-სენდსთან]].<ref>{{citation |url=https://edition.cnn.com/2017/05/31/tennis/petra-kvitova-french-open/ |title=French Open: Petra Kvitova knocked out by Bethanie Mattek-Sands |access-date=31 May 2017 |date=31 May 2017 |work=CNN |archive-url=https://web.archive.org/web/20170721093048/http://edition.cnn.com/2017/05/31/tennis/petra-kvitova-french-open/ |archive-date=21 July 2017 |url-status=live}}</ref> მიწის სეზონი კვიტოვამ დაიწყო ბირმინგემის კლასიკურ ტურნი, სადაც დაამარცხა [[ტერეზა სმიტკოვა|ტერეზა სმიტკოვა]] და [[ნაომი ბროუდი|ნაომი ბროუდი]], რითაც 2017 წელს პირველი მეოთხედფინალში გასვლის უფლება მოიპოვა — და ეს პირველად გააკეთა ბალახის საფარზე 2014 წლის უიმბლდონის შემდეგ. შემდეგ მან დაამარცხა მეხუთე ნომერი [[კრისტინა მლადენოვიჩი|კრისტინა მლადენოვიჩი]], ხოლო ნახევარფინალში გავიდა [[ლუციე შაფარჟოვა|ლუციე შაფარჟოვას]] დამარცხებით. ფინალში კი სამ სეტში აჯობა [[ეშლიუ ბარტი|ეშლიუ ბარტის]] და კარიერაში მე-20 ტიტული მოიპოვა.<ref>{{citation |url=https://www.bbc.com/sport/tennis/40398244 |title=Aegon Classic: Petra Kvitova wins first title since stabbing by beating Ashleigh Barty |access-date=25 June 2017 |date=25 June 2017 |work=BBC |archive-url=https://web.archive.org/web/20170625195554/http://www.bbc.com/sport/tennis/40398244 |archive-date=25 June 2017 |url-status=live}}</ref> მოგვიანებით უიმბლდონის მეორე წრეში ზედიზედ მეორე მარცხი განიცადა, ამჯერად [[მედისონ ბრენგლი|მედისონ ბრენგლისთან]] სამ სეტში.<ref>{{citation |url=https://www.telegraph.co.uk/tennis/2017/07/05/petra-kvitova-digs-deep-debilitating-heat-cannot-keep-fairy/ |title=Petra Kvitova digs deep in the debilitating heat but cannot keep fairy tale alive |access-date=5 July 2017 |date=5 July 2017 |work=The Telegraph |archive-url=https://web.archive.org/web/20170707172135/http://www.telegraph.co.uk/tennis/2017/07/05/petra-kvitova-digs-deep-debilitating-heat-cannot-keep-fairy/ |archive-date=7 July 2017 |url-status=live}}</ref>აშშ-ის ღია სერიის პერიოდში, კვიტოვამ სტენფორდში მეოთხედფინალამდე მიაღწია,<ref>{{citation |url=http://www.eurosport.com/tennis/wta-stanford/2017/garbine-muguruza-wins-petra-kvitova-eliminated-at-stanford-classic_sto6277728/story.shtml |title=Garbine Muguruza wins, Petra Kvitova eliminated at Stanford Classic |access-date=5 August 2017 |date=5 August 2017 |work=Eurosport |archive-url=https://web.archive.org/web/20170808075257/http://www.eurosport.com/tennis/wta-stanford/2017/garbine-muguruza-wins-petra-kvitova-eliminated-at-stanford-classic_sto6277728/story.shtml |archive-date=8 August 2017 |url-status=live}}</ref> შემდეგ [[ტორონტო|ტორონტოსა]] და [[ცინცინატი|ცინცინატში]] ადრეულ ეტაპებზე დამარცხდა, ორივეჯერ აღზევებული [[სლოან სტივენსი|სლოან სტივენსის]] წინააღმდეგ.<ref>{{citation |url=http://www.wtatennis.com/news/sloane-stephens-scores-statement-win-over-petra-kvitova-toronto-rogers-cup |title=Stephens scores statement win over Kvitova in Toronto |access-date=10 August 2017 |date=10 August 2017 |work=WTA Tennis |archive-url=https://web.archive.org/web/20170812020126/http://www.wtatennis.com/news/sloane-stephens-scores-statement-win-over-petra-kvitova-toronto-rogers-cup |archive-date=12 August 2017 |url-status=live}}</ref><ref>{{citation |url=http://www.wtatennis.com/news/stephens-scores-kvitova-double-cincinnati |title=Stephens scores Kvitova double in Cincinnati |access-date=16 August 2017 |date=16 August 2017 |work=WTA Tennis |archive-url=https://web.archive.org/web/20170817122908/http://www.wtatennis.com/news/stephens-scores-kvitova-double-cincinnati |archive-date=17 August 2017 |url-status=live}}</ref> შემდეგ კი ნიუ-ჰეივენში პირველივე წრეში დამარცხდა [[ჟანგ შუაი|ჟანგ შუაისთან]].<ref>{{citation |url=http://www.nhregister.com/sports/article/Zhang-upsets-No-3-Kvitova-at-Connecticut-Open-11948850.php |title=Zhang upsets No. 3 Kvitova at Connecticut Open |access-date=22 August 2017 |date=22 August 2017 |work=New Haven Register |archive-url=https://web.archive.org/web/20170822135856/http://www.nhregister.com/sports/article/Zhang-upsets-No-3-Kvitova-at-Connecticut-Open-11948850.php |archive-date=22 August 2017 |url-status=live |last1=Nowak |first1=Dan }}</ref> აშშ-ის ღია პირველობაზე ძლიერი დაბრუნება გამოუვიდა — დაამარცხა [[ელენა იანკოვიჩი|ელენა იანკოვიჩი]], [[ალიზე კორნე|ალიზე კორნე]] და მე-18 ნომერი [[კაროლინ გარსია|კაროლინ გარსია]] და მეოთხე წრეში გავიდა. იქ კი სენსაციურად დაამარცხა მესამე ნომერი [[გარინიე მუგურუსა|გარინიე მუგურუსა]] და მეათედ გავიდა დიდი სლემის მეოთხედფინალში, სადაც სამ სეტში დამარცხდა მეცხრე ნომერ [[ვენუს უილიამსი|ვენუს უილიამსთან]].<ref>{{citation |url=https://www.bbc.com/sport/tennis/41173099 |title=US Open: Petra Kvitova on her return to tennis after knife attack |access-date=6 September 2017 |date=6 September 2017 |work=BBC |archive-url=https://web.archive.org/web/20170906224835/http://www.bbc.com/sport/tennis/41173099 |archive-date=6 September 2017 |url-status=live}}</ref> აზიური ტურნე კვიტოვამ [[უხანი|უხანში]] დაიწყო, სადაც მოქმედი ჩემპიონი იყო და პირველივე მატჩში ადგილობრივ [[პენგ შუაი|პენგ შუაის]] დაუპირისპირდა. სამსაათნახევრიანი ეპიკური შეხვედრის შემდეგ დამარცხდა.<ref>{{citation |url=http://www.wtatennis.com/news/peng-dethrones-defending-champ-kvitova-wuhan-epic |title=Peng dethrones defending champ Kvitova in Wuhan epic |access-date=25 September 2017 |date=25 September 2017 |work=WTA Tennis |archive-url=https://web.archive.org/web/20170927001614/http://www.wtatennis.com/news/peng-dethrones-defending-champ-kvitova-wuhan-epic |archive-date=27 September 2017 |url-status=live}}</ref> შემდეგ [[ჩინეთის ღია პირველობა|ჩინეთის ღია პირველობაზე]] დაამარცხა [[კრისტინა პლიშკოვა|კრისტინა პლიშკოვა]] და [[ვარვარა ლეპჩენკო|ვარვარა ლეპჩენკო]], შემდეგ კი მესამე წრეში აჯობა მეხუთე ნომერს [[კაროლინა ვოზნიაცკი|კაროლინ ვოზნიაცკის]]. მეოთხედფინალში კი დაამარცხა [[ბარბორა სტრიცოვა|ბარბორა სტრიცოვა]], მაგრამ ნახევარფინალში წააგო მომავალ ჩემპიონ [[კაროლინ გარსია|კაროლინ გარსიასთან]].<ref>{{citation |url=http://www.wtatennis.com/news/garcia-conquers-kvitova-one-win-wuhan-beijing-double |title=Garcia conquers Kvitova, one win from Wuhan-Beijing double |access-date=7 October 2017 |date=7 October 2017 |work=WTA Tennis |archive-url=https://web.archive.org/web/20171009041914/http://www.wtatennis.com/news/garcia-conquers-kvitova-one-win-wuhan-beijing-double |archive-date=9 October 2017 |url-status=live}}</ref> ამ მარცხის შედეგად, პირველად [[2010]] წლის შემდეგ, კვიტოვამ სეზონში ვერც ერთი დიდი 5 ტიტული ვერ მოიგო. შემდეგ კი ტიანძინის ტურნირზე პირველ წრეში დამარცხდა [[ჟუ ლინი (ჩოგბურთი)|ჟუ ლინთან]].<ref>{{citation |url=https://www.bbc.com/sport/tennis/41581461 |title=Venus Williams loses in Hong Kong as Petra Kvitova is knocked out in Tianjin |access-date=11 October 2017 |date=11 October 2017 |work=BBC |archive-url=https://web.archive.org/web/20171012001317/http://www.bbc.com/sport/tennis/41581461 |archive-date=12 October 2017 |url-status=live}}</ref> შედეგად, როგორც მოქმედმა ჩემპიონმა, ვერ მოახერხა WTA Elite Trophy-ზე გასვლა და პირველად [[2011]] წლის იანვრის შემდეგ ტოპ-20 რეიტინგს მიღმა აღმოჩნდა. სეზონი მან მსოფლიოს 29-ე ნომრად დაასრულა. მიუხედავად ამისა, კვიტოვამ ზედიზედ მეხუთედ და საერთო ჯამში მეექვსედ მიიღო კარენ კრაცკეს ჯილდო პატივისცემის ჯილდო.<ref>{{citation |url=http://www.wtatennis.com/news/safarova-kvitova-earn-player-voted-awards-service-and-sportsmanship |title=Safarova, Kvitova earn player-voted awards for service and sportsmanship |access-date=5 December 2017 |date=5 December 2017 |work=WTA Tennis |archive-url=https://web.archive.org/web/20171206135835/http://www.wtatennis.com/news/safarova-kvitova-earn-player-voted-awards-service-and-sportsmanship |archive-date=6 December 2017 |url-status=live}}</ref> === 2018: ხუთი WTA ტიტული და დაბრუნება ტოპ-5-ში === პეტრა კვიტოვამ 2018 წელი [[სიდნეი|სიდნეიში]] დაიწყო, სადაც იგი განუთესელი იყო, ეს პირველად მოხდა 2010 წლის კრემლის თასის შემდეგ. ამის მიზეზი იყო ის, რომ წინა კვირას [[ბრიზბენი|ბრიზბენის]] საერთაშორისო ტურნირიდან, ვირუსული ინფექციის გამო ჩახსნა მოუწია. სიდნეიში მან მეორე წრეში [[კამილა ჯორჯი]]სთან წააგო.<ref>{{citation |url=http://www.wtatennis.com/news/giorgi-jolts-kvitova-sydney-second-round |title=Giorgi jolts Kvitova in Sydney second round |access-date=10 January 2018 |date=10 January 2018 |work=WTA Tennis |archive-url=https://web.archive.org/web/20180113224930/http://www.wtatennis.com/news/giorgi-jolts-kvitova-sydney-second-round |archive-date=13 January 2018 |url-status=live}}</ref> [[ავსტრალიის ღია პირველობა|ავსტრალიის ღია პირველობაზე]] პირველივე წრეში დამარცხდა [[ანდრეა პეტკოვიჩი|ანდრეა პეტკოვიჩთან]] სამ სეტში, მიუხედავად იმისა, რომ მატჩის დახურვა ორჯერ შეეძლო საკუთარ სერვზე.<ref>{{citation |url=http://www.espn.com/tennis/story/_/id/22118072/australian-open-petra-kvitova-keeps-perspective-heartbreaking-loss |title=Petra Kvitova keeps perspective after heartbreaking loss |access-date=16 January 2018 |date=16 January 2018 |work=ESPN |archive-url=https://web.archive.org/web/20180117120238/http://www.espn.com/tennis/story/_/id/22118072/australian-open-petra-kvitova-keeps-perspective-heartbreaking-loss |archive-date=17 January 2018 |url-status=live}}</ref> თუმცა მალევე მოახერხა დაბრუნება და მოიგო [[სანქტ-პეტერბურგი|სანქტ-პეტერბურგის]] ქალთა თასი. ფინალამდე მან დაამარცხა [[ელენა ვესნინა]], [[ირინა-კამელია ბეგუ]], [[ელენა ოსტაპენკო]] და [[ჯულია გერჟესი]]. ფინალში კი [[კრისტინა მლადენოვიჩი]] დაამარცხა დომინანტური თამაშით და კარიერაში 21-ე ტიტული მოიპოვა — ამასთან გახდა პირველი ცაცია ჩოგბურთელი, რომელმაც [[რუსეთი|რუსეთში]] ერთეულთა განრიგის ტიტული მოიგო.<ref>{{citation |url=http://www.wtatennis.com/news/kvitova-completes-stellar-run-capture-st-petersburg-crown |title=Kvitova completes stellar run to capture St. Petersburg crown |access-date=4 February 2018 |date=4 February 2018 |work=WTA Tennis |archive-url=https://web.archive.org/web/20180205072132/http://www.wtatennis.com/news/kvitova-completes-stellar-run-capture-st-petersburg-crown |archive-date=5 February 2018 |url-status=live}}</ref> წარმატებული ასპარეზობა მან გააგრძელა კატარის ღია პირველობაზე, სადაც დაამარცხა [[ჩაღლა ბიუქაქჩაი]], [[აგნეშკა რადვანსკა]] და [[ელინა სვიტოლინა]]. შემდეგ მეოთხედფინალში [[ჯორჟესი]]ს მოგების შემდეგ (მოწინააღმდეგის უარის გამო) დაამარცხა მსოფლიოს პირველი ნომერი [[კაროლინა ვოზნიაცკი]] სამ სეტში. ფინალში კი [[გარინიე მუგურუსა]] დაამარცხა და კარიერაში 22-ე ტიტული მოიგო — რაც მას ტოპ-10-ში დაბრუნების გარანტიაც იყო, პირველად 2016 წლის [[ივნისი|ივნისის]] შემდეგ.<ref>{{citation |url=http://www.wtatennis.com/news/comeback-queen-kvitova-captures-doha-title-scintillating-thriller |title=Comeback queen Kvitova captures Doha title in scintillating thriller |access-date=18 February 2018 |date=18 February 2018 |work=WTA Tennis |archive-url=https://web.archive.org/web/20180219090159/http://www.wtatennis.com/news/comeback-queen-kvitova-captures-doha-title-scintillating-thriller |archive-date=19 February 2018 |url-status=live}}</ref> ინდიან უელსზე მან 14-მატჩიანი მოგებათა სერია გააგრძელა, თუმცა შემდეგ ეტაპზე ახალგაზრდა ამერიკელ [[ამანდა ანისიმოვა]]სთან დამარცხდა.<ref>{{citation |url=http://sport360.com/article/tennis/272073/petra-kvitovas-winning-streak-comes-to-an-end-at-hands-of-16-year-old-amanda-anisimova |title=Petra Kvitova's winning streak comes to an end at hands of 16-year-old Amanda Anisimova |access-date=11 March 2018 |date=11 March 2018 |work=Sport360 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180312144452/http://sport360.com/article/tennis/272073/petra-kvitovas-winning-streak-comes-to-an-end-at-hands-of-16-year-old-amanda-anisimova |archive-date=12 March 2018 |url-status=live}}</ref> შემდეგ [[მაიამის ღია პირველობა|მაიამის ღია პირველობაზე]] მეოთხე წრემდე მივიდა, სადაც [[იელენა ოსტაპენკო]]სთან დამარცხდა.<ref>{{citation |url=http://www.wtatennis.com/news/ostapenko-outlasts-kvitova-miami-midnight-marathon |title=Ostapenko outlasts Kvitova in Miami midnight marathon |access-date=27 March 2018 |date=27 March 2018 |work=WTA Tennis |archive-url=https://web.archive.org/web/20180328041230/http://www.wtatennis.com/news/ostapenko-outlasts-kvitova-miami-midnight-marathon |archive-date=28 March 2018 |url-status=live}}</ref> თიხის სეზონი დაიწყო ჩარლსტონში, სადაც პირველივე მატჩში დამარცხდა [[კრისტინა პლიშკოვა]]სთან — ეს იყო მისი პირველი მარცხი ჩეხ მოთამაშესთან 2012 წლის შემდეგ.<ref>{{citation |url=http://www.espn.co.uk/tennis/story/_/id/23031737/petra-kvitova-upset-kristyna-pliskova-3-sets-volvo-car-open |title=No. 2 seed Petra Kvitova loses opening match at Charleston |access-date=5 April 2018 |date=5 April 2018 |work=ESPN |archive-url=https://web.archive.org/web/20180408010119/http://www.espn.co.uk/tennis/story/_/id/23031737/petra-kvitova-upset-kristyna-pliskova-3-sets-volvo-car-open |archive-date=8 April 2018 |url-status=live}}</ref> შემდეგ ფედერაციის თასის ნახევარფინალში, [[გერმანია|გერმანიის]] წინააღმდეგ, დაამარცხა როგორც [[ჯორჟესი]], ისე [[ანჟელიკ კერბერი]], რითაც ჩეხეთი ფინალში გაიყვანა — მეექვსედ ბოლო რვა წელიწადში.<ref>{{citation |url=http://www.espn.com/tennis/story/_/id/23284156/petra-kvitova-wins-sends-czech-republic-fed-cup-final |title=Petra Kvitova beats Angelique Kerber for Fed Cup semifinal win |access-date=22 April 2018 |date=22 April 2018 |work=ESPN |archive-url=https://web.archive.org/web/20180423033753/http://www.espn.com/tennis/story/_/id/23284156/petra-kvitova-wins-sends-czech-republic-fed-cup-final |archive-date=23 April 2018 |url-status=live}}</ref> შემდეგ [[შტუტგარტი|შტუტგარტის]] ტურნირზე პირველივე წრეში დამარცხდა კერბერთან. ამის შემდეგ კი დაიწყო 13-მატჩიანი მოგებების სერია — მოიგო [[პრაღა|პრაღის]] ტურნირი, რაც მისი პირველი ტიტული იყო სამშობლოში. ფინალში დაამარცხა [[მიჰაელა ბუზარნესკუ]] და კარიერაში 23-ე ტიტული მოიპოვა.<ref>{{citation |url=http://www.wtatennis.com/news/kvitova-crowned-home-triumph-prague |title=Kvitova crowned at home with triumph in Prague |access-date=5 May 2018 |date=5 May 2018 |work=WTA Tennis |archive-url=https://web.archive.org/web/20180505205343/http://www.wtatennis.com/news/kvitova-crowned-home-triumph-prague |archive-date=5 May 2018 |url-status=live}}</ref> ===2019: ავსტრალიის ღია პირველობის ფინალი და ტრავმებთან ბრძოლა=== [[File:Sydney International Tennis WTA (46001160195) (cropped).jpg|left|thumb|upright=.7|კვიტოვა 2019 წლის სიდნეის საერთაშორისო ტურნირზე]] კვიტოვამ 2019 წლის სეზონი ბრიზბენში დაიწყო. მან პირველ წრეში [[დანიელ კოლინზი]] სამ საათზე მეტხნიან მატჩში დაამარცხა, თუმცა მეორე წრეში [[ანეტ კონტავეიტი|ანეტ კონტავეიტთან]] დამარცხდა.<ref>{{citation |url=https://www.wtatennis.com/news/kontaveit-sprints-brisbane-quarterfinals-kvitova-upset |title=Kontaveit sprints into Brisbane quarterfinals with Kvitova upset |access-date=2 January 2019 |date=2 January 2019 |work=WTA Tennis |archive-url=https://web.archive.org/web/20190111232601/https://www.wtatennis.com/news/kontaveit-sprints-brisbane-quarterfinals-kvitova-upset |archive-date=11 January 2019 |url-status=live}}</ref> შემდეგ მან კარიერაში მეორედ მოიგო სიდნეის საერთაშორისო ტურნირი. ფინალამდე გზაზე მან [[არინა საბალენკა]] და [[სე შუვეი]] დაამარცხა და პირველად 2015 წლის შემდეგ ავსტრალიის მიწაზე გავიდა მეოთხედფინალში. იქ მან მოქმედ ჩემპიონ [[ანჟელიკ კერბერი|ანჟელიკ კერბერს]] სძლია, შემდეგ კი [[ალექსანდრა სასნოვიჩი|ალექსანდრა სასნოვიჩს]] მოუგო და ფინალში გავიდა. ფინალში მან ერთი სეტის წაგების შემდეგ [[ეშლი ბარტი]] დაამარცხა და კარიერაში 26-ე ტიტული მოიპოვა.<ref>{{citation |url=https://www.wtatennis.com/news/kvitova-conquers-barty-classic-sydney-championship |title=Kvitova conquers Barty in classic Sydney championship |access-date=12 January 2019 |date=12 January 2019 |work=WTA Tennis |archive-url=https://web.archive.org/web/20190113003845/https://www.wtatennis.com/news/kvitova-conquers-barty-classic-sydney-championship |archive-date=13 January 2019 |url-status=live}}</ref> როგორც 2019 წლის [[ავსტრალიის ღია პირველობა|ავსტრალიის ღია პირველობის]] მერვე ნომრად განთესილმა მოთამაშემ, კვიტოვამ მეოთხედფინალამდე სეტის წაუგებლად მიაღწია და გზად დაამარცხა [[მაგდალენა რიბარიკოვა]], [[ირინა-კამელია ბეგუ]], [[ბელინდა ბენჩიჩი]] და [[ამანდა ანისიმოვა]]. ბენჩიჩთან გამარჯვებამ მას საშუალება მისცა, პირველად 2012 წლის შემდეგ ტურნირის მეორე კვირაში გადასულიყო, ხოლო დიდი სლემის ტურნირებზე — პირველად 2015 წლის [[საფრანგეთის ღია პირველობა|საფრანგეთის ღია პირველობის]] შემდეგ, აშშ-ის ღია პირველობის გარეთ. მეოთხედფინალში მან ბარტი ორ სეტში დაამარცხა, შემდეგ კი ასევე ორ სეტში მოუგო კოლინზს და პირველად 2014 წლის შემდეგ დიდი სლემის ფინალში გავიდა, თანაც პირველად მოახერხა ეს [[უიმბლდონის ტურნირი|უიმბლდონის]] გარდა ტურნირებში. ფინალში მისი მეტოქე მეოთხე ნომრად განთესილი [[ნაომი ოსაკა]] იყო, ამ მატჩში სასწორზე მსოფლიოს პირველი ჩოგნის სტატუსიც იდო. პირველი სეტის ტაი-ბრეიკის წაგების შემდეგ კვიტოვამ მეორე სეტში შთამბეჭდავი დაბრუნება მოახერხა, მიუხედავად იმისა, რომ საკუთარ მოწოდებაზე სამი ჩემპიონობის ქულა გადაარჩინა. შემდეგ მან ზედიზედ ოთხი გეიმი მოიგო და სეტი თავის სასარგებლოდ დაასრულა. თუმცა, ოსაკამ საბოლოო სეტში ინიციატივა დაიბრუნა, ადრეულად აიღო კვიტოვას მოწოდება და საბოლოოდ გაიმარჯვა.<ref>{{citation |url=https://www.bbc.com/sport/tennis/47013268 |title=Australian Open 2019: Naomi Osaka beats Petra Kvitova to win title |access-date=26 January 2019 |date=26 January 2019 |work=BBC |archive-url=https://web.archive.org/web/20190126224937/https://www.bbc.com/sport/tennis/47013268 |archive-date=26 January 2019 |url-status=live}}</ref> მიუხედავად ამისა, ტურნირის დასრულების შემდეგ კვიტოვა პირველად 2015 წლის ივნისის შემდეგ მსოფლიოს №2 ჩოგანი გახდა. ამ წაგებიდან მომდევნო კვირაში კვიტოვამ [[სანქტ-პეტერბურგი|სანკტ-პეტერბურგის]] ტურნირზე ითამაშა, სადაც მოქმედი ჩემპიონი იყო. პირველ მატჩში მან [[ვიქტორია აზარენკა]] დაამარცხა და მეოთხედფინალში გავიდა, სადაც [[დონა ვეკიჩი|დონა ვეკიჩთან]] დამარცხდა.<ref>{{citation |url=http://www.espn.com/tennis/story/_/id/25899769/petra-kvitova-upset-donna-vekic-st-petersburg |title=Petra Kvitova upset by Donna Vekic in St. Petersburg |access-date=2 February 2019 |date=2 February 2019 |work=ESPN |archive-url=https://web.archive.org/web/20190203231226/http://www.espn.com/tennis/story/_/id/25899769/petra-kvitova-upset-donna-vekic-st-petersburg |archive-date=3 February 2019 |url-status=live}}</ref> 2019 წლის დუბაის ჩოგბურთის ჩემპიონატზე კვიტოვამ 2013 წლის შემდეგ პირველად შეძლო ზედიზედ რამდენიმე გამარჯვების მოპოვება — მან სამ სეტში დაამარცხა [[კატერჟინა სინიოკოვა]] და [[ჯენიფერ ბრედი|ჯენიფერ ბრედი]], რითაც მეოთხედფინალში გავიდა. ამ ეტაპზე ორ სეტში სძლია [[ვიქტორია კუჟმოვა|ვიქტორია კუჟმოვას]]. ნახევარფინალში მან მძიმე ბრძოლაში აჯობა [[სე შუვეი|სე შუვეის]] და ფინალში გავიდა, სადაც სამ სეტში დამარცხდა ბენჩიჩთან. ეს მარცხი პირველი შემთხვევა იყო 2013 წლის შემდეგ, როდესაც კვიტოვამ ზედიზედ ორი ფინალი წააგო.<ref>{{citation |url=https://www.wtatennis.com/news/%E2%80%98so-many-times-i-was-close-defeat%E2%80%99-comeback-kid-bencic-stops-kvitova-claim-dubai-crown |title='So many times I was close to defeat:' Comeback kid Bencic stops Kvitova to claim Dubai crown |access-date=23 February 2019 |date=23 February 2019 |work=WTA Tennis |archive-url=https://web.archive.org/web/20190224001918/https://www.wtatennis.com/news/%E2%80%98so-many-times-i-was-close-defeat%E2%80%99-comeback-kid-bencic-stops-kvitova-claim-dubai-crown |archive-date=24 February 2019 |url-status=dead}}</ref> შემდეგ მან წააგო თავისი პირველი მატჩი 2019 წლის ინდიან უელსის ღია პირველობაზე, სადაც [[ვინუს უილიამსი|ვინუს უილიამსთან]] დაძაბულ სამ სეტიან ბრძოლაში დამარცხდა.<ref>{{citation |url=https://www.wtatennis.com/news/venus-pulls-kvitova-stunner-indian-wells-second-round |title=Venus pulls off Kvitova stunner in Indian Wells second round |access-date=10 March 2019 |date=10 March 2019 |work=WTA Tennis |archive-url=https://web.archive.org/web/20190327091454/https://www.wtatennis.com/news/venus-pulls-kvitova-stunner-indian-wells-second-round |archive-date=27 March 2019 |url-status=live}}</ref> ამის შემდეგ მან იასპარეზა 2019 წლის [[მაიამის ღია პირველობა|მაიამის ღია პირველობაზე]], სადაც მესამე ნომრად იყო განთესილი. მან დაამარცხა [[მარია საკარი]], 26-ე ნომრად განთესილი [[დონა ვეკიჩი]], 19-ე ნომრად განთესილი [[კაროლინ გარსია]] და ტურნირზე მეორე მეოთხედფინალში გავიდა. იქ კი სამ სეტში დამარცხდა 12-ე ნომრად განთესილ [[ეშლი ბარტი|ეშლი ბარტისთან]].<ref>{{citation |url=https://www.wtatennis.com/news/1449337/its-been-my-goal-for-a-long-time-barty-bests-kvitova-in-miami-midnight-marathon-seals-top-10-rise |title='It's been my goal for a long time': Barty bests Kvitova in Miami midnight marathon, seals Top 10 rise |access-date=27 March 2019 |date=27 March 2019 |work=WTA Tennis |archive-url=https://web.archive.org/web/20191119063114/https://www.wtatennis.com/news/1449337/its-been-my-goal-for-a-long-time-barty-bests-kvitova-in-miami-midnight-marathon-seals-top-10-rise |url-status=live |archive-date=19 November 2019}}</ref> კვიტოვამ თიხის საფარის სეზონი 2019 წლის [[Porsche|პორშეს]] ჩოგბურთის გრან-პრიზე [[შტუტგარტი|შტუტგარტში]] დაიწყო, სადაც გახდა პირველი მოთამაშე, რომელმაც 2019 წელს ორი ტიტული მოიგო. მესამე ნომრად განთესილმა ჩეხმა დაამარცხა [[გრიტ მინენი]], მეშვიდე ნომრად განთესილი [[ანასტასია სევასტოვა]] და მეექვსე ნომრად განთესილი [[კიკი ბერტენსი]] ფინალამდე გზაზე, სადაც მან [[ანეტ კონტავეიტი]] ორ სეტში დაამარცხა და კარიერაში 27-ე ტიტული მოიპოვა.<ref>{{citation |url=https://www.wtatennis.com/news/commanding-kvitova-claims-second-title-season-stuttgart |title=Commanding Kvitova claims second title of season at Stuttgart |access-date=28 April 2019 |date=28 April 2019 |work=WTA Tennis |archive-url=https://web.archive.org/web/20190512113621/https://www.wtatennis.com/news/commanding-kvitova-claims-second-title-season-stuttgart |archive-date=12 May 2019 |url-status=live}}</ref> ის იყო მოქმედი ჩემპიონი 2019 წლის [[მადრიდის ღია პირველობა|მადრიდის ღია პირველობაზე]] და მეოთხედფინალამდე მივიდა, სადაც [[კიკი ბერტენსი|კიკი ბერტენსთან]] წააგო, გასული წლის ფინალის რემატჩში, ორ სეტში.<ref>{{citation |url=https://www.wtatennis.com/news/bertens-grounds-kvitova-madrid-open-rematch |title=Bertens grounds Kvitova in Madrid Open rematch |access-date=9 May 2019 |date=9 May 2019 |work=WTA Tennis |archive-url=https://web.archive.org/web/20190512154456/https://www.wtatennis.com/news/bertens-grounds-kvitova-madrid-open-rematch |archive-date=12 May 2019 |url-status=live}}</ref> 2019 წლის [[იტალიის ღია პირველობა|იტალიის ღია პირველობაზე]] კვიტოვა მესამე რაუნდში [[მარია საკარი|მარია საკარის]] შეხვდა, მაგრამ გადამწყვეტ სეტში მუხლის ტრავმის გამო მატჩი შეწყვიტა და დამარცხდა.<ref>{{citation |url=https://www.wtatennis.com/news/sakkari-survives-ailing-kvitova-reach-last-eight-rome |title=Sakkari survives ailing Kvitova to reach last eight in Rome |access-date=16 May 2019 |date=16 May 2019 |work=WTA Tennis |archive-url=https://web.archive.org/web/20190517085555/https://www.wtatennis.com/news/sakkari-survives-ailing-kvitova-reach-last-eight-rome |archive-date=17 May 2019 |url-status=live}}</ref> შემდეგ ის გამოეთიშა საფრანგეთის ღია პირველობას მკლავის ტრავმის გამო, რითაც მისი თიხის სეზონი ნახევარ გზაზე დასრულდა.<ref>{{citation |url=https://www.eurosport.com/tennis/french-open/2019/french-open-2019-petra-kvitova-withdraws-from-french-open-due-to-muscle-tear_sto7294375/story.shtml |title=Kvitova withdraws from French Open due to muscle tear |access-date=27 May 2019 |date=27 May 2019 |work=Eurosport |archive-url=https://web.archive.org/web/20190603124829/https://www.eurosport.com/tennis/french-open/2019/french-open-2019-petra-kvitova-withdraws-from-french-open-due-to-muscle-tear_sto7294375/story.shtml |archive-date=3 June 2019 |url-status=live}}</ref> ექვსკვირიანი შესვენების შემდეგ დაბრუნებულმა კვიტოვამ 2019 წლის უიმბლდონზე მეოთხე რაუნდამდე მიაღწია, რაც მისთვის 2014 წლის ტიტულის შემდეგ პირველი ასეთი შედეგი იყო. იქ კი სამ სეტში დამარცხდა [[იოჰანა კონტა|იოჰანა კონტასთან]].<ref>{{citation |url=https://www.theguardian.com/sport/2019/jul/08/johanna-konta-battles-past-petra-kvitova-to-reach-wimbledon-last-eight |title=Johanna Konta battles past Petra Kvitova to reach Wimbledon last eight |access-date=8 July 2019 |date=8 July 2019 |work=The Guardian |archive-url=https://web.archive.org/web/20190708230117/https://www.theguardian.com/sport/2019/jul/08/johanna-konta-battles-past-petra-kvitova-to-reach-wimbledon-last-eight |archive-date=8 July 2019 |url-status=live}}</ref> ამის შემდეგ მან აშშ-ის ღია პირველობის მეორე რაუნდში [[ანდრეა პეტკოვიჩი|ანდრეა პეტკოვიჩთან]] წააგო, რაც მისი ყველაზე ადრეული მარცხი იყო ამ ტურნირზე 2011 წლის შემდეგ.<ref>{{citation |url=https://www.wtatennis.com/news/i-know-what-doesnt-suit-her-petkovic-stuns-no6-seed-kvitova-new-york |title='I know what doesn't suit her' – Petkovic stuns No.6 seed Kvitova in New York |access-date=29 August 2019 |date=29 August 2019 |work=WTA Tennis |archive-url=https://web.archive.org/web/20190830075421/https://www.wtatennis.com/news/i-know-what-doesnt-suit-her-petkovic-stuns-no6-seed-kvitova-new-york |archive-date=30 August 2019 |url-status=live}}</ref> თუმცა კვიტოვამ კარგი შედეგებით დაბრუნება შეძლო [[აზია|აზიის]] ტურნეებში. 2019 წლის უხანის ღია პირველობაზე მან ნახევარფინალამდე მიაღწია [[პოლონა ჰერცოგი|პოლონა ჰერცოგის]], [[სლოუნ სტივენსი|სლოუნ სტივენსისა]] და [[დაიანა იასტრეიმსკა|დაიანა იასტრეიმსკას]] დამარცხებით, მაგრამ შემდეგ [[ალისონ რისკე|ალისონ რისკესთან]] წააგო.<ref>{{citation |url=https://www.wtatennis.com/news/i-really-enjoyed-every-bit-it-riske-quells-kvitova-reach-biggest-career-final-wuhan |title='I really enjoyed every bit of it' – Riske quells Kvitova to reach biggest career final in Wuhan |access-date=27 September 2019 |date=27 September 2019 |work=WTA Tennis |archive-url=https://web.archive.org/web/20191016143120/https://www.wtatennis.com/news/i-really-enjoyed-every-bit-it-riske-quells-kvitova-reach-biggest-career-final-wuhan |archive-date=16 October 2019 |url-status=live}}</ref> შემდეგ კვირას [[ჩინეთის ღია პირველობა|პეკინში]] მან მეოთხედფინალამდე მიაღწია [[კრისტინა მლადენოვიჩი|კრისტინა მლადენოვიჩისა]] და [[ბელინდა ბენჩიჩი|ბელინდა ბენჩიჩის]] დამარცხების შემდეგ, მაგრამ იქ მსოფლიო პირველ ნომერ [[ეშლი ბარტი|ეშლი ბარტისთან]] სამ სეტში დამარცხდა.<ref>{{citation |url=https://www.wtatennis.com/news/one-highest-quality-matches-i-played-all-year-barty-battles-past-kvitova-beijing-semis |title='One of the highest quality matches I played all year' – Barty battles past Kvitova into Beijing semis |access-date=4 October 2019 |date=4 October 2019 |work=WTA Tennis}}</ref> 2019 წლის 7 ოქტომბერს კვიტოვა გახდა 2019 წლის ქალთა ტურნირის მეექვსე კვალიფიკანტი.<ref>{{citation |url=https://www.wtatennis.com/news/kvitova-chan-chan-stosur-zhang-qualify-2019-shiseido-wta-finals-shenzhen |title=Kvitova, Chan-Chan, Stosur-Zhang qualify for 2019 Shiseido WTA Finals Shenzhen |access-date=7 October 2019 |date=7 October 2019 |work=WTA Tennis |archive-url=https://web.archive.org/web/20191007084753/https://www.wtatennis.com/news/kvitova-chan-chan-stosur-zhang-qualify-2019-shiseido-wta-finals-shenzhen |archive-date=7 October 2019 |url-status=live}}</ref> ის მეექვსე ნომრად იყო განთესილი ტურნირზე, სადაც ის მეშვიდედ იღებდა მონაწილეობას. კვიტოვამ ზედიზედ მეორე წელს ვერ მოიგო ვერცერთი მატჩი — წააგო [[ნაომი ოსაკა|ნაომი ოსაკასთან]], [[ბელინდა ბენჩიჩი|ბელინდა ბენჩიჩთან]] და [[ეშლი ბარტი|ეშლი ბარტისთან]], რითაც ჯგუფურ ეტაპზე გამოვარდა. შედეგად, მისი წაგებების სერია ამ ტურნირზე შვიდ მატჩამდე გაიზარდა 2015 წლის ფინალის შემდეგ. ის ასევე გახდა ერთადერთი მოთამაშე ამ ათწლეულში, რომელსაც ორჯერ ჰქონდა მოგების გარეშე გამოსვლა, რაც ადრე მხოლოდ [[ელენა დემენტიევა|ელენა დემენტიევას]] ჰქონდა 2004, 2005 და 2006 წლებში.<ref>{{citation |url=https://www.wtatennis.com/news/barty-books-semifinal-spot-wta-finals-kvitova-win |title=Barty books semifinal spot at WTA Finals with Kvitova win |access-date=31 October 2019 |date=31 October 2019 |work=WTA Tennis |archive-url=https://web.archive.org/web/20191031140403/https://www.wtatennis.com/news/barty-books-semifinal-spot-wta-finals-kvitova-win |archive-date=31 October 2019 |url-status=dead}}</ref> ამის მიუხედავად კვიტოვამ წლის ბოლოს შეინარჩუნა მსოფლიო რეიტინგში მე-7 ადგილი — და გაუთანაბრდა [[კაროლინა ვოზნიაცკი|კაროლინა ვოზნიაცკისა]] და [[სერენა უილიამსი|სერენა უილიამსს]] ამ ათწლეულის განმავლობაში ტოპ-10 სეზონების რაოდენობით (7 სეზონი). გარდა ამისა, მან მიიღო კარენ კრანცკეს სპორტულობის ჯილდო ზედიზედ მეშვიდედ, ჯამში მერვედ, რითაც გაუთანაბრდა [[კიმ კლეისტერსი|კიმ კლაისტერსს]] ყველა დროის რეკორდში.<ref>{{citation |url=https://www.wtatennis.com/news/1524678/2019-wta-tournament-player-and-coach-award-winners-announced |title=2019 WTA Tournament, Player and Coach award winners announced |access-date=9 December 2019 |date=9 December 2019 |work=WTA Tennis |archive-date=9 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191209170348/https://www.wtatennis.com/news/1524678/2019-wta-tournament-player-and-coach-award-winners-announced |url-status=live }}</ref> === 2020: „დიდი სლემის“ აღმავლობა === კვიტოვამ 2020 წელი [[ბრიზბენი|ბრიზბენის]] საერთაშორისო ტურნირზე დაიწყო. მეხუთე ნომრად განთესილმა პირველი სამი გამოსვლიდან ზედიზედ ორი მატჩი მოიგო და დააფიქსირა თავისი საუკეთესო შედეგი 2011 წლის ტიტულის მოგების შემდეგ — გავიდა ნახევარფინალში, სადაც სამ სეტში დამარცხდა მერვე განთესილ [[მედისონ კიზი|მედისონ კიზთან]].<ref>{{citation |url=https://www.wtatennis.com/news/1566274/keys-completes-comeback-over-kvitova-to-reach-brisbane-final |title=Keys completes comeback over Kvitova to reach Brisbane final |access-date=11 January 2020 |date=11 January 2020 |work=WTA Tennis |archive-date=11 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200111104948/https://www.wtatennis.com/news/1566274/keys-completes-comeback-over-kvitova-to-reach-brisbane-final |url-status=live }}</ref> შემდეგ მან მეოთხედფინალამდე მიაღწია ავსტრალიის ღია პირველობაზე. ამ ეტაპამდე გაიმარჯვა [[კატერჟინა სინაკოვა|კატერჟინა სინიაკოვაზე]], [[პაულა ბადოსა|პაულა ბადოსაზე]], 25-ე ნომრად განთესილ [[ეკატერინე ალექსანდროვა|ეკატერინე ალექსანდროვაზე]] და 22-ე ნომრად განთესილ [[მარია საკარი|მარია საკკარიზე]]. ამ შედეგით კვიტოვამ პირველად 2014 წლის უიმბლდონის შემდეგ მოახერხა ზედიზედ ორი დიდი სლემის მეოთხედფინალში გასვლა ერთსა და იმავე ტურნირზე. ასევე, პირველად 2015 წლის შემდეგ მან ზედიზედ ორ სეზონში მიაღწია დიდი სლემის მეოთხედფინალს. თუმცა იქ დამარცხდა მსოფლიოს პირველ ნომერ [[აშლიგ ბარტი|აშლიგ ბარტისთან]] ორ სეტში. ეს იყო ზედიზედ მისი მეოთხე მარცხი ავსტრალიელთან და ბარტის პირველი გამარჯვება ტოპ-10 მოთამაშის წინააღმდეგ დიდი სლემების ფარგლებში.<ref>{{citation |url=https://www.wtatennis.com/news/1590809/barty-blasts-past-kvitova-to-make-australian-open-semifinals |title=Barty blasts past Kvitova to make Australian Open semifinals |access-date=28 January 2020 |date=28 January 2020 |work=WTA Tennis |archive-date=28 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200128074619/https://www.wtatennis.com/news/1590809/barty-blasts-past-kvitova-to-make-australian-open-semifinals |url-status=live }}</ref> ამის შემდეგ კვიტოვამ სანქტ-პეტერბურგის ტურნირზე მეოთხედფინალს მიაღწია, სადაც პირველ შეხვედრაში სამ სეტში დაამარცხა [[ალისონ ვან უიტვანკი]]. ეს იყო პირველი შემთხვევა 2011 წლის შემდეგ კვიტოვასთვის, როცა სეზონის პირველ სამ ტურნირზე მინიმუმ მეოთხედფინალამდე მივიდა. თუმცა შემდეგ შეხვედრაში, ავადმყოფობის გამო, მან უარი განაცხადა თამაშზე [[ეკატერინა ალექსანდროვა|ალექსანდროვას]] წინააღმდეგ.<ref>{{citation |url=https://www.wtatennis.com/news/1609444/kvitova-forced-out-of-st-petersburg-with-illness |title=Kvitova forced out of St. Petersburg with illness |access-date=14 February 2020 |date=14 February 2020 |work=WTA Tennis |archive-date=23 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200923075333/https://www.wtatennis.com/news/1609444/kvitova-forced-out-of-st-petersburg-with-illness |url-status=live }}</ref> COVID-19-ის პანდემიის გამო ქალთა ტურის შეჩერებამდე, მისი ბოლო ტურნირი იყო დოჰაში. იქ მერვე განთესილმა კვიტოვამ დაამარცხა [[კარლა სუარეს ნავარო]], ე[[ლენა ოსტაპენკო]], [[ონს ჟაბეური]] და მსოფლიოს პირველი ნომერი ბარტი, რითაც დაასრულა ოთხმატჩიანი წაგების სერია მის წინააღმდეგ. ფინალში კი დამარცხდა მეცხრე ნომრად განთესილ [[არინა საბალენკა|არინა საბალენკასთან]], რაც მისი კარიერის მეათე ფინალში წაგება იყო და პირველი შემთხვევა, როცა მან ზედიზედ ორი ფინალი დათმო მთავარ 5 ტურნირზე.<ref>{{citation |url=https://www.wtatennis.com/news/1630232/sabalenka-surges-past-kvitova-to-sixth-title-in-doha |title=Sabalenka surges past Kvitova to sixth title in Doha |access-date=29 February 2020 |date=29 February 2020 |work=WTA Tennis |archive-date=2 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200302164535/https://www.wtatennis.com/news/1630232/sabalenka-surges-past-kvitova-to-sixth-title-in-doha |url-status=live }}</ref> ივლისის ბოლომდე მსოფლიო დონის ტურნირები შეჩერდა.<ref>{{citation |url=https://www.straitstimes.com/sport/tennis/tennis-atp-and-wta-seasons-suspended-until-june-7 |title=Tennis: ATP and WTA seasons suspended until June 7 |access-date=19 March 2020 |date=19 March 2020 |work=The Straits Times |archive-date=19 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200319172215/http://www.straitstimes.com/sport/tennis/tennis-atp-and-wta-seasons-suspended-until-june-7 |url-status=live }}</ref> მიუხედავად ტურნირების შეჩერებისა, კვიტოვამ [[მაისი|მაისში]] მონაწილეობა მიიღო [[ჩეხეთი|ჩეხეთში]] გამართულ არაოფიციალურ ტურნირში, სადაც დაამარცხა [[ბარბორა კრეიჩიკოვა]], სინიაკოვა და [[კაროლინა მუხოვა]], რის შედეგადაც მოიგო ტიტული.<ref>{{citation |url=https://7news.com.au/sport/tennis/kvitova-wins-all-czech-tennis-crown-c-1066451 |title=Kvitova wins all-Czech tennis crown |access-date=29 May 2020 |date=29 May 2020 |work=7News |archive-date=23 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200923075317/https://7news.com.au/sport/tennis/kvitova-wins-all-czech-tennis-crown-c-1066451 |url-status=live }}</ref> ივლისში [[ბერლინი|ბერლინის]] კიდევ ერთ საჩვენებელ ტურნირზე მიაღწია ორ ფინალს — როგორც ბალახის, ასევე თიხის კორტზე, თუმცა ორივე შეხვედრა წააგო: [[ელინა სვიტოლინა|ელინა სვიტოლინასთან]] და [[ანასტასია სევასტოვა|ანასტასია სევასტოვასთან]].<ref>{{citation |url=https://www.wtatennis.com/news/1730789/svitolina-wins-first-leg-of-berlin-exhibition |title=Svitolina wins first leg of Berlin exhibition |access-date=17 July 2020 |date=17 July 2020 |work=WTA Tennis |archive-date=18 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200718035819/https://www.wtatennis.com/news/1730789/svitolina-wins-first-leg-of-berlin-exhibition |url-status=live }}</ref><ref>{{citation |url=https://www.wtatennis.com/news/1732713/sevastova-rallies-past-kvitova-to-win-berlin-hard-court-exhibition |title=Sevastova rallies past Kvitova to win Berlin hard court exhibition |access-date=19 July 2020 |date=19 July 2020 |work=WTA Tennis |archive-date=20 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200720031427/https://www.wtatennis.com/news/1732713/sevastova-rallies-past-kvitova-to-win-berlin-hard-court-exhibition |url-status=live }}</ref> აგვისტოში დაბრუნდა ოფიციალურ შეჯიბრებაზე [[ცინცინატი|ცინცინატის]] ტურნირზე მონაწილეობით (რომელიც იმ წელს [[ნიუ-იორკი|ნიუ-იორკში]] გაიმართა) და პირველივე მატჩში დამარცხდა თანამემამულე [[მარია ბუზკოვა|მარია ბუზკოვასთან]].<ref>{{citation |url=https://www.wtatennis.com/news/1772838/bouzkova-battles-to-thrilling-cincy-win-over-kvitova |title=Bouzkova battles to thrilling Cincy win over Kvitova |access-date=24 August 2020 |date=24 August 2020 |work=WTA Tennis}}</ref> შემდეგ [[აშშ-ის ღია პირველობა|აშშ-ის ღია პირველობაზე]] მეოთხე წრემდე მივიდა — მისი დიდი სლემების მეორე კვირაში გადასვლის მე-20 შემთხვევა. თუმცა წააგო სამ სეტში [[შელბი როჯერსი|შელბი როჯერსთან]], მიუხედავად იმისა, რომ ოთხი მატჩბოლი ჰქონდა.<ref>{{citation |url=https://www.wtatennis.com/news/1813309/rogers-saves-match-points-outlasts-kvitova-in-us-open-stunner |title=Rogers saves match points, outlasts Kvitova in US Open stunner |access-date=6 September 2020 |date=6 September 2020 |work=WTA Tennis |archive-date=23 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200923075333/https://www.wtatennis.com/news/1813309/rogers-saves-match-points-outlasts-kvitova-in-us-open-stunner |url-status=live }}</ref> შემდეგ [[საფრანგეთის ღია პირველობა|საფრანგეთის ღია პირველობაზე]] გაიმეორა საუკეთესო შედეგი — ნახევარფინალში გავიდა, სადაც დაამარცხა [[ოსიან დოდენი]], [[ჟასმინ პაოლინი]], [[ლეილა ფერნანდესი]], [[ჟანგ შუაი]] და [[ლაურა ზიგემუნდი]]. თუმცა ნახევარფინალში დამარცხდა [[სოფია კენინი|სოფია კენინთან]].<ref>{{citation |url=https://www.wtatennis.com/news/1858800/classy-kenin-storms-past-kvitova-into-french-open-final |title=Classy Kenin storms past Kvitova into French Open final |access-date=8 October 2020 |date=8 October 2020 |work=WTA Tennis }}</ref> ამ შედეგმა მას დაუბრუნა ადგილი ტოპ-10-ში პირველად ცხრა თვის შემდეგ. კვიტოვამ 2020 სეზონი საფრანგეთის ღია პირველობის შემდეგ დაასრულა. მან სეზონი დაასრულა მსოფლიოს მე-8 პოზიციაზე, რაც მისი მერვე ტოპ-10 წლის შედეგი იყო კარიერაში.<ref>{{citation|url=https://www.straitstimes.com/sport/tennis/tennis-i-will-only-play-grand-slams-from-now-on-jokes-petra-kvitova |title=Tennis: I will only play Grand Slams from now on, jokes Petra Kvitova |access-date=15 October 2020 |date=15 October 2020 |work=The Straits Times }}</ref> === 2021: ტიტულები სამი ათწლეულის განმავლობაში და ცუდ ფორმასთან ბრძოლა === [[პეტრა კვიტოვა]]-მ 2021 წლის სეზონი დაიწყო [[იარას ველის კლასიკი|იარას ველის კლასიკზე]], სადაც ის მეოთხე ნომრად იყო განთესილი. მან პირველ წრეში ორ სეტში დაამარცხა [[ვინუს უილიამსი]], თუმცა შემდეგ ეტაპზე სამ სეტში დამარცხდა მე-14 ნომრად განთესილ [[ნადია პოდოროსკასთან]].<ref>{{citation|url=https://www.malaymail.com/news/sports/2021/02/03/serena-sizzles-in-melbourne-after-barty-kenin-script-hard-fought-wins/1946672 |title=Serena sizzles in Melbourne after Barty, Kenin script hard-fought wins |access-date=3 February 2021 |date=3 February 2021 |work=Malay Mail }}</ref> შემდეგ, 2021 წლის ავსტრალიის ღია პირველობაზე ის მეცხრე ნომრად იყო განთესილი, თუმცა მეორე წრეში სამ სეტში დამარცხდა [[სორანა ჩირსტია]]სთან.<ref>{{citation|url=https://www.wtatennis.com/news/2022355/cirstea-hsieh-score-aussie-upsets-over-andreescu-kvitova |title=Cirstea, Hsieh score Aussie upsets over Andreescu, Kvitova |access-date=9 February 2021 |date=9 February 2021 |work=WTA }}</ref> ამ წელს მან იასპარეზა კატარის ტოტალ ღია პირველობაზე [[დოჰა|დოჰაში]], სადაც მეოთხე ნომრად განთესილი პირველ წრეში თავისუფალი იყო. მან დაამარცხა [[ანასტასია პავლიუჩენკოვა]] და შემდეგ მეოთხედფინალში აჯობა [[ანეტ კონტავეიტი|ანეტ კონტავეიტს]] სამ სეტში. ნახევარფინალში კი [[ჯესიკა პეგულა]]ს აჯობა და ფინალში გავიდა, სადაც [[გარბინე მუგურუსა]] ძალიან დამაჯერებლად დაამარცხა — მხოლოდ სამი გეიმი დათმო და კარიერაში 28-ე ტიტული მოიპოვა. ამ გამარჯვებით კვიტოვა გახდა პირველი ჩოგბურთელი მსოფლიოში (ქალებშიც და კაცებშიც), რომელიც 1990-იან წლებში დაიბადა და ტიტულების მოგება სამ სხვადასხვა ათწლეულში მოახერხა — კარიერის პირველი ტიტულიდან (2009, [[ჰობარტი]]) დაწყებული 2021 წლის დოჰათი დამთავრებული.<ref>{{citation|url=https://www.wtatennis.com/news/2056224/kvitova-claims-second-doha-title-with-muguruza-rout |title=Kvitova claims second Doha title with Muguruza rout |access-date=6 March 2021 |date=6 March 2021 |work=WTA }}</ref> [[დუბაი|დუბაის]] ტენისის ჩემპიონატი მან ბარძაყის ტრავმის გამო პირველივე მატჩში დატოვა.<ref>{{citation|url=https://www.malaymail.com/news/sports/2021/03/10/kvitova-pulls-out-of-dubai-event-with-thigh-injury/1956399 |title=Svitolina crashes out as 'fiery' Gauff reaches last 16 in Dubai |access-date=10 March 2021 |date=10 March 2021 |work=Malay Mail }}</ref> მოგვიანებით, [[მაიამის ღია პირველობა]]ზე მან მეოთხე წრემდე მიაღწია, სადაც დამარცხდა [[ელინა სვიტოლინა|ელინა სვიტოლინასთან]] ერთ სეტიდან უპირატესობის მიუხედავად.<ref>{{citation|url=https://www.vavel.com/en-us/tennis-usa/2021/03/30/1065407-wta-miami-elina-svitolina-notches-gritty-win-over-petra-kvitova-for-quarterfinal-spot.html |title=WTA Miami: Elina Svitolina notches gritty win over Petra Kvitova for quarterfinal spot |access-date=29 March 2021 |date=29 March 2021 |work=VAVEL USA }}</ref> თიხის საფარზე სეზონი მან [[ჩარლსტონი|ჩარლსტონში]] გამოსვლით დაიწყო, სადაც კარიერაში პირველად მოიგო მატჩი მწვანე თიხაზე, თუმცა შემდეგ ეტაპზე დამარცხდა [[დანკა კოვინიჩი|დანკა კოვინიჩთან]].<ref>{{citation|url=https://www.wtatennis.com/news/2097581/kovinic-upsets-kvitova-muguruza-retires-in-charleston |title=Kovinic upsets Kvitova, Muguruza retires in Charleston |access-date=8 April 2021 |date=8 April 2021 |work=WTA }}</ref> შემდეგ [[შტუტგარტის პორშეს ტენისის გრან-პრი]]-ზე მან ნახევარფინალამდე მიაღწია, სადაც მიუხედავად მატჩპოინტების ქონისა, ელინა სვიტოლინასთან დამარცხდა.<ref>{{citation|url=https://www.wtatennis.com/news/2115976/svitolina-saves-2-match-points-outlasts-kvitova-in-stuttgart |title=Svitolina saves 2 match points, outlasts Kvitova in Stuttgart |access-date=23 April 2021 |date=23 April 2021 |work=WTA }}</ref> [[მადრიდის ღია პირველობა]]ზე კვიტოვამ მეოთხედფინალამდე ითამაშა, სადაც [[ეშლი ბარტი]]სთან სამ სეტში დამარცხდა.<ref>{{citation|url=https://www.wtatennis.com/news/2129799/barty-holds-off-kvitova-badosa-upsets-bencic-again-to-set-rematch-in-madrid-sfs |title=Barty holds off Kvitova, Badosa upsets Bencic again to set rematch in Madrid SFs |access-date=5 May 2021 |date=5 May 2021 |work=WTA }}</ref> [[რომი|რომში]] გამართულ [[იტალიის ღია პირველობა|იტალიის ღია პირველობაზე]] კვიტოვამ იშვიათი მარცხი განიცადა რეიტინგს მიღმა მყოფ [[ვერა ზვონარევა|ვერა ზვონარევასთან]].<ref>{{citation|url=https://www.wtatennis.com/news/2139126/barty-pliskova-book-round-of-16-slots-in-rome |title=Pegula shocks Osaka; Barty, Pliskova book round-of-16 slots in Rome |access-date=12 May 2021 |date=12 May 2021 |work=WTA }}</ref> [[საფრანგეთის ღია პირველობა|როლან გაროსზე]] მან პირველი წრე გადალახა რთულ ბრძოლაში, თუმცა ტურნირი ტრავმის გამო დატოვა. შემდეგ ჩეხმა ჩოგბურთელმა ითამაშა ბად ჰომბურგის ღია პირველობაზე, სადაც ნახევარფინალამდე მიაღწია, ხოლო [[უიმბლდონის ტურნირი|უიმბლდონის ჩემპიონატზე]] პირველივე წრეში დამარცხდა. სეზონის მეორე ნახევარში მან ითამაშა [[ამერიკის შეერთებული შტატები|აშშ]]-ის ღია პირველობაზე, [[ცინცინატის ღია პირველობა]]ზე, [[ოსტრავა|ოსტრავის]] ღია პირველობაზე და ინდიან უელსის ოსტატთა ტურნირზე, სადაც არაერთი ძლიერი მატჩის მიუხედავად, სტაბილურობა ვერ შეინარჩუნა. სეზონი მან დაასრულა მსოფლიო რეიტინგის 17-ე ნომრად — ეს იყო მისი პირველი დაბრუნება ტოპ 20-ში 2016 წლის შემდეგ.<ref>{{citation|url=https://www.reuters.com/lifestyle/sports/kvitova-saves-matchpoint-reach-second-round-2021-05-30/ |title=Kvitova saves matchpoint to reach second round |access-date=30 May 2021 |date=30 May 2021 |work=Reuters }}</ref> === 2022: დასაწყისში სირთულეები, ტოპ 30-დან გავარდნა და დაბრუნება === [[File:Kvitova RG22 (68) (52144554125).jpg|thumb|left|upright=.7|კვიტოვა 2022 წლის საფრანგეთის ღია პირველობაზე]] პეტრა კვიტოვამ 2022 წლის სეზონი [[ადელაიდა|ადელაიდში]] დაიწყო, სადაც განთესილი არ იყო. პირველ წრეში მასპინძელ ავსტრალიელ [[პრისცილა ჰონი|პრისცილა ჰონს]] შეხვდა, თუმცა სამ სეტში დამარცხდა. მიუხედავად იმისა, რომ მატჩის მიმდინარეობისას სეტსა და ბრეიკს იგებდა.<ref>{{citation|url=https://au.sports.yahoo.com/tennis-priscilla-hon-aussie-star-upset-over-petra-kvitova-stuns-fans-025944387.html |title='What a moment': Tennis world erupts over Aussie's epic upset win |access-date=4 January 2022 |date=4 January 2022 |work=Yahoo! Sport }}</ref> შემდეგ [[სიდნეი|სიდნეის]] ტურნირზე პირველ წრეში [[არანჩა რუსი|არანჩა რუსთან]] ორი მატჩ-პოინტი გადაარჩინა და გამარჯვება მოიპოვა,<ref>{{citation|url=https://www.wtatennis.com/news/2443564/badosa-kontaveit-make-winning-starts-in-sydney-kvitova-avoids-upset |title=Badosa, Kontaveit make winning starts in Sydney; Kvitova avoids upset |access-date=10 January 2022 |date=10 January 2022 |work=WTA Tennis }}</ref> თუმცა შემდეგ ეტაპზე [[ონს ჟაბერი|ონს ჟაბერთან]] ორ სეტში დამარცხდა.<ref>{{citation|url=https://www.wtatennis.com/news/2445163/jabeur-seals-first-win-vs-kvitova-in-sydney-will-next-face-kontaveit |title=Jabeur seals first win vs. Kvitova in Sydney, will next face Kontaveit |access-date=12 January 2022 |date=12 January 2022 |work=WTA Tennis }}</ref> [[ავსტრალიის ღია პირველობა|ავსტრალიის ღია პირველობაზე]] კვიტოვა მე-20 ნომრად იყო განთესილი — ეს იყო მისი პირველი გრანდ-სლემური განთესვა დაბალ, 17-24 პოზიციებს შორის. თუმცა, ზედიზედ მეორე წელს [[სორანა კირსტეა|სორანა კირსტეასთან]] დამარცხდა უკვე პირველ წრეში.<ref>{{citation|url=https://www.abc.net.au/news/2022-01-18/australian-open-petra-kvitova-out-daniil-medvedev-through/100764108 |title=Petra Kvitova out of Australian Open after 'painful' defeat, Daniil Medvedev moves into second round |access-date=18 January 2022 |date=18 January 2022 |work=ABC }}</ref> მისი წარუმატებელი სერია თებერვალშიც გაგრძელდა. სანკტ-პეტერბურგის ტურნირზე კვიტოვა კარიერაში პირველად დამარცხდა ირინა-კამელია ბეგუსთან.<ref>{{citation|url=https://www.wtatennis.com/news/2478837/begu-defeats-kvitova-in-st-petersburg-for-first-time-in-six-meetings-rybakina-withdraws |title=Ostapenko blazes into St. Petersburg quarters; Begu upsets Kvitova |access-date=10 February 2022 |date=10 February 2022 |work=WTA }}</ref> მოგვიანებით, დუბაის ჩემპიონატზე, [[კამილა ჯორჯი|კამილა ჯორჯისა]] და მსოფლიოს მეორე ჩოგნის, [[არინა საბალენკას]], დამარცხებით მეოთხედფინალში გავიდა. საბალენკასთან მოგება მისთვის თითქმის ორწლიანი პაუზის შემდეგ ტოპ-10 ჩოგბურთელთან პირველი გამარჯვება იყო.<ref>{{citation|url=https://www.wtatennis.com/news/2488937/kudermetova-stuns-muguruza-kvitova-knocks-out-sabalenka-in-dubai |title=Kudermetova stuns Muguruza; Kvitova knocks out Sabalenka in Dubai |access-date=16 February 2022 |date=16 February 2022 |work=WTA Tennis }}</ref> თუმცა მეოთხედფინალში [[ელენა ოსტაპენკო|ელენა ოსტაპენკოსთან]] დრამატულ სამსეტიან შეხვედრაში დამარცხდა, მიუხედავად იმისა, რომ ორჯერ მატჩზე აწოდებდა და მატჩ-პოინტიც ჰქონდა.<ref>{{citation|url=https://www.wtatennis.com/news/2489605/ostapenko-saves-match-point-denies-kvitova-in-dubai-marathon |title=Ostapenko saves match point, denies Kvitova in Dubai marathon |access-date=17 February 2022 |date=17 February 2022 |work=WTA Tennis }}</ref> შემდეგ კვირას, [[დოჰა|დოჰას]] ტურნირზე, მოქმედმა ჩემპიონმა მეორე წრეში [[ელის მერტენსი|ელის მერტენსთან]] მაჯის ტრავმის გამო მატჩი შეწყვიტა.<ref>{{citation|url=https://www.wtatennis.com/news/2498127/badosa-storms-past-tauson-in-doha-krejcikova-advances-kvitova-retires |title=Badosa storms past Tauson in Doha; Krejcikova advances, Kvitova retires |access-date=22 February 2022 |date=22 February 2022 |work=WTA Tennis }}</ref> შედეგად, კვიტოვა პირველად 2011 წლის იანვრის შემდეგ მსოფლიო რეიტინგის ტოპ 30-ს მიღმა აღმოჩნდა. ინდიან-უელსზე [[მარია საკარი|მარია საკარისთან]] მესამე წრეში მარცხის შემდეგ,<ref>{{citation|url=https://www.wtatennis.com/news/2534478/sakkari-sweeps-past-kvitova-saville-claims-another-upset-in-indian-wells |title=Sakkari sweeps past Kvitova; Saville claims another upset in Indian Wells |access-date=14 March 2022 |date=14 March 2022 |work=WTA Tennis }}</ref> კვიტოვამ ბოლო ექვს თვეში საუკეთესო შედეგი მაიამის ტურნირზე აჩვენა. მან [[კლარა ბურელი]], [[ლორენ დევისი]] და [[ვერონიკა კუდერმეტოვა]] დაამარცხა და მეოთხედფინალში გავიდა, სადაც მომავალ მსოფლიო ნომერ პირველს, [[იგა შვიონტეკი|იგა შვიონტეკს]], ორ სეტში დაუთმო მოგება.<ref>{{citation|url=https://www.wtatennis.com/news/2555252/swiatek-bests-kvitova-for-15th-straight-win-into-miami-open-semifinals |title=Swiatek bests Kvitova for 15th straight win, into Miami Open semifinals |access-date=30 March 2022 |date=30 March 2022 |work=WTA Tennis }}</ref> თიხის საფარზე სეზონი კვიტოვამ წარუმატებლად დაიწყო — [[ჩარლსტონი|ჩარლსტონსა]] და [[შტუტგარტი|შტუტგარტში]] პირველივე წრეში გამოვარდა. ჩარლსტონში მან ტრავმის გამო მატჩი შეწყვიტა.<ref>{{citation|url=https://www.reuters.com/lifestyle/sports/wta-roundup-petra-kvitova-retires-first-round-charleston-2022-04-05/ |title=WTA roundup: Petra Kvitova retires in first round at Charleston |access-date=5 April 2022 |date=5 April 2022 |work=Reuters }}</ref><ref>{{citation|url=https://www.wtatennis.com/news/2582117/swiatek-bests-lys-in-stuttgart-to-notch-20th-straight-victory-pliskova-edges-kvitova |title=Swiatek bests Lys in Stuttgart to notch 20th straight victory; Pliskova edges Kvitova |access-date=20 April 2022 |date=20 April 2022 |work=WTA Tennis }}</ref> მადრიდში [[ჯილ ტაიხმანი|ჯილ ტაიხმანთან]] პირველივე შეხვედრაში მარცხმა მისი წაგებების სერია ოთხ მატჩამდე გაზარდა — მსგავსი ცუდი მონაკვეთი მას [[2019]] წლის შემდეგ არ ჰქონია.<ref>{{citation|url=https://www.wtatennis.com/news/2596218/kostyuk-bests-tauson-in-generation-2002-clash-fernandez-advances |title=Raducanu, Kostyuk set Generation 2002 clash in Madrid; Fernandez advances |access-date=29 April 2022 |date=29 April 2022 |work=WTA Tennis }}</ref> მადრიდის შემდეგ კვიტოვა მსოფლიო რეიტინგში 34-ე ადგილზე დაქვეითდა — ეს მისი ყველაზე ცუდი მაჩვენებელი იყო [[2011]] წლის შემდეგ. [[საფრანგეთის ღია პირველობა|საფრანგეთის ღია პირველობაზე]] პეტრა კვიტოვამ სეზონში თიხაზე პირველი გამარჯვება მოიპოვა, როცა უნგრელი [[ანა ბონდარი]] დაამარცხა და როლან გაროსზე მე-30 მოგება იზეიმა.<ref>{{citation|url=https://www.tennismajors.com/roland-garros-news/roland-garros-kvitova-advances-to-second-round-600792.html |title=Roland-Garros: Kvitova advances to second round |access-date=23 May 2022 |date=23 May 2022 |work=Tennis Majors }}</ref> თუმცა შემდეგ წრეში დარია სავილთან ორ სეტში დამარცხდა.<ref>{{citation|url=https://www.smh.com.au/sport/tennis/daria-saville-races-into-french-open-third-round-after-eliminating-kvitova-20220526-p5aol3.html |title='I just played clean': Saville's confidence soaring after Kvitova win |access-date=26 May 2022 |date=26 May 2022 |work=Sydney Morning Herald }}</ref> ბალახის სეზონი კვიტოვამ [[ბირმინგემი|ბირმინგემში]] [[ბეატრის ჰადად მაია|ბეატრის ჰადად მაიასთან]] მარცხით დაიწყო.<ref>{{cite web|url=[https://www.wtatennis.com/news/2650546/insider-wrap-jabeur-embraces-the-pressure-gauff-off-to-solid-start-on-grass](https://www.wtatennis.com/news/2650546/insider-wrap-jabeur-embraces-the-pressure-gauff-off-to-solid-start-on-grass) |title=Insider Wrap: Jabeur embraces the pressure; Gauff off to solid start on grass |access-date=20 June 2022 |date=20 June 2022 |work=WTA Tennis }}</ref> თუმცა შემდეგ კვირას ისტბურნის ტურნირი მოიგო და სეზონის პირველი ტიტული მოიპოვა. ფინალისკენ მიმავალ გზაზე მან [[დონა ვეკიჩი]], [[ქეითი ბოლტერი]] და [[ჰარიეტ დარტი]] დაამარცხა,<ref>{{cite web|url=[https://www.wtatennis.com/news/2653153/kvitova-into-eastbourne-quarters-haddad-maia-wins-12th-straight-match](https://www.wtatennis.com/news/2653153/kvitova-into-eastbourne-quarters-haddad-maia-wins-12th-straight-match) |title=Kvitova into Eastbourne quarters; Haddad Maia wins 12th straight match |access-date=22 June 2022 |date=22 June 2022 |work=WTA Tennis }}</ref><ref>{{cite web|url=[https://www.wtatennis.com/news/2653851/kvitova-giorgi-roll-into-eastbourne-semifinals](https://www.wtatennis.com/news/2653851/kvitova-giorgi-roll-into-eastbourne-semifinals) |title=Kvitova, Giorgi roll into Eastbourne semifinals |access-date=23 June 2022 |date=23 June 2022 |work=WTA Tennis }}</ref> ნახევარფინალში კი ჰადად მაიასთან ბირმინგემში განცდილი მარცხისთვის რევანში აიღო. ფინალში მან მოქმედ ჩემპიონ [[ელენა ოსტაპენკო|ელენა ოსტაპენკოს]] ორ სეტში სძლია და კარიერაში 29-ე, ბალახზე კი მეხუთე ტიტული მოიპოვა.<ref>{{cite web|url=https://www.wtatennis.com/news/2654674/kvitova-ends-haddad-maia-win-streak-meets-ostapenko-in-eastbourne-final |title=Kvitova ends Haddad Maia win streak, meets Ostapenko in Eastbourne final |access-date=24 June 2022 |date=24 June 2022 |work=WTA Tennis }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.wtatennis.com/news/2655587/kvitova-eases-past-ostapenko-in-eastbourne-for-29th-career-title |title=Kvitova eases past Ostapenko in Eastbourne for 29th career title |access-date=25 June 2022 |date=25 June 2022 |work=WTA Tennis }}</ref> უიმბლდონზე 25-ე ნომრად განთესილმა კვიტოვამ [[ჯასმინ პაოლინი]] და [[ანა ბოგდანი]] დაამარცხა და მესამე წრეში გავიდა — 2014 წლის ტრიუმფის შემდეგ მხოლოდ მესამედ მოახერხა ეს. თუმცა იქ [[პაულა ბადოსა|პაულა ბადოსასთან]] დაძაბულ ორ სეტში დამარცხდა.<ref>{{cite web|url=https://www.wtatennis.com/news/2665449/halep-makes-wimbledon-round-of-16-badosa-tops-kvitova |title=Halep makes Wimbledon Round of 16; Badosa tops Kvitova |access-date=2 July 2022 |date=2 July 2022 |work=WTA Tennis }}</ref> მიუხედავად ამისა, ბალახის სეზონი მან შვიდი გამარჯვებით დაასრულა — საუკეთესო მაჩვენებლით 2014 წლის შემდეგ. ჩრდილოეთ ამერიკის ზაფხულის სერიაში კვიტოვა [[კანადის ღია პირველობა|კანადის ღია პირველობაზე]] პირველივე მატჩში [[ელისონ რისკ-ამრიტრაჯი|ელისონ რისკ-ამრიტრაჯთან]] დამარცხდა.<ref>{{cite web|url=https://nationalbankopen.com/news/nbo-daily-serena-simona-shine-on-the-court-bianca-rules-the-grounds/ |title=NBO DAILY: SERENA, LEYLAH SHINE ON THE COURT; BIANCA RULES THE GROUNDS |access-date=8 August 2022 |date=8 August 2022 |work=National Bank Open }}</ref> თუმცა ცინცინატის ტურნირზე ფორმა საგრძნობლად გამოასწორა — დაამარცხა [[ჯილ ტაიხმანი]], [[სორანა კირსტეა]] და [[ონს ჟაბერი]], რითაც მეოთხედფინალში გავიდა.<ref>{{cite web|url=https://www.wtatennis.com/news/2748848/by-the-numbers-kvitova-bests-jabeur-to-reach-cincinnati-quarters |title=By the numbers: Kvitova bests Jabeur to reach Cincinnati quarters |access-date=18 August 2022 |date=18 August 2022 |work=WTA Tennis }}</ref> შემდეგ [[აილა ტომლიანოვიჩი|აილა ტომლიანოვიჩიც]] დაამარცხა,<ref>{{cite web|url=https://www.wtatennis.com/news/2750085/by-the-numbers-keys-outhits-rybakina-to-return-to-cincinnati-semis |title=By the numbers: Keys outhits Rybakina to return to Cincinnati semis |access-date=19 August 2022 |date=19 August 2022 |work=WTA Tennis }}</ref> ხოლო ნახევარფინალში მედისონ კიზს სძლია და კარიერაში მე-40 ფინალში გავიდა — ეს იყო პირველი ფინალი ჩრდილოეთ ამერიკაში ბოლო შვიდი წლის განმავლობაში.<ref>{{cite web|url=https://www.wtatennis.com/news/2752598/kvitova-outlasts-keys-in-cincinnati-to-reach-40th-career-singles-final |title=Kvitova outlasts Keys in Cincinnati to reach 40th career singles final |access-date=20 August 2022 |date=20 August 2022 |work=WTA Tennis }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.tennis.com/news/articles/savoring-moment-everything-came-out-petra-kvitova-edges-madison-keys-cincinnati |title=SAVORING THE MOMENT: EVERYTHING "CAME OUT" OF PETRA KVITOVA AFTER EDGING MADISON KEYS IN CINCINNATI SEMIS |access-date=20 August 2022 |date=20 August 2022 |work=TENNIS }}</ref> ფინალში კი კაროლინ გარსიასთან ორ სეტში დამარცხდა.<ref>{{cite web|url=https://www.wtatennis.com/news/2754663/garcia-soars-past-kvitova-in-cincinnati-to-claim-10th-career-title |title=Garcia soars past Kvitova in Cincinnati to claim 10th career title |access-date=21 August 2022 |date=21 August 2022 |work=WTA Tennis }}</ref> [[აშშ-ის ღია პირველობა ჩოგბურთში|აშშ-ის ღია პირველობაზე]] 21-ე ნომრად განთესილმა კვიტოვამ მესამე წრეში ორი მატჩ-პოინტი გადაარჩინა და [[გარბინიე მუგურუსა]] დაამარცხა — ეს მისი პირველი გამარჯვება იყო გრანდ-სლემზე ტოპ-10 მოთამაშესთან ბოლო ხუთი წლის განმავლობაში.<ref>{{cite web|url=https://www.wtatennis.com/news/2778910/kvitova-saves-match-points-to-beat-muguruza-at-us-open |title=Takeaways: Kvitova saves two match points, to meet Pegula at US Open |access-date=3 September 2022 |date=3 September 2022 |work=WTA Tennis }}</ref> ამ გამარჯვებით მან კარიერაში 600-ე მოგება იზეიმა და გრანდ-სლემზე მეოთხე წრეშიც პირველად გავიდა ბოლო ორი წლის განმავლობაში. შემდეგ ეტაპზე [[ჯესიკა პეგულა|ჯესიკა პეგულასთან]] დამარცხდა.<ref>{{cite web|url=https://www.wtatennis.com/news/2782337/pegula-ousts-kvitova-into-us-open-quarterfinals |title=How Pegula, Swiatek can keep the momentum going at the US Open |access-date=5 September 2022 |date=5 September 2022 |work=WTA Tennis }}</ref> მიუხედავად ამისა, წარმატებული ზაფხულის წყალობით კვიტოვა კვლავ ტოპ 20-ში დაბრუნდა. ოქტომბერში ერთთვიანი პაუზის შემდეგ კვიტოვა ჯერ ოსტრავას ტურნირზე გამოვიდა, სადაც ზედიზედ მეორე წელს მეოთხედფინალში გავიდა, თუმცა [[ელენა რიბაკინა|ელენა რიბაკინასთან]] დამარცხდა.<ref>{{cite web|url=https://www.wtatennis.com/news/2842012/rybakina-powers-past-kvitova-in-ostrava-quarterfinals |title=Rybakina powers past Kvitova in Ostrava quarterfinals |access-date=7 October 2022 |date=7 October 2022 |work=WTA Tennis }}</ref> სეზონის ბოლო ტურნირზე — გვადალახარის ღია პირველობაზე — მეორე წრეში [[ბიანკა ანდრეესკუსი|ბიანკა ანდრეესკუსთან]] წააგო, მიუხედავად იმისა, რომ პირველი სეტი ჰქონდა მოგებული. მიუხედავად არასტაბილური სეზონისა, კვიტოვამ წელი მსოფლიო რეიტინგის მე-16 ადგილზე დაასრულა — რაც მისი სეზონის საუკეთესო შედეგი იყო. სეზონის განმავლობაში მან 46 მატჩიდან 27 მოიგო. ამასთან, 2022 წელი პირველი აღმოჩნდა 2010 წლის შემდეგ, როდესაც კვიტოვას მოგების პროცენტი სეზონში 60%-ზე ნაკლები ჰქონდა.<ref>{{cite web|url=https://www.wtatennis.com/news/2860037/andreescu-overcomes-kvitova-rybakina-advances-in-guadalajara |title=Andreescu overcomes Kvitova; Rybakina advances in Guadalajara |access-date=19 October 2022 |date=19 October 2022 |work=WTA Tennis }}</ref> === 2023: ყველაზე მეტი ტიტული ხუთი წლის შემდეგ და დაბრუნება ტოპ 10-ში === პეტრა კვიტოვამ 2023 წლის სეზონი წარმატებით დაიწყო. გაერთიანებული თასის სადებიუტო გათამაშებაზე მან მსოფლიოს მესამე ჩოგანი [[ჯესიკა პეგულა]] დაამარცხა, რაც კარიერაში ტოპ 5-ის წარმომადგენელთან მისი 30-ე გამარჯვება იყო.<ref>{{cite web |url=https://www.wtatennis.com/news/2998623/kvitova-keeps-czech-hopes-alive-with-dramatic-win-over-pegula |title=Kvitova posts Top 5 win over Pegula; U.S. beats Czech Republic |website=WTA Tennis |date=30 December 2022 |access-date=30 December 2022 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.tennis.com/news/articles/stat-of-the-day-petra-kvitova-defeats-jessica-pegula-for-30th-top-5-win |title=Stat of the Day: Petra Kvitova defeats Jessica Pegula for 30th Top 5 win of career |website=TENNIS |date=30 December 2022 |access-date=30 December 2022 }}</ref> მოგვიანებით მან [[ლაურა ზიგემუნდი]]ც დაამარცხა და ჩეხეთის ნაკრებს გერმანიასთან გამარჯვება მოუტანა. ადელაიდის ტურნირზე კარიერაში მე-100 მეოთხედფინალს მიაღწია, თუმცა [[დარია კასატკინა]]სთან დამარცხდა.<ref>{{cite web |url=https://www.wtatennis.com/news/3016337/kasatkina-bests-kvitova-to-make-adelaide-2-semifinals |title=Kasatkina bests Kvitova to make Adelaide 2 semifinals |website=WTA Tennis |date=12 January 2023 |access-date=12 January 2023 }}</ref> ავსტრალიის ღია პირველობაზე კი მეორე წრეში [[ანჰელინა კალინინა]]სთან დამარცხდა.<ref>{{cite web |url=https://ausopen.com/articles/news/womens-wrap-sakkari-pegula-through-kvitova-exits |title=Women's wrap: Sakkari, Pegula through as Kvitova exits |website=Australian Open |date=18 January 2023 |access-date=18 January 2023 }}</ref> თებერვალში დოჰასა და დუბაის ტურნირებზე მერვედფინალიდან გამოეთიშა.<ref>{{cite web |url=https://www.wtatennis.com/news/3065973/gauff-bests-kvitova-in-doha-bencic-pulls-off-comeback-vs-azarenka |title=Gauff bests Kvitova in Doha; Bencic pulls off comeback vs. Azarenka |website=WTA Tennis |date=15 February 2023 |access-date=15 February 2023 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.wtatennis.com/news/3078463/sabalenka-dethrones-ostapenko-with-three-set-comeback-in-dubai |title=Sabalenka dethrones Ostapenko with three-set comeback in Dubai |website=WTA Tennis |date=22 February 2023 |access-date=22 February 2023 }}</ref> მარტში კვიტოვამ შესანიშნავად იასპარეზა ამერიკულ ტურნირებზე. ინდიან-უელსზე მან კვლავ დაამარცხა პეგულა, ამჯერად ოთხი მატჩ-პოინტის გადარჩენის შემდეგ, და მეოთხედფინალში გავიდა.<ref>{{cite web |url=https://www.wtatennis.com/news/3110579/kvitova-saves-four-match-points-edges-pegula-in-indian-wells |title=Kvitova saves four match points, edges Pegula in Indian Wells |website=WTA Tennis |date=14 March 2023 |access-date=14 March 2023 }}</ref> თუმცა იქ [[მარია საკარი]]სთან დამარცხდა.<ref>{{cite web |url=https://www.wtatennis.com/news/3111790/sakkari-reels-in-kvitova-to-make-back-to-back-indian-wells-semifinals |title=Sakkari reels in Kvitova to make back-to-back Indian Wells semifinals |website=WTA Tennis |date=15 March 2023 |access-date=15 March 2023 }}</ref> მაიამის ღია პირველობაზე კვიტოვამ სეზონის საუკეთესო შედეგი აჩვენა. მან ზედიზედ დაამარცხა [[ლინდა ნოსკოვა]], [[დონა ვეკიჩი]], [[ვარვარა გრაჩოვა]] და [[ეკატერინა ალექსანდროვა]], რითაც კარიერაში პირველად მიაღწია ამ ტურნირის ნახევარფინალს.<ref>{{cite web |url=https://www.wtatennis.com/news/3125347/kvitova-edges-alexandrova-to-reach-miami-semifinals-for-first-time |title=Kvitova edges Alexandrova to reach Miami semifinals for first time |website=WTA Tennis |date=30 March 2023 |access-date=30 March 2023 }}</ref> ნახევარფინალში [[სორანა კირსტეა]] დაამარცხა,<ref>{{cite web |url=https://www.wtatennis.com/news/3129253/kvitova-ends-cirstea-s-run-to-reach-first-miami-final |title=Kvitova ends Cirstea's run to reach first Miami final |website=WTA Tennis |date=31 March 2023 |access-date=31 March 2023 }}</ref> ხოლო ფინალში [[ელენა რიბაკინა]] ორ სეტში დაამარცხა და კარიერაში მე-30 ტიტული მოიპოვა. ეს მისი ყველაზე მნიშვნელოვანი წარმატება იყო 2018 წლის მადრიდის ტურნირის შემდეგ.<ref>{{cite web |url=https://www.wtatennis.com/news/3132386/kvitova-snaps-rybakina-s-streak-to-win-30th-career-title-in-miami |title=Kvitova snaps Rybakina's streak to win Miami; 30th career title |website=WTA Tennis |date=1 April 2023 |access-date=1 April 2023 }}</ref> ამ გამარჯვების წყალობით კვიტოვა 2021 წლის შემდეგ პირველად დაბრუნდა მსოფლიო რეიტინგის ტოპ 10-ში.<ref>{{cite web |url=https://www.tennis.com/news/articles/33-year-old-petra-kvitova-makes-her-way-back-to-the-top-10-with-miami-open-title-run |title=33-year-old Petra Kvitova makes her way back to the Top 10 with Miami Open title run |website=TENNIS |date=1 April 2023 |access-date=1 April 2023 }}</ref> თიხის კორტების სეზონი მისთვის უკიდურესად წარუმატებელი აღმოჩნდა. ტრავმის გამო [[შტუტგარტი|შტუტგარტისა]] და [[რომი|რომის]] ტურნირები გამოტოვა, ხოლო მადრიდსა და [[საფრანგეთის ღია პირველობა|როლან გაროსზე]] პირველივე მატჩები წააგო.<ref>{{cite web |url=https://www.wtatennis.com/news/3240343/niemeier-upsets-former-champion-kvitova-in-madrid |title=Niemeier upsets former champion Kvitova in Madrid |website=WTA Tennis |date=27 April 2023 |access-date=27 April 2023 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.wtatennis.com/news/3494971/keys-haddad-maia-win-at-french-open-bencic-kvitova-suffer-upsets |title=Keys, Haddad Maia win at French Open; Bencic, Kvitova suffer upsets |website=WTA Tennis |date=30 May 2023 |access-date=30 May 2023 }}</ref> ბალახის კორტებზე კი კვლავ ფორმა აღიდგინა. ბერლინის ტურნირზე [[კაროლინა პლიშკოვა]], [[კაროლინ გარსია]], ეკატერინა ალექსანდროვა და დონა ვეკიჩი დაამარცხა და კარიერაში 31-ე ტიტული მოიპოვა.<ref>{{cite web |url=https://www.wtatennis.com/news/3552692/kvitova-overpowers-vekic-to-win-berlin-31st-career-title |title=Kvitova overpowers Vekic to win Berlin; 31st career title |website=WTA Tennis |date=25 June 2023 |access-date=25 June 2023 }}</ref> [[უიმბლდონის ჩემპიონატი 2023|უიმბლდონზე]] მეცხრე ნომრად განთესილმა კვიტოვამ [[ჯასმინ პაოლინი]], [[ალიაქსანდრა სასნოვიჩი]] და [[ნატალია სტევანოვიჩი]] დაამარცხა და მეოთხე წრეში გავიდა.<ref>{{cite web |url=https://www.wtatennis.com/news/3572722/jabeur-kvitova-race-into-wimbledon-round-3 |title=Jabeur, Kvitova race into Wimbledon Round 3 |website=WTA Tennis |date=7 July 2023 |access-date=7 July 2023 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.wtatennis.com/news/3578490/kvitova-closes-out-stevanovic-to-reach-wimbledon-second-week |title=Kvitova closes out Stevanovic to reach Wimbledon second week |website=WTA Tennis |date=8 July 2023 |access-date=8 July 2023 }}</ref> თუმცა მეოთხე წრეში ონს ჟაბერთან დამარცხდა.<ref>{{cite web |url=https://www.wtatennis.com/news/3586052/jabeur-tops-kvitova-at-wimbledon-sets-rematch-with-rybakina |title=Jabeur tops Kvitova at Wimbledon; sets rematch with Rybakina |website=WTA Tennis |date=10 July 2023 |access-date=10 July 2023 }}</ref> სეზონის მეორე ნახევარში კვიტოვამ სტაბილური შედეგების ჩვენება ვეღარ შეძლო. [[კანადა|კანადასა]] და [[ცინცინატი|ცინცინატიში]] თითო მატჩი მოიგო, ხოლო აშშ-ის ღია პირველობაზე მეორე წრეში დაბრუნებულ [[კაროლინა ვოზნიაცკი]]სთან დამარცხდა.<ref>{{cite web |url=https://www.wtatennis.com/news/3660778/resurgent-wozniacki-defeats-kvitova-in-us-open-second-round-showdown |title=Resurgent Wozniacki defeats Kvitova in US Open second-round showdown |website=WTA Tennis |date=31 August 2023 |access-date=31 August 2023 }}</ref> სეზონის ბოლოს ჩინეთში გამართულ ტურნირებზე მეოთხედფინალს მხოლოდ [[ნინგბო|ნინგბოში]] მიაღწია, სადაც [[დიანა შნაიდერი|დიანა შნაიდერთან]] დამარცხდა.<ref>{{cite web |url=https://www.tennisnow.com/News/2023/September/Shnaider-and-Fruhvirtova-Set-All-Teen-Semi-in-Ning.aspx |title=Shnaider and Fruhvirtova Set All Teen Semi in Ningbo, Jabeur Advances |website=Tennis NOW |date=28 September 2023 |access-date=28 September 2023 |archive-date=28 სექტემბერი 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230928201317/https://www.tennisnow.com/News/2023/September/Shnaider-and-Fruhvirtova-Set-All-Teen-Semi-in-Ning.aspx }}</ref> [[პეკინი|პეკინში]] კი მეორე წრეში [[ლიუდმილა სამსონოვა]]სთან წააგო. მიუხედავად სეზონის არაერთგვაროვანი დასასრულისა, კვიტოვამ 2023 წელი მსოფლიო რეიტინგის მე-14 ადგილზე დაასრულა. [[მაიამი|მაიამისა]] და [[ბერლინი|ბერლინის]] ტიტულების წყალობით ეს მისთვის ზედიზედ მესამე სეზონი იყო, რომელიც ტოპ 20-ში დაასრულა.<ref>{{cite web |url=https://www.tennis.com/baseline/articles/petra-kvitova-speaks-out-against-far-from-ideal-scheduling-at-china-open |title=Petra Kvitova speaks out against 'far from ideal' scheduling at China Open |website=TENNIS |date=2 October 2023 |access-date=2 October 2023 }}</ref> ==რესურსები ინტერნეტში== * {{ოფიციალური|www.petrakvitova.net/}} {{en icon}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია: ჩოგბურთელები]] [[კატეგორია: დაბადებული 8 მარტი]] [[კატეგორია: დაბადებული 1990]] [[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]] fpfy1blx976ttvigitpmkvonlplg9qu 0 879282 5406631 5384029 2026-06-04T01:28:42Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406631 wikitext text/x-wiki '''პროსტიტუცია საქართველოში''' — ქვეყნის კონსტიტუციის მიხედვით არალეგალური, თუმცა ძალიან ფართომასშტაბიანი ქმედება. განსაკუთრებით გვხვდება დედაქალაქის, [[თბილისი|თბილისის]], ტერიტორიებზე.<ref name="chartsbin">{{cite web |title=The Legal Status of Prostitution by Country |url=http://chartsbin.com/view/snb |access-date=18 February 2018 |website=ChartsBin}}</ref><ref name="georgiatoday">{{cite web|last1=Morrison|first1=Thea|title=PM Addresses Alleged Prostitution and Discrimination at Tbilisi Nightclubs|url=http://georgiatoday.ge/news/5574/PM-Addresses-Alleged-Prostitution-and-Discrimination-at-Tbilisi-Nightclubs-|website=Georgia Today on the Web|access-date=18 February 2018|date=11 January 2017|archive-date=22 ივლისი 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180722213730/http://georgiatoday.ge/news/5574/PM-Addresses-Alleged-Prostitution-and-Discrimination-at-Tbilisi-Nightclubs-}}</ref> [[აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი|აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტის]] ინფორმაციაზე დაყრდნობით, [[არასამთავრობო ორგანიზაცია|არასამთავრობო ორგანიზაციები]] ამას საქართველოში არსებულ მძიმე ეკონომიკურ მდგომარეობას მიაწერენ.<ref name=autogenerated1>{{cite web|url=https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/hrrpt/2007/100560.htm |title=Country Report on Human Rights Practices in Georgia |publisher=State.gov |date=11 March 2008 |access-date=31 March 2010}}</ref> პროსტიტუცია მიმდინარეობს [[პროსტიტუცია ქუჩაში|ქუჩებში]],<ref name="swannet">{{cite web|title=Georgia|url=http://swannet.org/en/countries/georgia|website=SWAN|access-date=18 February 2018|language=en|archive-date=29 ოქტომბერი 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201029225622/https://swannet.org/en/countries/georgia}}</ref> ბარებში, ღამის კლუბებში,<ref name="eurasianet" /> სასტუმროებსა და [[საროსკიპო|საროსკიპოებში]].<ref name="georgianjournal">{{cite web|last1=Kharshiladze|first1=Giorgi|last2=Ghudushauri|first2=Giorgi|title=No comment - What happens outside Tbilisi's brothels|url=https://www.georgianjournal.ge/society/29339-no-comment-what-happens-outside-tbilisis-brothels.html|website=GeorgianJournal|access-date=18 February 2018|date=15 January 2015}}</ref> [[გაერთიანებული ერების პროგრამა აივისა და შიდსზე|გეშიდსის]] ვარაუდით [[საქართველო|საქართველოში]] 6525 [[პროსტიტუცია|მეძავია]].<ref>{{cite web |title=Sex workers: Population size estimate - Number, 2016 |url=http://www.aidsinfoonline.org/gam/stock/shared/dv/PivotData_2018_7_22_636678151733621264.htm |website=www.aidsinfoonline.org |publisher=UNAIDS |access-date=21 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190604174922/http://www.aidsinfoonline.org/gam/stock/shared/dv/PivotData_2018_7_22_636678151733621264.htm |archive-date=4 June 2019 |url-status=dead }}</ref> ზაფხულის თვეებში [[შავი ზღვა|შავი ზღვის]] კურორტები [[სექს-ტურიზმი|სექს-ტურიზმის]] პუნქტები ხდებიან. მრავალი პროსტიტუტი, განსაკუთრებით შუააზიელები და [[ჩრდილოეთი კავკასია|ჩრდილოკავკასიელი]] რუსები, ამ ტერიტორიებზე ჩამოდის. იმის გამო, რომ საქართველოს [[თურქეთი]] ესაზღვრება და ქვეყნებს შორის უვიზო მიმოსვლაა, ბევრი თურქი მამაკაცი საქართველოს მეძავების გულისათვის სტუმრობს.<ref>{{cite web|last1=Imedaishvili|first1=Nata|title=Locals Helpless As Sex Tourism Hits Georgian Black Sea Village|url=https://www.rferl.org/a/locals-helpless-as-prostitutes-take-over-georgian-village/24638723.html|website=RadioFreeEurope/RadioLiberty|access-date=18 February 2018|language=en|date=8 July 2012}}</ref> ქვეყანაში [[ბავშვთა პროსტიტუცია|ბავშვთა პროსტიტუციის]] პრობლემაა.<ref name="georgiatoday" /><ref name="eurasianet">{{cite web|last1=Mielnikiewicz|first1=Justyna|last2=Rimple|first2=Paul|title=Georgia: Teenage Prostitution Part of a Bigger Problem|url=https://eurasianet.org/s/georgia-teenage-prostitution-part-of-a-bigger-problem|website=Eurasianet|access-date=18 February 2018|language=en|date=1 August 2014}}</ref> ==კანონი== პროსტიტუცია დაჯარიმებადია.<ref name="swannet" /> მასთან დაკავშირებული ქმედებები სისხლის სამართლის კოდექსის მიერ აკრძალულია:<ref name="swannet" /><ref name="criminal">{{cite web|title=Criminal Code of Georgia|url=https://matsne.gov.ge/en/document/download/16426/157/en/pdf|website=The Legislative Herald of Georgia|access-date=18 February 2018}}</ref> *მუხლი 143¹ — ადამიანებით ვაჭრობა; *მუხლი 171 — ბავშვთა პროსტიტუცია; *მუხლი 253 — [[იძულებითი პროსტიტუცია]]; *მუხლი 254 — პროსტიტუციის ხელშეწყობა; მეძავებს ხანდახან საზოგადოებრივი წესრიგის დარღვევისთვისაც აპატიმრებენ. ==სექსუალური ჯანმრთელობა== საქართველოში [[სქესობრივი გზით გადამდები ინფექციები|ვენერიული დაავადებების]] მაღალი მაჩვენებელია (განსაკუთრებით, თურქეთის საზღვრის მახლობლად). მიუხედავად იმისა, რომ გეშიდსის მონაცემებით კლიენტებისა და მეძავების უდიდესი უმრავლესობა (95.4%) [[პრეზერვატივი|პრეზერვატივებს]] იყენებს, სექს-მუშაკები დიდი რისკის ქვეშ იმყოფებიან.<ref>{{cite web |title=Condom use among sex workers - Percent, 2016 |url=http://www.aidsinfoonline.org/gam/stock/shared/vc/vcshare.html?id=d78c616e-aabc-4c1e-b4e4-66fce6fab140 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180722130002/http://www.aidsinfoonline.org/gam/stock/shared/vc/vcshare.html?id=d78c616e-aabc-4c1e-b4e4-66fce6fab140 |archive-date=22 July 2018 |access-date=22 July 2018 |website=www.aidsinfoonline.org |publisher=UNAIDS}}</ref> ინფექციები, ძირითადად, კლიენტების მიერ თავდასხმის დროს ვრცელდება.<ref name="ginsc">{{cite web|last1=Karelidze|first1=Tamar|title=General Conditions of Sex Workers and Prostitution in Georgia|url=http://www.ginsc.net/home.php?option=article&id=32781&lang=en#.Wol4VKhl-M8|website=Gender Informational Network of South Caucasus|access-date=18 February 2018|date=7 September 2015|archive-date=18 თებერვალი 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180218210304/http://www.ginsc.net/home.php?option=article&id=32781&lang=en#.Wol4VKhl-M8}}</ref> ამ საკითხზე არსებული სტიგმის გამო პროსტიტუტთა ნაწილი ჯანდაცვის სამსახურს არ მიმართავს.<ref name="ginsc" /> გეშიდსის მიხედვით, მუშაკებში 10.8% [[სიფილისი|სიფილისისა]] და 0.7% [[ადამიანის იმუნოდეფიციტის ვირუსი|აივის]] მაჩვენებელია.<ref name="HIV prevalence amongst sex workers">{{cite web |title=HIV prevalence amongst sex workers |url=http://www.aidsinfoonline.org/gam/stock/shared/vc/vcshare.html?id=d9c0ff12-f62c-44e7-8e2c-dbe736bbea30 |website=www.aidsinfoonline.org |publisher=UNAIDS |access-date=22 July 2018 |date=2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180722130109/http://www.aidsinfoonline.org/gam/stock/shared/vc/vcshare.html?id=d9c0ff12-f62c-44e7-8e2c-dbe736bbea30 |archive-date=22 July 2018 |url-status=dead }}</ref> პრეზერვატივისა და [[ლუბრიკანტი|ლუბრიკანტის]] დისტრიბუციას, ასევე საჭირო ჯანდაცვის ორგანიზაციებთან გადამისამართებას არასამთავრობო ორგანიზაცია „''თანადგომა''“ უზრუნველყოფს.<ref name="HIV prevalence amongst sex workers"/> ==სექს-ტრეფიკინგი== საქართველო მიიჩნევა სექს-ტრეფიკინგის მსხვერპლი ქალებისა და გოგონების წყაროდ, დანიშნულების პუნქტად და სატრანზიტო ქვეყანად. ქართველები სექს-ტრეფიკინგის მსხვერპლნი არიან თავიანთ ქვეყანაში, თურქეთში, და, უფრო ნაკლებად, [[ჩინეთი|ჩინეთსა]] და [[არაბთა გაერთიანებული საამიროები|გას]]-ში. საქართველოში გადმოჰყავთ თურქეთში წასაყვანი შუააზიელი ქალები. შუააზიელ და [[აზერბაიჯანი|აზერბაიჯანელ]] სექს-ტრეფიკინგის მსხვერპლებს [[აჭარა|აჭარის]] რეგიონის ტურისტულ ლოკაციებში, საუნებში, სტრიპ-კლუბებში, კაზინოებსა და სასტუმროებში აიძულებენ მუშაობას. ამოცნობილ ქალთა უმრავლესობა ახალგაზრდაა, და ამ მდგომარეობაში დამსაქმებლის ძებნისას ხვდება.<ref name="state17">{{cite web|title=Georgia 2017 Trafficking in Persons Report|url=https://www.state.gov/j/tip/rls/tiprpt/countries/2017/271192.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20170703181246/https://www.state.gov/j/tip/rls/tiprpt/countries/2017/271192.htm|url-status=dead|archive-date=3 July 2017|website=U.S. Department of State|access-date=18 February 2018}}</ref> 2006 წელს ქვეყანის კონსტიტუციაში დაინერგა პროტოკოლი ადამიანთა ტრეფიკინგის ასარიდებლად, აღსაკვეთად და დასასჯელად. ამ პროტოკოლის შემოსაღებად გამოყენებულ იქნა გაეროს კონვენცია [[ტრანსნაციონალური ორგანიზებული დანაშაული|ტრანსნაციონალური ორგანიზებული დანაშაულის]] წინააღმდეგ, და [[ევროპის საბჭოს კონვენცია ადამიანთა ტრეფიკინგის წინააღმდეგ განხორციელებული ქმედებების შესახ|ევროპის საბჭოს კონვენცია ადამიანთა ტრეფიკინგის წინააღმდეგ განხორციელებული ქმედებების შესახებ]].<ref name=autogenerated1 /> საქართველოში ტრეფიკინგის დანაშაული 15 წლით ისჯება. ასევე არსებობს კანონი, რომლითაც სხვადასხვა დაჯგუფებებისგან იცავენ უცხოეთში მყოფ იმ ქართველ ქალთა ოჯახებს, რომლებიც უარს ამბობენ იძულებით პროსტიტუციაზე. საქართველოს მთავრობამ 2015 წელს 11 სექს-ტრეფიკინგის შემთხვევა გამოიძია, ხოლო 2016 წელს — 12. 2015 წელს ამ ბრალდებით გასამართლდა ორი პირი, 2016 წელს — ერთი.<ref name="state17" /> აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტის [[ადამიანთა ტრეფიკინგის წინააღმდეგ ბრძოლისა და ტრეფიკინგის მონიტორინგის განყოფილება]] საქართველოს „[[ადამიანთა ტრეფიკინგის ანგარიში|პირველხარისხოვან]]“ ქვეყანად ასახელებს.<ref name="state17" /> ==სადავო ტერიტორიები== მიუხედავად იმისა, რომ [[აფხაზეთი|აფხაზეთმა]] და [[სამხრეთ ოსეთის რესპუბლიკა|სამხრეთ ოსეთმა]] დამოუკიდებლობა გამოაცხადეს, მათ მსოფლიო [[საერთაშორისო რეაქცია აფხაზეთისა და სამხრეთ ოსეთის დამოუკიდებლობაზე|ქვეყნებად არ ცნობს]]. ===აფხაზეთი=== ქართველ ხელისუფალთა მიხედვით, აფხაზეთში პროსტიტუცია, განსაკუთრებით ბავშვთა პროსტიტუცია, მეტად ხშირია. ვარაუდობენ, რომ ზოგ რეგიონში სექს-მუშაკებს შორის აივის მაჩვენებელი 60%-70%-ს შეიძლება აჭარბებდეს.<ref>{{cite web|last1=Mitaishvil|first1=Ramaz|title=Staying Healthy in Abkhazia: Manual for Russian Tourists|url=https://www.abkhazia.com/research-blogs/health/36-Global-and-Environmental-Health/1175-staying-healthy-in-abkhazia-manual-for-russian-tourists-|archive-url=https://web.archive.org/web/20170508194905/http://www.abkhazia.com/research-blogs/health/36-Global-and-Environmental-Health/1175-staying-healthy-in-abkhazia-manual-for-russian-tourists-|url-status=usurped|archive-date=8 May 2017|website=Abkhazia Social & Economic Research|access-date=18 February 2018|date=12 April 2008}}</ref> ===სამხრეთ ოსეთი=== სამხრეთ ოსეთში განვითარებული მოვლენების შედეგად მოხდა მამაკაცთა [[რუსეთი|რუსეთში]] გადინება იმ იმედით, რომ იქ ისინი დასაქმდებოდნენ. დარჩენილი ქალების ნაწილი იძულებული გახდა, რომ თავის გადასარჩენად პროსტიტუციისათვის მიემართა. ბავშვთა პროსტიტუცია აქაც დიდ პრობლემას წარმოადგენს,<ref>{{cite book|last1=Volkan|first1=Vamik|title=Killing in the Name of Identity: A Study of Bloody Conflicts|date=2014|publisher=Pitchstone Publishing (US&CA)|isbn=9780985281595|url=https://books.google.com/books?id=9AyeCwAAQBAJ&q=south+ossetia+prostitutes&pg=PT121|language=en}}</ref> განსაკუთრებით — ქალაქ [[ცხინვალი|ცხინვალში]].<ref>{{cite book|last1=Volkan|first1=Vamik D.|title=Enemies on the Couch: A Psychopolitical Journey Through War and Peace|date=2014|publisher=Pitchstone Publishing (US&CA)|isbn=9781939578112|url=https://books.google.com/books?id=-g6eCwAAQBAJ&q=south+ossetia+prostitutes&pg=PT244|language=en}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ქართული კულტურა]] [[კატეგორია:პროსტიტუცია]] [[კატეგორია:დანაშაული საქართველოში]] klfb5aw0ycuzriww4nxbz4l0wtii9w4 0 879666 5406711 5357130 2026-06-04T10:00:44Z GiorgiXIII 62215 5406711 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:340px; margin:0 0 1em 1em; border:2px solid #0057b7; background:#ffffff; font-size:90%;" |+ style="background:#0057b7; color:#fff; font-size:125%; font-weight:bold; padding:10px; border-bottom:2px solid #ffd700;" | 🇺🇦 '''ჩაიკა''' |- | colspan="2" style="text-align:center; padding:10px; border-bottom:1px solid #0057b7; background:#fff;" | [[ფაილი:Kozakkenboot Beauplan 1664 Amsterdam.jpg|300px]] |- | colspan="2" style="text-align:center; font-size:85%; color:#000; font-weight:bold; padding:7px; border-bottom:1px solid #0057b7; background:#f7f9fc;" | ჩაიკა [[გიიომ ლე ვასერ დე ბოპლანი|ბოპლანის]] წიგნში ''[[უკრაინის აღწერა]]'' (ჰოლანდიური გამოცემა, [[1664]]) |- ! style="background:#0057b7; color:#fff; width:38%; padding:7px; border:1px solid #0057b7; font-weight:bold;" | '''ტიპი''' | style="padding:7px; border:1px solid #0057b7; font-weight:bold;" | ხის ნავი / გალერის ტიპი |- ! style="background:#ffd700; color:#000; padding:7px; border:1px solid #0057b7; font-weight:bold;" | '''კორპუსი''' | style="padding:7px; border:1px solid #0057b7; font-weight:bold;" | [[მონოჰალი]] |- ! style="background:#0057b7; color:#fff; padding:7px; border:1px solid #0057b7; font-weight:bold;" | '''მასალა''' | style="padding:7px; border:1px solid #0057b7; font-weight:bold;" | [[ხე]] |- ! style="background:#ffd700; color:#000; padding:7px; border:1px solid #0057b7; font-weight:bold;" | '''ეკიპაჟი''' | style="padding:7px; border:1px solid #0057b7; font-weight:bold;" | 50 ან 60 კაცი |- ! style="background:#0057b7; color:#fff; padding:7px; border:1px solid #0057b7; font-weight:bold;" | '''სიგრძე''' | style="padding:7px; border:1px solid #0057b7; font-weight:bold;" | {{convert|20|m|abbr=on}} |- ! style="background:#ffd700; color:#000; padding:7px; border:1px solid #0057b7; font-weight:bold;" | '''სიგანე''' | style="padding:7px; border:1px solid #0057b7; font-weight:bold;" | {{convert|3.5|m|abbr=on}} |- ! style="background:#0057b7; color:#fff; padding:7px; border:1px solid #0057b7; font-weight:bold;" | '''ჯდომა''' | style="padding:7px; border:1px solid #0057b7; font-weight:bold;" | {{convert|4|m|abbr=on}}<br />(ჩაშვებული დაფით) |- ! style="background:#ffd700; color:#000; padding:7px; border:1px solid #0057b7; font-weight:bold;" | '''ეპოქა''' | style="padding:7px; border:1px solid #0057b7; font-weight:bold;" | [[XVI საუკუნე]]იდან |- ! style="background:#0057b7; color:#fff; padding:7px; border:1px solid #0057b7; font-weight:bold;" | '''დანიშნულება''' | style="padding:7px; border:1px solid #0057b7; font-weight:bold;" | საზღვაო ბრძოლა / ტვირთის გადაზიდვა |} [[ფაილი:Ukrainian cossacks conquer Feodosia.png|thumb|left|[[XVII საუკუნე|XVII საუკუნის]] ხეზე კვეთილი გამოსახულება, რომელზეც [[ზაპორიჟია|ზაპოროჟიელი]] [[კაზაკები]] ჩაიკებით ანადგურებენ თურქულ ფლოტს და [[ფეოდოსია|კაფას]] იპყრობენ, [[1616]]]] '''ჩაიკა''' ({{lang-uk|чайка}}, {{lang-hu|''csajka''}}, {{lang-pl|czajka}}, {{lang-sr|шајка}}, {{lang-sl|šajka}} ან {{lang-sl|plitka}}) — ხის ნავი, რომელსაც შეიძლებოდა ჰქონოდა [[ანძა]] და [[აფრა]]; იგი [[ფრეგატი|გალერის]] ტიპს მიეკუთვნება და [[აღმოსავლეთი ევროპა|აღმოსავლეთ ევროპაში]] ადრეულ ახალ ხანაში გამოიყენებოდა როგორც საომარ, ისე სატვირთო-სატრანსპორტო დანიშნულებით [[XVI საუკუნე]]იდან. ==ტიპები== ===ავსტრიული=== ცაიკები სიგრძის მიხედვით იყოფოდა შემდეგ სახეობებად: {{cvt|48|m}}-იანი (ორმაგი ცაიკა), {{cvt|24|m}}-იანი (სრული ცაიკა), {{cvt|12|m}}-იანი (ნახევარი ცაიკა)<ref>{{Cite web |title= Frontier on the Water|date=27 January 2021 |url=https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/1291866}}</ref> და {{cvt|6|m}}-იანი (მეოთხედი ცაიკა). ისინი მოძრაობდნენ [[აფრა|აფრით]] ან [[ნიჩაბი|ნიჩბებით]]. ეკიპაჟი 30-იდან 50 კაცამდე მერყეობდა; მათ მეთაურობდა ოფიცერი, ხოლო შემადგენლობაში შედიოდნენ მესაჭე, მეაბჯრე, მედოლე, ორი მშვილდოსანი და 36-მდე მენიჩბე.<ref>Hollins, p. 11</ref> ===ზაპოროჟიელი კაზაკები (უკრაინა)=== [[ფაილი:Ukrainian replica chaika.jpg|thumb|left|''Presviata Pokrova'' — უკრაინული ჩაიკის ასლი სოლენტში]] ჩაიკის სიგრძე ჩვეულებრივ {{cvt|18-20|m}} იყო, სიგანე — {{cvt|3-3.5|m}}, ხოლო სიღრმე — {{cvt|3.5-4|m}}.<ref>{{Cite web |title= Encyclopedia of Ukraine|date=1984|url=https://archive.org/details/encyclopediaofuk0001unse/page/n1/mode/2up| website=[[University of Toronto Press]]}}</ref> ჩაიკის ფსკერი ერთი მთლიანი [[ღერო|ხის ღეროდან]] გამოითლებოდა, გვერდები კი ხის ფიცრებით შენდებოდა. მტრის ცეცხლისგან დასაცავად ან ჩაძირვის თავიდან ასაცილებლად ნავის [[ბორტი|ბორტებზე]] აბამდნენ [[ლერწამი]]ს კონებს. ერთ ასეთ ნავს შეეძლო დაახლოებით 50-იდან 60 კაცამდე და 6 [[ქვემეხი|ფალკონეტამდე]] (მცირე ზომის ზარბაზანი) გადაეყვანა. ზოგიერთ ჩაიკას ორი [[საჭე|საჭის]] ნიჩაბიც ჰქონდა, რის გამოც მიმართულების შესაცვლელად ნავის მოტრიალება საჭირო არ იყო.<ref>{{Cite web |title= The 1736-1739 boats discovered in the Dnipro River, Ukraine|access-date=27 July 2023 |url=https://www.academia.edu/104194630/The_1736_1739_boats_discovered_in_the_Dnipro_River_Ukraine_A_treasure_trove_of_European_design_methods|website=academia.edu}}</ref> მსგავს, მაგრამ უფრო დიდ ნავს, რომელსაც ზაპოროჟიელი კაზაკები როგორც ტრანსპორტისთვის, ისე საბრძოლველად იყენებდნენ, [[ბაიდაკი]] ეწოდებოდა. ==რესურსები ინტერნეტში== *[http://www.ukrweekly.com/old/archive/2005/280528.shtml The Viking "drakkar" and the Kozak "chaika"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201101211434/http://www.ukrweekly.com/old/archive/2005/280528.shtml |date=2020-11-01 }} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:ჩაიკა}} [[კატეგორია:ნავები]] 6nrig7euw7gy13folfcipgjezkzzu09 0 879833 5406696 5384476 2026-06-04T08:34:40Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 0 წყარო და 1 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406696 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Rana Gorgani Sufi Dance-Red skirt.jpg|მინი|გორგანი 2017 წელს]] '''რანა გორგანი''' (დ. [[1986]]) — ფრანგ-ირანელი მოცეკვავე და ყოფილი მსახიობი. იგი [[სუფიზმი|სუფიური]] ცეკვის ტრადიციას მისდევს და მსოფლიოში ერთ-ერთი იმ მცირერიცხოვან ქალთაგან ია, ვინც „მბრუნავი დერვიშის“ (Whirling Dervish) რიტუალს ასრულებს.<ref>{{cite news|title=France's Female Dervish Takes Transcendence Online|publisher=[[Barron's (newspaper)|Barron's]]|agency=[[Agence France-Presse]]|author=Rana Moussaoui|date=February 13, 2021|url=https://www.france24.com/en/live-news/20210213-france-s-female-dervish-takes-transcendence-online}}</ref><ref>{{cite news|title=Rana Gorgani, la danse soufie au féminin|newspaper=L'Express|date=February 12, 2021|url=https://www.lexpress.fr/actualites/1/actualite/rana-gorgani-la-danse-soufie-au-feminin_2144758.html}}</ref> გორგანი [[გერმანია|გერმანიაში]] დაიბადა. დედამისი ირანელი იყო, ხოლო მამა ქურთი. იგი [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]] გაიზარდა და დღემდე იქ ცხოვრობს. ადრეულ წლებში იგი მსახიობი იყო და [[პარიზი|პარიზის]] მე-20 ოლქის კონსერვატორიაში (Conservatoire de Paris 20eme) გამოდიოდა.<ref>{{cite web|title=Sufi Dance by Rana Gorgani|publisher=Brooklyn Studios for Dance|accessdate=September 2, 2022|url=http://bksd.org/event/sufi-dance-w-rana-gorgani/|archive-date=სექტემბერი 3, 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220903033643/http://bksd.org/event/sufi-dance-w-rana-gorgani/}}</ref> ==კარიერა== 24 წლის ასაკში მან გადაწყვიტა, მთელი თავისი ენერგია ცეკვისთვის მიეძღვნა. მან დააარსა „l'Oeil Persan“, რომელიც პირველი საცეკვაო კომპანიაა ევროპაში, სპეციალიზებული სპარსულ ცეკვებზე.<ref>{{cite web|title=Rana Gorgani Biography|publisher=ATEA Production|accessdate=February 13, 2021|url=http://www.ateaprod.com/en-rana-gorgani|archive-date=February 25, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200225005858/http://www.ateaprod.com/en-rana-gorgani|url-status=dead}}</ref> [[COVID-19-ის პანდემია|COVID-ის პანდემიის]] პერიოდში მან დაიწყო სუფიური ცეკვის სწავლება „Zoom“-ის ვორქშოფების საშუალებით, რამაც ამ სულიერ ტრადიციას გლობალური წვდომა შესძინა.<ref>{{cite news|title=Discover the Sufi Dance|publisher=Danse Soufie|accessdate=February 20, 2021|url=https://danse-soufie.com/en/}}</ref><ref>{{cite news|title=France's female dervish connects over Zoom|publisher=Mint Lounge|date=February 14, 2021|url=https://lifestyle.livemint.com/how-to-lounge/movies-tv/frances-female-dervish-connects-over-zoom-111613272841320.html}}{{Dead link|date=ივნისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> ==რესურსები ინტერნეტში== * [https://danse-soufie.com/en/ Danse Soufie] (Gogani's web site) * [https://www.facebook.com/watch/RanaGorganiOfficial/ Gorgani Facebook] * [https://www.youtube.com/channel/UCldCnx6crAtK74FyQguL1WQ Gogani's channel] on YouTube ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:გორგანი, რანა}} [[კატეგორია:დაბადებული 1986]] [[კატეგორია:ფრანგი მოცეკვავეები]] [[კატეგორია:ირანელი მსახიობები]] [[კატეგორია:ფრანგი მსახიობები]] [[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]] ooq4u7yku3m329gqf95zwwji8haww2u 0 880311 5406559 5388724 2026-06-03T19:43:45Z Eletskh-QR 175175 5406559 wikitext text/x-wiki {{ვიკი}}[[ფაილი:2012-05-31 Studio Hamburg Nachwuchspreis DSCF0715.jpg|მინი|მარჯვნივ|ნინა ბოტი]] '''ნინა ბოტი''' (დ. [[1 იანვარი]], [[1978]]) — [[გერმანელი]] [[მსახიობი]]. ==კარიერა== ===მსახიობობა=== [[1997]] წლის აგვისტოდან [[2005]] წლის სექტემბრამდე ნინა თამაშობდა [[კორა ჰინცე მორენო]]ს როლს პოპულარულ გერმანულ სერიალში „Gute Zeiten, schlechte Zeiten".<ref name=Corvey>{{Cite web | title =Gute Zeiten, gute Zeiten – "Sogar Mathe fand ich gut." | work =Das ist Corvey | publisher =Corvey Gymnasium | date =31 August 2009 | url =http://www.corvey.hamburg.de/index.php/article/detail/2576 | accessdate =26 January 2011 }}</ref> შემდეგ მიიღო მონაწილეობა პერიოდულ დრამაში „Unter den Linden – Das Haus Gravenhorst". [[2008]] წელს შეუერთდა სერიალს „Alles was zählt", სადაც თამაშობდა [[სელინ ლაფორი]]ს როლს. [[2011]] წლის მარტში გახდა ცნობილი, რომ ბოტი იმონაწილევებდა მესამე სერიალში, სახელად „Verbotene Liebe",სადაც ასახიერებდა [[იულია ფონ ანშტეტენი]]ს როლს.<ref>{{Cite web | last =Hilber | first =Gerd | title =Nina Bott – Familie ist alles, was zählt – Nina Bott kehrt mit ihrer Rolle in 'Alles was zählt' (ab 10.7., RTL, werktags, 19.05 Uhr) in die Soap-Welt zurück | work =M&C – TV Star Portrait | publisher =Monsters and Critics.de | date =7 June 2008 | url =http://www.monstersandcritics.de/artikel/200824/article_86611.php/Nina-Bott-Familie-ist-alles-was-z%C3%A4hlt | accessdate =26 January 2011 | archive-url =https://web.archive.org/web/20110719063819/http://www.monstersandcritics.de/artikel/200824/article_86611.php/Nina-Bott-Familie-ist-alles-was-z%C3%A4hlt | archive-date =19 July 2011 | url-status =dead }}</ref><ref>{{Cite web | title =RTL-Serie "Alles was zählt": Nina Bott steigt aus – Die Hamburger Schauspielerin will nicht mehr nach Köln pendeln. Ein Grund für ihre Entscheidung ist die Einschulung ihres Sohnes. | work =Persönlich | publisher =Hamburger Abendblatt | date =7 June 2010 | url =http://www.abendblatt.de/hamburg/persoenlich/article1523039/RTL-Serie-Alles-was-zaehlt-Nina-Bott-steigt-aus.html | accessdate =26 January 2011 }}</ref>.<ref>{{Cite web | title =Das Erste: "Verbotene Liebe": Jan & Julia und Biest Clarissa kehren zurück – Am neuen Schauplatz Mallorca haben die Dreharbeiten zu XL-Folgen der Daily begonnen | work =Das Erste | publisher =na presseportal | date =28 March 2011 | url =http://www.presseportal.de/print.htx?nr=2015630 | accessdate =4 March 2011 }}</ref> ==სხვა საქმიანობა== ნინა გამოჩნდა Playboy-ის გერმანული გამოცემის [[2002]] წლის თებერვლის, [[2012]] წლის თებერვლის და [[2017]] წლის ივნისის ნომრების გარეკანზე.<ref>{{Cite web | title =February 2002 Issues | work =Newsstands Current Magazine Issues | publisher =IMC Magazine | url =http://www.imcmagazine.com/Current_Issues.php?month=2&year=2002 | archive-url =https://web.archive.org/web/20110713015337/http://www.imcmagazine.com/Current_Issues.php?month=2&year=2002 | url-status =usurped | archive-date =July 13, 2011 | accessdate =26 January 2011 }}</ref> ლეონი ლუცთან ერთად მან დაწერა წიგნი ორსულობის შესახებ, სახელწოდებით „Generation Mami".<ref>{{cite web |title=PLAYBOY 06/2017 |url=https://shop.playboy.de/playboy-06-2017/ |access-date=3 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250103163916/https://shop.playboy.de/playboy-06-2017/ |archive-date=3 January 2025}}</ref><ref>{{Cite web | last =Roitzheim | first =Ulli | title =Nina Bott & Leonie Lutz: Generation Mami | work =Newsletter | publisher =Plattform Sexuelle Bildung | date =February 2009 | url =http://www.sexuellebildung.at/data/newsletter008.pdf | accessdate =26 January 2011 }}</ref> ==პირადი ცხოვრება== ბოტმა მოიგო ჰამბურგის [[1995]] წლის ვინდსერფინგის ჩემპიონატი. [[1997]] წელს მან დაამთავრა სკოლა ჰამბურგის ლოქსტეტის უბანში მდებარე Corvey Gymnasium-ში, სადაც მსახიობობა ერთ-ერთ სავალდებულო საგნად ჰქონდა. 17 წლის განმავლობაში იგი ურთიერთობდა კამერამენ ფლორიან კენიგთან, რომელთანაც ჰყავდა ვაჟი ლენოქსი (დაბ. 23 დეკემბერი, 2003). 2012 წლიდან ბოტი ბენიამინ ბაარცთან არის ურთიერთობაში, რომელთანაც სამი შვილი ჰყავს.<ref name=Corvey/> She was in a relationship with cameraman Florian König for 17 years; they had a son, Lennox (born 23 December 2003).<ref>{{Cite web | last =Pohl | first =Nicola | title =Mein Dekolleté sitzt jetzt besser... | work =Bild.de | publisher =Axel Springer | date =22 December 2007 | url =http://www.bild.de/BILD/leute/star-news/2007/12/23/bott-nina-brust/vergroesserung-op-bus-en.html | accessdate =26 January 2011 | archive-date =4 October 2012 | archive-url =https://web.archive.org/web/20121004004834/http://www.bild.de/leute/star-news/leute/vergroesserung-op-bus-en-3344440.bild.html | url-status =dead }}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:ბოტი, ნინა}} [[კატეგორია:დაბადებული 1978]] [[კატეგორია:დაბადებული 1 იანვარი]] [[კატეგორია:გერმანელი მსახიობები]] gkklkw32ugiwpbwrkdkukxymeiqoaij 0 880345 5406292 5356027 2026-06-03T12:54:58Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406292 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება}} '''პერვოლია''' ({{lang-el|Περβόλια}}; {{lang-tr|Bahçalar}}), ასევე იწერება როგორც '''პერივოლია''' ({{lang-el|Περιβόλια}}) — სოფელი, რომელიც მდებარეობს [[ლარნაკის რაიონი|ლარნაკის რაიონში]], [[კვიპროსი]]. ==ისტორია== უძველეს წლებში პერვოლია იყო მეფეებისა და შეძლებული ადამიანების დასასვენებელი ადგილი ამ ტერიტორიაზე.<ref name="PE">[http://www.pervolia.eu/en/ Pervolia]</ref> მას სახელი ეწოდა ბერძნული სიტყვა „პერვოლი“-დან (ბაღი) თავისი უხვად გაშენებული ბაღების, ნაყოფიერი ნიადაგისა და ათასობით პროდუქტიული ხის გამო.<ref name="PE"/> კვიპროსის ფრანკთა პერიოდში, რომელიც [[1191]] წლიდან [[1489]] წლამდე გაგრძელდა, იგი ლუზინიანთა დინასტიის სამეფო ოჯახს ეკუთვნოდა.<ref name="PE"/> ამ პერიოდის ბოლო მფლობელი იყო ჩარლზ ლუზინიანი, რომელსაც კვიპროსის მეფე ჯეიმს II დევნიდა, რადგან ის დედოფალ შარლოტას უჭერდა მხარს.<ref name="PE"/> კვიპროსის მეფემ, ჯეიმს II-მ, დეკრეტის გამოცემით ჩამოართვა პერვოლია ჩარლზს.<ref name="PE"/> კვიპროსის ვენეციური პერიოდის დროს პერვოლია მიეყიდა [[საბერძნეთი|საბერძნეთიდან]] მოსულ პოდოკატარესების ოჯახს. უკანასკნელი მფლობელი იყო ექტორას პოდოკატორასი [[1489]] წლიდან [[1571]] წლამდე.<ref name="PE"/> ==ძეგლები და ღირსშესანიშნაობები== [[ფაილი:Cosmopolitan Faros beach in Pervolia village in Larnaca Republic of Cyprus.jpg|მინი|მარცხნივ|ფაროსის სანაპირო]] პერვოლიას ერთ-ერთი ღირსშესანიშნაობაა [[პერვოლიის შუქურა]]. [[რეგაენის კოშკი]] (Tower of Regaena) არის ვენეციური, პატარა ქვის საგუშაგო კოშკი, რომელიც აშენდა ვენეციური ოკუპაციის დროს, [[1489]]–[[1570]] წლებში.<ref>{{Cite web |url=http://www.cyprushighlights.com/en/2010/11/04/tower-of-regina-pervolia-larnacas/ |title=Tower of Regina |access-date=2026-04-13 |archive-date=2018-06-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180616201146/http://www.cyprushighlights.com/en/2010/11/04/tower-of-regina-pervolia-larnacas/ }}</ref> იგი გამოიყენებოდა სადამკვირვებლო პუნქტად, რათა ზღვიდან თავდასხმის შემთხვევაში გაეგზავნათ შეტყობინებები. ერთ-ერთი სასწაულმოქმედი ეკლესია, [[აგიოს ლეონტიოსი|აგიოს ლეონტიოსის]] სახელობისაა და იგი 1500 წლით თარიღდება.<ref name="PE"/> მეორე ეკლესია, რომელიც [[1903]] წელს აშენდა, ეძღვნება დიდმოწამე [[აგია ეირინი|აგია ეირინის]]. [[ფაროსი|ფაროსის]] სანაპირო პერვოლიაში მდებარეობს. ==მოსახლეობა== [[1881]] წელს პერვოლიაში 375 მცხოვრები იყო. ეს რიცხვი [[1960]] წლისთვის 734-მდე გაიზარდა, რასაც მოჰყვა 1 144-მდე ზრდა [[1993]] წელს, შემდეგ 1 920-მდე [[2001]] წელს და ბოლოს, 3 009-მდე [[2011]] წელს.<ref>{{cite web|title=Population - Place of Residence, 2011|url=http://www.cystat.gov.cy/mof/cystat/statistics.nsf/All/7F6BB26ED9D00A00C2257AD90055542A/$file/POP_CEN_11-POP_PLACE_RESID-EN-170414.xls?OpenElement|website=Statistical Service of Cyprus (CYSTAT)|date=17 April 2014|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141016191920/http://www.cystat.gov.cy/mof/cystat/statistics.nsf/All/7F6BB26ED9D00A00C2257AD90055542A/$file/POP_CEN_11-POP_PLACE_RESID-EN-170414.xls?OpenElement|archivedate=16 October 2014}}</ref> ზაფხულში სოფელი იცვლის იერსახეს, რადგან მას ათასობით ადგილობრივი და უცხოელი ვიზიტორი მოაწყდება, დღიურად სოფელში 5 000-ზე მეტი ადამიანი გადაადგილდება. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{ლარნაკის რაიონი}} [[კატეგორია:ლარნაკის რაიონის სოფლები]] 96wpxv4k8rztgnakhtf8sg8n0bz9wlf 0 880852 5406424 5400905 2026-06-03T17:37:14Z Irmaguru 118553 5406424 wikitext text/x-wiki '''დეიქსტრას ალგორითმი''' ({{lang-en|Dijkstra’s algorithm}}) — გამოიყენება შეწონილ [[გრაფი (მათემატიკა)|გრაფში]] კვანძებს შორის უმოკლესი გზების მოსაძებნად, რომელიც შეიძლება წარმოადგენდეს, მაგალითად, საგზაო ქსელს. ის შეიმუშავა კომპიუტერულმა მეცნიერმა [[ედსგერ დეიქსტრა]]მ 1956 წელს და გამოაქვეყნა სამი წლის შემდეგ. დეიქსტრას ალგორითმი პოულობს უმოკლეს გზას მოცემული წყაროს კვანძიდან ყველა სხვა კვანძამდე. მისი გამოყენება შესაძლებელია კონკრეტული დანიშნულების კვანძისკენ მიმავალი უმოკლესი გზის მოსაძებნად, ალგორითმის შეწყვეტით ამ კვანძისკენ მიმავალი უმოკლესი გზის განსაზღვრის შემდეგ. მაგალითად, თუ გრაფის კვანძები წარმოადგენს ქალაქებს, ხოლო კიდეების ხარჯები წარმოადგენს პირდაპირი გზით დაკავშირებულ ქალაქების წყვილებს შორის მანძილებს, მაშინ დეიქსტრას ალგორითმი შეიძლება გამოყენებულ იქნას ერთ ქალაქსა და ყველა სხვა ქალაქს შორის უმოკლესი მარშრუტის მოსაძებნად. უმოკლესი გზის ალგორითმების გავრცელებული გამოყენებაა ქსელის მარშრუტიზაციის ოქმები, განსაკუთრებით IS-IS (შუალედური სისტემიდან შუალედურ სისტემამდე) და OSPF (უმოკლესი გზის გახსნა პირველ რიგში). ის ასევე გამოიყენება როგორც ქვეპროგრამა ისეთ ალგორითმებში, როგორიცაა [[ჯონსონის ალგორითმი]]. ალგორითმი იყენებს მინიმალური პრიორიტეტის რიგის მონაცემთა სტრუქტურას აქამდე ცნობილი უმოკლესი გზების შესარჩევად. სანამ უფრო მოწინავე პრიორიტეტული რიგის სტრუქტურები აღმოაჩენდნენ, დეიქსტრას ორიგინალური ალგორითმი მუშაობდა Θ(|𝑉|2) დროში, სადაც |𝑉| არის კვანძების რაოდენობა. ფრედმანმა და ტარჯანმა 1984 წელს შემოგვთავაზეს ფიბონაჩის მონაცემთა სტრუქტურის პრიორიტეტული რიგი შესრულების დროის სირთულის ოპტიმიზაციისთვის Θ(|𝐸|+|𝑉|log|𝑉|). ეს ასიმპტოტურად ყველაზე სწრაფი ცნობილი ერთწყაროანი უმოკლესი გზის ალგორითმია შეუზღუდავი არაუარყოფითი წონებით თვითნებური მიმართული გრაფიკებისთვის. თუმცა, სპეციალიზებული შემთხვევები (როგორიცაა შემოსაზღვრული/მთელი წონები, მიმართული აციკლური გრაფიკები და ა.შ.) შეიძლება კიდევ უფრო გაუმჯობესდეს. თუ წინასწარი დამუშავება დაშვებულია, ასეთი ალგორითმები, როგორიცაა შეკუმშვის იერარქიები, შეიძლება იყოს მეშვიდე საფეხურამდე უფრო სწრაფი. დეიქსტრას ალგორითმი ხშირად გამოიყენება გრაფებში, სადაც კიდის წონები დადებითი მთელი რიცხვები ან ნამდვილი რიცხვებია. მისი განზოგადება შესაძლებელია ნებისმიერ გრაფზე, სადაც კიდის წონები ნაწილობრივ დალაგებულია, იმ პირობით, რომ შემდგომი იარლიყები (შემდეგი იარლიყი წარმოიქმნება კიდის გადაკვეთისას) მონოტონურად არაკლებადია. ბევრ სფეროში, განსაკუთრებით ხელოვნურ ინტელექტში, დეიქსტრას ალგორითმი ან მისი ვარიანტი გვთავაზობს ერთიან ღირებულების ძიებას და ჩამოყალიბებულია, როგორც „საუკეთესო პირველ რიგში ძიების“ უფრო ზოგადი იდეის მაგალითი. ==ისტორია== {{blockquote|როტერდამიდან გრონინგენამდე მისასვლელად, ზოგადად, რომელია უმოკლესი გზა მოცემული ერთი ქალაქიდან მოცემულ მეორე ქალაქში? ეს არის უმოკლესი მარშრუტის ალგორითმი, რომელიც დაახლოებით ოც წუთში შევქმენი. ერთ დილით ამსტერდამში ჩემს ახალგაზრდა საცოლესთან ერთად საყიდლებზე ვიყავი და დაღლილები, კაფეს ტერასაზე ყავის დასალევად ჩამოვსხედით. ვფიქრობდი, შემეძლო თუ არა ამის გაკეთება, შემდეგ კი უმოკლესი მარშრუტის ალგორითმი შევქმენი. როგორც ვთქვი, ეს ოცწუთიანი გამოგონება იყო. სინამდვილეში, ის სამი წლის შემდეგ, 1959 წელს გამოიცა. პუბლიკაცია დღემდე იკითხება, სინამდვილეში, საკმაოდ ლამაზია. ერთ-ერთი მიზეზი, რის გამოც ის ასეთი ლამაზია, ის იყო, რომ ის ფანქრისა და ქაღალდის გარეშე შევქმენი. მოგვიანებით გავიგე, რომ ფანქრისა და ქაღალდის გარეშე დიზაინის ერთ-ერთი უპირატესობა ის არის, რომ თითქმის იძულებული ხარ თავიდან აიცილო ყველა თავიდან აცილებადი სირთულე. საბოლოოდ, ეს ალგორითმი, ჩემდა გასაკვირად, ჩემი დიდების ერთ-ერთი ქვაკუთხედი გახდა.|ედსგერ დეიქსტრა, ფილიპ ლ. ფრანასთან ინტერვიუში, ACM-ის კომუნიკაციები, 2001}} დეიქსტრა უმოკლესი გზის პრობლემაზე 1956 წელს, ამსტერდამის მათემატიკურ ცენტრში პროგრამისტად მუშაობისას ფიქრობდა. მას სურდა ახალი ARMAC კომპიუტერის შესაძლებლობების დემონსტრირება. მისი მიზანი იყო ისეთი პრობლემისა და კომპიუტერული გადაწყვეტის არჩევა, რომელიც არაკომპიუტერული ადამიანებისთვის გასაგები იქნებოდა. მან შეიმუშავა უმოკლესი გზის ალგორითმი და მოგვიანებით ARMAC-ისთვის დანერგა ნიდერლანდების 64 ქალაქის ოდნავ გამარტივებული სატრანსპორტო რუკისთვის (მან ის 64-მდე შეზღუდა, რათა 6 ბიტი საკმარისი ყოფილიყო ქალაქის ნომრის კოდირებისთვის). ერთი წლის შემდეგ, იგი წააწყდა კიდევ ერთ პრობლემას, რომელიც ინსტიტუტის შემდეგ კომპიუტერზე მომუშავე ტექნიკის ინჟინრებმა წამოჭრეს: მინიმუმამდე დაეყვანათ მავთულის რაოდენობა, რომელიც საჭირო იყო მანქანის უკანა პანელზე პინების შესაერთებლად. გამოსავლის სახით, მან ხელახლა აღმოაჩინა პრაიმის მინიმალური გამჭოლი ხის ალგორითმი (რომელიც ადრე იარნიკისთვის იყო ცნობილი და ასევე ხელახლა აღმოაჩინა პრაიმმა). დეიქსტრამ ალგორითმი 1959 წელს გამოაქვეყნა, პრაიმიდან ორი წლის შემდეგ და იარნიკიდან 29 წლის შემდეგ. ==ალგორითმი== ალგორითმს სჭირდება საწყისი კვანძი და ითვლის ამ საწყისი კვანძიდან ყველა სხვა კვანძამდე უმოკლეს მანძილს. დეიქსტრას ალგორითმი იწყება უსასრულო მანძილებით და ცდილობს მათ ეტაპობრივად გაუმჯობესებას: #შექმენით ყველა დაუთვალიერებელი კვანძის სიმრავლე: დაუთვალიერებელი კვანძების სიმრავლე. #ყველა კვანძს, დაწყებული საწყისიდან, მიანიჭეთ მანძილის მნიშვნელობა: საწყისი კვანძისთვის ის ნულის ტოლია, ხოლო ყველა სხვა კვანძისთვის უსასრულობაა, რადგან თავდაპირველად ამ კვანძებამდე გზა არ არის ცნობილი. შესრულების დროს, N კვანძამდე მანძილი არის საწყის კვანძსა და N-ს შორის იმ დროისთვის ნაპოვნი უმოკლესი გზის სიგრძე.<ref>Gass, Saul; Fu, Michael (2013). "Dijkstra's Algorithm". In Gass, Saul I; Fu, Michael C (eds.). Encyclopedia of Operations Research and Management Science. Vol. 1. Springer. doi:10.1007/978-1-4419-1153-7. ISBN 978-1-4419-1137-7</ref> #დაუთვალიერებელი კვანძების სიმრავლიდან აირჩიეთ მიმდებარე კვანძი, რომელსაც აქვს ყველაზე მცირე (სასრული) მანძილი; თავდაპირველად, ეს არის საწყისი კვანძი (მანძილი ნული). თუ დაუთვალიერებელი კვანძების სიმრავლე ცარიელია ან შეიცავს მხოლოდ უსასრულო მანძილის მქონე კვანძებს (რომლებიც მიუწვდომელია), მაშინ ალგორითმი მთავრდება მე-6 ნაბიჯზე გადასვლით. თუ ერთადერთი საზრუნავი სამიზნე კვანძისკენ მიმავალი გზაა, ალგორითმი მთავრდება, როგორც კი მიმდინარე კვანძი სამიზნე კვანძი გახდება. წინააღმდეგ შემთხვევაში, ალგორითმი გრძელდება. #მიმდინარე კვანძისთვის გაითვალისწინეთ მისი ყველა მოუნახულებელი მეზობელი და განაახლეთ მათი მანძილები მიმდინარე კვანძიდან; შეადარეთ ახლად გამოთვლილი მანძილი მეზობლისთვის ამჟამად მინიჭებულ მანძილს და მიანიჭეთ მას უფრო მცირე მანძილი. მაგალითად, თუ მიმდინარე კვანძი A აღნიშნულია 6 მანძილით და მის მეზობელ B-სთან დამაკავშირებელ კიდეს აქვს 2 სიგრძე, მაშინ B-მდე მანძილი A-ს გავლით არის 6 + 2 = 8. თუ B ადრე აღნიშნული იყო 8-ზე მეტი მანძილით, მაშინ განაახლეთ ის 8-მდე (B-მდე გზა A-ს გავლით უფრო მოკლეა). წინააღმდეგ შემთხვევაში, შეინარჩუნეთ მისი მიმდინარე მანძილი (B-მდე გზა A-ს გავლით არ არის უმოკლესი). #მიმდინარე კვანძის ყველა მოუნახულებელი მეზობლის განხილვის შემდეგ, მიმდინარე კვანძი ამოღებულია მოუნახულებელი ნაკრებიდან. ამრიგად, მონახულებული კვანძი არასდროს მოწმდება ხელახლა, რაც სწორია, რადგან მიმდინარე კვანძზე ჩაწერილი მანძილი მინიმალურია (როგორც ეს უზრუნველყოფილია მე-3 ნაბიჯში) და შესაბამისად, საბოლოოა. გაიმეორეთ მე-3 ნაბიჯიდან. #ციკლის დასრულების შემდეგ (ნაბიჯები 3–5), ყველა მონახულებული კვანძი შეიცავს თავის უმოკლეს მანძილს საწყისი კვანძიდან. ==აღწერა== ქალაქის რუკაზე ორ გზაჯვარედინს შორის უმოკლესი გზის პოვნა ამ ალგორითმის საშუალებით ფანქრისა და ქაღალდის გამოყენებით არის შესაძლებელი. თითოეული გზაჯვარედინი ცალკე ხაზზეა მითითებული: ერთი არის საწყისი წერტილი და აღნიშნულია (მიცემულია მანძილი) 0-ით. ყველა სხვა გზაჯვარედინი თავდაპირველად უსასრულო მანძილით არის აღნიშნული. ეს კეთდება იმის აღსანიშნავად, რომ ამ გზაჯვარედინებამდე გზა ჯერ არ არის დადგენილი. თითოეულ იტერაციაზე ერთი გზაჯვარედინი ხდება მიმდინარე გზაჯვარედინი. პირველი იტერაციისთვის ეს არის საწყისი წერტილი. მიმდინარე გზაჯვარედინიდან, ყველა მეზობელ (პირდაპირ დაკავშირებულ) გზაჯვარედინამდე მანძილი ფასდება მიმდინარე გზაჯვარედინის იარლიყის (მნიშვნელობის) და მეზობელამდე მანძილის შეჯამებით და შემდეგ მეზობელს ხელახლა ენიჭება ამ ჯამისა და მეზობლის არსებული იარლიყის უმცირესი ნიშნულით. ანუ, მეზობელს ხელახლა ენიჭება იარლიყი, თუ მიმდინარე გზაჯვარედინზე მისასვლელი გზა უფრო მოკლეა, ვიდრე ადრე შეფასებული ბილიკები. თუ ასეა, მეზობელამდე გზა მონიშნეთ მასზე მიმართული ისრით და წაშალეთ ნებისმიერი სხვა ისარი, რომელიც მასზე მიუთითებს. მიმდინარე გზაჯვარედინის თითოეულ მეზობელამდე მანძილის შეფასების შემდეგ, მიმდინარე გზაჯვარედინი მონიშნულია, როგორც მონახულებული. ყველაზე პატარა იარლიყით დაუთვალიერებელი გზაჯვარედინი ხდება მიმდინარე გზაჯვარედინი და პროცესი მეორდება მანამ, სანამ არ მოინახულებთ ყველა კვანძს, რომლის იარლიყიც დანიშნულების ადგილის იარლიყზე ნაკლებია. როგორც კი აღარ დარჩება დაუთვალიერებელი კვანძი, რომლის ჭდე დანიშნულების ადგილის ჭდეზე პატარაა, დარჩენილი ისრები უმოკლეს გზას აჩვენებს. ==ფსევდოკოდი== შემდეგ ფსევდოკოდში, არის მასივი, რომელიც შეიცავს მიმდინარე მანძილებს სხვა ვერტიკებისკენ, მაგ. არის წყაროდან წვერომდე მიმდინარე მანძილი. ის მასივი შეიცავს მითითებებს წინა ნახტომის კვანძებზე წყაროდან მოცემულ წვერომდე უმოკლეს გზაზე (ექვივალენტურად, ეს არის შემდეგი ნახტომი მოცემული წვეროდან წყარომდე გზაზე). კოდი, ეძებს წვეროს წვეროების სიმრავლეში რომელსაც ყველაზე ნაკლები აქვს მნიშვნელობა. Graph.Distance(u, v) აბრუნებს ორ მეზობელ კვანძს შორის შემაერთებელი კიდის სიგრძეს (ანუ მანძილს). და . ცვლადი მე-14 ხაზზე არის გზის სიგრძე კვანძი მეზობელ კვანძამდე თუ ის გაივლიდა. თუ ეს გზა უფრო მოკლეა, ვიდრე ამჟამად ჩაწერილი უმოკლესი გზა, მაშინ მანძილი განახლებულია [[ფაილი:DijkstraDemo.gif|მინი|250პქ|დეიქსტრას ალგორითმის დემო ვერსია]] 1 '''function''' Dijkstra(''Graph'', ''source''): 2 3 '''for each''' vertex ''v'' in ''Graph.Vertices'': 4 dist[''v''] ← INFINITY 5 prev[''v''] ← UNDEFINED 6 add ''v'' to ''Q'' 7 dist[''source''] ← 0 8 9 '''while''' ''Q'' is not empty: 10 ''u'' ← vertex in ''Q'' with minimum dist[u] 11 Q.remove(u) 12 13 '''for each''' edge (u, v) in ''Graph'': 14 ''alt'' ← dist[''u''] + Graph.Distance(''u'',''v'') 15 '''if''' ''alt'' < dist[''v'']: 16 dist[''v''] ← ''alt'' 17 prev[''v''] ← ''u'' 18 19 '''return''' dist[], prev[] საწყისსა ''(source)'' და საბოლოო სამიზნე ''(target)'' წერტილებს შორის უმოკლესი გზის მოსაძებნად, ძიება მთავრდება მე-10 ხაზის შემდეგ, თუ u = სამიზნე. საწყისიდან სამიზნე წერტილამდე უმოკლესი გზის მიღება შესაძლებელია შებრუნებული იტერაციით: 1 ''S'' ← empty sequence 2 ''u'' ← ''target'' 3 '''if''' prev[''u''] is defined '''or''' ''u'' = ''source'': ''// Proceed if the vertex is reachable'' 4 '''while''' ''u'' is defined: ''// Construct shortest path with stack S'' 5 S.push(u) ''// Push the vertex onto the stack'' 6 ''u'' ← prev[''u''] ''// Traverse from target to source'' ახლა თანმიმდევრობა S არის წვეროების სია, რომლებიც წარმოადგენენ საწყისიდან სამიზნემდე ერთ-ერთ უმოკლეს გზას, ან ცარიელ თანმიმდევრობას, თუ გზა არ არსებობს. უფრო ზოგადი პრობლემაა ყველა უმოკლესი გზის პოვნა საწყისსა და საბოლოო კვანძებს შორის და (შეიძლება რამდენიმე ერთი და იგივე სიგრძის იყოს). შემდეგ, თითოეულ ჩანაწერში მხოლოდ ერთი კვანძის შენახვის ნაცვლად ყველა კვანძის შენახვა შესაძლებელია, რომელიც აკმაყოფილებს რელაქსაციის პირობას. მაგალითად, თუ ორივე და დაკავშირება და ისინი სხვადასხვა უმოკლეს გზებზე იმყოფებიან (რადგან ორივე შემთხვევაში ერთნაირია უპირატესობის ღირებულება), მაშინ ორივე და დამატებულია. როდესაც ალგორითმი დასრულდება, მონაცემთა სტრუქტურა აღწერს გრაფიკს, რომელიც წარმოადგენს ორიგინალური გრაფის ქვესიმრავლეს, რომელსაც მოცილებული აქვს რამდენიმე კიდე. მისი მთავარი თვისება ის არის, რომ თუ ალგორითმი გაშვებული იყო რაიმე საწყისი კვანძით, მაშინ ამ კვანძიდან ახალ გრაფიკში ნებისმიერ სხვა კვანძამდე ყველა გზა არის უმოკლესი გზა ამ კვანძებს შორის და ორიგინალური გრაფიკიდან ამ სიგრძის ყველა გზა წარმოდგენილია ახალ გრაფიკში. შემდეგ, ორ მოცემულ კვანძს შორის ყველა ამ უმოკლესი გზის მოსაძებნად, ახალ გრაფიკზე იმუშავებს გზის პოვნის ალგორითმი, როგორიცაა [[სიღრმეში ძებნა|სიღრმისეული ძიება]]. ==პრიორიტეტული რიგის გამოყენება== აღსანიშნავია, რომ ფიბონაჩის გროვა ან ბროდალის რიგი გვთავაზობს ოპტიმალურ იმპლემენტაციას ამ 3 ოპერაციისთვის. რადგან ალგორითმი გარეგნულად ოდნავ განსხვავებულია, ის აქაც არის ნახსენები, ფსევდოკოდშიც: მინი-პრიორიტეტული რიგი არის აბსტრაქტული მონაცემთა ტიპი, რომელიც უზრუნველყოფს 3 ძირითად ოპერაციას: , და . ასეთი მონაცემთა სტრუქტურის გამოყენებამ შეიძლება გამოიწვიოს გამოთვლის უფრო სწრაფი დრო, ვიდრე ძირითადი რიგის გამოყენებამ. ამ ალტერნატივებს შეუძლიათ გამოიყენონ მთლიანად მასივზე დაფუძნებული პრიორიტეტული რიგები შემცირების ღილაკების ფუნქციონალურობის გარეშე, რაც პრაქტიკაში კიდევ უფრო სწრაფ გამოთვლის დროს აღწევს. თუმცა, აღმოჩნდა, რომ შესრულებაში სხვაობა უფრო მცირეა უფრო მკვრივი გრაფიკებისთვის. ==მტკიცებულება== დეიქსტრას ალგორითმის სისწორის დასამტკიცებლად, მათემატიკური ინდუქციის გამოყენება შესაძლებელია მონახულებული კვანძების რაოდენობაზე. ინვარიანტული ჰიპოთეზა: თითოეული მონახულებული კვანძისთვის, dist[v] არის უმოკლესი მანძილი, და თითოეული დაუთვალიერებელი კვანძისთვის, dist[u] არის უმოკლესი მანძილი მხოლოდ მონახულებული კვანძების გავლით მოძრაობისას, ან უსასრულობა, თუ ასეთი გზა არ არსებობს. (შენიშვნა: ჩვენ არ ვვარაუდობთ, რომ dist[u] არის რეალურად უმოკლესი მანძილი მონახულებული კვანძებისთვის, ხოლო dist[v] არის რეალურად უმოკლესი მანძილი) ==საბაზისო შემთხვევა== საბაზისო შემთხვევაა, როდესაც მხოლოდ ერთი მონახულებული კვანძია. მისი მანძილი განისაზღვრება ნულით, რაც უმოკლესი მანძილია, რადგან უარყოფითი წონები დაუშვებელია. შესაბამისად, ჰიპოთეზა ძალაშია. ==ინდუქცია== თუ ვივარაუდებთ, რომ ჰიპოთეზა მართებულია k მონახულებული კვანძისთვის, იმის საჩვენებლად, რომ ის მართებულია k+1 კვანძისთვის, დავუშვათ u იყოს შემდეგი მონახულებული კვანძი, ანუ კვანძი მინიმალური dist[u]-ით. მტკიცება იმაში მდგომარეობს, რომ dist[u] არის უმოკლესი მანძილი საწყისიდან u-მდე. დამტკიცება არის წინააღმდეგობრივი. თუ უფრო მოკლე გზა ხელმისაწვდომია, მაშინ ეს მოკლე გზა ან შეიცავს სხვა არამონახულებულ კვანძს, ან არა. პირველ შემთხვევაში, დავუშვათ w იყოს პირველი არამონახულებული კვანძი ამ მოკლე გზაზე. ინდუქციით, წყაროდან u-მდე და w-მდე უმოკლეს გზებს მონახულებული კვანძების გავლით აქვთ მხოლოდ dist[u] და dist[w] ხარჯები შესაბამისად. ეს ნიშნავს, რომ წყაროდან u-მდე w-ის გავლით გადასვლის ღირებულებას აქვს მინიმუმ dist[w] + w-დან u-მდე გადასვლის მინიმალური ღირებულება. რადგან კიდის ხარჯები დადებითია, w-დან u-მდე გადასვლის მინიმალური ღირებულება დადებითი რიცხვია. თუმცა, dist[u] მაქსიმუმ dist[w]-ს უდრის, რადგან წინააღმდეგ შემთხვევაში პრიორიტეტული რიგი u-ს ნაცვლად w-ს აირჩევდა. ეს წინააღმდეგობაა, რადგან უკვე დადგენილია, რომ dist[w] + დადებითი რიცხვი < dist[u]. ამ უკანასკნელ შემთხვევაში, დავუშვათ w იყოს უმოკლეს გზაზე წინაბოლო კვანძი. ეს ნიშნავს dist[w] + Graph.Edges[w,u] < dist[u]. ეს წინააღმდეგობაა, რადგან w-ს მონახულების დროისთვის, dist[u] უნდა იყოს დაყენებული მაქსიმუმ dist[w] + Graph.Edges[w,u]-ს ტოლი. ყველა სხვა მონახულებული კვანძისთვის v, dist[v] უკვე ცნობილია, როგორც წყაროდან უმოკლესი მანძილი, ინდუქციური ჰიპოთეზის გამო, და ეს მნიშვნელობები უცვლელია. u-ს დამუშავების შემდეგ, კვლავ მართალია, რომ თითოეული დაუთვალიერებელი კვანძისთვის w, dist[w] არის უმოკლესი მანძილი წყაროდან w-მდე, მხოლოდ მონახულებული კვანძების გამოყენებით. ნებისმიერი უფრო მოკლე გზა, რომელიც u-ს არ იყენებდა, უკვე ნაპოვნი იქნებოდა და თუ უფრო მოკლე გზა u-ს იყენებდა, ის u-ს დამუშავებისას განახლდებოდა. ყველა კვანძის მონახულების შემდეგ, წყაროდან ნებისმიერ v კვანძამდე უმოკლესი გზა მხოლოდ მონახულებული კვანძებისგან შედგება. ამიტომ, dist[v] უმოკლესი მანძილია. ==პრაქტიკული ოპტიმიზაცია და უსასრულო გრაფები== დეიქსტრას ალგორითმის ჩვეულებრივ პრეზენტაციებში, თავდაპირველად ყველა კვანძი შედის პრიორიტეტულ რიგში. თუმცა, ეს აუცილებელი არ არის: ალგორითმს შეუძლია დაიწყოს პრიორიტეტული რიგით, რომელიც შეიცავს მხოლოდ ერთ ელემენტს და ჩასვას ახალი ელემენტები მათი აღმოჩენისთანავე (შემცირების გასაღების ნაცვლად, შეამოწმეთ, არის თუ არა გასაღები რიგში; თუ არის, შეამცირეთ მისი გასაღები, წინააღმდეგ შემთხვევაში ჩასვით). ამ ვარიანტს იგივე უარესი შემთხვევის საზღვრები აქვს, რაც ჩვეულებრივ ვარიანტს, მაგრამ პრაქტიკაში ინარჩუნებს უფრო მცირე პრიორიტეტულ რიგს, რაც აჩქარებს რიგის ოპერაციებს. გარდა ამისა, გრაფში ყველა კვანძის არ ჩასმა შესაძლებელს ხდის ალგორითმის გაფართოებას, რათა იპოვოს უმოკლესი გზა ერთი წყაროდან უახლოეს სამიზნე კვანძების ერთობლიობამდე უსასრულო გრაფიკებზე ან იმ გრაფიკებზე, რომლებიც მეხსიერებაში წარმოსადგენად ძალიან დიდია. შედეგად მიღებულ ალგორითმს ხელოვნური ინტელექტის ლიტერატურაში ერთიანი ღირებულების ძიება (UCS) ეწოდება და მისი ფსევდოკოდით გამოხატვა შესაძლებელია როგორც 1 '''function''' Dijkstra(''Graph'', ''source''): 2 3 '''for each''' vertex ''v'' in ''Graph.Vertices'': 4 dist[''v''] ← INFINITY 5 prev[''v''] ← UNDEFINED 6 add ''v'' to ''Q'' 7 dist[''source''] ← 0 8 9 '''while''' ''Q'' is not empty: 10 ''u'' ← vertex in ''Q'' with minimum dist[u] 11 Q.remove(u) 12 13 '''for each''' edge (u, v) in ''Graph'': 14 ''alt'' ← dist[''u''] + Graph.Distance(''u'',''v'') 15 '''if''' ''alt'' < dist[''v'']: 16 dist[''v''] ← ''alt'' 17 prev[''v''] ← ''u'' 18 19 '''return''' dist[], prev[] მისი სირთულე შეიძლება გამოიხატოს ალტერნატიული გზით ძალიან დიდი გრაფიკებისთვის: როდესაც C* არის უმოკლესი გზის სიგრძე საწყისი კვანძიდან ნებისმიერ კვანძამდე, რომელიც აკმაყოფილებს „მიზნის“ პრედიკატს, თითოეულ კიდეს აქვს მინიმუმ ε ღირებულება და მეზობლების რაოდენობა თითოეულ კვანძზე შემოსაზღვრულია b თი, მაშინ ალგორითმის ყველაზე ცუდი შემთხვევის დროითი და სივრცითი სირთულე ორივე O(b1+⌊C* ⁄ ε⌋) ერთი სამიზნის შემთხვევის შემდგომი ოპტიმიზაცია მოიცავს ორმხრივ ვარიანტებს, მიზანმიმართულ ვარიანტებს, როგორიცაა A* ალგორითმი, გრაფიკის გასხვლა იმის დასადგენად, თუ რომელი კვანძები, სავარაუდოდ, შეადგენენ უმოკლესი გზების შუა სეგმენტს (მიღწევაზე დაფუძნებული მარშრუტიზაცია) და შეყვანის გრაფის იერარქიული დაშლა, რომელიც ამცირებს s–t მარშრუტიზაციას s და t მათ შესაბამის „სატრანზიტო კვანძებთან“ დაკავშირებამდე, რასაც მოჰყვება ამ სატრანზიტო კვანძებს შორის უმოკლესი გზის გამოთვლა „მაგისტრალის“ გამოყენებით. ასეთი ტექნიკის კომბინაციები შეიძლება საჭირო გახდეს კონკრეტულ პრობლემებზე ოპტიმალური პრაქტიკული შესრულებისთვის. ==ორმხრივი დეიქსტრა== ორმხრივი დეიქსტრა დეიქსტრას ალგორითმის ვარიანტია, რომელიც შექმნილია მოცემულ წყაროს s წვეროებსა და სამიზნე t წვეროებს შორის უმოკლესი გზის ეფექტურად გამოსათვლელად, ყველა წვეროს ნაცვლად. მთავარი იდეაა ორი ერთდროული ძიების ჩატარება: ერთი წინ s დან საწყის გრაფიკზე და მეორე უკან t დან გრაფიკზე შებრუნებული კიდეებით. თითოეული ძიება ინარჩუნებს საკუთარ სავარაუდო მანძილის შეფასებებს, პრიორიტეტულ რიგს და „დასახლებული“ წვეროების ნაკრებს. ორი საზღვარი ერთმანეთისკენ მიიწევს და სადღაც უმოკლესი s–t გზის გასწვრივ ხვდება. ==პრაქტიკული შესრულების მოსაზრებები== მიუხედავად იმისა, რომ დეიქსტრას ალგორითმი ოპტიმალურია არაუარყოფითი კიდის წონების მქონე გრაფიკებისთვის, მისი პრაქტიკული გაშვების დრო დამოკიდებულია როგორც მონაცემთა სტრუქტურებზე, ასევე გრაფის თვისებებზე. ბინარული გროვის გამოყენება იწვევს O(V+E)logV გაშვების დროს. ალტერნატივები, როგორიცაა ფიბონაჩის გროვები, უკეთეს თეორიულ საზღვრებს იძლევა, მაგრამ ხშირად უარესად მუშაობენ რეალურ აპლიკაციებში დიდი მუდმივი ფაქტორების გამო. გრაფის სტრუქტურა ასევე მნიშვნელოვან როლს ასრულებს. იშვიათი ქსელები, როგორიცაა საგზაო რუკები, საშუალებას აძლევს დეიქსტრას ალგორითმს ეფექტურად იმუშაოს, რადგან წვეროების უმეტესობას დაბალი ხარისხი აქვს. მკვრივი გრაფები ზრდის რელაქსაციებს და ანელებს პროცესს. ამის გამო, თანამედროვე მარშრუტიზაციის სისტემები ხშირად იყენებენ დეიქსტრას ალგორითმს წინასწარი დამუშავების მეთოდებთან ერთად, როგორიცაა A* ძებნა, ორიენტირის ევრისტიკა ან შეკუმშვის იერარქიები, რაც მნიშვნელოვნად ამცირებს ძიების სივრცეს. მეხსიერების ლოკალურობა კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი ფაქტორია. კეში და ოპტიმიზირებული პრიორიტეტული რიგები და მიმდებარე განლაგება ამცირებს შეყოვნებას დიდი გრაფებისთვის, რომლებიც აღემატება CPU კეშის შეზღუდვებს. ამ მოსაზრებების გამო, რეალური სისტემების უმეტესობა იყენებს სპეციალიზებულ დეიქსტრას ვარიანტებს, რომლებიც მორგებულია კონკრეტული გრაფთა ოჯახებისა და აპარატურული შეზღუდვებისთვის. ==მანძილის მიხედვით შედარებისა და დახარისხების ოპტიმალურობა== მანძილებისა და ბილიკების მარტივად გამოთვლის გარდა, დეიქსტრას ალგორითმი შეიძლება გამოყენებულ იქნას წვეროების დასალაგებლად მოცემული საწყისი წვეროდან მათი მანძილის მიხედვით. 2023 წელს, ჰაუპლერმა, როჟონმა, ტეტეკმა, ჰლადიკმა და ტარიანმა (1984 წლის გროვის ერთ-ერთი გამომგონებლები) დაამტკიცეს, რომ დადებითად შეწონილ მიმართულ გრაფზე ამ დახარისხების ამოცანისთვის, დეიქსტრას ალგორითმის ვერსიას სპეციალური გროვის მონაცემთა სტრუქტურით აქვს შესრულების დრო და შედარებების რაოდენობა, რომელიც ოპტიმალურობის მუდმივ ფაქტორშია შედარებაზე დაფუძნებულ ალგორითმებს შორის იმავე გრაფსა და საწყის წვეროზე იმავე დახარისხების ამოცანისთვის, მაგრამ ცვლადი კიდის წონებით. ამის მისაღწევად, ისინი იყენებენ შედარებაზე დაფუძნებულ გროვას, რომლის მინიმალური ელემენტის გროვიდან დაბრუნების/ამოღების ღირებულება ლოგარითმულია მის შემდეგ ჩასმული ელემენტების რაოდენობით და არა გროვაში არსებული ელემენტების რაოდენობით. ==დაკავშირებული პრობლემები და ალგორითმები== დეიქსტრას ორიგინალური ალგორითმი შეიძლება გაფართოვდეს მოდიფიკაციებით. მაგალითად, ზოგჯერ სასურველია წარმოადგინოთ ისეთი გადაწყვეტილებები, რომლებიც მათემატიკურად არაოპტიმალურია. არაოპტიმალურ გადაწყვეტილებების რანჟირებული სიის მისაღებად, ჯერ გამოითვლება ოპტიმალური გადაწყვეტა. გრაფიდან ამოიღებენ ერთ წიბოს, რომელიც ოპტიმალურ გადაწყვეტაში ფიგურირებს და გამოითვლება ამ ახალი გრაფის ოპტიმალური გადაწყვეტილება. ყოველი ოპტიმალური გადაწყვეტილების გამოთვლის შემდეგ გრაფიდან თანმიმდევრობით იღებენ წიბოებს და ითვლიან ახალ უმოკლეს გზას. შემდეგ მეორადი გადაწყვეტილებების რანჟირებას ახდენენ და წარმოადგენენ პირველი ოპტიმალური გადაწყვეტის შემდგომ. ==დინამიური პროგრამირების პერსპექტივა== დინამიური პროგრამირების თვალსაზრისით, დეიქსტრას ალგორითმი არის თანმიმდევრული აპროქსიმაციის სქემა, რომელიც წყვეტს დინამიური პროგრამირების ფუნქციურ განტოლებას უმოკლესი გზის ამოცანისთვის რეიჩინგის მეთოდით. სინამდვილეში, დეიქსტრას ახსნა ალგორითმის ლოგიკის შესახებ: <blockquote>ამოცანა 2. იპოვეთ მინიმალური საერთო სიგრძის გზა ორ მოცემულ P და Q კვანძს შორის. ჩვენ ვიყენებთ იმ ფაქტს, რომ თუ R არის კვანძი P-დან Q-მდე მინიმალურ გზაზე, ამ უკანასკნელის ცოდნა გულისხმობს P-დან R-მდე მინიმალური გზის ცოდნას.</blockquote> არის ბელმანის ოპტიმალურობის პრინციპის პერიფრაზირება უმოკლესი გზის პრობლემის კონტექსტში. ==რესურსები ინტერნეტში== {{commonscat|Dijkstra's algorithm}} *[https://blog.cleancoder.com/uncle-bob/2016/10/26/DijkstrasAlg.html Implementation of Dijkstra's algorithm using TDD] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ძებნის ალგორითმები]] [[კატეგორია:ალგორითმები გრაფებზე]] t31eyvh70cgulmniifl9fmxkhu48nns 5406426 5406424 2026-06-03T17:37:45Z Irmaguru 118553 5406426 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Irmaguru|Irmaguru]].|3|06|2026}} '''დეიქსტრას ალგორითმი''' ({{lang-en|Dijkstra’s algorithm}}) — გამოიყენება შეწონილ [[გრაფი (მათემატიკა)|გრაფში]] კვანძებს შორის უმოკლესი გზების მოსაძებნად, რომელიც შეიძლება წარმოადგენდეს, მაგალითად, საგზაო ქსელს. ის შეიმუშავა კომპიუტერულმა მეცნიერმა [[ედსგერ დეიქსტრა]]მ 1956 წელს და გამოაქვეყნა სამი წლის შემდეგ. დეიქსტრას ალგორითმი პოულობს უმოკლეს გზას მოცემული წყაროს კვანძიდან ყველა სხვა კვანძამდე. მისი გამოყენება შესაძლებელია კონკრეტული დანიშნულების კვანძისკენ მიმავალი უმოკლესი გზის მოსაძებნად, ალგორითმის შეწყვეტით ამ კვანძისკენ მიმავალი უმოკლესი გზის განსაზღვრის შემდეგ. მაგალითად, თუ გრაფის კვანძები წარმოადგენს ქალაქებს, ხოლო კიდეების ხარჯები წარმოადგენს პირდაპირი გზით დაკავშირებულ ქალაქების წყვილებს შორის მანძილებს, მაშინ დეიქსტრას ალგორითმი შეიძლება გამოყენებულ იქნას ერთ ქალაქსა და ყველა სხვა ქალაქს შორის უმოკლესი მარშრუტის მოსაძებნად. უმოკლესი გზის ალგორითმების გავრცელებული გამოყენებაა ქსელის მარშრუტიზაციის ოქმები, განსაკუთრებით IS-IS (შუალედური სისტემიდან შუალედურ სისტემამდე) და OSPF (უმოკლესი გზის გახსნა პირველ რიგში). ის ასევე გამოიყენება როგორც ქვეპროგრამა ისეთ ალგორითმებში, როგორიცაა [[ჯონსონის ალგორითმი]]. ალგორითმი იყენებს მინიმალური პრიორიტეტის რიგის მონაცემთა სტრუქტურას აქამდე ცნობილი უმოკლესი გზების შესარჩევად. სანამ უფრო მოწინავე პრიორიტეტული რიგის სტრუქტურები აღმოაჩენდნენ, დეიქსტრას ორიგინალური ალგორითმი მუშაობდა Θ(|𝑉|2) დროში, სადაც |𝑉| არის კვანძების რაოდენობა. ფრედმანმა და ტარჯანმა 1984 წელს შემოგვთავაზეს ფიბონაჩის მონაცემთა სტრუქტურის პრიორიტეტული რიგი შესრულების დროის სირთულის ოპტიმიზაციისთვის Θ(|𝐸|+|𝑉|log|𝑉|). ეს ასიმპტოტურად ყველაზე სწრაფი ცნობილი ერთწყაროანი უმოკლესი გზის ალგორითმია შეუზღუდავი არაუარყოფითი წონებით თვითნებური მიმართული გრაფიკებისთვის. თუმცა, სპეციალიზებული შემთხვევები (როგორიცაა შემოსაზღვრული/მთელი წონები, მიმართული აციკლური გრაფიკები და ა.შ.) შეიძლება კიდევ უფრო გაუმჯობესდეს. თუ წინასწარი დამუშავება დაშვებულია, ასეთი ალგორითმები, როგორიცაა შეკუმშვის იერარქიები, შეიძლება იყოს მეშვიდე საფეხურამდე უფრო სწრაფი. დეიქსტრას ალგორითმი ხშირად გამოიყენება გრაფებში, სადაც კიდის წონები დადებითი მთელი რიცხვები ან ნამდვილი რიცხვებია. მისი განზოგადება შესაძლებელია ნებისმიერ გრაფზე, სადაც კიდის წონები ნაწილობრივ დალაგებულია, იმ პირობით, რომ შემდგომი იარლიყები (შემდეგი იარლიყი წარმოიქმნება კიდის გადაკვეთისას) მონოტონურად არაკლებადია. ბევრ სფეროში, განსაკუთრებით ხელოვნურ ინტელექტში, დეიქსტრას ალგორითმი ან მისი ვარიანტი გვთავაზობს ერთიან ღირებულების ძიებას და ჩამოყალიბებულია, როგორც „საუკეთესო პირველ რიგში ძიების“ უფრო ზოგადი იდეის მაგალითი. ==ისტორია== {{blockquote|როტერდამიდან გრონინგენამდე მისასვლელად, ზოგადად, რომელია უმოკლესი გზა მოცემული ერთი ქალაქიდან მოცემულ მეორე ქალაქში? ეს არის უმოკლესი მარშრუტის ალგორითმი, რომელიც დაახლოებით ოც წუთში შევქმენი. ერთ დილით ამსტერდამში ჩემს ახალგაზრდა საცოლესთან ერთად საყიდლებზე ვიყავი და დაღლილები, კაფეს ტერასაზე ყავის დასალევად ჩამოვსხედით. ვფიქრობდი, შემეძლო თუ არა ამის გაკეთება, შემდეგ კი უმოკლესი მარშრუტის ალგორითმი შევქმენი. როგორც ვთქვი, ეს ოცწუთიანი გამოგონება იყო. სინამდვილეში, ის სამი წლის შემდეგ, 1959 წელს გამოიცა. პუბლიკაცია დღემდე იკითხება, სინამდვილეში, საკმაოდ ლამაზია. ერთ-ერთი მიზეზი, რის გამოც ის ასეთი ლამაზია, ის იყო, რომ ის ფანქრისა და ქაღალდის გარეშე შევქმენი. მოგვიანებით გავიგე, რომ ფანქრისა და ქაღალდის გარეშე დიზაინის ერთ-ერთი უპირატესობა ის არის, რომ თითქმის იძულებული ხარ თავიდან აიცილო ყველა თავიდან აცილებადი სირთულე. საბოლოოდ, ეს ალგორითმი, ჩემდა გასაკვირად, ჩემი დიდების ერთ-ერთი ქვაკუთხედი გახდა.|ედსგერ დეიქსტრა, ფილიპ ლ. ფრანასთან ინტერვიუში, ACM-ის კომუნიკაციები, 2001}} დეიქსტრა უმოკლესი გზის პრობლემაზე 1956 წელს, ამსტერდამის მათემატიკურ ცენტრში პროგრამისტად მუშაობისას ფიქრობდა. მას სურდა ახალი ARMAC კომპიუტერის შესაძლებლობების დემონსტრირება. მისი მიზანი იყო ისეთი პრობლემისა და კომპიუტერული გადაწყვეტის არჩევა, რომელიც არაკომპიუტერული ადამიანებისთვის გასაგები იქნებოდა. მან შეიმუშავა უმოკლესი გზის ალგორითმი და მოგვიანებით ARMAC-ისთვის დანერგა ნიდერლანდების 64 ქალაქის ოდნავ გამარტივებული სატრანსპორტო რუკისთვის (მან ის 64-მდე შეზღუდა, რათა 6 ბიტი საკმარისი ყოფილიყო ქალაქის ნომრის კოდირებისთვის). ერთი წლის შემდეგ, იგი წააწყდა კიდევ ერთ პრობლემას, რომელიც ინსტიტუტის შემდეგ კომპიუტერზე მომუშავე ტექნიკის ინჟინრებმა წამოჭრეს: მინიმუმამდე დაეყვანათ მავთულის რაოდენობა, რომელიც საჭირო იყო მანქანის უკანა პანელზე პინების შესაერთებლად. გამოსავლის სახით, მან ხელახლა აღმოაჩინა პრაიმის მინიმალური გამჭოლი ხის ალგორითმი (რომელიც ადრე იარნიკისთვის იყო ცნობილი და ასევე ხელახლა აღმოაჩინა პრაიმმა). დეიქსტრამ ალგორითმი 1959 წელს გამოაქვეყნა, პრაიმიდან ორი წლის შემდეგ და იარნიკიდან 29 წლის შემდეგ. ==ალგორითმი== ალგორითმს სჭირდება საწყისი კვანძი და ითვლის ამ საწყისი კვანძიდან ყველა სხვა კვანძამდე უმოკლეს მანძილს. დეიქსტრას ალგორითმი იწყება უსასრულო მანძილებით და ცდილობს მათ ეტაპობრივად გაუმჯობესებას: #შექმენით ყველა დაუთვალიერებელი კვანძის სიმრავლე: დაუთვალიერებელი კვანძების სიმრავლე. #ყველა კვანძს, დაწყებული საწყისიდან, მიანიჭეთ მანძილის მნიშვნელობა: საწყისი კვანძისთვის ის ნულის ტოლია, ხოლო ყველა სხვა კვანძისთვის უსასრულობაა, რადგან თავდაპირველად ამ კვანძებამდე გზა არ არის ცნობილი. შესრულების დროს, N კვანძამდე მანძილი არის საწყის კვანძსა და N-ს შორის იმ დროისთვის ნაპოვნი უმოკლესი გზის სიგრძე.<ref>Gass, Saul; Fu, Michael (2013). "Dijkstra's Algorithm". In Gass, Saul I; Fu, Michael C (eds.). Encyclopedia of Operations Research and Management Science. Vol. 1. Springer. doi:10.1007/978-1-4419-1153-7. ISBN 978-1-4419-1137-7</ref> #დაუთვალიერებელი კვანძების სიმრავლიდან აირჩიეთ მიმდებარე კვანძი, რომელსაც აქვს ყველაზე მცირე (სასრული) მანძილი; თავდაპირველად, ეს არის საწყისი კვანძი (მანძილი ნული). თუ დაუთვალიერებელი კვანძების სიმრავლე ცარიელია ან შეიცავს მხოლოდ უსასრულო მანძილის მქონე კვანძებს (რომლებიც მიუწვდომელია), მაშინ ალგორითმი მთავრდება მე-6 ნაბიჯზე გადასვლით. თუ ერთადერთი საზრუნავი სამიზნე კვანძისკენ მიმავალი გზაა, ალგორითმი მთავრდება, როგორც კი მიმდინარე კვანძი სამიზნე კვანძი გახდება. წინააღმდეგ შემთხვევაში, ალგორითმი გრძელდება. #მიმდინარე კვანძისთვის გაითვალისწინეთ მისი ყველა მოუნახულებელი მეზობელი და განაახლეთ მათი მანძილები მიმდინარე კვანძიდან; შეადარეთ ახლად გამოთვლილი მანძილი მეზობლისთვის ამჟამად მინიჭებულ მანძილს და მიანიჭეთ მას უფრო მცირე მანძილი. მაგალითად, თუ მიმდინარე კვანძი A აღნიშნულია 6 მანძილით და მის მეზობელ B-სთან დამაკავშირებელ კიდეს აქვს 2 სიგრძე, მაშინ B-მდე მანძილი A-ს გავლით არის 6 + 2 = 8. თუ B ადრე აღნიშნული იყო 8-ზე მეტი მანძილით, მაშინ განაახლეთ ის 8-მდე (B-მდე გზა A-ს გავლით უფრო მოკლეა). წინააღმდეგ შემთხვევაში, შეინარჩუნეთ მისი მიმდინარე მანძილი (B-მდე გზა A-ს გავლით არ არის უმოკლესი). #მიმდინარე კვანძის ყველა მოუნახულებელი მეზობლის განხილვის შემდეგ, მიმდინარე კვანძი ამოღებულია მოუნახულებელი ნაკრებიდან. ამრიგად, მონახულებული კვანძი არასდროს მოწმდება ხელახლა, რაც სწორია, რადგან მიმდინარე კვანძზე ჩაწერილი მანძილი მინიმალურია (როგორც ეს უზრუნველყოფილია მე-3 ნაბიჯში) და შესაბამისად, საბოლოოა. გაიმეორეთ მე-3 ნაბიჯიდან. #ციკლის დასრულების შემდეგ (ნაბიჯები 3–5), ყველა მონახულებული კვანძი შეიცავს თავის უმოკლეს მანძილს საწყისი კვანძიდან. ==აღწერა== ქალაქის რუკაზე ორ გზაჯვარედინს შორის უმოკლესი გზის პოვნა ამ ალგორითმის საშუალებით ფანქრისა და ქაღალდის გამოყენებით არის შესაძლებელი. თითოეული გზაჯვარედინი ცალკე ხაზზეა მითითებული: ერთი არის საწყისი წერტილი და აღნიშნულია (მიცემულია მანძილი) 0-ით. ყველა სხვა გზაჯვარედინი თავდაპირველად უსასრულო მანძილით არის აღნიშნული. ეს კეთდება იმის აღსანიშნავად, რომ ამ გზაჯვარედინებამდე გზა ჯერ არ არის დადგენილი. თითოეულ იტერაციაზე ერთი გზაჯვარედინი ხდება მიმდინარე გზაჯვარედინი. პირველი იტერაციისთვის ეს არის საწყისი წერტილი. მიმდინარე გზაჯვარედინიდან, ყველა მეზობელ (პირდაპირ დაკავშირებულ) გზაჯვარედინამდე მანძილი ფასდება მიმდინარე გზაჯვარედინის იარლიყის (მნიშვნელობის) და მეზობელამდე მანძილის შეჯამებით და შემდეგ მეზობელს ხელახლა ენიჭება ამ ჯამისა და მეზობლის არსებული იარლიყის უმცირესი ნიშნულით. ანუ, მეზობელს ხელახლა ენიჭება იარლიყი, თუ მიმდინარე გზაჯვარედინზე მისასვლელი გზა უფრო მოკლეა, ვიდრე ადრე შეფასებული ბილიკები. თუ ასეა, მეზობელამდე გზა მონიშნეთ მასზე მიმართული ისრით და წაშალეთ ნებისმიერი სხვა ისარი, რომელიც მასზე მიუთითებს. მიმდინარე გზაჯვარედინის თითოეულ მეზობელამდე მანძილის შეფასების შემდეგ, მიმდინარე გზაჯვარედინი მონიშნულია, როგორც მონახულებული. ყველაზე პატარა იარლიყით დაუთვალიერებელი გზაჯვარედინი ხდება მიმდინარე გზაჯვარედინი და პროცესი მეორდება მანამ, სანამ არ მოინახულებთ ყველა კვანძს, რომლის იარლიყიც დანიშნულების ადგილის იარლიყზე ნაკლებია. როგორც კი აღარ დარჩება დაუთვალიერებელი კვანძი, რომლის ჭდე დანიშნულების ადგილის ჭდეზე პატარაა, დარჩენილი ისრები უმოკლეს გზას აჩვენებს. ==ფსევდოკოდი== შემდეგ ფსევდოკოდში, არის მასივი, რომელიც შეიცავს მიმდინარე მანძილებს სხვა ვერტიკებისკენ, მაგ. არის წყაროდან წვერომდე მიმდინარე მანძილი. ის მასივი შეიცავს მითითებებს წინა ნახტომის კვანძებზე წყაროდან მოცემულ წვერომდე უმოკლეს გზაზე (ექვივალენტურად, ეს არის შემდეგი ნახტომი მოცემული წვეროდან წყარომდე გზაზე). კოდი, ეძებს წვეროს წვეროების სიმრავლეში რომელსაც ყველაზე ნაკლები აქვს მნიშვნელობა. Graph.Distance(u, v) აბრუნებს ორ მეზობელ კვანძს შორის შემაერთებელი კიდის სიგრძეს (ანუ მანძილს). და . ცვლადი მე-14 ხაზზე არის გზის სიგრძე კვანძი მეზობელ კვანძამდე თუ ის გაივლიდა. თუ ეს გზა უფრო მოკლეა, ვიდრე ამჟამად ჩაწერილი უმოკლესი გზა, მაშინ მანძილი განახლებულია [[ფაილი:DijkstraDemo.gif|მინი|250პქ|დეიქსტრას ალგორითმის დემო ვერსია]] 1 '''function''' Dijkstra(''Graph'', ''source''): 2 3 '''for each''' vertex ''v'' in ''Graph.Vertices'': 4 dist[''v''] ← INFINITY 5 prev[''v''] ← UNDEFINED 6 add ''v'' to ''Q'' 7 dist[''source''] ← 0 8 9 '''while''' ''Q'' is not empty: 10 ''u'' ← vertex in ''Q'' with minimum dist[u] 11 Q.remove(u) 12 13 '''for each''' edge (u, v) in ''Graph'': 14 ''alt'' ← dist[''u''] + Graph.Distance(''u'',''v'') 15 '''if''' ''alt'' < dist[''v'']: 16 dist[''v''] ← ''alt'' 17 prev[''v''] ← ''u'' 18 19 '''return''' dist[], prev[] საწყისსა ''(source)'' და საბოლოო სამიზნე ''(target)'' წერტილებს შორის უმოკლესი გზის მოსაძებნად, ძიება მთავრდება მე-10 ხაზის შემდეგ, თუ u = სამიზნე. საწყისიდან სამიზნე წერტილამდე უმოკლესი გზის მიღება შესაძლებელია შებრუნებული იტერაციით: 1 ''S'' ← empty sequence 2 ''u'' ← ''target'' 3 '''if''' prev[''u''] is defined '''or''' ''u'' = ''source'': ''// Proceed if the vertex is reachable'' 4 '''while''' ''u'' is defined: ''// Construct shortest path with stack S'' 5 S.push(u) ''// Push the vertex onto the stack'' 6 ''u'' ← prev[''u''] ''// Traverse from target to source'' ახლა თანმიმდევრობა S არის წვეროების სია, რომლებიც წარმოადგენენ საწყისიდან სამიზნემდე ერთ-ერთ უმოკლეს გზას, ან ცარიელ თანმიმდევრობას, თუ გზა არ არსებობს. უფრო ზოგადი პრობლემაა ყველა უმოკლესი გზის პოვნა საწყისსა და საბოლოო კვანძებს შორის და (შეიძლება რამდენიმე ერთი და იგივე სიგრძის იყოს). შემდეგ, თითოეულ ჩანაწერში მხოლოდ ერთი კვანძის შენახვის ნაცვლად ყველა კვანძის შენახვა შესაძლებელია, რომელიც აკმაყოფილებს რელაქსაციის პირობას. მაგალითად, თუ ორივე და დაკავშირება და ისინი სხვადასხვა უმოკლეს გზებზე იმყოფებიან (რადგან ორივე შემთხვევაში ერთნაირია უპირატესობის ღირებულება), მაშინ ორივე და დამატებულია. როდესაც ალგორითმი დასრულდება, მონაცემთა სტრუქტურა აღწერს გრაფიკს, რომელიც წარმოადგენს ორიგინალური გრაფის ქვესიმრავლეს, რომელსაც მოცილებული აქვს რამდენიმე კიდე. მისი მთავარი თვისება ის არის, რომ თუ ალგორითმი გაშვებული იყო რაიმე საწყისი კვანძით, მაშინ ამ კვანძიდან ახალ გრაფიკში ნებისმიერ სხვა კვანძამდე ყველა გზა არის უმოკლესი გზა ამ კვანძებს შორის და ორიგინალური გრაფიკიდან ამ სიგრძის ყველა გზა წარმოდგენილია ახალ გრაფიკში. შემდეგ, ორ მოცემულ კვანძს შორის ყველა ამ უმოკლესი გზის მოსაძებნად, ახალ გრაფიკზე იმუშავებს გზის პოვნის ალგორითმი, როგორიცაა [[სიღრმეში ძებნა|სიღრმისეული ძიება]]. ==პრიორიტეტული რიგის გამოყენება== აღსანიშნავია, რომ ფიბონაჩის გროვა ან ბროდალის რიგი გვთავაზობს ოპტიმალურ იმპლემენტაციას ამ 3 ოპერაციისთვის. რადგან ალგორითმი გარეგნულად ოდნავ განსხვავებულია, ის აქაც არის ნახსენები, ფსევდოკოდშიც: მინი-პრიორიტეტული რიგი არის აბსტრაქტული მონაცემთა ტიპი, რომელიც უზრუნველყოფს 3 ძირითად ოპერაციას: , და . ასეთი მონაცემთა სტრუქტურის გამოყენებამ შეიძლება გამოიწვიოს გამოთვლის უფრო სწრაფი დრო, ვიდრე ძირითადი რიგის გამოყენებამ. ამ ალტერნატივებს შეუძლიათ გამოიყენონ მთლიანად მასივზე დაფუძნებული პრიორიტეტული რიგები შემცირების ღილაკების ფუნქციონალურობის გარეშე, რაც პრაქტიკაში კიდევ უფრო სწრაფ გამოთვლის დროს აღწევს. თუმცა, აღმოჩნდა, რომ შესრულებაში სხვაობა უფრო მცირეა უფრო მკვრივი გრაფიკებისთვის. ==მტკიცებულება== დეიქსტრას ალგორითმის სისწორის დასამტკიცებლად, მათემატიკური ინდუქციის გამოყენება შესაძლებელია მონახულებული კვანძების რაოდენობაზე. ინვარიანტული ჰიპოთეზა: თითოეული მონახულებული კვანძისთვის, dist[v] არის უმოკლესი მანძილი, და თითოეული დაუთვალიერებელი კვანძისთვის, dist[u] არის უმოკლესი მანძილი მხოლოდ მონახულებული კვანძების გავლით მოძრაობისას, ან უსასრულობა, თუ ასეთი გზა არ არსებობს. (შენიშვნა: ჩვენ არ ვვარაუდობთ, რომ dist[u] არის რეალურად უმოკლესი მანძილი მონახულებული კვანძებისთვის, ხოლო dist[v] არის რეალურად უმოკლესი მანძილი) ==საბაზისო შემთხვევა== საბაზისო შემთხვევაა, როდესაც მხოლოდ ერთი მონახულებული კვანძია. მისი მანძილი განისაზღვრება ნულით, რაც უმოკლესი მანძილია, რადგან უარყოფითი წონები დაუშვებელია. შესაბამისად, ჰიპოთეზა ძალაშია. ==ინდუქცია== თუ ვივარაუდებთ, რომ ჰიპოთეზა მართებულია k მონახულებული კვანძისთვის, იმის საჩვენებლად, რომ ის მართებულია k+1 კვანძისთვის, დავუშვათ u იყოს შემდეგი მონახულებული კვანძი, ანუ კვანძი მინიმალური dist[u]-ით. მტკიცება იმაში მდგომარეობს, რომ dist[u] არის უმოკლესი მანძილი საწყისიდან u-მდე. დამტკიცება არის წინააღმდეგობრივი. თუ უფრო მოკლე გზა ხელმისაწვდომია, მაშინ ეს მოკლე გზა ან შეიცავს სხვა არამონახულებულ კვანძს, ან არა. პირველ შემთხვევაში, დავუშვათ w იყოს პირველი არამონახულებული კვანძი ამ მოკლე გზაზე. ინდუქციით, წყაროდან u-მდე და w-მდე უმოკლეს გზებს მონახულებული კვანძების გავლით აქვთ მხოლოდ dist[u] და dist[w] ხარჯები შესაბამისად. ეს ნიშნავს, რომ წყაროდან u-მდე w-ის გავლით გადასვლის ღირებულებას აქვს მინიმუმ dist[w] + w-დან u-მდე გადასვლის მინიმალური ღირებულება. რადგან კიდის ხარჯები დადებითია, w-დან u-მდე გადასვლის მინიმალური ღირებულება დადებითი რიცხვია. თუმცა, dist[u] მაქსიმუმ dist[w]-ს უდრის, რადგან წინააღმდეგ შემთხვევაში პრიორიტეტული რიგი u-ს ნაცვლად w-ს აირჩევდა. ეს წინააღმდეგობაა, რადგან უკვე დადგენილია, რომ dist[w] + დადებითი რიცხვი < dist[u]. ამ უკანასკნელ შემთხვევაში, დავუშვათ w იყოს უმოკლეს გზაზე წინაბოლო კვანძი. ეს ნიშნავს dist[w] + Graph.Edges[w,u] < dist[u]. ეს წინააღმდეგობაა, რადგან w-ს მონახულების დროისთვის, dist[u] უნდა იყოს დაყენებული მაქსიმუმ dist[w] + Graph.Edges[w,u]-ს ტოლი. ყველა სხვა მონახულებული კვანძისთვის v, dist[v] უკვე ცნობილია, როგორც წყაროდან უმოკლესი მანძილი, ინდუქციური ჰიპოთეზის გამო, და ეს მნიშვნელობები უცვლელია. u-ს დამუშავების შემდეგ, კვლავ მართალია, რომ თითოეული დაუთვალიერებელი კვანძისთვის w, dist[w] არის უმოკლესი მანძილი წყაროდან w-მდე, მხოლოდ მონახულებული კვანძების გამოყენებით. ნებისმიერი უფრო მოკლე გზა, რომელიც u-ს არ იყენებდა, უკვე ნაპოვნი იქნებოდა და თუ უფრო მოკლე გზა u-ს იყენებდა, ის u-ს დამუშავებისას განახლდებოდა. ყველა კვანძის მონახულების შემდეგ, წყაროდან ნებისმიერ v კვანძამდე უმოკლესი გზა მხოლოდ მონახულებული კვანძებისგან შედგება. ამიტომ, dist[v] უმოკლესი მანძილია. ==პრაქტიკული ოპტიმიზაცია და უსასრულო გრაფები== დეიქსტრას ალგორითმის ჩვეულებრივ პრეზენტაციებში, თავდაპირველად ყველა კვანძი შედის პრიორიტეტულ რიგში. თუმცა, ეს აუცილებელი არ არის: ალგორითმს შეუძლია დაიწყოს პრიორიტეტული რიგით, რომელიც შეიცავს მხოლოდ ერთ ელემენტს და ჩასვას ახალი ელემენტები მათი აღმოჩენისთანავე (შემცირების გასაღების ნაცვლად, შეამოწმეთ, არის თუ არა გასაღები რიგში; თუ არის, შეამცირეთ მისი გასაღები, წინააღმდეგ შემთხვევაში ჩასვით). ამ ვარიანტს იგივე უარესი შემთხვევის საზღვრები აქვს, რაც ჩვეულებრივ ვარიანტს, მაგრამ პრაქტიკაში ინარჩუნებს უფრო მცირე პრიორიტეტულ რიგს, რაც აჩქარებს რიგის ოპერაციებს. გარდა ამისა, გრაფში ყველა კვანძის არ ჩასმა შესაძლებელს ხდის ალგორითმის გაფართოებას, რათა იპოვოს უმოკლესი გზა ერთი წყაროდან უახლოეს სამიზნე კვანძების ერთობლიობამდე უსასრულო გრაფიკებზე ან იმ გრაფიკებზე, რომლებიც მეხსიერებაში წარმოსადგენად ძალიან დიდია. შედეგად მიღებულ ალგორითმს ხელოვნური ინტელექტის ლიტერატურაში ერთიანი ღირებულების ძიება (UCS) ეწოდება და მისი ფსევდოკოდით გამოხატვა შესაძლებელია როგორც 1 '''function''' Dijkstra(''Graph'', ''source''): 2 3 '''for each''' vertex ''v'' in ''Graph.Vertices'': 4 dist[''v''] ← INFINITY 5 prev[''v''] ← UNDEFINED 6 add ''v'' to ''Q'' 7 dist[''source''] ← 0 8 9 '''while''' ''Q'' is not empty: 10 ''u'' ← vertex in ''Q'' with minimum dist[u] 11 Q.remove(u) 12 13 '''for each''' edge (u, v) in ''Graph'': 14 ''alt'' ← dist[''u''] + Graph.Distance(''u'',''v'') 15 '''if''' ''alt'' < dist[''v'']: 16 dist[''v''] ← ''alt'' 17 prev[''v''] ← ''u'' 18 19 '''return''' dist[], prev[] მისი სირთულე შეიძლება გამოიხატოს ალტერნატიული გზით ძალიან დიდი გრაფიკებისთვის: როდესაც C* არის უმოკლესი გზის სიგრძე საწყისი კვანძიდან ნებისმიერ კვანძამდე, რომელიც აკმაყოფილებს „მიზნის“ პრედიკატს, თითოეულ კიდეს აქვს მინიმუმ ε ღირებულება და მეზობლების რაოდენობა თითოეულ კვანძზე შემოსაზღვრულია b თი, მაშინ ალგორითმის ყველაზე ცუდი შემთხვევის დროითი და სივრცითი სირთულე ორივე O(b1+⌊C* ⁄ ε⌋) ერთი სამიზნის შემთხვევის შემდგომი ოპტიმიზაცია მოიცავს ორმხრივ ვარიანტებს, მიზანმიმართულ ვარიანტებს, როგორიცაა A* ალგორითმი, გრაფიკის გასხვლა იმის დასადგენად, თუ რომელი კვანძები, სავარაუდოდ, შეადგენენ უმოკლესი გზების შუა სეგმენტს (მიღწევაზე დაფუძნებული მარშრუტიზაცია) და შეყვანის გრაფის იერარქიული დაშლა, რომელიც ამცირებს s–t მარშრუტიზაციას s და t მათ შესაბამის „სატრანზიტო კვანძებთან“ დაკავშირებამდე, რასაც მოჰყვება ამ სატრანზიტო კვანძებს შორის უმოკლესი გზის გამოთვლა „მაგისტრალის“ გამოყენებით. ასეთი ტექნიკის კომბინაციები შეიძლება საჭირო გახდეს კონკრეტულ პრობლემებზე ოპტიმალური პრაქტიკული შესრულებისთვის. ==ორმხრივი დეიქსტრა== ორმხრივი დეიქსტრა დეიქსტრას ალგორითმის ვარიანტია, რომელიც შექმნილია მოცემულ წყაროს s წვეროებსა და სამიზნე t წვეროებს შორის უმოკლესი გზის ეფექტურად გამოსათვლელად, ყველა წვეროს ნაცვლად. მთავარი იდეაა ორი ერთდროული ძიების ჩატარება: ერთი წინ s დან საწყის გრაფიკზე და მეორე უკან t დან გრაფიკზე შებრუნებული კიდეებით. თითოეული ძიება ინარჩუნებს საკუთარ სავარაუდო მანძილის შეფასებებს, პრიორიტეტულ რიგს და „დასახლებული“ წვეროების ნაკრებს. ორი საზღვარი ერთმანეთისკენ მიიწევს და სადღაც უმოკლესი s–t გზის გასწვრივ ხვდება. ==პრაქტიკული შესრულების მოსაზრებები== მიუხედავად იმისა, რომ დეიქსტრას ალგორითმი ოპტიმალურია არაუარყოფითი კიდის წონების მქონე გრაფიკებისთვის, მისი პრაქტიკული გაშვების დრო დამოკიდებულია როგორც მონაცემთა სტრუქტურებზე, ასევე გრაფის თვისებებზე. ბინარული გროვის გამოყენება იწვევს O(V+E)logV გაშვების დროს. ალტერნატივები, როგორიცაა ფიბონაჩის გროვები, უკეთეს თეორიულ საზღვრებს იძლევა, მაგრამ ხშირად უარესად მუშაობენ რეალურ აპლიკაციებში დიდი მუდმივი ფაქტორების გამო. გრაფის სტრუქტურა ასევე მნიშვნელოვან როლს ასრულებს. იშვიათი ქსელები, როგორიცაა საგზაო რუკები, საშუალებას აძლევს დეიქსტრას ალგორითმს ეფექტურად იმუშაოს, რადგან წვეროების უმეტესობას დაბალი ხარისხი აქვს. მკვრივი გრაფები ზრდის რელაქსაციებს და ანელებს პროცესს. ამის გამო, თანამედროვე მარშრუტიზაციის სისტემები ხშირად იყენებენ დეიქსტრას ალგორითმს წინასწარი დამუშავების მეთოდებთან ერთად, როგორიცაა A* ძებნა, ორიენტირის ევრისტიკა ან შეკუმშვის იერარქიები, რაც მნიშვნელოვნად ამცირებს ძიების სივრცეს. მეხსიერების ლოკალურობა კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი ფაქტორია. კეში და ოპტიმიზირებული პრიორიტეტული რიგები და მიმდებარე განლაგება ამცირებს შეყოვნებას დიდი გრაფებისთვის, რომლებიც აღემატება CPU კეშის შეზღუდვებს. ამ მოსაზრებების გამო, რეალური სისტემების უმეტესობა იყენებს სპეციალიზებულ დეიქსტრას ვარიანტებს, რომლებიც მორგებულია კონკრეტული გრაფთა ოჯახებისა და აპარატურული შეზღუდვებისთვის. ==მანძილის მიხედვით შედარებისა და დახარისხების ოპტიმალურობა== მანძილებისა და ბილიკების მარტივად გამოთვლის გარდა, დეიქსტრას ალგორითმი შეიძლება გამოყენებულ იქნას წვეროების დასალაგებლად მოცემული საწყისი წვეროდან მათი მანძილის მიხედვით. 2023 წელს, ჰაუპლერმა, როჟონმა, ტეტეკმა, ჰლადიკმა და ტარიანმა (1984 წლის გროვის ერთ-ერთი გამომგონებლები) დაამტკიცეს, რომ დადებითად შეწონილ მიმართულ გრაფზე ამ დახარისხების ამოცანისთვის, დეიქსტრას ალგორითმის ვერსიას სპეციალური გროვის მონაცემთა სტრუქტურით აქვს შესრულების დრო და შედარებების რაოდენობა, რომელიც ოპტიმალურობის მუდმივ ფაქტორშია შედარებაზე დაფუძნებულ ალგორითმებს შორის იმავე გრაფსა და საწყის წვეროზე იმავე დახარისხების ამოცანისთვის, მაგრამ ცვლადი კიდის წონებით. ამის მისაღწევად, ისინი იყენებენ შედარებაზე დაფუძნებულ გროვას, რომლის მინიმალური ელემენტის გროვიდან დაბრუნების/ამოღების ღირებულება ლოგარითმულია მის შემდეგ ჩასმული ელემენტების რაოდენობით და არა გროვაში არსებული ელემენტების რაოდენობით. ==დაკავშირებული პრობლემები და ალგორითმები== დეიქსტრას ორიგინალური ალგორითმი შეიძლება გაფართოვდეს მოდიფიკაციებით. მაგალითად, ზოგჯერ სასურველია წარმოადგინოთ ისეთი გადაწყვეტილებები, რომლებიც მათემატიკურად არაოპტიმალურია. არაოპტიმალურ გადაწყვეტილებების რანჟირებული სიის მისაღებად, ჯერ გამოითვლება ოპტიმალური გადაწყვეტა. გრაფიდან ამოიღებენ ერთ წიბოს, რომელიც ოპტიმალურ გადაწყვეტაში ფიგურირებს და გამოითვლება ამ ახალი გრაფის ოპტიმალური გადაწყვეტილება. ყოველი ოპტიმალური გადაწყვეტილების გამოთვლის შემდეგ გრაფიდან თანმიმდევრობით იღებენ წიბოებს და ითვლიან ახალ უმოკლეს გზას. შემდეგ მეორადი გადაწყვეტილებების რანჟირებას ახდენენ და წარმოადგენენ პირველი ოპტიმალური გადაწყვეტის შემდგომ. ==დინამიური პროგრამირების პერსპექტივა== დინამიური პროგრამირების თვალსაზრისით, დეიქსტრას ალგორითმი არის თანმიმდევრული აპროქსიმაციის სქემა, რომელიც წყვეტს დინამიური პროგრამირების ფუნქციურ განტოლებას უმოკლესი გზის ამოცანისთვის რეიჩინგის მეთოდით. სინამდვილეში, დეიქსტრას ახსნა ალგორითმის ლოგიკის შესახებ: <blockquote>ამოცანა 2. იპოვეთ მინიმალური საერთო სიგრძის გზა ორ მოცემულ P და Q კვანძს შორის. ჩვენ ვიყენებთ იმ ფაქტს, რომ თუ R არის კვანძი P-დან Q-მდე მინიმალურ გზაზე, ამ უკანასკნელის ცოდნა გულისხმობს P-დან R-მდე მინიმალური გზის ცოდნას.</blockquote> არის ბელმანის ოპტიმალურობის პრინციპის პერიფრაზირება უმოკლესი გზის პრობლემის კონტექსტში. ==რესურსები ინტერნეტში== {{commonscat|Dijkstra's algorithm}} *[https://blog.cleancoder.com/uncle-bob/2016/10/26/DijkstrasAlg.html Implementation of Dijkstra's algorithm using TDD] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ძებნის ალგორითმები]] [[კატეგორია:ალგორითმები გრაფებზე]] edfcwny5b1eim4zlu7uplr8b5497x8l 0 883767 5406451 5391670 2026-06-03T18:22:30Z Surprizi 14671 5406451 wikitext text/x-wiki '''არტემის III''' ({{lang-en|Artemis III}}) — მომავალი კოსმოსური ფრენის მისია პროგრამა „[[არტემისი (კოსმოსური პროგრამა)|არტემისის]]“ ფარგლებში, რომელიც [[NASA]]-ს მთვარის კვლევის მეორე ეკიპაჟიანი მისია იქნება. მისი გაშვება [[2027]] წლის ბოლოსაა დაგეგმილი.<ref name="Clark 2026-04-28">{{Cite news |last=Clark |first=Stephen |date=April 28, 2026 |title=Put it in pencil: NASA's Artemis III mission will launch no earlier than late 2027 |url=https://arstechnica.com/space/2026/04/put-it-in-pencil-nasas-artemis-iii-mission-will-launch-no-earlier-than-late-2027/ |access-date=2026-04-28 |website=Ars Technica |language=en}}</ref> მისია [[არტემის II]]-ის მსგავსად ეკიპაჟს [[Space Launch System]]-ის (SLS) რაკეტა-მატარებლით გააფრენენ და შემდგომ „ორიონის“ (Orion) კოსმოსური ხომალდით გაარძელებს მოგზაურობას. მისიის ფარგლებში იგეგმება [[შეპირაპირება]] [[დედამიწისახლო ორბიტა]]ზე ერთ ან ორ კომერციულ Human Landing System (HLS) ხომალდთან (SpaceX-ის Starship HLS და Blue Origin-ის Blue Moon). მისიის დროს შეფასდება კოსმოსური აპარატების დაახლოებისა და შეპირაპირების პროცესი და შესაძლოა, ასევე მოიცავდეს კოსმოსური სკაფანდრის Axiom Extravehicular Mobility Unit (AxEMU) საიმედოობის შეფასებასაც. ზოგადად მისია მსგავსი იქნება „აპოლოს“ პროგრამის ფარგლებში [[აპოლო 9]]-ის. თავდაპირველად „არტემის III“, 1972 წელს [[აპოლო 17]]-ის შემდეგ მთვარეზე, როგორც ეკიპაჟიანი პირველი დაშვებად იყო დაგეგმილი. თუმცა, 2023 წლისთვის NASA-მ მიუთითა, რომ მისია შეიძლებოდა დაშვების გარეშე გაგრძელებულიყო ორიონის კოსმოსური ხომალდის თერმული ფარის პრობლემებისა და Starship HLS-ის შემუშავებაში შეფერხებების გამო. შესწავლილი ალტერნატიული კონცეფციები მოიცავდა ეკიპაჟის ვიზიტს ამჟამად გაუქმებულ Lunar Gateway კოსმოსურ სადგურზე და Orion-სა და Starship HLS-ს შორის დედამიწის დაბალ ორბიტაზე დამაგრების ტესტს. 2026 წლის 27 თებერვალს, NASA-ს ადმინისტრატორმა ჯარედ ისააკმანმა დაადასტურა არტემის III-ის გადამუშავებული გეგმა, რომელიც ითვალისწინებს დედამიწის ორბიტაზე ერთი ან ორივე სადესანტო ხომალდით ტესტების ჩატარებას, ხოლო არტემის IV სავარაუდოდ არტემისის პროგრამის პირველ ეკიპაჟის მთვარის დაშვების მისიად დაინიშნა, რომელიც 2028 წლისთვისაა დაგეგმილი. არტემის III-ის ეკიპაჟის წევრების ვინაობის გამოქვეყნებას NASA 2026 წლის 9 ივნისს გეგმავს. ==რესურსები ინტერნეტში== * [https://www.nasa.gov/orion Orion website] at NASA.gov * [https://www.nasa.gov/sls Space Launch System website] at NASA.gov * [https://www.nasa.gov/mission/artemis-iii Artemis III] at NASA.gov * [https://www.esa.int/Science_Exploration/Human_and_Robotic_Exploration/Orion/Artemis_III Artemis III], at ESA ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:პროგრამა არტემისი]] 1qe23xo918nls9ygvmolo73pltzoi3k 5406454 5406451 2026-06-03T18:23:46Z Surprizi 14671 5406454 wikitext text/x-wiki '''არტემის III''' ({{lang-en|Artemis III}}) — მომავალი კოსმოსური ფრენის მისია პროგრამა „[[არტემისი (კოსმოსური პროგრამა)|არტემისის]]“ ფარგლებში, რომელიც [[NASA]]-ს მთვარის კვლევის მეორე ეკიპაჟიანი მისია იქნება. მისი გაშვება [[2027]] წლის ბოლოსაა დაგეგმილი.<ref name="Clark 2026-04-28">{{Cite news |last=Clark |first=Stephen |date=April 28, 2026 |title=Put it in pencil: NASA's Artemis III mission will launch no earlier than late 2027 |url=https://arstechnica.com/space/2026/04/put-it-in-pencil-nasas-artemis-iii-mission-will-launch-no-earlier-than-late-2027/ |access-date=2026-04-28 |website=Ars Technica |language=en}}</ref> მისია [[არტემის II]]-ის მსგავსად ეკიპაჟს [[Space Launch System]]-ის (SLS) რაკეტა-მატარებლით გააფრენენ და შემდგომ „ორიონის“ (Orion) კოსმოსური ხომალდით გაარძელებს მოგზაურობას. მისიის ფარგლებში იგეგმება [[შეპირაპირება]] [[დედამიწისახლო ორბიტა]]ზე ერთ ან ორ კომერციულ Human Landing System (HLS) ხომალდთან (SpaceX-ის Starship HLS და Blue Origin-ის Blue Moon). მისიის დროს შეფასდება კოსმოსური აპარატების დაახლოებისა და შეპირაპირების პროცესი და შესაძლოა, ასევე მოიცავდეს კოსმოსური სკაფანდრის Axiom Extravehicular Mobility Unit (AxEMU) საიმედოობის შეფასებასაც. ზოგადად მისია მსგავსი იქნება „აპოლოს“ პროგრამის ფარგლებში [[აპოლო 9]]-ის. თავდაპირველად „არტემის III“, 1972 წელს [[აპოლო 17]]-ის შემდეგ მთვარეზე, როგორც ეკიპაჟიანი პირველი დაშვებად იყო დაგეგმილი. თუმცა, 2023 წლისთვის NASA-მ მიუთითა, რომ მისია შეიძლებოდა დაშვების გარეშე გაგრძელებულიყო ორიონის კოსმოსური ხომალდის თერმული ფარის პრობლემებისა და Starship HLS-ის შემუშავებაში შეფერხებების გამო. შესწავლილი ალტერნატიული კონცეფციები მოიცავდა ეკიპაჟის ვიზიტს ამჟამად გაუქმებულ Lunar Gateway კოსმოსურ სადგურზე და Orion-სა და Starship HLS-ს შორის დედამიწის დაბალ ორბიტაზე დამაგრების ტესტს. 2026 წლის 27 თებერვალს, NASA-ს ადმინისტრატორმა ჯარედ ისააკმანმა დაადასტურა არტემის III-ის გადამუშავებული გეგმა, რომელიც ითვალისწინებს დედამიწის ორბიტაზე ერთი ან ორივე სადესანტო ხომალდით ტესტების ჩატარებას, ხოლო არტემის IV სავარაუდოდ არტემისის პროგრამის პირველ ეკიპაჟის მთვარის დაშვების მისიად დაინიშნა, რომელიც 2028 წლისთვისაა დაგეგმილი. არტემის III-ის ეკიპაჟის წევრების ვინაობის გამოქვეყნებას NASA 2026 წლის 9 ივნისს გეგმავს.<ref>{{Cite web |title=NASA to Announce Artemis III Crew, Provide Mission Progress Update - NASA |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-to-announce-artemis-iii-crew-provide-mission-progress-update/ |access-date=2026-05-27 |language=en-US}}</ref> ==რესურსები ინტერნეტში== * [https://www.nasa.gov/orion Orion website] at NASA.gov * [https://www.nasa.gov/sls Space Launch System website] at NASA.gov * [https://www.nasa.gov/mission/artemis-iii Artemis III] at NASA.gov * [https://www.esa.int/Science_Exploration/Human_and_Robotic_Exploration/Orion/Artemis_III Artemis III], at ESA ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:პროგრამა არტემისი]] tj3v2fvynqjegojvy7trcooqf5xn58w 0 884141 5406341 5375097 2026-06-03T15:38:22Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406341 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მხატვარი | სახელი = პიეტრო ანტონიანი | სრული სახელი = Pietro Antoniani | სურათი = Pietro Antoniani - Eruzione del Vesuvio vista da Torre Annunziata.jpg | დაბ. თარიღი = დაახლოებით [[1740]] წელი | დაბ. ადგილი = [[მილანი]], [[იტალია]] | გარდაცვალების თარიღი = [[1805]] წელი | გარდაცვალების ადგილი = | სფერო = [[ფერწერა]] | მიმდინარეობა = [[ლანდშაფტური ფერწერა]] }} '''პიეტრო ანტონიანი''' ({{lang-it|Pietro Antoniani}}; დ. დაახლოებით [[1740]] — გ. [[1805]]) — [[იტალიელები|იტალიელი]] მხატვარი, რომელიც ძირითადად [[ზღვა|ზღვისა]] და ლანდშაფტურ სიუჟეტებზე მუშაობდა. მისი ნამუშევრები ხშირად ადამიანთა ფიგურებით არის გაფორმებული, თუმცა ასევე ქმნიდა ისტორიულ თემატიკაზე ტილოებს.<ref>{{cite book | first= Gottardo |last= Garollo | year=1907| title= ''Dizionario biografico universale'' | editor= Ulrico Hoepli| page= 106 | publisher= Editore Libraio della Real Casa, Milan| id= | url=https://archive.org/details/bub_gb_Dqc8AQAAIAAJ | authorlink= }}</ref> ==ბიოგრაფია== პიეტრო ანტონიანი დაიბადა [[მილანი|მილანში]]. იგი შემდეგი თაობის იტალიელი მხატვრის [[ჯაჩინტო ჯიგანტე|ჯაჩინტო ჯიგანტეს]] მსგავსად, ბრიტანელი დამკვეთების გემოვნებაზე მორგებულად ქმნიდა ნამუშევრებს, რომელთა თემაც ხშირად იყო [[ვეზუვი|ვეზუვის]] ვულკანის ეგზოტიკური ამოფრქვევები. ვარაუდობენ, რომ იგი იყო [[იაკობ ფილიპ ჰაკერტი|იაკობ ფილიპ ჰაკერტის]] მოწაფე და ეკუთვნოდა იმ მხატვართა წრეს, რომლებიც [[პოზილიპოს სკოლა|პოზილიპოს სკოლის]] წინამორბედებად ითვლებიან.<ref>{{cite web |title=Pietro Antoniani artworks |url=https://artuk.org/discover/artworks/search/actor:antoniani-pietro-174017501805 |website=Art UK |access-date=2026-04-26 |archive-date=2024-12-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241223005842/https://artuk.org/discover/artworks/search/actor:antoniani-pietro-174017501805 }}</ref> ==ფოტოგალერეა== <gallery> Image:Pietro Antoniani - Eruzione del 1767.jpg|„1767 წლის ამოფრქვევა“ Image:Pietro Antoniani - Eruzione del Vesuvio vista da Torre Annunziata.jpg|„ვეზუვის ამოფრქვევა ტორე ანუნციატადან“ Image:Pietro Antoniani - Napoli, una visione della Riviera di Chiaia dal Convento di Sant Antonio.jpg|„კიაიას სანაპიროს ხედი სან ანტონიოს მონასტრიდან“ Image:Pietro Antoniani - Eruzione del 1767 verso Torre Annunziata.jpg|„1767 წლის ამოფრქვევა ტორე-ანუნსიატადან“ </gallery> == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:იტალიელი მხატვრები]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 1805]] jrfnttxz4os6axknig9pycdgd0l357f 0 884688 5406340 5383910 2026-06-03T15:37:28Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406340 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მხატვარი | სახელი = პიეტრო ანიგონი | სრული სახელი = Pietro Annigoni | სურათი = Vittorio Miele con Pietro Annigoni.jpg | წარწერა = პიეტრო ანიგონი | დაბ. თარიღი = [[7 ივნისი]], [[1910]] | დაბ. ადგილი = [[მილანი]], [[იტალია]] | გარდაცვალების თარიღი = [[28 ოქტომბერი]], [[1988]] | გარდაცვალების ადგილი = [[ფლორენცია]], იტალია | ჯილდოები = | სფერო = [[ფრესკა]], [[ზეთის მხატვრობა]], [[პორტრეტული მხატვრობა]], [[ხატვა]], [[სკულპტურა]] | განათლება = [[Accademia di Belle Arti di Firenze|სახვითი ხელოვნების აკადემია]], [[ფლორენცია]], იტალია | მიმდინარეობა = [[რეალიზმი]] }} '''პიეტრო ანიგონი''' ({{lang-it|Pietro Annigoni}}; [[7 ივნისი]], [[1910]] – [[28 ოქტომბერი]], [[1988]]) — [[იტალია|იტალიელი]] მხატვარი, პორტრეტისტი, ფრესკების ავტორი და არაერთი ჯილდოს მფლობელი, ყველაზე მეტად ცნობილი გახდა დედოფალ [[ელისაბედ II|ელიზაბედ II]]-ის პორტრეტებით.<ref>{{cite web|url=https://numismatica-italiana.lamoneta.it/ricerca.php?parole=Pietro+Annigoni&category=&byear=&eyear=&minpeso=&maxpeso=&mindia=&maxdia=&mymat=-&mynominale=&myzecca=&type=- |title=About Pietro Annigoni |publisher=laMoneta.it |access-date=2019-08-17}}</ref> მისი შემოქმედება ეყრდნობოდა [[რენესანსი|რენესანსის]] ტრადიციას და ეწინააღმდეგებოდა იმ დროისთვის გავრცელებულ [[მოდერნიზმი|მოდერნისტულ]] სტილს. == ბიოგრაფია == დაიბადა [[მილანი|მილანში]] [[1910]] წელს. ანიგონი ძლიერ იყო შთაგონებული [[იტალიური რენესანსი|იტალიური რენესანსით]]. 1920-იანი წლების ბოლოდან იგი ძირითადად ცხოვრობდა [[ფლორენცია|ფლორენციაში]], სადაც სწავლობდა [[პიარისტები|პიარისტ]] მამათა კოლეჯში. [[1927]] წელს ჩაირიცხა [[ფლორენციის სახვითი ხელოვნების აკადემია|ფლორენციის სახვითი ხელოვნების აკადემიაში]], სადაც [[ფელისე კარენა]]სთან სწავლობდა ფერწერას, [[ჯუზეპე გრაციოზი]]სთან სკულპტურას და [[სელესტინო სელესტინი]]სთან გრავიურას. ასევე სწავლობდა შიშველი ფიგურის ხატვას [[ფლორენცია|ფლორენციის]] მხატვართა წრეებში და აკადემიის ღია კლასებში. ანიგონიმ პირველად თავისი ნამუშევრები [[1930]] წელს ფლორენციაში ჯგუფურ გამოფენაზე წარადგინა. პირველი პერსონალური გამოფენა ჰქონდა [[1932]] წელს ფერონის სასახლეში მდებარე ბელინის გალერეაში. იგივე წელს ჟურნალისტმა უგო ოჯეტიმ ანიგონი გააშუქა გაზეთ ''[[საღამოს კურიერი]]''-ს ხელოვნების განყოფილებაში. ასევე [[1932]] წელს მან მოიპოვა ტრენტაკოსტეს პრემია. === ოჯახი === ანიგონი დაქორწინდა ანა ჯუზეპა მაჯინიზე [[1937]] წელს, რომელიც გარდაიცვალა [[1969]] წლის ივლისში. მათ ჰყავდათ ორი შვილი — ბენედეტო (დ. [[1939]]) და მარია რიჩარდა. [[1976]] წელს იგი ხელმეორედ დაქორწინდა როსელა სეგრეტოზე, რომელიც ასევე მისი საყვარელი მოდელი იყო. === გარდაცვალება === [[1988]] წლის მაისში ანიგონის გადაუდებელი ოპერაცია ჩაუტარდა კუჭის წყლულის გამო, რის შემდეგაც სრულად ვერ გამოჯანმრთელდა. [[27 ოქტომბერი|27 ოქტომბერს]] იგი საავადმყოფოში გადაიყვანეს [[ფლორენცია|ფლორენციაში]] და [[28 ოქტომბერი|28 ოქტომბერს]] გარდაიცვალა თირკმლის უკმარისობით. დაკრძალულია ''Porte Sante''-ს სასაფლაოზე, [[წმინდა მინიატოს ბაზილიკა მთაზე|წმინდა მინიატოს ბაზილიკაში]], რომელიც გადაჰყურებს მის საყვარელ ფლორენციას. == ტრადიციულობა == [[1945]]-დან [[1950]] წლამდე ანიგონიმ შექმნა მნიშვნელოვანი და წარმატებული ნამუშევრები. [[1947]] წელს ხელი მოაწერა ''თანამედროვე რეალისტი მხატვრები''-ს მანიფესტს, რომელიც ეწინააღმდეგებოდა აბსტრაქტულ ხელოვნებასა და იმდროინდელ ახალ მიმდინარეობებს. ეს მოვლენა მოგვიანებით გახდა მნიშვნელოვანი ფაქტორი მისი შემოქმედების შეფასებაში. მანიფესტს ასევე ხელი მოაწერეს [[გრეგორი სკილტიანი|გრეგორი სკილტიანმა]] და ძმებმა [[ანტონიო ბუენო]]მ და [[ხავიერ ბუენო|ხავიერ ბუენომ]]. [[1949]] წლის მარტში [[ხელოვნების სამეფო აკადემია (ლონდონი)|ხელოვნების სამეფო აკადემიის]] კომიტეტმა მიიღო ანიგონის ნამუშევრები წლიურ გამოფენაზე. ეს იყო მისი პირველი კონტაქტი [[ინგლისი|ინგლისთან]] და მისი საერთაშორისო წარმატების დასაწყისი.<ref>{{cite web |url=https://rompedas.blogspot.com/2009/11/italys-greatest-misunderstood-artist.html |title=Annigoni: Italy's Most Misunderstood Artist |date=2009-11-26 |access-date=2026-05-02 |archive-date=2019-08-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190823054119/http://rompedas.blogspot.com/2009/11/italys-greatest-misunderstood-artist.html }}</ref> == გამოფენები == 1950-იანი წლებიდან ანიგონიმ დაიწყო საერთაშორისო გამოფენებში მონაწილეობა. ლონდონში მისი ნამუშევრები გამოიფინა ვილდენსტეინში (1950, 1954), აგნიუსში (1952, 1956), [[ბრიტანელ მხატვართა ფედერაცია]]ში (1961), აპერ გროსვენორის გალერეებში (1966) და სამეფო აკადემიის მრავალ გამოფენაზე. [[1953]] წელს [[პარიზის სახვითი ხელოვნების გალერეა|პარიზის სახვითი ხელოვნების გალერეაში]] გაიმართა მისი სპეციალური გამოფენა. [[ნიუ-იორკი|ნიუ-იორკში]] ვილდენსტეინმა მას უმასპინძლა [[1957]]–[[1958]] წლებში. [[1969]] წლისთვის მისი ნამუშევრები გამოიფინა [[ბრუკლინის მუზეუმი|ბრუკლინის მუზეუმში]]. მისი ნამუშევრები ასევე გამოიფინა [[იტალია|იტალიის]] მრავალ ქალაქში, მათ შორის [[ტურინი|ტურინში]], [[რომი|რომში]], [[ფლორენცია|ფლორენციაში]], [[ვერონა|ვერონაში]], [[ბრეშა|ბრეშაში]], [[მონტეკატინი-ტერმე|მონტეკატინი-ტერმეში]], [[პიზა|პიზაში]], [[ბერგამო|ბერგამოში]], [[როვერეტო|როვერეტოსა]] და [[მილანი|მილანში]].<ref>{{cite web |url=http://annigoni.info/cronologia.htm |title=Pietro Annigoni Cronologia |access-date=2026-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100306081342/http://annigoni.info/cronologia.htm |archive-date=2010-03-06 |url-status=dead }}</ref> == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:იტალიელი მხატვრები]] [[კატეგორია:მხატვრები ანბანის მიხედვით]] [[კატეგორია:დაბადებული 1910]] [[კატეგორია:დაბადებული 7 ივნისი]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 1988]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 28 ოქტომბერი]] teoogmx1wlg0fz96b8kp231rmwn99kp 0 889202 5406331 5406138 2026-06-03T15:25:23Z AkakiBalanchivadze 92095 /* ლოგისტიკა */ 5406331 wikitext text/x-wiki '''რუსეთის ფედერაციის შეიარაღებული ძალები''' ({{lang-ru|Вооружённые Си́лы Росси́йской Федера́ции}}), ასევე ცნობილი, როგორც '''რუსეთის შეიარაღებული ძალები''' — [[რუსეთი|რუსეთის]] სამხედრო ძალები, რომელიც ორგანიზებულია სამ შტოდ - სახმელეთო ჯარები, საზღვაო ძალები და კოსმოსური ძალები - სამ დამოუკიდებელ საბრძოლო დანაყოფად (სტრატეგიული სარაკეტო ძალები, საჰაერო-სადესანტო ძალები და უპილოტო სისტემების ძალები )<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/#military-and-security|title=Russia|date=28 February 2023|publisher=Central Intelligence Agency|via=CIA.gov|access-date=20 September 2022|archive-date=9 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210109173026/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/#military-and-security|url-status=dead}}</ref> და სპეციალური ოპერაციების ძალების სარდლობად.<ref>IISS, ''The Military Balance 2022,'' 201.</ref> რუსეთის შეიარაღებული ძალები მსოფლიოში სიდიდით მეხუთე სამხედრო ძალაა, რომელიც დაახლოებით ერთ მილიონ აქტიურ სამხედრო მოსამსახურესა და თითქმის ორ მილიონ რეზერვისტს მოიცავს.<ref>{{cite web |last=Nichol |first=Jim |date=21 December 2022 |title=Russian military announces plan to expand, create new units |url=https://apnews.com/article/putin-finland-sergei-shoigu-ee953abf7f9bf217ccdaa61ec1b35ddd |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221221135310/https://apnews.com/article/putin-finland-sergei-shoigu-ee953abf7f9bf217ccdaa61ec1b35ddd |archive-date=21 December 2022 |access-date=21 December 2022 |work=[[The Associated Press]] |publisher= |quote=Russia expands active personnel to 1.5 million from 1.15 forces}}</ref> ძალებში შედის ბირთვული იარაღის მსოფლიოში უდიდესი მარაგი,<ref>{{cite web |date=August 2020 |title=Nuclear Weapons: Who Has What at a Glance |url=https://www.armscontrol.org/factsheets/Nuclearweaponswhohaswhat |access-date=7 June 2021 |work=[[Arms Control Association]] |archive-date=24 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180124043430/https://www.armscontrol.org/factsheets/Nuclearweaponswhohaswhat |url-status=live }}</ref> ბალისტიკური რაკეტებით აღჭურვილი წყალქვეშა ნავების სიდიდით მეორე ფლოტი მსოფლიოში<ref>{{cite web |url=https://power.lowyinstitute.org/data/military-capability/signature-capabilities/ballistic-missile-submarines/ |work=[[Asia Power Index]] |publisher=[[Lowy Institute]] |date=2021 |title=Ballistic missile submarines data |access-date=25 January 2022 |archive-date=8 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220408173840/https://power.lowyinstitute.org/data/military-capability/signature-capabilities/ballistic-missile-submarines/ |url-status=live }}</ref> და წარმოადგენს ერთადერთ შეიარაღებულ ძალებს ამერიკის შეერთებული შტატებისა და ჩინეთის გარდა, რომელიც სტრატეგიულ ბომბდამშენებს იყენებს.<ref>{{cite book |last1=Paul |first1=T. V. |last2=Wirtz |first2=James J. |last3=Fortmann |first3=Michael |url=https://books.google.com/books?id=9jy28vBqscQC&pg=PA332 |title=Balance of power: theory and practice in the 21st century |publisher=[[Stanford University Press]] |date=2004 |pages=332 |isbn=978-0-8047-5017-2 |access-date=5 December 2021 |archive-date=28 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231028174352/https://books.google.com/books?id=9jy28vBqscQC&pg=PA332#v=onepage&q&f=false |url-status=live }}</ref> 2025 წლის მონაცემებით, რუსეთს მსოფლიოში სიდიდით მესამე სამხედრო ხარჯები აქვს, რაც დაახლოებით 190 მილიარდ აშშ დოლარს, ანუ მშპ-ის 7,5 პროცენტს შეადგენს.<ref name="SIPRI-2020">{{Cite web |date=April 2026|title=Trends in Military Expenditure 2025|url=https://www.sipri.org/sites/default/files/2026-04/2604_milex_2025.pdf#page=2 |access-date=26 April 2026 |publisher=[[Stockholm International Peace Research Institute]]}}</ref> რუსეთის ჯარი ჰიბრიდული სისტემაა, რომელიც ერთმანეთს უთავსებს წვევამდელებსა და საკონტრაქტო მოსამსახურეებს;<ref>{{Cite web |title=Institute for the Study of War |url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/explainer-russian-conscription-reserve-and-mobilization |access-date=9 November 2024 |website=Institute for the Study of War |date=5 March 2022 |language=en |archive-date=9 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241109012636/https://www.understandingwar.org/backgrounder/explainer-russian-conscription-reserve-and-mobilization |url-status=live }}</ref> გარკვეული გამონაკლისების გარდა, რუსეთის კანონმდებლობა სამხედრო სამსახურის გავლის ერთწლიან ვალდებულებას აკისრებს ყველა მამაკაც მოქალაქეს 18-დან 27 წლამდე.<ref name="Law53-FZ">{{cite act|type=Federal Law|index=53-FZ|date=28 March 1998|legislature=[[State Duma]]|title=О воинской обязанности и военной службе|language=ru|trans-title=About military duty and military service|url=http://www.pravo.gov.ru/proxy/ips/?searchres=&bpas=cd00000&a3=102000505&a3type=1&a3value=&a6=&a6type=1&a6value=&a15=&a15type=1&a15value=&a7type=1&a7from=&a7to=&a7date=28.03.1998&a8=53-%D4%C7&a8type=1&a1=&a0=&a16=&a16type=1&a16value=&a17=&a17type=1&a17value=&a4=&a4type=1&a4value=&a23=&a23type=1&a23value=&textpres=&sort=7&x=67&y=18}} {{Cite web |url=http://www.pravo.gov.ru/proxy/ips/?start_search&bpas=cd00000&a3=102000505&a3type=1&a3value=&a6=&a6type=1&a6value=&a15=&a15type=1&a15value=&a7type=1&a7from=&a7to=&a7date=28.03.1998&a8=53-%EF%BF%BD%EF%BF%BD&a8type=1&a1=&a0=&a16=&a16type=1&a16value=&a17=&a17type=1&a17value=&a4=&a4type=1&a4value=&a23=&a23type=1&a23value=&textpres=&sort=7&x=67&y=18&fattrib=1 |title=Законодательство России. Расширенный поиск |access-date=8 October 2022 |archive-date=28 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200728121154/http://www.pravo.gov.ru/proxy/ips/?start_search&bpas=cd00000&a3=102000505&a3type=1&a3value=&a6=&a6type=1&a6value=&a15=&a15type=1&a15value=&a7type=1&a7from=&a7to=&a7date=28 |url-status=dead }}{{Cite web |url=http://www.pravo.gov.ru/proxy/ips/?start_search&bpas=cd00000&a3=102000505&a3type=1&a3value=&a6=&a6type=1&a6value=&a15=&a15type=1&a15value=&a7type=1&a7from=&a7to=&a7date=28.03.1998&a8=53-%EF%BF%BD%EF%BF%BD&a8type=1&a1=&a0=&a16=&a16type=1&a16value=&a17=&a17type=1&a17value=&a4=&a4type=1&a4value=&a23=&a23type=1&a23value=&textpres=&sort=7&x=67&y=18&fattrib=1 |title=Законодательство России. Расширенный поиск |access-date=8 October 2022 |archive-date=28 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200728121154/http://www.pravo.gov.ru/proxy/ips/?start_search&bpas=cd00000&a3=102000505&a3type=1&a3value=&a6=&a6type=1&a6value=&a15=&a15type=1&a15value=&a7type=1&a7from=&a7to=&a7date=28 |url-status=dead }}</ref><ref name=cia>Central Intelligence Agency, [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/ The World Fact Book: Russia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210109173026/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/ |date=9 January 2021 }}</ref> მიუხედავად იმისა, რომ 2000-იანი წლების დასაწყისიდან არსებობდა რიგების პროფესიონალიზაციის მცდელობები,<ref>[https://www.rand.org/pubs/research_reports/RRA1233-6.html Russian Military Personnel Policy and Proficiency: Reforms and Trends, 1991–2021] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241109012638/https://www.rand.org/pubs/research_reports/RRA1233-6.html |date=9 November 2024 }}; Anika Binnendijk, Dara Massicot, Anthony Atler, John J. Drennan, Khrystyna Holynska, Katya Migacheva, Marek N. Posard, Yuliya Shokh; published 15 August 2023.</ref> იგი კვლავაც ძლიერ არის დამოკიდებული წვევამდელებზე, ხოლო საკონტრაქტო სამხედრო მოსამსახურეები თავმოყრილი არიან საკადრო და ელიტურ ქვედანაყოფებში. 2022 წელს უკრაინაში რუსეთის შეჭრამდე წლებში, [[რუსეთის სახმელეთო ჯარები|სახმელეთო ჯარს]] დაევალა ბატალიონის ტაქტიკური ჯგუფების შექმნა ჩარიცხული ჯარისკაცებისგან და მათი განცალკევება წვევამდელთა ნაწილებისგან. ეს ქვედანაყოფები საბრძოლო მზადყოფნის უფრო მაღალ დონეზე იმყოფებოდნენ და რუსეთის კანონმდებლობით მათი განლაგება ქვეყნის ფარგლებს გარეთაც იყო შესაძლებელი.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|p=41}} მიუხედავად მისი აღქმული სამხედრო სიძლიერისა,<ref>{{Cite web |title=Understanding the Russian Military Today {{!}} Russia and Eurasia {{!}} CSIS |url=https://www.csis.org/programs/europe-russia-and-eurasia-program/projects/russia-and-eurasia/understanding-russian |access-date=9 November 2024 |website=www.csis.org |language=en |archive-date=9 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241109012638/https://www.csis.org/programs/europe-russia-and-eurasia-program/projects/russia-and-eurasia/understanding-russian |url-status=live }}</ref> ხარვეზები იქნა შემჩნეული რუსეთის მთლიან საბრძოლო ეფექტურობასა და მისი „უხეში ძალის“ ეფექტურად პროექცირების უნარში.<ref> *[https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IF/IF12606 Russian Military Performance and Outlook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241109012636/https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IF/IF12606 |date=9 November 2024 }} ''Congressional Research Services.'' Updated 10 October 2024. *[https://ecfr.eu/publication/brass-tacks-why-russias-military-fails-to-reform/ Brass tacks: Why Russia's military fails to reform], [[European Council on Foreign Relations]], 15 May 2024 *[https://www.unav.edu/web/global-affairs/global-maritime-power-russian-navy-faces-an-uncertain-future Global Maritime Power? Russia's Navy faces an uncertain future], [[Universidad de Navarra]], 10 June 2022 *[https://www.iiss.org/online-analysis/military-balance/2024/02/moscows-aerospace-forces-no-air-of-superiority/ Moscow's Aerospace Forces: No air of superiority], [[International Institute for Strategic Studies]] 7 February 2024 *[https://www.rand.org/pubs/research_reports/RRA2523-1.html Logistics and Sustainment in the Russian Armed Forces], [[Rand Corporation]], 15 November 2023</ref> მიმდინარე [[რუსეთ-უკრაინის ომი|რუსეთ-უკრაინის ომმა]] გამოავლინა ისეთი სუსტი მხარეები, როგორიცაა კორუფცია,<ref>{{Cite news |title="Вывозили на КАМАЗе". Как российские солдаты и офицеры воровали у армии трусы, берцы и бронежилеты |language=ru |work=BBC News Русская служба |url=https://www.bbc.com/russian/features-63177093 |access-date=17 December 2022 |archive-date=20 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221020044846/https://www.bbc.com/russian/features-63177093 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Kovalev |first=Alexey |title=As War Hits the Homefront, Russia's Defeat Inches Closer |url=https://foreignpolicy.com/2022/10/19/russia-ukraine-war-putin-defeat-retreat-mobilization-military-corruption/ |access-date=17 December 2022 |website=Foreign Policy |date=19 October 2022 |language=en-US |archive-date=17 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221217231239/https://foreignpolicy.com/2022/10/19/russia-ukraine-war-putin-defeat-retreat-mobilization-military-corruption/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=20 October 2022 |title='The army has nothing': new Russian conscripts bemoan lack of supplies |url=https://www.theguardian.com/world/2022/oct/20/the-army-has-nothing-new-russian-conscripts-bemoan-lack-of-supplies |access-date=17 December 2022 |website=The Guardian |language=en |archive-date=25 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230225102851/https://www.theguardian.com/world/2022/oct/20/the-army-has-nothing-new-russian-conscripts-bemoan-lack-of-supplies |url-status=live }}</ref> ხისტი მართვისა და კონტროლის სტრუქტურა,<ref>[https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IF/IF12606 Russian Military Performance and Outlook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241109012636/https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IF/IF12606 |date=9 November 2024 }} ''Congressional Research Services.'' Updated 10 October 2024.</ref> არასათანადო მომზადება<ref>[https://www.newsweek.com/russia-ground-forces-poorly-trained-antiquated-equipment-ukraine-counteroffensive-bakhmut-1800153 Russia's Ground Forces Poorly Trained and Using Antiquated Equipment: U.K.], NewsWeek, updated 16 May 2023</ref> და დაბალი საბრძოლო მოტივაცია.<ref>[https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IF/IF12606 Russian Military Performance and Outlook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241109012636/https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IF/IF12606 |date=9 November 2024 }} ''Congressional Research Service.'' Updated 10 October 2024.</ref> რუსეთის შეიარაღებულმა ძალამ დაკარგა ოკუპირებული/ანექსირებული ტერიტორიების ნაწილი. სხვა პრობლემები იყო საკუთარი აღჭურვილობის ფართომასშტაბიანი განადგურება და ფლანგვა, ასევე განსაკუთრებით მაღალი დანაკარგების მაჩვენებელი.<ref>{{Cite news |last1=Sonne |first1=Paul |last2=Lamothe |first2=Dan |last3=Ilyushina |first3=Mary |date=13 September 2022 |title=Rapid loss of territory in Ukraine reveals spent Russian military |url=https://www.washingtonpost.com/national-security/2022/09/13/putin-russia-military-spent-ukraine/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220914234329/https://www.washingtonpost.com/national-security/2022/09/13/putin-russia-military-spent-ukraine/ |archive-date=14 September 2022 |access-date=10 November 2022 |newspaper=[[The Washington Post]]}}</ref><ref name="The Economist">{{Cite news |date=28 February 2022 |title=The woes of the Russian war machine are big and real. Are they also temporary? |newspaper=[[The Economist]] |url=https://www.economist.com/europe/2022/02/28/the-woes-of-the-russian-war-machine-are-big-and-real-are-they-also-temporary |access-date=13 March 2022 |issn=0013-0613 |archive-date=13 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220313021041/https://www.economist.com/europe/2022/02/28/the-woes-of-the-russian-war-machine-are-big-and-real-are-they-also-temporary |url-status=live }}</ref><ref name="newyorker.com0">{{Cite web |date=11 March 2022 |title=The Russian Military's Debacle in Ukraine |url=https://www.newyorker.com/news/q-and-a/the-russian-militarys-debacle-in-ukraine |access-date=15 March 2022 |magazine=The New Yorker |archive-date=23 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220323052142/https://www.newyorker.com/news/q-and-a/the-russian-militarys-debacle-in-ukraine |url-status=live }}</ref> დასავლელი ანალიტიკოსების დაკვირვებით, რუსეთი კვლავაც იბრძვის სამხედრო პროფესიონალიზაციის მისაღწევად,<ref>{{Cite web |title=Russia has a military professionalism problem, and it is costing them in Ukraine |last1=Posard |first1=Marek N. |last2=Holynska |first2=Khrystyna |work=Breaking Defense |date=21 March 2022 |access-date=25 August 2022 |url=https://breakingdefense.com/2022/03/russia-has-a-military-professionalism-problem-and-it-is-costing-them-in-ukraine/ |archive-date=5 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220805231345/https://breakingdefense.com/2022/03/russia-has-a-military-professionalism-problem-and-it-is-costing-them-in-ukraine/ |url-status=live }}</ref> თუმცა ინარჩუნებს საკუთარი შესაძლებლობების სწრაფად აღდგენის უნარს და ფლობს „საბრძოლო გამოცდილებას“.<ref>{{Cite report |url=https://www.rand.org/pubs/commentary/2024/07/russias-speedy-military-rebuild-doesnt-tell-the-whole.html |title=Russia's Speedy Military Rebuild Doesn't Tell the Whole Story |last=Grisé |first=Michelle |date=5 July 2024 |language=en}}</ref><ref name="ap"/> რუსეთის შეიარაღებული ძალები რუსეთის უშიშროების საბჭოს უშუალო დაქვემდებარებაშია. ამ ფუნქციას იგი სხვა უწყებებთან — უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის სასაზღვრო ჯართან, ეროვნულ გვარდიასთან, შინაგან საქმეთა სამინისტროსთან, ფედერალური დაცვის სამსახურთან, საგარეო დაზვერვასა და საგანგებო სიტუაციების სამინისტროსთან ერთად ასრულებს. ==ისტორია== ===ჩამოყალიბება და ადრეული ისტორია (1991–2008)=== [[საბჭოთა კავშირი]] ოფიციალურად [[1991]] წლის 25 დეკემბერს [[სსრკ-ის დაშლა|დაიშალა]]. მომდევნო ერთი წლის განმავლობაში ერთიანობის შენარჩუნებისა და საბჭოთა შეიარაღებული ძალების „დამოუკიდებელ სახელმწიფოთა თანამეგობრობის“ ([[დსთ]]) ჯარად გარდაქმნის მცდელობები წარუმატებლად დასრულდა. დროთა განმავლობაში, ახლად წარმოქმნილ რესპუბლიკებში დისლოცირებულმა ცალკეულმა შენაერთებმა ერთგულება საკუთარ ეროვნულ მთავრობებს შეჰფიცეს, დამოუკიდებელ სახელმწიფოებს შორის გაფორმებულმა ხელშეკრულებებმა კი სამხედრო აქტივები საბოლოოდ დაანაწილა.{{sfn|Odom|1998|pages=369-387}} მარშალი ევგენი შაპოშნიკოვი ცდილობდა დსთ-ს ერთიანი შეიარაღებული ძალა შეექმნა,{{sfn|Odom|1998|page=375}} თუმცა 1992 წლის მაისში პრეზიდენტმა ბორის ელცინმა რუსეთის ფედერაციის თავდაცვის სამინისტრო დააფუძნა.{{sfn|Odom|1998|pages=385-386}} [[1992]] წლის 7 მაისს [[ბორის ელცინი|ელცინმა]] ხელი მოაწერა ბრძანებულებას რუსეთის შეიარაღებული ძალის ჩამოყალიბების შესახებ და უმაღლესი მთავარსარდლის მოვალეობაც თავად შეითავსა.<ref>{{cite web|url=http://www.politika.su/prav/minobor.html|script-title=ru:Министерство обороны Российской Федерации|trans-title=Ministry of Defence of the Russian Federation|language=ru|publisher=Politika.su|access-date=24 March 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121221184734/https://www.politika.su/prav/minobor.html|archive-date=21 December 2012}}</ref> თავდაცვის მინისტრი პოლკოვნიკ-გენერალი პაველ გრაჩოვი გახდა, რომელსაც პოსტზე დანიშვნისთანავე რუსეთის არმიის პირველი გენერლის წოდება მიენიჭა. [[1993]] წლის ბოლოსთვის დსთ-ს სამხედრო სტრუქტურები უკვე მხოლოდ სამხედრო თანამშრომლობის ფორმატად იქცა.<ref>The Staff for Coordinating Military Cooperation was established as the CIS Joint Armed Forces High Command in March 1992 and then reorganised as the Coordinating Staff in August 1993. It quickly became a very weak body as the new states' authorities asserted their control over their own armed forces. (Russia and NIS Mineral Industry Handbook, International Business Publications, 2007.) Army General [[Vladimir Yakovlev (general)]] appears to have become Chief of the Staff in June 2001 (DS2002-0819).</ref> გრაჩოვი და მისი მოკავშირეები ყველანაირად ცდილობდნენ შაპოშნიკოვისთვის ძირი გამოეთხარათ,{{sfn|Odom|1998|page=375}} ამ უკანასკნელის მცდელობებს კი წინააღმდეგობას ახლად დამოუკიდებელი სახელმწიფოებიც უწევდნენ.{{sfn|Odom|1998|page=376}} 1992 წლის მაისში რუსეთის თავდაცვის სამინისტროს შექმნა საბჭოთა სამხედრო მანქანის პრაქტიკულ დასასრულს ნიშნავდა; შაპოშნიკოვი და მისი მცირერიცხოვანი პერსონალი მოსკოვის ცენტრში მდებარე გენშტაბისა და თავდაცვის სამინისტროს შენობებიდან გამოასახლეს და ქალაქის გარეუბანში, [[ვარშავის პაქტი]]ს ყოფილ შტაბ-ბინაში გადაიყვანეს. დსთ-ს ერთიანი შეიარაღებული ძალის არსებობის ილუზია 1993 წლის ივნისამდე გაგრძელდა — მანამ, სანამ რუსეთის თავდაცვის სამინისტრომ მისი დაფინანსება საბოლოოდ არ შეწყვიტა, რის შემდეგაც შაპოშნიკოვი მთავარსარდლის პოსტიდან გადადგა.{{sfn|Odom|1998|page=386-387}} გარდა იმისა, რომ ახალმა რუსულმა მთავრობამ კონტროლი დაამყარა ყოფილი საბჭოთა შინაგანი ჯარებისა და [[სსრკ-ის სახელმწიფო უშიშროების კომიტეტი]] (კგბ) სასაზღვრო ჯარების დიდ ნაწილზე, როგორც ჩანს, ერთადერთი დამოუკიდებელი ნაბიჯი თავდაცვის სფეროში, რომელიც მათ 1992 წლის მარტამდე გადადგეს, ეროვნული გვარდიის ჩამოყალიბების შესახებ განცხადება იყო.<ref>For some early discussion on this period, see Richard Woff, "A Russian Army", ''[[Jane's Intelligence Review]]'', May 1992, 198-200. See also ''Voenniy vestnik'' No 12, 1991.</ref> [[1995]] წლამდე იგეგმებოდა სულ მცირე 11 ბრიგადის შექმნა, თითოეულში 3,000-დან 5,000-მდე წევრით, ხოლო პირადი შემადგენლობის საერთო რაოდენობა 100,000-ს არ უნდა გასცდენოდა. ეროვნული გვარდიის სამხედრო ნაწილები 10 რეგიონში უნდა განლაგებულიყო, მათ შორის მოსკოვში (სამი ბრიგადა) და კიდევ რამდენიმე მნიშვნელოვან ქალაქსა და მხარეში. მხოლოდ მოსკოვში 15,000-მა ადამიანმა გამოთქვა ახალ რუსულ ჯარში მსახურის სურვილი, რომელთა უმეტესობაც საბჭოთა შეიარაღებული ძალების ყოფილი სამხედრო მოსამსახურე იყო. საბოლოოდ, პრეზიდენტმა ელცინმა წარადგინა ბრძანებულება „რუსული გვარდიის დროებითი მდგომარეობის შესახებ“, თუმცა ის პრაქტიკაში აღარ განხორციელებულა.<ref name="Korotkaya Russian gvardii.">{{cite web|url=http://tsiganok.ru/vpa/reforma/doc/260 |title=Short life of the new Russian Guard |publisher=Tsiganok.ru |date=21 December 2006 |access-date=24 March 2014}}</ref> 1990-იანი წლების განმავლობაში, თავდაცვის სამინისტროს გარდა, კიდევ თორმეტ სხვა უწყებას ჰყავდა საკუთარი სამხედრო ფორმირებები; მათ „ძალოვანი სამინისტროების“ სახელით იცნობდნენ.{{sfn|de Haas|2011|page=8}} მომდევნო რამდენიმე წლის განმავლობაში რუსულმა ჯარებმა დატოვეს ცენტრალური და აღმოსავლეთი ევროპა, ისევე როგორც ზოგიერთი ახლადდამოუკიდებელი პოსტსაბჭოთა სახელმწიფო. რამდენიმე ქვეყანასთან გაფორმებული ხელშეკრულებების თანახმად, ამ რეგიონების უმეტესობიდან უკანასკნელი სამხედრო შენაერთები [[1994]] წლის 31 აგვისტოსთვის იქნა გაყვანილი.<ref>{{Cite journal |last=Atkins |first=Arthur G. |title=Budget Cuts, Troop Withdrawals Shake, Reshape Russian Military |journal=Arms Control Today |volume=24 |issue=3 |date=1994 |page=25 |jstor=23625516 |url=http://www.jstor.org/stable/23625516 |access-date=25 January 2026 }}</ref> ბელარუსთან, ყაზახეთთან და უკრაინასთან მიღწეული შეთანხმებების საფუძველზე, საბჭოთა ბირთვული ძალები ან განიარაღდა, ან რუსეთს დაუბრუნდა, თუმცა ჩვეულებრივმა (კონვენციურმა) შეიარაღებულმა ძალებმა ბევრად მეტი პრობლემა შექმნა.{{sfn|DIA 2017|pages=9-10}} მიუხედავად იმისა, რომ ჯარების გაყვანა ძირითადად მშვიდობიანად მიმდინარეობდა და მთელი ქვედანაყოფები ეტაპობრივად გადადიოდნენ რუსეთის ფედერაციაში, ზოგიერთი შენაერთი მაინც დარჩა ახლადდამოუკიდებელ ქვეყნებში. ასეთები იყო, მაგალითად: შავი ზღვის ფლოტი უკრაინაში, მე-14 არმია [[მოლდოვა]]ში და სხვა ნაწილები [[საქართველო]]სა და [[ტაჯიკეთი|ტაჯიკეთში]]. ზოგიერთი მათგანი ადგილობრივ ეთნიკურ თუ პოლიტიკურ კონფლიქტებშიც კი ჩაერთო. რუსეთი დღემდე ინარჩუნებს რამდენიმე სამხედრო ბაზას უცხო ქვეყნებში, განსაკუთრებით კი ყოფილ საბჭოთა რესპუბლიკებში.{{sfn|DIA 2017|page=10}} ბორის ელცინის პრეზიდენტობის დროს სამხედრო რეფორმები ძირითადად პერსონალის შემცირებასა და შეიარაღებული ძალების რესტრუქტურიზაციაზე იყო ფოკუსირებული. 1992 წელს ჯარი ხუთი შტოსგან შედგებოდა: სახმელეთო ჯარები, სამხედრო-საზღვაო ფლოტი, სამხედრო-საჰაერო ძალები, სტრატეგიული დანიშნულების სარაკეტო ჯარები და საჰაერო თავდაცვის ძალები. 2001 წლისთვის საჰაერო თავდაცვის ძალები სამხედრო-საჰაერო ძალებს მიუერთეს, ხოლო სტრატეგიული დანიშნულების სარაკეტო ჯარები დამოუკიდებელ სამხედრო გვარეობად ჩამოაქვეითეს. 1990-იანი წლების ბოლოს გენერალური შტაბის უფროს ანატოლი კვაშნინსა და თავდაცვის მინისტრ იგორ სერგეევს შორის სერიოზული დავა მიმდინარეობდა იმის თაობაზე, თუ რომელი მიმართულების დაფინანსებისთვის მიენიჭებინათ პრიორიტეტი — ჩვეულებრივი (კონვენციური) თუ ბირთვული ძალებისთვის. საბოლოოდ, ბირთვული ძალები უფრო მნიშვნელოვნად მიიჩნიეს, რის შედეგადაც საზღვაო ფლოტის, სამხედრო-საჰაერო ძალებისა და საჰაერო თავდაცვის ძალების შემადგენლობა განახევრდა, ხოლო ყველაზე დიდი დარტყმა სახმელეთო ჯარებმა განიცადა, რომელიც ორი მესამედით შეამცირეს.{{sfn|de Haas|2011|page=9}} შეიარაღებული ძალების საერთო რაოდენობა [[1992]] წლის 2 720 000-იანი შემადგენლობიდან [[2000]] წლისთვის 1 004 000-მდე შემცირდა. ამავე პერიოდში სახმელეთო ჯარები 1 400 000-დან 348 000-მდე შემცირდა; სამხედრო-საჰაერო და საჰაერო თავდაცვის ძალები, შესაბამისად, 300 000 და 356 000-დან — გაერთიანებულ 184 600-მდე; საზღვაო ფლოტი 320 000-დან 171 500-მდე; ხოლო სტრატეგიული დანიშნულების სარაკეტო ჯარები 181 000-დან 149 000-მდე ჩამოვიდა.{{sfn|de Haas|2011|page=10}} 1990-იანი წლების ბოლოს საჰაერო-სადესანტო ჯარების შემადგენლობაც შემცირდა 64 300-დან 48 500-მდე.<ref>{{Cite web |title=Russian Airborne Assault Troops [VDV] |date=7 September 2000 |access-date=26 January 2026 |work=[[Federation of American Scientists]] |url=https://nuke.fas.org/guide/russia/agency/army-vdv.htm }}</ref> 1998 წელს სახმელეთო ჯარების მთავარსარდლის პოსტი დროებით გააუქმეს და იგი სახმელეთო ჯარების მთავარი სამმართველოთი ჩაანაცვლეს.<ref name="CurrentHistory-1998">{{Cite journal |last=Herspring |first=Dale R. |title=Russia's Crumbling Military |journal=[[Current History]] |volume=97 |issue=621 |date=1998 |pages=325–328 |doi=10.1525/curh.1998.97.621.325 |jstor=45317843. }}</ref> რუსეთის ბაზებზე ჯარების მოულოდნელმა დაბრუნებამ (სადაც მათთვის სათანადო საცხოვრებელი პირობებიც კი არ არსებობდა) და სამხედრო ხარჯების მკვეთრმა შეკვეცამ — რაც გამოწვეული იყო საბაზრო ეკონომიკაზე გადასვლის პროცესში ქვეყანაში შექმნილი მძიმე ეკონომიკური კრიზისით — ფართომასშტაბიანი სოციალური და ეკონომიკური პრობლემები წარმოშვა. ამ ყოველივემ გამოიწვია სამხედრო დისციპლინის მკვეთრი გაუარესება; გახშირდა დანაშაული და კიდევ უფრო მწვავედ იჩინა თავი წვევამდელთა შორის მანამდეც არსებულმა სასტიკმა არაფორმალურმა ურთიერთობებმა, ე.წ. „დედოვშჩინამ“ (უფროსკლასელობამ), რამაც, თავის მხრივ, ახალწვეულებს ჯარიდან თავის არიდებისკენ უბიძგა. სამხედრო სამსახური ბევრმა ოფიცერმა და სერჟანტმა დატოვა. ამასთანავე, კატასტროფულად დაეცა აღჭურვილობის მოვლა-პატრონობისა და სამხედრო მომზადების დონე. [[1998]] წლის მონაცემებით, [[1992]] წლის შემდეგ ქვეყანაში დივიზიის დონეზე მაღალი არანაირი სამხედრო წვრთნები აღარ ჩატარებულა, ხოლო პილოტების წლიური ფრენის დრო 25 საათამდე შემცირდა, რაც ბევრად ჩამოუვარდებოდა ნატოს წევრი ქვეყნების მაჩვენებლებს. არმიის ეს დაუძლურება აშკარა გახდა [[ჩეჩნეთის პირველი ომი|ჩეჩნეთის პირველი ომის]] დროს (1994–1996 წლებში), როდესაც რუსულმა ჯარებმა ვერ შეძლეს სეპარატისტების დამორჩილება ჩეჩნეთსა და ჩრდილოეთ კავკასიაში.<ref name="CurrentHistory-1998" />{{sfn|DIA 2017|pages=10-11}}<ref>{{Cite journal |last=Lambeth |first=Benjamin S. |title=Russia's Wounded Military |work=Foreign Affairs |volume=74 |issue=2 |date=1995 |pages=86–98 |doi=10.2307/20047044 |jstor=20047044 }}</ref> რაც შეეხება საერთაშორისო ასპარეზს, რუსეთმა სამშვიდობო მისიებით ჯარები 1992 წლიდან [[ხორვატია]]სა და [[ბოსნია-ჰერცეგოვინა]]ში განათავსა, ხოლო [[1999]] წლიდან — [[კოსოვო]]ში.<ref>{{Cite book |editor-last1=Mackinlay |editor-first1=John |editor-last2=Cross |editor-first2=Peter |year=2003 |title=Regional peacekeepers: The paradox of Russian peacekeeping |publisher=[[United Nations University]] |location=Tokyo |pages=34, 37, 193–194 |url=https://collections.unu.edu/eserv/UNU:2429/ebrary9280810790.pdf |isbn=92-808-1079-0 }}</ref> [[ვლადიმერ პუტინი]]ს პრეზიდენტობის ადრეულ პერიოდში არმია კვლავ დიდწილად ინარჩუნებდა მასობრივი მობილიზაციის სტრუქტურას და აღჭურვილი იყო საბჭოთა დროინდელი ტექნიკით.{{sfn|DIA 2017|page=12}} პუტინის მმართველობისას უშიშროების საბჭო ეროვნული უსაფრთხოების პოლიტიკის კოორდინაციის მთავარ ინსტიტუტად იქცა, რამაც შეზღუდა თავდაცვის სამინისტროსა და გენერალური შტაბის გავლენები და შექმნა ბევრად უფრო ერთიანი სამხედრო მართვის სისტემა, ვიდრე ელცინის წლებში არსებობდა.{{sfn|de Haas|2011|page=11}} [[2002]] წლის სახელმწიფო შეიარაღების პროგრამამ აღიარა, რომ 1990-იან წლებში შეკვეთების უმეტესობა შეუსრულებელი დარჩა. ამიტომ, ახალმა გეგმამ პრიორიტეტი კვლევებსა და განვითარებას მიანიჭა, ხოლო ახალი ტექნიკის შესყიდვების დაწყება 2008 წლის შემდგომი პერიოდისთვის გადადო.{{sfn|de Haas|2011|page=13}} შეიარაღებული ძალებისთვის სერიოზულ დაბრკოლებად რჩებოდა კორუფციაც. 2008 წლის იანვარში, ნორვეგიის თავდაცვის კვლევითი ინსტიტუტის უფროსმა მეცნიერ-თანამშრომელმა, ტორ ბუკვოლმა განაცხადა: „ელცინის პუტინით ჩანაცვლებას მინიმალური გავლენა ჰქონდა რუსეთის სამხედრო კორუფციაზე. პუტინმა, მიუხედავად მისი სურვილისა — აღედგინა რუსეთის ძლიერება — არ გამოავლინა მზაობა ან უნარი იმისა, რომ კორუფციის პრობლემას სერიოზულად შებრძოლებოდა“.<ref>{{Cite journal |last=Bukkvoll |first=Tor |date=January 2008 |title=Their Hands in the Till: Scale and Causes of Russian Military Corruption |url=http://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0095327X06294622 |journal=Armed Forces & Society |language=en |volume=34 |issue=2 |pages=259–275 |doi=10.1177/0095327X06294622 |s2cid=145238073 |issn=0095-327X |access-date=4 November 2023 |archive-date=4 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231104010436/https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0095327X06294622 |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> ===სერდიუკოვის რეფორმა (2008–2012)=== {{მთავარი|რუსეთის სამხედრო რეფორმა (2008)}} [[2008]] წლის ოქტომბერში, ანატოლი სერდიუკოვმა, რომელიც თავდაცვის მინისტრის პოსტს [[2007]]-დან [[2012]] წლამდე იკავებდა, გენერალური შტაბის უფროსთან, გენერალ ნიკოლაი მაკაროვთან ერთად, წამოიწყო სამხედრო რეფორმა სახელწოდებით „ახალი იერი“. ეს ცვლილებები შეფასდა, როგორც „ყველაზე რადიკალური გარდაქმნები რუსეთის არმიაში 1918 წელს წითელი არმიის შექმნის შემდეგ“<ref name="RAND-2025">{{Cite journal |last1=Grisé |first1=Michelle |last2=Cozad |first2=Mark |last3=Dowd |first3=Anna M. |last4=Kennedy |first4=John |last5=Kepe |first5=Marta |last6=De Lataillade |first6=Clara |last7=Marcinek |first7=Krystyna |last8=Woodworth |first8=David |title=How Will Russia Reconstitute Its Military After the Ukraine Conflict? |date=27 March 2025 |journal=[[RAND Corporation]] |access-date=25 January 2026 |url=https://www.rand.org/pubs/research_briefs/RBA2713-2.html }}</ref> და როგორც „პროცესი, რომელსაც ტრადიციული, მობილიზაციაზე ორიენტირებული ჯარი მუდმივ საბრძოლო მზადყოფნაში მყოფ ძალად უნდა გადაექცია“.<ref>{{Cite web |last=Persson |first=Gudrun |title=In the Service of Russia - Book Review |date=5 June 2019 |access-date=25 January 2026 |work=[[NATO Defense College]] |url=https://www.ndc.nato.int/in-the-service-of-russia/ }}</ref> 1990-იანი წლების განმავლობაში მასშტაბური რეფორმების ჩატარების წინა მცდელობები დიდწილად ჩაიშალა, ხოლო ყველაზე თვალსაჩინო ცვლილება მხოლოდ რუსეთის საჰაერო თავდაცვის ძალების სამხედრო-საჰაერო ძალებთან გაერთიანება იყო.<ref name="RAND-2025" /> „ახალი იერის“ რეფორმისთვის ნიადაგი მოამზადა სერგეი ივანოვმა (თავდაცვის მინისტრი [[2001]]-[[2007]] წლებში), რომელიც წვევამდელებისა და ოფიცრების რაოდენობის შემცირებას და პროფესიონალი, საკონტრაქტო სამხედროების წილის გაზრდას მოითხოვდა.<ref name="IISS-2020">{{Cite web |title=An introduction to Russia's military modernisation |date=30 September 2020 |access-date=25 January 2026 |work=[[International Institute for Strategic Studies]] |url=https://www.iiss.org/online-analysis/online-analysis/2020/09/rmm-introduction/ }}</ref> [[2008]] წლიდან დაწყებულ ცვლილებათა შორის იყო მანამდე არსებული ცხრა სამხედრო ოლქის ნაცვლად ოთხი ახალი ოლქის შექმნა, რომელთაც, ძველი ფუნქციების (ჯარების ფორმირება და უზრუნველყოფა) გარდა, ახლა უკვე უშუალო საბრძოლო მართვის როლიც მიენიჭათ.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=256}} სახმელეთო ჯარებში დივიზიების უმეტესობა გაუქმდა და მათ ნაცვლად შეიქმნა ცალკეული მანევრული ბრიგადები; გეგმის მიხედვით, ისინი სრულად უნდა ყოფილიყვნენ დაკომპლექტებულნი პერსონალით, მზადყოფნის უფრო მაღალი დონე ჰქონოდათ და მოდერნიზებული ან სრულიად ახალი ტექნიკით აღჭურვილიყვნენ.<ref name="IISS-2020" />{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=246}} სამხედრო-საზღვაო ფლოტმა მიიღო ახალი წყალქვეშა ნავები და მცირე ზედაპირული ხომალდები, ხოლო გაზრდილი ინვესტიციებით სარგებელი საჰაერო-კოსმოსურმა ძალებმაც ნახეს.<ref name="IISS-2020" /> ლოგისტიკური უზრუნველყოფის მრავალი შტო ერთიან სარდლობაში — რუსეთის შეიარაღებული ძალების ზურგის უზრუნველყოფაში გაერთიანდა.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=156-157}} ასევე ჩამოყალიბდა ბატალიონის ტაქტიკური ჯგუფები, რომლებიც სრულად პროფესიონალი, საკონტრაქტო ჯარისკაცებით იყო დაკომპლექტებული, თუმცა ყოველ ორ ასეთ ბატალიონზე მოდიოდა ერთი ბატალიონი, რომელიც წვევამდელებით იყო შევსებული.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=156-157}} [[სირიის სამოქალაქო ომი|სირიის სამოქალაქო ომში]] ინტერვენციის წყალობით, რუსეთის შეიარაღებულმა ძალებმა უზარმაზარი გამოცდილება დააგროვეს, რამაც მათ ახალი ტექნიკისა და მართვისა და კონტროლის სისტემების გამოცდის შესაძლებლობაც მისცა. ამ კამპანიის დროს საბრძოლო მოქმედებებში პირველად გამოიყენეს ავიამზიდი „ადმირალი კუზნეცოვი“. [[2017]] წლის მონაცემებით, [[სირია]]ში 48 000-ზე მეტი სამხედრო მოსამსახურე იყო დისლოცირებული, ხოლო [[2021]] წლისთვის, საჰაერო-კოსმოსური ძალების პილოტების 90%-მა იქ როტაციის წესით სამსახური უკვე გავლილი ჰქონდა.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=260}} ===გადაიარაღება და ომები სირიასა და უკრაინაში (2012–2022)=== [[ფაილი:Vladimir Putin in Khmeimim Air Base in Syria (2017-12-11) 01.jpg|მინი|რუსი ჯარისკაცები ხმეიმის საჰაერო ბაზაზე, 2017 წლის დეკემბერს]] სერდიუკოვის მინისტრობის დროს გატარებულმა რეფორმამ სამხედრო ელიტის ბევრ წარმომადგენელში აზრთა სერიოზული სხვადასხვაობა და უკმაყოფილება გამოიწვია.{{sfn|DIA 2017|page=13}} [[2012]] წლის შემდეგ, როდესაც თავდაცვის მინისტრად [[სერგეი შოიგუ]], ხოლო გენერალური შტაბის უფროსად გენერალი [[ვალერი გერასიმოვი]] დაინიშნენ, მათ ამ რეფორმების ნაწილის გაუქმება დაიწყეს.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=156-157}} შოიგუმ შეინარჩუნა რეფორმის ძირითადი არსი, მათ შორის ფართომასშტაბიანი სტრუქტურული და შესყიდვებთან დაკავშირებული ცვლილებები, თუმცა უარი თქვა მის ყველაზე სადავო ასპექტებზე.<ref name="CSIS-2021">{{Cite web |last=Shamiev |first=Kirill |title=Understanding Senior Leadership Dynamics within the Russian Military |date=20 July 2021 |access-date=27 January 2026 |work=Center for Strategic and International Studies |url=https://www.csis.org/analysis/understanding-senior-leadership-dynamics-within-russian-military }}</ref> ზოგიერთი დივიზია აღადგინეს — მათ შორის ცნობილი ტამანსკაიასა და კანტემიროვსკაიას დივიზიებიც{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=246}} — თუმცა ისინი აღარ იყვნენ ისეთი მრავალრიცხოვანნი, როგორც წარსულში.[60] 2008 წლის [[რუსეთ-საქართველოს ომი (2008)|რუსეთ-საქართველოს ომის]] დროს გამოვლენილი მრავალი ნაკლოვანება ამ რეფორმის წყალობით აღმოიფხვრა, რაც აშკარად გამოჩნდა 2014 წელს რუსეთის მიერ [[ყირიმის ანექსია რუსეთის ფედერაციის მიერ|ყირიმის ანექსიის]] დროს.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=256}} 2014 წლის დასაწყისში რუსულმა სპეცდანიშნულების რაზმებმა, საჰაერო-სადესანტო ჯარებმა და საზღვაო ქვეითებმა ყირიმზე კონტროლი სწრაფად დაამყარეს. ამასთანავე, რუსეთის არმია აქტიურად მუშაობდა პრორუსული სეპარატისტული ძალების მობილიზებაზე, გაწვრთნასა და აღჭურვაზე დონბასში 2014 წლის დასაწყისში დაწყებული ომის დროს.{{sfn|DIA 2017|page=13}} [[2015]] წლის ივლისში, მას შემდეგ რაც [[ისლამური სახელმწიფო|„ისლამურმა სახელმწიფომ“]] (ISIS) ფრონტზე წინ წაიწია, სირიამ რუსეთს სამხედრო დახმარება სთხოვა. აგვისტოში მხარეებს შორის გაფორმდა შეთანხმება რუსეთის არმიის მიერ ხმეიმისის ავიაბაზისა და ტარტუსის სამხედრო-საზღვაო ბაზის გამოყენების შესახებ, ხოლო სექტემბრიდან სირიაში რუსული თვითმფრინავებისა და ხომალდების ჩასვლა დაიწყო. რუსეთმა საჰაერო დარტყმები 2015 წლის 30 სექტემბერს წამოიწყო. 2015 წლის შემოდგომაზე რუსული ძალები სირიის არაბულ შეიარაღებულ ძალებს [[ჰამა|ჰამას]], [[ჰომსი|ჰომსისა]] და [[ალეპო]]ს რეგიონებში შეტევების განხორციელებაში დაეხმარნენ. რამდენიმეთვიანი საომარი პაუზის შემდეგ, [[2016]] წლის ზაფხულსა და შემოდგომაზე, რუსეთი სირიის რეჟიმს დაეხმარა მთელ რიგ თავდასხმებში, რომელთა შედეგადაც სირიის ოპოზიციას ქალაქი ალეპო წაართვეს. რუსული ძალები სირიის არმიას „ისლამური სახელმწიფოსგან“ [[პალმირა]]ს დაბრუნებაშიც დაეხმარნენ — ჯერ 2016 წლის მარტში, ხოლო შემდეგ ხელახლა 2017 წლის მაისში. მათ ასევე მხარი დაუჭირეს მასშტაბურ კამპანიას ISIS-ის წინააღმდეგ ცენტრალურ სირიაში, [[ევფრატი]]ს მდინარის ხეობამდე, რაც 2017 წლის ბოლომდე გაგრძელდა. 2017 წლის ნოემბერში გამოცხადდა სირიიდან რუსული ჯარების ნაწილობრივი გაყვანის შესახებ, რასაც სამხედრო ოპერაციების კლება მოჰყვა. [[2019]] წლის აგვისტოში კი ოფიციალურად აღინიშნა, რომ რუსეთის სამხედრო ფრენები „მინიმუმამდე შემცირდა და სრულდებოდა მხოლოდ საბრძოლო მომზადებისა და დაზვერვის მიზნით“.{{sfn|DIA 2017|page=13}} სტრატეგიული კვლევების საერთაშორისო ინსტიტუტის შეფასებით, [[2020]] წლისთვის რუსეთის სახმელეთო ჯარები მიიჩნეოდა „უფრო მცირერიცხოვან, თუმცა ბევრად უფრო ბრძოლისუნარიან ძალად, ვიდრე ისინი 1990-იანი წლების შუა პერიოდში იყვნენ“, ხოლო საჰაერო-სადესანტო ჯარები და რეორგანიზებული სპეციალური ოპერაციების ძალები ასევე წარმოადგენდნენ რუსეთის მაღალი საბრძოლო მზადყოფნის პოტენციალის ნაწილს.{{sfn|Blanc|Demus|Evans|Grisé|2023|pages=80-83}} თუმცა, უკრაინასთან სრულმასშტაბიან ომში მზარდი დანაკარგების შესავსებად ჯარების ფორმირების სასწრაფო ტემპებით გაზრდის აუცილებლობის გამო, შოიგუს მიერ 2022 წლის დეკემბერში გამოცხადებული რეფორმის გეგმა ზოგიერთმა ამერიკელმა სამხედრო დამკვირვებელმა შეაფასა, როგორც 2008 წლის „ახალი იერის“ რეფორმის დასამარება. ეს ახალი გეგმა აქცენტს აკეთებს მობილიზაციაზე, ასევე უფრო მეტი ისეთი ქვედანაყოფის შექმნაზე, რომლებიც დაკომპლექტებულნი იქნებიან როგორც წვევამდელებით, ისე საკონტრაქტო ჯარისკაცებით, და იგი „არსებითად აღადგენს საბჭოთა შეიარაღებულ ძალებს თანამედროვე რუსეთის ფედერაციაში“.{{sfn|Blanc|Demus|Evans|Grisé|2023|pages=88-90}} ===რუსეთ-უკრაინის ომი (2022 წლიდან დღემდე)=== [[2022]] წლის 24 თებერვალს, რუსეთის პრეზიდენტმა ვლადიმერ პუტინმა გასცა ბრძანება შეიარაღებული ძალების მიერ უკრაინაში რუსეთის შეჭრის დაწყების შესახებ.<ref>{{cite news |title='Terrible toll': Russia's invasion of Ukraine in numbers |url=https://www.euractiv.com/section/global-europe/news/terrible-toll-russias-invasion-of-ukraine-in-numbers/ |work=[[Euractiv]] |date=14 February 2023 |access-date=19 March 2023 |archive-date=12 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230712061818/https://www.euractiv.com/section/global-europe/news/terrible-toll-russias-invasion-of-ukraine-in-numbers/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last1=Hussain |first1=Murtaza |title=The War in Ukraine Is Just Getting Started |url=https://theintercept.com/2023/03/09/ukraine-war-russia-iran-iraq/ |work=The Intercept |date=9 March 2023 |access-date=19 March 2023 |archive-date=18 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230518234805/https://theintercept.com/2023/03/09/ukraine-war-russia-iran-iraq/ |url-status=live }}</ref> რუსეთის გენერალურმა შტაბმა ოპერაციაში ჩართულ თავის ოთხ საჯარისო დაჯგუფებას{{efn|A group of forces has permanently assigned Ground Forces field armies or direct-reporting army corps, and is assigned Airborne Forces or Naval Infantry units as needed.}} ხუთი სტრატეგიული მიმართულება განუსაზღვრა. ეს მიმართულებები იყო: [[კიევი]] — ძალების აღმოსავლეთ დაჯგუფებისთვის, რაც მთავარ დარტყმას წარმოადგენდა; [[ბროვარი]] — ცენტრალური დაჯგუფებისთვის; და [[პოლტავა]] — დასავლეთ დაჯგუფებისთვის. ძალების სამხრეთ დაჯგუფებას ორი მიმართულება ჰქონდა: დონეცკის ოლქის ქალაქ [[მარიუპოლი]]სკენ და [[ყირიმი]]ს დასავლეთით, [[ხერსონი]]სკენ. მას შემდეგ, რაც 2022 წლის მარტში კიევზე შეტევა ჩაიშალა და მასზე უარი თქვეს, მარიუპოლის მიმართულებით იერიში მთავარ დარტყმად იქცა. სამხრეთის დაჯგუფება ერთადერთი აღმოჩნდა, რომელმაც დასახულ საწყის მიზნებს მიაღწია — მან აჯობა უკრაინის შეიარაღებულ ძალებს სამხრეთ უკრაინაში მანევრირებაში და დიდ სამხედრო ძალაs მოუყარა თავი მარიუპოლთან. 2022 წლის მაისისთვის, აღმოსავლეთისა და ცენტრის დაჯგუფებები ფრონტიდან გაიყვანეს, აღადგინეს და უკრაინის სამხრეთ-აღმოსავლეთში გადაისროლეს, ხოლო დასავლეთის დაჯგუფება ხარკოვის ოლქისკენ გადააადგილეს.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pp=31–32, 39-45}} 2022 წლის 10 აპრილს ოპერაციის უშუალო მართვა სამხედრო ასპარეზზე გენერალმა ალექსანდრ დვორნიკოვმა გადაიბარა.<ref>{{Cite news |last1=Burns |first1=Robert |last2=Yen |first2=Hope |date=10 April 2022 |title=US doubts new Russian war chief can end Moscow's floundering |publisher=AP News |url=https://apnews.com/article/russia-appoints-new-ukraine-war-commander-dvornikov-225f976f9abfb5aff6154ac3b77c21e6 |access-date=3 June 2022 |archive-date=5 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220605060139/https://apnews.com/article/russia-appoints-new-ukraine-war-commander-dvornikov-225f976f9abfb5aff6154ac3b77c21e6?utm_source=Twitter&utm_medium=AP&utm_campaign=SocialFlow |url-status=live }}</ref> თუმცა, გენერალური შტაბი ოპერაციას თავდაპირველად მოსკოვიდან ხელმძღვანელობდა, ვიდრე 2022 წლის ოქტომბერში ძალების ცალკეული გაერთიანებული დაჯგუფება (დროებითი ოპერატიული სარდლობა) ჩამოყალიბდებოდა.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pp=31–32}} 2022 წლის ივლისში, იმავდროულად, როდესაც შეიარაღებულმა ძალებმა მძიმე დანაკარგების განცდა დაიწყეს, სახმელეთო ჯარებმა საბრძოლო მასალის განთავსება დაიწყეს იმ შენობებში ან მათ სიახლოვეს, სადაც ხშირად დადიოდნენ მშვიდობიანი მოქალაქეები, რათა ისინი „ცოცხალ ფარად“ გამოეყენებინათ; ეს, როგორც ჩანს, განპირობებული იყო იმით, რომ უკრაინულმა [[HIMARS]]-ის სისტემებმა სასწორი რუსეთის არტილერიით გამოფიტვის სტრატეგიის საზიანოდ გადახარა.<ref name="jpalj">{{cite news |last1=Psaropoulos |first1=John |title=Russia resumes eastern Ukraine offensive and expands war aims |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/7/21/russia-resumes-hostilities-as-ukraine-targets-ammunition |publisher=Al Jazeera Media Network |date=21 June 2022 |access-date=24 July 2022 |archive-date=25 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220725192317/https://www.aljazeera.com/news/2022/7/21/russia-resumes-hostilities-as-ukraine-targets-ammunition |url-status=live }}</ref> მას შემდეგ, რაც თავდაცვის მინისტრმა სერგეი შოიგუმ ხელი მოაწერა [[გაერო]]ს შუამავლობით მიღწეულ შეთანხმებას უკრაინის შავი ზღვის მარცვლეულის ექსპორტის განახლების შესახებ, სულ რამდენიმე საათში რუსეთმა [[ოდესა|ოდესის]] პორტი დაბომბა.<ref name="skyyt">{{cite news |title=Ukraine War: Missiles hit Odesa hours after grain agreement |url=https://www.youtube.com/watch?v=lgVplcsjxRc |agency=YouTube |publisher=Sky News |date=23 July 2022 |access-date=24 July 2022 |archive-date=3 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220803234052/https://www.youtube.com/watch?v=lgVplcsjxRc |url-status=live }}</ref><ref name="f24un">{{cite news |title=UN officials announce grain exports deal with Russia, Ukraine and Turkey |url=https://www.france24.com/en/europe/20220722-live-ukraine-ports-to-reopen-after-grain-export-deal-with-russia-says-turkey |publisher=FRANCE 24 |date=22 July 2022 |access-date=24 July 2022 |archive-date=24 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220724120705/https://www.france24.com/en/europe/20220722-live-ukraine-ports-to-reopen-after-grain-export-deal-with-russia-says-turkey |url-status=live }}</ref> [[Forbes]]-ის მონაცემებით, 2022 წლის ივლისის ბოლოსთვის მოსკოვს უკრაინაში შეჭრის ოპერაციაში თავისი 10 საერთო-საჯარისო არმია ჰყავდა ჩართული.<ref name="dasuf">{{cite news |last1=Axe |first1=David |title=In Southern Ukraine, Kyiv's Artillery Drops Bridges And Isolates A Whole Russian Army |url=https://www.forbes.com/sites/davidaxe/2022/07/29/in-southern-ukraine-kyivs-artillery-drops-bridges-and-isolates-a-whole-russian-army/?sh=54b2cb0c1e1a |work=Forbes |date=29 July 2022 |access-date=8 September 2022 |archive-date=8 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220908151335/https://www.forbes.com/sites/davidaxe/2022/07/29/in-southern-ukraine-kyivs-artillery-drops-bridges-and-isolates-a-whole-russian-army/?sh=54b2cb0c1e1a |url-status=live }}</ref> „[[ვაგნერის ჯგუფი|ვაგნერის ჯგუფმა]]“ სახელი გაითქვა, როგორც პუტინის „კერძო არმიამ“.<ref name="economistexplains">{{Cite news |title=What is the Wagner Group, Russia's mercenary organisation? |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/the-economist-explains/2022/03/07/what-is-the-wagner-group-russias-mercenary-organisation |access-date=16 March 2022 |issn=0013-0613 |quote="From a legal perspective, Wagner doesn't exist," says Sorcha MacLeod |archive-date=2 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202144401/https://www.economist.com/the-economist-explains/2022/03/07/what-is-the-wagner-group-russias-mercenary-organisation |url-status=live }}</ref> 2022 წლის ბოლოს, უკრაინაში ძალების გაერთიანებული დაჯგუფების ახლადდანიშნულმა სარდალმა, გენერალმა სერგეი სუროვიკინმა გადაწყვიტა, „ვაგნერის“ ძალები ბახმუტთან უკრაინის შეიარაღებული ძალების შესაბოჭად გამოეყენებინა, სანამ თავად — საწყისი შეჭრისა და უკრაინის მიერ განხორციელებული წარმატებული ხერსონისა და ხარკოვის კონტრშეტევების შემდგომ პერიოდში — რუსეთის სამხედრო ფორმირებების აღდგენით იქნებოდა დაკავებული.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pp=48–49}} 2023 წლის 11 იანვარს ძალების გაერთიანებული დაჯგუფების სარდლობა თავად გენერალური შტაბის უფროსმა, გენერალმა ვალერი გერასიმოვმა გადაიბარა, ხოლო სუროვიკინი მისი პირველი მოადგილე გახდა.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|p=32}} რუსეთის არმიამ 2023 წლის ზაფხულში უკრაინის კონტრშეტევის დროს ზაპოროჟიეს ოლქი შეინარჩუნა, რის შემდეგაც უკრაინაში ინიციატივა კვლავ ხელში ჩაიგდო.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pp=48–49}} 2023 წლის ივნისში პუტინმა მხარი დაუჭირა თავდაცვის სამინისტროს გეგმას, რომელიც დაქირავებულ მებრძოლთა ჯგუფებს კონტრაქტების გაფორმებას ავალდებულებდა, რასაც „ვაგნერის“ ლიდერი [[ევგენი პრიგოჟინი]] შეეწინააღმდეგა — ეს კონტრაქტები „ვაგნერის ჯგუფს“ სამინისტროს დაქვემდებარებაში, მის მართვის სტრუქტურაში მოაქცევდა და თავად პრიგოჟინის გავლენას შეზღუდავდა.<ref>{{Cite news |last=Osborn |first=Andrew |date=13 June 2023 |title=Putin backs push for mercenary groups to sign contracts despite Wagner's refusal |language=en |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/europe/putin-backs-push-mercenary-groups-sign-contracts-despite-wagners-refusal-2023-06-13/ |url-status=live |access-date=24 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230622143644/https://www.reuters.com/world/europe/putin-backs-push-mercenary-groups-sign-contracts-despite-wagners-refusal-2023-06-13/ |archive-date=22 June 2023}}</ref> მოგვიანებით, ივნისშივე, „ვაგნერის ჯგუფი“ რუსეთ-უკრაინის ომისა და თავდაცვის სამინისტროს [[ვაგნერის ჯგუფის აჯანყება|წინააღმდეგ წავიდა]],<ref>{{Cite web |date=23 June 2023 |title=Putin in crisis: Wagner chief Prigozhin declares war on Russian military leadership, says 'we will destroy everything' |url=https://www.politico.eu/article/putin-in-crisis-as-wagner-chief-prigozhin-declares-war-on-russian-military-leadership/ |access-date=24 June 2023 |website=Politico |language=en |archive-date=23 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230623231535/https://www.politico.eu/article/putin-in-crisis-as-wagner-chief-prigozhin-declares-war-on-russian-military-leadership/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last1=Regan |first1=Helen |last2=Raine |first2=Andrew |date=24 June 2023 |title=Russia accuses Wagner chief Yevgeny Prigozhin of urging "armed rebellion": Live updates |language=en |work=[[CNN]] |url=https://www.cnn.com/europe/live-news/russia-ukraine-war-news-06-24-23/index.html |url-status=live |access-date=24 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230624073110/https://www.cnn.com/europe/live-news/russia-ukraine-war-news-06-24-23/index.html |archive-date=24 June 2023}}</ref> ვიდრე სამშვიდობო შეთანხმებას არ მიაღწიეს. პრიგოჟინის თქმით, რუსეთის წინააღმდეგ მისი მარშის ერთ-ერთი მიზეზი სწორედ ის იყო, რომ ხელისუფლებას ხელი შეეშალა „კერძო სამხედრო კომპანია ვაგნერის ლიკვიდაციისთვის“.<ref>{{cite news|last1=Bourke|first1=Latika|title=Live updates: Putin vows to defend Russia against Wagner rebellion|url=https://www.smh.com.au/world/europe/live-updates-putin-vows-to-defend-russia-against-wagner-rebellion-20230624-p5dj6x.html|access-date=24 June 2023|work=The Sydney Morning Herald|date=24 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230624145405/https://www.smh.com.au/world/europe/live-updates-putin-vows-to-defend-russia-against-wagner-rebellion-20230624-p5dj6x.html|archive-date=24 June 2023|url-status=live}}</ref> რუსეთი 2024 წლის ბოლომდე გეგმავდა თავისი მოქმედი სამხედრო პერსონალის რაოდენობის 1,5 მილიონამდე გაზრდას,<ref>{{Cite web |last=Atlamazoglou |first=Stavros |date=19 September 2024 |title=Russia's Military Will Soon Have 1.5 Million Troops |url=https://nationalinterest.org/blog/buzz/russias-military-will-soon-have-15-million-troops-212838 |access-date=9 November 2024 |website=The National Interest |language=en}}</ref> რაც მას [[ჩინეთი]]ს შემდეგ მსოფლიოში მეორე უდიდეს მოქმედ არმიად აქცევდა.<ref>{{Cite web |date=28 February 2023 |title=Russia |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/#military-and-security |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210109173026/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/#military-and-security |archive-date=9 January 2021 |access-date=20 September 2022 |publisher=Central Intelligence Agency |via=CIA.gov}}</ref><ref>{{Cite web |date=17 September 2024 |title=Putin orders Russian army to expand to become the world's second largest |url=https://www.nbcnews.com/news/world/putin-orders-russian-army-expand-war-ukraine-rcna171429 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241109012651/https://www.nbcnews.com/news/world/putin-orders-russian-army-expand-war-ukraine-rcna171429 |archive-date=9 November 2024 |access-date=9 November 2024 |website=NBC News |language=en}}</ref> 2024 წლის თებერვალში რუსეთის არმიამ [[ავდიივკა]] აიღო და წლის განმავლობაში წინსვლა განაგრძო, მიუხედავად უკრაინული მხარის მცდელობებისა, ეს წინსვლა შეეჩერებინა.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|p=55}} 2024 წლის ივლისისთვის [[აშშ]]-ის არმიის გენერალმა და [[ნატო]]ს მოკავშირეთა ძალების უმაღლესმა მთავარსარდალმა ევროპაში, კრისტოფერ კავოლიმ განაცხადა, რომ „რუსები ძალიან ჭკვიანურად ახდენენ ტექნოლოგიურ და პროცედურულ ადაპტაციას იმ მრავალ გამოწვევასთან, რომლებსაც ისინი უკრაინაში აწყდებიან“.<ref>{{cite web | title=General Cavoli notes Russia's adaptation to challenges in war against Ukraine | website=Interfax-Ukraine | date=10 July 2024 | url=https://interfax.com.ua/news/general/999380.html | ref={{sfnref | Interfax-Ukraine | 2024}} | access-date=25 July 2024 | archive-date=13 July 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240713151622/https://interfax.com.ua/news/general/999380-amp.html | url-status=live }}</ref> კავოლიმ 2024 წლის აპრილში ისიც აღნიშნა, რომ რუსეთის არმიამ სრულად აანაზღაურა ცოცხალი ძალისა და ტექნიკის დანაკარგები და ახლა უფრო დიდია, ვიდრე კონფლიქტის დაწყებამდე იყო.<ref>{{cite web | title=Russian military replaced Ukraine battlefield losses 'far faster' than expected, general warns | website=Politico | date=11 April 2024 | url=https://www.politico.com/news/2024/04/11/christopher-cavoli-russian-military-losses-00151718 | ref={{sfnref | POLITICO | 2024}} | access-date=25 July 2024 | archive-date=13 July 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240713202847/https://www.politico.com/news/2024/04/11/christopher-cavoli-russian-military-losses-00151718 | url-status=live }}</ref> 2024 წლის 26 ივნისს, დიდ ბრიტანეთში ბაზირებულმა ანალიტიკურმა ცენტრმა „გაერთიანებული სამეფოს თავდაცვის კვლევების სამეფო ინსტიტუტმა“ გამოაქვეყნა ანგარიში, რომლის მიხედვითაც რუსეთი აგრძელებს თავისი ძირითადი იარაღის წარმოების ზრდასა და მის დახვეწას, თუმცა მისი თავდაცვის ინდუსტრია კვლავ ძლიერ არის დამოკიდებული კრიტიკული კომპონენტების უცხოურ იმპორტზე.<ref>{{cite web | title=A Methodology for Degrading the Arms of the Russian Federation | website=Royal United Services Institute | date=26 June 2024 | url=https://www.rusi.org/explore-our-research/publications/occasional-papers/methodology-degrading-arms-russian-federation | ref={{sfnref | Royal United Services Institute | 2024}} | access-date=25 July 2024}}</ref> უკრაინის შეიარაღებული ძალების მთავარსარდალმა, გენერალ-პოლკოვნიკმა ოლექსანდრ სირსკიმ 2024 წლის 24 ივლისს განაცხადა, რომ რუსებს ახლა ბევრად უკეთესი რესურსები აქვთ, თუმცა ამავდროულად სამჯერ მეტ დანაკარგს განიცდიან, ვიდრე უკრაინა.<ref>{{cite web | last1=Harding | first1=Luke | last2=Mamo | first2=Alessio | title='I know we will win – and how': Ukraine's top general on turning the tables against Russia | website=The Guardian | date=24 July 2024 | url=https://www.theguardian.com/world/article/2024/jul/24/i-know-we-will-win-and-how-ukraines-top-general-on-turning-the-tables-against-russia | access-date=25 July 2024}}</ref> ნატოსა და დასავლელი სამხედრო მაღალჩინოსნების განცხადებით, 2024 წლის მაისსა და ივნისში უკრაინაში ყოველდღიურად საშუალოდ 1200-მდე რუსი ჯარისკაცი იღუპებოდა ან შავდებოდა.<ref>{{cite news |title=Russia Sends Waves of Troops to the Front in a Brutal Style of Fighting |url=https://www.nytimes.com/2024/06/27/us/politics/russia-casualties-ukraine-war.html |work=The New York Times |date=27 June 2024}}</ref><ref>{{cite news |title=Ukraine calls them meat assaults: Russia's brutal plan to take ground |url=https://www.bbc.com/news/articles/c80xjne8ryxo |work=BBC News |date=4 July 2024}}</ref> 2024 წლის ივნისის მონაცემებით, სავარაუდო გათვლებით, 20-დან 50 წლამდე ასაკის ყველა რუსი მამაკაცის დაახლოებით 2% უკვე მოკლული ან მძიმედ დაჭრილი იყო უკრაინაში 2022 წლის თებერვლის შემდეგ.<ref>{{cite Q|Q127275136|url-access=subscription}}</ref> 2024 წლის ოქტომბრის მდგომარეობით, გავრცელებული შეფასებებით, უკრაინაში ბრძოლების დროს დაღუპული და დაჭრილი რუსი სამხედროების რაოდენობამ 600 000-ს გადააჭარბა.<ref>{{cite news |title=In wartime Russia, some men may be worth more dead than alive, economist says |url=https://fortune.com/2024/11/16/russia-economy-military-death-payouts-vs-civilian-earnings-ukraine-war/ |work=Fortune |date=16 November 2024}}</ref> მას შემდეგ, რაც რუსეთში 2022 წელს მობილიზაცია გამოცხადდა, სამხედრო სასამართლოებმა თვითნებურად ნაწილის დატოვების (დეზერტირობის) ათასობით საქმე მიიღეს.<ref>{{cite news |title=The Heavy Toll of Desertion From the Russian Army |url=https://www.nytimes.com/2024/09/22/magazine/desertion-russian-army-ukraine-war.html |work=The New York Times |date=22 September 2024}}</ref> ორგანიზაცია Pro Asyl-მა 2024 წელს განაცხადა, რომ 2022 წლის თებერვლიდან მოყოლებული, სულ მცირე 250 000-მა რუსმა წვევამდელმა დატოვა ქვეყანა და სხვა სახელმწიფოებს შეაფარა თავი.<ref>{{cite news |title=Fleeing Ukraine war, Russian deserters find refuge in France |url=https://www.dw.com/en/fleeing-ukraine-war-russian-deserters-find-refuge-in-france/a-70665369 |work=Deutsche Welle |date=2 November 2024}}</ref> მას შემდეგ, რაც 2022 წლის საწყისი შეჭრის დროს ფრონტზე რამდენიმე წვევამდელი აღმოჩნდა (მიუხედავად იმისა, რომ რუსული კანონმდებლობა კრძალავს მათ გამოყენებას ქვეყნის ფარგლებს გარეთ), ვლადიმერ პუტინმა საჯაროდ მოიხადა ბოდიში, ხოლო რამდენიმე გენერალი თანამდებობიდან გადააყენეს და/ან დააპატიმრეს. მას შემდეგ უკრაინის ტერიტორიაზე წვევამდელები აღარ შეუმჩნევიათ.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pp=41, 231–232, 235}} მიუხედავად პუტინის დაპირებისა, რომ წვევამდელებს საბრძოლველად არ გაგზავნიდნენ, რუსული საინფორმაციო გამოცემა ვერსტკას ცნობით, 2024 წელს უკრაინის მიერ კურსკის ოლქში განხორციელებული შეტევის დროს ათობით წვევამდელი ჩავარდა ტყვედ ან უგზო-უკვლოდ დაიკარგა.<ref name="e455">{{cite web | title=20 лет: в Курской области после вторжения ВСУ погибли как минимум 25 российских срочников | website=Вёрстка | date=20 February 2025 | url=https://verstka.media/v-kurskoi-oblasti-posle-vtorzheniya-vsu-pogibli-kak-minimum-25-rossiiskih-srochnikov | language=ru | access-date=21 January 2026}}</ref> აქტივისტებისა და იურისტების განცხადებით, არსებობს საკანონმდებლო ხვრელი, რომელიც წვევამდელების საბრძოლო მოქმედებებში ჩართვის საშუალებას იძლევა: სულ რაღაც ოთხთვიანი მომზადების შემდეგ მათ შეუძლიათ ხელი მოაწერონ სრულფასოვან მოხალისეობრივ საბრძოლო კონტრაქტებს, რასაც წვევამდელები ხშირად ისე აკეთებენ, რომ ბოლომდე ვერც კი აცნობიერებენ, რაზე აწერენ ხელს.<ref name="c774">{{cite web | title=Russian Conscripts Can't Be Sent Into Battle. This One Was. And He's Not Happy About It. | website=RadioFreeEurope/RadioLiberty | date=19 May 2025 | url=https://www.rferl.org/a/russia-ukraine-conscripts-war-combat/33415104.html | access-date=21 January 2026}}</ref><ref name="i729">{{cite web | last1=Asadzade | first1=Ulviyya | title=Putin's Broken Promise: Young Russian Conscripts Dying In Ukraine Invasion | website=RadioFreeEurope/RadioLiberty | date=18 March 2025 | url=https://www.rferl.org/a/russian-conscripts-youth-dying-ukraine-putin/33351828.html | access-date=21 January 2026}}</ref> 2024 წლის ნოემბერში გამოცემა The Telegraph-მა გაავრცელა ინფორმაცია, რომ რუსეთმა, მზარდი დანაკარგების ფონზე, პირველად გამოსცა სპეციალური სახელმძღვანელო ჯარისკაცებისთვის, სადაც დეტალურად არის აღწერილი, თუ როგორ უნდა გათხარონ და მოუარონ საძმო საფლავებს. ოკუპირებული უკრაინის აღმოსავლეთით, დონბასის რეგიონში, უკვე დაფიქსირებულია რუსეთის მიერ საკუთარი ჯარისკაცების დასაკრძალავად საძმო საფლავების გამოყენების ფაქტები.<ref name="q183">{{cite web | last=Kilner | first=James | title=Instruction manual for digging mass graves given to Russian troops | website=The Telegraph | date=3 November 2024 | url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2024/11/03/instruction-manual-digging-mass-graves-russian-troops/ | access-date=12 April 2025}}</ref> [[2025]] წლის აპრილში ოლექსანდრ სირსკიმ განაცხადა, რომ უკრაინაში მყოფი რუსული ჯარების რაოდენობა ამჟამად 623 000-ს შეადგენს, რაც შეჭრის დაწყებიდან მოყოლებული ხუთჯერ არის გაზრდილი, და ეს რიცხვი ყოველთვიურად კიდევ 8 000-9 000 ჯარისკაცით იმატებს. მან ასევე აღნიშნა, რომ რუსეთის მთლიანი მობილიზაციური რესურსი 20 მილიონ ადამიანს შეადგენს, ან 5 მილიონს — თუ მხოლოდ სამხედრო მომზადების მქონე პირებს გავითვალისწინებთ. თუმცა, სირსკიმ ხაზგასმით აღნიშნა, რომ რუსეთის უპირატესობა არტილერიაში 10:1-დან 2:1-მდე შემცირდა, რაც ძირითადად რუსეთის საბრძოლო მასალის საწყობებზე უკრაინის მიერ მიყენებული დარტყმების შედეგია.<ref>{{cite web | last=Fornusek | first=Martin | title=Russia has capacity to mobilize 5 million trained troops, Syrskyi says | website=The Kyiv Independent | date=9 April 2025 | url=https://kyivindependent.com/russia-has-capacity-to-mobilize-5-million-trained-troops-syrskyi-says/ | access-date=17 April 2025}}</ref> 2025 წლის ივნისში ნატოს გენერალურმა მდივანმა მარკ რუტემ განაცხადა, რომ რუსები „ძალზე სწრაფი ტემპით აღადგენენ საკუთარ პოტენციალს“ და ბევრად მეტ საბრძოლო მასალას აწარმოებენ, ვიდრე მთელი ნატო ერთად, მიუხედავად იმისა, რომ მათი ეკონომიკა გაცილებით მცირეა. რუტემ ასევე შეაფასა, რომ რუსეთს შეუძლია ნატოს ტერიტორიაზე იერიში მომდევნო სამიდან ხუთ წელიწადში მიიტანოს და წევრ ქვეყნებს მოუწოდა, თავდაცვის ხარჯები მათი მშპ-ის (მთლიანი შიდა პროდუქტის) 5%-მდე გაზარდონ.<ref>{{cite web | last=Murray | first=Shona | title=Russia developing multiples more ammunition than NATO, says Mark Rutte | website=euronews | date=4 June 2025 | url=https://www.euronews.com/2025/06/04/russia-developing-multiples-more-ammunition-than-nato-says-secretary-general | access-date=15 June 2025}}</ref> ვინაიდან [[დრონებით ომი]] რუსეთ-უკრაინის კონფლიქტის ცენტრალურ ასპექტად იქცა, რუსეთმა გაზარდა ინვესტიციები და განვითარების ტემპები სხვადასხვა ტიპის უპილოტო აპარატების მიმართულებით. [[2025]] წლის 12 ნოემბერს რუსეთმა ოფიციალურად შექმნა თავისი უახლესი სამხედრო შტო: უპილოტო სისტემების ძალები.<ref name="TASS12Nov25">{{cite news |title=Russia establishes Unmanned Systems Forces|url=https://tass.com/defense/2042371|access-date=12 November 2025|work=TASS|date=12 November 2025}}</ref> იგი ჩამოყალიბდა იმ მიზნით, რომ მოხდეს უპილოტო საფრენი, სახმელეთო და საზღვაო სისტემების განვითარების, განთავსებისა და ოპერატიული მართვის ცენტრალიზება, ასევე ავტონომიური პლატფორმების ინტეგრირება არსებულ სამხედრო სტრუქტურებში.<ref name="TSFRussia Unmanned">{{cite web |last1=McDermott|first1=Roger N.|title=Russia's New Unmanned Systems Forces and the Strategic Role of DKO Weapons|url=https://www.saratoga-foundation.org/p/russias-new-unmanned-systems-forces|website=www.saratoga-foundation.org|publisher=The Saratoga Foundation|access-date=12 November 2025|language=en|date=20 June 2025}}</ref><ref name="FDD12Nov25JohnHardie">{{cite web |last1=Hardie|first1=John|title=Russia announces plans to form Unmanned Systems Forces|url=https://www.longwarjournal.org/archives/2024/12/russia-announces-plans-to-form-unmanned-systems-forces.php|website=FDD's Long War Journal|access-date=12 November 2025|date=20 December 2024}}</ref> 2025 წლის ოქტომბერში რამდენიმე წყარომ გაავრცელა ინფორმაცია, რომ დევნილობაში მოქმედი საინფორმაციო გამოცემა „ვერსტკას“ გამოძიების თანახმად, რუსი სამხედრო მეთაურები შეჭრის პირველივე წლიდან აწამებენ და სიკვდილით სჯიან საკუთარ პერსონალს. „ვერსტკამ“ აღნიშნა, რომ გამოძიების ფარგლებში მოიპოვა ასობით ცნობა მსგავსი სიკვდილით დასჯის შესახებ. ეს ინციდენტები თავდაპირველად სანგრებში სიმთვრალისა თუ დაუმორჩილებლობის გამო დასჯით დაიწყო, დროთა განმავლობაში კი პირადი კონფლიქტებისა თუ გამოძალვის ნიადაგზე მკვლელობებში გადაიზარდა; გამოცემამ იდენტიფიცირება მოახდინა 101 სამხედრო მოსამსახურის, რომელთაც ამ ქმედებების ჩადენაში ედებათ ბრალი. სრულმასშტაბიანი ომის დაწყებიდან მოყოლებული, რუსეთის მთავარ სამხედრო პროკურატურაში ძალადობასთან დაკავშირებული 12 000-ზე მეტი საჩივარი შევიდა, რაც განსაკუთრებით 2023 წლის მეორე ნახევრიდან გახშირდა. აქედან მხოლოდ 10 სისხლის სამართლის საქმე აღიძრა, რის შედეგადაც ხუთი ოფიცერი იქნა მსჯავრდებული ხელქვეითების მკვლელობისთვის. გამოძიების მიხედვით, საველე მეთაურების ქმედებების გამოძიებაზე „არაოფიციალური აკრძალვაა“ დაწესებული. რუსმა ჯარისკაცებმა „ვერსტკასთან“ საუბარში აღნიშნეს, რომ სიკვდილით დასჯილ პერსონალს ხშირად დეზერტირებად ან უგზო-უკვლოდ დაკარგულებად აფორმებენ, ხოლო მათ ცხედრებს ტყეებში მარხავენ ან ბრძოლის ველზე ტოვებენ და ცეცხლს უხსნიან, რათა დაღუპვა საბრძოლო მოქმედებებს მიაწერონ.<ref name="o168">{{cite web | author=The Moscow Times | title=At Least 100 Russian Officers Have Executed Their Own Comrades in Ukraine – Vyorstka | website=The Moscow Times | date=6 November 2025 | url=https://www.themoscowtimes.com/2025/10/30/at-least-100-russian-officers-have-executed-their-own-comrades-in-ukraine-vyorstka-a90987 | access-date=6 November 2025}}</ref><ref name="y754">{{cite web | title=Report says over 100 Russian officers involved in frontline executions | website=TVP World | date=30 October 2025 | url=https://tvpworld.com/89758108/russian-officers-torture-kill-own-troops-on-ukraine-frontlines | access-date=6 November 2025}}</ref><ref name="t461">{{cite web | last=Sauer | first=Pjotr | title=Russian army chiefs torturing and executing soldiers who refuse to fight in Ukraine, report says | website=The Guardian | date=30 October 2025 | url=https://www.theguardian.com/world/2025/oct/30/russian-army-chiefs-torturing-and-executing-soldiers-who-refuse-to-fight-in-ukraine-report-says | access-date=6 November 2025}}</ref> ტელეკომპანია [[BBC]]-ის მიერ [[2026]] წლის თებერვალში გამოქვეყნებული მასალის მიხედვით (სადაც რუსი ჯარისკაცები ინტერვიუებში ღიად აღწერენ სიკვდილით დასჯის ფაქტებს), საკუთარი ჯარისკაცების მკვლელობას რუსულ სამხედრო სლენგზე „ნულზე დასმა“ ეწოდება.<ref name="i475">{{cite web | last=Steele | first=Ben | title=Russia soldiers tell BBC they saw fellow troops in Ukraine war executed on commanders' orders | website=BBC Home | date=24 February 2026 | url=https://www.bbc.com/news/articles/cz7gw3l395ro | access-date=26 February 2026}}</ref> [[გაერთიანებული სამეფო]]ს თავდაცვის კვლევების სამეფო ინსტიტუტის შეფასებით, რუსეთმა რუსეთ-უკრაინის ომის შედეგად უდიდესი „საბრძოლო გამოცდილება“ მიიღო.<ref name="ap">{{cite web | title=Russia is helping China to prepare for a potential invasion of Taiwan, defense institute says | website=Associated Press | date=26 September 2025 | url=https://apnews.com/article/russia-china-taiwan-xi-putin-ukraine-invasion-ac47ae6daf03ceb5d49d6e2d0da7fcab | access-date=21 February 2026|quote=It’s not certain that China has decided to invade Taiwan, but access to Russian equipment and localized training in China means Beijing will be better equipped for a potential invasion, Danylyuk said. “The greatest value of the deal” to China is likely in the training and procedures for command and control of parachute forces, because Russia has “combat experience,” whereas China doesn’t, write Oleksandr Danylyuk and Jack Watling.}}</ref> ===ომის დანაშაულები=== რუსეთის შეიარაღებული ძალების მიერ ჩადენილი სამხედრო დანაშაულები დოკუმენტირებულია რამდენიმე სამხედრო კონფლიქტში, მათ შორის ჩეჩნეთის მეორე ომში,<ref name="a907">{{cite book | last=Gilligan | first=Emma | title=Terror in Chechnya: Russia and the Tragedy of Civilians in War | publisher=Princeton University Press | date=9 November 2009 | isbn=978-1-4008-3176-0 | url=https://books.google.com/books?id=WLFzd1TP0PwC&pg=PA6 | access-date=31 May 2025 | page=}}</ref><ref name="p111">{{cite web | title=War Crimes In Chechnya and the Response of the West | website=Human Rights Watch | date=29 February 2000 | url=https://www.hrw.org/news/2000/02/29/war-crimes-chechnya-and-response-west | access-date=31 May 2025}}</ref> რუსეთ-საქართველოს ომსა<ref name="c800">{{cite web | title=Georgia: International Groups Should Send Missions | website=Human Rights Watch | date=18 August 2008 | url=https://www.hrw.org/news/2008/08/18/georgia-international-groups-should-send-missions | access-date=31 May 2025}}</ref> და რუსეთ-უკრაინის ომში.<ref name="h508">{{cite journal | last=Wille | first=Belkis | title="We Had No Choice" | journal=Human Rights Watch | date=1 September 2022 | url=https://www.hrw.org/report/2022/09/01/we-had-no-choice/filtration-and-crime-forcibly-transferring-ukrainian-civilians | access-date=31 May 2025 | page=}}</ref> 2024 წელს [[სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლო]]მ რუსეთის უმაღლესი სამხედრო ოფიცრების — სერგეი შოიგუს, ვალერი გერასიმოვის, სერგეი კობილაშისა და ვიქტორ სოკოლოვის დაკავების ორდერები გასცა უკრაინაში მშვიდობიან მოსახლეობასა და სამოქალაქო ობიექტებზე თავდასხმების წარმართვის გამო, რაც სავარაუდო სამხედრო დანაშაულად კვალიფიცირდება.<ref name="Reuters_11_July_2024">{{cite news |date=11 July 2024 |title=International Criminal Court issues arrest warrants for Russia's Shoigu and Gerasimov |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/europe/international-criminal-court-issues-arrest-warrant-russias-shoigu-gerasimov-2024-06-25/ |access-date=5 July 2025 }}</ref> 2025 წლის მაისში გამოქვეყნებულ გაეროს ანგარიშში გაკეთდა დასკვნა, რომ რუსეთის შეიარაღებული ძალების მიერ ხერსონში მშვიდობიან მოსახლეობაზე განხორციელებული განმეორებადი თავდასხმები დრონებით სამხედრო დანაშაულსა და კაცობრიობის წინააღმდეგ მიმართულ დანაშაულს უტოლდება.<ref name="p704">{{cite web | title=UN Commission concludes that Russian armed forces' drone attacks against civilians in Kherson Province amount to crimes against humanity of murder | website=OHCHR | date=28 May 2025 | url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/05/un-commission-concludes-russian-armed-forces-drone-attacks-against-civilians | access-date=31 May 2025}}</ref> ==სტრუქტურა== რუსეთის პრეზიდენტი შეიარაღებული ძალის უმაღლესი მთავარსარდალია. რუსეთის ფედერაციის თავდაცვის სამინისტრო ჯარის ადმინისტრაციული ორგანოა, რომელიც პასუხისმგებელია საბრძოლო მზადყოფნაზე, ცოცხალი ძალის მობილიზებასა და შესყიდვებზე. იგი ახორციელებს საპრეზიდენტო დირექტივების იმპლემენტაციას და ზედამხედველობს გენერალურ შტაბს.{{sfn|DIA 2017|pages=23-24}} თავად გენერალური შტაბის მოვალეობაა რუსეთის წინაშე არსებული საფრთხეების შესწავლა და ქვეყნისა თუ მისი ინტერესების დაცვის გეგმების შემუშავება.{{sfn|DIA 2017|page=24}} მოსკოვში მდებარე თავდაცვის ეროვნული მართვის ცენტრი, რომელიც [[2014]] წელს დაარსდა, შეიარაღებული ძალის მართვისა და კონტროლის სისტემის უმნიშვნელოვანესი კომპონენტია.{{sfn|DIA 2017|page=28}} ამერიკის შეერთებული შტატების შტაბების მეთაურთა გაერთიანებულ კომიტეტთან შედარებით, რუსეთის გენერალურ შტაბს გაცილებით ფართო როლი აკისრია, რაც მთელ შეიარაღებულ ძალაზე ოპერატიულ სარდლობას გულისხმობს. იგი ასევე პასუხისმგებელია გრძელვადიან დაგეგმარებაზე, დოქტრინების შემუშავებასა და აღჭურვილობის შესყიდვაზე. გენერალური შტაბის უფროსი, გარდა იმისა, რომ ყველა სახეობის ჯარსა და სამსახურს მეთაურობს, შტაბის შიგნით ფლობს „გენერალური ინსპექტორის“ მსგავს უფლებამოსილებებს — იგი პასუხისმგებელია შტაბის სტრუქტურასა და ფუნქციებზე და, ამავდროულად, თავდაცვის მინისტრის მოადგილის პოსტსაც იკავებს.<ref>{{Cite web |last=Bartles |first=Charles K. |title=Getting Gerasimov Right |date=January–February 2016 |access-date=24 January 2026 |work=[[Military Review]] |url=https://www.armyupress.army.mil/Portals/7/military-review/Archives/English/MilitaryReview_20160228_art009.pdf }}</ref>{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|page=13}} გენერალური შტაბის მნიშვნელოვან დეპარტამენტებს შორის აღსანიშნავია მთავარი ოპერატიული სამმართველო — ყველაზე დიდი დანაყოფი, რომელიც ოპერატიულ და სტრატეგიულ დაგეგმარებაზეა პასუხისმგებელი.{{sfn|Blanc|Demus|Evans|Grisé|2023|pages=22}} ასევე საკვანძოა მთავარი სამმართველო (წარსულში ცნობილი როგორც მთავარი სადაზვერვო სამმართველო), რომელიც სამხედრო და სამოქალაქო ხელმძღვანელობას ინფორმაციით ამარაგებს და გენშტაბის შიგნით გარკვეული ავტონომიით სარგებლობს.{{sfn|Blanc|Demus|Evans|Grisé|2023|pages=22}} ამავე სტრუქტურაში შედის სამხედრო პოლიციის მთავარი სამმართველო ([[2012]] წლიდან),<ref>{{cite news|author=<!--Staff writer(s)/no by-line.-->|date=3 July 2012|title=Военная полиция появится в России 1 декабря 2012 года|language=ru|work=[[Interfax]]|url=https://www.interfax.ru/russia/253641|access-date=22 April 2022|archive-date=23 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211023115756/https://www.interfax.ru/russia/253641|url-status=live}}</ref> მთავარი საორგანიზაციო-სამობილიზაციო სამმართველო და კავშირგაბმულობის მთავარი სამმართველო.{{sfn|Blanc|Demus|Evans|Grisé|2023|page=17}} [[2018]] წლის ივლისში კი შეიქმნა რუსეთის შეიარაღებული ძალის მთავარი სამხედრო-პოლიტიკური სამმართველო, რითაც აღდგა იდეოლოგიური მომზადების ფუნქცია — ის, რაც [[საბჭოთა არმია|საბჭოთა არმიის]] დაშლის შემდეგ გაუქმებული იყო.<ref>{{Cite web|date=31 July 2018|title=Putin gives Russian army a political wing|url=https://timesofmalta.com/articles/view/putin-gives-russian-army-a-political-wing.685749|access-date=12 December 2021|website=Times of Malta|language=en-gb|archive-date=6 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220506003904/https://timesofmalta.com/articles/view/putin-gives-russian-army-a-political-wing.685749|url-status=live}}</ref> ===ჯარის სახეობები=== შეიარაღებული ძალა შემდეგი სტრუქტურული ერთეულებისგან შედგება:{{sfn|Grau|Bartles|2016|page=27}} * შეიარაღებული ძალის სახეობები:{{efn|{{langx|ru|Вид вооружённых сил}}}} რუსეთის სახმელეთო ჯარები, რუსეთის საჰაერო-კოსმოსური ძალები და სამხედრო-საზღვაო ფლოტი. * ცალკეული გვარეობები:{{efn|{{langx|ru|Род войск}}}} სტრატეგიული დანიშნულების სარაკეტო ჯარები, რუსეთის საჰაერო-სადესანტო ჯარები და უპილოტო სისტემების ჯარი. * სპეციალური დანიშნულების ფორმირებები:{{efn|{{langx|ru|Формирования специального назначения}}}} სპეციალური ოპერაციების ძალები. * სპეციალური გვარეობები:{{efn|{{langx|ru|Специальные войска}}}} მატერიალურ-ტექნიკური უზრუნველყოფა. გარდა ამისა, არსებობს კიდევ ორი ცალკეული გვარეობა — ეროვნული გვარდია და სასაზღვრო სამსახური. მათ ნარჩუნებული აქვთ „შეიარაღებული ძალის“ სამართლებრივი სტატუსი, თუმცა არ შედიან რუსეთის გენერალური შტაბის იურისდიქციაში. ეროვნული გვარდია ყოფილი შინაგანი ჯარების ბაზაზეა ჩამოყალიბებული; ეს ახალი სტრუქტურა შინაგან საქმეთა სამინისტროს გამოეყო, ცალკე უწყებად ჩამოყალიბდა და უშუალოდ რუსეთის პრეზიდენტს ექვემდებარება. რაც შეეხება სასაზღვრო სამსახურს, იგი უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის (ქვეყნის მთავარი შიდა სადაზვერვო სააგენტოს) გასამხედროებული ორგანიზაციაა. ორივე ორგანიზაციას, თავიანთი ძირითადი სამშვიდობო საქმიანობის გარდა, საომარი მოქმედებების დროს მნიშვნელოვანი ამოცანები აკისრიათ და ფლობენ საკუთარ სახმელეთო, საჰაერო და საზღვაო დანაყოფებს. მთლიანობაში, შეიარაღებულ ძალას ტრადიციულად უბრალოდ „ჯარს“ (არმიას) უწოდებენ, გარდა იმ შემთხვევებისა, როდესაც სამხედრო-საზღვაო ფლოტი სპეციალურად არის გამოყოფილი. ===სამხედრო ოლქები, არმიები და საჰაერო ძალები=== რუსეთში არსებობს ხუთი სამხედრო ოლქი: [[მოსკოვი]]ს სამხედრო ოლქი, [[ლენინგრადი]]ს სამხედრო ოლქი, [[სამხრეთის სამხედრო ოლქი]], ცენტრალური სამხედრო ოლქი და აღმოსავლეთის სამხედრო ოლქი. [[2024]] წელს დასავლეთის სამხედრო ოლქი ლენინგრადისა და მოსკოვის ოლქებად დაიყო, ხოლო ჩრდილოეთის ფლოტის გაერთიანებული სტრატეგიული სარდლობა, რომელიც სამხედრო ოლქის დონეს უთანაბრდებოდა, გაუქმდა. [[1992]] წელს სულ რვა ოლქი არსებობდა: მოსკოვის, ლენინგრადის, ჩრდილოეთ კავკასიის, [[ვოლგა|ვოლგის]], [[ურალის ფედერალური ოკრუგი|ურალის]], იმიერბაიკალის, [[ციმბირი]]სა და შორეული აღმოსავლეთის. [[კალინინგრადი]]ს სპეციალური რაიონი [[1997]] წელს შეიქმნა, [[1998]] წელს კი იმიერბაიკალის ოლქი გაუქმდა და მისი ტერიტორია ციმბირისა და შორეული აღმოსავლეთის ოლქებს შორის განაწილდა. [[2001]] წელს ვოლგისა და ურალის ოლქები გაერთიანდა და ვოლგა-ურალის ოლქი ეწოდა. [[2010]] წელს მანამდე არსებული ექვსი ოლქი და კალინინგრადის რეგიონი ოთხ მსხვილ ოლქად შეაკუმშეს, რომლებიც, ამავდროულად, გაერთიანებულ საჯარისო სარდლობებს წარმოადგენდნენ; ესენია დასავლეთის, სამხრეთის, ცენტრალური და აღმოსავლეთის ოლქები. ჩრდილოეთის ფლოტის გაერთიანებული სტრატეგიული სარდლობა კი [[2015]] წელს ჩამოყალიბდა. რუსეთის ფედერაციის არსებობის ადრეულ პერიოდში სამხედრო ოლქებმა საბჭოთა ეპოქისგან მემკვიდრეობით მიიღეს „დაკომპლექტების, წვრთნისა და აღჭურვის“ ფუნქცია, რაც ძირითადად ლოგისტიკასა და ცოცხალი ძალის ფორმირებაზე — მათ შორის წვრთნასა და საკონტრაქტო ჯარისკაცების აყვანაზე — ვრცელდებოდა. ოლქები უმთავრესად სახმელეთო ძალებზე იყვნენ ფოკუსირებულნი. საბრძოლო სარდლობა გენერალური შტაბიდან ოლქების დაქვემდებარებაში მყოფ შენაერთებზე (მაგალითად, საველე არმიებზე) იყო დელეგირებული. ეს მიდგომა შეიცვალა 2008 წლის რეფორმით, რომელმაც თითოეული ოლქი ოპერატიულ-სტრატეგიულ სარდლობად აქცია. ამ ცვლილებამ რუსული სამხედრო ოლქები ამერიკულ გეოგრაფიულ გაერთიანებულ სარდლობებს გაუტოლა. ისინი ზედამხედველობენ ჯარის თითოეული სახეობის მუდმივმოქმედ ძალებს, ასევე საჰაერო-სადესანტო ან სხვა გვარეობების (მათ შორის, ზოგჯერ GRU-ს) მიმაგრებულ ნაწილებს. თითოეულ სამხედრო ოლქს აქვს თავდაცვის მართვის საკუთარი ცენტრი, რომელიც მოსკოვის თავდაცვის ეროვნული მართვის ცენტრის რეგიონულ ანალოგს წარმოადგენს და მასთან მუდმივ კავშირზეა. საომარ პირობებში სამხედრო ოლქი, კონკრეტული ოპერაციის საჭიროებიდან გამომდინარე, აყალიბებს ჯარების დაჯგუფებას. 2022 წელს უკრაინაში რუსეთის შეჭრის დასაწყისში, იმ დროისთვის არსებულმა ოლქებმა შექმნეს დასავლეთის, სამხრეთის, ცენტრალური და აღმოსავლეთის ჯარების დაჯგუფებები, სადაც ოლქის შტაბ-ბინა იმავდროულად ამ დაჯგუფების შტაბ-ბინასაც წარმოადგენდა. გარდა ამისა, სომხეთში მდებარე 102-ე სამხედრო ბაზა (ამიერკავკასიის ჯარების ყოფილი დაჯგუფებიდან) ექვემდებარება სამხრეთის სამხედრო ოლქს, რომლის შტაბიც დონის [[როსტოვის ოლქი|როსტოვშია]]. [[ტაჯიკეთი|ტაჯიკეთში]] განლაგებული 201-ე გვარდიული სამხედრო ბაზა ემორჩილება ცენტრალურ სამხედრო ოლქს ეკატერინბურგში, ხოლო [[მოლდოვა]]ში (დნესტრისპირეთში) მყოფი რუსული ჯარების ოპერატიული ჯგუფი ანგარიშვალდებული იყო დასავლეთის სამხედრო ოლქის წინაშე სანქტ-პეტერბურგში. სამხედრო ოლქების ქვემოთ, სახმელეთო ჯარების ძირითად ოპერატიულ ფორმირებებს დანომრილი არმიები წარმოადგენენ; 2022 წლის მონაცემებით, ესენია 11 საერთო-საჯარისო არმია და 1-ლი გვარდიული სატანკო არმია. მათ ასევე დიდი ტაქტიკური როლი აკისრიათ; უკრაინის ომის დროს არმიის დონის შტაბები ხშირად პირდაპირ მეთაურობდნენ ბატალიონის ტაქტიკურ ჯგუფებს და გვერდს უვლიდნენ დივიზიის, ბრიგადის ან პოლკის შტაბებს. საჰაერო-კოსმოსურ ძალებს, რომლებიც [[2015]] წელს რუსეთის სამხედრო-საჰაერო ძალებისა და საჰაერო-კოსმოსური თავდაცვის ძალების შერწყმით შეიქმნა, აქვთ თავიანთი ანალოგი — საჰაერო და საჰაერო თავდაცვის არმიები; [[2017]] წლის მონაცემებით, თითოეული ასეთი არმია მიმაგრებული იყო ოთხიდან ერთ-ერთ ოლქზე. თავად სახმელეთო ჯარებს საკუთარი ავიაცია არ გააჩნიათ, თუმცა 2022 წლის ბოლოს გამოცხადდა, რომ თითოეული საერთო-საჯარისო არმია მიიღებდა საავიაციო ბრიგადას (იმის დაზუსტების გარეშე, ეს ბრიგადები უშუალოდ სახმელეთო ჯარების საკუთრებაში იქნებოდა თუ საჰაერო-კოსმოსური ძალების მიმაგრებული ნაწილები). ასევე ცნობილი გახდა, რომ ყოფილი დასავლეთის სამხედრო ოლქის მე-6 საჰაერო და საჰაერო თავდაცვის არმიის აქტივები ახალ, ლენინგრადისა და მოსკოვის ოლქების ორ არმიას შორის გადანაწილდება. ===სამხედრო-საზღვაო ფლოტი=== სამხედრო-საზღვაო ფლოტის შტაბ-ბინა სანქტ-პეტერბურგში მდებარეობს და მის შემადგენლობაში ოთხი ფლოტი და ერთი ფლოტილია შედის. თითოეული მათგანი ადმინისტრაციულ ბრძანებებსა და მითითებებს ფლოტის მთავარი შტაბიდან იღებს, თუმცა ოპერატიულად ემორჩილება შესაბამის ოპერატიულ-სატრატეგიულ სარდლობას (OSK) და მიბმულია კონკრეტულ სამხედრო ოლქზე.[148] კალინინგრადში ბაზირებული ბალტიის ფლოტი ადრე დასავლეთის ოლქს ექვემდებარებოდა, ახლა კი ლენინგრადის ოლქის შემადგენლობაშია. [[ვლადივოსტოკი|ვლადივოსტოკში]] განლაგებული წყნარი ოკეანის ფლოტი მიბმულია აღმოსავლეთის ოლქზე. კასპიის ფლოტილია (შტაბ-ბინით [[ასტრახანი|ასტრახანში]]) და [[შავი ზღვის ფლოტი]] ფლოტი (შტაბ-ბინით [[სევასტოპოლი|სევასტოპოლში]]) სამხრეთის სამხედრო ოლქს ექვემდებარებიან. რაც შეეხება ჩრდილოეთის ფლოტს, რომლის შტაბიც [[სევერომორსკი|სევერომორსკშია]], იგი [[2015]]-დან [[2024]] წლამდე ოლქის დონის ცალკეულ გაერთიანებულ სტრატეგიულ სარდლობას წარმოადგენდა, დღეს კი ლენინგრადის ოლქის დაქვემდებარებაშია.[149][150] რუსეთის ბირთვული ტრიადის საზღვაო კომპონენტის უდიდეს ნაწილს ჩრდილოეთის ფლოტი აკონტროლებს, გარკვეულ წილს კი — წყნარი ოკეანის ფლოტიც ფლობს.[148] სამხედრო-საზღვაო ფლოტს მხარს უჭერს საზღვაო ავიაცია, რაც მას საჰაერო-კოსმოსური ძალების გარდა ერთადერთ საჯარისო სახეობად აქცევს, რომელსაც საკუთარი თვითმფრინავები ჰყავს,[151] და ასევე აქვს საზღვაო ქვეითი ჯარი, რომელიც 2022 წლამდე ხუთი ბრიგადისგან შედგებოდა. 2022 წელს გამოცხადდა, რომ ხუთივე ბრიგადა დივიზიებად გადაკეთდებოდა, 2023 წლის ზაფხულში კი მეექვსე ბრიგადაც ჩამოყალიბდა.[152] საზღვაო ქვეითების დანიშნულება არა იძულებითი ამფიბიური დესანტის გადასხმა, არამედ ისეთ სანაპიროზე გადასვლაა, სადაც წინააღმდეგობის დონე დაბალია ან გარემო უკვე კონტროლდება — მას შემდეგ, რაც უსაფრთხო პლაცდარმს მისივე ორგანული ნაწილები ან სხვა სახმელეთო ძალები მოამზადებენ.[153] რუსეთს ჰყავს მხოლოდ ერთი ავიამზიდი — [[ადმირალი კუზნეცოვი|„ადმირალი კუზნეცოვი“]].[154][155] გემი 2018 წლიდან მწყობრიდანაა გამოსული და სარემონტო სამუშაოებს გადის. რემონტის პროცესს მუდმივად აფერხებს სხვადასხვა ავარიები, სახსრების გაფლანგვა და სხვა დაბრკოლებები.[156] ==ლოგისტიკა== რუსეთის შეიარაღებული ძალის მატერიალურ-ტექნიკური უზრუნველყოფის სამსახური (MTO) არის სტრუქტურა, რომელსაც ჯარის მუდმივი საბრძოლო მზადყოფნისთვის მისი მომარაგება და შენახვა აკისრია. რუსეთმა მემკვიდრეობით მიიღო საბჭოთა ეპოქის ორი უწყება, რომლებიც ამ ამოცანას ასრულებდნენ — ზურგის სამსახური და ტექნიკური უზრუნველყოფის სამსახური (ეს უკანასკნელი შესყიდვებზე იყო ფოკუსირებული). 2008 წლის რეფორმების დროს ისინი ერთ ცენტრალიზებულ სისტემაში გაერთიანდნენ.[157] MTO-ს ხელმძღვანელი, ამავდროულად, თავდაცვის მინისტრის მოადგილეა ლოგისტიკის დარგში.[158][159] სახმელეთო ჯარების თითოეულ მანევრულ ბრიგადაში არის MTO-ს ბატალიონი, ხოლო სამხედრო ოლქის დონეზე არსებობს მატერიალურ-ტექნიკური უზრუნველყოფისა და სარკინიგზო ბრიგადები, მომარაგების საწყობები და სარემონტო ქარხნები.[160][161] რუსულ ლოგისტიკურ სისტემაში არ მოქმედებს პრინციპი „მოითხოვე და მიიღე“; აქ გამოიყენება „ზემოდან ქვემოთ მიწოდების“ მოდელი, სადაც ზემდგომი დანაყოფი ალგორითმული გათვლების საფუძველზე თავად განსაზღვრავს მარაგების რაოდენობასა და მიწოდების გრაფიკს.[160] MTO-ს სისტემა დიდ აქცენტს აკეთებს მომარაგებისთვის არსებული სატრანსპორტო ხაზების გამოყენებაზე. ამ მიზნით, ლოგისტიკურ ბრიგადებში შედის სარკინიგზო ბრიგადები და მილსადენების ბატალიონები.[160] MTO-ს დეპარტამენტებს შორის არის[162] სატრანსპორტო უზრუნველყოფის დეპარტამენტი (ამერიკის სატრანსპორტო სარდლობის მიახლოებითი ანალოგი), რომელიც კოორდინაციას უწევს და ხელშეკრულებებს აფორმებს სამხედრო გადაზიდვებზე რკინიგზით, ჰაერითა თუ ზღვით.[163] სხვა სტრუქტურებს შორისაა საავტომობილო და სატანკო, ასევე სარაკეტო და საარტილერიო დეპარტამენტები.[162] რუსეთის სარკინიგზო სისტემა არმიის მთავარი სტრატეგიული და ოპერატიული გადაადგილების საშუალებაა,[164] რადგან პირადი შემადგენლობისა და ტვირთების აბსოლუტური უმრავლესობა სწორედ რკინიგზით გადაადგილდება.[165] MTO-ს შემადგენლობაში შემავალ სარკინიგზო ჯარებს ევალებათ ლიანდაგების მომზადება, მშენებლობა და დაცვა. ისინი ათ ცალკეულ ბრიგადასა და ორ ცალკეულ ბატალიონში არიან ორგანიზებულნი.[166] სხვადასხვა ანგარიშების თანახმად, 2022 წელს უკრაინაში სრულმასშტაბიანი შეჭრის შემდეგ, რუსეთს სერიოზული პრობლემები შეექმნა ლოგისტიკის კუთხით, რამაც, სხვა საკითხებთან ერთად, რუს ჯარისკაცებში არასაკმარისი კვებაც გამოიწვია.[167] 2026 წლის აპრილში გამოცემა The Sunday Times-მა გაავრცელა ინფორმაცია, რომ უკრაინის დაზვერვისგან მიიღო მტკიცებულებები, რომლებიც რუსულ ჯარში კანიბალიზმის მინიმუმ ხუთ შემთხვევას ადასტურებდა. მტკიცებულებები მოიცავდა 2025 წლის ნოემბრის აუდიოჩანაწერებს, რომლებიც ეხებოდა დონეცკის ოკუპირებულ ტერიტორიაზე მომხდარ ინციდენტს — იქ რუსი ჯარისკაცი იმ ორ თანამებრძოლს შორის ერთ-ერთის მოჭრილი ფეხის ჭამას ცდილობდა, რომლებიც თავადვე მოკლა. ქვედანაყოფის მეთაურმა მომხდარი თავისი ბრიგადის ლეიტენანტს მოახსენა. ასევე გავრცელდა ფოტომასალაც, მათ შორის მოჭრილი ფეხის ფოტო, რომელიც Times-ის განცხადებით ავთენტურია. ფოტო სამხედრო ქირურგსაც გადაუგზავნეს, რომელმაც დაადასტურა, რომ ჭრილობა ბასრი დანით მიყენებულს ჰგავდა.[168][169] ==პირადი შემადგენლობა== ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:რუსეთის შეიარაღებული ძალები]] dkyxv1936n41z1dof77hfg291s7jad5 5406333 5406331 2026-06-03T15:27:47Z AkakiBalanchivadze 92095 /* პირადი შემადგენლობა */ 5406333 wikitext text/x-wiki '''რუსეთის ფედერაციის შეიარაღებული ძალები''' ({{lang-ru|Вооружённые Си́лы Росси́йской Федера́ции}}), ასევე ცნობილი, როგორც '''რუსეთის შეიარაღებული ძალები''' — [[რუსეთი|რუსეთის]] სამხედრო ძალები, რომელიც ორგანიზებულია სამ შტოდ - სახმელეთო ჯარები, საზღვაო ძალები და კოსმოსური ძალები - სამ დამოუკიდებელ საბრძოლო დანაყოფად (სტრატეგიული სარაკეტო ძალები, საჰაერო-სადესანტო ძალები და უპილოტო სისტემების ძალები )<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/#military-and-security|title=Russia|date=28 February 2023|publisher=Central Intelligence Agency|via=CIA.gov|access-date=20 September 2022|archive-date=9 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210109173026/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/#military-and-security|url-status=dead}}</ref> და სპეციალური ოპერაციების ძალების სარდლობად.<ref>IISS, ''The Military Balance 2022,'' 201.</ref> რუსეთის შეიარაღებული ძალები მსოფლიოში სიდიდით მეხუთე სამხედრო ძალაა, რომელიც დაახლოებით ერთ მილიონ აქტიურ სამხედრო მოსამსახურესა და თითქმის ორ მილიონ რეზერვისტს მოიცავს.<ref>{{cite web |last=Nichol |first=Jim |date=21 December 2022 |title=Russian military announces plan to expand, create new units |url=https://apnews.com/article/putin-finland-sergei-shoigu-ee953abf7f9bf217ccdaa61ec1b35ddd |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221221135310/https://apnews.com/article/putin-finland-sergei-shoigu-ee953abf7f9bf217ccdaa61ec1b35ddd |archive-date=21 December 2022 |access-date=21 December 2022 |work=[[The Associated Press]] |publisher= |quote=Russia expands active personnel to 1.5 million from 1.15 forces}}</ref> ძალებში შედის ბირთვული იარაღის მსოფლიოში უდიდესი მარაგი,<ref>{{cite web |date=August 2020 |title=Nuclear Weapons: Who Has What at a Glance |url=https://www.armscontrol.org/factsheets/Nuclearweaponswhohaswhat |access-date=7 June 2021 |work=[[Arms Control Association]] |archive-date=24 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180124043430/https://www.armscontrol.org/factsheets/Nuclearweaponswhohaswhat |url-status=live }}</ref> ბალისტიკური რაკეტებით აღჭურვილი წყალქვეშა ნავების სიდიდით მეორე ფლოტი მსოფლიოში<ref>{{cite web |url=https://power.lowyinstitute.org/data/military-capability/signature-capabilities/ballistic-missile-submarines/ |work=[[Asia Power Index]] |publisher=[[Lowy Institute]] |date=2021 |title=Ballistic missile submarines data |access-date=25 January 2022 |archive-date=8 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220408173840/https://power.lowyinstitute.org/data/military-capability/signature-capabilities/ballistic-missile-submarines/ |url-status=live }}</ref> და წარმოადგენს ერთადერთ შეიარაღებულ ძალებს ამერიკის შეერთებული შტატებისა და ჩინეთის გარდა, რომელიც სტრატეგიულ ბომბდამშენებს იყენებს.<ref>{{cite book |last1=Paul |first1=T. V. |last2=Wirtz |first2=James J. |last3=Fortmann |first3=Michael |url=https://books.google.com/books?id=9jy28vBqscQC&pg=PA332 |title=Balance of power: theory and practice in the 21st century |publisher=[[Stanford University Press]] |date=2004 |pages=332 |isbn=978-0-8047-5017-2 |access-date=5 December 2021 |archive-date=28 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231028174352/https://books.google.com/books?id=9jy28vBqscQC&pg=PA332#v=onepage&q&f=false |url-status=live }}</ref> 2025 წლის მონაცემებით, რუსეთს მსოფლიოში სიდიდით მესამე სამხედრო ხარჯები აქვს, რაც დაახლოებით 190 მილიარდ აშშ დოლარს, ანუ მშპ-ის 7,5 პროცენტს შეადგენს.<ref name="SIPRI-2020">{{Cite web |date=April 2026|title=Trends in Military Expenditure 2025|url=https://www.sipri.org/sites/default/files/2026-04/2604_milex_2025.pdf#page=2 |access-date=26 April 2026 |publisher=[[Stockholm International Peace Research Institute]]}}</ref> რუსეთის ჯარი ჰიბრიდული სისტემაა, რომელიც ერთმანეთს უთავსებს წვევამდელებსა და საკონტრაქტო მოსამსახურეებს;<ref>{{Cite web |title=Institute for the Study of War |url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/explainer-russian-conscription-reserve-and-mobilization |access-date=9 November 2024 |website=Institute for the Study of War |date=5 March 2022 |language=en |archive-date=9 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241109012636/https://www.understandingwar.org/backgrounder/explainer-russian-conscription-reserve-and-mobilization |url-status=live }}</ref> გარკვეული გამონაკლისების გარდა, რუსეთის კანონმდებლობა სამხედრო სამსახურის გავლის ერთწლიან ვალდებულებას აკისრებს ყველა მამაკაც მოქალაქეს 18-დან 27 წლამდე.<ref name="Law53-FZ">{{cite act|type=Federal Law|index=53-FZ|date=28 March 1998|legislature=[[State Duma]]|title=О воинской обязанности и военной службе|language=ru|trans-title=About military duty and military service|url=http://www.pravo.gov.ru/proxy/ips/?searchres=&bpas=cd00000&a3=102000505&a3type=1&a3value=&a6=&a6type=1&a6value=&a15=&a15type=1&a15value=&a7type=1&a7from=&a7to=&a7date=28.03.1998&a8=53-%D4%C7&a8type=1&a1=&a0=&a16=&a16type=1&a16value=&a17=&a17type=1&a17value=&a4=&a4type=1&a4value=&a23=&a23type=1&a23value=&textpres=&sort=7&x=67&y=18}} {{Cite web |url=http://www.pravo.gov.ru/proxy/ips/?start_search&bpas=cd00000&a3=102000505&a3type=1&a3value=&a6=&a6type=1&a6value=&a15=&a15type=1&a15value=&a7type=1&a7from=&a7to=&a7date=28.03.1998&a8=53-%EF%BF%BD%EF%BF%BD&a8type=1&a1=&a0=&a16=&a16type=1&a16value=&a17=&a17type=1&a17value=&a4=&a4type=1&a4value=&a23=&a23type=1&a23value=&textpres=&sort=7&x=67&y=18&fattrib=1 |title=Законодательство России. Расширенный поиск |access-date=8 October 2022 |archive-date=28 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200728121154/http://www.pravo.gov.ru/proxy/ips/?start_search&bpas=cd00000&a3=102000505&a3type=1&a3value=&a6=&a6type=1&a6value=&a15=&a15type=1&a15value=&a7type=1&a7from=&a7to=&a7date=28 |url-status=dead }}{{Cite web |url=http://www.pravo.gov.ru/proxy/ips/?start_search&bpas=cd00000&a3=102000505&a3type=1&a3value=&a6=&a6type=1&a6value=&a15=&a15type=1&a15value=&a7type=1&a7from=&a7to=&a7date=28.03.1998&a8=53-%EF%BF%BD%EF%BF%BD&a8type=1&a1=&a0=&a16=&a16type=1&a16value=&a17=&a17type=1&a17value=&a4=&a4type=1&a4value=&a23=&a23type=1&a23value=&textpres=&sort=7&x=67&y=18&fattrib=1 |title=Законодательство России. Расширенный поиск |access-date=8 October 2022 |archive-date=28 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200728121154/http://www.pravo.gov.ru/proxy/ips/?start_search&bpas=cd00000&a3=102000505&a3type=1&a3value=&a6=&a6type=1&a6value=&a15=&a15type=1&a15value=&a7type=1&a7from=&a7to=&a7date=28 |url-status=dead }}</ref><ref name=cia>Central Intelligence Agency, [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/ The World Fact Book: Russia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210109173026/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/ |date=9 January 2021 }}</ref> მიუხედავად იმისა, რომ 2000-იანი წლების დასაწყისიდან არსებობდა რიგების პროფესიონალიზაციის მცდელობები,<ref>[https://www.rand.org/pubs/research_reports/RRA1233-6.html Russian Military Personnel Policy and Proficiency: Reforms and Trends, 1991–2021] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241109012638/https://www.rand.org/pubs/research_reports/RRA1233-6.html |date=9 November 2024 }}; Anika Binnendijk, Dara Massicot, Anthony Atler, John J. Drennan, Khrystyna Holynska, Katya Migacheva, Marek N. Posard, Yuliya Shokh; published 15 August 2023.</ref> იგი კვლავაც ძლიერ არის დამოკიდებული წვევამდელებზე, ხოლო საკონტრაქტო სამხედრო მოსამსახურეები თავმოყრილი არიან საკადრო და ელიტურ ქვედანაყოფებში. 2022 წელს უკრაინაში რუსეთის შეჭრამდე წლებში, [[რუსეთის სახმელეთო ჯარები|სახმელეთო ჯარს]] დაევალა ბატალიონის ტაქტიკური ჯგუფების შექმნა ჩარიცხული ჯარისკაცებისგან და მათი განცალკევება წვევამდელთა ნაწილებისგან. ეს ქვედანაყოფები საბრძოლო მზადყოფნის უფრო მაღალ დონეზე იმყოფებოდნენ და რუსეთის კანონმდებლობით მათი განლაგება ქვეყნის ფარგლებს გარეთაც იყო შესაძლებელი.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|p=41}} მიუხედავად მისი აღქმული სამხედრო სიძლიერისა,<ref>{{Cite web |title=Understanding the Russian Military Today {{!}} Russia and Eurasia {{!}} CSIS |url=https://www.csis.org/programs/europe-russia-and-eurasia-program/projects/russia-and-eurasia/understanding-russian |access-date=9 November 2024 |website=www.csis.org |language=en |archive-date=9 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241109012638/https://www.csis.org/programs/europe-russia-and-eurasia-program/projects/russia-and-eurasia/understanding-russian |url-status=live }}</ref> ხარვეზები იქნა შემჩნეული რუსეთის მთლიან საბრძოლო ეფექტურობასა და მისი „უხეში ძალის“ ეფექტურად პროექცირების უნარში.<ref> *[https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IF/IF12606 Russian Military Performance and Outlook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241109012636/https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IF/IF12606 |date=9 November 2024 }} ''Congressional Research Services.'' Updated 10 October 2024. *[https://ecfr.eu/publication/brass-tacks-why-russias-military-fails-to-reform/ Brass tacks: Why Russia's military fails to reform], [[European Council on Foreign Relations]], 15 May 2024 *[https://www.unav.edu/web/global-affairs/global-maritime-power-russian-navy-faces-an-uncertain-future Global Maritime Power? Russia's Navy faces an uncertain future], [[Universidad de Navarra]], 10 June 2022 *[https://www.iiss.org/online-analysis/military-balance/2024/02/moscows-aerospace-forces-no-air-of-superiority/ Moscow's Aerospace Forces: No air of superiority], [[International Institute for Strategic Studies]] 7 February 2024 *[https://www.rand.org/pubs/research_reports/RRA2523-1.html Logistics and Sustainment in the Russian Armed Forces], [[Rand Corporation]], 15 November 2023</ref> მიმდინარე [[რუსეთ-უკრაინის ომი|რუსეთ-უკრაინის ომმა]] გამოავლინა ისეთი სუსტი მხარეები, როგორიცაა კორუფცია,<ref>{{Cite news |title="Вывозили на КАМАЗе". Как российские солдаты и офицеры воровали у армии трусы, берцы и бронежилеты |language=ru |work=BBC News Русская служба |url=https://www.bbc.com/russian/features-63177093 |access-date=17 December 2022 |archive-date=20 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221020044846/https://www.bbc.com/russian/features-63177093 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Kovalev |first=Alexey |title=As War Hits the Homefront, Russia's Defeat Inches Closer |url=https://foreignpolicy.com/2022/10/19/russia-ukraine-war-putin-defeat-retreat-mobilization-military-corruption/ |access-date=17 December 2022 |website=Foreign Policy |date=19 October 2022 |language=en-US |archive-date=17 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221217231239/https://foreignpolicy.com/2022/10/19/russia-ukraine-war-putin-defeat-retreat-mobilization-military-corruption/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=20 October 2022 |title='The army has nothing': new Russian conscripts bemoan lack of supplies |url=https://www.theguardian.com/world/2022/oct/20/the-army-has-nothing-new-russian-conscripts-bemoan-lack-of-supplies |access-date=17 December 2022 |website=The Guardian |language=en |archive-date=25 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230225102851/https://www.theguardian.com/world/2022/oct/20/the-army-has-nothing-new-russian-conscripts-bemoan-lack-of-supplies |url-status=live }}</ref> ხისტი მართვისა და კონტროლის სტრუქტურა,<ref>[https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IF/IF12606 Russian Military Performance and Outlook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241109012636/https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IF/IF12606 |date=9 November 2024 }} ''Congressional Research Services.'' Updated 10 October 2024.</ref> არასათანადო მომზადება<ref>[https://www.newsweek.com/russia-ground-forces-poorly-trained-antiquated-equipment-ukraine-counteroffensive-bakhmut-1800153 Russia's Ground Forces Poorly Trained and Using Antiquated Equipment: U.K.], NewsWeek, updated 16 May 2023</ref> და დაბალი საბრძოლო მოტივაცია.<ref>[https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IF/IF12606 Russian Military Performance and Outlook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241109012636/https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IF/IF12606 |date=9 November 2024 }} ''Congressional Research Service.'' Updated 10 October 2024.</ref> რუსეთის შეიარაღებულმა ძალამ დაკარგა ოკუპირებული/ანექსირებული ტერიტორიების ნაწილი. სხვა პრობლემები იყო საკუთარი აღჭურვილობის ფართომასშტაბიანი განადგურება და ფლანგვა, ასევე განსაკუთრებით მაღალი დანაკარგების მაჩვენებელი.<ref>{{Cite news |last1=Sonne |first1=Paul |last2=Lamothe |first2=Dan |last3=Ilyushina |first3=Mary |date=13 September 2022 |title=Rapid loss of territory in Ukraine reveals spent Russian military |url=https://www.washingtonpost.com/national-security/2022/09/13/putin-russia-military-spent-ukraine/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220914234329/https://www.washingtonpost.com/national-security/2022/09/13/putin-russia-military-spent-ukraine/ |archive-date=14 September 2022 |access-date=10 November 2022 |newspaper=[[The Washington Post]]}}</ref><ref name="The Economist">{{Cite news |date=28 February 2022 |title=The woes of the Russian war machine are big and real. Are they also temporary? |newspaper=[[The Economist]] |url=https://www.economist.com/europe/2022/02/28/the-woes-of-the-russian-war-machine-are-big-and-real-are-they-also-temporary |access-date=13 March 2022 |issn=0013-0613 |archive-date=13 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220313021041/https://www.economist.com/europe/2022/02/28/the-woes-of-the-russian-war-machine-are-big-and-real-are-they-also-temporary |url-status=live }}</ref><ref name="newyorker.com0">{{Cite web |date=11 March 2022 |title=The Russian Military's Debacle in Ukraine |url=https://www.newyorker.com/news/q-and-a/the-russian-militarys-debacle-in-ukraine |access-date=15 March 2022 |magazine=The New Yorker |archive-date=23 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220323052142/https://www.newyorker.com/news/q-and-a/the-russian-militarys-debacle-in-ukraine |url-status=live }}</ref> დასავლელი ანალიტიკოსების დაკვირვებით, რუსეთი კვლავაც იბრძვის სამხედრო პროფესიონალიზაციის მისაღწევად,<ref>{{Cite web |title=Russia has a military professionalism problem, and it is costing them in Ukraine |last1=Posard |first1=Marek N. |last2=Holynska |first2=Khrystyna |work=Breaking Defense |date=21 March 2022 |access-date=25 August 2022 |url=https://breakingdefense.com/2022/03/russia-has-a-military-professionalism-problem-and-it-is-costing-them-in-ukraine/ |archive-date=5 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220805231345/https://breakingdefense.com/2022/03/russia-has-a-military-professionalism-problem-and-it-is-costing-them-in-ukraine/ |url-status=live }}</ref> თუმცა ინარჩუნებს საკუთარი შესაძლებლობების სწრაფად აღდგენის უნარს და ფლობს „საბრძოლო გამოცდილებას“.<ref>{{Cite report |url=https://www.rand.org/pubs/commentary/2024/07/russias-speedy-military-rebuild-doesnt-tell-the-whole.html |title=Russia's Speedy Military Rebuild Doesn't Tell the Whole Story |last=Grisé |first=Michelle |date=5 July 2024 |language=en}}</ref><ref name="ap"/> რუსეთის შეიარაღებული ძალები რუსეთის უშიშროების საბჭოს უშუალო დაქვემდებარებაშია. ამ ფუნქციას იგი სხვა უწყებებთან — უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის სასაზღვრო ჯართან, ეროვნულ გვარდიასთან, შინაგან საქმეთა სამინისტროსთან, ფედერალური დაცვის სამსახურთან, საგარეო დაზვერვასა და საგანგებო სიტუაციების სამინისტროსთან ერთად ასრულებს. ==ისტორია== ===ჩამოყალიბება და ადრეული ისტორია (1991–2008)=== [[საბჭოთა კავშირი]] ოფიციალურად [[1991]] წლის 25 დეკემბერს [[სსრკ-ის დაშლა|დაიშალა]]. მომდევნო ერთი წლის განმავლობაში ერთიანობის შენარჩუნებისა და საბჭოთა შეიარაღებული ძალების „დამოუკიდებელ სახელმწიფოთა თანამეგობრობის“ ([[დსთ]]) ჯარად გარდაქმნის მცდელობები წარუმატებლად დასრულდა. დროთა განმავლობაში, ახლად წარმოქმნილ რესპუბლიკებში დისლოცირებულმა ცალკეულმა შენაერთებმა ერთგულება საკუთარ ეროვნულ მთავრობებს შეჰფიცეს, დამოუკიდებელ სახელმწიფოებს შორის გაფორმებულმა ხელშეკრულებებმა კი სამხედრო აქტივები საბოლოოდ დაანაწილა.{{sfn|Odom|1998|pages=369-387}} მარშალი ევგენი შაპოშნიკოვი ცდილობდა დსთ-ს ერთიანი შეიარაღებული ძალა შეექმნა,{{sfn|Odom|1998|page=375}} თუმცა 1992 წლის მაისში პრეზიდენტმა ბორის ელცინმა რუსეთის ფედერაციის თავდაცვის სამინისტრო დააფუძნა.{{sfn|Odom|1998|pages=385-386}} [[1992]] წლის 7 მაისს [[ბორის ელცინი|ელცინმა]] ხელი მოაწერა ბრძანებულებას რუსეთის შეიარაღებული ძალის ჩამოყალიბების შესახებ და უმაღლესი მთავარსარდლის მოვალეობაც თავად შეითავსა.<ref>{{cite web|url=http://www.politika.su/prav/minobor.html|script-title=ru:Министерство обороны Российской Федерации|trans-title=Ministry of Defence of the Russian Federation|language=ru|publisher=Politika.su|access-date=24 March 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121221184734/https://www.politika.su/prav/minobor.html|archive-date=21 December 2012}}</ref> თავდაცვის მინისტრი პოლკოვნიკ-გენერალი პაველ გრაჩოვი გახდა, რომელსაც პოსტზე დანიშვნისთანავე რუსეთის არმიის პირველი გენერლის წოდება მიენიჭა. [[1993]] წლის ბოლოსთვის დსთ-ს სამხედრო სტრუქტურები უკვე მხოლოდ სამხედრო თანამშრომლობის ფორმატად იქცა.<ref>The Staff for Coordinating Military Cooperation was established as the CIS Joint Armed Forces High Command in March 1992 and then reorganised as the Coordinating Staff in August 1993. It quickly became a very weak body as the new states' authorities asserted their control over their own armed forces. (Russia and NIS Mineral Industry Handbook, International Business Publications, 2007.) Army General [[Vladimir Yakovlev (general)]] appears to have become Chief of the Staff in June 2001 (DS2002-0819).</ref> გრაჩოვი და მისი მოკავშირეები ყველანაირად ცდილობდნენ შაპოშნიკოვისთვის ძირი გამოეთხარათ,{{sfn|Odom|1998|page=375}} ამ უკანასკნელის მცდელობებს კი წინააღმდეგობას ახლად დამოუკიდებელი სახელმწიფოებიც უწევდნენ.{{sfn|Odom|1998|page=376}} 1992 წლის მაისში რუსეთის თავდაცვის სამინისტროს შექმნა საბჭოთა სამხედრო მანქანის პრაქტიკულ დასასრულს ნიშნავდა; შაპოშნიკოვი და მისი მცირერიცხოვანი პერსონალი მოსკოვის ცენტრში მდებარე გენშტაბისა და თავდაცვის სამინისტროს შენობებიდან გამოასახლეს და ქალაქის გარეუბანში, [[ვარშავის პაქტი]]ს ყოფილ შტაბ-ბინაში გადაიყვანეს. დსთ-ს ერთიანი შეიარაღებული ძალის არსებობის ილუზია 1993 წლის ივნისამდე გაგრძელდა — მანამ, სანამ რუსეთის თავდაცვის სამინისტრომ მისი დაფინანსება საბოლოოდ არ შეწყვიტა, რის შემდეგაც შაპოშნიკოვი მთავარსარდლის პოსტიდან გადადგა.{{sfn|Odom|1998|page=386-387}} გარდა იმისა, რომ ახალმა რუსულმა მთავრობამ კონტროლი დაამყარა ყოფილი საბჭოთა შინაგანი ჯარებისა და [[სსრკ-ის სახელმწიფო უშიშროების კომიტეტი]] (კგბ) სასაზღვრო ჯარების დიდ ნაწილზე, როგორც ჩანს, ერთადერთი დამოუკიდებელი ნაბიჯი თავდაცვის სფეროში, რომელიც მათ 1992 წლის მარტამდე გადადგეს, ეროვნული გვარდიის ჩამოყალიბების შესახებ განცხადება იყო.<ref>For some early discussion on this period, see Richard Woff, "A Russian Army", ''[[Jane's Intelligence Review]]'', May 1992, 198-200. See also ''Voenniy vestnik'' No 12, 1991.</ref> [[1995]] წლამდე იგეგმებოდა სულ მცირე 11 ბრიგადის შექმნა, თითოეულში 3,000-დან 5,000-მდე წევრით, ხოლო პირადი შემადგენლობის საერთო რაოდენობა 100,000-ს არ უნდა გასცდენოდა. ეროვნული გვარდიის სამხედრო ნაწილები 10 რეგიონში უნდა განლაგებულიყო, მათ შორის მოსკოვში (სამი ბრიგადა) და კიდევ რამდენიმე მნიშვნელოვან ქალაქსა და მხარეში. მხოლოდ მოსკოვში 15,000-მა ადამიანმა გამოთქვა ახალ რუსულ ჯარში მსახურის სურვილი, რომელთა უმეტესობაც საბჭოთა შეიარაღებული ძალების ყოფილი სამხედრო მოსამსახურე იყო. საბოლოოდ, პრეზიდენტმა ელცინმა წარადგინა ბრძანებულება „რუსული გვარდიის დროებითი მდგომარეობის შესახებ“, თუმცა ის პრაქტიკაში აღარ განხორციელებულა.<ref name="Korotkaya Russian gvardii.">{{cite web|url=http://tsiganok.ru/vpa/reforma/doc/260 |title=Short life of the new Russian Guard |publisher=Tsiganok.ru |date=21 December 2006 |access-date=24 March 2014}}</ref> 1990-იანი წლების განმავლობაში, თავდაცვის სამინისტროს გარდა, კიდევ თორმეტ სხვა უწყებას ჰყავდა საკუთარი სამხედრო ფორმირებები; მათ „ძალოვანი სამინისტროების“ სახელით იცნობდნენ.{{sfn|de Haas|2011|page=8}} მომდევნო რამდენიმე წლის განმავლობაში რუსულმა ჯარებმა დატოვეს ცენტრალური და აღმოსავლეთი ევროპა, ისევე როგორც ზოგიერთი ახლადდამოუკიდებელი პოსტსაბჭოთა სახელმწიფო. რამდენიმე ქვეყანასთან გაფორმებული ხელშეკრულებების თანახმად, ამ რეგიონების უმეტესობიდან უკანასკნელი სამხედრო შენაერთები [[1994]] წლის 31 აგვისტოსთვის იქნა გაყვანილი.<ref>{{Cite journal |last=Atkins |first=Arthur G. |title=Budget Cuts, Troop Withdrawals Shake, Reshape Russian Military |journal=Arms Control Today |volume=24 |issue=3 |date=1994 |page=25 |jstor=23625516 |url=http://www.jstor.org/stable/23625516 |access-date=25 January 2026 }}</ref> ბელარუსთან, ყაზახეთთან და უკრაინასთან მიღწეული შეთანხმებების საფუძველზე, საბჭოთა ბირთვული ძალები ან განიარაღდა, ან რუსეთს დაუბრუნდა, თუმცა ჩვეულებრივმა (კონვენციურმა) შეიარაღებულმა ძალებმა ბევრად მეტი პრობლემა შექმნა.{{sfn|DIA 2017|pages=9-10}} მიუხედავად იმისა, რომ ჯარების გაყვანა ძირითადად მშვიდობიანად მიმდინარეობდა და მთელი ქვედანაყოფები ეტაპობრივად გადადიოდნენ რუსეთის ფედერაციაში, ზოგიერთი შენაერთი მაინც დარჩა ახლადდამოუკიდებელ ქვეყნებში. ასეთები იყო, მაგალითად: შავი ზღვის ფლოტი უკრაინაში, მე-14 არმია [[მოლდოვა]]ში და სხვა ნაწილები [[საქართველო]]სა და [[ტაჯიკეთი|ტაჯიკეთში]]. ზოგიერთი მათგანი ადგილობრივ ეთნიკურ თუ პოლიტიკურ კონფლიქტებშიც კი ჩაერთო. რუსეთი დღემდე ინარჩუნებს რამდენიმე სამხედრო ბაზას უცხო ქვეყნებში, განსაკუთრებით კი ყოფილ საბჭოთა რესპუბლიკებში.{{sfn|DIA 2017|page=10}} ბორის ელცინის პრეზიდენტობის დროს სამხედრო რეფორმები ძირითადად პერსონალის შემცირებასა და შეიარაღებული ძალების რესტრუქტურიზაციაზე იყო ფოკუსირებული. 1992 წელს ჯარი ხუთი შტოსგან შედგებოდა: სახმელეთო ჯარები, სამხედრო-საზღვაო ფლოტი, სამხედრო-საჰაერო ძალები, სტრატეგიული დანიშნულების სარაკეტო ჯარები და საჰაერო თავდაცვის ძალები. 2001 წლისთვის საჰაერო თავდაცვის ძალები სამხედრო-საჰაერო ძალებს მიუერთეს, ხოლო სტრატეგიული დანიშნულების სარაკეტო ჯარები დამოუკიდებელ სამხედრო გვარეობად ჩამოაქვეითეს. 1990-იანი წლების ბოლოს გენერალური შტაბის უფროს ანატოლი კვაშნინსა და თავდაცვის მინისტრ იგორ სერგეევს შორის სერიოზული დავა მიმდინარეობდა იმის თაობაზე, თუ რომელი მიმართულების დაფინანსებისთვის მიენიჭებინათ პრიორიტეტი — ჩვეულებრივი (კონვენციური) თუ ბირთვული ძალებისთვის. საბოლოოდ, ბირთვული ძალები უფრო მნიშვნელოვნად მიიჩნიეს, რის შედეგადაც საზღვაო ფლოტის, სამხედრო-საჰაერო ძალებისა და საჰაერო თავდაცვის ძალების შემადგენლობა განახევრდა, ხოლო ყველაზე დიდი დარტყმა სახმელეთო ჯარებმა განიცადა, რომელიც ორი მესამედით შეამცირეს.{{sfn|de Haas|2011|page=9}} შეიარაღებული ძალების საერთო რაოდენობა [[1992]] წლის 2 720 000-იანი შემადგენლობიდან [[2000]] წლისთვის 1 004 000-მდე შემცირდა. ამავე პერიოდში სახმელეთო ჯარები 1 400 000-დან 348 000-მდე შემცირდა; სამხედრო-საჰაერო და საჰაერო თავდაცვის ძალები, შესაბამისად, 300 000 და 356 000-დან — გაერთიანებულ 184 600-მდე; საზღვაო ფლოტი 320 000-დან 171 500-მდე; ხოლო სტრატეგიული დანიშნულების სარაკეტო ჯარები 181 000-დან 149 000-მდე ჩამოვიდა.{{sfn|de Haas|2011|page=10}} 1990-იანი წლების ბოლოს საჰაერო-სადესანტო ჯარების შემადგენლობაც შემცირდა 64 300-დან 48 500-მდე.<ref>{{Cite web |title=Russian Airborne Assault Troops [VDV] |date=7 September 2000 |access-date=26 January 2026 |work=[[Federation of American Scientists]] |url=https://nuke.fas.org/guide/russia/agency/army-vdv.htm }}</ref> 1998 წელს სახმელეთო ჯარების მთავარსარდლის პოსტი დროებით გააუქმეს და იგი სახმელეთო ჯარების მთავარი სამმართველოთი ჩაანაცვლეს.<ref name="CurrentHistory-1998">{{Cite journal |last=Herspring |first=Dale R. |title=Russia's Crumbling Military |journal=[[Current History]] |volume=97 |issue=621 |date=1998 |pages=325–328 |doi=10.1525/curh.1998.97.621.325 |jstor=45317843. }}</ref> რუსეთის ბაზებზე ჯარების მოულოდნელმა დაბრუნებამ (სადაც მათთვის სათანადო საცხოვრებელი პირობებიც კი არ არსებობდა) და სამხედრო ხარჯების მკვეთრმა შეკვეცამ — რაც გამოწვეული იყო საბაზრო ეკონომიკაზე გადასვლის პროცესში ქვეყანაში შექმნილი მძიმე ეკონომიკური კრიზისით — ფართომასშტაბიანი სოციალური და ეკონომიკური პრობლემები წარმოშვა. ამ ყოველივემ გამოიწვია სამხედრო დისციპლინის მკვეთრი გაუარესება; გახშირდა დანაშაული და კიდევ უფრო მწვავედ იჩინა თავი წვევამდელთა შორის მანამდეც არსებულმა სასტიკმა არაფორმალურმა ურთიერთობებმა, ე.წ. „დედოვშჩინამ“ (უფროსკლასელობამ), რამაც, თავის მხრივ, ახალწვეულებს ჯარიდან თავის არიდებისკენ უბიძგა. სამხედრო სამსახური ბევრმა ოფიცერმა და სერჟანტმა დატოვა. ამასთანავე, კატასტროფულად დაეცა აღჭურვილობის მოვლა-პატრონობისა და სამხედრო მომზადების დონე. [[1998]] წლის მონაცემებით, [[1992]] წლის შემდეგ ქვეყანაში დივიზიის დონეზე მაღალი არანაირი სამხედრო წვრთნები აღარ ჩატარებულა, ხოლო პილოტების წლიური ფრენის დრო 25 საათამდე შემცირდა, რაც ბევრად ჩამოუვარდებოდა ნატოს წევრი ქვეყნების მაჩვენებლებს. არმიის ეს დაუძლურება აშკარა გახდა [[ჩეჩნეთის პირველი ომი|ჩეჩნეთის პირველი ომის]] დროს (1994–1996 წლებში), როდესაც რუსულმა ჯარებმა ვერ შეძლეს სეპარატისტების დამორჩილება ჩეჩნეთსა და ჩრდილოეთ კავკასიაში.<ref name="CurrentHistory-1998" />{{sfn|DIA 2017|pages=10-11}}<ref>{{Cite journal |last=Lambeth |first=Benjamin S. |title=Russia's Wounded Military |work=Foreign Affairs |volume=74 |issue=2 |date=1995 |pages=86–98 |doi=10.2307/20047044 |jstor=20047044 }}</ref> რაც შეეხება საერთაშორისო ასპარეზს, რუსეთმა სამშვიდობო მისიებით ჯარები 1992 წლიდან [[ხორვატია]]სა და [[ბოსნია-ჰერცეგოვინა]]ში განათავსა, ხოლო [[1999]] წლიდან — [[კოსოვო]]ში.<ref>{{Cite book |editor-last1=Mackinlay |editor-first1=John |editor-last2=Cross |editor-first2=Peter |year=2003 |title=Regional peacekeepers: The paradox of Russian peacekeeping |publisher=[[United Nations University]] |location=Tokyo |pages=34, 37, 193–194 |url=https://collections.unu.edu/eserv/UNU:2429/ebrary9280810790.pdf |isbn=92-808-1079-0 }}</ref> [[ვლადიმერ პუტინი]]ს პრეზიდენტობის ადრეულ პერიოდში არმია კვლავ დიდწილად ინარჩუნებდა მასობრივი მობილიზაციის სტრუქტურას და აღჭურვილი იყო საბჭოთა დროინდელი ტექნიკით.{{sfn|DIA 2017|page=12}} პუტინის მმართველობისას უშიშროების საბჭო ეროვნული უსაფრთხოების პოლიტიკის კოორდინაციის მთავარ ინსტიტუტად იქცა, რამაც შეზღუდა თავდაცვის სამინისტროსა და გენერალური შტაბის გავლენები და შექმნა ბევრად უფრო ერთიანი სამხედრო მართვის სისტემა, ვიდრე ელცინის წლებში არსებობდა.{{sfn|de Haas|2011|page=11}} [[2002]] წლის სახელმწიფო შეიარაღების პროგრამამ აღიარა, რომ 1990-იან წლებში შეკვეთების უმეტესობა შეუსრულებელი დარჩა. ამიტომ, ახალმა გეგმამ პრიორიტეტი კვლევებსა და განვითარებას მიანიჭა, ხოლო ახალი ტექნიკის შესყიდვების დაწყება 2008 წლის შემდგომი პერიოდისთვის გადადო.{{sfn|de Haas|2011|page=13}} შეიარაღებული ძალებისთვის სერიოზულ დაბრკოლებად რჩებოდა კორუფციაც. 2008 წლის იანვარში, ნორვეგიის თავდაცვის კვლევითი ინსტიტუტის უფროსმა მეცნიერ-თანამშრომელმა, ტორ ბუკვოლმა განაცხადა: „ელცინის პუტინით ჩანაცვლებას მინიმალური გავლენა ჰქონდა რუსეთის სამხედრო კორუფციაზე. პუტინმა, მიუხედავად მისი სურვილისა — აღედგინა რუსეთის ძლიერება — არ გამოავლინა მზაობა ან უნარი იმისა, რომ კორუფციის პრობლემას სერიოზულად შებრძოლებოდა“.<ref>{{Cite journal |last=Bukkvoll |first=Tor |date=January 2008 |title=Their Hands in the Till: Scale and Causes of Russian Military Corruption |url=http://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0095327X06294622 |journal=Armed Forces & Society |language=en |volume=34 |issue=2 |pages=259–275 |doi=10.1177/0095327X06294622 |s2cid=145238073 |issn=0095-327X |access-date=4 November 2023 |archive-date=4 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231104010436/https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0095327X06294622 |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> ===სერდიუკოვის რეფორმა (2008–2012)=== {{მთავარი|რუსეთის სამხედრო რეფორმა (2008)}} [[2008]] წლის ოქტომბერში, ანატოლი სერდიუკოვმა, რომელიც თავდაცვის მინისტრის პოსტს [[2007]]-დან [[2012]] წლამდე იკავებდა, გენერალური შტაბის უფროსთან, გენერალ ნიკოლაი მაკაროვთან ერთად, წამოიწყო სამხედრო რეფორმა სახელწოდებით „ახალი იერი“. ეს ცვლილებები შეფასდა, როგორც „ყველაზე რადიკალური გარდაქმნები რუსეთის არმიაში 1918 წელს წითელი არმიის შექმნის შემდეგ“<ref name="RAND-2025">{{Cite journal |last1=Grisé |first1=Michelle |last2=Cozad |first2=Mark |last3=Dowd |first3=Anna M. |last4=Kennedy |first4=John |last5=Kepe |first5=Marta |last6=De Lataillade |first6=Clara |last7=Marcinek |first7=Krystyna |last8=Woodworth |first8=David |title=How Will Russia Reconstitute Its Military After the Ukraine Conflict? |date=27 March 2025 |journal=[[RAND Corporation]] |access-date=25 January 2026 |url=https://www.rand.org/pubs/research_briefs/RBA2713-2.html }}</ref> და როგორც „პროცესი, რომელსაც ტრადიციული, მობილიზაციაზე ორიენტირებული ჯარი მუდმივ საბრძოლო მზადყოფნაში მყოფ ძალად უნდა გადაექცია“.<ref>{{Cite web |last=Persson |first=Gudrun |title=In the Service of Russia - Book Review |date=5 June 2019 |access-date=25 January 2026 |work=[[NATO Defense College]] |url=https://www.ndc.nato.int/in-the-service-of-russia/ }}</ref> 1990-იანი წლების განმავლობაში მასშტაბური რეფორმების ჩატარების წინა მცდელობები დიდწილად ჩაიშალა, ხოლო ყველაზე თვალსაჩინო ცვლილება მხოლოდ რუსეთის საჰაერო თავდაცვის ძალების სამხედრო-საჰაერო ძალებთან გაერთიანება იყო.<ref name="RAND-2025" /> „ახალი იერის“ რეფორმისთვის ნიადაგი მოამზადა სერგეი ივანოვმა (თავდაცვის მინისტრი [[2001]]-[[2007]] წლებში), რომელიც წვევამდელებისა და ოფიცრების რაოდენობის შემცირებას და პროფესიონალი, საკონტრაქტო სამხედროების წილის გაზრდას მოითხოვდა.<ref name="IISS-2020">{{Cite web |title=An introduction to Russia's military modernisation |date=30 September 2020 |access-date=25 January 2026 |work=[[International Institute for Strategic Studies]] |url=https://www.iiss.org/online-analysis/online-analysis/2020/09/rmm-introduction/ }}</ref> [[2008]] წლიდან დაწყებულ ცვლილებათა შორის იყო მანამდე არსებული ცხრა სამხედრო ოლქის ნაცვლად ოთხი ახალი ოლქის შექმნა, რომელთაც, ძველი ფუნქციების (ჯარების ფორმირება და უზრუნველყოფა) გარდა, ახლა უკვე უშუალო საბრძოლო მართვის როლიც მიენიჭათ.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=256}} სახმელეთო ჯარებში დივიზიების უმეტესობა გაუქმდა და მათ ნაცვლად შეიქმნა ცალკეული მანევრული ბრიგადები; გეგმის მიხედვით, ისინი სრულად უნდა ყოფილიყვნენ დაკომპლექტებულნი პერსონალით, მზადყოფნის უფრო მაღალი დონე ჰქონოდათ და მოდერნიზებული ან სრულიად ახალი ტექნიკით აღჭურვილიყვნენ.<ref name="IISS-2020" />{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=246}} სამხედრო-საზღვაო ფლოტმა მიიღო ახალი წყალქვეშა ნავები და მცირე ზედაპირული ხომალდები, ხოლო გაზრდილი ინვესტიციებით სარგებელი საჰაერო-კოსმოსურმა ძალებმაც ნახეს.<ref name="IISS-2020" /> ლოგისტიკური უზრუნველყოფის მრავალი შტო ერთიან სარდლობაში — რუსეთის შეიარაღებული ძალების ზურგის უზრუნველყოფაში გაერთიანდა.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=156-157}} ასევე ჩამოყალიბდა ბატალიონის ტაქტიკური ჯგუფები, რომლებიც სრულად პროფესიონალი, საკონტრაქტო ჯარისკაცებით იყო დაკომპლექტებული, თუმცა ყოველ ორ ასეთ ბატალიონზე მოდიოდა ერთი ბატალიონი, რომელიც წვევამდელებით იყო შევსებული.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=156-157}} [[სირიის სამოქალაქო ომი|სირიის სამოქალაქო ომში]] ინტერვენციის წყალობით, რუსეთის შეიარაღებულმა ძალებმა უზარმაზარი გამოცდილება დააგროვეს, რამაც მათ ახალი ტექნიკისა და მართვისა და კონტროლის სისტემების გამოცდის შესაძლებლობაც მისცა. ამ კამპანიის დროს საბრძოლო მოქმედებებში პირველად გამოიყენეს ავიამზიდი „ადმირალი კუზნეცოვი“. [[2017]] წლის მონაცემებით, [[სირია]]ში 48 000-ზე მეტი სამხედრო მოსამსახურე იყო დისლოცირებული, ხოლო [[2021]] წლისთვის, საჰაერო-კოსმოსური ძალების პილოტების 90%-მა იქ როტაციის წესით სამსახური უკვე გავლილი ჰქონდა.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=260}} ===გადაიარაღება და ომები სირიასა და უკრაინაში (2012–2022)=== [[ფაილი:Vladimir Putin in Khmeimim Air Base in Syria (2017-12-11) 01.jpg|მინი|რუსი ჯარისკაცები ხმეიმის საჰაერო ბაზაზე, 2017 წლის დეკემბერს]] სერდიუკოვის მინისტრობის დროს გატარებულმა რეფორმამ სამხედრო ელიტის ბევრ წარმომადგენელში აზრთა სერიოზული სხვადასხვაობა და უკმაყოფილება გამოიწვია.{{sfn|DIA 2017|page=13}} [[2012]] წლის შემდეგ, როდესაც თავდაცვის მინისტრად [[სერგეი შოიგუ]], ხოლო გენერალური შტაბის უფროსად გენერალი [[ვალერი გერასიმოვი]] დაინიშნენ, მათ ამ რეფორმების ნაწილის გაუქმება დაიწყეს.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=156-157}} შოიგუმ შეინარჩუნა რეფორმის ძირითადი არსი, მათ შორის ფართომასშტაბიანი სტრუქტურული და შესყიდვებთან დაკავშირებული ცვლილებები, თუმცა უარი თქვა მის ყველაზე სადავო ასპექტებზე.<ref name="CSIS-2021">{{Cite web |last=Shamiev |first=Kirill |title=Understanding Senior Leadership Dynamics within the Russian Military |date=20 July 2021 |access-date=27 January 2026 |work=Center for Strategic and International Studies |url=https://www.csis.org/analysis/understanding-senior-leadership-dynamics-within-russian-military }}</ref> ზოგიერთი დივიზია აღადგინეს — მათ შორის ცნობილი ტამანსკაიასა და კანტემიროვსკაიას დივიზიებიც{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=246}} — თუმცა ისინი აღარ იყვნენ ისეთი მრავალრიცხოვანნი, როგორც წარსულში.[60] 2008 წლის [[რუსეთ-საქართველოს ომი (2008)|რუსეთ-საქართველოს ომის]] დროს გამოვლენილი მრავალი ნაკლოვანება ამ რეფორმის წყალობით აღმოიფხვრა, რაც აშკარად გამოჩნდა 2014 წელს რუსეთის მიერ [[ყირიმის ანექსია რუსეთის ფედერაციის მიერ|ყირიმის ანექსიის]] დროს.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=256}} 2014 წლის დასაწყისში რუსულმა სპეცდანიშნულების რაზმებმა, საჰაერო-სადესანტო ჯარებმა და საზღვაო ქვეითებმა ყირიმზე კონტროლი სწრაფად დაამყარეს. ამასთანავე, რუსეთის არმია აქტიურად მუშაობდა პრორუსული სეპარატისტული ძალების მობილიზებაზე, გაწვრთნასა და აღჭურვაზე დონბასში 2014 წლის დასაწყისში დაწყებული ომის დროს.{{sfn|DIA 2017|page=13}} [[2015]] წლის ივლისში, მას შემდეგ რაც [[ისლამური სახელმწიფო|„ისლამურმა სახელმწიფომ“]] (ISIS) ფრონტზე წინ წაიწია, სირიამ რუსეთს სამხედრო დახმარება სთხოვა. აგვისტოში მხარეებს შორის გაფორმდა შეთანხმება რუსეთის არმიის მიერ ხმეიმისის ავიაბაზისა და ტარტუსის სამხედრო-საზღვაო ბაზის გამოყენების შესახებ, ხოლო სექტემბრიდან სირიაში რუსული თვითმფრინავებისა და ხომალდების ჩასვლა დაიწყო. რუსეთმა საჰაერო დარტყმები 2015 წლის 30 სექტემბერს წამოიწყო. 2015 წლის შემოდგომაზე რუსული ძალები სირიის არაბულ შეიარაღებულ ძალებს [[ჰამა|ჰამას]], [[ჰომსი|ჰომსისა]] და [[ალეპო]]ს რეგიონებში შეტევების განხორციელებაში დაეხმარნენ. რამდენიმეთვიანი საომარი პაუზის შემდეგ, [[2016]] წლის ზაფხულსა და შემოდგომაზე, რუსეთი სირიის რეჟიმს დაეხმარა მთელ რიგ თავდასხმებში, რომელთა შედეგადაც სირიის ოპოზიციას ქალაქი ალეპო წაართვეს. რუსული ძალები სირიის არმიას „ისლამური სახელმწიფოსგან“ [[პალმირა]]ს დაბრუნებაშიც დაეხმარნენ — ჯერ 2016 წლის მარტში, ხოლო შემდეგ ხელახლა 2017 წლის მაისში. მათ ასევე მხარი დაუჭირეს მასშტაბურ კამპანიას ISIS-ის წინააღმდეგ ცენტრალურ სირიაში, [[ევფრატი]]ს მდინარის ხეობამდე, რაც 2017 წლის ბოლომდე გაგრძელდა. 2017 წლის ნოემბერში გამოცხადდა სირიიდან რუსული ჯარების ნაწილობრივი გაყვანის შესახებ, რასაც სამხედრო ოპერაციების კლება მოჰყვა. [[2019]] წლის აგვისტოში კი ოფიციალურად აღინიშნა, რომ რუსეთის სამხედრო ფრენები „მინიმუმამდე შემცირდა და სრულდებოდა მხოლოდ საბრძოლო მომზადებისა და დაზვერვის მიზნით“.{{sfn|DIA 2017|page=13}} სტრატეგიული კვლევების საერთაშორისო ინსტიტუტის შეფასებით, [[2020]] წლისთვის რუსეთის სახმელეთო ჯარები მიიჩნეოდა „უფრო მცირერიცხოვან, თუმცა ბევრად უფრო ბრძოლისუნარიან ძალად, ვიდრე ისინი 1990-იანი წლების შუა პერიოდში იყვნენ“, ხოლო საჰაერო-სადესანტო ჯარები და რეორგანიზებული სპეციალური ოპერაციების ძალები ასევე წარმოადგენდნენ რუსეთის მაღალი საბრძოლო მზადყოფნის პოტენციალის ნაწილს.{{sfn|Blanc|Demus|Evans|Grisé|2023|pages=80-83}} თუმცა, უკრაინასთან სრულმასშტაბიან ომში მზარდი დანაკარგების შესავსებად ჯარების ფორმირების სასწრაფო ტემპებით გაზრდის აუცილებლობის გამო, შოიგუს მიერ 2022 წლის დეკემბერში გამოცხადებული რეფორმის გეგმა ზოგიერთმა ამერიკელმა სამხედრო დამკვირვებელმა შეაფასა, როგორც 2008 წლის „ახალი იერის“ რეფორმის დასამარება. ეს ახალი გეგმა აქცენტს აკეთებს მობილიზაციაზე, ასევე უფრო მეტი ისეთი ქვედანაყოფის შექმნაზე, რომლებიც დაკომპლექტებულნი იქნებიან როგორც წვევამდელებით, ისე საკონტრაქტო ჯარისკაცებით, და იგი „არსებითად აღადგენს საბჭოთა შეიარაღებულ ძალებს თანამედროვე რუსეთის ფედერაციაში“.{{sfn|Blanc|Demus|Evans|Grisé|2023|pages=88-90}} ===რუსეთ-უკრაინის ომი (2022 წლიდან დღემდე)=== [[2022]] წლის 24 თებერვალს, რუსეთის პრეზიდენტმა ვლადიმერ პუტინმა გასცა ბრძანება შეიარაღებული ძალების მიერ უკრაინაში რუსეთის შეჭრის დაწყების შესახებ.<ref>{{cite news |title='Terrible toll': Russia's invasion of Ukraine in numbers |url=https://www.euractiv.com/section/global-europe/news/terrible-toll-russias-invasion-of-ukraine-in-numbers/ |work=[[Euractiv]] |date=14 February 2023 |access-date=19 March 2023 |archive-date=12 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230712061818/https://www.euractiv.com/section/global-europe/news/terrible-toll-russias-invasion-of-ukraine-in-numbers/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last1=Hussain |first1=Murtaza |title=The War in Ukraine Is Just Getting Started |url=https://theintercept.com/2023/03/09/ukraine-war-russia-iran-iraq/ |work=The Intercept |date=9 March 2023 |access-date=19 March 2023 |archive-date=18 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230518234805/https://theintercept.com/2023/03/09/ukraine-war-russia-iran-iraq/ |url-status=live }}</ref> რუსეთის გენერალურმა შტაბმა ოპერაციაში ჩართულ თავის ოთხ საჯარისო დაჯგუფებას{{efn|A group of forces has permanently assigned Ground Forces field armies or direct-reporting army corps, and is assigned Airborne Forces or Naval Infantry units as needed.}} ხუთი სტრატეგიული მიმართულება განუსაზღვრა. ეს მიმართულებები იყო: [[კიევი]] — ძალების აღმოსავლეთ დაჯგუფებისთვის, რაც მთავარ დარტყმას წარმოადგენდა; [[ბროვარი]] — ცენტრალური დაჯგუფებისთვის; და [[პოლტავა]] — დასავლეთ დაჯგუფებისთვის. ძალების სამხრეთ დაჯგუფებას ორი მიმართულება ჰქონდა: დონეცკის ოლქის ქალაქ [[მარიუპოლი]]სკენ და [[ყირიმი]]ს დასავლეთით, [[ხერსონი]]სკენ. მას შემდეგ, რაც 2022 წლის მარტში კიევზე შეტევა ჩაიშალა და მასზე უარი თქვეს, მარიუპოლის მიმართულებით იერიში მთავარ დარტყმად იქცა. სამხრეთის დაჯგუფება ერთადერთი აღმოჩნდა, რომელმაც დასახულ საწყის მიზნებს მიაღწია — მან აჯობა უკრაინის შეიარაღებულ ძალებს სამხრეთ უკრაინაში მანევრირებაში და დიდ სამხედრო ძალაs მოუყარა თავი მარიუპოლთან. 2022 წლის მაისისთვის, აღმოსავლეთისა და ცენტრის დაჯგუფებები ფრონტიდან გაიყვანეს, აღადგინეს და უკრაინის სამხრეთ-აღმოსავლეთში გადაისროლეს, ხოლო დასავლეთის დაჯგუფება ხარკოვის ოლქისკენ გადააადგილეს.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pp=31–32, 39-45}} 2022 წლის 10 აპრილს ოპერაციის უშუალო მართვა სამხედრო ასპარეზზე გენერალმა ალექსანდრ დვორნიკოვმა გადაიბარა.<ref>{{Cite news |last1=Burns |first1=Robert |last2=Yen |first2=Hope |date=10 April 2022 |title=US doubts new Russian war chief can end Moscow's floundering |publisher=AP News |url=https://apnews.com/article/russia-appoints-new-ukraine-war-commander-dvornikov-225f976f9abfb5aff6154ac3b77c21e6 |access-date=3 June 2022 |archive-date=5 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220605060139/https://apnews.com/article/russia-appoints-new-ukraine-war-commander-dvornikov-225f976f9abfb5aff6154ac3b77c21e6?utm_source=Twitter&utm_medium=AP&utm_campaign=SocialFlow |url-status=live }}</ref> თუმცა, გენერალური შტაბი ოპერაციას თავდაპირველად მოსკოვიდან ხელმძღვანელობდა, ვიდრე 2022 წლის ოქტომბერში ძალების ცალკეული გაერთიანებული დაჯგუფება (დროებითი ოპერატიული სარდლობა) ჩამოყალიბდებოდა.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pp=31–32}} 2022 წლის ივლისში, იმავდროულად, როდესაც შეიარაღებულმა ძალებმა მძიმე დანაკარგების განცდა დაიწყეს, სახმელეთო ჯარებმა საბრძოლო მასალის განთავსება დაიწყეს იმ შენობებში ან მათ სიახლოვეს, სადაც ხშირად დადიოდნენ მშვიდობიანი მოქალაქეები, რათა ისინი „ცოცხალ ფარად“ გამოეყენებინათ; ეს, როგორც ჩანს, განპირობებული იყო იმით, რომ უკრაინულმა [[HIMARS]]-ის სისტემებმა სასწორი რუსეთის არტილერიით გამოფიტვის სტრატეგიის საზიანოდ გადახარა.<ref name="jpalj">{{cite news |last1=Psaropoulos |first1=John |title=Russia resumes eastern Ukraine offensive and expands war aims |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/7/21/russia-resumes-hostilities-as-ukraine-targets-ammunition |publisher=Al Jazeera Media Network |date=21 June 2022 |access-date=24 July 2022 |archive-date=25 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220725192317/https://www.aljazeera.com/news/2022/7/21/russia-resumes-hostilities-as-ukraine-targets-ammunition |url-status=live }}</ref> მას შემდეგ, რაც თავდაცვის მინისტრმა სერგეი შოიგუმ ხელი მოაწერა [[გაერო]]ს შუამავლობით მიღწეულ შეთანხმებას უკრაინის შავი ზღვის მარცვლეულის ექსპორტის განახლების შესახებ, სულ რამდენიმე საათში რუსეთმა [[ოდესა|ოდესის]] პორტი დაბომბა.<ref name="skyyt">{{cite news |title=Ukraine War: Missiles hit Odesa hours after grain agreement |url=https://www.youtube.com/watch?v=lgVplcsjxRc |agency=YouTube |publisher=Sky News |date=23 July 2022 |access-date=24 July 2022 |archive-date=3 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220803234052/https://www.youtube.com/watch?v=lgVplcsjxRc |url-status=live }}</ref><ref name="f24un">{{cite news |title=UN officials announce grain exports deal with Russia, Ukraine and Turkey |url=https://www.france24.com/en/europe/20220722-live-ukraine-ports-to-reopen-after-grain-export-deal-with-russia-says-turkey |publisher=FRANCE 24 |date=22 July 2022 |access-date=24 July 2022 |archive-date=24 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220724120705/https://www.france24.com/en/europe/20220722-live-ukraine-ports-to-reopen-after-grain-export-deal-with-russia-says-turkey |url-status=live }}</ref> [[Forbes]]-ის მონაცემებით, 2022 წლის ივლისის ბოლოსთვის მოსკოვს უკრაინაში შეჭრის ოპერაციაში თავისი 10 საერთო-საჯარისო არმია ჰყავდა ჩართული.<ref name="dasuf">{{cite news |last1=Axe |first1=David |title=In Southern Ukraine, Kyiv's Artillery Drops Bridges And Isolates A Whole Russian Army |url=https://www.forbes.com/sites/davidaxe/2022/07/29/in-southern-ukraine-kyivs-artillery-drops-bridges-and-isolates-a-whole-russian-army/?sh=54b2cb0c1e1a |work=Forbes |date=29 July 2022 |access-date=8 September 2022 |archive-date=8 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220908151335/https://www.forbes.com/sites/davidaxe/2022/07/29/in-southern-ukraine-kyivs-artillery-drops-bridges-and-isolates-a-whole-russian-army/?sh=54b2cb0c1e1a |url-status=live }}</ref> „[[ვაგნერის ჯგუფი|ვაგნერის ჯგუფმა]]“ სახელი გაითქვა, როგორც პუტინის „კერძო არმიამ“.<ref name="economistexplains">{{Cite news |title=What is the Wagner Group, Russia's mercenary organisation? |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/the-economist-explains/2022/03/07/what-is-the-wagner-group-russias-mercenary-organisation |access-date=16 March 2022 |issn=0013-0613 |quote="From a legal perspective, Wagner doesn't exist," says Sorcha MacLeod |archive-date=2 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202144401/https://www.economist.com/the-economist-explains/2022/03/07/what-is-the-wagner-group-russias-mercenary-organisation |url-status=live }}</ref> 2022 წლის ბოლოს, უკრაინაში ძალების გაერთიანებული დაჯგუფების ახლადდანიშნულმა სარდალმა, გენერალმა სერგეი სუროვიკინმა გადაწყვიტა, „ვაგნერის“ ძალები ბახმუტთან უკრაინის შეიარაღებული ძალების შესაბოჭად გამოეყენებინა, სანამ თავად — საწყისი შეჭრისა და უკრაინის მიერ განხორციელებული წარმატებული ხერსონისა და ხარკოვის კონტრშეტევების შემდგომ პერიოდში — რუსეთის სამხედრო ფორმირებების აღდგენით იქნებოდა დაკავებული.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pp=48–49}} 2023 წლის 11 იანვარს ძალების გაერთიანებული დაჯგუფების სარდლობა თავად გენერალური შტაბის უფროსმა, გენერალმა ვალერი გერასიმოვმა გადაიბარა, ხოლო სუროვიკინი მისი პირველი მოადგილე გახდა.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|p=32}} რუსეთის არმიამ 2023 წლის ზაფხულში უკრაინის კონტრშეტევის დროს ზაპოროჟიეს ოლქი შეინარჩუნა, რის შემდეგაც უკრაინაში ინიციატივა კვლავ ხელში ჩაიგდო.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pp=48–49}} 2023 წლის ივნისში პუტინმა მხარი დაუჭირა თავდაცვის სამინისტროს გეგმას, რომელიც დაქირავებულ მებრძოლთა ჯგუფებს კონტრაქტების გაფორმებას ავალდებულებდა, რასაც „ვაგნერის“ ლიდერი [[ევგენი პრიგოჟინი]] შეეწინააღმდეგა — ეს კონტრაქტები „ვაგნერის ჯგუფს“ სამინისტროს დაქვემდებარებაში, მის მართვის სტრუქტურაში მოაქცევდა და თავად პრიგოჟინის გავლენას შეზღუდავდა.<ref>{{Cite news |last=Osborn |first=Andrew |date=13 June 2023 |title=Putin backs push for mercenary groups to sign contracts despite Wagner's refusal |language=en |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/europe/putin-backs-push-mercenary-groups-sign-contracts-despite-wagners-refusal-2023-06-13/ |url-status=live |access-date=24 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230622143644/https://www.reuters.com/world/europe/putin-backs-push-mercenary-groups-sign-contracts-despite-wagners-refusal-2023-06-13/ |archive-date=22 June 2023}}</ref> მოგვიანებით, ივნისშივე, „ვაგნერის ჯგუფი“ რუსეთ-უკრაინის ომისა და თავდაცვის სამინისტროს [[ვაგნერის ჯგუფის აჯანყება|წინააღმდეგ წავიდა]],<ref>{{Cite web |date=23 June 2023 |title=Putin in crisis: Wagner chief Prigozhin declares war on Russian military leadership, says 'we will destroy everything' |url=https://www.politico.eu/article/putin-in-crisis-as-wagner-chief-prigozhin-declares-war-on-russian-military-leadership/ |access-date=24 June 2023 |website=Politico |language=en |archive-date=23 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230623231535/https://www.politico.eu/article/putin-in-crisis-as-wagner-chief-prigozhin-declares-war-on-russian-military-leadership/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last1=Regan |first1=Helen |last2=Raine |first2=Andrew |date=24 June 2023 |title=Russia accuses Wagner chief Yevgeny Prigozhin of urging "armed rebellion": Live updates |language=en |work=[[CNN]] |url=https://www.cnn.com/europe/live-news/russia-ukraine-war-news-06-24-23/index.html |url-status=live |access-date=24 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230624073110/https://www.cnn.com/europe/live-news/russia-ukraine-war-news-06-24-23/index.html |archive-date=24 June 2023}}</ref> ვიდრე სამშვიდობო შეთანხმებას არ მიაღწიეს. პრიგოჟინის თქმით, რუსეთის წინააღმდეგ მისი მარშის ერთ-ერთი მიზეზი სწორედ ის იყო, რომ ხელისუფლებას ხელი შეეშალა „კერძო სამხედრო კომპანია ვაგნერის ლიკვიდაციისთვის“.<ref>{{cite news|last1=Bourke|first1=Latika|title=Live updates: Putin vows to defend Russia against Wagner rebellion|url=https://www.smh.com.au/world/europe/live-updates-putin-vows-to-defend-russia-against-wagner-rebellion-20230624-p5dj6x.html|access-date=24 June 2023|work=The Sydney Morning Herald|date=24 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230624145405/https://www.smh.com.au/world/europe/live-updates-putin-vows-to-defend-russia-against-wagner-rebellion-20230624-p5dj6x.html|archive-date=24 June 2023|url-status=live}}</ref> რუსეთი 2024 წლის ბოლომდე გეგმავდა თავისი მოქმედი სამხედრო პერსონალის რაოდენობის 1,5 მილიონამდე გაზრდას,<ref>{{Cite web |last=Atlamazoglou |first=Stavros |date=19 September 2024 |title=Russia's Military Will Soon Have 1.5 Million Troops |url=https://nationalinterest.org/blog/buzz/russias-military-will-soon-have-15-million-troops-212838 |access-date=9 November 2024 |website=The National Interest |language=en}}</ref> რაც მას [[ჩინეთი]]ს შემდეგ მსოფლიოში მეორე უდიდეს მოქმედ არმიად აქცევდა.<ref>{{Cite web |date=28 February 2023 |title=Russia |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/#military-and-security |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210109173026/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/#military-and-security |archive-date=9 January 2021 |access-date=20 September 2022 |publisher=Central Intelligence Agency |via=CIA.gov}}</ref><ref>{{Cite web |date=17 September 2024 |title=Putin orders Russian army to expand to become the world's second largest |url=https://www.nbcnews.com/news/world/putin-orders-russian-army-expand-war-ukraine-rcna171429 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241109012651/https://www.nbcnews.com/news/world/putin-orders-russian-army-expand-war-ukraine-rcna171429 |archive-date=9 November 2024 |access-date=9 November 2024 |website=NBC News |language=en}}</ref> 2024 წლის თებერვალში რუსეთის არმიამ [[ავდიივკა]] აიღო და წლის განმავლობაში წინსვლა განაგრძო, მიუხედავად უკრაინული მხარის მცდელობებისა, ეს წინსვლა შეეჩერებინა.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|p=55}} 2024 წლის ივლისისთვის [[აშშ]]-ის არმიის გენერალმა და [[ნატო]]ს მოკავშირეთა ძალების უმაღლესმა მთავარსარდალმა ევროპაში, კრისტოფერ კავოლიმ განაცხადა, რომ „რუსები ძალიან ჭკვიანურად ახდენენ ტექნოლოგიურ და პროცედურულ ადაპტაციას იმ მრავალ გამოწვევასთან, რომლებსაც ისინი უკრაინაში აწყდებიან“.<ref>{{cite web | title=General Cavoli notes Russia's adaptation to challenges in war against Ukraine | website=Interfax-Ukraine | date=10 July 2024 | url=https://interfax.com.ua/news/general/999380.html | ref={{sfnref | Interfax-Ukraine | 2024}} | access-date=25 July 2024 | archive-date=13 July 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240713151622/https://interfax.com.ua/news/general/999380-amp.html | url-status=live }}</ref> კავოლიმ 2024 წლის აპრილში ისიც აღნიშნა, რომ რუსეთის არმიამ სრულად აანაზღაურა ცოცხალი ძალისა და ტექნიკის დანაკარგები და ახლა უფრო დიდია, ვიდრე კონფლიქტის დაწყებამდე იყო.<ref>{{cite web | title=Russian military replaced Ukraine battlefield losses 'far faster' than expected, general warns | website=Politico | date=11 April 2024 | url=https://www.politico.com/news/2024/04/11/christopher-cavoli-russian-military-losses-00151718 | ref={{sfnref | POLITICO | 2024}} | access-date=25 July 2024 | archive-date=13 July 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240713202847/https://www.politico.com/news/2024/04/11/christopher-cavoli-russian-military-losses-00151718 | url-status=live }}</ref> 2024 წლის 26 ივნისს, დიდ ბრიტანეთში ბაზირებულმა ანალიტიკურმა ცენტრმა „გაერთიანებული სამეფოს თავდაცვის კვლევების სამეფო ინსტიტუტმა“ გამოაქვეყნა ანგარიში, რომლის მიხედვითაც რუსეთი აგრძელებს თავისი ძირითადი იარაღის წარმოების ზრდასა და მის დახვეწას, თუმცა მისი თავდაცვის ინდუსტრია კვლავ ძლიერ არის დამოკიდებული კრიტიკული კომპონენტების უცხოურ იმპორტზე.<ref>{{cite web | title=A Methodology for Degrading the Arms of the Russian Federation | website=Royal United Services Institute | date=26 June 2024 | url=https://www.rusi.org/explore-our-research/publications/occasional-papers/methodology-degrading-arms-russian-federation | ref={{sfnref | Royal United Services Institute | 2024}} | access-date=25 July 2024}}</ref> უკრაინის შეიარაღებული ძალების მთავარსარდალმა, გენერალ-პოლკოვნიკმა ოლექსანდრ სირსკიმ 2024 წლის 24 ივლისს განაცხადა, რომ რუსებს ახლა ბევრად უკეთესი რესურსები აქვთ, თუმცა ამავდროულად სამჯერ მეტ დანაკარგს განიცდიან, ვიდრე უკრაინა.<ref>{{cite web | last1=Harding | first1=Luke | last2=Mamo | first2=Alessio | title='I know we will win – and how': Ukraine's top general on turning the tables against Russia | website=The Guardian | date=24 July 2024 | url=https://www.theguardian.com/world/article/2024/jul/24/i-know-we-will-win-and-how-ukraines-top-general-on-turning-the-tables-against-russia | access-date=25 July 2024}}</ref> ნატოსა და დასავლელი სამხედრო მაღალჩინოსნების განცხადებით, 2024 წლის მაისსა და ივნისში უკრაინაში ყოველდღიურად საშუალოდ 1200-მდე რუსი ჯარისკაცი იღუპებოდა ან შავდებოდა.<ref>{{cite news |title=Russia Sends Waves of Troops to the Front in a Brutal Style of Fighting |url=https://www.nytimes.com/2024/06/27/us/politics/russia-casualties-ukraine-war.html |work=The New York Times |date=27 June 2024}}</ref><ref>{{cite news |title=Ukraine calls them meat assaults: Russia's brutal plan to take ground |url=https://www.bbc.com/news/articles/c80xjne8ryxo |work=BBC News |date=4 July 2024}}</ref> 2024 წლის ივნისის მონაცემებით, სავარაუდო გათვლებით, 20-დან 50 წლამდე ასაკის ყველა რუსი მამაკაცის დაახლოებით 2% უკვე მოკლული ან მძიმედ დაჭრილი იყო უკრაინაში 2022 წლის თებერვლის შემდეგ.<ref>{{cite Q|Q127275136|url-access=subscription}}</ref> 2024 წლის ოქტომბრის მდგომარეობით, გავრცელებული შეფასებებით, უკრაინაში ბრძოლების დროს დაღუპული და დაჭრილი რუსი სამხედროების რაოდენობამ 600 000-ს გადააჭარბა.<ref>{{cite news |title=In wartime Russia, some men may be worth more dead than alive, economist says |url=https://fortune.com/2024/11/16/russia-economy-military-death-payouts-vs-civilian-earnings-ukraine-war/ |work=Fortune |date=16 November 2024}}</ref> მას შემდეგ, რაც რუსეთში 2022 წელს მობილიზაცია გამოცხადდა, სამხედრო სასამართლოებმა თვითნებურად ნაწილის დატოვების (დეზერტირობის) ათასობით საქმე მიიღეს.<ref>{{cite news |title=The Heavy Toll of Desertion From the Russian Army |url=https://www.nytimes.com/2024/09/22/magazine/desertion-russian-army-ukraine-war.html |work=The New York Times |date=22 September 2024}}</ref> ორგანიზაცია Pro Asyl-მა 2024 წელს განაცხადა, რომ 2022 წლის თებერვლიდან მოყოლებული, სულ მცირე 250 000-მა რუსმა წვევამდელმა დატოვა ქვეყანა და სხვა სახელმწიფოებს შეაფარა თავი.<ref>{{cite news |title=Fleeing Ukraine war, Russian deserters find refuge in France |url=https://www.dw.com/en/fleeing-ukraine-war-russian-deserters-find-refuge-in-france/a-70665369 |work=Deutsche Welle |date=2 November 2024}}</ref> მას შემდეგ, რაც 2022 წლის საწყისი შეჭრის დროს ფრონტზე რამდენიმე წვევამდელი აღმოჩნდა (მიუხედავად იმისა, რომ რუსული კანონმდებლობა კრძალავს მათ გამოყენებას ქვეყნის ფარგლებს გარეთ), ვლადიმერ პუტინმა საჯაროდ მოიხადა ბოდიში, ხოლო რამდენიმე გენერალი თანამდებობიდან გადააყენეს და/ან დააპატიმრეს. მას შემდეგ უკრაინის ტერიტორიაზე წვევამდელები აღარ შეუმჩნევიათ.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pp=41, 231–232, 235}} მიუხედავად პუტინის დაპირებისა, რომ წვევამდელებს საბრძოლველად არ გაგზავნიდნენ, რუსული საინფორმაციო გამოცემა ვერსტკას ცნობით, 2024 წელს უკრაინის მიერ კურსკის ოლქში განხორციელებული შეტევის დროს ათობით წვევამდელი ჩავარდა ტყვედ ან უგზო-უკვლოდ დაიკარგა.<ref name="e455">{{cite web | title=20 лет: в Курской области после вторжения ВСУ погибли как минимум 25 российских срочников | website=Вёрстка | date=20 February 2025 | url=https://verstka.media/v-kurskoi-oblasti-posle-vtorzheniya-vsu-pogibli-kak-minimum-25-rossiiskih-srochnikov | language=ru | access-date=21 January 2026}}</ref> აქტივისტებისა და იურისტების განცხადებით, არსებობს საკანონმდებლო ხვრელი, რომელიც წვევამდელების საბრძოლო მოქმედებებში ჩართვის საშუალებას იძლევა: სულ რაღაც ოთხთვიანი მომზადების შემდეგ მათ შეუძლიათ ხელი მოაწერონ სრულფასოვან მოხალისეობრივ საბრძოლო კონტრაქტებს, რასაც წვევამდელები ხშირად ისე აკეთებენ, რომ ბოლომდე ვერც კი აცნობიერებენ, რაზე აწერენ ხელს.<ref name="c774">{{cite web | title=Russian Conscripts Can't Be Sent Into Battle. This One Was. And He's Not Happy About It. | website=RadioFreeEurope/RadioLiberty | date=19 May 2025 | url=https://www.rferl.org/a/russia-ukraine-conscripts-war-combat/33415104.html | access-date=21 January 2026}}</ref><ref name="i729">{{cite web | last1=Asadzade | first1=Ulviyya | title=Putin's Broken Promise: Young Russian Conscripts Dying In Ukraine Invasion | website=RadioFreeEurope/RadioLiberty | date=18 March 2025 | url=https://www.rferl.org/a/russian-conscripts-youth-dying-ukraine-putin/33351828.html | access-date=21 January 2026}}</ref> 2024 წლის ნოემბერში გამოცემა The Telegraph-მა გაავრცელა ინფორმაცია, რომ რუსეთმა, მზარდი დანაკარგების ფონზე, პირველად გამოსცა სპეციალური სახელმძღვანელო ჯარისკაცებისთვის, სადაც დეტალურად არის აღწერილი, თუ როგორ უნდა გათხარონ და მოუარონ საძმო საფლავებს. ოკუპირებული უკრაინის აღმოსავლეთით, დონბასის რეგიონში, უკვე დაფიქსირებულია რუსეთის მიერ საკუთარი ჯარისკაცების დასაკრძალავად საძმო საფლავების გამოყენების ფაქტები.<ref name="q183">{{cite web | last=Kilner | first=James | title=Instruction manual for digging mass graves given to Russian troops | website=The Telegraph | date=3 November 2024 | url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2024/11/03/instruction-manual-digging-mass-graves-russian-troops/ | access-date=12 April 2025}}</ref> [[2025]] წლის აპრილში ოლექსანდრ სირსკიმ განაცხადა, რომ უკრაინაში მყოფი რუსული ჯარების რაოდენობა ამჟამად 623 000-ს შეადგენს, რაც შეჭრის დაწყებიდან მოყოლებული ხუთჯერ არის გაზრდილი, და ეს რიცხვი ყოველთვიურად კიდევ 8 000-9 000 ჯარისკაცით იმატებს. მან ასევე აღნიშნა, რომ რუსეთის მთლიანი მობილიზაციური რესურსი 20 მილიონ ადამიანს შეადგენს, ან 5 მილიონს — თუ მხოლოდ სამხედრო მომზადების მქონე პირებს გავითვალისწინებთ. თუმცა, სირსკიმ ხაზგასმით აღნიშნა, რომ რუსეთის უპირატესობა არტილერიაში 10:1-დან 2:1-მდე შემცირდა, რაც ძირითადად რუსეთის საბრძოლო მასალის საწყობებზე უკრაინის მიერ მიყენებული დარტყმების შედეგია.<ref>{{cite web | last=Fornusek | first=Martin | title=Russia has capacity to mobilize 5 million trained troops, Syrskyi says | website=The Kyiv Independent | date=9 April 2025 | url=https://kyivindependent.com/russia-has-capacity-to-mobilize-5-million-trained-troops-syrskyi-says/ | access-date=17 April 2025}}</ref> 2025 წლის ივნისში ნატოს გენერალურმა მდივანმა მარკ რუტემ განაცხადა, რომ რუსები „ძალზე სწრაფი ტემპით აღადგენენ საკუთარ პოტენციალს“ და ბევრად მეტ საბრძოლო მასალას აწარმოებენ, ვიდრე მთელი ნატო ერთად, მიუხედავად იმისა, რომ მათი ეკონომიკა გაცილებით მცირეა. რუტემ ასევე შეაფასა, რომ რუსეთს შეუძლია ნატოს ტერიტორიაზე იერიში მომდევნო სამიდან ხუთ წელიწადში მიიტანოს და წევრ ქვეყნებს მოუწოდა, თავდაცვის ხარჯები მათი მშპ-ის (მთლიანი შიდა პროდუქტის) 5%-მდე გაზარდონ.<ref>{{cite web | last=Murray | first=Shona | title=Russia developing multiples more ammunition than NATO, says Mark Rutte | website=euronews | date=4 June 2025 | url=https://www.euronews.com/2025/06/04/russia-developing-multiples-more-ammunition-than-nato-says-secretary-general | access-date=15 June 2025}}</ref> ვინაიდან [[დრონებით ომი]] რუსეთ-უკრაინის კონფლიქტის ცენტრალურ ასპექტად იქცა, რუსეთმა გაზარდა ინვესტიციები და განვითარების ტემპები სხვადასხვა ტიპის უპილოტო აპარატების მიმართულებით. [[2025]] წლის 12 ნოემბერს რუსეთმა ოფიციალურად შექმნა თავისი უახლესი სამხედრო შტო: უპილოტო სისტემების ძალები.<ref name="TASS12Nov25">{{cite news |title=Russia establishes Unmanned Systems Forces|url=https://tass.com/defense/2042371|access-date=12 November 2025|work=TASS|date=12 November 2025}}</ref> იგი ჩამოყალიბდა იმ მიზნით, რომ მოხდეს უპილოტო საფრენი, სახმელეთო და საზღვაო სისტემების განვითარების, განთავსებისა და ოპერატიული მართვის ცენტრალიზება, ასევე ავტონომიური პლატფორმების ინტეგრირება არსებულ სამხედრო სტრუქტურებში.<ref name="TSFRussia Unmanned">{{cite web |last1=McDermott|first1=Roger N.|title=Russia's New Unmanned Systems Forces and the Strategic Role of DKO Weapons|url=https://www.saratoga-foundation.org/p/russias-new-unmanned-systems-forces|website=www.saratoga-foundation.org|publisher=The Saratoga Foundation|access-date=12 November 2025|language=en|date=20 June 2025}}</ref><ref name="FDD12Nov25JohnHardie">{{cite web |last1=Hardie|first1=John|title=Russia announces plans to form Unmanned Systems Forces|url=https://www.longwarjournal.org/archives/2024/12/russia-announces-plans-to-form-unmanned-systems-forces.php|website=FDD's Long War Journal|access-date=12 November 2025|date=20 December 2024}}</ref> 2025 წლის ოქტომბერში რამდენიმე წყარომ გაავრცელა ინფორმაცია, რომ დევნილობაში მოქმედი საინფორმაციო გამოცემა „ვერსტკას“ გამოძიების თანახმად, რუსი სამხედრო მეთაურები შეჭრის პირველივე წლიდან აწამებენ და სიკვდილით სჯიან საკუთარ პერსონალს. „ვერსტკამ“ აღნიშნა, რომ გამოძიების ფარგლებში მოიპოვა ასობით ცნობა მსგავსი სიკვდილით დასჯის შესახებ. ეს ინციდენტები თავდაპირველად სანგრებში სიმთვრალისა თუ დაუმორჩილებლობის გამო დასჯით დაიწყო, დროთა განმავლობაში კი პირადი კონფლიქტებისა თუ გამოძალვის ნიადაგზე მკვლელობებში გადაიზარდა; გამოცემამ იდენტიფიცირება მოახდინა 101 სამხედრო მოსამსახურის, რომელთაც ამ ქმედებების ჩადენაში ედებათ ბრალი. სრულმასშტაბიანი ომის დაწყებიდან მოყოლებული, რუსეთის მთავარ სამხედრო პროკურატურაში ძალადობასთან დაკავშირებული 12 000-ზე მეტი საჩივარი შევიდა, რაც განსაკუთრებით 2023 წლის მეორე ნახევრიდან გახშირდა. აქედან მხოლოდ 10 სისხლის სამართლის საქმე აღიძრა, რის შედეგადაც ხუთი ოფიცერი იქნა მსჯავრდებული ხელქვეითების მკვლელობისთვის. გამოძიების მიხედვით, საველე მეთაურების ქმედებების გამოძიებაზე „არაოფიციალური აკრძალვაა“ დაწესებული. რუსმა ჯარისკაცებმა „ვერსტკასთან“ საუბარში აღნიშნეს, რომ სიკვდილით დასჯილ პერსონალს ხშირად დეზერტირებად ან უგზო-უკვლოდ დაკარგულებად აფორმებენ, ხოლო მათ ცხედრებს ტყეებში მარხავენ ან ბრძოლის ველზე ტოვებენ და ცეცხლს უხსნიან, რათა დაღუპვა საბრძოლო მოქმედებებს მიაწერონ.<ref name="o168">{{cite web | author=The Moscow Times | title=At Least 100 Russian Officers Have Executed Their Own Comrades in Ukraine – Vyorstka | website=The Moscow Times | date=6 November 2025 | url=https://www.themoscowtimes.com/2025/10/30/at-least-100-russian-officers-have-executed-their-own-comrades-in-ukraine-vyorstka-a90987 | access-date=6 November 2025}}</ref><ref name="y754">{{cite web | title=Report says over 100 Russian officers involved in frontline executions | website=TVP World | date=30 October 2025 | url=https://tvpworld.com/89758108/russian-officers-torture-kill-own-troops-on-ukraine-frontlines | access-date=6 November 2025}}</ref><ref name="t461">{{cite web | last=Sauer | first=Pjotr | title=Russian army chiefs torturing and executing soldiers who refuse to fight in Ukraine, report says | website=The Guardian | date=30 October 2025 | url=https://www.theguardian.com/world/2025/oct/30/russian-army-chiefs-torturing-and-executing-soldiers-who-refuse-to-fight-in-ukraine-report-says | access-date=6 November 2025}}</ref> ტელეკომპანია [[BBC]]-ის მიერ [[2026]] წლის თებერვალში გამოქვეყნებული მასალის მიხედვით (სადაც რუსი ჯარისკაცები ინტერვიუებში ღიად აღწერენ სიკვდილით დასჯის ფაქტებს), საკუთარი ჯარისკაცების მკვლელობას რუსულ სამხედრო სლენგზე „ნულზე დასმა“ ეწოდება.<ref name="i475">{{cite web | last=Steele | first=Ben | title=Russia soldiers tell BBC they saw fellow troops in Ukraine war executed on commanders' orders | website=BBC Home | date=24 February 2026 | url=https://www.bbc.com/news/articles/cz7gw3l395ro | access-date=26 February 2026}}</ref> [[გაერთიანებული სამეფო]]ს თავდაცვის კვლევების სამეფო ინსტიტუტის შეფასებით, რუსეთმა რუსეთ-უკრაინის ომის შედეგად უდიდესი „საბრძოლო გამოცდილება“ მიიღო.<ref name="ap">{{cite web | title=Russia is helping China to prepare for a potential invasion of Taiwan, defense institute says | website=Associated Press | date=26 September 2025 | url=https://apnews.com/article/russia-china-taiwan-xi-putin-ukraine-invasion-ac47ae6daf03ceb5d49d6e2d0da7fcab | access-date=21 February 2026|quote=It’s not certain that China has decided to invade Taiwan, but access to Russian equipment and localized training in China means Beijing will be better equipped for a potential invasion, Danylyuk said. “The greatest value of the deal” to China is likely in the training and procedures for command and control of parachute forces, because Russia has “combat experience,” whereas China doesn’t, write Oleksandr Danylyuk and Jack Watling.}}</ref> ===ომის დანაშაულები=== რუსეთის შეიარაღებული ძალების მიერ ჩადენილი სამხედრო დანაშაულები დოკუმენტირებულია რამდენიმე სამხედრო კონფლიქტში, მათ შორის ჩეჩნეთის მეორე ომში,<ref name="a907">{{cite book | last=Gilligan | first=Emma | title=Terror in Chechnya: Russia and the Tragedy of Civilians in War | publisher=Princeton University Press | date=9 November 2009 | isbn=978-1-4008-3176-0 | url=https://books.google.com/books?id=WLFzd1TP0PwC&pg=PA6 | access-date=31 May 2025 | page=}}</ref><ref name="p111">{{cite web | title=War Crimes In Chechnya and the Response of the West | website=Human Rights Watch | date=29 February 2000 | url=https://www.hrw.org/news/2000/02/29/war-crimes-chechnya-and-response-west | access-date=31 May 2025}}</ref> რუსეთ-საქართველოს ომსა<ref name="c800">{{cite web | title=Georgia: International Groups Should Send Missions | website=Human Rights Watch | date=18 August 2008 | url=https://www.hrw.org/news/2008/08/18/georgia-international-groups-should-send-missions | access-date=31 May 2025}}</ref> და რუსეთ-უკრაინის ომში.<ref name="h508">{{cite journal | last=Wille | first=Belkis | title="We Had No Choice" | journal=Human Rights Watch | date=1 September 2022 | url=https://www.hrw.org/report/2022/09/01/we-had-no-choice/filtration-and-crime-forcibly-transferring-ukrainian-civilians | access-date=31 May 2025 | page=}}</ref> 2024 წელს [[სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლო]]მ რუსეთის უმაღლესი სამხედრო ოფიცრების — სერგეი შოიგუს, ვალერი გერასიმოვის, სერგეი კობილაშისა და ვიქტორ სოკოლოვის დაკავების ორდერები გასცა უკრაინაში მშვიდობიან მოსახლეობასა და სამოქალაქო ობიექტებზე თავდასხმების წარმართვის გამო, რაც სავარაუდო სამხედრო დანაშაულად კვალიფიცირდება.<ref name="Reuters_11_July_2024">{{cite news |date=11 July 2024 |title=International Criminal Court issues arrest warrants for Russia's Shoigu and Gerasimov |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/europe/international-criminal-court-issues-arrest-warrant-russias-shoigu-gerasimov-2024-06-25/ |access-date=5 July 2025 }}</ref> 2025 წლის მაისში გამოქვეყნებულ გაეროს ანგარიშში გაკეთდა დასკვნა, რომ რუსეთის შეიარაღებული ძალების მიერ ხერსონში მშვიდობიან მოსახლეობაზე განხორციელებული განმეორებადი თავდასხმები დრონებით სამხედრო დანაშაულსა და კაცობრიობის წინააღმდეგ მიმართულ დანაშაულს უტოლდება.<ref name="p704">{{cite web | title=UN Commission concludes that Russian armed forces' drone attacks against civilians in Kherson Province amount to crimes against humanity of murder | website=OHCHR | date=28 May 2025 | url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/05/un-commission-concludes-russian-armed-forces-drone-attacks-against-civilians | access-date=31 May 2025}}</ref> ==სტრუქტურა== რუსეთის პრეზიდენტი შეიარაღებული ძალის უმაღლესი მთავარსარდალია. რუსეთის ფედერაციის თავდაცვის სამინისტრო ჯარის ადმინისტრაციული ორგანოა, რომელიც პასუხისმგებელია საბრძოლო მზადყოფნაზე, ცოცხალი ძალის მობილიზებასა და შესყიდვებზე. იგი ახორციელებს საპრეზიდენტო დირექტივების იმპლემენტაციას და ზედამხედველობს გენერალურ შტაბს.{{sfn|DIA 2017|pages=23-24}} თავად გენერალური შტაბის მოვალეობაა რუსეთის წინაშე არსებული საფრთხეების შესწავლა და ქვეყნისა თუ მისი ინტერესების დაცვის გეგმების შემუშავება.{{sfn|DIA 2017|page=24}} მოსკოვში მდებარე თავდაცვის ეროვნული მართვის ცენტრი, რომელიც [[2014]] წელს დაარსდა, შეიარაღებული ძალის მართვისა და კონტროლის სისტემის უმნიშვნელოვანესი კომპონენტია.{{sfn|DIA 2017|page=28}} ამერიკის შეერთებული შტატების შტაბების მეთაურთა გაერთიანებულ კომიტეტთან შედარებით, რუსეთის გენერალურ შტაბს გაცილებით ფართო როლი აკისრია, რაც მთელ შეიარაღებულ ძალაზე ოპერატიულ სარდლობას გულისხმობს. იგი ასევე პასუხისმგებელია გრძელვადიან დაგეგმარებაზე, დოქტრინების შემუშავებასა და აღჭურვილობის შესყიდვაზე. გენერალური შტაბის უფროსი, გარდა იმისა, რომ ყველა სახეობის ჯარსა და სამსახურს მეთაურობს, შტაბის შიგნით ფლობს „გენერალური ინსპექტორის“ მსგავს უფლებამოსილებებს — იგი პასუხისმგებელია შტაბის სტრუქტურასა და ფუნქციებზე და, ამავდროულად, თავდაცვის მინისტრის მოადგილის პოსტსაც იკავებს.<ref>{{Cite web |last=Bartles |first=Charles K. |title=Getting Gerasimov Right |date=January–February 2016 |access-date=24 January 2026 |work=[[Military Review]] |url=https://www.armyupress.army.mil/Portals/7/military-review/Archives/English/MilitaryReview_20160228_art009.pdf }}</ref>{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|page=13}} გენერალური შტაბის მნიშვნელოვან დეპარტამენტებს შორის აღსანიშნავია მთავარი ოპერატიული სამმართველო — ყველაზე დიდი დანაყოფი, რომელიც ოპერატიულ და სტრატეგიულ დაგეგმარებაზეა პასუხისმგებელი.{{sfn|Blanc|Demus|Evans|Grisé|2023|pages=22}} ასევე საკვანძოა მთავარი სამმართველო (წარსულში ცნობილი როგორც მთავარი სადაზვერვო სამმართველო), რომელიც სამხედრო და სამოქალაქო ხელმძღვანელობას ინფორმაციით ამარაგებს და გენშტაბის შიგნით გარკვეული ავტონომიით სარგებლობს.{{sfn|Blanc|Demus|Evans|Grisé|2023|pages=22}} ამავე სტრუქტურაში შედის სამხედრო პოლიციის მთავარი სამმართველო ([[2012]] წლიდან),<ref>{{cite news|author=<!--Staff writer(s)/no by-line.-->|date=3 July 2012|title=Военная полиция появится в России 1 декабря 2012 года|language=ru|work=[[Interfax]]|url=https://www.interfax.ru/russia/253641|access-date=22 April 2022|archive-date=23 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211023115756/https://www.interfax.ru/russia/253641|url-status=live}}</ref> მთავარი საორგანიზაციო-სამობილიზაციო სამმართველო და კავშირგაბმულობის მთავარი სამმართველო.{{sfn|Blanc|Demus|Evans|Grisé|2023|page=17}} [[2018]] წლის ივლისში კი შეიქმნა რუსეთის შეიარაღებული ძალის მთავარი სამხედრო-პოლიტიკური სამმართველო, რითაც აღდგა იდეოლოგიური მომზადების ფუნქცია — ის, რაც [[საბჭოთა არმია|საბჭოთა არმიის]] დაშლის შემდეგ გაუქმებული იყო.<ref>{{Cite web|date=31 July 2018|title=Putin gives Russian army a political wing|url=https://timesofmalta.com/articles/view/putin-gives-russian-army-a-political-wing.685749|access-date=12 December 2021|website=Times of Malta|language=en-gb|archive-date=6 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220506003904/https://timesofmalta.com/articles/view/putin-gives-russian-army-a-political-wing.685749|url-status=live}}</ref> ===ჯარის სახეობები=== შეიარაღებული ძალა შემდეგი სტრუქტურული ერთეულებისგან შედგება:{{sfn|Grau|Bartles|2016|page=27}} * შეიარაღებული ძალის სახეობები:{{efn|{{langx|ru|Вид вооружённых сил}}}} რუსეთის სახმელეთო ჯარები, რუსეთის საჰაერო-კოსმოსური ძალები და სამხედრო-საზღვაო ფლოტი. * ცალკეული გვარეობები:{{efn|{{langx|ru|Род войск}}}} სტრატეგიული დანიშნულების სარაკეტო ჯარები, რუსეთის საჰაერო-სადესანტო ჯარები და უპილოტო სისტემების ჯარი. * სპეციალური დანიშნულების ფორმირებები:{{efn|{{langx|ru|Формирования специального назначения}}}} სპეციალური ოპერაციების ძალები. * სპეციალური გვარეობები:{{efn|{{langx|ru|Специальные войска}}}} მატერიალურ-ტექნიკური უზრუნველყოფა. გარდა ამისა, არსებობს კიდევ ორი ცალკეული გვარეობა — ეროვნული გვარდია და სასაზღვრო სამსახური. მათ ნარჩუნებული აქვთ „შეიარაღებული ძალის“ სამართლებრივი სტატუსი, თუმცა არ შედიან რუსეთის გენერალური შტაბის იურისდიქციაში. ეროვნული გვარდია ყოფილი შინაგანი ჯარების ბაზაზეა ჩამოყალიბებული; ეს ახალი სტრუქტურა შინაგან საქმეთა სამინისტროს გამოეყო, ცალკე უწყებად ჩამოყალიბდა და უშუალოდ რუსეთის პრეზიდენტს ექვემდებარება. რაც შეეხება სასაზღვრო სამსახურს, იგი უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის (ქვეყნის მთავარი შიდა სადაზვერვო სააგენტოს) გასამხედროებული ორგანიზაციაა. ორივე ორგანიზაციას, თავიანთი ძირითადი სამშვიდობო საქმიანობის გარდა, საომარი მოქმედებების დროს მნიშვნელოვანი ამოცანები აკისრიათ და ფლობენ საკუთარ სახმელეთო, საჰაერო და საზღვაო დანაყოფებს. მთლიანობაში, შეიარაღებულ ძალას ტრადიციულად უბრალოდ „ჯარს“ (არმიას) უწოდებენ, გარდა იმ შემთხვევებისა, როდესაც სამხედრო-საზღვაო ფლოტი სპეციალურად არის გამოყოფილი. ===სამხედრო ოლქები, არმიები და საჰაერო ძალები=== რუსეთში არსებობს ხუთი სამხედრო ოლქი: [[მოსკოვი]]ს სამხედრო ოლქი, [[ლენინგრადი]]ს სამხედრო ოლქი, [[სამხრეთის სამხედრო ოლქი]], ცენტრალური სამხედრო ოლქი და აღმოსავლეთის სამხედრო ოლქი. [[2024]] წელს დასავლეთის სამხედრო ოლქი ლენინგრადისა და მოსკოვის ოლქებად დაიყო, ხოლო ჩრდილოეთის ფლოტის გაერთიანებული სტრატეგიული სარდლობა, რომელიც სამხედრო ოლქის დონეს უთანაბრდებოდა, გაუქმდა. [[1992]] წელს სულ რვა ოლქი არსებობდა: მოსკოვის, ლენინგრადის, ჩრდილოეთ კავკასიის, [[ვოლგა|ვოლგის]], [[ურალის ფედერალური ოკრუგი|ურალის]], იმიერბაიკალის, [[ციმბირი]]სა და შორეული აღმოსავლეთის. [[კალინინგრადი]]ს სპეციალური რაიონი [[1997]] წელს შეიქმნა, [[1998]] წელს კი იმიერბაიკალის ოლქი გაუქმდა და მისი ტერიტორია ციმბირისა და შორეული აღმოსავლეთის ოლქებს შორის განაწილდა. [[2001]] წელს ვოლგისა და ურალის ოლქები გაერთიანდა და ვოლგა-ურალის ოლქი ეწოდა. [[2010]] წელს მანამდე არსებული ექვსი ოლქი და კალინინგრადის რეგიონი ოთხ მსხვილ ოლქად შეაკუმშეს, რომლებიც, ამავდროულად, გაერთიანებულ საჯარისო სარდლობებს წარმოადგენდნენ; ესენია დასავლეთის, სამხრეთის, ცენტრალური და აღმოსავლეთის ოლქები. ჩრდილოეთის ფლოტის გაერთიანებული სტრატეგიული სარდლობა კი [[2015]] წელს ჩამოყალიბდა. რუსეთის ფედერაციის არსებობის ადრეულ პერიოდში სამხედრო ოლქებმა საბჭოთა ეპოქისგან მემკვიდრეობით მიიღეს „დაკომპლექტების, წვრთნისა და აღჭურვის“ ფუნქცია, რაც ძირითადად ლოგისტიკასა და ცოცხალი ძალის ფორმირებაზე — მათ შორის წვრთნასა და საკონტრაქტო ჯარისკაცების აყვანაზე — ვრცელდებოდა. ოლქები უმთავრესად სახმელეთო ძალებზე იყვნენ ფოკუსირებულნი. საბრძოლო სარდლობა გენერალური შტაბიდან ოლქების დაქვემდებარებაში მყოფ შენაერთებზე (მაგალითად, საველე არმიებზე) იყო დელეგირებული. ეს მიდგომა შეიცვალა 2008 წლის რეფორმით, რომელმაც თითოეული ოლქი ოპერატიულ-სტრატეგიულ სარდლობად აქცია. ამ ცვლილებამ რუსული სამხედრო ოლქები ამერიკულ გეოგრაფიულ გაერთიანებულ სარდლობებს გაუტოლა. ისინი ზედამხედველობენ ჯარის თითოეული სახეობის მუდმივმოქმედ ძალებს, ასევე საჰაერო-სადესანტო ან სხვა გვარეობების (მათ შორის, ზოგჯერ GRU-ს) მიმაგრებულ ნაწილებს. თითოეულ სამხედრო ოლქს აქვს თავდაცვის მართვის საკუთარი ცენტრი, რომელიც მოსკოვის თავდაცვის ეროვნული მართვის ცენტრის რეგიონულ ანალოგს წარმოადგენს და მასთან მუდმივ კავშირზეა. საომარ პირობებში სამხედრო ოლქი, კონკრეტული ოპერაციის საჭიროებიდან გამომდინარე, აყალიბებს ჯარების დაჯგუფებას. 2022 წელს უკრაინაში რუსეთის შეჭრის დასაწყისში, იმ დროისთვის არსებულმა ოლქებმა შექმნეს დასავლეთის, სამხრეთის, ცენტრალური და აღმოსავლეთის ჯარების დაჯგუფებები, სადაც ოლქის შტაბ-ბინა იმავდროულად ამ დაჯგუფების შტაბ-ბინასაც წარმოადგენდა. გარდა ამისა, სომხეთში მდებარე 102-ე სამხედრო ბაზა (ამიერკავკასიის ჯარების ყოფილი დაჯგუფებიდან) ექვემდებარება სამხრეთის სამხედრო ოლქს, რომლის შტაბიც დონის [[როსტოვის ოლქი|როსტოვშია]]. [[ტაჯიკეთი|ტაჯიკეთში]] განლაგებული 201-ე გვარდიული სამხედრო ბაზა ემორჩილება ცენტრალურ სამხედრო ოლქს ეკატერინბურგში, ხოლო [[მოლდოვა]]ში (დნესტრისპირეთში) მყოფი რუსული ჯარების ოპერატიული ჯგუფი ანგარიშვალდებული იყო დასავლეთის სამხედრო ოლქის წინაშე სანქტ-პეტერბურგში. სამხედრო ოლქების ქვემოთ, სახმელეთო ჯარების ძირითად ოპერატიულ ფორმირებებს დანომრილი არმიები წარმოადგენენ; 2022 წლის მონაცემებით, ესენია 11 საერთო-საჯარისო არმია და 1-ლი გვარდიული სატანკო არმია. მათ ასევე დიდი ტაქტიკური როლი აკისრიათ; უკრაინის ომის დროს არმიის დონის შტაბები ხშირად პირდაპირ მეთაურობდნენ ბატალიონის ტაქტიკურ ჯგუფებს და გვერდს უვლიდნენ დივიზიის, ბრიგადის ან პოლკის შტაბებს. საჰაერო-კოსმოსურ ძალებს, რომლებიც [[2015]] წელს რუსეთის სამხედრო-საჰაერო ძალებისა და საჰაერო-კოსმოსური თავდაცვის ძალების შერწყმით შეიქმნა, აქვთ თავიანთი ანალოგი — საჰაერო და საჰაერო თავდაცვის არმიები; [[2017]] წლის მონაცემებით, თითოეული ასეთი არმია მიმაგრებული იყო ოთხიდან ერთ-ერთ ოლქზე. თავად სახმელეთო ჯარებს საკუთარი ავიაცია არ გააჩნიათ, თუმცა 2022 წლის ბოლოს გამოცხადდა, რომ თითოეული საერთო-საჯარისო არმია მიიღებდა საავიაციო ბრიგადას (იმის დაზუსტების გარეშე, ეს ბრიგადები უშუალოდ სახმელეთო ჯარების საკუთრებაში იქნებოდა თუ საჰაერო-კოსმოსური ძალების მიმაგრებული ნაწილები). ასევე ცნობილი გახდა, რომ ყოფილი დასავლეთის სამხედრო ოლქის მე-6 საჰაერო და საჰაერო თავდაცვის არმიის აქტივები ახალ, ლენინგრადისა და მოსკოვის ოლქების ორ არმიას შორის გადანაწილდება. ===სამხედრო-საზღვაო ფლოტი=== სამხედრო-საზღვაო ფლოტის შტაბ-ბინა სანქტ-პეტერბურგში მდებარეობს და მის შემადგენლობაში ოთხი ფლოტი და ერთი ფლოტილია შედის. თითოეული მათგანი ადმინისტრაციულ ბრძანებებსა და მითითებებს ფლოტის მთავარი შტაბიდან იღებს, თუმცა ოპერატიულად ემორჩილება შესაბამის ოპერატიულ-სატრატეგიულ სარდლობას (OSK) და მიბმულია კონკრეტულ სამხედრო ოლქზე.[148] კალინინგრადში ბაზირებული ბალტიის ფლოტი ადრე დასავლეთის ოლქს ექვემდებარებოდა, ახლა კი ლენინგრადის ოლქის შემადგენლობაშია. [[ვლადივოსტოკი|ვლადივოსტოკში]] განლაგებული წყნარი ოკეანის ფლოტი მიბმულია აღმოსავლეთის ოლქზე. კასპიის ფლოტილია (შტაბ-ბინით [[ასტრახანი|ასტრახანში]]) და [[შავი ზღვის ფლოტი]] ფლოტი (შტაბ-ბინით [[სევასტოპოლი|სევასტოპოლში]]) სამხრეთის სამხედრო ოლქს ექვემდებარებიან. რაც შეეხება ჩრდილოეთის ფლოტს, რომლის შტაბიც [[სევერომორსკი|სევერომორსკშია]], იგი [[2015]]-დან [[2024]] წლამდე ოლქის დონის ცალკეულ გაერთიანებულ სტრატეგიულ სარდლობას წარმოადგენდა, დღეს კი ლენინგრადის ოლქის დაქვემდებარებაშია.[149][150] რუსეთის ბირთვული ტრიადის საზღვაო კომპონენტის უდიდეს ნაწილს ჩრდილოეთის ფლოტი აკონტროლებს, გარკვეულ წილს კი — წყნარი ოკეანის ფლოტიც ფლობს.[148] სამხედრო-საზღვაო ფლოტს მხარს უჭერს საზღვაო ავიაცია, რაც მას საჰაერო-კოსმოსური ძალების გარდა ერთადერთ საჯარისო სახეობად აქცევს, რომელსაც საკუთარი თვითმფრინავები ჰყავს,[151] და ასევე აქვს საზღვაო ქვეითი ჯარი, რომელიც 2022 წლამდე ხუთი ბრიგადისგან შედგებოდა. 2022 წელს გამოცხადდა, რომ ხუთივე ბრიგადა დივიზიებად გადაკეთდებოდა, 2023 წლის ზაფხულში კი მეექვსე ბრიგადაც ჩამოყალიბდა.[152] საზღვაო ქვეითების დანიშნულება არა იძულებითი ამფიბიური დესანტის გადასხმა, არამედ ისეთ სანაპიროზე გადასვლაა, სადაც წინააღმდეგობის დონე დაბალია ან გარემო უკვე კონტროლდება — მას შემდეგ, რაც უსაფრთხო პლაცდარმს მისივე ორგანული ნაწილები ან სხვა სახმელეთო ძალები მოამზადებენ.[153] რუსეთს ჰყავს მხოლოდ ერთი ავიამზიდი — [[ადმირალი კუზნეცოვი|„ადმირალი კუზნეცოვი“]].[154][155] გემი 2018 წლიდან მწყობრიდანაა გამოსული და სარემონტო სამუშაოებს გადის. რემონტის პროცესს მუდმივად აფერხებს სხვადასხვა ავარიები, სახსრების გაფლანგვა და სხვა დაბრკოლებები.[156] ==ლოგისტიკა== რუსეთის შეიარაღებული ძალის მატერიალურ-ტექნიკური უზრუნველყოფის სამსახური (MTO) არის სტრუქტურა, რომელსაც ჯარის მუდმივი საბრძოლო მზადყოფნისთვის მისი მომარაგება და შენახვა აკისრია. რუსეთმა მემკვიდრეობით მიიღო საბჭოთა ეპოქის ორი უწყება, რომლებიც ამ ამოცანას ასრულებდნენ — ზურგის სამსახური და ტექნიკური უზრუნველყოფის სამსახური (ეს უკანასკნელი შესყიდვებზე იყო ფოკუსირებული). 2008 წლის რეფორმების დროს ისინი ერთ ცენტრალიზებულ სისტემაში გაერთიანდნენ.[157] MTO-ს ხელმძღვანელი, ამავდროულად, თავდაცვის მინისტრის მოადგილეა ლოგისტიკის დარგში.[158][159] სახმელეთო ჯარების თითოეულ მანევრულ ბრიგადაში არის MTO-ს ბატალიონი, ხოლო სამხედრო ოლქის დონეზე არსებობს მატერიალურ-ტექნიკური უზრუნველყოფისა და სარკინიგზო ბრიგადები, მომარაგების საწყობები და სარემონტო ქარხნები.[160][161] რუსულ ლოგისტიკურ სისტემაში არ მოქმედებს პრინციპი „მოითხოვე და მიიღე“; აქ გამოიყენება „ზემოდან ქვემოთ მიწოდების“ მოდელი, სადაც ზემდგომი დანაყოფი ალგორითმული გათვლების საფუძველზე თავად განსაზღვრავს მარაგების რაოდენობასა და მიწოდების გრაფიკს.[160] MTO-ს სისტემა დიდ აქცენტს აკეთებს მომარაგებისთვის არსებული სატრანსპორტო ხაზების გამოყენებაზე. ამ მიზნით, ლოგისტიკურ ბრიგადებში შედის სარკინიგზო ბრიგადები და მილსადენების ბატალიონები.[160] MTO-ს დეპარტამენტებს შორის არის[162] სატრანსპორტო უზრუნველყოფის დეპარტამენტი (ამერიკის სატრანსპორტო სარდლობის მიახლოებითი ანალოგი), რომელიც კოორდინაციას უწევს და ხელშეკრულებებს აფორმებს სამხედრო გადაზიდვებზე რკინიგზით, ჰაერითა თუ ზღვით.[163] სხვა სტრუქტურებს შორისაა საავტომობილო და სატანკო, ასევე სარაკეტო და საარტილერიო დეპარტამენტები.[162] რუსეთის სარკინიგზო სისტემა არმიის მთავარი სტრატეგიული და ოპერატიული გადაადგილების საშუალებაა,[164] რადგან პირადი შემადგენლობისა და ტვირთების აბსოლუტური უმრავლესობა სწორედ რკინიგზით გადაადგილდება.[165] MTO-ს შემადგენლობაში შემავალ სარკინიგზო ჯარებს ევალებათ ლიანდაგების მომზადება, მშენებლობა და დაცვა. ისინი ათ ცალკეულ ბრიგადასა და ორ ცალკეულ ბატალიონში არიან ორგანიზებულნი.[166] სხვადასხვა ანგარიშების თანახმად, 2022 წელს უკრაინაში სრულმასშტაბიანი შეჭრის შემდეგ, რუსეთს სერიოზული პრობლემები შეექმნა ლოგისტიკის კუთხით, რამაც, სხვა საკითხებთან ერთად, რუს ჯარისკაცებში არასაკმარისი კვებაც გამოიწვია.[167] 2026 წლის აპრილში გამოცემა The Sunday Times-მა გაავრცელა ინფორმაცია, რომ უკრაინის დაზვერვისგან მიიღო მტკიცებულებები, რომლებიც რუსულ ჯარში კანიბალიზმის მინიმუმ ხუთ შემთხვევას ადასტურებდა. მტკიცებულებები მოიცავდა 2025 წლის ნოემბრის აუდიოჩანაწერებს, რომლებიც ეხებოდა დონეცკის ოკუპირებულ ტერიტორიაზე მომხდარ ინციდენტს — იქ რუსი ჯარისკაცი იმ ორ თანამებრძოლს შორის ერთ-ერთის მოჭრილი ფეხის ჭამას ცდილობდა, რომლებიც თავადვე მოკლა. ქვედანაყოფის მეთაურმა მომხდარი თავისი ბრიგადის ლეიტენანტს მოახსენა. ასევე გავრცელდა ფოტომასალაც, მათ შორის მოჭრილი ფეხის ფოტო, რომელიც Times-ის განცხადებით ავთენტურია. ფოტო სამხედრო ქირურგსაც გადაუგზავნეს, რომელმაც დაადასტურა, რომ ჭრილობა ბასრი დანით მიყენებულს ჰგავდა.[168][169] ==პირადი შემადგენლობა== რუსეთის შეიარაღებული ძალა ჰიბრიდულ სისტემას იყენებს, რომელიც სავალდებულო სამხედრო გაწვევასა და ნებაყოფლობით (საკონტრაქტო) სამსახურს აერთიანებს. რუსეთის ყველა მამრობითი სქესის მოქალაქე ვალდებულია 17 წლის ასაკში დარეგისტრირდეს სამხედრო აღრიცხვაზე, ხოლო 18-დან 27 წლამდე ასაკის ყველა მამაკაცისთვის სავალდებულოა თორმეტთვიანი სამხედრო სამსახურის გავრცელება. თავდაპირველად სამსახურის ვადა ორი წელი იყო, თუმცა 2007 წლის მარტში იგი 18 თვემდე შემცირდა, 2008 წლის იანვარში კი — ერთ წლამდე. 2022 წლის დეკემბერში გაწვევის მაქსიმალური ასაკი 30 წლამდე გაიზარდა, პარალელურად კი გაჟღერდა წინადადება სამსახურის თავდაპირველი ორწლიანი ვადის აღდგენის შესახებ. სამხედროების უმეტესობისთვის სავალდებულო საპენსიო ასაკი 65 წელია, გარდა პოლკოვნიკ-გენერლების, ადმირლებისა და მათზე მაღალი ჩინებისა, რომელთათვისაც ეს ზღვარი 70 წელს შეადგენს. თავდაცვის სამინისტროს განცხადებით, შეიარაღებულმა ძალამ უნდა შეინარჩუნოს სამობილიზაციო რეზერვი, რათა არსებობდეს მუდმივმოქმედი ჯარის გაძლიერების რესურსი იმ შემთხვევისთვის, თუ ეს უკანასკნელი დამოუკიდებლად ვერ შეძლებს შეიარაღებული კონფლიქტის შეკავებას ან ჩახშობას. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:რუსეთის შეიარაღებული ძალები]] 3seid3r6j1ekjglz7e3hqeitv8av0z9 5406336 5406333 2026-06-03T15:31:37Z AkakiBalanchivadze 92095 /* პირადი შემადგენლობა */ 5406336 wikitext text/x-wiki '''რუსეთის ფედერაციის შეიარაღებული ძალები''' ({{lang-ru|Вооружённые Си́лы Росси́йской Федера́ции}}), ასევე ცნობილი, როგორც '''რუსეთის შეიარაღებული ძალები''' — [[რუსეთი|რუსეთის]] სამხედრო ძალები, რომელიც ორგანიზებულია სამ შტოდ - სახმელეთო ჯარები, საზღვაო ძალები და კოსმოსური ძალები - სამ დამოუკიდებელ საბრძოლო დანაყოფად (სტრატეგიული სარაკეტო ძალები, საჰაერო-სადესანტო ძალები და უპილოტო სისტემების ძალები )<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/#military-and-security|title=Russia|date=28 February 2023|publisher=Central Intelligence Agency|via=CIA.gov|access-date=20 September 2022|archive-date=9 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210109173026/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/#military-and-security|url-status=dead}}</ref> და სპეციალური ოპერაციების ძალების სარდლობად.<ref>IISS, ''The Military Balance 2022,'' 201.</ref> რუსეთის შეიარაღებული ძალები მსოფლიოში სიდიდით მეხუთე სამხედრო ძალაა, რომელიც დაახლოებით ერთ მილიონ აქტიურ სამხედრო მოსამსახურესა და თითქმის ორ მილიონ რეზერვისტს მოიცავს.<ref>{{cite web |last=Nichol |first=Jim |date=21 December 2022 |title=Russian military announces plan to expand, create new units |url=https://apnews.com/article/putin-finland-sergei-shoigu-ee953abf7f9bf217ccdaa61ec1b35ddd |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221221135310/https://apnews.com/article/putin-finland-sergei-shoigu-ee953abf7f9bf217ccdaa61ec1b35ddd |archive-date=21 December 2022 |access-date=21 December 2022 |work=[[The Associated Press]] |publisher= |quote=Russia expands active personnel to 1.5 million from 1.15 forces}}</ref> ძალებში შედის ბირთვული იარაღის მსოფლიოში უდიდესი მარაგი,<ref>{{cite web |date=August 2020 |title=Nuclear Weapons: Who Has What at a Glance |url=https://www.armscontrol.org/factsheets/Nuclearweaponswhohaswhat |access-date=7 June 2021 |work=[[Arms Control Association]] |archive-date=24 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180124043430/https://www.armscontrol.org/factsheets/Nuclearweaponswhohaswhat |url-status=live }}</ref> ბალისტიკური რაკეტებით აღჭურვილი წყალქვეშა ნავების სიდიდით მეორე ფლოტი მსოფლიოში<ref>{{cite web |url=https://power.lowyinstitute.org/data/military-capability/signature-capabilities/ballistic-missile-submarines/ |work=[[Asia Power Index]] |publisher=[[Lowy Institute]] |date=2021 |title=Ballistic missile submarines data |access-date=25 January 2022 |archive-date=8 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220408173840/https://power.lowyinstitute.org/data/military-capability/signature-capabilities/ballistic-missile-submarines/ |url-status=live }}</ref> და წარმოადგენს ერთადერთ შეიარაღებულ ძალებს ამერიკის შეერთებული შტატებისა და ჩინეთის გარდა, რომელიც სტრატეგიულ ბომბდამშენებს იყენებს.<ref>{{cite book |last1=Paul |first1=T. V. |last2=Wirtz |first2=James J. |last3=Fortmann |first3=Michael |url=https://books.google.com/books?id=9jy28vBqscQC&pg=PA332 |title=Balance of power: theory and practice in the 21st century |publisher=[[Stanford University Press]] |date=2004 |pages=332 |isbn=978-0-8047-5017-2 |access-date=5 December 2021 |archive-date=28 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231028174352/https://books.google.com/books?id=9jy28vBqscQC&pg=PA332#v=onepage&q&f=false |url-status=live }}</ref> 2025 წლის მონაცემებით, რუსეთს მსოფლიოში სიდიდით მესამე სამხედრო ხარჯები აქვს, რაც დაახლოებით 190 მილიარდ აშშ დოლარს, ანუ მშპ-ის 7,5 პროცენტს შეადგენს.<ref name="SIPRI-2020">{{Cite web |date=April 2026|title=Trends in Military Expenditure 2025|url=https://www.sipri.org/sites/default/files/2026-04/2604_milex_2025.pdf#page=2 |access-date=26 April 2026 |publisher=[[Stockholm International Peace Research Institute]]}}</ref> რუსეთის ჯარი ჰიბრიდული სისტემაა, რომელიც ერთმანეთს უთავსებს წვევამდელებსა და საკონტრაქტო მოსამსახურეებს;<ref>{{Cite web |title=Institute for the Study of War |url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/explainer-russian-conscription-reserve-and-mobilization |access-date=9 November 2024 |website=Institute for the Study of War |date=5 March 2022 |language=en |archive-date=9 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241109012636/https://www.understandingwar.org/backgrounder/explainer-russian-conscription-reserve-and-mobilization |url-status=live }}</ref> გარკვეული გამონაკლისების გარდა, რუსეთის კანონმდებლობა სამხედრო სამსახურის გავლის ერთწლიან ვალდებულებას აკისრებს ყველა მამაკაც მოქალაქეს 18-დან 27 წლამდე.<ref name="Law53-FZ">{{cite act|type=Federal Law|index=53-FZ|date=28 March 1998|legislature=[[State Duma]]|title=О воинской обязанности и военной службе|language=ru|trans-title=About military duty and military service|url=http://www.pravo.gov.ru/proxy/ips/?searchres=&bpas=cd00000&a3=102000505&a3type=1&a3value=&a6=&a6type=1&a6value=&a15=&a15type=1&a15value=&a7type=1&a7from=&a7to=&a7date=28.03.1998&a8=53-%D4%C7&a8type=1&a1=&a0=&a16=&a16type=1&a16value=&a17=&a17type=1&a17value=&a4=&a4type=1&a4value=&a23=&a23type=1&a23value=&textpres=&sort=7&x=67&y=18}} {{Cite web |url=http://www.pravo.gov.ru/proxy/ips/?start_search&bpas=cd00000&a3=102000505&a3type=1&a3value=&a6=&a6type=1&a6value=&a15=&a15type=1&a15value=&a7type=1&a7from=&a7to=&a7date=28.03.1998&a8=53-%EF%BF%BD%EF%BF%BD&a8type=1&a1=&a0=&a16=&a16type=1&a16value=&a17=&a17type=1&a17value=&a4=&a4type=1&a4value=&a23=&a23type=1&a23value=&textpres=&sort=7&x=67&y=18&fattrib=1 |title=Законодательство России. Расширенный поиск |access-date=8 October 2022 |archive-date=28 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200728121154/http://www.pravo.gov.ru/proxy/ips/?start_search&bpas=cd00000&a3=102000505&a3type=1&a3value=&a6=&a6type=1&a6value=&a15=&a15type=1&a15value=&a7type=1&a7from=&a7to=&a7date=28 |url-status=dead }}{{Cite web |url=http://www.pravo.gov.ru/proxy/ips/?start_search&bpas=cd00000&a3=102000505&a3type=1&a3value=&a6=&a6type=1&a6value=&a15=&a15type=1&a15value=&a7type=1&a7from=&a7to=&a7date=28.03.1998&a8=53-%EF%BF%BD%EF%BF%BD&a8type=1&a1=&a0=&a16=&a16type=1&a16value=&a17=&a17type=1&a17value=&a4=&a4type=1&a4value=&a23=&a23type=1&a23value=&textpres=&sort=7&x=67&y=18&fattrib=1 |title=Законодательство России. Расширенный поиск |access-date=8 October 2022 |archive-date=28 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200728121154/http://www.pravo.gov.ru/proxy/ips/?start_search&bpas=cd00000&a3=102000505&a3type=1&a3value=&a6=&a6type=1&a6value=&a15=&a15type=1&a15value=&a7type=1&a7from=&a7to=&a7date=28 |url-status=dead }}</ref><ref name=cia>Central Intelligence Agency, [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/ The World Fact Book: Russia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210109173026/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/ |date=9 January 2021 }}</ref> მიუხედავად იმისა, რომ 2000-იანი წლების დასაწყისიდან არსებობდა რიგების პროფესიონალიზაციის მცდელობები,<ref>[https://www.rand.org/pubs/research_reports/RRA1233-6.html Russian Military Personnel Policy and Proficiency: Reforms and Trends, 1991–2021] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241109012638/https://www.rand.org/pubs/research_reports/RRA1233-6.html |date=9 November 2024 }}; Anika Binnendijk, Dara Massicot, Anthony Atler, John J. Drennan, Khrystyna Holynska, Katya Migacheva, Marek N. Posard, Yuliya Shokh; published 15 August 2023.</ref> იგი კვლავაც ძლიერ არის დამოკიდებული წვევამდელებზე, ხოლო საკონტრაქტო სამხედრო მოსამსახურეები თავმოყრილი არიან საკადრო და ელიტურ ქვედანაყოფებში. 2022 წელს უკრაინაში რუსეთის შეჭრამდე წლებში, [[რუსეთის სახმელეთო ჯარები|სახმელეთო ჯარს]] დაევალა ბატალიონის ტაქტიკური ჯგუფების შექმნა ჩარიცხული ჯარისკაცებისგან და მათი განცალკევება წვევამდელთა ნაწილებისგან. ეს ქვედანაყოფები საბრძოლო მზადყოფნის უფრო მაღალ დონეზე იმყოფებოდნენ და რუსეთის კანონმდებლობით მათი განლაგება ქვეყნის ფარგლებს გარეთაც იყო შესაძლებელი.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|p=41}} მიუხედავად მისი აღქმული სამხედრო სიძლიერისა,<ref>{{Cite web |title=Understanding the Russian Military Today {{!}} Russia and Eurasia {{!}} CSIS |url=https://www.csis.org/programs/europe-russia-and-eurasia-program/projects/russia-and-eurasia/understanding-russian |access-date=9 November 2024 |website=www.csis.org |language=en |archive-date=9 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241109012638/https://www.csis.org/programs/europe-russia-and-eurasia-program/projects/russia-and-eurasia/understanding-russian |url-status=live }}</ref> ხარვეზები იქნა შემჩნეული რუსეთის მთლიან საბრძოლო ეფექტურობასა და მისი „უხეში ძალის“ ეფექტურად პროექცირების უნარში.<ref> *[https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IF/IF12606 Russian Military Performance and Outlook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241109012636/https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IF/IF12606 |date=9 November 2024 }} ''Congressional Research Services.'' Updated 10 October 2024. *[https://ecfr.eu/publication/brass-tacks-why-russias-military-fails-to-reform/ Brass tacks: Why Russia's military fails to reform], [[European Council on Foreign Relations]], 15 May 2024 *[https://www.unav.edu/web/global-affairs/global-maritime-power-russian-navy-faces-an-uncertain-future Global Maritime Power? Russia's Navy faces an uncertain future], [[Universidad de Navarra]], 10 June 2022 *[https://www.iiss.org/online-analysis/military-balance/2024/02/moscows-aerospace-forces-no-air-of-superiority/ Moscow's Aerospace Forces: No air of superiority], [[International Institute for Strategic Studies]] 7 February 2024 *[https://www.rand.org/pubs/research_reports/RRA2523-1.html Logistics and Sustainment in the Russian Armed Forces], [[Rand Corporation]], 15 November 2023</ref> მიმდინარე [[რუსეთ-უკრაინის ომი|რუსეთ-უკრაინის ომმა]] გამოავლინა ისეთი სუსტი მხარეები, როგორიცაა კორუფცია,<ref>{{Cite news |title="Вывозили на КАМАЗе". Как российские солдаты и офицеры воровали у армии трусы, берцы и бронежилеты |language=ru |work=BBC News Русская служба |url=https://www.bbc.com/russian/features-63177093 |access-date=17 December 2022 |archive-date=20 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221020044846/https://www.bbc.com/russian/features-63177093 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Kovalev |first=Alexey |title=As War Hits the Homefront, Russia's Defeat Inches Closer |url=https://foreignpolicy.com/2022/10/19/russia-ukraine-war-putin-defeat-retreat-mobilization-military-corruption/ |access-date=17 December 2022 |website=Foreign Policy |date=19 October 2022 |language=en-US |archive-date=17 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221217231239/https://foreignpolicy.com/2022/10/19/russia-ukraine-war-putin-defeat-retreat-mobilization-military-corruption/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=20 October 2022 |title='The army has nothing': new Russian conscripts bemoan lack of supplies |url=https://www.theguardian.com/world/2022/oct/20/the-army-has-nothing-new-russian-conscripts-bemoan-lack-of-supplies |access-date=17 December 2022 |website=The Guardian |language=en |archive-date=25 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230225102851/https://www.theguardian.com/world/2022/oct/20/the-army-has-nothing-new-russian-conscripts-bemoan-lack-of-supplies |url-status=live }}</ref> ხისტი მართვისა და კონტროლის სტრუქტურა,<ref>[https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IF/IF12606 Russian Military Performance and Outlook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241109012636/https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IF/IF12606 |date=9 November 2024 }} ''Congressional Research Services.'' Updated 10 October 2024.</ref> არასათანადო მომზადება<ref>[https://www.newsweek.com/russia-ground-forces-poorly-trained-antiquated-equipment-ukraine-counteroffensive-bakhmut-1800153 Russia's Ground Forces Poorly Trained and Using Antiquated Equipment: U.K.], NewsWeek, updated 16 May 2023</ref> და დაბალი საბრძოლო მოტივაცია.<ref>[https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IF/IF12606 Russian Military Performance and Outlook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241109012636/https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IF/IF12606 |date=9 November 2024 }} ''Congressional Research Service.'' Updated 10 October 2024.</ref> რუსეთის შეიარაღებულმა ძალამ დაკარგა ოკუპირებული/ანექსირებული ტერიტორიების ნაწილი. სხვა პრობლემები იყო საკუთარი აღჭურვილობის ფართომასშტაბიანი განადგურება და ფლანგვა, ასევე განსაკუთრებით მაღალი დანაკარგების მაჩვენებელი.<ref>{{Cite news |last1=Sonne |first1=Paul |last2=Lamothe |first2=Dan |last3=Ilyushina |first3=Mary |date=13 September 2022 |title=Rapid loss of territory in Ukraine reveals spent Russian military |url=https://www.washingtonpost.com/national-security/2022/09/13/putin-russia-military-spent-ukraine/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220914234329/https://www.washingtonpost.com/national-security/2022/09/13/putin-russia-military-spent-ukraine/ |archive-date=14 September 2022 |access-date=10 November 2022 |newspaper=[[The Washington Post]]}}</ref><ref name="The Economist">{{Cite news |date=28 February 2022 |title=The woes of the Russian war machine are big and real. Are they also temporary? |newspaper=[[The Economist]] |url=https://www.economist.com/europe/2022/02/28/the-woes-of-the-russian-war-machine-are-big-and-real-are-they-also-temporary |access-date=13 March 2022 |issn=0013-0613 |archive-date=13 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220313021041/https://www.economist.com/europe/2022/02/28/the-woes-of-the-russian-war-machine-are-big-and-real-are-they-also-temporary |url-status=live }}</ref><ref name="newyorker.com0">{{Cite web |date=11 March 2022 |title=The Russian Military's Debacle in Ukraine |url=https://www.newyorker.com/news/q-and-a/the-russian-militarys-debacle-in-ukraine |access-date=15 March 2022 |magazine=The New Yorker |archive-date=23 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220323052142/https://www.newyorker.com/news/q-and-a/the-russian-militarys-debacle-in-ukraine |url-status=live }}</ref> დასავლელი ანალიტიკოსების დაკვირვებით, რუსეთი კვლავაც იბრძვის სამხედრო პროფესიონალიზაციის მისაღწევად,<ref>{{Cite web |title=Russia has a military professionalism problem, and it is costing them in Ukraine |last1=Posard |first1=Marek N. |last2=Holynska |first2=Khrystyna |work=Breaking Defense |date=21 March 2022 |access-date=25 August 2022 |url=https://breakingdefense.com/2022/03/russia-has-a-military-professionalism-problem-and-it-is-costing-them-in-ukraine/ |archive-date=5 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220805231345/https://breakingdefense.com/2022/03/russia-has-a-military-professionalism-problem-and-it-is-costing-them-in-ukraine/ |url-status=live }}</ref> თუმცა ინარჩუნებს საკუთარი შესაძლებლობების სწრაფად აღდგენის უნარს და ფლობს „საბრძოლო გამოცდილებას“.<ref>{{Cite report |url=https://www.rand.org/pubs/commentary/2024/07/russias-speedy-military-rebuild-doesnt-tell-the-whole.html |title=Russia's Speedy Military Rebuild Doesn't Tell the Whole Story |last=Grisé |first=Michelle |date=5 July 2024 |language=en}}</ref><ref name="ap"/> რუსეთის შეიარაღებული ძალები რუსეთის უშიშროების საბჭოს უშუალო დაქვემდებარებაშია. ამ ფუნქციას იგი სხვა უწყებებთან — უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის სასაზღვრო ჯართან, ეროვნულ გვარდიასთან, შინაგან საქმეთა სამინისტროსთან, ფედერალური დაცვის სამსახურთან, საგარეო დაზვერვასა და საგანგებო სიტუაციების სამინისტროსთან ერთად ასრულებს. ==ისტორია== ===ჩამოყალიბება და ადრეული ისტორია (1991–2008)=== [[საბჭოთა კავშირი]] ოფიციალურად [[1991]] წლის 25 დეკემბერს [[სსრკ-ის დაშლა|დაიშალა]]. მომდევნო ერთი წლის განმავლობაში ერთიანობის შენარჩუნებისა და საბჭოთა შეიარაღებული ძალების „დამოუკიდებელ სახელმწიფოთა თანამეგობრობის“ ([[დსთ]]) ჯარად გარდაქმნის მცდელობები წარუმატებლად დასრულდა. დროთა განმავლობაში, ახლად წარმოქმნილ რესპუბლიკებში დისლოცირებულმა ცალკეულმა შენაერთებმა ერთგულება საკუთარ ეროვნულ მთავრობებს შეჰფიცეს, დამოუკიდებელ სახელმწიფოებს შორის გაფორმებულმა ხელშეკრულებებმა კი სამხედრო აქტივები საბოლოოდ დაანაწილა.{{sfn|Odom|1998|pages=369-387}} მარშალი ევგენი შაპოშნიკოვი ცდილობდა დსთ-ს ერთიანი შეიარაღებული ძალა შეექმნა,{{sfn|Odom|1998|page=375}} თუმცა 1992 წლის მაისში პრეზიდენტმა ბორის ელცინმა რუსეთის ფედერაციის თავდაცვის სამინისტრო დააფუძნა.{{sfn|Odom|1998|pages=385-386}} [[1992]] წლის 7 მაისს [[ბორის ელცინი|ელცინმა]] ხელი მოაწერა ბრძანებულებას რუსეთის შეიარაღებული ძალის ჩამოყალიბების შესახებ და უმაღლესი მთავარსარდლის მოვალეობაც თავად შეითავსა.<ref>{{cite web|url=http://www.politika.su/prav/minobor.html|script-title=ru:Министерство обороны Российской Федерации|trans-title=Ministry of Defence of the Russian Federation|language=ru|publisher=Politika.su|access-date=24 March 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121221184734/https://www.politika.su/prav/minobor.html|archive-date=21 December 2012}}</ref> თავდაცვის მინისტრი პოლკოვნიკ-გენერალი პაველ გრაჩოვი გახდა, რომელსაც პოსტზე დანიშვნისთანავე რუსეთის არმიის პირველი გენერლის წოდება მიენიჭა. [[1993]] წლის ბოლოსთვის დსთ-ს სამხედრო სტრუქტურები უკვე მხოლოდ სამხედრო თანამშრომლობის ფორმატად იქცა.<ref>The Staff for Coordinating Military Cooperation was established as the CIS Joint Armed Forces High Command in March 1992 and then reorganised as the Coordinating Staff in August 1993. It quickly became a very weak body as the new states' authorities asserted their control over their own armed forces. (Russia and NIS Mineral Industry Handbook, International Business Publications, 2007.) Army General [[Vladimir Yakovlev (general)]] appears to have become Chief of the Staff in June 2001 (DS2002-0819).</ref> გრაჩოვი და მისი მოკავშირეები ყველანაირად ცდილობდნენ შაპოშნიკოვისთვის ძირი გამოეთხარათ,{{sfn|Odom|1998|page=375}} ამ უკანასკნელის მცდელობებს კი წინააღმდეგობას ახლად დამოუკიდებელი სახელმწიფოებიც უწევდნენ.{{sfn|Odom|1998|page=376}} 1992 წლის მაისში რუსეთის თავდაცვის სამინისტროს შექმნა საბჭოთა სამხედრო მანქანის პრაქტიკულ დასასრულს ნიშნავდა; შაპოშნიკოვი და მისი მცირერიცხოვანი პერსონალი მოსკოვის ცენტრში მდებარე გენშტაბისა და თავდაცვის სამინისტროს შენობებიდან გამოასახლეს და ქალაქის გარეუბანში, [[ვარშავის პაქტი]]ს ყოფილ შტაბ-ბინაში გადაიყვანეს. დსთ-ს ერთიანი შეიარაღებული ძალის არსებობის ილუზია 1993 წლის ივნისამდე გაგრძელდა — მანამ, სანამ რუსეთის თავდაცვის სამინისტრომ მისი დაფინანსება საბოლოოდ არ შეწყვიტა, რის შემდეგაც შაპოშნიკოვი მთავარსარდლის პოსტიდან გადადგა.{{sfn|Odom|1998|page=386-387}} გარდა იმისა, რომ ახალმა რუსულმა მთავრობამ კონტროლი დაამყარა ყოფილი საბჭოთა შინაგანი ჯარებისა და [[სსრკ-ის სახელმწიფო უშიშროების კომიტეტი]] (კგბ) სასაზღვრო ჯარების დიდ ნაწილზე, როგორც ჩანს, ერთადერთი დამოუკიდებელი ნაბიჯი თავდაცვის სფეროში, რომელიც მათ 1992 წლის მარტამდე გადადგეს, ეროვნული გვარდიის ჩამოყალიბების შესახებ განცხადება იყო.<ref>For some early discussion on this period, see Richard Woff, "A Russian Army", ''[[Jane's Intelligence Review]]'', May 1992, 198-200. See also ''Voenniy vestnik'' No 12, 1991.</ref> [[1995]] წლამდე იგეგმებოდა სულ მცირე 11 ბრიგადის შექმნა, თითოეულში 3,000-დან 5,000-მდე წევრით, ხოლო პირადი შემადგენლობის საერთო რაოდენობა 100,000-ს არ უნდა გასცდენოდა. ეროვნული გვარდიის სამხედრო ნაწილები 10 რეგიონში უნდა განლაგებულიყო, მათ შორის მოსკოვში (სამი ბრიგადა) და კიდევ რამდენიმე მნიშვნელოვან ქალაქსა და მხარეში. მხოლოდ მოსკოვში 15,000-მა ადამიანმა გამოთქვა ახალ რუსულ ჯარში მსახურის სურვილი, რომელთა უმეტესობაც საბჭოთა შეიარაღებული ძალების ყოფილი სამხედრო მოსამსახურე იყო. საბოლოოდ, პრეზიდენტმა ელცინმა წარადგინა ბრძანებულება „რუსული გვარდიის დროებითი მდგომარეობის შესახებ“, თუმცა ის პრაქტიკაში აღარ განხორციელებულა.<ref name="Korotkaya Russian gvardii.">{{cite web|url=http://tsiganok.ru/vpa/reforma/doc/260 |title=Short life of the new Russian Guard |publisher=Tsiganok.ru |date=21 December 2006 |access-date=24 March 2014}}</ref> 1990-იანი წლების განმავლობაში, თავდაცვის სამინისტროს გარდა, კიდევ თორმეტ სხვა უწყებას ჰყავდა საკუთარი სამხედრო ფორმირებები; მათ „ძალოვანი სამინისტროების“ სახელით იცნობდნენ.{{sfn|de Haas|2011|page=8}} მომდევნო რამდენიმე წლის განმავლობაში რუსულმა ჯარებმა დატოვეს ცენტრალური და აღმოსავლეთი ევროპა, ისევე როგორც ზოგიერთი ახლადდამოუკიდებელი პოსტსაბჭოთა სახელმწიფო. რამდენიმე ქვეყანასთან გაფორმებული ხელშეკრულებების თანახმად, ამ რეგიონების უმეტესობიდან უკანასკნელი სამხედრო შენაერთები [[1994]] წლის 31 აგვისტოსთვის იქნა გაყვანილი.<ref>{{Cite journal |last=Atkins |first=Arthur G. |title=Budget Cuts, Troop Withdrawals Shake, Reshape Russian Military |journal=Arms Control Today |volume=24 |issue=3 |date=1994 |page=25 |jstor=23625516 |url=http://www.jstor.org/stable/23625516 |access-date=25 January 2026 }}</ref> ბელარუსთან, ყაზახეთთან და უკრაინასთან მიღწეული შეთანხმებების საფუძველზე, საბჭოთა ბირთვული ძალები ან განიარაღდა, ან რუსეთს დაუბრუნდა, თუმცა ჩვეულებრივმა (კონვენციურმა) შეიარაღებულმა ძალებმა ბევრად მეტი პრობლემა შექმნა.{{sfn|DIA 2017|pages=9-10}} მიუხედავად იმისა, რომ ჯარების გაყვანა ძირითადად მშვიდობიანად მიმდინარეობდა და მთელი ქვედანაყოფები ეტაპობრივად გადადიოდნენ რუსეთის ფედერაციაში, ზოგიერთი შენაერთი მაინც დარჩა ახლადდამოუკიდებელ ქვეყნებში. ასეთები იყო, მაგალითად: შავი ზღვის ფლოტი უკრაინაში, მე-14 არმია [[მოლდოვა]]ში და სხვა ნაწილები [[საქართველო]]სა და [[ტაჯიკეთი|ტაჯიკეთში]]. ზოგიერთი მათგანი ადგილობრივ ეთნიკურ თუ პოლიტიკურ კონფლიქტებშიც კი ჩაერთო. რუსეთი დღემდე ინარჩუნებს რამდენიმე სამხედრო ბაზას უცხო ქვეყნებში, განსაკუთრებით კი ყოფილ საბჭოთა რესპუბლიკებში.{{sfn|DIA 2017|page=10}} ბორის ელცინის პრეზიდენტობის დროს სამხედრო რეფორმები ძირითადად პერსონალის შემცირებასა და შეიარაღებული ძალების რესტრუქტურიზაციაზე იყო ფოკუსირებული. 1992 წელს ჯარი ხუთი შტოსგან შედგებოდა: სახმელეთო ჯარები, სამხედრო-საზღვაო ფლოტი, სამხედრო-საჰაერო ძალები, სტრატეგიული დანიშნულების სარაკეტო ჯარები და საჰაერო თავდაცვის ძალები. 2001 წლისთვის საჰაერო თავდაცვის ძალები სამხედრო-საჰაერო ძალებს მიუერთეს, ხოლო სტრატეგიული დანიშნულების სარაკეტო ჯარები დამოუკიდებელ სამხედრო გვარეობად ჩამოაქვეითეს. 1990-იანი წლების ბოლოს გენერალური შტაბის უფროს ანატოლი კვაშნინსა და თავდაცვის მინისტრ იგორ სერგეევს შორის სერიოზული დავა მიმდინარეობდა იმის თაობაზე, თუ რომელი მიმართულების დაფინანსებისთვის მიენიჭებინათ პრიორიტეტი — ჩვეულებრივი (კონვენციური) თუ ბირთვული ძალებისთვის. საბოლოოდ, ბირთვული ძალები უფრო მნიშვნელოვნად მიიჩნიეს, რის შედეგადაც საზღვაო ფლოტის, სამხედრო-საჰაერო ძალებისა და საჰაერო თავდაცვის ძალების შემადგენლობა განახევრდა, ხოლო ყველაზე დიდი დარტყმა სახმელეთო ჯარებმა განიცადა, რომელიც ორი მესამედით შეამცირეს.{{sfn|de Haas|2011|page=9}} შეიარაღებული ძალების საერთო რაოდენობა [[1992]] წლის 2 720 000-იანი შემადგენლობიდან [[2000]] წლისთვის 1 004 000-მდე შემცირდა. ამავე პერიოდში სახმელეთო ჯარები 1 400 000-დან 348 000-მდე შემცირდა; სამხედრო-საჰაერო და საჰაერო თავდაცვის ძალები, შესაბამისად, 300 000 და 356 000-დან — გაერთიანებულ 184 600-მდე; საზღვაო ფლოტი 320 000-დან 171 500-მდე; ხოლო სტრატეგიული დანიშნულების სარაკეტო ჯარები 181 000-დან 149 000-მდე ჩამოვიდა.{{sfn|de Haas|2011|page=10}} 1990-იანი წლების ბოლოს საჰაერო-სადესანტო ჯარების შემადგენლობაც შემცირდა 64 300-დან 48 500-მდე.<ref>{{Cite web |title=Russian Airborne Assault Troops [VDV] |date=7 September 2000 |access-date=26 January 2026 |work=[[Federation of American Scientists]] |url=https://nuke.fas.org/guide/russia/agency/army-vdv.htm }}</ref> 1998 წელს სახმელეთო ჯარების მთავარსარდლის პოსტი დროებით გააუქმეს და იგი სახმელეთო ჯარების მთავარი სამმართველოთი ჩაანაცვლეს.<ref name="CurrentHistory-1998">{{Cite journal |last=Herspring |first=Dale R. |title=Russia's Crumbling Military |journal=[[Current History]] |volume=97 |issue=621 |date=1998 |pages=325–328 |doi=10.1525/curh.1998.97.621.325 |jstor=45317843. }}</ref> რუსეთის ბაზებზე ჯარების მოულოდნელმა დაბრუნებამ (სადაც მათთვის სათანადო საცხოვრებელი პირობებიც კი არ არსებობდა) და სამხედრო ხარჯების მკვეთრმა შეკვეცამ — რაც გამოწვეული იყო საბაზრო ეკონომიკაზე გადასვლის პროცესში ქვეყანაში შექმნილი მძიმე ეკონომიკური კრიზისით — ფართომასშტაბიანი სოციალური და ეკონომიკური პრობლემები წარმოშვა. ამ ყოველივემ გამოიწვია სამხედრო დისციპლინის მკვეთრი გაუარესება; გახშირდა დანაშაული და კიდევ უფრო მწვავედ იჩინა თავი წვევამდელთა შორის მანამდეც არსებულმა სასტიკმა არაფორმალურმა ურთიერთობებმა, ე.წ. „დედოვშჩინამ“ (უფროსკლასელობამ), რამაც, თავის მხრივ, ახალწვეულებს ჯარიდან თავის არიდებისკენ უბიძგა. სამხედრო სამსახური ბევრმა ოფიცერმა და სერჟანტმა დატოვა. ამასთანავე, კატასტროფულად დაეცა აღჭურვილობის მოვლა-პატრონობისა და სამხედრო მომზადების დონე. [[1998]] წლის მონაცემებით, [[1992]] წლის შემდეგ ქვეყანაში დივიზიის დონეზე მაღალი არანაირი სამხედრო წვრთნები აღარ ჩატარებულა, ხოლო პილოტების წლიური ფრენის დრო 25 საათამდე შემცირდა, რაც ბევრად ჩამოუვარდებოდა ნატოს წევრი ქვეყნების მაჩვენებლებს. არმიის ეს დაუძლურება აშკარა გახდა [[ჩეჩნეთის პირველი ომი|ჩეჩნეთის პირველი ომის]] დროს (1994–1996 წლებში), როდესაც რუსულმა ჯარებმა ვერ შეძლეს სეპარატისტების დამორჩილება ჩეჩნეთსა და ჩრდილოეთ კავკასიაში.<ref name="CurrentHistory-1998" />{{sfn|DIA 2017|pages=10-11}}<ref>{{Cite journal |last=Lambeth |first=Benjamin S. |title=Russia's Wounded Military |work=Foreign Affairs |volume=74 |issue=2 |date=1995 |pages=86–98 |doi=10.2307/20047044 |jstor=20047044 }}</ref> რაც შეეხება საერთაშორისო ასპარეზს, რუსეთმა სამშვიდობო მისიებით ჯარები 1992 წლიდან [[ხორვატია]]სა და [[ბოსნია-ჰერცეგოვინა]]ში განათავსა, ხოლო [[1999]] წლიდან — [[კოსოვო]]ში.<ref>{{Cite book |editor-last1=Mackinlay |editor-first1=John |editor-last2=Cross |editor-first2=Peter |year=2003 |title=Regional peacekeepers: The paradox of Russian peacekeeping |publisher=[[United Nations University]] |location=Tokyo |pages=34, 37, 193–194 |url=https://collections.unu.edu/eserv/UNU:2429/ebrary9280810790.pdf |isbn=92-808-1079-0 }}</ref> [[ვლადიმერ პუტინი]]ს პრეზიდენტობის ადრეულ პერიოდში არმია კვლავ დიდწილად ინარჩუნებდა მასობრივი მობილიზაციის სტრუქტურას და აღჭურვილი იყო საბჭოთა დროინდელი ტექნიკით.{{sfn|DIA 2017|page=12}} პუტინის მმართველობისას უშიშროების საბჭო ეროვნული უსაფრთხოების პოლიტიკის კოორდინაციის მთავარ ინსტიტუტად იქცა, რამაც შეზღუდა თავდაცვის სამინისტროსა და გენერალური შტაბის გავლენები და შექმნა ბევრად უფრო ერთიანი სამხედრო მართვის სისტემა, ვიდრე ელცინის წლებში არსებობდა.{{sfn|de Haas|2011|page=11}} [[2002]] წლის სახელმწიფო შეიარაღების პროგრამამ აღიარა, რომ 1990-იან წლებში შეკვეთების უმეტესობა შეუსრულებელი დარჩა. ამიტომ, ახალმა გეგმამ პრიორიტეტი კვლევებსა და განვითარებას მიანიჭა, ხოლო ახალი ტექნიკის შესყიდვების დაწყება 2008 წლის შემდგომი პერიოდისთვის გადადო.{{sfn|de Haas|2011|page=13}} შეიარაღებული ძალებისთვის სერიოზულ დაბრკოლებად რჩებოდა კორუფციაც. 2008 წლის იანვარში, ნორვეგიის თავდაცვის კვლევითი ინსტიტუტის უფროსმა მეცნიერ-თანამშრომელმა, ტორ ბუკვოლმა განაცხადა: „ელცინის პუტინით ჩანაცვლებას მინიმალური გავლენა ჰქონდა რუსეთის სამხედრო კორუფციაზე. პუტინმა, მიუხედავად მისი სურვილისა — აღედგინა რუსეთის ძლიერება — არ გამოავლინა მზაობა ან უნარი იმისა, რომ კორუფციის პრობლემას სერიოზულად შებრძოლებოდა“.<ref>{{Cite journal |last=Bukkvoll |first=Tor |date=January 2008 |title=Their Hands in the Till: Scale and Causes of Russian Military Corruption |url=http://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0095327X06294622 |journal=Armed Forces & Society |language=en |volume=34 |issue=2 |pages=259–275 |doi=10.1177/0095327X06294622 |s2cid=145238073 |issn=0095-327X |access-date=4 November 2023 |archive-date=4 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231104010436/https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0095327X06294622 |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> ===სერდიუკოვის რეფორმა (2008–2012)=== {{მთავარი|რუსეთის სამხედრო რეფორმა (2008)}} [[2008]] წლის ოქტომბერში, ანატოლი სერდიუკოვმა, რომელიც თავდაცვის მინისტრის პოსტს [[2007]]-დან [[2012]] წლამდე იკავებდა, გენერალური შტაბის უფროსთან, გენერალ ნიკოლაი მაკაროვთან ერთად, წამოიწყო სამხედრო რეფორმა სახელწოდებით „ახალი იერი“. ეს ცვლილებები შეფასდა, როგორც „ყველაზე რადიკალური გარდაქმნები რუსეთის არმიაში 1918 წელს წითელი არმიის შექმნის შემდეგ“<ref name="RAND-2025">{{Cite journal |last1=Grisé |first1=Michelle |last2=Cozad |first2=Mark |last3=Dowd |first3=Anna M. |last4=Kennedy |first4=John |last5=Kepe |first5=Marta |last6=De Lataillade |first6=Clara |last7=Marcinek |first7=Krystyna |last8=Woodworth |first8=David |title=How Will Russia Reconstitute Its Military After the Ukraine Conflict? |date=27 March 2025 |journal=[[RAND Corporation]] |access-date=25 January 2026 |url=https://www.rand.org/pubs/research_briefs/RBA2713-2.html }}</ref> და როგორც „პროცესი, რომელსაც ტრადიციული, მობილიზაციაზე ორიენტირებული ჯარი მუდმივ საბრძოლო მზადყოფნაში მყოფ ძალად უნდა გადაექცია“.<ref>{{Cite web |last=Persson |first=Gudrun |title=In the Service of Russia - Book Review |date=5 June 2019 |access-date=25 January 2026 |work=[[NATO Defense College]] |url=https://www.ndc.nato.int/in-the-service-of-russia/ }}</ref> 1990-იანი წლების განმავლობაში მასშტაბური რეფორმების ჩატარების წინა მცდელობები დიდწილად ჩაიშალა, ხოლო ყველაზე თვალსაჩინო ცვლილება მხოლოდ რუსეთის საჰაერო თავდაცვის ძალების სამხედრო-საჰაერო ძალებთან გაერთიანება იყო.<ref name="RAND-2025" /> „ახალი იერის“ რეფორმისთვის ნიადაგი მოამზადა სერგეი ივანოვმა (თავდაცვის მინისტრი [[2001]]-[[2007]] წლებში), რომელიც წვევამდელებისა და ოფიცრების რაოდენობის შემცირებას და პროფესიონალი, საკონტრაქტო სამხედროების წილის გაზრდას მოითხოვდა.<ref name="IISS-2020">{{Cite web |title=An introduction to Russia's military modernisation |date=30 September 2020 |access-date=25 January 2026 |work=[[International Institute for Strategic Studies]] |url=https://www.iiss.org/online-analysis/online-analysis/2020/09/rmm-introduction/ }}</ref> [[2008]] წლიდან დაწყებულ ცვლილებათა შორის იყო მანამდე არსებული ცხრა სამხედრო ოლქის ნაცვლად ოთხი ახალი ოლქის შექმნა, რომელთაც, ძველი ფუნქციების (ჯარების ფორმირება და უზრუნველყოფა) გარდა, ახლა უკვე უშუალო საბრძოლო მართვის როლიც მიენიჭათ.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=256}} სახმელეთო ჯარებში დივიზიების უმეტესობა გაუქმდა და მათ ნაცვლად შეიქმნა ცალკეული მანევრული ბრიგადები; გეგმის მიხედვით, ისინი სრულად უნდა ყოფილიყვნენ დაკომპლექტებულნი პერსონალით, მზადყოფნის უფრო მაღალი დონე ჰქონოდათ და მოდერნიზებული ან სრულიად ახალი ტექნიკით აღჭურვილიყვნენ.<ref name="IISS-2020" />{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=246}} სამხედრო-საზღვაო ფლოტმა მიიღო ახალი წყალქვეშა ნავები და მცირე ზედაპირული ხომალდები, ხოლო გაზრდილი ინვესტიციებით სარგებელი საჰაერო-კოსმოსურმა ძალებმაც ნახეს.<ref name="IISS-2020" /> ლოგისტიკური უზრუნველყოფის მრავალი შტო ერთიან სარდლობაში — რუსეთის შეიარაღებული ძალების ზურგის უზრუნველყოფაში გაერთიანდა.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=156-157}} ასევე ჩამოყალიბდა ბატალიონის ტაქტიკური ჯგუფები, რომლებიც სრულად პროფესიონალი, საკონტრაქტო ჯარისკაცებით იყო დაკომპლექტებული, თუმცა ყოველ ორ ასეთ ბატალიონზე მოდიოდა ერთი ბატალიონი, რომელიც წვევამდელებით იყო შევსებული.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=156-157}} [[სირიის სამოქალაქო ომი|სირიის სამოქალაქო ომში]] ინტერვენციის წყალობით, რუსეთის შეიარაღებულმა ძალებმა უზარმაზარი გამოცდილება დააგროვეს, რამაც მათ ახალი ტექნიკისა და მართვისა და კონტროლის სისტემების გამოცდის შესაძლებლობაც მისცა. ამ კამპანიის დროს საბრძოლო მოქმედებებში პირველად გამოიყენეს ავიამზიდი „ადმირალი კუზნეცოვი“. [[2017]] წლის მონაცემებით, [[სირია]]ში 48 000-ზე მეტი სამხედრო მოსამსახურე იყო დისლოცირებული, ხოლო [[2021]] წლისთვის, საჰაერო-კოსმოსური ძალების პილოტების 90%-მა იქ როტაციის წესით სამსახური უკვე გავლილი ჰქონდა.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=260}} ===გადაიარაღება და ომები სირიასა და უკრაინაში (2012–2022)=== [[ფაილი:Vladimir Putin in Khmeimim Air Base in Syria (2017-12-11) 01.jpg|მინი|რუსი ჯარისკაცები ხმეიმის საჰაერო ბაზაზე, 2017 წლის დეკემბერს]] სერდიუკოვის მინისტრობის დროს გატარებულმა რეფორმამ სამხედრო ელიტის ბევრ წარმომადგენელში აზრთა სერიოზული სხვადასხვაობა და უკმაყოფილება გამოიწვია.{{sfn|DIA 2017|page=13}} [[2012]] წლის შემდეგ, როდესაც თავდაცვის მინისტრად [[სერგეი შოიგუ]], ხოლო გენერალური შტაბის უფროსად გენერალი [[ვალერი გერასიმოვი]] დაინიშნენ, მათ ამ რეფორმების ნაწილის გაუქმება დაიწყეს.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=156-157}} შოიგუმ შეინარჩუნა რეფორმის ძირითადი არსი, მათ შორის ფართომასშტაბიანი სტრუქტურული და შესყიდვებთან დაკავშირებული ცვლილებები, თუმცა უარი თქვა მის ყველაზე სადავო ასპექტებზე.<ref name="CSIS-2021">{{Cite web |last=Shamiev |first=Kirill |title=Understanding Senior Leadership Dynamics within the Russian Military |date=20 July 2021 |access-date=27 January 2026 |work=Center for Strategic and International Studies |url=https://www.csis.org/analysis/understanding-senior-leadership-dynamics-within-russian-military }}</ref> ზოგიერთი დივიზია აღადგინეს — მათ შორის ცნობილი ტამანსკაიასა და კანტემიროვსკაიას დივიზიებიც{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=246}} — თუმცა ისინი აღარ იყვნენ ისეთი მრავალრიცხოვანნი, როგორც წარსულში.[60] 2008 წლის [[რუსეთ-საქართველოს ომი (2008)|რუსეთ-საქართველოს ომის]] დროს გამოვლენილი მრავალი ნაკლოვანება ამ რეფორმის წყალობით აღმოიფხვრა, რაც აშკარად გამოჩნდა 2014 წელს რუსეთის მიერ [[ყირიმის ანექსია რუსეთის ფედერაციის მიერ|ყირიმის ანექსიის]] დროს.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=256}} 2014 წლის დასაწყისში რუსულმა სპეცდანიშნულების რაზმებმა, საჰაერო-სადესანტო ჯარებმა და საზღვაო ქვეითებმა ყირიმზე კონტროლი სწრაფად დაამყარეს. ამასთანავე, რუსეთის არმია აქტიურად მუშაობდა პრორუსული სეპარატისტული ძალების მობილიზებაზე, გაწვრთნასა და აღჭურვაზე დონბასში 2014 წლის დასაწყისში დაწყებული ომის დროს.{{sfn|DIA 2017|page=13}} [[2015]] წლის ივლისში, მას შემდეგ რაც [[ისლამური სახელმწიფო|„ისლამურმა სახელმწიფომ“]] (ISIS) ფრონტზე წინ წაიწია, სირიამ რუსეთს სამხედრო დახმარება სთხოვა. აგვისტოში მხარეებს შორის გაფორმდა შეთანხმება რუსეთის არმიის მიერ ხმეიმისის ავიაბაზისა და ტარტუსის სამხედრო-საზღვაო ბაზის გამოყენების შესახებ, ხოლო სექტემბრიდან სირიაში რუსული თვითმფრინავებისა და ხომალდების ჩასვლა დაიწყო. რუსეთმა საჰაერო დარტყმები 2015 წლის 30 სექტემბერს წამოიწყო. 2015 წლის შემოდგომაზე რუსული ძალები სირიის არაბულ შეიარაღებულ ძალებს [[ჰამა|ჰამას]], [[ჰომსი|ჰომსისა]] და [[ალეპო]]ს რეგიონებში შეტევების განხორციელებაში დაეხმარნენ. რამდენიმეთვიანი საომარი პაუზის შემდეგ, [[2016]] წლის ზაფხულსა და შემოდგომაზე, რუსეთი სირიის რეჟიმს დაეხმარა მთელ რიგ თავდასხმებში, რომელთა შედეგადაც სირიის ოპოზიციას ქალაქი ალეპო წაართვეს. რუსული ძალები სირიის არმიას „ისლამური სახელმწიფოსგან“ [[პალმირა]]ს დაბრუნებაშიც დაეხმარნენ — ჯერ 2016 წლის მარტში, ხოლო შემდეგ ხელახლა 2017 წლის მაისში. მათ ასევე მხარი დაუჭირეს მასშტაბურ კამპანიას ISIS-ის წინააღმდეგ ცენტრალურ სირიაში, [[ევფრატი]]ს მდინარის ხეობამდე, რაც 2017 წლის ბოლომდე გაგრძელდა. 2017 წლის ნოემბერში გამოცხადდა სირიიდან რუსული ჯარების ნაწილობრივი გაყვანის შესახებ, რასაც სამხედრო ოპერაციების კლება მოჰყვა. [[2019]] წლის აგვისტოში კი ოფიციალურად აღინიშნა, რომ რუსეთის სამხედრო ფრენები „მინიმუმამდე შემცირდა და სრულდებოდა მხოლოდ საბრძოლო მომზადებისა და დაზვერვის მიზნით“.{{sfn|DIA 2017|page=13}} სტრატეგიული კვლევების საერთაშორისო ინსტიტუტის შეფასებით, [[2020]] წლისთვის რუსეთის სახმელეთო ჯარები მიიჩნეოდა „უფრო მცირერიცხოვან, თუმცა ბევრად უფრო ბრძოლისუნარიან ძალად, ვიდრე ისინი 1990-იანი წლების შუა პერიოდში იყვნენ“, ხოლო საჰაერო-სადესანტო ჯარები და რეორგანიზებული სპეციალური ოპერაციების ძალები ასევე წარმოადგენდნენ რუსეთის მაღალი საბრძოლო მზადყოფნის პოტენციალის ნაწილს.{{sfn|Blanc|Demus|Evans|Grisé|2023|pages=80-83}} თუმცა, უკრაინასთან სრულმასშტაბიან ომში მზარდი დანაკარგების შესავსებად ჯარების ფორმირების სასწრაფო ტემპებით გაზრდის აუცილებლობის გამო, შოიგუს მიერ 2022 წლის დეკემბერში გამოცხადებული რეფორმის გეგმა ზოგიერთმა ამერიკელმა სამხედრო დამკვირვებელმა შეაფასა, როგორც 2008 წლის „ახალი იერის“ რეფორმის დასამარება. ეს ახალი გეგმა აქცენტს აკეთებს მობილიზაციაზე, ასევე უფრო მეტი ისეთი ქვედანაყოფის შექმნაზე, რომლებიც დაკომპლექტებულნი იქნებიან როგორც წვევამდელებით, ისე საკონტრაქტო ჯარისკაცებით, და იგი „არსებითად აღადგენს საბჭოთა შეიარაღებულ ძალებს თანამედროვე რუსეთის ფედერაციაში“.{{sfn|Blanc|Demus|Evans|Grisé|2023|pages=88-90}} ===რუსეთ-უკრაინის ომი (2022 წლიდან დღემდე)=== [[2022]] წლის 24 თებერვალს, რუსეთის პრეზიდენტმა ვლადიმერ პუტინმა გასცა ბრძანება შეიარაღებული ძალების მიერ უკრაინაში რუსეთის შეჭრის დაწყების შესახებ.<ref>{{cite news |title='Terrible toll': Russia's invasion of Ukraine in numbers |url=https://www.euractiv.com/section/global-europe/news/terrible-toll-russias-invasion-of-ukraine-in-numbers/ |work=[[Euractiv]] |date=14 February 2023 |access-date=19 March 2023 |archive-date=12 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230712061818/https://www.euractiv.com/section/global-europe/news/terrible-toll-russias-invasion-of-ukraine-in-numbers/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last1=Hussain |first1=Murtaza |title=The War in Ukraine Is Just Getting Started |url=https://theintercept.com/2023/03/09/ukraine-war-russia-iran-iraq/ |work=The Intercept |date=9 March 2023 |access-date=19 March 2023 |archive-date=18 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230518234805/https://theintercept.com/2023/03/09/ukraine-war-russia-iran-iraq/ |url-status=live }}</ref> რუსეთის გენერალურმა შტაბმა ოპერაციაში ჩართულ თავის ოთხ საჯარისო დაჯგუფებას{{efn|A group of forces has permanently assigned Ground Forces field armies or direct-reporting army corps, and is assigned Airborne Forces or Naval Infantry units as needed.}} ხუთი სტრატეგიული მიმართულება განუსაზღვრა. ეს მიმართულებები იყო: [[კიევი]] — ძალების აღმოსავლეთ დაჯგუფებისთვის, რაც მთავარ დარტყმას წარმოადგენდა; [[ბროვარი]] — ცენტრალური დაჯგუფებისთვის; და [[პოლტავა]] — დასავლეთ დაჯგუფებისთვის. ძალების სამხრეთ დაჯგუფებას ორი მიმართულება ჰქონდა: დონეცკის ოლქის ქალაქ [[მარიუპოლი]]სკენ და [[ყირიმი]]ს დასავლეთით, [[ხერსონი]]სკენ. მას შემდეგ, რაც 2022 წლის მარტში კიევზე შეტევა ჩაიშალა და მასზე უარი თქვეს, მარიუპოლის მიმართულებით იერიში მთავარ დარტყმად იქცა. სამხრეთის დაჯგუფება ერთადერთი აღმოჩნდა, რომელმაც დასახულ საწყის მიზნებს მიაღწია — მან აჯობა უკრაინის შეიარაღებულ ძალებს სამხრეთ უკრაინაში მანევრირებაში და დიდ სამხედრო ძალაs მოუყარა თავი მარიუპოლთან. 2022 წლის მაისისთვის, აღმოსავლეთისა და ცენტრის დაჯგუფებები ფრონტიდან გაიყვანეს, აღადგინეს და უკრაინის სამხრეთ-აღმოსავლეთში გადაისროლეს, ხოლო დასავლეთის დაჯგუფება ხარკოვის ოლქისკენ გადააადგილეს.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pp=31–32, 39-45}} 2022 წლის 10 აპრილს ოპერაციის უშუალო მართვა სამხედრო ასპარეზზე გენერალმა ალექსანდრ დვორნიკოვმა გადაიბარა.<ref>{{Cite news |last1=Burns |first1=Robert |last2=Yen |first2=Hope |date=10 April 2022 |title=US doubts new Russian war chief can end Moscow's floundering |publisher=AP News |url=https://apnews.com/article/russia-appoints-new-ukraine-war-commander-dvornikov-225f976f9abfb5aff6154ac3b77c21e6 |access-date=3 June 2022 |archive-date=5 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220605060139/https://apnews.com/article/russia-appoints-new-ukraine-war-commander-dvornikov-225f976f9abfb5aff6154ac3b77c21e6?utm_source=Twitter&utm_medium=AP&utm_campaign=SocialFlow |url-status=live }}</ref> თუმცა, გენერალური შტაბი ოპერაციას თავდაპირველად მოსკოვიდან ხელმძღვანელობდა, ვიდრე 2022 წლის ოქტომბერში ძალების ცალკეული გაერთიანებული დაჯგუფება (დროებითი ოპერატიული სარდლობა) ჩამოყალიბდებოდა.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pp=31–32}} 2022 წლის ივლისში, იმავდროულად, როდესაც შეიარაღებულმა ძალებმა მძიმე დანაკარგების განცდა დაიწყეს, სახმელეთო ჯარებმა საბრძოლო მასალის განთავსება დაიწყეს იმ შენობებში ან მათ სიახლოვეს, სადაც ხშირად დადიოდნენ მშვიდობიანი მოქალაქეები, რათა ისინი „ცოცხალ ფარად“ გამოეყენებინათ; ეს, როგორც ჩანს, განპირობებული იყო იმით, რომ უკრაინულმა [[HIMARS]]-ის სისტემებმა სასწორი რუსეთის არტილერიით გამოფიტვის სტრატეგიის საზიანოდ გადახარა.<ref name="jpalj">{{cite news |last1=Psaropoulos |first1=John |title=Russia resumes eastern Ukraine offensive and expands war aims |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/7/21/russia-resumes-hostilities-as-ukraine-targets-ammunition |publisher=Al Jazeera Media Network |date=21 June 2022 |access-date=24 July 2022 |archive-date=25 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220725192317/https://www.aljazeera.com/news/2022/7/21/russia-resumes-hostilities-as-ukraine-targets-ammunition |url-status=live }}</ref> მას შემდეგ, რაც თავდაცვის მინისტრმა სერგეი შოიგუმ ხელი მოაწერა [[გაერო]]ს შუამავლობით მიღწეულ შეთანხმებას უკრაინის შავი ზღვის მარცვლეულის ექსპორტის განახლების შესახებ, სულ რამდენიმე საათში რუსეთმა [[ოდესა|ოდესის]] პორტი დაბომბა.<ref name="skyyt">{{cite news |title=Ukraine War: Missiles hit Odesa hours after grain agreement |url=https://www.youtube.com/watch?v=lgVplcsjxRc |agency=YouTube |publisher=Sky News |date=23 July 2022 |access-date=24 July 2022 |archive-date=3 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220803234052/https://www.youtube.com/watch?v=lgVplcsjxRc |url-status=live }}</ref><ref name="f24un">{{cite news |title=UN officials announce grain exports deal with Russia, Ukraine and Turkey |url=https://www.france24.com/en/europe/20220722-live-ukraine-ports-to-reopen-after-grain-export-deal-with-russia-says-turkey |publisher=FRANCE 24 |date=22 July 2022 |access-date=24 July 2022 |archive-date=24 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220724120705/https://www.france24.com/en/europe/20220722-live-ukraine-ports-to-reopen-after-grain-export-deal-with-russia-says-turkey |url-status=live }}</ref> [[Forbes]]-ის მონაცემებით, 2022 წლის ივლისის ბოლოსთვის მოსკოვს უკრაინაში შეჭრის ოპერაციაში თავისი 10 საერთო-საჯარისო არმია ჰყავდა ჩართული.<ref name="dasuf">{{cite news |last1=Axe |first1=David |title=In Southern Ukraine, Kyiv's Artillery Drops Bridges And Isolates A Whole Russian Army |url=https://www.forbes.com/sites/davidaxe/2022/07/29/in-southern-ukraine-kyivs-artillery-drops-bridges-and-isolates-a-whole-russian-army/?sh=54b2cb0c1e1a |work=Forbes |date=29 July 2022 |access-date=8 September 2022 |archive-date=8 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220908151335/https://www.forbes.com/sites/davidaxe/2022/07/29/in-southern-ukraine-kyivs-artillery-drops-bridges-and-isolates-a-whole-russian-army/?sh=54b2cb0c1e1a |url-status=live }}</ref> „[[ვაგნერის ჯგუფი|ვაგნერის ჯგუფმა]]“ სახელი გაითქვა, როგორც პუტინის „კერძო არმიამ“.<ref name="economistexplains">{{Cite news |title=What is the Wagner Group, Russia's mercenary organisation? |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/the-economist-explains/2022/03/07/what-is-the-wagner-group-russias-mercenary-organisation |access-date=16 March 2022 |issn=0013-0613 |quote="From a legal perspective, Wagner doesn't exist," says Sorcha MacLeod |archive-date=2 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202144401/https://www.economist.com/the-economist-explains/2022/03/07/what-is-the-wagner-group-russias-mercenary-organisation |url-status=live }}</ref> 2022 წლის ბოლოს, უკრაინაში ძალების გაერთიანებული დაჯგუფების ახლადდანიშნულმა სარდალმა, გენერალმა სერგეი სუროვიკინმა გადაწყვიტა, „ვაგნერის“ ძალები ბახმუტთან უკრაინის შეიარაღებული ძალების შესაბოჭად გამოეყენებინა, სანამ თავად — საწყისი შეჭრისა და უკრაინის მიერ განხორციელებული წარმატებული ხერსონისა და ხარკოვის კონტრშეტევების შემდგომ პერიოდში — რუსეთის სამხედრო ფორმირებების აღდგენით იქნებოდა დაკავებული.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pp=48–49}} 2023 წლის 11 იანვარს ძალების გაერთიანებული დაჯგუფების სარდლობა თავად გენერალური შტაბის უფროსმა, გენერალმა ვალერი გერასიმოვმა გადაიბარა, ხოლო სუროვიკინი მისი პირველი მოადგილე გახდა.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|p=32}} რუსეთის არმიამ 2023 წლის ზაფხულში უკრაინის კონტრშეტევის დროს ზაპოროჟიეს ოლქი შეინარჩუნა, რის შემდეგაც უკრაინაში ინიციატივა კვლავ ხელში ჩაიგდო.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pp=48–49}} 2023 წლის ივნისში პუტინმა მხარი დაუჭირა თავდაცვის სამინისტროს გეგმას, რომელიც დაქირავებულ მებრძოლთა ჯგუფებს კონტრაქტების გაფორმებას ავალდებულებდა, რასაც „ვაგნერის“ ლიდერი [[ევგენი პრიგოჟინი]] შეეწინააღმდეგა — ეს კონტრაქტები „ვაგნერის ჯგუფს“ სამინისტროს დაქვემდებარებაში, მის მართვის სტრუქტურაში მოაქცევდა და თავად პრიგოჟინის გავლენას შეზღუდავდა.<ref>{{Cite news |last=Osborn |first=Andrew |date=13 June 2023 |title=Putin backs push for mercenary groups to sign contracts despite Wagner's refusal |language=en |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/europe/putin-backs-push-mercenary-groups-sign-contracts-despite-wagners-refusal-2023-06-13/ |url-status=live |access-date=24 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230622143644/https://www.reuters.com/world/europe/putin-backs-push-mercenary-groups-sign-contracts-despite-wagners-refusal-2023-06-13/ |archive-date=22 June 2023}}</ref> მოგვიანებით, ივნისშივე, „ვაგნერის ჯგუფი“ რუსეთ-უკრაინის ომისა და თავდაცვის სამინისტროს [[ვაგნერის ჯგუფის აჯანყება|წინააღმდეგ წავიდა]],<ref>{{Cite web |date=23 June 2023 |title=Putin in crisis: Wagner chief Prigozhin declares war on Russian military leadership, says 'we will destroy everything' |url=https://www.politico.eu/article/putin-in-crisis-as-wagner-chief-prigozhin-declares-war-on-russian-military-leadership/ |access-date=24 June 2023 |website=Politico |language=en |archive-date=23 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230623231535/https://www.politico.eu/article/putin-in-crisis-as-wagner-chief-prigozhin-declares-war-on-russian-military-leadership/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last1=Regan |first1=Helen |last2=Raine |first2=Andrew |date=24 June 2023 |title=Russia accuses Wagner chief Yevgeny Prigozhin of urging "armed rebellion": Live updates |language=en |work=[[CNN]] |url=https://www.cnn.com/europe/live-news/russia-ukraine-war-news-06-24-23/index.html |url-status=live |access-date=24 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230624073110/https://www.cnn.com/europe/live-news/russia-ukraine-war-news-06-24-23/index.html |archive-date=24 June 2023}}</ref> ვიდრე სამშვიდობო შეთანხმებას არ მიაღწიეს. პრიგოჟინის თქმით, რუსეთის წინააღმდეგ მისი მარშის ერთ-ერთი მიზეზი სწორედ ის იყო, რომ ხელისუფლებას ხელი შეეშალა „კერძო სამხედრო კომპანია ვაგნერის ლიკვიდაციისთვის“.<ref>{{cite news|last1=Bourke|first1=Latika|title=Live updates: Putin vows to defend Russia against Wagner rebellion|url=https://www.smh.com.au/world/europe/live-updates-putin-vows-to-defend-russia-against-wagner-rebellion-20230624-p5dj6x.html|access-date=24 June 2023|work=The Sydney Morning Herald|date=24 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230624145405/https://www.smh.com.au/world/europe/live-updates-putin-vows-to-defend-russia-against-wagner-rebellion-20230624-p5dj6x.html|archive-date=24 June 2023|url-status=live}}</ref> რუსეთი 2024 წლის ბოლომდე გეგმავდა თავისი მოქმედი სამხედრო პერსონალის რაოდენობის 1,5 მილიონამდე გაზრდას,<ref>{{Cite web |last=Atlamazoglou |first=Stavros |date=19 September 2024 |title=Russia's Military Will Soon Have 1.5 Million Troops |url=https://nationalinterest.org/blog/buzz/russias-military-will-soon-have-15-million-troops-212838 |access-date=9 November 2024 |website=The National Interest |language=en}}</ref> რაც მას [[ჩინეთი]]ს შემდეგ მსოფლიოში მეორე უდიდეს მოქმედ არმიად აქცევდა.<ref>{{Cite web |date=28 February 2023 |title=Russia |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/#military-and-security |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210109173026/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/#military-and-security |archive-date=9 January 2021 |access-date=20 September 2022 |publisher=Central Intelligence Agency |via=CIA.gov}}</ref><ref>{{Cite web |date=17 September 2024 |title=Putin orders Russian army to expand to become the world's second largest |url=https://www.nbcnews.com/news/world/putin-orders-russian-army-expand-war-ukraine-rcna171429 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241109012651/https://www.nbcnews.com/news/world/putin-orders-russian-army-expand-war-ukraine-rcna171429 |archive-date=9 November 2024 |access-date=9 November 2024 |website=NBC News |language=en}}</ref> 2024 წლის თებერვალში რუსეთის არმიამ [[ავდიივკა]] აიღო და წლის განმავლობაში წინსვლა განაგრძო, მიუხედავად უკრაინული მხარის მცდელობებისა, ეს წინსვლა შეეჩერებინა.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|p=55}} 2024 წლის ივლისისთვის [[აშშ]]-ის არმიის გენერალმა და [[ნატო]]ს მოკავშირეთა ძალების უმაღლესმა მთავარსარდალმა ევროპაში, კრისტოფერ კავოლიმ განაცხადა, რომ „რუსები ძალიან ჭკვიანურად ახდენენ ტექნოლოგიურ და პროცედურულ ადაპტაციას იმ მრავალ გამოწვევასთან, რომლებსაც ისინი უკრაინაში აწყდებიან“.<ref>{{cite web | title=General Cavoli notes Russia's adaptation to challenges in war against Ukraine | website=Interfax-Ukraine | date=10 July 2024 | url=https://interfax.com.ua/news/general/999380.html | ref={{sfnref | Interfax-Ukraine | 2024}} | access-date=25 July 2024 | archive-date=13 July 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240713151622/https://interfax.com.ua/news/general/999380-amp.html | url-status=live }}</ref> კავოლიმ 2024 წლის აპრილში ისიც აღნიშნა, რომ რუსეთის არმიამ სრულად აანაზღაურა ცოცხალი ძალისა და ტექნიკის დანაკარგები და ახლა უფრო დიდია, ვიდრე კონფლიქტის დაწყებამდე იყო.<ref>{{cite web | title=Russian military replaced Ukraine battlefield losses 'far faster' than expected, general warns | website=Politico | date=11 April 2024 | url=https://www.politico.com/news/2024/04/11/christopher-cavoli-russian-military-losses-00151718 | ref={{sfnref | POLITICO | 2024}} | access-date=25 July 2024 | archive-date=13 July 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240713202847/https://www.politico.com/news/2024/04/11/christopher-cavoli-russian-military-losses-00151718 | url-status=live }}</ref> 2024 წლის 26 ივნისს, დიდ ბრიტანეთში ბაზირებულმა ანალიტიკურმა ცენტრმა „გაერთიანებული სამეფოს თავდაცვის კვლევების სამეფო ინსტიტუტმა“ გამოაქვეყნა ანგარიში, რომლის მიხედვითაც რუსეთი აგრძელებს თავისი ძირითადი იარაღის წარმოების ზრდასა და მის დახვეწას, თუმცა მისი თავდაცვის ინდუსტრია კვლავ ძლიერ არის დამოკიდებული კრიტიკული კომპონენტების უცხოურ იმპორტზე.<ref>{{cite web | title=A Methodology for Degrading the Arms of the Russian Federation | website=Royal United Services Institute | date=26 June 2024 | url=https://www.rusi.org/explore-our-research/publications/occasional-papers/methodology-degrading-arms-russian-federation | ref={{sfnref | Royal United Services Institute | 2024}} | access-date=25 July 2024}}</ref> უკრაინის შეიარაღებული ძალების მთავარსარდალმა, გენერალ-პოლკოვნიკმა ოლექსანდრ სირსკიმ 2024 წლის 24 ივლისს განაცხადა, რომ რუსებს ახლა ბევრად უკეთესი რესურსები აქვთ, თუმცა ამავდროულად სამჯერ მეტ დანაკარგს განიცდიან, ვიდრე უკრაინა.<ref>{{cite web | last1=Harding | first1=Luke | last2=Mamo | first2=Alessio | title='I know we will win – and how': Ukraine's top general on turning the tables against Russia | website=The Guardian | date=24 July 2024 | url=https://www.theguardian.com/world/article/2024/jul/24/i-know-we-will-win-and-how-ukraines-top-general-on-turning-the-tables-against-russia | access-date=25 July 2024}}</ref> ნატოსა და დასავლელი სამხედრო მაღალჩინოსნების განცხადებით, 2024 წლის მაისსა და ივნისში უკრაინაში ყოველდღიურად საშუალოდ 1200-მდე რუსი ჯარისკაცი იღუპებოდა ან შავდებოდა.<ref>{{cite news |title=Russia Sends Waves of Troops to the Front in a Brutal Style of Fighting |url=https://www.nytimes.com/2024/06/27/us/politics/russia-casualties-ukraine-war.html |work=The New York Times |date=27 June 2024}}</ref><ref>{{cite news |title=Ukraine calls them meat assaults: Russia's brutal plan to take ground |url=https://www.bbc.com/news/articles/c80xjne8ryxo |work=BBC News |date=4 July 2024}}</ref> 2024 წლის ივნისის მონაცემებით, სავარაუდო გათვლებით, 20-დან 50 წლამდე ასაკის ყველა რუსი მამაკაცის დაახლოებით 2% უკვე მოკლული ან მძიმედ დაჭრილი იყო უკრაინაში 2022 წლის თებერვლის შემდეგ.<ref>{{cite Q|Q127275136|url-access=subscription}}</ref> 2024 წლის ოქტომბრის მდგომარეობით, გავრცელებული შეფასებებით, უკრაინაში ბრძოლების დროს დაღუპული და დაჭრილი რუსი სამხედროების რაოდენობამ 600 000-ს გადააჭარბა.<ref>{{cite news |title=In wartime Russia, some men may be worth more dead than alive, economist says |url=https://fortune.com/2024/11/16/russia-economy-military-death-payouts-vs-civilian-earnings-ukraine-war/ |work=Fortune |date=16 November 2024}}</ref> მას შემდეგ, რაც რუსეთში 2022 წელს მობილიზაცია გამოცხადდა, სამხედრო სასამართლოებმა თვითნებურად ნაწილის დატოვების (დეზერტირობის) ათასობით საქმე მიიღეს.<ref>{{cite news |title=The Heavy Toll of Desertion From the Russian Army |url=https://www.nytimes.com/2024/09/22/magazine/desertion-russian-army-ukraine-war.html |work=The New York Times |date=22 September 2024}}</ref> ორგანიზაცია Pro Asyl-მა 2024 წელს განაცხადა, რომ 2022 წლის თებერვლიდან მოყოლებული, სულ მცირე 250 000-მა რუსმა წვევამდელმა დატოვა ქვეყანა და სხვა სახელმწიფოებს შეაფარა თავი.<ref>{{cite news |title=Fleeing Ukraine war, Russian deserters find refuge in France |url=https://www.dw.com/en/fleeing-ukraine-war-russian-deserters-find-refuge-in-france/a-70665369 |work=Deutsche Welle |date=2 November 2024}}</ref> მას შემდეგ, რაც 2022 წლის საწყისი შეჭრის დროს ფრონტზე რამდენიმე წვევამდელი აღმოჩნდა (მიუხედავად იმისა, რომ რუსული კანონმდებლობა კრძალავს მათ გამოყენებას ქვეყნის ფარგლებს გარეთ), ვლადიმერ პუტინმა საჯაროდ მოიხადა ბოდიში, ხოლო რამდენიმე გენერალი თანამდებობიდან გადააყენეს და/ან დააპატიმრეს. მას შემდეგ უკრაინის ტერიტორიაზე წვევამდელები აღარ შეუმჩნევიათ.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pp=41, 231–232, 235}} მიუხედავად პუტინის დაპირებისა, რომ წვევამდელებს საბრძოლველად არ გაგზავნიდნენ, რუსული საინფორმაციო გამოცემა ვერსტკას ცნობით, 2024 წელს უკრაინის მიერ კურსკის ოლქში განხორციელებული შეტევის დროს ათობით წვევამდელი ჩავარდა ტყვედ ან უგზო-უკვლოდ დაიკარგა.<ref name="e455">{{cite web | title=20 лет: в Курской области после вторжения ВСУ погибли как минимум 25 российских срочников | website=Вёрстка | date=20 February 2025 | url=https://verstka.media/v-kurskoi-oblasti-posle-vtorzheniya-vsu-pogibli-kak-minimum-25-rossiiskih-srochnikov | language=ru | access-date=21 January 2026}}</ref> აქტივისტებისა და იურისტების განცხადებით, არსებობს საკანონმდებლო ხვრელი, რომელიც წვევამდელების საბრძოლო მოქმედებებში ჩართვის საშუალებას იძლევა: სულ რაღაც ოთხთვიანი მომზადების შემდეგ მათ შეუძლიათ ხელი მოაწერონ სრულფასოვან მოხალისეობრივ საბრძოლო კონტრაქტებს, რასაც წვევამდელები ხშირად ისე აკეთებენ, რომ ბოლომდე ვერც კი აცნობიერებენ, რაზე აწერენ ხელს.<ref name="c774">{{cite web | title=Russian Conscripts Can't Be Sent Into Battle. This One Was. And He's Not Happy About It. | website=RadioFreeEurope/RadioLiberty | date=19 May 2025 | url=https://www.rferl.org/a/russia-ukraine-conscripts-war-combat/33415104.html | access-date=21 January 2026}}</ref><ref name="i729">{{cite web | last1=Asadzade | first1=Ulviyya | title=Putin's Broken Promise: Young Russian Conscripts Dying In Ukraine Invasion | website=RadioFreeEurope/RadioLiberty | date=18 March 2025 | url=https://www.rferl.org/a/russian-conscripts-youth-dying-ukraine-putin/33351828.html | access-date=21 January 2026}}</ref> 2024 წლის ნოემბერში გამოცემა The Telegraph-მა გაავრცელა ინფორმაცია, რომ რუსეთმა, მზარდი დანაკარგების ფონზე, პირველად გამოსცა სპეციალური სახელმძღვანელო ჯარისკაცებისთვის, სადაც დეტალურად არის აღწერილი, თუ როგორ უნდა გათხარონ და მოუარონ საძმო საფლავებს. ოკუპირებული უკრაინის აღმოსავლეთით, დონბასის რეგიონში, უკვე დაფიქსირებულია რუსეთის მიერ საკუთარი ჯარისკაცების დასაკრძალავად საძმო საფლავების გამოყენების ფაქტები.<ref name="q183">{{cite web | last=Kilner | first=James | title=Instruction manual for digging mass graves given to Russian troops | website=The Telegraph | date=3 November 2024 | url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2024/11/03/instruction-manual-digging-mass-graves-russian-troops/ | access-date=12 April 2025}}</ref> [[2025]] წლის აპრილში ოლექსანდრ სირსკიმ განაცხადა, რომ უკრაინაში მყოფი რუსული ჯარების რაოდენობა ამჟამად 623 000-ს შეადგენს, რაც შეჭრის დაწყებიდან მოყოლებული ხუთჯერ არის გაზრდილი, და ეს რიცხვი ყოველთვიურად კიდევ 8 000-9 000 ჯარისკაცით იმატებს. მან ასევე აღნიშნა, რომ რუსეთის მთლიანი მობილიზაციური რესურსი 20 მილიონ ადამიანს შეადგენს, ან 5 მილიონს — თუ მხოლოდ სამხედრო მომზადების მქონე პირებს გავითვალისწინებთ. თუმცა, სირსკიმ ხაზგასმით აღნიშნა, რომ რუსეთის უპირატესობა არტილერიაში 10:1-დან 2:1-მდე შემცირდა, რაც ძირითადად რუსეთის საბრძოლო მასალის საწყობებზე უკრაინის მიერ მიყენებული დარტყმების შედეგია.<ref>{{cite web | last=Fornusek | first=Martin | title=Russia has capacity to mobilize 5 million trained troops, Syrskyi says | website=The Kyiv Independent | date=9 April 2025 | url=https://kyivindependent.com/russia-has-capacity-to-mobilize-5-million-trained-troops-syrskyi-says/ | access-date=17 April 2025}}</ref> 2025 წლის ივნისში ნატოს გენერალურმა მდივანმა მარკ რუტემ განაცხადა, რომ რუსები „ძალზე სწრაფი ტემპით აღადგენენ საკუთარ პოტენციალს“ და ბევრად მეტ საბრძოლო მასალას აწარმოებენ, ვიდრე მთელი ნატო ერთად, მიუხედავად იმისა, რომ მათი ეკონომიკა გაცილებით მცირეა. რუტემ ასევე შეაფასა, რომ რუსეთს შეუძლია ნატოს ტერიტორიაზე იერიში მომდევნო სამიდან ხუთ წელიწადში მიიტანოს და წევრ ქვეყნებს მოუწოდა, თავდაცვის ხარჯები მათი მშპ-ის (მთლიანი შიდა პროდუქტის) 5%-მდე გაზარდონ.<ref>{{cite web | last=Murray | first=Shona | title=Russia developing multiples more ammunition than NATO, says Mark Rutte | website=euronews | date=4 June 2025 | url=https://www.euronews.com/2025/06/04/russia-developing-multiples-more-ammunition-than-nato-says-secretary-general | access-date=15 June 2025}}</ref> ვინაიდან [[დრონებით ომი]] რუსეთ-უკრაინის კონფლიქტის ცენტრალურ ასპექტად იქცა, რუსეთმა გაზარდა ინვესტიციები და განვითარების ტემპები სხვადასხვა ტიპის უპილოტო აპარატების მიმართულებით. [[2025]] წლის 12 ნოემბერს რუსეთმა ოფიციალურად შექმნა თავისი უახლესი სამხედრო შტო: უპილოტო სისტემების ძალები.<ref name="TASS12Nov25">{{cite news |title=Russia establishes Unmanned Systems Forces|url=https://tass.com/defense/2042371|access-date=12 November 2025|work=TASS|date=12 November 2025}}</ref> იგი ჩამოყალიბდა იმ მიზნით, რომ მოხდეს უპილოტო საფრენი, სახმელეთო და საზღვაო სისტემების განვითარების, განთავსებისა და ოპერატიული მართვის ცენტრალიზება, ასევე ავტონომიური პლატფორმების ინტეგრირება არსებულ სამხედრო სტრუქტურებში.<ref name="TSFRussia Unmanned">{{cite web |last1=McDermott|first1=Roger N.|title=Russia's New Unmanned Systems Forces and the Strategic Role of DKO Weapons|url=https://www.saratoga-foundation.org/p/russias-new-unmanned-systems-forces|website=www.saratoga-foundation.org|publisher=The Saratoga Foundation|access-date=12 November 2025|language=en|date=20 June 2025}}</ref><ref name="FDD12Nov25JohnHardie">{{cite web |last1=Hardie|first1=John|title=Russia announces plans to form Unmanned Systems Forces|url=https://www.longwarjournal.org/archives/2024/12/russia-announces-plans-to-form-unmanned-systems-forces.php|website=FDD's Long War Journal|access-date=12 November 2025|date=20 December 2024}}</ref> 2025 წლის ოქტომბერში რამდენიმე წყარომ გაავრცელა ინფორმაცია, რომ დევნილობაში მოქმედი საინფორმაციო გამოცემა „ვერსტკას“ გამოძიების თანახმად, რუსი სამხედრო მეთაურები შეჭრის პირველივე წლიდან აწამებენ და სიკვდილით სჯიან საკუთარ პერსონალს. „ვერსტკამ“ აღნიშნა, რომ გამოძიების ფარგლებში მოიპოვა ასობით ცნობა მსგავსი სიკვდილით დასჯის შესახებ. ეს ინციდენტები თავდაპირველად სანგრებში სიმთვრალისა თუ დაუმორჩილებლობის გამო დასჯით დაიწყო, დროთა განმავლობაში კი პირადი კონფლიქტებისა თუ გამოძალვის ნიადაგზე მკვლელობებში გადაიზარდა; გამოცემამ იდენტიფიცირება მოახდინა 101 სამხედრო მოსამსახურის, რომელთაც ამ ქმედებების ჩადენაში ედებათ ბრალი. სრულმასშტაბიანი ომის დაწყებიდან მოყოლებული, რუსეთის მთავარ სამხედრო პროკურატურაში ძალადობასთან დაკავშირებული 12 000-ზე მეტი საჩივარი შევიდა, რაც განსაკუთრებით 2023 წლის მეორე ნახევრიდან გახშირდა. აქედან მხოლოდ 10 სისხლის სამართლის საქმე აღიძრა, რის შედეგადაც ხუთი ოფიცერი იქნა მსჯავრდებული ხელქვეითების მკვლელობისთვის. გამოძიების მიხედვით, საველე მეთაურების ქმედებების გამოძიებაზე „არაოფიციალური აკრძალვაა“ დაწესებული. რუსმა ჯარისკაცებმა „ვერსტკასთან“ საუბარში აღნიშნეს, რომ სიკვდილით დასჯილ პერსონალს ხშირად დეზერტირებად ან უგზო-უკვლოდ დაკარგულებად აფორმებენ, ხოლო მათ ცხედრებს ტყეებში მარხავენ ან ბრძოლის ველზე ტოვებენ და ცეცხლს უხსნიან, რათა დაღუპვა საბრძოლო მოქმედებებს მიაწერონ.<ref name="o168">{{cite web | author=The Moscow Times | title=At Least 100 Russian Officers Have Executed Their Own Comrades in Ukraine – Vyorstka | website=The Moscow Times | date=6 November 2025 | url=https://www.themoscowtimes.com/2025/10/30/at-least-100-russian-officers-have-executed-their-own-comrades-in-ukraine-vyorstka-a90987 | access-date=6 November 2025}}</ref><ref name="y754">{{cite web | title=Report says over 100 Russian officers involved in frontline executions | website=TVP World | date=30 October 2025 | url=https://tvpworld.com/89758108/russian-officers-torture-kill-own-troops-on-ukraine-frontlines | access-date=6 November 2025}}</ref><ref name="t461">{{cite web | last=Sauer | first=Pjotr | title=Russian army chiefs torturing and executing soldiers who refuse to fight in Ukraine, report says | website=The Guardian | date=30 October 2025 | url=https://www.theguardian.com/world/2025/oct/30/russian-army-chiefs-torturing-and-executing-soldiers-who-refuse-to-fight-in-ukraine-report-says | access-date=6 November 2025}}</ref> ტელეკომპანია [[BBC]]-ის მიერ [[2026]] წლის თებერვალში გამოქვეყნებული მასალის მიხედვით (სადაც რუსი ჯარისკაცები ინტერვიუებში ღიად აღწერენ სიკვდილით დასჯის ფაქტებს), საკუთარი ჯარისკაცების მკვლელობას რუსულ სამხედრო სლენგზე „ნულზე დასმა“ ეწოდება.<ref name="i475">{{cite web | last=Steele | first=Ben | title=Russia soldiers tell BBC they saw fellow troops in Ukraine war executed on commanders' orders | website=BBC Home | date=24 February 2026 | url=https://www.bbc.com/news/articles/cz7gw3l395ro | access-date=26 February 2026}}</ref> [[გაერთიანებული სამეფო]]ს თავდაცვის კვლევების სამეფო ინსტიტუტის შეფასებით, რუსეთმა რუსეთ-უკრაინის ომის შედეგად უდიდესი „საბრძოლო გამოცდილება“ მიიღო.<ref name="ap">{{cite web | title=Russia is helping China to prepare for a potential invasion of Taiwan, defense institute says | website=Associated Press | date=26 September 2025 | url=https://apnews.com/article/russia-china-taiwan-xi-putin-ukraine-invasion-ac47ae6daf03ceb5d49d6e2d0da7fcab | access-date=21 February 2026|quote=It’s not certain that China has decided to invade Taiwan, but access to Russian equipment and localized training in China means Beijing will be better equipped for a potential invasion, Danylyuk said. “The greatest value of the deal” to China is likely in the training and procedures for command and control of parachute forces, because Russia has “combat experience,” whereas China doesn’t, write Oleksandr Danylyuk and Jack Watling.}}</ref> ===ომის დანაშაულები=== რუსეთის შეიარაღებული ძალების მიერ ჩადენილი სამხედრო დანაშაულები დოკუმენტირებულია რამდენიმე სამხედრო კონფლიქტში, მათ შორის ჩეჩნეთის მეორე ომში,<ref name="a907">{{cite book | last=Gilligan | first=Emma | title=Terror in Chechnya: Russia and the Tragedy of Civilians in War | publisher=Princeton University Press | date=9 November 2009 | isbn=978-1-4008-3176-0 | url=https://books.google.com/books?id=WLFzd1TP0PwC&pg=PA6 | access-date=31 May 2025 | page=}}</ref><ref name="p111">{{cite web | title=War Crimes In Chechnya and the Response of the West | website=Human Rights Watch | date=29 February 2000 | url=https://www.hrw.org/news/2000/02/29/war-crimes-chechnya-and-response-west | access-date=31 May 2025}}</ref> რუსეთ-საქართველოს ომსა<ref name="c800">{{cite web | title=Georgia: International Groups Should Send Missions | website=Human Rights Watch | date=18 August 2008 | url=https://www.hrw.org/news/2008/08/18/georgia-international-groups-should-send-missions | access-date=31 May 2025}}</ref> და რუსეთ-უკრაინის ომში.<ref name="h508">{{cite journal | last=Wille | first=Belkis | title="We Had No Choice" | journal=Human Rights Watch | date=1 September 2022 | url=https://www.hrw.org/report/2022/09/01/we-had-no-choice/filtration-and-crime-forcibly-transferring-ukrainian-civilians | access-date=31 May 2025 | page=}}</ref> 2024 წელს [[სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლო]]მ რუსეთის უმაღლესი სამხედრო ოფიცრების — სერგეი შოიგუს, ვალერი გერასიმოვის, სერგეი კობილაშისა და ვიქტორ სოკოლოვის დაკავების ორდერები გასცა უკრაინაში მშვიდობიან მოსახლეობასა და სამოქალაქო ობიექტებზე თავდასხმების წარმართვის გამო, რაც სავარაუდო სამხედრო დანაშაულად კვალიფიცირდება.<ref name="Reuters_11_July_2024">{{cite news |date=11 July 2024 |title=International Criminal Court issues arrest warrants for Russia's Shoigu and Gerasimov |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/europe/international-criminal-court-issues-arrest-warrant-russias-shoigu-gerasimov-2024-06-25/ |access-date=5 July 2025 }}</ref> 2025 წლის მაისში გამოქვეყნებულ გაეროს ანგარიშში გაკეთდა დასკვნა, რომ რუსეთის შეიარაღებული ძალების მიერ ხერსონში მშვიდობიან მოსახლეობაზე განხორციელებული განმეორებადი თავდასხმები დრონებით სამხედრო დანაშაულსა და კაცობრიობის წინააღმდეგ მიმართულ დანაშაულს უტოლდება.<ref name="p704">{{cite web | title=UN Commission concludes that Russian armed forces' drone attacks against civilians in Kherson Province amount to crimes against humanity of murder | website=OHCHR | date=28 May 2025 | url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/05/un-commission-concludes-russian-armed-forces-drone-attacks-against-civilians | access-date=31 May 2025}}</ref> ==სტრუქტურა== რუსეთის პრეზიდენტი შეიარაღებული ძალის უმაღლესი მთავარსარდალია. რუსეთის ფედერაციის თავდაცვის სამინისტრო ჯარის ადმინისტრაციული ორგანოა, რომელიც პასუხისმგებელია საბრძოლო მზადყოფნაზე, ცოცხალი ძალის მობილიზებასა და შესყიდვებზე. იგი ახორციელებს საპრეზიდენტო დირექტივების იმპლემენტაციას და ზედამხედველობს გენერალურ შტაბს.{{sfn|DIA 2017|pages=23-24}} თავად გენერალური შტაბის მოვალეობაა რუსეთის წინაშე არსებული საფრთხეების შესწავლა და ქვეყნისა თუ მისი ინტერესების დაცვის გეგმების შემუშავება.{{sfn|DIA 2017|page=24}} მოსკოვში მდებარე თავდაცვის ეროვნული მართვის ცენტრი, რომელიც [[2014]] წელს დაარსდა, შეიარაღებული ძალის მართვისა და კონტროლის სისტემის უმნიშვნელოვანესი კომპონენტია.{{sfn|DIA 2017|page=28}} ამერიკის შეერთებული შტატების შტაბების მეთაურთა გაერთიანებულ კომიტეტთან შედარებით, რუსეთის გენერალურ შტაბს გაცილებით ფართო როლი აკისრია, რაც მთელ შეიარაღებულ ძალაზე ოპერატიულ სარდლობას გულისხმობს. იგი ასევე პასუხისმგებელია გრძელვადიან დაგეგმარებაზე, დოქტრინების შემუშავებასა და აღჭურვილობის შესყიდვაზე. გენერალური შტაბის უფროსი, გარდა იმისა, რომ ყველა სახეობის ჯარსა და სამსახურს მეთაურობს, შტაბის შიგნით ფლობს „გენერალური ინსპექტორის“ მსგავს უფლებამოსილებებს — იგი პასუხისმგებელია შტაბის სტრუქტურასა და ფუნქციებზე და, ამავდროულად, თავდაცვის მინისტრის მოადგილის პოსტსაც იკავებს.<ref>{{Cite web |last=Bartles |first=Charles K. |title=Getting Gerasimov Right |date=January–February 2016 |access-date=24 January 2026 |work=[[Military Review]] |url=https://www.armyupress.army.mil/Portals/7/military-review/Archives/English/MilitaryReview_20160228_art009.pdf }}</ref>{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|page=13}} გენერალური შტაბის მნიშვნელოვან დეპარტამენტებს შორის აღსანიშნავია მთავარი ოპერატიული სამმართველო — ყველაზე დიდი დანაყოფი, რომელიც ოპერატიულ და სტრატეგიულ დაგეგმარებაზეა პასუხისმგებელი.{{sfn|Blanc|Demus|Evans|Grisé|2023|pages=22}} ასევე საკვანძოა მთავარი სამმართველო (წარსულში ცნობილი როგორც მთავარი სადაზვერვო სამმართველო), რომელიც სამხედრო და სამოქალაქო ხელმძღვანელობას ინფორმაციით ამარაგებს და გენშტაბის შიგნით გარკვეული ავტონომიით სარგებლობს.{{sfn|Blanc|Demus|Evans|Grisé|2023|pages=22}} ამავე სტრუქტურაში შედის სამხედრო პოლიციის მთავარი სამმართველო ([[2012]] წლიდან),<ref>{{cite news|author=<!--Staff writer(s)/no by-line.-->|date=3 July 2012|title=Военная полиция появится в России 1 декабря 2012 года|language=ru|work=[[Interfax]]|url=https://www.interfax.ru/russia/253641|access-date=22 April 2022|archive-date=23 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211023115756/https://www.interfax.ru/russia/253641|url-status=live}}</ref> მთავარი საორგანიზაციო-სამობილიზაციო სამმართველო და კავშირგაბმულობის მთავარი სამმართველო.{{sfn|Blanc|Demus|Evans|Grisé|2023|page=17}} [[2018]] წლის ივლისში კი შეიქმნა რუსეთის შეიარაღებული ძალის მთავარი სამხედრო-პოლიტიკური სამმართველო, რითაც აღდგა იდეოლოგიური მომზადების ფუნქცია — ის, რაც [[საბჭოთა არმია|საბჭოთა არმიის]] დაშლის შემდეგ გაუქმებული იყო.<ref>{{Cite web|date=31 July 2018|title=Putin gives Russian army a political wing|url=https://timesofmalta.com/articles/view/putin-gives-russian-army-a-political-wing.685749|access-date=12 December 2021|website=Times of Malta|language=en-gb|archive-date=6 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220506003904/https://timesofmalta.com/articles/view/putin-gives-russian-army-a-political-wing.685749|url-status=live}}</ref> ===ჯარის სახეობები=== შეიარაღებული ძალა შემდეგი სტრუქტურული ერთეულებისგან შედგება:{{sfn|Grau|Bartles|2016|page=27}} * შეიარაღებული ძალის სახეობები:{{efn|{{langx|ru|Вид вооружённых сил}}}} რუსეთის სახმელეთო ჯარები, რუსეთის საჰაერო-კოსმოსური ძალები და სამხედრო-საზღვაო ფლოტი. * ცალკეული გვარეობები:{{efn|{{langx|ru|Род войск}}}} სტრატეგიული დანიშნულების სარაკეტო ჯარები, რუსეთის საჰაერო-სადესანტო ჯარები და უპილოტო სისტემების ჯარი. * სპეციალური დანიშნულების ფორმირებები:{{efn|{{langx|ru|Формирования специального назначения}}}} სპეციალური ოპერაციების ძალები. * სპეციალური გვარეობები:{{efn|{{langx|ru|Специальные войска}}}} მატერიალურ-ტექნიკური უზრუნველყოფა. გარდა ამისა, არსებობს კიდევ ორი ცალკეული გვარეობა — ეროვნული გვარდია და სასაზღვრო სამსახური. მათ ნარჩუნებული აქვთ „შეიარაღებული ძალის“ სამართლებრივი სტატუსი, თუმცა არ შედიან რუსეთის გენერალური შტაბის იურისდიქციაში. ეროვნული გვარდია ყოფილი შინაგანი ჯარების ბაზაზეა ჩამოყალიბებული; ეს ახალი სტრუქტურა შინაგან საქმეთა სამინისტროს გამოეყო, ცალკე უწყებად ჩამოყალიბდა და უშუალოდ რუსეთის პრეზიდენტს ექვემდებარება. რაც შეეხება სასაზღვრო სამსახურს, იგი უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის (ქვეყნის მთავარი შიდა სადაზვერვო სააგენტოს) გასამხედროებული ორგანიზაციაა. ორივე ორგანიზაციას, თავიანთი ძირითადი სამშვიდობო საქმიანობის გარდა, საომარი მოქმედებების დროს მნიშვნელოვანი ამოცანები აკისრიათ და ფლობენ საკუთარ სახმელეთო, საჰაერო და საზღვაო დანაყოფებს. მთლიანობაში, შეიარაღებულ ძალას ტრადიციულად უბრალოდ „ჯარს“ (არმიას) უწოდებენ, გარდა იმ შემთხვევებისა, როდესაც სამხედრო-საზღვაო ფლოტი სპეციალურად არის გამოყოფილი. ===სამხედრო ოლქები, არმიები და საჰაერო ძალები=== რუსეთში არსებობს ხუთი სამხედრო ოლქი: [[მოსკოვი]]ს სამხედრო ოლქი, [[ლენინგრადი]]ს სამხედრო ოლქი, [[სამხრეთის სამხედრო ოლქი]], ცენტრალური სამხედრო ოლქი და აღმოსავლეთის სამხედრო ოლქი. [[2024]] წელს დასავლეთის სამხედრო ოლქი ლენინგრადისა და მოსკოვის ოლქებად დაიყო, ხოლო ჩრდილოეთის ფლოტის გაერთიანებული სტრატეგიული სარდლობა, რომელიც სამხედრო ოლქის დონეს უთანაბრდებოდა, გაუქმდა. [[1992]] წელს სულ რვა ოლქი არსებობდა: მოსკოვის, ლენინგრადის, ჩრდილოეთ კავკასიის, [[ვოლგა|ვოლგის]], [[ურალის ფედერალური ოკრუგი|ურალის]], იმიერბაიკალის, [[ციმბირი]]სა და შორეული აღმოსავლეთის. [[კალინინგრადი]]ს სპეციალური რაიონი [[1997]] წელს შეიქმნა, [[1998]] წელს კი იმიერბაიკალის ოლქი გაუქმდა და მისი ტერიტორია ციმბირისა და შორეული აღმოსავლეთის ოლქებს შორის განაწილდა. [[2001]] წელს ვოლგისა და ურალის ოლქები გაერთიანდა და ვოლგა-ურალის ოლქი ეწოდა. [[2010]] წელს მანამდე არსებული ექვსი ოლქი და კალინინგრადის რეგიონი ოთხ მსხვილ ოლქად შეაკუმშეს, რომლებიც, ამავდროულად, გაერთიანებულ საჯარისო სარდლობებს წარმოადგენდნენ; ესენია დასავლეთის, სამხრეთის, ცენტრალური და აღმოსავლეთის ოლქები. ჩრდილოეთის ფლოტის გაერთიანებული სტრატეგიული სარდლობა კი [[2015]] წელს ჩამოყალიბდა. რუსეთის ფედერაციის არსებობის ადრეულ პერიოდში სამხედრო ოლქებმა საბჭოთა ეპოქისგან მემკვიდრეობით მიიღეს „დაკომპლექტების, წვრთნისა და აღჭურვის“ ფუნქცია, რაც ძირითადად ლოგისტიკასა და ცოცხალი ძალის ფორმირებაზე — მათ შორის წვრთნასა და საკონტრაქტო ჯარისკაცების აყვანაზე — ვრცელდებოდა. ოლქები უმთავრესად სახმელეთო ძალებზე იყვნენ ფოკუსირებულნი. საბრძოლო სარდლობა გენერალური შტაბიდან ოლქების დაქვემდებარებაში მყოფ შენაერთებზე (მაგალითად, საველე არმიებზე) იყო დელეგირებული. ეს მიდგომა შეიცვალა 2008 წლის რეფორმით, რომელმაც თითოეული ოლქი ოპერატიულ-სტრატეგიულ სარდლობად აქცია. ამ ცვლილებამ რუსული სამხედრო ოლქები ამერიკულ გეოგრაფიულ გაერთიანებულ სარდლობებს გაუტოლა. ისინი ზედამხედველობენ ჯარის თითოეული სახეობის მუდმივმოქმედ ძალებს, ასევე საჰაერო-სადესანტო ან სხვა გვარეობების (მათ შორის, ზოგჯერ GRU-ს) მიმაგრებულ ნაწილებს. თითოეულ სამხედრო ოლქს აქვს თავდაცვის მართვის საკუთარი ცენტრი, რომელიც მოსკოვის თავდაცვის ეროვნული მართვის ცენტრის რეგიონულ ანალოგს წარმოადგენს და მასთან მუდმივ კავშირზეა. საომარ პირობებში სამხედრო ოლქი, კონკრეტული ოპერაციის საჭიროებიდან გამომდინარე, აყალიბებს ჯარების დაჯგუფებას. 2022 წელს უკრაინაში რუსეთის შეჭრის დასაწყისში, იმ დროისთვის არსებულმა ოლქებმა შექმნეს დასავლეთის, სამხრეთის, ცენტრალური და აღმოსავლეთის ჯარების დაჯგუფებები, სადაც ოლქის შტაბ-ბინა იმავდროულად ამ დაჯგუფების შტაბ-ბინასაც წარმოადგენდა. გარდა ამისა, სომხეთში მდებარე 102-ე სამხედრო ბაზა (ამიერკავკასიის ჯარების ყოფილი დაჯგუფებიდან) ექვემდებარება სამხრეთის სამხედრო ოლქს, რომლის შტაბიც დონის [[როსტოვის ოლქი|როსტოვშია]]. [[ტაჯიკეთი|ტაჯიკეთში]] განლაგებული 201-ე გვარდიული სამხედრო ბაზა ემორჩილება ცენტრალურ სამხედრო ოლქს ეკატერინბურგში, ხოლო [[მოლდოვა]]ში (დნესტრისპირეთში) მყოფი რუსული ჯარების ოპერატიული ჯგუფი ანგარიშვალდებული იყო დასავლეთის სამხედრო ოლქის წინაშე სანქტ-პეტერბურგში. სამხედრო ოლქების ქვემოთ, სახმელეთო ჯარების ძირითად ოპერატიულ ფორმირებებს დანომრილი არმიები წარმოადგენენ; 2022 წლის მონაცემებით, ესენია 11 საერთო-საჯარისო არმია და 1-ლი გვარდიული სატანკო არმია. მათ ასევე დიდი ტაქტიკური როლი აკისრიათ; უკრაინის ომის დროს არმიის დონის შტაბები ხშირად პირდაპირ მეთაურობდნენ ბატალიონის ტაქტიკურ ჯგუფებს და გვერდს უვლიდნენ დივიზიის, ბრიგადის ან პოლკის შტაბებს. საჰაერო-კოსმოსურ ძალებს, რომლებიც [[2015]] წელს რუსეთის სამხედრო-საჰაერო ძალებისა და საჰაერო-კოსმოსური თავდაცვის ძალების შერწყმით შეიქმნა, აქვთ თავიანთი ანალოგი — საჰაერო და საჰაერო თავდაცვის არმიები; [[2017]] წლის მონაცემებით, თითოეული ასეთი არმია მიმაგრებული იყო ოთხიდან ერთ-ერთ ოლქზე. თავად სახმელეთო ჯარებს საკუთარი ავიაცია არ გააჩნიათ, თუმცა 2022 წლის ბოლოს გამოცხადდა, რომ თითოეული საერთო-საჯარისო არმია მიიღებდა საავიაციო ბრიგადას (იმის დაზუსტების გარეშე, ეს ბრიგადები უშუალოდ სახმელეთო ჯარების საკუთრებაში იქნებოდა თუ საჰაერო-კოსმოსური ძალების მიმაგრებული ნაწილები). ასევე ცნობილი გახდა, რომ ყოფილი დასავლეთის სამხედრო ოლქის მე-6 საჰაერო და საჰაერო თავდაცვის არმიის აქტივები ახალ, ლენინგრადისა და მოსკოვის ოლქების ორ არმიას შორის გადანაწილდება. ===სამხედრო-საზღვაო ფლოტი=== სამხედრო-საზღვაო ფლოტის შტაბ-ბინა სანქტ-პეტერბურგში მდებარეობს და მის შემადგენლობაში ოთხი ფლოტი და ერთი ფლოტილია შედის. თითოეული მათგანი ადმინისტრაციულ ბრძანებებსა და მითითებებს ფლოტის მთავარი შტაბიდან იღებს, თუმცა ოპერატიულად ემორჩილება შესაბამის ოპერატიულ-სატრატეგიულ სარდლობას (OSK) და მიბმულია კონკრეტულ სამხედრო ოლქზე.[148] კალინინგრადში ბაზირებული ბალტიის ფლოტი ადრე დასავლეთის ოლქს ექვემდებარებოდა, ახლა კი ლენინგრადის ოლქის შემადგენლობაშია. [[ვლადივოსტოკი|ვლადივოსტოკში]] განლაგებული წყნარი ოკეანის ფლოტი მიბმულია აღმოსავლეთის ოლქზე. კასპიის ფლოტილია (შტაბ-ბინით [[ასტრახანი|ასტრახანში]]) და [[შავი ზღვის ფლოტი]] ფლოტი (შტაბ-ბინით [[სევასტოპოლი|სევასტოპოლში]]) სამხრეთის სამხედრო ოლქს ექვემდებარებიან. რაც შეეხება ჩრდილოეთის ფლოტს, რომლის შტაბიც [[სევერომორსკი|სევერომორსკშია]], იგი [[2015]]-დან [[2024]] წლამდე ოლქის დონის ცალკეულ გაერთიანებულ სტრატეგიულ სარდლობას წარმოადგენდა, დღეს კი ლენინგრადის ოლქის დაქვემდებარებაშია.[149][150] რუსეთის ბირთვული ტრიადის საზღვაო კომპონენტის უდიდეს ნაწილს ჩრდილოეთის ფლოტი აკონტროლებს, გარკვეულ წილს კი — წყნარი ოკეანის ფლოტიც ფლობს.[148] სამხედრო-საზღვაო ფლოტს მხარს უჭერს საზღვაო ავიაცია, რაც მას საჰაერო-კოსმოსური ძალების გარდა ერთადერთ საჯარისო სახეობად აქცევს, რომელსაც საკუთარი თვითმფრინავები ჰყავს,[151] და ასევე აქვს საზღვაო ქვეითი ჯარი, რომელიც 2022 წლამდე ხუთი ბრიგადისგან შედგებოდა. 2022 წელს გამოცხადდა, რომ ხუთივე ბრიგადა დივიზიებად გადაკეთდებოდა, 2023 წლის ზაფხულში კი მეექვსე ბრიგადაც ჩამოყალიბდა.[152] საზღვაო ქვეითების დანიშნულება არა იძულებითი ამფიბიური დესანტის გადასხმა, არამედ ისეთ სანაპიროზე გადასვლაა, სადაც წინააღმდეგობის დონე დაბალია ან გარემო უკვე კონტროლდება — მას შემდეგ, რაც უსაფრთხო პლაცდარმს მისივე ორგანული ნაწილები ან სხვა სახმელეთო ძალები მოამზადებენ.[153] რუსეთს ჰყავს მხოლოდ ერთი ავიამზიდი — [[ადმირალი კუზნეცოვი|„ადმირალი კუზნეცოვი“]].[154][155] გემი 2018 წლიდან მწყობრიდანაა გამოსული და სარემონტო სამუშაოებს გადის. რემონტის პროცესს მუდმივად აფერხებს სხვადასხვა ავარიები, სახსრების გაფლანგვა და სხვა დაბრკოლებები.[156] ==ლოგისტიკა== რუსეთის შეიარაღებული ძალის მატერიალურ-ტექნიკური უზრუნველყოფის სამსახური (MTO) არის სტრუქტურა, რომელსაც ჯარის მუდმივი საბრძოლო მზადყოფნისთვის მისი მომარაგება და შენახვა აკისრია. რუსეთმა მემკვიდრეობით მიიღო საბჭოთა ეპოქის ორი უწყება, რომლებიც ამ ამოცანას ასრულებდნენ — ზურგის სამსახური და ტექნიკური უზრუნველყოფის სამსახური (ეს უკანასკნელი შესყიდვებზე იყო ფოკუსირებული). 2008 წლის რეფორმების დროს ისინი ერთ ცენტრალიზებულ სისტემაში გაერთიანდნენ.[157] MTO-ს ხელმძღვანელი, ამავდროულად, თავდაცვის მინისტრის მოადგილეა ლოგისტიკის დარგში.[158][159] სახმელეთო ჯარების თითოეულ მანევრულ ბრიგადაში არის MTO-ს ბატალიონი, ხოლო სამხედრო ოლქის დონეზე არსებობს მატერიალურ-ტექნიკური უზრუნველყოფისა და სარკინიგზო ბრიგადები, მომარაგების საწყობები და სარემონტო ქარხნები.[160][161] რუსულ ლოგისტიკურ სისტემაში არ მოქმედებს პრინციპი „მოითხოვე და მიიღე“; აქ გამოიყენება „ზემოდან ქვემოთ მიწოდების“ მოდელი, სადაც ზემდგომი დანაყოფი ალგორითმული გათვლების საფუძველზე თავად განსაზღვრავს მარაგების რაოდენობასა და მიწოდების გრაფიკს.[160] MTO-ს სისტემა დიდ აქცენტს აკეთებს მომარაგებისთვის არსებული სატრანსპორტო ხაზების გამოყენებაზე. ამ მიზნით, ლოგისტიკურ ბრიგადებში შედის სარკინიგზო ბრიგადები და მილსადენების ბატალიონები.[160] MTO-ს დეპარტამენტებს შორის არის[162] სატრანსპორტო უზრუნველყოფის დეპარტამენტი (ამერიკის სატრანსპორტო სარდლობის მიახლოებითი ანალოგი), რომელიც კოორდინაციას უწევს და ხელშეკრულებებს აფორმებს სამხედრო გადაზიდვებზე რკინიგზით, ჰაერითა თუ ზღვით.[163] სხვა სტრუქტურებს შორისაა საავტომობილო და სატანკო, ასევე სარაკეტო და საარტილერიო დეპარტამენტები.[162] რუსეთის სარკინიგზო სისტემა არმიის მთავარი სტრატეგიული და ოპერატიული გადაადგილების საშუალებაა,[164] რადგან პირადი შემადგენლობისა და ტვირთების აბსოლუტური უმრავლესობა სწორედ რკინიგზით გადაადგილდება.[165] MTO-ს შემადგენლობაში შემავალ სარკინიგზო ჯარებს ევალებათ ლიანდაგების მომზადება, მშენებლობა და დაცვა. ისინი ათ ცალკეულ ბრიგადასა და ორ ცალკეულ ბატალიონში არიან ორგანიზებულნი.[166] სხვადასხვა ანგარიშების თანახმად, 2022 წელს უკრაინაში სრულმასშტაბიანი შეჭრის შემდეგ, რუსეთს სერიოზული პრობლემები შეექმნა ლოგისტიკის კუთხით, რამაც, სხვა საკითხებთან ერთად, რუს ჯარისკაცებში არასაკმარისი კვებაც გამოიწვია.[167] 2026 წლის აპრილში გამოცემა The Sunday Times-მა გაავრცელა ინფორმაცია, რომ უკრაინის დაზვერვისგან მიიღო მტკიცებულებები, რომლებიც რუსულ ჯარში კანიბალიზმის მინიმუმ ხუთ შემთხვევას ადასტურებდა. მტკიცებულებები მოიცავდა 2025 წლის ნოემბრის აუდიოჩანაწერებს, რომლებიც ეხებოდა დონეცკის ოკუპირებულ ტერიტორიაზე მომხდარ ინციდენტს — იქ რუსი ჯარისკაცი იმ ორ თანამებრძოლს შორის ერთ-ერთის მოჭრილი ფეხის ჭამას ცდილობდა, რომლებიც თავადვე მოკლა. ქვედანაყოფის მეთაურმა მომხდარი თავისი ბრიგადის ლეიტენანტს მოახსენა. ასევე გავრცელდა ფოტომასალაც, მათ შორის მოჭრილი ფეხის ფოტო, რომელიც Times-ის განცხადებით ავთენტურია. ფოტო სამხედრო ქირურგსაც გადაუგზავნეს, რომელმაც დაადასტურა, რომ ჭრილობა ბასრი დანით მიყენებულს ჰგავდა.[168][169] ==პირადი შემადგენლობა== რუსეთის შეიარაღებული ძალა ჰიბრიდულ სისტემას იყენებს, რომელიც სავალდებულო სამხედრო გაწვევასა და ნებაყოფლობით (საკონტრაქტო) სამსახურს აერთიანებს. რუსეთის ყველა მამრობითი სქესის მოქალაქე ვალდებულია 17 წლის ასაკში დარეგისტრირდეს სამხედრო აღრიცხვაზე, ხოლო 18-დან 27 წლამდე ასაკის ყველა მამაკაცისთვის სავალდებულოა თორმეტთვიანი სამხედრო სამსახურის გავრცელება. თავდაპირველად სამსახურის ვადა ორი წელი იყო, თუმცა 2007 წლის მარტში იგი 18 თვემდე შემცირდა, 2008 წლის იანვარში კი — ერთ წლამდე. 2022 წლის დეკემბერში გაწვევის მაქსიმალური ასაკი 30 წლამდე გაიზარდა, პარალელურად კი გაჟღერდა წინადადება სამსახურის თავდაპირველი ორწლიანი ვადის აღდგენის შესახებ. სამხედროების უმეტესობისთვის სავალდებულო საპენსიო ასაკი 65 წელია, გარდა პოლკოვნიკ-გენერლების, ადმირლებისა და მათზე მაღალი ჩინებისა, რომელთათვისაც ეს ზღვარი 70 წელს შეადგენს. თავდაცვის სამინისტროს განცხადებით, შეიარაღებულმა ძალამ უნდა შეინარჩუნოს სამობილიზაციო რეზერვი, რათა არსებობდეს მუდმივმოქმედი ჯარის გაძლიერების რესურსი იმ შემთხვევისთვის, თუ ეს უკანასკნელი დამოუკიდებლად ვერ შეძლებს შეიარაღებული კონფლიქტის შეკავებას ან ჩახშობას. შეიარაღებული ძალების ოფიციალური შტატების რაოდენობა რუსეთის პრეზიდენტის ბრძანებულებით განისაზღვრება. ჯარის რაოდენობა საბჭოთა ეპოქის 2.7 მილიონიანი ნიშნულიდან 1994 წლისთვის 2.1 მილიონამდე შემცირდა. [[1997]] წელს პირადი შემადგენლობა 1.6 მილიონს შეადგენდა, [[2000]] წლისთვის კი ეს ციფრი დაახლოებით 1 მილიონამდე ჩამოვიდა. 2008 წლის რეფორმამ ოფიცერთა საშტატო ერთეულები 220,000-მდე შეამცირა და მიზნად დაისახა 2017 წლისთვის 425,000 პროფესიონალი საკონტრაქტო ჯარისკაცის აყვანა. ყოველწლიურად სამხედრო სამსახურს 270,000 წვევამდელი გადიოდა. 2010 წელს მოქმედი ჯარისკაცების რაოდენობა დაახლოებით 1 მილიონად ფასდებოდა, თუმცა რუსეთის ანგარიშვალდებულების პალატამ 2013 წელს განაცხადა, რომ არმიაში საშტატო ადგილების თითქმის მეოთხედი ვაკანტური იყო. 2022 წლის უკრაინაში შეჭრამდე რუსული ჯარის სავარაუდო რაოდენობა 900,000-ს შეადგენდა. ვრცელდებოდა ინფორმაცია, რომ ომის მიმდინარეობისას თავდაცვის სამინისტრო ყოველწლიურად 400,000-დან 500,000-მდე ახალ ჯარისკაცს აიყვანდა. 2022 წლის დეკემბერში პუტინმა შეიარაღებული ძალების ოფიციალური შტატი 1.15 მილიონიდან 1.5 მილიონამდე გაზარდა. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:რუსეთის შეიარაღებული ძალები]] niznsdtgjrv9aa7tl98tycqf1lix3ip 5406337 5406336 2026-06-03T15:33:04Z AkakiBalanchivadze 92095 /* პირადი შემადგენლობა */ 5406337 wikitext text/x-wiki '''რუსეთის ფედერაციის შეიარაღებული ძალები''' ({{lang-ru|Вооружённые Си́лы Росси́йской Федера́ции}}), ასევე ცნობილი, როგორც '''რუსეთის შეიარაღებული ძალები''' — [[რუსეთი|რუსეთის]] სამხედრო ძალები, რომელიც ორგანიზებულია სამ შტოდ - სახმელეთო ჯარები, საზღვაო ძალები და კოსმოსური ძალები - სამ დამოუკიდებელ საბრძოლო დანაყოფად (სტრატეგიული სარაკეტო ძალები, საჰაერო-სადესანტო ძალები და უპილოტო სისტემების ძალები )<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/#military-and-security|title=Russia|date=28 February 2023|publisher=Central Intelligence Agency|via=CIA.gov|access-date=20 September 2022|archive-date=9 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210109173026/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/#military-and-security|url-status=dead}}</ref> და სპეციალური ოპერაციების ძალების სარდლობად.<ref>IISS, ''The Military Balance 2022,'' 201.</ref> რუსეთის შეიარაღებული ძალები მსოფლიოში სიდიდით მეხუთე სამხედრო ძალაა, რომელიც დაახლოებით ერთ მილიონ აქტიურ სამხედრო მოსამსახურესა და თითქმის ორ მილიონ რეზერვისტს მოიცავს.<ref>{{cite web |last=Nichol |first=Jim |date=21 December 2022 |title=Russian military announces plan to expand, create new units |url=https://apnews.com/article/putin-finland-sergei-shoigu-ee953abf7f9bf217ccdaa61ec1b35ddd |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221221135310/https://apnews.com/article/putin-finland-sergei-shoigu-ee953abf7f9bf217ccdaa61ec1b35ddd |archive-date=21 December 2022 |access-date=21 December 2022 |work=[[The Associated Press]] |publisher= |quote=Russia expands active personnel to 1.5 million from 1.15 forces}}</ref> ძალებში შედის ბირთვული იარაღის მსოფლიოში უდიდესი მარაგი,<ref>{{cite web |date=August 2020 |title=Nuclear Weapons: Who Has What at a Glance |url=https://www.armscontrol.org/factsheets/Nuclearweaponswhohaswhat |access-date=7 June 2021 |work=[[Arms Control Association]] |archive-date=24 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180124043430/https://www.armscontrol.org/factsheets/Nuclearweaponswhohaswhat |url-status=live }}</ref> ბალისტიკური რაკეტებით აღჭურვილი წყალქვეშა ნავების სიდიდით მეორე ფლოტი მსოფლიოში<ref>{{cite web |url=https://power.lowyinstitute.org/data/military-capability/signature-capabilities/ballistic-missile-submarines/ |work=[[Asia Power Index]] |publisher=[[Lowy Institute]] |date=2021 |title=Ballistic missile submarines data |access-date=25 January 2022 |archive-date=8 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220408173840/https://power.lowyinstitute.org/data/military-capability/signature-capabilities/ballistic-missile-submarines/ |url-status=live }}</ref> და წარმოადგენს ერთადერთ შეიარაღებულ ძალებს ამერიკის შეერთებული შტატებისა და ჩინეთის გარდა, რომელიც სტრატეგიულ ბომბდამშენებს იყენებს.<ref>{{cite book |last1=Paul |first1=T. V. |last2=Wirtz |first2=James J. |last3=Fortmann |first3=Michael |url=https://books.google.com/books?id=9jy28vBqscQC&pg=PA332 |title=Balance of power: theory and practice in the 21st century |publisher=[[Stanford University Press]] |date=2004 |pages=332 |isbn=978-0-8047-5017-2 |access-date=5 December 2021 |archive-date=28 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231028174352/https://books.google.com/books?id=9jy28vBqscQC&pg=PA332#v=onepage&q&f=false |url-status=live }}</ref> 2025 წლის მონაცემებით, რუსეთს მსოფლიოში სიდიდით მესამე სამხედრო ხარჯები აქვს, რაც დაახლოებით 190 მილიარდ აშშ დოლარს, ანუ მშპ-ის 7,5 პროცენტს შეადგენს.<ref name="SIPRI-2020">{{Cite web |date=April 2026|title=Trends in Military Expenditure 2025|url=https://www.sipri.org/sites/default/files/2026-04/2604_milex_2025.pdf#page=2 |access-date=26 April 2026 |publisher=[[Stockholm International Peace Research Institute]]}}</ref> რუსეთის ჯარი ჰიბრიდული სისტემაა, რომელიც ერთმანეთს უთავსებს წვევამდელებსა და საკონტრაქტო მოსამსახურეებს;<ref>{{Cite web |title=Institute for the Study of War |url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/explainer-russian-conscription-reserve-and-mobilization |access-date=9 November 2024 |website=Institute for the Study of War |date=5 March 2022 |language=en |archive-date=9 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241109012636/https://www.understandingwar.org/backgrounder/explainer-russian-conscription-reserve-and-mobilization |url-status=live }}</ref> გარკვეული გამონაკლისების გარდა, რუსეთის კანონმდებლობა სამხედრო სამსახურის გავლის ერთწლიან ვალდებულებას აკისრებს ყველა მამაკაც მოქალაქეს 18-დან 27 წლამდე.<ref name="Law53-FZ">{{cite act|type=Federal Law|index=53-FZ|date=28 March 1998|legislature=[[State Duma]]|title=О воинской обязанности и военной службе|language=ru|trans-title=About military duty and military service|url=http://www.pravo.gov.ru/proxy/ips/?searchres=&bpas=cd00000&a3=102000505&a3type=1&a3value=&a6=&a6type=1&a6value=&a15=&a15type=1&a15value=&a7type=1&a7from=&a7to=&a7date=28.03.1998&a8=53-%D4%C7&a8type=1&a1=&a0=&a16=&a16type=1&a16value=&a17=&a17type=1&a17value=&a4=&a4type=1&a4value=&a23=&a23type=1&a23value=&textpres=&sort=7&x=67&y=18}} {{Cite web |url=http://www.pravo.gov.ru/proxy/ips/?start_search&bpas=cd00000&a3=102000505&a3type=1&a3value=&a6=&a6type=1&a6value=&a15=&a15type=1&a15value=&a7type=1&a7from=&a7to=&a7date=28.03.1998&a8=53-%EF%BF%BD%EF%BF%BD&a8type=1&a1=&a0=&a16=&a16type=1&a16value=&a17=&a17type=1&a17value=&a4=&a4type=1&a4value=&a23=&a23type=1&a23value=&textpres=&sort=7&x=67&y=18&fattrib=1 |title=Законодательство России. Расширенный поиск |access-date=8 October 2022 |archive-date=28 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200728121154/http://www.pravo.gov.ru/proxy/ips/?start_search&bpas=cd00000&a3=102000505&a3type=1&a3value=&a6=&a6type=1&a6value=&a15=&a15type=1&a15value=&a7type=1&a7from=&a7to=&a7date=28 |url-status=dead }}{{Cite web |url=http://www.pravo.gov.ru/proxy/ips/?start_search&bpas=cd00000&a3=102000505&a3type=1&a3value=&a6=&a6type=1&a6value=&a15=&a15type=1&a15value=&a7type=1&a7from=&a7to=&a7date=28.03.1998&a8=53-%EF%BF%BD%EF%BF%BD&a8type=1&a1=&a0=&a16=&a16type=1&a16value=&a17=&a17type=1&a17value=&a4=&a4type=1&a4value=&a23=&a23type=1&a23value=&textpres=&sort=7&x=67&y=18&fattrib=1 |title=Законодательство России. Расширенный поиск |access-date=8 October 2022 |archive-date=28 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200728121154/http://www.pravo.gov.ru/proxy/ips/?start_search&bpas=cd00000&a3=102000505&a3type=1&a3value=&a6=&a6type=1&a6value=&a15=&a15type=1&a15value=&a7type=1&a7from=&a7to=&a7date=28 |url-status=dead }}</ref><ref name=cia>Central Intelligence Agency, [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/ The World Fact Book: Russia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210109173026/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/ |date=9 January 2021 }}</ref> მიუხედავად იმისა, რომ 2000-იანი წლების დასაწყისიდან არსებობდა რიგების პროფესიონალიზაციის მცდელობები,<ref>[https://www.rand.org/pubs/research_reports/RRA1233-6.html Russian Military Personnel Policy and Proficiency: Reforms and Trends, 1991–2021] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241109012638/https://www.rand.org/pubs/research_reports/RRA1233-6.html |date=9 November 2024 }}; Anika Binnendijk, Dara Massicot, Anthony Atler, John J. Drennan, Khrystyna Holynska, Katya Migacheva, Marek N. Posard, Yuliya Shokh; published 15 August 2023.</ref> იგი კვლავაც ძლიერ არის დამოკიდებული წვევამდელებზე, ხოლო საკონტრაქტო სამხედრო მოსამსახურეები თავმოყრილი არიან საკადრო და ელიტურ ქვედანაყოფებში. 2022 წელს უკრაინაში რუსეთის შეჭრამდე წლებში, [[რუსეთის სახმელეთო ჯარები|სახმელეთო ჯარს]] დაევალა ბატალიონის ტაქტიკური ჯგუფების შექმნა ჩარიცხული ჯარისკაცებისგან და მათი განცალკევება წვევამდელთა ნაწილებისგან. ეს ქვედანაყოფები საბრძოლო მზადყოფნის უფრო მაღალ დონეზე იმყოფებოდნენ და რუსეთის კანონმდებლობით მათი განლაგება ქვეყნის ფარგლებს გარეთაც იყო შესაძლებელი.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|p=41}} მიუხედავად მისი აღქმული სამხედრო სიძლიერისა,<ref>{{Cite web |title=Understanding the Russian Military Today {{!}} Russia and Eurasia {{!}} CSIS |url=https://www.csis.org/programs/europe-russia-and-eurasia-program/projects/russia-and-eurasia/understanding-russian |access-date=9 November 2024 |website=www.csis.org |language=en |archive-date=9 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241109012638/https://www.csis.org/programs/europe-russia-and-eurasia-program/projects/russia-and-eurasia/understanding-russian |url-status=live }}</ref> ხარვეზები იქნა შემჩნეული რუსეთის მთლიან საბრძოლო ეფექტურობასა და მისი „უხეში ძალის“ ეფექტურად პროექცირების უნარში.<ref> *[https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IF/IF12606 Russian Military Performance and Outlook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241109012636/https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IF/IF12606 |date=9 November 2024 }} ''Congressional Research Services.'' Updated 10 October 2024. *[https://ecfr.eu/publication/brass-tacks-why-russias-military-fails-to-reform/ Brass tacks: Why Russia's military fails to reform], [[European Council on Foreign Relations]], 15 May 2024 *[https://www.unav.edu/web/global-affairs/global-maritime-power-russian-navy-faces-an-uncertain-future Global Maritime Power? Russia's Navy faces an uncertain future], [[Universidad de Navarra]], 10 June 2022 *[https://www.iiss.org/online-analysis/military-balance/2024/02/moscows-aerospace-forces-no-air-of-superiority/ Moscow's Aerospace Forces: No air of superiority], [[International Institute for Strategic Studies]] 7 February 2024 *[https://www.rand.org/pubs/research_reports/RRA2523-1.html Logistics and Sustainment in the Russian Armed Forces], [[Rand Corporation]], 15 November 2023</ref> მიმდინარე [[რუსეთ-უკრაინის ომი|რუსეთ-უკრაინის ომმა]] გამოავლინა ისეთი სუსტი მხარეები, როგორიცაა კორუფცია,<ref>{{Cite news |title="Вывозили на КАМАЗе". Как российские солдаты и офицеры воровали у армии трусы, берцы и бронежилеты |language=ru |work=BBC News Русская служба |url=https://www.bbc.com/russian/features-63177093 |access-date=17 December 2022 |archive-date=20 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221020044846/https://www.bbc.com/russian/features-63177093 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Kovalev |first=Alexey |title=As War Hits the Homefront, Russia's Defeat Inches Closer |url=https://foreignpolicy.com/2022/10/19/russia-ukraine-war-putin-defeat-retreat-mobilization-military-corruption/ |access-date=17 December 2022 |website=Foreign Policy |date=19 October 2022 |language=en-US |archive-date=17 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221217231239/https://foreignpolicy.com/2022/10/19/russia-ukraine-war-putin-defeat-retreat-mobilization-military-corruption/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=20 October 2022 |title='The army has nothing': new Russian conscripts bemoan lack of supplies |url=https://www.theguardian.com/world/2022/oct/20/the-army-has-nothing-new-russian-conscripts-bemoan-lack-of-supplies |access-date=17 December 2022 |website=The Guardian |language=en |archive-date=25 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230225102851/https://www.theguardian.com/world/2022/oct/20/the-army-has-nothing-new-russian-conscripts-bemoan-lack-of-supplies |url-status=live }}</ref> ხისტი მართვისა და კონტროლის სტრუქტურა,<ref>[https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IF/IF12606 Russian Military Performance and Outlook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241109012636/https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IF/IF12606 |date=9 November 2024 }} ''Congressional Research Services.'' Updated 10 October 2024.</ref> არასათანადო მომზადება<ref>[https://www.newsweek.com/russia-ground-forces-poorly-trained-antiquated-equipment-ukraine-counteroffensive-bakhmut-1800153 Russia's Ground Forces Poorly Trained and Using Antiquated Equipment: U.K.], NewsWeek, updated 16 May 2023</ref> და დაბალი საბრძოლო მოტივაცია.<ref>[https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IF/IF12606 Russian Military Performance and Outlook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241109012636/https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IF/IF12606 |date=9 November 2024 }} ''Congressional Research Service.'' Updated 10 October 2024.</ref> რუსეთის შეიარაღებულმა ძალამ დაკარგა ოკუპირებული/ანექსირებული ტერიტორიების ნაწილი. სხვა პრობლემები იყო საკუთარი აღჭურვილობის ფართომასშტაბიანი განადგურება და ფლანგვა, ასევე განსაკუთრებით მაღალი დანაკარგების მაჩვენებელი.<ref>{{Cite news |last1=Sonne |first1=Paul |last2=Lamothe |first2=Dan |last3=Ilyushina |first3=Mary |date=13 September 2022 |title=Rapid loss of territory in Ukraine reveals spent Russian military |url=https://www.washingtonpost.com/national-security/2022/09/13/putin-russia-military-spent-ukraine/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220914234329/https://www.washingtonpost.com/national-security/2022/09/13/putin-russia-military-spent-ukraine/ |archive-date=14 September 2022 |access-date=10 November 2022 |newspaper=[[The Washington Post]]}}</ref><ref name="The Economist">{{Cite news |date=28 February 2022 |title=The woes of the Russian war machine are big and real. Are they also temporary? |newspaper=[[The Economist]] |url=https://www.economist.com/europe/2022/02/28/the-woes-of-the-russian-war-machine-are-big-and-real-are-they-also-temporary |access-date=13 March 2022 |issn=0013-0613 |archive-date=13 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220313021041/https://www.economist.com/europe/2022/02/28/the-woes-of-the-russian-war-machine-are-big-and-real-are-they-also-temporary |url-status=live }}</ref><ref name="newyorker.com0">{{Cite web |date=11 March 2022 |title=The Russian Military's Debacle in Ukraine |url=https://www.newyorker.com/news/q-and-a/the-russian-militarys-debacle-in-ukraine |access-date=15 March 2022 |magazine=The New Yorker |archive-date=23 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220323052142/https://www.newyorker.com/news/q-and-a/the-russian-militarys-debacle-in-ukraine |url-status=live }}</ref> დასავლელი ანალიტიკოსების დაკვირვებით, რუსეთი კვლავაც იბრძვის სამხედრო პროფესიონალიზაციის მისაღწევად,<ref>{{Cite web |title=Russia has a military professionalism problem, and it is costing them in Ukraine |last1=Posard |first1=Marek N. |last2=Holynska |first2=Khrystyna |work=Breaking Defense |date=21 March 2022 |access-date=25 August 2022 |url=https://breakingdefense.com/2022/03/russia-has-a-military-professionalism-problem-and-it-is-costing-them-in-ukraine/ |archive-date=5 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220805231345/https://breakingdefense.com/2022/03/russia-has-a-military-professionalism-problem-and-it-is-costing-them-in-ukraine/ |url-status=live }}</ref> თუმცა ინარჩუნებს საკუთარი შესაძლებლობების სწრაფად აღდგენის უნარს და ფლობს „საბრძოლო გამოცდილებას“.<ref>{{Cite report |url=https://www.rand.org/pubs/commentary/2024/07/russias-speedy-military-rebuild-doesnt-tell-the-whole.html |title=Russia's Speedy Military Rebuild Doesn't Tell the Whole Story |last=Grisé |first=Michelle |date=5 July 2024 |language=en}}</ref><ref name="ap"/> რუსეთის შეიარაღებული ძალები რუსეთის უშიშროების საბჭოს უშუალო დაქვემდებარებაშია. ამ ფუნქციას იგი სხვა უწყებებთან — უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის სასაზღვრო ჯართან, ეროვნულ გვარდიასთან, შინაგან საქმეთა სამინისტროსთან, ფედერალური დაცვის სამსახურთან, საგარეო დაზვერვასა და საგანგებო სიტუაციების სამინისტროსთან ერთად ასრულებს. ==ისტორია== ===ჩამოყალიბება და ადრეული ისტორია (1991–2008)=== [[საბჭოთა კავშირი]] ოფიციალურად [[1991]] წლის 25 დეკემბერს [[სსრკ-ის დაშლა|დაიშალა]]. მომდევნო ერთი წლის განმავლობაში ერთიანობის შენარჩუნებისა და საბჭოთა შეიარაღებული ძალების „დამოუკიდებელ სახელმწიფოთა თანამეგობრობის“ ([[დსთ]]) ჯარად გარდაქმნის მცდელობები წარუმატებლად დასრულდა. დროთა განმავლობაში, ახლად წარმოქმნილ რესპუბლიკებში დისლოცირებულმა ცალკეულმა შენაერთებმა ერთგულება საკუთარ ეროვნულ მთავრობებს შეჰფიცეს, დამოუკიდებელ სახელმწიფოებს შორის გაფორმებულმა ხელშეკრულებებმა კი სამხედრო აქტივები საბოლოოდ დაანაწილა.{{sfn|Odom|1998|pages=369-387}} მარშალი ევგენი შაპოშნიკოვი ცდილობდა დსთ-ს ერთიანი შეიარაღებული ძალა შეექმნა,{{sfn|Odom|1998|page=375}} თუმცა 1992 წლის მაისში პრეზიდენტმა ბორის ელცინმა რუსეთის ფედერაციის თავდაცვის სამინისტრო დააფუძნა.{{sfn|Odom|1998|pages=385-386}} [[1992]] წლის 7 მაისს [[ბორის ელცინი|ელცინმა]] ხელი მოაწერა ბრძანებულებას რუსეთის შეიარაღებული ძალის ჩამოყალიბების შესახებ და უმაღლესი მთავარსარდლის მოვალეობაც თავად შეითავსა.<ref>{{cite web|url=http://www.politika.su/prav/minobor.html|script-title=ru:Министерство обороны Российской Федерации|trans-title=Ministry of Defence of the Russian Federation|language=ru|publisher=Politika.su|access-date=24 March 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121221184734/https://www.politika.su/prav/minobor.html|archive-date=21 December 2012}}</ref> თავდაცვის მინისტრი პოლკოვნიკ-გენერალი პაველ გრაჩოვი გახდა, რომელსაც პოსტზე დანიშვნისთანავე რუსეთის არმიის პირველი გენერლის წოდება მიენიჭა. [[1993]] წლის ბოლოსთვის დსთ-ს სამხედრო სტრუქტურები უკვე მხოლოდ სამხედრო თანამშრომლობის ფორმატად იქცა.<ref>The Staff for Coordinating Military Cooperation was established as the CIS Joint Armed Forces High Command in March 1992 and then reorganised as the Coordinating Staff in August 1993. It quickly became a very weak body as the new states' authorities asserted their control over their own armed forces. (Russia and NIS Mineral Industry Handbook, International Business Publications, 2007.) Army General [[Vladimir Yakovlev (general)]] appears to have become Chief of the Staff in June 2001 (DS2002-0819).</ref> გრაჩოვი და მისი მოკავშირეები ყველანაირად ცდილობდნენ შაპოშნიკოვისთვის ძირი გამოეთხარათ,{{sfn|Odom|1998|page=375}} ამ უკანასკნელის მცდელობებს კი წინააღმდეგობას ახლად დამოუკიდებელი სახელმწიფოებიც უწევდნენ.{{sfn|Odom|1998|page=376}} 1992 წლის მაისში რუსეთის თავდაცვის სამინისტროს შექმნა საბჭოთა სამხედრო მანქანის პრაქტიკულ დასასრულს ნიშნავდა; შაპოშნიკოვი და მისი მცირერიცხოვანი პერსონალი მოსკოვის ცენტრში მდებარე გენშტაბისა და თავდაცვის სამინისტროს შენობებიდან გამოასახლეს და ქალაქის გარეუბანში, [[ვარშავის პაქტი]]ს ყოფილ შტაბ-ბინაში გადაიყვანეს. დსთ-ს ერთიანი შეიარაღებული ძალის არსებობის ილუზია 1993 წლის ივნისამდე გაგრძელდა — მანამ, სანამ რუსეთის თავდაცვის სამინისტრომ მისი დაფინანსება საბოლოოდ არ შეწყვიტა, რის შემდეგაც შაპოშნიკოვი მთავარსარდლის პოსტიდან გადადგა.{{sfn|Odom|1998|page=386-387}} გარდა იმისა, რომ ახალმა რუსულმა მთავრობამ კონტროლი დაამყარა ყოფილი საბჭოთა შინაგანი ჯარებისა და [[სსრკ-ის სახელმწიფო უშიშროების კომიტეტი]] (კგბ) სასაზღვრო ჯარების დიდ ნაწილზე, როგორც ჩანს, ერთადერთი დამოუკიდებელი ნაბიჯი თავდაცვის სფეროში, რომელიც მათ 1992 წლის მარტამდე გადადგეს, ეროვნული გვარდიის ჩამოყალიბების შესახებ განცხადება იყო.<ref>For some early discussion on this period, see Richard Woff, "A Russian Army", ''[[Jane's Intelligence Review]]'', May 1992, 198-200. See also ''Voenniy vestnik'' No 12, 1991.</ref> [[1995]] წლამდე იგეგმებოდა სულ მცირე 11 ბრიგადის შექმნა, თითოეულში 3,000-დან 5,000-მდე წევრით, ხოლო პირადი შემადგენლობის საერთო რაოდენობა 100,000-ს არ უნდა გასცდენოდა. ეროვნული გვარდიის სამხედრო ნაწილები 10 რეგიონში უნდა განლაგებულიყო, მათ შორის მოსკოვში (სამი ბრიგადა) და კიდევ რამდენიმე მნიშვნელოვან ქალაქსა და მხარეში. მხოლოდ მოსკოვში 15,000-მა ადამიანმა გამოთქვა ახალ რუსულ ჯარში მსახურის სურვილი, რომელთა უმეტესობაც საბჭოთა შეიარაღებული ძალების ყოფილი სამხედრო მოსამსახურე იყო. საბოლოოდ, პრეზიდენტმა ელცინმა წარადგინა ბრძანებულება „რუსული გვარდიის დროებითი მდგომარეობის შესახებ“, თუმცა ის პრაქტიკაში აღარ განხორციელებულა.<ref name="Korotkaya Russian gvardii.">{{cite web|url=http://tsiganok.ru/vpa/reforma/doc/260 |title=Short life of the new Russian Guard |publisher=Tsiganok.ru |date=21 December 2006 |access-date=24 March 2014}}</ref> 1990-იანი წლების განმავლობაში, თავდაცვის სამინისტროს გარდა, კიდევ თორმეტ სხვა უწყებას ჰყავდა საკუთარი სამხედრო ფორმირებები; მათ „ძალოვანი სამინისტროების“ სახელით იცნობდნენ.{{sfn|de Haas|2011|page=8}} მომდევნო რამდენიმე წლის განმავლობაში რუსულმა ჯარებმა დატოვეს ცენტრალური და აღმოსავლეთი ევროპა, ისევე როგორც ზოგიერთი ახლადდამოუკიდებელი პოსტსაბჭოთა სახელმწიფო. რამდენიმე ქვეყანასთან გაფორმებული ხელშეკრულებების თანახმად, ამ რეგიონების უმეტესობიდან უკანასკნელი სამხედრო შენაერთები [[1994]] წლის 31 აგვისტოსთვის იქნა გაყვანილი.<ref>{{Cite journal |last=Atkins |first=Arthur G. |title=Budget Cuts, Troop Withdrawals Shake, Reshape Russian Military |journal=Arms Control Today |volume=24 |issue=3 |date=1994 |page=25 |jstor=23625516 |url=http://www.jstor.org/stable/23625516 |access-date=25 January 2026 }}</ref> ბელარუსთან, ყაზახეთთან და უკრაინასთან მიღწეული შეთანხმებების საფუძველზე, საბჭოთა ბირთვული ძალები ან განიარაღდა, ან რუსეთს დაუბრუნდა, თუმცა ჩვეულებრივმა (კონვენციურმა) შეიარაღებულმა ძალებმა ბევრად მეტი პრობლემა შექმნა.{{sfn|DIA 2017|pages=9-10}} მიუხედავად იმისა, რომ ჯარების გაყვანა ძირითადად მშვიდობიანად მიმდინარეობდა და მთელი ქვედანაყოფები ეტაპობრივად გადადიოდნენ რუსეთის ფედერაციაში, ზოგიერთი შენაერთი მაინც დარჩა ახლადდამოუკიდებელ ქვეყნებში. ასეთები იყო, მაგალითად: შავი ზღვის ფლოტი უკრაინაში, მე-14 არმია [[მოლდოვა]]ში და სხვა ნაწილები [[საქართველო]]სა და [[ტაჯიკეთი|ტაჯიკეთში]]. ზოგიერთი მათგანი ადგილობრივ ეთნიკურ თუ პოლიტიკურ კონფლიქტებშიც კი ჩაერთო. რუსეთი დღემდე ინარჩუნებს რამდენიმე სამხედრო ბაზას უცხო ქვეყნებში, განსაკუთრებით კი ყოფილ საბჭოთა რესპუბლიკებში.{{sfn|DIA 2017|page=10}} ბორის ელცინის პრეზიდენტობის დროს სამხედრო რეფორმები ძირითადად პერსონალის შემცირებასა და შეიარაღებული ძალების რესტრუქტურიზაციაზე იყო ფოკუსირებული. 1992 წელს ჯარი ხუთი შტოსგან შედგებოდა: სახმელეთო ჯარები, სამხედრო-საზღვაო ფლოტი, სამხედრო-საჰაერო ძალები, სტრატეგიული დანიშნულების სარაკეტო ჯარები და საჰაერო თავდაცვის ძალები. 2001 წლისთვის საჰაერო თავდაცვის ძალები სამხედრო-საჰაერო ძალებს მიუერთეს, ხოლო სტრატეგიული დანიშნულების სარაკეტო ჯარები დამოუკიდებელ სამხედრო გვარეობად ჩამოაქვეითეს. 1990-იანი წლების ბოლოს გენერალური შტაბის უფროს ანატოლი კვაშნინსა და თავდაცვის მინისტრ იგორ სერგეევს შორის სერიოზული დავა მიმდინარეობდა იმის თაობაზე, თუ რომელი მიმართულების დაფინანსებისთვის მიენიჭებინათ პრიორიტეტი — ჩვეულებრივი (კონვენციური) თუ ბირთვული ძალებისთვის. საბოლოოდ, ბირთვული ძალები უფრო მნიშვნელოვნად მიიჩნიეს, რის შედეგადაც საზღვაო ფლოტის, სამხედრო-საჰაერო ძალებისა და საჰაერო თავდაცვის ძალების შემადგენლობა განახევრდა, ხოლო ყველაზე დიდი დარტყმა სახმელეთო ჯარებმა განიცადა, რომელიც ორი მესამედით შეამცირეს.{{sfn|de Haas|2011|page=9}} შეიარაღებული ძალების საერთო რაოდენობა [[1992]] წლის 2 720 000-იანი შემადგენლობიდან [[2000]] წლისთვის 1 004 000-მდე შემცირდა. ამავე პერიოდში სახმელეთო ჯარები 1 400 000-დან 348 000-მდე შემცირდა; სამხედრო-საჰაერო და საჰაერო თავდაცვის ძალები, შესაბამისად, 300 000 და 356 000-დან — გაერთიანებულ 184 600-მდე; საზღვაო ფლოტი 320 000-დან 171 500-მდე; ხოლო სტრატეგიული დანიშნულების სარაკეტო ჯარები 181 000-დან 149 000-მდე ჩამოვიდა.{{sfn|de Haas|2011|page=10}} 1990-იანი წლების ბოლოს საჰაერო-სადესანტო ჯარების შემადგენლობაც შემცირდა 64 300-დან 48 500-მდე.<ref>{{Cite web |title=Russian Airborne Assault Troops [VDV] |date=7 September 2000 |access-date=26 January 2026 |work=[[Federation of American Scientists]] |url=https://nuke.fas.org/guide/russia/agency/army-vdv.htm }}</ref> 1998 წელს სახმელეთო ჯარების მთავარსარდლის პოსტი დროებით გააუქმეს და იგი სახმელეთო ჯარების მთავარი სამმართველოთი ჩაანაცვლეს.<ref name="CurrentHistory-1998">{{Cite journal |last=Herspring |first=Dale R. |title=Russia's Crumbling Military |journal=[[Current History]] |volume=97 |issue=621 |date=1998 |pages=325–328 |doi=10.1525/curh.1998.97.621.325 |jstor=45317843. }}</ref> რუსეთის ბაზებზე ჯარების მოულოდნელმა დაბრუნებამ (სადაც მათთვის სათანადო საცხოვრებელი პირობებიც კი არ არსებობდა) და სამხედრო ხარჯების მკვეთრმა შეკვეცამ — რაც გამოწვეული იყო საბაზრო ეკონომიკაზე გადასვლის პროცესში ქვეყანაში შექმნილი მძიმე ეკონომიკური კრიზისით — ფართომასშტაბიანი სოციალური და ეკონომიკური პრობლემები წარმოშვა. ამ ყოველივემ გამოიწვია სამხედრო დისციპლინის მკვეთრი გაუარესება; გახშირდა დანაშაული და კიდევ უფრო მწვავედ იჩინა თავი წვევამდელთა შორის მანამდეც არსებულმა სასტიკმა არაფორმალურმა ურთიერთობებმა, ე.წ. „დედოვშჩინამ“ (უფროსკლასელობამ), რამაც, თავის მხრივ, ახალწვეულებს ჯარიდან თავის არიდებისკენ უბიძგა. სამხედრო სამსახური ბევრმა ოფიცერმა და სერჟანტმა დატოვა. ამასთანავე, კატასტროფულად დაეცა აღჭურვილობის მოვლა-პატრონობისა და სამხედრო მომზადების დონე. [[1998]] წლის მონაცემებით, [[1992]] წლის შემდეგ ქვეყანაში დივიზიის დონეზე მაღალი არანაირი სამხედრო წვრთნები აღარ ჩატარებულა, ხოლო პილოტების წლიური ფრენის დრო 25 საათამდე შემცირდა, რაც ბევრად ჩამოუვარდებოდა ნატოს წევრი ქვეყნების მაჩვენებლებს. არმიის ეს დაუძლურება აშკარა გახდა [[ჩეჩნეთის პირველი ომი|ჩეჩნეთის პირველი ომის]] დროს (1994–1996 წლებში), როდესაც რუსულმა ჯარებმა ვერ შეძლეს სეპარატისტების დამორჩილება ჩეჩნეთსა და ჩრდილოეთ კავკასიაში.<ref name="CurrentHistory-1998" />{{sfn|DIA 2017|pages=10-11}}<ref>{{Cite journal |last=Lambeth |first=Benjamin S. |title=Russia's Wounded Military |work=Foreign Affairs |volume=74 |issue=2 |date=1995 |pages=86–98 |doi=10.2307/20047044 |jstor=20047044 }}</ref> რაც შეეხება საერთაშორისო ასპარეზს, რუსეთმა სამშვიდობო მისიებით ჯარები 1992 წლიდან [[ხორვატია]]სა და [[ბოსნია-ჰერცეგოვინა]]ში განათავსა, ხოლო [[1999]] წლიდან — [[კოსოვო]]ში.<ref>{{Cite book |editor-last1=Mackinlay |editor-first1=John |editor-last2=Cross |editor-first2=Peter |year=2003 |title=Regional peacekeepers: The paradox of Russian peacekeeping |publisher=[[United Nations University]] |location=Tokyo |pages=34, 37, 193–194 |url=https://collections.unu.edu/eserv/UNU:2429/ebrary9280810790.pdf |isbn=92-808-1079-0 }}</ref> [[ვლადიმერ პუტინი]]ს პრეზიდენტობის ადრეულ პერიოდში არმია კვლავ დიდწილად ინარჩუნებდა მასობრივი მობილიზაციის სტრუქტურას და აღჭურვილი იყო საბჭოთა დროინდელი ტექნიკით.{{sfn|DIA 2017|page=12}} პუტინის მმართველობისას უშიშროების საბჭო ეროვნული უსაფრთხოების პოლიტიკის კოორდინაციის მთავარ ინსტიტუტად იქცა, რამაც შეზღუდა თავდაცვის სამინისტროსა და გენერალური შტაბის გავლენები და შექმნა ბევრად უფრო ერთიანი სამხედრო მართვის სისტემა, ვიდრე ელცინის წლებში არსებობდა.{{sfn|de Haas|2011|page=11}} [[2002]] წლის სახელმწიფო შეიარაღების პროგრამამ აღიარა, რომ 1990-იან წლებში შეკვეთების უმეტესობა შეუსრულებელი დარჩა. ამიტომ, ახალმა გეგმამ პრიორიტეტი კვლევებსა და განვითარებას მიანიჭა, ხოლო ახალი ტექნიკის შესყიდვების დაწყება 2008 წლის შემდგომი პერიოდისთვის გადადო.{{sfn|de Haas|2011|page=13}} შეიარაღებული ძალებისთვის სერიოზულ დაბრკოლებად რჩებოდა კორუფციაც. 2008 წლის იანვარში, ნორვეგიის თავდაცვის კვლევითი ინსტიტუტის უფროსმა მეცნიერ-თანამშრომელმა, ტორ ბუკვოლმა განაცხადა: „ელცინის პუტინით ჩანაცვლებას მინიმალური გავლენა ჰქონდა რუსეთის სამხედრო კორუფციაზე. პუტინმა, მიუხედავად მისი სურვილისა — აღედგინა რუსეთის ძლიერება — არ გამოავლინა მზაობა ან უნარი იმისა, რომ კორუფციის პრობლემას სერიოზულად შებრძოლებოდა“.<ref>{{Cite journal |last=Bukkvoll |first=Tor |date=January 2008 |title=Their Hands in the Till: Scale and Causes of Russian Military Corruption |url=http://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0095327X06294622 |journal=Armed Forces & Society |language=en |volume=34 |issue=2 |pages=259–275 |doi=10.1177/0095327X06294622 |s2cid=145238073 |issn=0095-327X |access-date=4 November 2023 |archive-date=4 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231104010436/https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0095327X06294622 |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> ===სერდიუკოვის რეფორმა (2008–2012)=== {{მთავარი|რუსეთის სამხედრო რეფორმა (2008)}} [[2008]] წლის ოქტომბერში, ანატოლი სერდიუკოვმა, რომელიც თავდაცვის მინისტრის პოსტს [[2007]]-დან [[2012]] წლამდე იკავებდა, გენერალური შტაბის უფროსთან, გენერალ ნიკოლაი მაკაროვთან ერთად, წამოიწყო სამხედრო რეფორმა სახელწოდებით „ახალი იერი“. ეს ცვლილებები შეფასდა, როგორც „ყველაზე რადიკალური გარდაქმნები რუსეთის არმიაში 1918 წელს წითელი არმიის შექმნის შემდეგ“<ref name="RAND-2025">{{Cite journal |last1=Grisé |first1=Michelle |last2=Cozad |first2=Mark |last3=Dowd |first3=Anna M. |last4=Kennedy |first4=John |last5=Kepe |first5=Marta |last6=De Lataillade |first6=Clara |last7=Marcinek |first7=Krystyna |last8=Woodworth |first8=David |title=How Will Russia Reconstitute Its Military After the Ukraine Conflict? |date=27 March 2025 |journal=[[RAND Corporation]] |access-date=25 January 2026 |url=https://www.rand.org/pubs/research_briefs/RBA2713-2.html }}</ref> და როგორც „პროცესი, რომელსაც ტრადიციული, მობილიზაციაზე ორიენტირებული ჯარი მუდმივ საბრძოლო მზადყოფნაში მყოფ ძალად უნდა გადაექცია“.<ref>{{Cite web |last=Persson |first=Gudrun |title=In the Service of Russia - Book Review |date=5 June 2019 |access-date=25 January 2026 |work=[[NATO Defense College]] |url=https://www.ndc.nato.int/in-the-service-of-russia/ }}</ref> 1990-იანი წლების განმავლობაში მასშტაბური რეფორმების ჩატარების წინა მცდელობები დიდწილად ჩაიშალა, ხოლო ყველაზე თვალსაჩინო ცვლილება მხოლოდ რუსეთის საჰაერო თავდაცვის ძალების სამხედრო-საჰაერო ძალებთან გაერთიანება იყო.<ref name="RAND-2025" /> „ახალი იერის“ რეფორმისთვის ნიადაგი მოამზადა სერგეი ივანოვმა (თავდაცვის მინისტრი [[2001]]-[[2007]] წლებში), რომელიც წვევამდელებისა და ოფიცრების რაოდენობის შემცირებას და პროფესიონალი, საკონტრაქტო სამხედროების წილის გაზრდას მოითხოვდა.<ref name="IISS-2020">{{Cite web |title=An introduction to Russia's military modernisation |date=30 September 2020 |access-date=25 January 2026 |work=[[International Institute for Strategic Studies]] |url=https://www.iiss.org/online-analysis/online-analysis/2020/09/rmm-introduction/ }}</ref> [[2008]] წლიდან დაწყებულ ცვლილებათა შორის იყო მანამდე არსებული ცხრა სამხედრო ოლქის ნაცვლად ოთხი ახალი ოლქის შექმნა, რომელთაც, ძველი ფუნქციების (ჯარების ფორმირება და უზრუნველყოფა) გარდა, ახლა უკვე უშუალო საბრძოლო მართვის როლიც მიენიჭათ.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=256}} სახმელეთო ჯარებში დივიზიების უმეტესობა გაუქმდა და მათ ნაცვლად შეიქმნა ცალკეული მანევრული ბრიგადები; გეგმის მიხედვით, ისინი სრულად უნდა ყოფილიყვნენ დაკომპლექტებულნი პერსონალით, მზადყოფნის უფრო მაღალი დონე ჰქონოდათ და მოდერნიზებული ან სრულიად ახალი ტექნიკით აღჭურვილიყვნენ.<ref name="IISS-2020" />{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=246}} სამხედრო-საზღვაო ფლოტმა მიიღო ახალი წყალქვეშა ნავები და მცირე ზედაპირული ხომალდები, ხოლო გაზრდილი ინვესტიციებით სარგებელი საჰაერო-კოსმოსურმა ძალებმაც ნახეს.<ref name="IISS-2020" /> ლოგისტიკური უზრუნველყოფის მრავალი შტო ერთიან სარდლობაში — რუსეთის შეიარაღებული ძალების ზურგის უზრუნველყოფაში გაერთიანდა.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=156-157}} ასევე ჩამოყალიბდა ბატალიონის ტაქტიკური ჯგუფები, რომლებიც სრულად პროფესიონალი, საკონტრაქტო ჯარისკაცებით იყო დაკომპლექტებული, თუმცა ყოველ ორ ასეთ ბატალიონზე მოდიოდა ერთი ბატალიონი, რომელიც წვევამდელებით იყო შევსებული.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=156-157}} [[სირიის სამოქალაქო ომი|სირიის სამოქალაქო ომში]] ინტერვენციის წყალობით, რუსეთის შეიარაღებულმა ძალებმა უზარმაზარი გამოცდილება დააგროვეს, რამაც მათ ახალი ტექნიკისა და მართვისა და კონტროლის სისტემების გამოცდის შესაძლებლობაც მისცა. ამ კამპანიის დროს საბრძოლო მოქმედებებში პირველად გამოიყენეს ავიამზიდი „ადმირალი კუზნეცოვი“. [[2017]] წლის მონაცემებით, [[სირია]]ში 48 000-ზე მეტი სამხედრო მოსამსახურე იყო დისლოცირებული, ხოლო [[2021]] წლისთვის, საჰაერო-კოსმოსური ძალების პილოტების 90%-მა იქ როტაციის წესით სამსახური უკვე გავლილი ჰქონდა.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=260}} ===გადაიარაღება და ომები სირიასა და უკრაინაში (2012–2022)=== [[ფაილი:Vladimir Putin in Khmeimim Air Base in Syria (2017-12-11) 01.jpg|მინი|რუსი ჯარისკაცები ხმეიმის საჰაერო ბაზაზე, 2017 წლის დეკემბერს]] სერდიუკოვის მინისტრობის დროს გატარებულმა რეფორმამ სამხედრო ელიტის ბევრ წარმომადგენელში აზრთა სერიოზული სხვადასხვაობა და უკმაყოფილება გამოიწვია.{{sfn|DIA 2017|page=13}} [[2012]] წლის შემდეგ, როდესაც თავდაცვის მინისტრად [[სერგეი შოიგუ]], ხოლო გენერალური შტაბის უფროსად გენერალი [[ვალერი გერასიმოვი]] დაინიშნენ, მათ ამ რეფორმების ნაწილის გაუქმება დაიწყეს.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=156-157}} შოიგუმ შეინარჩუნა რეფორმის ძირითადი არსი, მათ შორის ფართომასშტაბიანი სტრუქტურული და შესყიდვებთან დაკავშირებული ცვლილებები, თუმცა უარი თქვა მის ყველაზე სადავო ასპექტებზე.<ref name="CSIS-2021">{{Cite web |last=Shamiev |first=Kirill |title=Understanding Senior Leadership Dynamics within the Russian Military |date=20 July 2021 |access-date=27 January 2026 |work=Center for Strategic and International Studies |url=https://www.csis.org/analysis/understanding-senior-leadership-dynamics-within-russian-military }}</ref> ზოგიერთი დივიზია აღადგინეს — მათ შორის ცნობილი ტამანსკაიასა და კანტემიროვსკაიას დივიზიებიც{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=246}} — თუმცა ისინი აღარ იყვნენ ისეთი მრავალრიცხოვანნი, როგორც წარსულში.[60] 2008 წლის [[რუსეთ-საქართველოს ომი (2008)|რუსეთ-საქართველოს ომის]] დროს გამოვლენილი მრავალი ნაკლოვანება ამ რეფორმის წყალობით აღმოიფხვრა, რაც აშკარად გამოჩნდა 2014 წელს რუსეთის მიერ [[ყირიმის ანექსია რუსეთის ფედერაციის მიერ|ყირიმის ანექსიის]] დროს.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=256}} 2014 წლის დასაწყისში რუსულმა სპეცდანიშნულების რაზმებმა, საჰაერო-სადესანტო ჯარებმა და საზღვაო ქვეითებმა ყირიმზე კონტროლი სწრაფად დაამყარეს. ამასთანავე, რუსეთის არმია აქტიურად მუშაობდა პრორუსული სეპარატისტული ძალების მობილიზებაზე, გაწვრთნასა და აღჭურვაზე დონბასში 2014 წლის დასაწყისში დაწყებული ომის დროს.{{sfn|DIA 2017|page=13}} [[2015]] წლის ივლისში, მას შემდეგ რაც [[ისლამური სახელმწიფო|„ისლამურმა სახელმწიფომ“]] (ISIS) ფრონტზე წინ წაიწია, სირიამ რუსეთს სამხედრო დახმარება სთხოვა. აგვისტოში მხარეებს შორის გაფორმდა შეთანხმება რუსეთის არმიის მიერ ხმეიმისის ავიაბაზისა და ტარტუსის სამხედრო-საზღვაო ბაზის გამოყენების შესახებ, ხოლო სექტემბრიდან სირიაში რუსული თვითმფრინავებისა და ხომალდების ჩასვლა დაიწყო. რუსეთმა საჰაერო დარტყმები 2015 წლის 30 სექტემბერს წამოიწყო. 2015 წლის შემოდგომაზე რუსული ძალები სირიის არაბულ შეიარაღებულ ძალებს [[ჰამა|ჰამას]], [[ჰომსი|ჰომსისა]] და [[ალეპო]]ს რეგიონებში შეტევების განხორციელებაში დაეხმარნენ. რამდენიმეთვიანი საომარი პაუზის შემდეგ, [[2016]] წლის ზაფხულსა და შემოდგომაზე, რუსეთი სირიის რეჟიმს დაეხმარა მთელ რიგ თავდასხმებში, რომელთა შედეგადაც სირიის ოპოზიციას ქალაქი ალეპო წაართვეს. რუსული ძალები სირიის არმიას „ისლამური სახელმწიფოსგან“ [[პალმირა]]ს დაბრუნებაშიც დაეხმარნენ — ჯერ 2016 წლის მარტში, ხოლო შემდეგ ხელახლა 2017 წლის მაისში. მათ ასევე მხარი დაუჭირეს მასშტაბურ კამპანიას ISIS-ის წინააღმდეგ ცენტრალურ სირიაში, [[ევფრატი]]ს მდინარის ხეობამდე, რაც 2017 წლის ბოლომდე გაგრძელდა. 2017 წლის ნოემბერში გამოცხადდა სირიიდან რუსული ჯარების ნაწილობრივი გაყვანის შესახებ, რასაც სამხედრო ოპერაციების კლება მოჰყვა. [[2019]] წლის აგვისტოში კი ოფიციალურად აღინიშნა, რომ რუსეთის სამხედრო ფრენები „მინიმუმამდე შემცირდა და სრულდებოდა მხოლოდ საბრძოლო მომზადებისა და დაზვერვის მიზნით“.{{sfn|DIA 2017|page=13}} სტრატეგიული კვლევების საერთაშორისო ინსტიტუტის შეფასებით, [[2020]] წლისთვის რუსეთის სახმელეთო ჯარები მიიჩნეოდა „უფრო მცირერიცხოვან, თუმცა ბევრად უფრო ბრძოლისუნარიან ძალად, ვიდრე ისინი 1990-იანი წლების შუა პერიოდში იყვნენ“, ხოლო საჰაერო-სადესანტო ჯარები და რეორგანიზებული სპეციალური ოპერაციების ძალები ასევე წარმოადგენდნენ რუსეთის მაღალი საბრძოლო მზადყოფნის პოტენციალის ნაწილს.{{sfn|Blanc|Demus|Evans|Grisé|2023|pages=80-83}} თუმცა, უკრაინასთან სრულმასშტაბიან ომში მზარდი დანაკარგების შესავსებად ჯარების ფორმირების სასწრაფო ტემპებით გაზრდის აუცილებლობის გამო, შოიგუს მიერ 2022 წლის დეკემბერში გამოცხადებული რეფორმის გეგმა ზოგიერთმა ამერიკელმა სამხედრო დამკვირვებელმა შეაფასა, როგორც 2008 წლის „ახალი იერის“ რეფორმის დასამარება. ეს ახალი გეგმა აქცენტს აკეთებს მობილიზაციაზე, ასევე უფრო მეტი ისეთი ქვედანაყოფის შექმნაზე, რომლებიც დაკომპლექტებულნი იქნებიან როგორც წვევამდელებით, ისე საკონტრაქტო ჯარისკაცებით, და იგი „არსებითად აღადგენს საბჭოთა შეიარაღებულ ძალებს თანამედროვე რუსეთის ფედერაციაში“.{{sfn|Blanc|Demus|Evans|Grisé|2023|pages=88-90}} ===რუსეთ-უკრაინის ომი (2022 წლიდან დღემდე)=== [[2022]] წლის 24 თებერვალს, რუსეთის პრეზიდენტმა ვლადიმერ პუტინმა გასცა ბრძანება შეიარაღებული ძალების მიერ უკრაინაში რუსეთის შეჭრის დაწყების შესახებ.<ref>{{cite news |title='Terrible toll': Russia's invasion of Ukraine in numbers |url=https://www.euractiv.com/section/global-europe/news/terrible-toll-russias-invasion-of-ukraine-in-numbers/ |work=[[Euractiv]] |date=14 February 2023 |access-date=19 March 2023 |archive-date=12 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230712061818/https://www.euractiv.com/section/global-europe/news/terrible-toll-russias-invasion-of-ukraine-in-numbers/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last1=Hussain |first1=Murtaza |title=The War in Ukraine Is Just Getting Started |url=https://theintercept.com/2023/03/09/ukraine-war-russia-iran-iraq/ |work=The Intercept |date=9 March 2023 |access-date=19 March 2023 |archive-date=18 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230518234805/https://theintercept.com/2023/03/09/ukraine-war-russia-iran-iraq/ |url-status=live }}</ref> რუსეთის გენერალურმა შტაბმა ოპერაციაში ჩართულ თავის ოთხ საჯარისო დაჯგუფებას{{efn|A group of forces has permanently assigned Ground Forces field armies or direct-reporting army corps, and is assigned Airborne Forces or Naval Infantry units as needed.}} ხუთი სტრატეგიული მიმართულება განუსაზღვრა. ეს მიმართულებები იყო: [[კიევი]] — ძალების აღმოსავლეთ დაჯგუფებისთვის, რაც მთავარ დარტყმას წარმოადგენდა; [[ბროვარი]] — ცენტრალური დაჯგუფებისთვის; და [[პოლტავა]] — დასავლეთ დაჯგუფებისთვის. ძალების სამხრეთ დაჯგუფებას ორი მიმართულება ჰქონდა: დონეცკის ოლქის ქალაქ [[მარიუპოლი]]სკენ და [[ყირიმი]]ს დასავლეთით, [[ხერსონი]]სკენ. მას შემდეგ, რაც 2022 წლის მარტში კიევზე შეტევა ჩაიშალა და მასზე უარი თქვეს, მარიუპოლის მიმართულებით იერიში მთავარ დარტყმად იქცა. სამხრეთის დაჯგუფება ერთადერთი აღმოჩნდა, რომელმაც დასახულ საწყის მიზნებს მიაღწია — მან აჯობა უკრაინის შეიარაღებულ ძალებს სამხრეთ უკრაინაში მანევრირებაში და დიდ სამხედრო ძალაs მოუყარა თავი მარიუპოლთან. 2022 წლის მაისისთვის, აღმოსავლეთისა და ცენტრის დაჯგუფებები ფრონტიდან გაიყვანეს, აღადგინეს და უკრაინის სამხრეთ-აღმოსავლეთში გადაისროლეს, ხოლო დასავლეთის დაჯგუფება ხარკოვის ოლქისკენ გადააადგილეს.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pp=31–32, 39-45}} 2022 წლის 10 აპრილს ოპერაციის უშუალო მართვა სამხედრო ასპარეზზე გენერალმა ალექსანდრ დვორნიკოვმა გადაიბარა.<ref>{{Cite news |last1=Burns |first1=Robert |last2=Yen |first2=Hope |date=10 April 2022 |title=US doubts new Russian war chief can end Moscow's floundering |publisher=AP News |url=https://apnews.com/article/russia-appoints-new-ukraine-war-commander-dvornikov-225f976f9abfb5aff6154ac3b77c21e6 |access-date=3 June 2022 |archive-date=5 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220605060139/https://apnews.com/article/russia-appoints-new-ukraine-war-commander-dvornikov-225f976f9abfb5aff6154ac3b77c21e6?utm_source=Twitter&utm_medium=AP&utm_campaign=SocialFlow |url-status=live }}</ref> თუმცა, გენერალური შტაბი ოპერაციას თავდაპირველად მოსკოვიდან ხელმძღვანელობდა, ვიდრე 2022 წლის ოქტომბერში ძალების ცალკეული გაერთიანებული დაჯგუფება (დროებითი ოპერატიული სარდლობა) ჩამოყალიბდებოდა.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pp=31–32}} 2022 წლის ივლისში, იმავდროულად, როდესაც შეიარაღებულმა ძალებმა მძიმე დანაკარგების განცდა დაიწყეს, სახმელეთო ჯარებმა საბრძოლო მასალის განთავსება დაიწყეს იმ შენობებში ან მათ სიახლოვეს, სადაც ხშირად დადიოდნენ მშვიდობიანი მოქალაქეები, რათა ისინი „ცოცხალ ფარად“ გამოეყენებინათ; ეს, როგორც ჩანს, განპირობებული იყო იმით, რომ უკრაინულმა [[HIMARS]]-ის სისტემებმა სასწორი რუსეთის არტილერიით გამოფიტვის სტრატეგიის საზიანოდ გადახარა.<ref name="jpalj">{{cite news |last1=Psaropoulos |first1=John |title=Russia resumes eastern Ukraine offensive and expands war aims |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/7/21/russia-resumes-hostilities-as-ukraine-targets-ammunition |publisher=Al Jazeera Media Network |date=21 June 2022 |access-date=24 July 2022 |archive-date=25 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220725192317/https://www.aljazeera.com/news/2022/7/21/russia-resumes-hostilities-as-ukraine-targets-ammunition |url-status=live }}</ref> მას შემდეგ, რაც თავდაცვის მინისტრმა სერგეი შოიგუმ ხელი მოაწერა [[გაერო]]ს შუამავლობით მიღწეულ შეთანხმებას უკრაინის შავი ზღვის მარცვლეულის ექსპორტის განახლების შესახებ, სულ რამდენიმე საათში რუსეთმა [[ოდესა|ოდესის]] პორტი დაბომბა.<ref name="skyyt">{{cite news |title=Ukraine War: Missiles hit Odesa hours after grain agreement |url=https://www.youtube.com/watch?v=lgVplcsjxRc |agency=YouTube |publisher=Sky News |date=23 July 2022 |access-date=24 July 2022 |archive-date=3 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220803234052/https://www.youtube.com/watch?v=lgVplcsjxRc |url-status=live }}</ref><ref name="f24un">{{cite news |title=UN officials announce grain exports deal with Russia, Ukraine and Turkey |url=https://www.france24.com/en/europe/20220722-live-ukraine-ports-to-reopen-after-grain-export-deal-with-russia-says-turkey |publisher=FRANCE 24 |date=22 July 2022 |access-date=24 July 2022 |archive-date=24 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220724120705/https://www.france24.com/en/europe/20220722-live-ukraine-ports-to-reopen-after-grain-export-deal-with-russia-says-turkey |url-status=live }}</ref> [[Forbes]]-ის მონაცემებით, 2022 წლის ივლისის ბოლოსთვის მოსკოვს უკრაინაში შეჭრის ოპერაციაში თავისი 10 საერთო-საჯარისო არმია ჰყავდა ჩართული.<ref name="dasuf">{{cite news |last1=Axe |first1=David |title=In Southern Ukraine, Kyiv's Artillery Drops Bridges And Isolates A Whole Russian Army |url=https://www.forbes.com/sites/davidaxe/2022/07/29/in-southern-ukraine-kyivs-artillery-drops-bridges-and-isolates-a-whole-russian-army/?sh=54b2cb0c1e1a |work=Forbes |date=29 July 2022 |access-date=8 September 2022 |archive-date=8 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220908151335/https://www.forbes.com/sites/davidaxe/2022/07/29/in-southern-ukraine-kyivs-artillery-drops-bridges-and-isolates-a-whole-russian-army/?sh=54b2cb0c1e1a |url-status=live }}</ref> „[[ვაგნერის ჯგუფი|ვაგნერის ჯგუფმა]]“ სახელი გაითქვა, როგორც პუტინის „კერძო არმიამ“.<ref name="economistexplains">{{Cite news |title=What is the Wagner Group, Russia's mercenary organisation? |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/the-economist-explains/2022/03/07/what-is-the-wagner-group-russias-mercenary-organisation |access-date=16 March 2022 |issn=0013-0613 |quote="From a legal perspective, Wagner doesn't exist," says Sorcha MacLeod |archive-date=2 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202144401/https://www.economist.com/the-economist-explains/2022/03/07/what-is-the-wagner-group-russias-mercenary-organisation |url-status=live }}</ref> 2022 წლის ბოლოს, უკრაინაში ძალების გაერთიანებული დაჯგუფების ახლადდანიშნულმა სარდალმა, გენერალმა სერგეი სუროვიკინმა გადაწყვიტა, „ვაგნერის“ ძალები ბახმუტთან უკრაინის შეიარაღებული ძალების შესაბოჭად გამოეყენებინა, სანამ თავად — საწყისი შეჭრისა და უკრაინის მიერ განხორციელებული წარმატებული ხერსონისა და ხარკოვის კონტრშეტევების შემდგომ პერიოდში — რუსეთის სამხედრო ფორმირებების აღდგენით იქნებოდა დაკავებული.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pp=48–49}} 2023 წლის 11 იანვარს ძალების გაერთიანებული დაჯგუფების სარდლობა თავად გენერალური შტაბის უფროსმა, გენერალმა ვალერი გერასიმოვმა გადაიბარა, ხოლო სუროვიკინი მისი პირველი მოადგილე გახდა.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|p=32}} რუსეთის არმიამ 2023 წლის ზაფხულში უკრაინის კონტრშეტევის დროს ზაპოროჟიეს ოლქი შეინარჩუნა, რის შემდეგაც უკრაინაში ინიციატივა კვლავ ხელში ჩაიგდო.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pp=48–49}} 2023 წლის ივნისში პუტინმა მხარი დაუჭირა თავდაცვის სამინისტროს გეგმას, რომელიც დაქირავებულ მებრძოლთა ჯგუფებს კონტრაქტების გაფორმებას ავალდებულებდა, რასაც „ვაგნერის“ ლიდერი [[ევგენი პრიგოჟინი]] შეეწინააღმდეგა — ეს კონტრაქტები „ვაგნერის ჯგუფს“ სამინისტროს დაქვემდებარებაში, მის მართვის სტრუქტურაში მოაქცევდა და თავად პრიგოჟინის გავლენას შეზღუდავდა.<ref>{{Cite news |last=Osborn |first=Andrew |date=13 June 2023 |title=Putin backs push for mercenary groups to sign contracts despite Wagner's refusal |language=en |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/europe/putin-backs-push-mercenary-groups-sign-contracts-despite-wagners-refusal-2023-06-13/ |url-status=live |access-date=24 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230622143644/https://www.reuters.com/world/europe/putin-backs-push-mercenary-groups-sign-contracts-despite-wagners-refusal-2023-06-13/ |archive-date=22 June 2023}}</ref> მოგვიანებით, ივნისშივე, „ვაგნერის ჯგუფი“ რუსეთ-უკრაინის ომისა და თავდაცვის სამინისტროს [[ვაგნერის ჯგუფის აჯანყება|წინააღმდეგ წავიდა]],<ref>{{Cite web |date=23 June 2023 |title=Putin in crisis: Wagner chief Prigozhin declares war on Russian military leadership, says 'we will destroy everything' |url=https://www.politico.eu/article/putin-in-crisis-as-wagner-chief-prigozhin-declares-war-on-russian-military-leadership/ |access-date=24 June 2023 |website=Politico |language=en |archive-date=23 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230623231535/https://www.politico.eu/article/putin-in-crisis-as-wagner-chief-prigozhin-declares-war-on-russian-military-leadership/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last1=Regan |first1=Helen |last2=Raine |first2=Andrew |date=24 June 2023 |title=Russia accuses Wagner chief Yevgeny Prigozhin of urging "armed rebellion": Live updates |language=en |work=[[CNN]] |url=https://www.cnn.com/europe/live-news/russia-ukraine-war-news-06-24-23/index.html |url-status=live |access-date=24 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230624073110/https://www.cnn.com/europe/live-news/russia-ukraine-war-news-06-24-23/index.html |archive-date=24 June 2023}}</ref> ვიდრე სამშვიდობო შეთანხმებას არ მიაღწიეს. პრიგოჟინის თქმით, რუსეთის წინააღმდეგ მისი მარშის ერთ-ერთი მიზეზი სწორედ ის იყო, რომ ხელისუფლებას ხელი შეეშალა „კერძო სამხედრო კომპანია ვაგნერის ლიკვიდაციისთვის“.<ref>{{cite news|last1=Bourke|first1=Latika|title=Live updates: Putin vows to defend Russia against Wagner rebellion|url=https://www.smh.com.au/world/europe/live-updates-putin-vows-to-defend-russia-against-wagner-rebellion-20230624-p5dj6x.html|access-date=24 June 2023|work=The Sydney Morning Herald|date=24 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230624145405/https://www.smh.com.au/world/europe/live-updates-putin-vows-to-defend-russia-against-wagner-rebellion-20230624-p5dj6x.html|archive-date=24 June 2023|url-status=live}}</ref> რუსეთი 2024 წლის ბოლომდე გეგმავდა თავისი მოქმედი სამხედრო პერსონალის რაოდენობის 1,5 მილიონამდე გაზრდას,<ref>{{Cite web |last=Atlamazoglou |first=Stavros |date=19 September 2024 |title=Russia's Military Will Soon Have 1.5 Million Troops |url=https://nationalinterest.org/blog/buzz/russias-military-will-soon-have-15-million-troops-212838 |access-date=9 November 2024 |website=The National Interest |language=en}}</ref> რაც მას [[ჩინეთი]]ს შემდეგ მსოფლიოში მეორე უდიდეს მოქმედ არმიად აქცევდა.<ref>{{Cite web |date=28 February 2023 |title=Russia |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/#military-and-security |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210109173026/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/#military-and-security |archive-date=9 January 2021 |access-date=20 September 2022 |publisher=Central Intelligence Agency |via=CIA.gov}}</ref><ref>{{Cite web |date=17 September 2024 |title=Putin orders Russian army to expand to become the world's second largest |url=https://www.nbcnews.com/news/world/putin-orders-russian-army-expand-war-ukraine-rcna171429 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241109012651/https://www.nbcnews.com/news/world/putin-orders-russian-army-expand-war-ukraine-rcna171429 |archive-date=9 November 2024 |access-date=9 November 2024 |website=NBC News |language=en}}</ref> 2024 წლის თებერვალში რუსეთის არმიამ [[ავდიივკა]] აიღო და წლის განმავლობაში წინსვლა განაგრძო, მიუხედავად უკრაინული მხარის მცდელობებისა, ეს წინსვლა შეეჩერებინა.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|p=55}} 2024 წლის ივლისისთვის [[აშშ]]-ის არმიის გენერალმა და [[ნატო]]ს მოკავშირეთა ძალების უმაღლესმა მთავარსარდალმა ევროპაში, კრისტოფერ კავოლიმ განაცხადა, რომ „რუსები ძალიან ჭკვიანურად ახდენენ ტექნოლოგიურ და პროცედურულ ადაპტაციას იმ მრავალ გამოწვევასთან, რომლებსაც ისინი უკრაინაში აწყდებიან“.<ref>{{cite web | title=General Cavoli notes Russia's adaptation to challenges in war against Ukraine | website=Interfax-Ukraine | date=10 July 2024 | url=https://interfax.com.ua/news/general/999380.html | ref={{sfnref | Interfax-Ukraine | 2024}} | access-date=25 July 2024 | archive-date=13 July 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240713151622/https://interfax.com.ua/news/general/999380-amp.html | url-status=live }}</ref> კავოლიმ 2024 წლის აპრილში ისიც აღნიშნა, რომ რუსეთის არმიამ სრულად აანაზღაურა ცოცხალი ძალისა და ტექნიკის დანაკარგები და ახლა უფრო დიდია, ვიდრე კონფლიქტის დაწყებამდე იყო.<ref>{{cite web | title=Russian military replaced Ukraine battlefield losses 'far faster' than expected, general warns | website=Politico | date=11 April 2024 | url=https://www.politico.com/news/2024/04/11/christopher-cavoli-russian-military-losses-00151718 | ref={{sfnref | POLITICO | 2024}} | access-date=25 July 2024 | archive-date=13 July 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240713202847/https://www.politico.com/news/2024/04/11/christopher-cavoli-russian-military-losses-00151718 | url-status=live }}</ref> 2024 წლის 26 ივნისს, დიდ ბრიტანეთში ბაზირებულმა ანალიტიკურმა ცენტრმა „გაერთიანებული სამეფოს თავდაცვის კვლევების სამეფო ინსტიტუტმა“ გამოაქვეყნა ანგარიში, რომლის მიხედვითაც რუსეთი აგრძელებს თავისი ძირითადი იარაღის წარმოების ზრდასა და მის დახვეწას, თუმცა მისი თავდაცვის ინდუსტრია კვლავ ძლიერ არის დამოკიდებული კრიტიკული კომპონენტების უცხოურ იმპორტზე.<ref>{{cite web | title=A Methodology for Degrading the Arms of the Russian Federation | website=Royal United Services Institute | date=26 June 2024 | url=https://www.rusi.org/explore-our-research/publications/occasional-papers/methodology-degrading-arms-russian-federation | ref={{sfnref | Royal United Services Institute | 2024}} | access-date=25 July 2024}}</ref> უკრაინის შეიარაღებული ძალების მთავარსარდალმა, გენერალ-პოლკოვნიკმა ოლექსანდრ სირსკიმ 2024 წლის 24 ივლისს განაცხადა, რომ რუსებს ახლა ბევრად უკეთესი რესურსები აქვთ, თუმცა ამავდროულად სამჯერ მეტ დანაკარგს განიცდიან, ვიდრე უკრაინა.<ref>{{cite web | last1=Harding | first1=Luke | last2=Mamo | first2=Alessio | title='I know we will win – and how': Ukraine's top general on turning the tables against Russia | website=The Guardian | date=24 July 2024 | url=https://www.theguardian.com/world/article/2024/jul/24/i-know-we-will-win-and-how-ukraines-top-general-on-turning-the-tables-against-russia | access-date=25 July 2024}}</ref> ნატოსა და დასავლელი სამხედრო მაღალჩინოსნების განცხადებით, 2024 წლის მაისსა და ივნისში უკრაინაში ყოველდღიურად საშუალოდ 1200-მდე რუსი ჯარისკაცი იღუპებოდა ან შავდებოდა.<ref>{{cite news |title=Russia Sends Waves of Troops to the Front in a Brutal Style of Fighting |url=https://www.nytimes.com/2024/06/27/us/politics/russia-casualties-ukraine-war.html |work=The New York Times |date=27 June 2024}}</ref><ref>{{cite news |title=Ukraine calls them meat assaults: Russia's brutal plan to take ground |url=https://www.bbc.com/news/articles/c80xjne8ryxo |work=BBC News |date=4 July 2024}}</ref> 2024 წლის ივნისის მონაცემებით, სავარაუდო გათვლებით, 20-დან 50 წლამდე ასაკის ყველა რუსი მამაკაცის დაახლოებით 2% უკვე მოკლული ან მძიმედ დაჭრილი იყო უკრაინაში 2022 წლის თებერვლის შემდეგ.<ref>{{cite Q|Q127275136|url-access=subscription}}</ref> 2024 წლის ოქტომბრის მდგომარეობით, გავრცელებული შეფასებებით, უკრაინაში ბრძოლების დროს დაღუპული და დაჭრილი რუსი სამხედროების რაოდენობამ 600 000-ს გადააჭარბა.<ref>{{cite news |title=In wartime Russia, some men may be worth more dead than alive, economist says |url=https://fortune.com/2024/11/16/russia-economy-military-death-payouts-vs-civilian-earnings-ukraine-war/ |work=Fortune |date=16 November 2024}}</ref> მას შემდეგ, რაც რუსეთში 2022 წელს მობილიზაცია გამოცხადდა, სამხედრო სასამართლოებმა თვითნებურად ნაწილის დატოვების (დეზერტირობის) ათასობით საქმე მიიღეს.<ref>{{cite news |title=The Heavy Toll of Desertion From the Russian Army |url=https://www.nytimes.com/2024/09/22/magazine/desertion-russian-army-ukraine-war.html |work=The New York Times |date=22 September 2024}}</ref> ორგანიზაცია Pro Asyl-მა 2024 წელს განაცხადა, რომ 2022 წლის თებერვლიდან მოყოლებული, სულ მცირე 250 000-მა რუსმა წვევამდელმა დატოვა ქვეყანა და სხვა სახელმწიფოებს შეაფარა თავი.<ref>{{cite news |title=Fleeing Ukraine war, Russian deserters find refuge in France |url=https://www.dw.com/en/fleeing-ukraine-war-russian-deserters-find-refuge-in-france/a-70665369 |work=Deutsche Welle |date=2 November 2024}}</ref> მას შემდეგ, რაც 2022 წლის საწყისი შეჭრის დროს ფრონტზე რამდენიმე წვევამდელი აღმოჩნდა (მიუხედავად იმისა, რომ რუსული კანონმდებლობა კრძალავს მათ გამოყენებას ქვეყნის ფარგლებს გარეთ), ვლადიმერ პუტინმა საჯაროდ მოიხადა ბოდიში, ხოლო რამდენიმე გენერალი თანამდებობიდან გადააყენეს და/ან დააპატიმრეს. მას შემდეგ უკრაინის ტერიტორიაზე წვევამდელები აღარ შეუმჩნევიათ.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pp=41, 231–232, 235}} მიუხედავად პუტინის დაპირებისა, რომ წვევამდელებს საბრძოლველად არ გაგზავნიდნენ, რუსული საინფორმაციო გამოცემა ვერსტკას ცნობით, 2024 წელს უკრაინის მიერ კურსკის ოლქში განხორციელებული შეტევის დროს ათობით წვევამდელი ჩავარდა ტყვედ ან უგზო-უკვლოდ დაიკარგა.<ref name="e455">{{cite web | title=20 лет: в Курской области после вторжения ВСУ погибли как минимум 25 российских срочников | website=Вёрстка | date=20 February 2025 | url=https://verstka.media/v-kurskoi-oblasti-posle-vtorzheniya-vsu-pogibli-kak-minimum-25-rossiiskih-srochnikov | language=ru | access-date=21 January 2026}}</ref> აქტივისტებისა და იურისტების განცხადებით, არსებობს საკანონმდებლო ხვრელი, რომელიც წვევამდელების საბრძოლო მოქმედებებში ჩართვის საშუალებას იძლევა: სულ რაღაც ოთხთვიანი მომზადების შემდეგ მათ შეუძლიათ ხელი მოაწერონ სრულფასოვან მოხალისეობრივ საბრძოლო კონტრაქტებს, რასაც წვევამდელები ხშირად ისე აკეთებენ, რომ ბოლომდე ვერც კი აცნობიერებენ, რაზე აწერენ ხელს.<ref name="c774">{{cite web | title=Russian Conscripts Can't Be Sent Into Battle. This One Was. And He's Not Happy About It. | website=RadioFreeEurope/RadioLiberty | date=19 May 2025 | url=https://www.rferl.org/a/russia-ukraine-conscripts-war-combat/33415104.html | access-date=21 January 2026}}</ref><ref name="i729">{{cite web | last1=Asadzade | first1=Ulviyya | title=Putin's Broken Promise: Young Russian Conscripts Dying In Ukraine Invasion | website=RadioFreeEurope/RadioLiberty | date=18 March 2025 | url=https://www.rferl.org/a/russian-conscripts-youth-dying-ukraine-putin/33351828.html | access-date=21 January 2026}}</ref> 2024 წლის ნოემბერში გამოცემა The Telegraph-მა გაავრცელა ინფორმაცია, რომ რუსეთმა, მზარდი დანაკარგების ფონზე, პირველად გამოსცა სპეციალური სახელმძღვანელო ჯარისკაცებისთვის, სადაც დეტალურად არის აღწერილი, თუ როგორ უნდა გათხარონ და მოუარონ საძმო საფლავებს. ოკუპირებული უკრაინის აღმოსავლეთით, დონბასის რეგიონში, უკვე დაფიქსირებულია რუსეთის მიერ საკუთარი ჯარისკაცების დასაკრძალავად საძმო საფლავების გამოყენების ფაქტები.<ref name="q183">{{cite web | last=Kilner | first=James | title=Instruction manual for digging mass graves given to Russian troops | website=The Telegraph | date=3 November 2024 | url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2024/11/03/instruction-manual-digging-mass-graves-russian-troops/ | access-date=12 April 2025}}</ref> [[2025]] წლის აპრილში ოლექსანდრ სირსკიმ განაცხადა, რომ უკრაინაში მყოფი რუსული ჯარების რაოდენობა ამჟამად 623 000-ს შეადგენს, რაც შეჭრის დაწყებიდან მოყოლებული ხუთჯერ არის გაზრდილი, და ეს რიცხვი ყოველთვიურად კიდევ 8 000-9 000 ჯარისკაცით იმატებს. მან ასევე აღნიშნა, რომ რუსეთის მთლიანი მობილიზაციური რესურსი 20 მილიონ ადამიანს შეადგენს, ან 5 მილიონს — თუ მხოლოდ სამხედრო მომზადების მქონე პირებს გავითვალისწინებთ. თუმცა, სირსკიმ ხაზგასმით აღნიშნა, რომ რუსეთის უპირატესობა არტილერიაში 10:1-დან 2:1-მდე შემცირდა, რაც ძირითადად რუსეთის საბრძოლო მასალის საწყობებზე უკრაინის მიერ მიყენებული დარტყმების შედეგია.<ref>{{cite web | last=Fornusek | first=Martin | title=Russia has capacity to mobilize 5 million trained troops, Syrskyi says | website=The Kyiv Independent | date=9 April 2025 | url=https://kyivindependent.com/russia-has-capacity-to-mobilize-5-million-trained-troops-syrskyi-says/ | access-date=17 April 2025}}</ref> 2025 წლის ივნისში ნატოს გენერალურმა მდივანმა მარკ რუტემ განაცხადა, რომ რუსები „ძალზე სწრაფი ტემპით აღადგენენ საკუთარ პოტენციალს“ და ბევრად მეტ საბრძოლო მასალას აწარმოებენ, ვიდრე მთელი ნატო ერთად, მიუხედავად იმისა, რომ მათი ეკონომიკა გაცილებით მცირეა. რუტემ ასევე შეაფასა, რომ რუსეთს შეუძლია ნატოს ტერიტორიაზე იერიში მომდევნო სამიდან ხუთ წელიწადში მიიტანოს და წევრ ქვეყნებს მოუწოდა, თავდაცვის ხარჯები მათი მშპ-ის (მთლიანი შიდა პროდუქტის) 5%-მდე გაზარდონ.<ref>{{cite web | last=Murray | first=Shona | title=Russia developing multiples more ammunition than NATO, says Mark Rutte | website=euronews | date=4 June 2025 | url=https://www.euronews.com/2025/06/04/russia-developing-multiples-more-ammunition-than-nato-says-secretary-general | access-date=15 June 2025}}</ref> ვინაიდან [[დრონებით ომი]] რუსეთ-უკრაინის კონფლიქტის ცენტრალურ ასპექტად იქცა, რუსეთმა გაზარდა ინვესტიციები და განვითარების ტემპები სხვადასხვა ტიპის უპილოტო აპარატების მიმართულებით. [[2025]] წლის 12 ნოემბერს რუსეთმა ოფიციალურად შექმნა თავისი უახლესი სამხედრო შტო: უპილოტო სისტემების ძალები.<ref name="TASS12Nov25">{{cite news |title=Russia establishes Unmanned Systems Forces|url=https://tass.com/defense/2042371|access-date=12 November 2025|work=TASS|date=12 November 2025}}</ref> იგი ჩამოყალიბდა იმ მიზნით, რომ მოხდეს უპილოტო საფრენი, სახმელეთო და საზღვაო სისტემების განვითარების, განთავსებისა და ოპერატიული მართვის ცენტრალიზება, ასევე ავტონომიური პლატფორმების ინტეგრირება არსებულ სამხედრო სტრუქტურებში.<ref name="TSFRussia Unmanned">{{cite web |last1=McDermott|first1=Roger N.|title=Russia's New Unmanned Systems Forces and the Strategic Role of DKO Weapons|url=https://www.saratoga-foundation.org/p/russias-new-unmanned-systems-forces|website=www.saratoga-foundation.org|publisher=The Saratoga Foundation|access-date=12 November 2025|language=en|date=20 June 2025}}</ref><ref name="FDD12Nov25JohnHardie">{{cite web |last1=Hardie|first1=John|title=Russia announces plans to form Unmanned Systems Forces|url=https://www.longwarjournal.org/archives/2024/12/russia-announces-plans-to-form-unmanned-systems-forces.php|website=FDD's Long War Journal|access-date=12 November 2025|date=20 December 2024}}</ref> 2025 წლის ოქტომბერში რამდენიმე წყარომ გაავრცელა ინფორმაცია, რომ დევნილობაში მოქმედი საინფორმაციო გამოცემა „ვერსტკას“ გამოძიების თანახმად, რუსი სამხედრო მეთაურები შეჭრის პირველივე წლიდან აწამებენ და სიკვდილით სჯიან საკუთარ პერსონალს. „ვერსტკამ“ აღნიშნა, რომ გამოძიების ფარგლებში მოიპოვა ასობით ცნობა მსგავსი სიკვდილით დასჯის შესახებ. ეს ინციდენტები თავდაპირველად სანგრებში სიმთვრალისა თუ დაუმორჩილებლობის გამო დასჯით დაიწყო, დროთა განმავლობაში კი პირადი კონფლიქტებისა თუ გამოძალვის ნიადაგზე მკვლელობებში გადაიზარდა; გამოცემამ იდენტიფიცირება მოახდინა 101 სამხედრო მოსამსახურის, რომელთაც ამ ქმედებების ჩადენაში ედებათ ბრალი. სრულმასშტაბიანი ომის დაწყებიდან მოყოლებული, რუსეთის მთავარ სამხედრო პროკურატურაში ძალადობასთან დაკავშირებული 12 000-ზე მეტი საჩივარი შევიდა, რაც განსაკუთრებით 2023 წლის მეორე ნახევრიდან გახშირდა. აქედან მხოლოდ 10 სისხლის სამართლის საქმე აღიძრა, რის შედეგადაც ხუთი ოფიცერი იქნა მსჯავრდებული ხელქვეითების მკვლელობისთვის. გამოძიების მიხედვით, საველე მეთაურების ქმედებების გამოძიებაზე „არაოფიციალური აკრძალვაა“ დაწესებული. რუსმა ჯარისკაცებმა „ვერსტკასთან“ საუბარში აღნიშნეს, რომ სიკვდილით დასჯილ პერსონალს ხშირად დეზერტირებად ან უგზო-უკვლოდ დაკარგულებად აფორმებენ, ხოლო მათ ცხედრებს ტყეებში მარხავენ ან ბრძოლის ველზე ტოვებენ და ცეცხლს უხსნიან, რათა დაღუპვა საბრძოლო მოქმედებებს მიაწერონ.<ref name="o168">{{cite web | author=The Moscow Times | title=At Least 100 Russian Officers Have Executed Their Own Comrades in Ukraine – Vyorstka | website=The Moscow Times | date=6 November 2025 | url=https://www.themoscowtimes.com/2025/10/30/at-least-100-russian-officers-have-executed-their-own-comrades-in-ukraine-vyorstka-a90987 | access-date=6 November 2025}}</ref><ref name="y754">{{cite web | title=Report says over 100 Russian officers involved in frontline executions | website=TVP World | date=30 October 2025 | url=https://tvpworld.com/89758108/russian-officers-torture-kill-own-troops-on-ukraine-frontlines | access-date=6 November 2025}}</ref><ref name="t461">{{cite web | last=Sauer | first=Pjotr | title=Russian army chiefs torturing and executing soldiers who refuse to fight in Ukraine, report says | website=The Guardian | date=30 October 2025 | url=https://www.theguardian.com/world/2025/oct/30/russian-army-chiefs-torturing-and-executing-soldiers-who-refuse-to-fight-in-ukraine-report-says | access-date=6 November 2025}}</ref> ტელეკომპანია [[BBC]]-ის მიერ [[2026]] წლის თებერვალში გამოქვეყნებული მასალის მიხედვით (სადაც რუსი ჯარისკაცები ინტერვიუებში ღიად აღწერენ სიკვდილით დასჯის ფაქტებს), საკუთარი ჯარისკაცების მკვლელობას რუსულ სამხედრო სლენგზე „ნულზე დასმა“ ეწოდება.<ref name="i475">{{cite web | last=Steele | first=Ben | title=Russia soldiers tell BBC they saw fellow troops in Ukraine war executed on commanders' orders | website=BBC Home | date=24 February 2026 | url=https://www.bbc.com/news/articles/cz7gw3l395ro | access-date=26 February 2026}}</ref> [[გაერთიანებული სამეფო]]ს თავდაცვის კვლევების სამეფო ინსტიტუტის შეფასებით, რუსეთმა რუსეთ-უკრაინის ომის შედეგად უდიდესი „საბრძოლო გამოცდილება“ მიიღო.<ref name="ap">{{cite web | title=Russia is helping China to prepare for a potential invasion of Taiwan, defense institute says | website=Associated Press | date=26 September 2025 | url=https://apnews.com/article/russia-china-taiwan-xi-putin-ukraine-invasion-ac47ae6daf03ceb5d49d6e2d0da7fcab | access-date=21 February 2026|quote=It’s not certain that China has decided to invade Taiwan, but access to Russian equipment and localized training in China means Beijing will be better equipped for a potential invasion, Danylyuk said. “The greatest value of the deal” to China is likely in the training and procedures for command and control of parachute forces, because Russia has “combat experience,” whereas China doesn’t, write Oleksandr Danylyuk and Jack Watling.}}</ref> ===ომის დანაშაულები=== რუსეთის შეიარაღებული ძალების მიერ ჩადენილი სამხედრო დანაშაულები დოკუმენტირებულია რამდენიმე სამხედრო კონფლიქტში, მათ შორის ჩეჩნეთის მეორე ომში,<ref name="a907">{{cite book | last=Gilligan | first=Emma | title=Terror in Chechnya: Russia and the Tragedy of Civilians in War | publisher=Princeton University Press | date=9 November 2009 | isbn=978-1-4008-3176-0 | url=https://books.google.com/books?id=WLFzd1TP0PwC&pg=PA6 | access-date=31 May 2025 | page=}}</ref><ref name="p111">{{cite web | title=War Crimes In Chechnya and the Response of the West | website=Human Rights Watch | date=29 February 2000 | url=https://www.hrw.org/news/2000/02/29/war-crimes-chechnya-and-response-west | access-date=31 May 2025}}</ref> რუსეთ-საქართველოს ომსა<ref name="c800">{{cite web | title=Georgia: International Groups Should Send Missions | website=Human Rights Watch | date=18 August 2008 | url=https://www.hrw.org/news/2008/08/18/georgia-international-groups-should-send-missions | access-date=31 May 2025}}</ref> და რუსეთ-უკრაინის ომში.<ref name="h508">{{cite journal | last=Wille | first=Belkis | title="We Had No Choice" | journal=Human Rights Watch | date=1 September 2022 | url=https://www.hrw.org/report/2022/09/01/we-had-no-choice/filtration-and-crime-forcibly-transferring-ukrainian-civilians | access-date=31 May 2025 | page=}}</ref> 2024 წელს [[სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლო]]მ რუსეთის უმაღლესი სამხედრო ოფიცრების — სერგეი შოიგუს, ვალერი გერასიმოვის, სერგეი კობილაშისა და ვიქტორ სოკოლოვის დაკავების ორდერები გასცა უკრაინაში მშვიდობიან მოსახლეობასა და სამოქალაქო ობიექტებზე თავდასხმების წარმართვის გამო, რაც სავარაუდო სამხედრო დანაშაულად კვალიფიცირდება.<ref name="Reuters_11_July_2024">{{cite news |date=11 July 2024 |title=International Criminal Court issues arrest warrants for Russia's Shoigu and Gerasimov |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/europe/international-criminal-court-issues-arrest-warrant-russias-shoigu-gerasimov-2024-06-25/ |access-date=5 July 2025 }}</ref> 2025 წლის მაისში გამოქვეყნებულ გაეროს ანგარიშში გაკეთდა დასკვნა, რომ რუსეთის შეიარაღებული ძალების მიერ ხერსონში მშვიდობიან მოსახლეობაზე განხორციელებული განმეორებადი თავდასხმები დრონებით სამხედრო დანაშაულსა და კაცობრიობის წინააღმდეგ მიმართულ დანაშაულს უტოლდება.<ref name="p704">{{cite web | title=UN Commission concludes that Russian armed forces' drone attacks against civilians in Kherson Province amount to crimes against humanity of murder | website=OHCHR | date=28 May 2025 | url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/05/un-commission-concludes-russian-armed-forces-drone-attacks-against-civilians | access-date=31 May 2025}}</ref> ==სტრუქტურა== რუსეთის პრეზიდენტი შეიარაღებული ძალის უმაღლესი მთავარსარდალია. რუსეთის ფედერაციის თავდაცვის სამინისტრო ჯარის ადმინისტრაციული ორგანოა, რომელიც პასუხისმგებელია საბრძოლო მზადყოფნაზე, ცოცხალი ძალის მობილიზებასა და შესყიდვებზე. იგი ახორციელებს საპრეზიდენტო დირექტივების იმპლემენტაციას და ზედამხედველობს გენერალურ შტაბს.{{sfn|DIA 2017|pages=23-24}} თავად გენერალური შტაბის მოვალეობაა რუსეთის წინაშე არსებული საფრთხეების შესწავლა და ქვეყნისა თუ მისი ინტერესების დაცვის გეგმების შემუშავება.{{sfn|DIA 2017|page=24}} მოსკოვში მდებარე თავდაცვის ეროვნული მართვის ცენტრი, რომელიც [[2014]] წელს დაარსდა, შეიარაღებული ძალის მართვისა და კონტროლის სისტემის უმნიშვნელოვანესი კომპონენტია.{{sfn|DIA 2017|page=28}} ამერიკის შეერთებული შტატების შტაბების მეთაურთა გაერთიანებულ კომიტეტთან შედარებით, რუსეთის გენერალურ შტაბს გაცილებით ფართო როლი აკისრია, რაც მთელ შეიარაღებულ ძალაზე ოპერატიულ სარდლობას გულისხმობს. იგი ასევე პასუხისმგებელია გრძელვადიან დაგეგმარებაზე, დოქტრინების შემუშავებასა და აღჭურვილობის შესყიდვაზე. გენერალური შტაბის უფროსი, გარდა იმისა, რომ ყველა სახეობის ჯარსა და სამსახურს მეთაურობს, შტაბის შიგნით ფლობს „გენერალური ინსპექტორის“ მსგავს უფლებამოსილებებს — იგი პასუხისმგებელია შტაბის სტრუქტურასა და ფუნქციებზე და, ამავდროულად, თავდაცვის მინისტრის მოადგილის პოსტსაც იკავებს.<ref>{{Cite web |last=Bartles |first=Charles K. |title=Getting Gerasimov Right |date=January–February 2016 |access-date=24 January 2026 |work=[[Military Review]] |url=https://www.armyupress.army.mil/Portals/7/military-review/Archives/English/MilitaryReview_20160228_art009.pdf }}</ref>{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|page=13}} გენერალური შტაბის მნიშვნელოვან დეპარტამენტებს შორის აღსანიშნავია მთავარი ოპერატიული სამმართველო — ყველაზე დიდი დანაყოფი, რომელიც ოპერატიულ და სტრატეგიულ დაგეგმარებაზეა პასუხისმგებელი.{{sfn|Blanc|Demus|Evans|Grisé|2023|pages=22}} ასევე საკვანძოა მთავარი სამმართველო (წარსულში ცნობილი როგორც მთავარი სადაზვერვო სამმართველო), რომელიც სამხედრო და სამოქალაქო ხელმძღვანელობას ინფორმაციით ამარაგებს და გენშტაბის შიგნით გარკვეული ავტონომიით სარგებლობს.{{sfn|Blanc|Demus|Evans|Grisé|2023|pages=22}} ამავე სტრუქტურაში შედის სამხედრო პოლიციის მთავარი სამმართველო ([[2012]] წლიდან),<ref>{{cite news|author=<!--Staff writer(s)/no by-line.-->|date=3 July 2012|title=Военная полиция появится в России 1 декабря 2012 года|language=ru|work=[[Interfax]]|url=https://www.interfax.ru/russia/253641|access-date=22 April 2022|archive-date=23 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211023115756/https://www.interfax.ru/russia/253641|url-status=live}}</ref> მთავარი საორგანიზაციო-სამობილიზაციო სამმართველო და კავშირგაბმულობის მთავარი სამმართველო.{{sfn|Blanc|Demus|Evans|Grisé|2023|page=17}} [[2018]] წლის ივლისში კი შეიქმნა რუსეთის შეიარაღებული ძალის მთავარი სამხედრო-პოლიტიკური სამმართველო, რითაც აღდგა იდეოლოგიური მომზადების ფუნქცია — ის, რაც [[საბჭოთა არმია|საბჭოთა არმიის]] დაშლის შემდეგ გაუქმებული იყო.<ref>{{Cite web|date=31 July 2018|title=Putin gives Russian army a political wing|url=https://timesofmalta.com/articles/view/putin-gives-russian-army-a-political-wing.685749|access-date=12 December 2021|website=Times of Malta|language=en-gb|archive-date=6 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220506003904/https://timesofmalta.com/articles/view/putin-gives-russian-army-a-political-wing.685749|url-status=live}}</ref> ===ჯარის სახეობები=== შეიარაღებული ძალა შემდეგი სტრუქტურული ერთეულებისგან შედგება:{{sfn|Grau|Bartles|2016|page=27}} * შეიარაღებული ძალის სახეობები:{{efn|{{langx|ru|Вид вооружённых сил}}}} რუსეთის სახმელეთო ჯარები, რუსეთის საჰაერო-კოსმოსური ძალები და სამხედრო-საზღვაო ფლოტი. * ცალკეული გვარეობები:{{efn|{{langx|ru|Род войск}}}} სტრატეგიული დანიშნულების სარაკეტო ჯარები, რუსეთის საჰაერო-სადესანტო ჯარები და უპილოტო სისტემების ჯარი. * სპეციალური დანიშნულების ფორმირებები:{{efn|{{langx|ru|Формирования специального назначения}}}} სპეციალური ოპერაციების ძალები. * სპეციალური გვარეობები:{{efn|{{langx|ru|Специальные войска}}}} მატერიალურ-ტექნიკური უზრუნველყოფა. გარდა ამისა, არსებობს კიდევ ორი ცალკეული გვარეობა — ეროვნული გვარდია და სასაზღვრო სამსახური. მათ ნარჩუნებული აქვთ „შეიარაღებული ძალის“ სამართლებრივი სტატუსი, თუმცა არ შედიან რუსეთის გენერალური შტაბის იურისდიქციაში. ეროვნული გვარდია ყოფილი შინაგანი ჯარების ბაზაზეა ჩამოყალიბებული; ეს ახალი სტრუქტურა შინაგან საქმეთა სამინისტროს გამოეყო, ცალკე უწყებად ჩამოყალიბდა და უშუალოდ რუსეთის პრეზიდენტს ექვემდებარება. რაც შეეხება სასაზღვრო სამსახურს, იგი უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის (ქვეყნის მთავარი შიდა სადაზვერვო სააგენტოს) გასამხედროებული ორგანიზაციაა. ორივე ორგანიზაციას, თავიანთი ძირითადი სამშვიდობო საქმიანობის გარდა, საომარი მოქმედებების დროს მნიშვნელოვანი ამოცანები აკისრიათ და ფლობენ საკუთარ სახმელეთო, საჰაერო და საზღვაო დანაყოფებს. მთლიანობაში, შეიარაღებულ ძალას ტრადიციულად უბრალოდ „ჯარს“ (არმიას) უწოდებენ, გარდა იმ შემთხვევებისა, როდესაც სამხედრო-საზღვაო ფლოტი სპეციალურად არის გამოყოფილი. ===სამხედრო ოლქები, არმიები და საჰაერო ძალები=== რუსეთში არსებობს ხუთი სამხედრო ოლქი: [[მოსკოვი]]ს სამხედრო ოლქი, [[ლენინგრადი]]ს სამხედრო ოლქი, [[სამხრეთის სამხედრო ოლქი]], ცენტრალური სამხედრო ოლქი და აღმოსავლეთის სამხედრო ოლქი. [[2024]] წელს დასავლეთის სამხედრო ოლქი ლენინგრადისა და მოსკოვის ოლქებად დაიყო, ხოლო ჩრდილოეთის ფლოტის გაერთიანებული სტრატეგიული სარდლობა, რომელიც სამხედრო ოლქის დონეს უთანაბრდებოდა, გაუქმდა. [[1992]] წელს სულ რვა ოლქი არსებობდა: მოსკოვის, ლენინგრადის, ჩრდილოეთ კავკასიის, [[ვოლგა|ვოლგის]], [[ურალის ფედერალური ოკრუგი|ურალის]], იმიერბაიკალის, [[ციმბირი]]სა და შორეული აღმოსავლეთის. [[კალინინგრადი]]ს სპეციალური რაიონი [[1997]] წელს შეიქმნა, [[1998]] წელს კი იმიერბაიკალის ოლქი გაუქმდა და მისი ტერიტორია ციმბირისა და შორეული აღმოსავლეთის ოლქებს შორის განაწილდა. [[2001]] წელს ვოლგისა და ურალის ოლქები გაერთიანდა და ვოლგა-ურალის ოლქი ეწოდა. [[2010]] წელს მანამდე არსებული ექვსი ოლქი და კალინინგრადის რეგიონი ოთხ მსხვილ ოლქად შეაკუმშეს, რომლებიც, ამავდროულად, გაერთიანებულ საჯარისო სარდლობებს წარმოადგენდნენ; ესენია დასავლეთის, სამხრეთის, ცენტრალური და აღმოსავლეთის ოლქები. ჩრდილოეთის ფლოტის გაერთიანებული სტრატეგიული სარდლობა კი [[2015]] წელს ჩამოყალიბდა. რუსეთის ფედერაციის არსებობის ადრეულ პერიოდში სამხედრო ოლქებმა საბჭოთა ეპოქისგან მემკვიდრეობით მიიღეს „დაკომპლექტების, წვრთნისა და აღჭურვის“ ფუნქცია, რაც ძირითადად ლოგისტიკასა და ცოცხალი ძალის ფორმირებაზე — მათ შორის წვრთნასა და საკონტრაქტო ჯარისკაცების აყვანაზე — ვრცელდებოდა. ოლქები უმთავრესად სახმელეთო ძალებზე იყვნენ ფოკუსირებულნი. საბრძოლო სარდლობა გენერალური შტაბიდან ოლქების დაქვემდებარებაში მყოფ შენაერთებზე (მაგალითად, საველე არმიებზე) იყო დელეგირებული. ეს მიდგომა შეიცვალა 2008 წლის რეფორმით, რომელმაც თითოეული ოლქი ოპერატიულ-სტრატეგიულ სარდლობად აქცია. ამ ცვლილებამ რუსული სამხედრო ოლქები ამერიკულ გეოგრაფიულ გაერთიანებულ სარდლობებს გაუტოლა. ისინი ზედამხედველობენ ჯარის თითოეული სახეობის მუდმივმოქმედ ძალებს, ასევე საჰაერო-სადესანტო ან სხვა გვარეობების (მათ შორის, ზოგჯერ GRU-ს) მიმაგრებულ ნაწილებს. თითოეულ სამხედრო ოლქს აქვს თავდაცვის მართვის საკუთარი ცენტრი, რომელიც მოსკოვის თავდაცვის ეროვნული მართვის ცენტრის რეგიონულ ანალოგს წარმოადგენს და მასთან მუდმივ კავშირზეა. საომარ პირობებში სამხედრო ოლქი, კონკრეტული ოპერაციის საჭიროებიდან გამომდინარე, აყალიბებს ჯარების დაჯგუფებას. 2022 წელს უკრაინაში რუსეთის შეჭრის დასაწყისში, იმ დროისთვის არსებულმა ოლქებმა შექმნეს დასავლეთის, სამხრეთის, ცენტრალური და აღმოსავლეთის ჯარების დაჯგუფებები, სადაც ოლქის შტაბ-ბინა იმავდროულად ამ დაჯგუფების შტაბ-ბინასაც წარმოადგენდა. გარდა ამისა, სომხეთში მდებარე 102-ე სამხედრო ბაზა (ამიერკავკასიის ჯარების ყოფილი დაჯგუფებიდან) ექვემდებარება სამხრეთის სამხედრო ოლქს, რომლის შტაბიც დონის [[როსტოვის ოლქი|როსტოვშია]]. [[ტაჯიკეთი|ტაჯიკეთში]] განლაგებული 201-ე გვარდიული სამხედრო ბაზა ემორჩილება ცენტრალურ სამხედრო ოლქს ეკატერინბურგში, ხოლო [[მოლდოვა]]ში (დნესტრისპირეთში) მყოფი რუსული ჯარების ოპერატიული ჯგუფი ანგარიშვალდებული იყო დასავლეთის სამხედრო ოლქის წინაშე სანქტ-პეტერბურგში. სამხედრო ოლქების ქვემოთ, სახმელეთო ჯარების ძირითად ოპერატიულ ფორმირებებს დანომრილი არმიები წარმოადგენენ; 2022 წლის მონაცემებით, ესენია 11 საერთო-საჯარისო არმია და 1-ლი გვარდიული სატანკო არმია. მათ ასევე დიდი ტაქტიკური როლი აკისრიათ; უკრაინის ომის დროს არმიის დონის შტაბები ხშირად პირდაპირ მეთაურობდნენ ბატალიონის ტაქტიკურ ჯგუფებს და გვერდს უვლიდნენ დივიზიის, ბრიგადის ან პოლკის შტაბებს. საჰაერო-კოსმოსურ ძალებს, რომლებიც [[2015]] წელს რუსეთის სამხედრო-საჰაერო ძალებისა და საჰაერო-კოსმოსური თავდაცვის ძალების შერწყმით შეიქმნა, აქვთ თავიანთი ანალოგი — საჰაერო და საჰაერო თავდაცვის არმიები; [[2017]] წლის მონაცემებით, თითოეული ასეთი არმია მიმაგრებული იყო ოთხიდან ერთ-ერთ ოლქზე. თავად სახმელეთო ჯარებს საკუთარი ავიაცია არ გააჩნიათ, თუმცა 2022 წლის ბოლოს გამოცხადდა, რომ თითოეული საერთო-საჯარისო არმია მიიღებდა საავიაციო ბრიგადას (იმის დაზუსტების გარეშე, ეს ბრიგადები უშუალოდ სახმელეთო ჯარების საკუთრებაში იქნებოდა თუ საჰაერო-კოსმოსური ძალების მიმაგრებული ნაწილები). ასევე ცნობილი გახდა, რომ ყოფილი დასავლეთის სამხედრო ოლქის მე-6 საჰაერო და საჰაერო თავდაცვის არმიის აქტივები ახალ, ლენინგრადისა და მოსკოვის ოლქების ორ არმიას შორის გადანაწილდება. ===სამხედრო-საზღვაო ფლოტი=== სამხედრო-საზღვაო ფლოტის შტაბ-ბინა სანქტ-პეტერბურგში მდებარეობს და მის შემადგენლობაში ოთხი ფლოტი და ერთი ფლოტილია შედის. თითოეული მათგანი ადმინისტრაციულ ბრძანებებსა და მითითებებს ფლოტის მთავარი შტაბიდან იღებს, თუმცა ოპერატიულად ემორჩილება შესაბამის ოპერატიულ-სატრატეგიულ სარდლობას (OSK) და მიბმულია კონკრეტულ სამხედრო ოლქზე.[148] კალინინგრადში ბაზირებული ბალტიის ფლოტი ადრე დასავლეთის ოლქს ექვემდებარებოდა, ახლა კი ლენინგრადის ოლქის შემადგენლობაშია. [[ვლადივოსტოკი|ვლადივოსტოკში]] განლაგებული წყნარი ოკეანის ფლოტი მიბმულია აღმოსავლეთის ოლქზე. კასპიის ფლოტილია (შტაბ-ბინით [[ასტრახანი|ასტრახანში]]) და [[შავი ზღვის ფლოტი]] ფლოტი (შტაბ-ბინით [[სევასტოპოლი|სევასტოპოლში]]) სამხრეთის სამხედრო ოლქს ექვემდებარებიან. რაც შეეხება ჩრდილოეთის ფლოტს, რომლის შტაბიც [[სევერომორსკი|სევერომორსკშია]], იგი [[2015]]-დან [[2024]] წლამდე ოლქის დონის ცალკეულ გაერთიანებულ სტრატეგიულ სარდლობას წარმოადგენდა, დღეს კი ლენინგრადის ოლქის დაქვემდებარებაშია.[149][150] რუსეთის ბირთვული ტრიადის საზღვაო კომპონენტის უდიდეს ნაწილს ჩრდილოეთის ფლოტი აკონტროლებს, გარკვეულ წილს კი — წყნარი ოკეანის ფლოტიც ფლობს.[148] სამხედრო-საზღვაო ფლოტს მხარს უჭერს საზღვაო ავიაცია, რაც მას საჰაერო-კოსმოსური ძალების გარდა ერთადერთ საჯარისო სახეობად აქცევს, რომელსაც საკუთარი თვითმფრინავები ჰყავს,[151] და ასევე აქვს საზღვაო ქვეითი ჯარი, რომელიც 2022 წლამდე ხუთი ბრიგადისგან შედგებოდა. 2022 წელს გამოცხადდა, რომ ხუთივე ბრიგადა დივიზიებად გადაკეთდებოდა, 2023 წლის ზაფხულში კი მეექვსე ბრიგადაც ჩამოყალიბდა.[152] საზღვაო ქვეითების დანიშნულება არა იძულებითი ამფიბიური დესანტის გადასხმა, არამედ ისეთ სანაპიროზე გადასვლაა, სადაც წინააღმდეგობის დონე დაბალია ან გარემო უკვე კონტროლდება — მას შემდეგ, რაც უსაფრთხო პლაცდარმს მისივე ორგანული ნაწილები ან სხვა სახმელეთო ძალები მოამზადებენ.[153] რუსეთს ჰყავს მხოლოდ ერთი ავიამზიდი — [[ადმირალი კუზნეცოვი|„ადმირალი კუზნეცოვი“]].[154][155] გემი 2018 წლიდან მწყობრიდანაა გამოსული და სარემონტო სამუშაოებს გადის. რემონტის პროცესს მუდმივად აფერხებს სხვადასხვა ავარიები, სახსრების გაფლანგვა და სხვა დაბრკოლებები.[156] ==ლოგისტიკა== რუსეთის შეიარაღებული ძალის მატერიალურ-ტექნიკური უზრუნველყოფის სამსახური (MTO) არის სტრუქტურა, რომელსაც ჯარის მუდმივი საბრძოლო მზადყოფნისთვის მისი მომარაგება და შენახვა აკისრია. რუსეთმა მემკვიდრეობით მიიღო საბჭოთა ეპოქის ორი უწყება, რომლებიც ამ ამოცანას ასრულებდნენ — ზურგის სამსახური და ტექნიკური უზრუნველყოფის სამსახური (ეს უკანასკნელი შესყიდვებზე იყო ფოკუსირებული). 2008 წლის რეფორმების დროს ისინი ერთ ცენტრალიზებულ სისტემაში გაერთიანდნენ.[157] MTO-ს ხელმძღვანელი, ამავდროულად, თავდაცვის მინისტრის მოადგილეა ლოგისტიკის დარგში.[158][159] სახმელეთო ჯარების თითოეულ მანევრულ ბრიგადაში არის MTO-ს ბატალიონი, ხოლო სამხედრო ოლქის დონეზე არსებობს მატერიალურ-ტექნიკური უზრუნველყოფისა და სარკინიგზო ბრიგადები, მომარაგების საწყობები და სარემონტო ქარხნები.[160][161] რუსულ ლოგისტიკურ სისტემაში არ მოქმედებს პრინციპი „მოითხოვე და მიიღე“; აქ გამოიყენება „ზემოდან ქვემოთ მიწოდების“ მოდელი, სადაც ზემდგომი დანაყოფი ალგორითმული გათვლების საფუძველზე თავად განსაზღვრავს მარაგების რაოდენობასა და მიწოდების გრაფიკს.[160] MTO-ს სისტემა დიდ აქცენტს აკეთებს მომარაგებისთვის არსებული სატრანსპორტო ხაზების გამოყენებაზე. ამ მიზნით, ლოგისტიკურ ბრიგადებში შედის სარკინიგზო ბრიგადები და მილსადენების ბატალიონები.[160] MTO-ს დეპარტამენტებს შორის არის[162] სატრანსპორტო უზრუნველყოფის დეპარტამენტი (ამერიკის სატრანსპორტო სარდლობის მიახლოებითი ანალოგი), რომელიც კოორდინაციას უწევს და ხელშეკრულებებს აფორმებს სამხედრო გადაზიდვებზე რკინიგზით, ჰაერითა თუ ზღვით.[163] სხვა სტრუქტურებს შორისაა საავტომობილო და სატანკო, ასევე სარაკეტო და საარტილერიო დეპარტამენტები.[162] რუსეთის სარკინიგზო სისტემა არმიის მთავარი სტრატეგიული და ოპერატიული გადაადგილების საშუალებაა,[164] რადგან პირადი შემადგენლობისა და ტვირთების აბსოლუტური უმრავლესობა სწორედ რკინიგზით გადაადგილდება.[165] MTO-ს შემადგენლობაში შემავალ სარკინიგზო ჯარებს ევალებათ ლიანდაგების მომზადება, მშენებლობა და დაცვა. ისინი ათ ცალკეულ ბრიგადასა და ორ ცალკეულ ბატალიონში არიან ორგანიზებულნი.[166] სხვადასხვა ანგარიშების თანახმად, 2022 წელს უკრაინაში სრულმასშტაბიანი შეჭრის შემდეგ, რუსეთს სერიოზული პრობლემები შეექმნა ლოგისტიკის კუთხით, რამაც, სხვა საკითხებთან ერთად, რუს ჯარისკაცებში არასაკმარისი კვებაც გამოიწვია.[167] 2026 წლის აპრილში გამოცემა The Sunday Times-მა გაავრცელა ინფორმაცია, რომ უკრაინის დაზვერვისგან მიიღო მტკიცებულებები, რომლებიც რუსულ ჯარში კანიბალიზმის მინიმუმ ხუთ შემთხვევას ადასტურებდა. მტკიცებულებები მოიცავდა 2025 წლის ნოემბრის აუდიოჩანაწერებს, რომლებიც ეხებოდა დონეცკის ოკუპირებულ ტერიტორიაზე მომხდარ ინციდენტს — იქ რუსი ჯარისკაცი იმ ორ თანამებრძოლს შორის ერთ-ერთის მოჭრილი ფეხის ჭამას ცდილობდა, რომლებიც თავადვე მოკლა. ქვედანაყოფის მეთაურმა მომხდარი თავისი ბრიგადის ლეიტენანტს მოახსენა. ასევე გავრცელდა ფოტომასალაც, მათ შორის მოჭრილი ფეხის ფოტო, რომელიც Times-ის განცხადებით ავთენტურია. ფოტო სამხედრო ქირურგსაც გადაუგზავნეს, რომელმაც დაადასტურა, რომ ჭრილობა ბასრი დანით მიყენებულს ჰგავდა.[168][169] ==პირადი შემადგენლობა== რუსეთის შეიარაღებული ძალა ჰიბრიდულ სისტემას იყენებს, რომელიც სავალდებულო სამხედრო გაწვევასა და ნებაყოფლობით (საკონტრაქტო) სამსახურს აერთიანებს. რუსეთის ყველა მამრობითი სქესის მოქალაქე ვალდებულია 17 წლის ასაკში დარეგისტრირდეს სამხედრო აღრიცხვაზე, ხოლო 18-დან 27 წლამდე ასაკის ყველა მამაკაცისთვის სავალდებულოა თორმეტთვიანი სამხედრო სამსახურის გავრცელება. თავდაპირველად სამსახურის ვადა ორი წელი იყო, თუმცა 2007 წლის მარტში იგი 18 თვემდე შემცირდა, 2008 წლის იანვარში კი — ერთ წლამდე. 2022 წლის დეკემბერში გაწვევის მაქსიმალური ასაკი 30 წლამდე გაიზარდა, პარალელურად კი გაჟღერდა წინადადება სამსახურის თავდაპირველი ორწლიანი ვადის აღდგენის შესახებ. სამხედროების უმეტესობისთვის სავალდებულო საპენსიო ასაკი 65 წელია, გარდა პოლკოვნიკ-გენერლების, ადმირლებისა და მათზე მაღალი ჩინებისა, რომელთათვისაც ეს ზღვარი 70 წელს შეადგენს. თავდაცვის სამინისტროს განცხადებით, შეიარაღებულმა ძალამ უნდა შეინარჩუნოს სამობილიზაციო რეზერვი, რათა არსებობდეს მუდმივმოქმედი ჯარის გაძლიერების რესურსი იმ შემთხვევისთვის, თუ ეს უკანასკნელი დამოუკიდებლად ვერ შეძლებს შეიარაღებული კონფლიქტის შეკავებას ან ჩახშობას. შეიარაღებული ძალების ოფიციალური შტატების რაოდენობა რუსეთის პრეზიდენტის ბრძანებულებით განისაზღვრება. ჯარის რაოდენობა საბჭოთა ეპოქის 2.7 მილიონიანი ნიშნულიდან 1994 წლისთვის 2.1 მილიონამდე შემცირდა. [[1997]] წელს პირადი შემადგენლობა 1.6 მილიონს შეადგენდა, [[2000]] წლისთვის კი ეს ციფრი დაახლოებით 1 მილიონამდე ჩამოვიდა. 2008 წლის რეფორმამ ოფიცერთა საშტატო ერთეულები 220,000-მდე შეამცირა და მიზნად დაისახა 2017 წლისთვის 425,000 პროფესიონალი საკონტრაქტო ჯარისკაცის აყვანა. ყოველწლიურად სამხედრო სამსახურს 270,000 წვევამდელი გადიოდა. 2010 წელს მოქმედი ჯარისკაცების რაოდენობა დაახლოებით 1 მილიონად ფასდებოდა, თუმცა რუსეთის ანგარიშვალდებულების პალატამ 2013 წელს განაცხადა, რომ არმიაში საშტატო ადგილების თითქმის მეოთხედი ვაკანტური იყო. 2022 წლის უკრაინაში შეჭრამდე რუსული ჯარის სავარაუდო რაოდენობა 900,000-ს შეადგენდა. ვრცელდებოდა ინფორმაცია, რომ ომის მიმდინარეობისას თავდაცვის სამინისტრო ყოველწლიურად 400,000-დან 500,000-მდე ახალ ჯარისკაცს აიყვანდა. 2022 წლის დეკემბერში პუტინმა შეიარაღებული ძალების ოფიციალური შტატი 1.15 მილიონიდან 1.5 მილიონამდე გაზარდა. 2022 წლის 28 მაისს, უკრაინაში მიმდინარე აგრესიის ფონზე, ვლადიმერ პუტინმა ხელი მოაწერა კანონს, რომელმაც პირველი სამხედრო კონტრაქტის გაფორმებისთვის მანამდე არსებული ზედა ასაკობრივი ზღვარი (40 წელი) გააუქმა. უკრაინაში მებრძოლი საკონტრაქტო ჯარისკაცების უმრავლესობა რუსეთის მოსახლეობის ღარიბი ფენებიდანაა. ფულადი ბონუსი, რომელსაც უკრაინაში საომრად წასულებს პირველივე კონტრაქტის გაფორმებისას უხდიან, რუსეთში მრავალი ადამიანის მთელი წლის ხელფასზე მეტია. 2024 წლის ნოემბერში, ცოცხალი ძალის მძიმე დანაკარგების ფონზე, რუსეთმა უკრაინაში დაჭრილი სამხედროებისთვის განკუთვნილი კომპენსაციები შეამცირა, ვინაიდან დაჭრილთა დიდი რაოდენობის გამო მთავრობა სულ უფრო მზარდ სამხედრო ხარჯებს აწყდება. 2025 წლის ივნისში უკრაინულმა და დასავლურმა შეფასებებმა უკრაინაში რუსეთის სამხედრო დანაკარგების (დაღუპულთა და დაჭრილთა) შესახებ ერთ მილიონს გადააჭარბა. 2026 წლის იანვარში [[ნატო]]ს გენერალურმა მდივანმა მარკ რუტემ განაცხადა, რომ თვეში 25,000-მდე რუსი ჯარისკაცი იღუპებოდა და ამ დანაკარგებს „კატასტროფული“ უწოდა. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:რუსეთის შეიარაღებული ძალები]] crr9zi7oms03yajwee5qfp6hwee6rfp 5406647 5406337 2026-06-04T05:08:20Z AkakiBalanchivadze 92095 /* პირადი შემადგენლობა */ 5406647 wikitext text/x-wiki '''რუსეთის ფედერაციის შეიარაღებული ძალები''' ({{lang-ru|Вооружённые Си́лы Росси́йской Федера́ции}}), ასევე ცნობილი, როგორც '''რუსეთის შეიარაღებული ძალები''' — [[რუსეთი|რუსეთის]] სამხედრო ძალები, რომელიც ორგანიზებულია სამ შტოდ - სახმელეთო ჯარები, საზღვაო ძალები და კოსმოსური ძალები - სამ დამოუკიდებელ საბრძოლო დანაყოფად (სტრატეგიული სარაკეტო ძალები, საჰაერო-სადესანტო ძალები და უპილოტო სისტემების ძალები )<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/#military-and-security|title=Russia|date=28 February 2023|publisher=Central Intelligence Agency|via=CIA.gov|access-date=20 September 2022|archive-date=9 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210109173026/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/#military-and-security|url-status=dead}}</ref> და სპეციალური ოპერაციების ძალების სარდლობად.<ref>IISS, ''The Military Balance 2022,'' 201.</ref> რუსეთის შეიარაღებული ძალები მსოფლიოში სიდიდით მეხუთე სამხედრო ძალაა, რომელიც დაახლოებით ერთ მილიონ აქტიურ სამხედრო მოსამსახურესა და თითქმის ორ მილიონ რეზერვისტს მოიცავს.<ref>{{cite web |last=Nichol |first=Jim |date=21 December 2022 |title=Russian military announces plan to expand, create new units |url=https://apnews.com/article/putin-finland-sergei-shoigu-ee953abf7f9bf217ccdaa61ec1b35ddd |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221221135310/https://apnews.com/article/putin-finland-sergei-shoigu-ee953abf7f9bf217ccdaa61ec1b35ddd |archive-date=21 December 2022 |access-date=21 December 2022 |work=[[The Associated Press]] |publisher= |quote=Russia expands active personnel to 1.5 million from 1.15 forces}}</ref> ძალებში შედის ბირთვული იარაღის მსოფლიოში უდიდესი მარაგი,<ref>{{cite web |date=August 2020 |title=Nuclear Weapons: Who Has What at a Glance |url=https://www.armscontrol.org/factsheets/Nuclearweaponswhohaswhat |access-date=7 June 2021 |work=[[Arms Control Association]] |archive-date=24 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180124043430/https://www.armscontrol.org/factsheets/Nuclearweaponswhohaswhat |url-status=live }}</ref> ბალისტიკური რაკეტებით აღჭურვილი წყალქვეშა ნავების სიდიდით მეორე ფლოტი მსოფლიოში<ref>{{cite web |url=https://power.lowyinstitute.org/data/military-capability/signature-capabilities/ballistic-missile-submarines/ |work=[[Asia Power Index]] |publisher=[[Lowy Institute]] |date=2021 |title=Ballistic missile submarines data |access-date=25 January 2022 |archive-date=8 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220408173840/https://power.lowyinstitute.org/data/military-capability/signature-capabilities/ballistic-missile-submarines/ |url-status=live }}</ref> და წარმოადგენს ერთადერთ შეიარაღებულ ძალებს ამერიკის შეერთებული შტატებისა და ჩინეთის გარდა, რომელიც სტრატეგიულ ბომბდამშენებს იყენებს.<ref>{{cite book |last1=Paul |first1=T. V. |last2=Wirtz |first2=James J. |last3=Fortmann |first3=Michael |url=https://books.google.com/books?id=9jy28vBqscQC&pg=PA332 |title=Balance of power: theory and practice in the 21st century |publisher=[[Stanford University Press]] |date=2004 |pages=332 |isbn=978-0-8047-5017-2 |access-date=5 December 2021 |archive-date=28 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231028174352/https://books.google.com/books?id=9jy28vBqscQC&pg=PA332#v=onepage&q&f=false |url-status=live }}</ref> 2025 წლის მონაცემებით, რუსეთს მსოფლიოში სიდიდით მესამე სამხედრო ხარჯები აქვს, რაც დაახლოებით 190 მილიარდ აშშ დოლარს, ანუ მშპ-ის 7,5 პროცენტს შეადგენს.<ref name="SIPRI-2020">{{Cite web |date=April 2026|title=Trends in Military Expenditure 2025|url=https://www.sipri.org/sites/default/files/2026-04/2604_milex_2025.pdf#page=2 |access-date=26 April 2026 |publisher=[[Stockholm International Peace Research Institute]]}}</ref> რუსეთის ჯარი ჰიბრიდული სისტემაა, რომელიც ერთმანეთს უთავსებს წვევამდელებსა და საკონტრაქტო მოსამსახურეებს;<ref>{{Cite web |title=Institute for the Study of War |url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/explainer-russian-conscription-reserve-and-mobilization |access-date=9 November 2024 |website=Institute for the Study of War |date=5 March 2022 |language=en |archive-date=9 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241109012636/https://www.understandingwar.org/backgrounder/explainer-russian-conscription-reserve-and-mobilization |url-status=live }}</ref> გარკვეული გამონაკლისების გარდა, რუსეთის კანონმდებლობა სამხედრო სამსახურის გავლის ერთწლიან ვალდებულებას აკისრებს ყველა მამაკაც მოქალაქეს 18-დან 27 წლამდე.<ref name="Law53-FZ">{{cite act|type=Federal Law|index=53-FZ|date=28 March 1998|legislature=[[State Duma]]|title=О воинской обязанности и военной службе|language=ru|trans-title=About military duty and military service|url=http://www.pravo.gov.ru/proxy/ips/?searchres=&bpas=cd00000&a3=102000505&a3type=1&a3value=&a6=&a6type=1&a6value=&a15=&a15type=1&a15value=&a7type=1&a7from=&a7to=&a7date=28.03.1998&a8=53-%D4%C7&a8type=1&a1=&a0=&a16=&a16type=1&a16value=&a17=&a17type=1&a17value=&a4=&a4type=1&a4value=&a23=&a23type=1&a23value=&textpres=&sort=7&x=67&y=18}} {{Cite web |url=http://www.pravo.gov.ru/proxy/ips/?start_search&bpas=cd00000&a3=102000505&a3type=1&a3value=&a6=&a6type=1&a6value=&a15=&a15type=1&a15value=&a7type=1&a7from=&a7to=&a7date=28.03.1998&a8=53-%EF%BF%BD%EF%BF%BD&a8type=1&a1=&a0=&a16=&a16type=1&a16value=&a17=&a17type=1&a17value=&a4=&a4type=1&a4value=&a23=&a23type=1&a23value=&textpres=&sort=7&x=67&y=18&fattrib=1 |title=Законодательство России. Расширенный поиск |access-date=8 October 2022 |archive-date=28 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200728121154/http://www.pravo.gov.ru/proxy/ips/?start_search&bpas=cd00000&a3=102000505&a3type=1&a3value=&a6=&a6type=1&a6value=&a15=&a15type=1&a15value=&a7type=1&a7from=&a7to=&a7date=28 |url-status=dead }}{{Cite web |url=http://www.pravo.gov.ru/proxy/ips/?start_search&bpas=cd00000&a3=102000505&a3type=1&a3value=&a6=&a6type=1&a6value=&a15=&a15type=1&a15value=&a7type=1&a7from=&a7to=&a7date=28.03.1998&a8=53-%EF%BF%BD%EF%BF%BD&a8type=1&a1=&a0=&a16=&a16type=1&a16value=&a17=&a17type=1&a17value=&a4=&a4type=1&a4value=&a23=&a23type=1&a23value=&textpres=&sort=7&x=67&y=18&fattrib=1 |title=Законодательство России. Расширенный поиск |access-date=8 October 2022 |archive-date=28 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200728121154/http://www.pravo.gov.ru/proxy/ips/?start_search&bpas=cd00000&a3=102000505&a3type=1&a3value=&a6=&a6type=1&a6value=&a15=&a15type=1&a15value=&a7type=1&a7from=&a7to=&a7date=28 |url-status=dead }}</ref><ref name=cia>Central Intelligence Agency, [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/ The World Fact Book: Russia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210109173026/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/ |date=9 January 2021 }}</ref> მიუხედავად იმისა, რომ 2000-იანი წლების დასაწყისიდან არსებობდა რიგების პროფესიონალიზაციის მცდელობები,<ref>[https://www.rand.org/pubs/research_reports/RRA1233-6.html Russian Military Personnel Policy and Proficiency: Reforms and Trends, 1991–2021] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241109012638/https://www.rand.org/pubs/research_reports/RRA1233-6.html |date=9 November 2024 }}; Anika Binnendijk, Dara Massicot, Anthony Atler, John J. Drennan, Khrystyna Holynska, Katya Migacheva, Marek N. Posard, Yuliya Shokh; published 15 August 2023.</ref> იგი კვლავაც ძლიერ არის დამოკიდებული წვევამდელებზე, ხოლო საკონტრაქტო სამხედრო მოსამსახურეები თავმოყრილი არიან საკადრო და ელიტურ ქვედანაყოფებში. 2022 წელს უკრაინაში რუსეთის შეჭრამდე წლებში, [[რუსეთის სახმელეთო ჯარები|სახმელეთო ჯარს]] დაევალა ბატალიონის ტაქტიკური ჯგუფების შექმნა ჩარიცხული ჯარისკაცებისგან და მათი განცალკევება წვევამდელთა ნაწილებისგან. ეს ქვედანაყოფები საბრძოლო მზადყოფნის უფრო მაღალ დონეზე იმყოფებოდნენ და რუსეთის კანონმდებლობით მათი განლაგება ქვეყნის ფარგლებს გარეთაც იყო შესაძლებელი.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|p=41}} მიუხედავად მისი აღქმული სამხედრო სიძლიერისა,<ref>{{Cite web |title=Understanding the Russian Military Today {{!}} Russia and Eurasia {{!}} CSIS |url=https://www.csis.org/programs/europe-russia-and-eurasia-program/projects/russia-and-eurasia/understanding-russian |access-date=9 November 2024 |website=www.csis.org |language=en |archive-date=9 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241109012638/https://www.csis.org/programs/europe-russia-and-eurasia-program/projects/russia-and-eurasia/understanding-russian |url-status=live }}</ref> ხარვეზები იქნა შემჩნეული რუსეთის მთლიან საბრძოლო ეფექტურობასა და მისი „უხეში ძალის“ ეფექტურად პროექცირების უნარში.<ref> *[https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IF/IF12606 Russian Military Performance and Outlook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241109012636/https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IF/IF12606 |date=9 November 2024 }} ''Congressional Research Services.'' Updated 10 October 2024. *[https://ecfr.eu/publication/brass-tacks-why-russias-military-fails-to-reform/ Brass tacks: Why Russia's military fails to reform], [[European Council on Foreign Relations]], 15 May 2024 *[https://www.unav.edu/web/global-affairs/global-maritime-power-russian-navy-faces-an-uncertain-future Global Maritime Power? Russia's Navy faces an uncertain future], [[Universidad de Navarra]], 10 June 2022 *[https://www.iiss.org/online-analysis/military-balance/2024/02/moscows-aerospace-forces-no-air-of-superiority/ Moscow's Aerospace Forces: No air of superiority], [[International Institute for Strategic Studies]] 7 February 2024 *[https://www.rand.org/pubs/research_reports/RRA2523-1.html Logistics and Sustainment in the Russian Armed Forces], [[Rand Corporation]], 15 November 2023</ref> მიმდინარე [[რუსეთ-უკრაინის ომი|რუსეთ-უკრაინის ომმა]] გამოავლინა ისეთი სუსტი მხარეები, როგორიცაა კორუფცია,<ref>{{Cite news |title="Вывозили на КАМАЗе". Как российские солдаты и офицеры воровали у армии трусы, берцы и бронежилеты |language=ru |work=BBC News Русская служба |url=https://www.bbc.com/russian/features-63177093 |access-date=17 December 2022 |archive-date=20 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221020044846/https://www.bbc.com/russian/features-63177093 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Kovalev |first=Alexey |title=As War Hits the Homefront, Russia's Defeat Inches Closer |url=https://foreignpolicy.com/2022/10/19/russia-ukraine-war-putin-defeat-retreat-mobilization-military-corruption/ |access-date=17 December 2022 |website=Foreign Policy |date=19 October 2022 |language=en-US |archive-date=17 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221217231239/https://foreignpolicy.com/2022/10/19/russia-ukraine-war-putin-defeat-retreat-mobilization-military-corruption/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=20 October 2022 |title='The army has nothing': new Russian conscripts bemoan lack of supplies |url=https://www.theguardian.com/world/2022/oct/20/the-army-has-nothing-new-russian-conscripts-bemoan-lack-of-supplies |access-date=17 December 2022 |website=The Guardian |language=en |archive-date=25 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230225102851/https://www.theguardian.com/world/2022/oct/20/the-army-has-nothing-new-russian-conscripts-bemoan-lack-of-supplies |url-status=live }}</ref> ხისტი მართვისა და კონტროლის სტრუქტურა,<ref>[https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IF/IF12606 Russian Military Performance and Outlook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241109012636/https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IF/IF12606 |date=9 November 2024 }} ''Congressional Research Services.'' Updated 10 October 2024.</ref> არასათანადო მომზადება<ref>[https://www.newsweek.com/russia-ground-forces-poorly-trained-antiquated-equipment-ukraine-counteroffensive-bakhmut-1800153 Russia's Ground Forces Poorly Trained and Using Antiquated Equipment: U.K.], NewsWeek, updated 16 May 2023</ref> და დაბალი საბრძოლო მოტივაცია.<ref>[https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IF/IF12606 Russian Military Performance and Outlook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241109012636/https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IF/IF12606 |date=9 November 2024 }} ''Congressional Research Service.'' Updated 10 October 2024.</ref> რუსეთის შეიარაღებულმა ძალამ დაკარგა ოკუპირებული/ანექსირებული ტერიტორიების ნაწილი. სხვა პრობლემები იყო საკუთარი აღჭურვილობის ფართომასშტაბიანი განადგურება და ფლანგვა, ასევე განსაკუთრებით მაღალი დანაკარგების მაჩვენებელი.<ref>{{Cite news |last1=Sonne |first1=Paul |last2=Lamothe |first2=Dan |last3=Ilyushina |first3=Mary |date=13 September 2022 |title=Rapid loss of territory in Ukraine reveals spent Russian military |url=https://www.washingtonpost.com/national-security/2022/09/13/putin-russia-military-spent-ukraine/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220914234329/https://www.washingtonpost.com/national-security/2022/09/13/putin-russia-military-spent-ukraine/ |archive-date=14 September 2022 |access-date=10 November 2022 |newspaper=[[The Washington Post]]}}</ref><ref name="The Economist">{{Cite news |date=28 February 2022 |title=The woes of the Russian war machine are big and real. Are they also temporary? |newspaper=[[The Economist]] |url=https://www.economist.com/europe/2022/02/28/the-woes-of-the-russian-war-machine-are-big-and-real-are-they-also-temporary |access-date=13 March 2022 |issn=0013-0613 |archive-date=13 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220313021041/https://www.economist.com/europe/2022/02/28/the-woes-of-the-russian-war-machine-are-big-and-real-are-they-also-temporary |url-status=live }}</ref><ref name="newyorker.com0">{{Cite web |date=11 March 2022 |title=The Russian Military's Debacle in Ukraine |url=https://www.newyorker.com/news/q-and-a/the-russian-militarys-debacle-in-ukraine |access-date=15 March 2022 |magazine=The New Yorker |archive-date=23 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220323052142/https://www.newyorker.com/news/q-and-a/the-russian-militarys-debacle-in-ukraine |url-status=live }}</ref> დასავლელი ანალიტიკოსების დაკვირვებით, რუსეთი კვლავაც იბრძვის სამხედრო პროფესიონალიზაციის მისაღწევად,<ref>{{Cite web |title=Russia has a military professionalism problem, and it is costing them in Ukraine |last1=Posard |first1=Marek N. |last2=Holynska |first2=Khrystyna |work=Breaking Defense |date=21 March 2022 |access-date=25 August 2022 |url=https://breakingdefense.com/2022/03/russia-has-a-military-professionalism-problem-and-it-is-costing-them-in-ukraine/ |archive-date=5 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220805231345/https://breakingdefense.com/2022/03/russia-has-a-military-professionalism-problem-and-it-is-costing-them-in-ukraine/ |url-status=live }}</ref> თუმცა ინარჩუნებს საკუთარი შესაძლებლობების სწრაფად აღდგენის უნარს და ფლობს „საბრძოლო გამოცდილებას“.<ref>{{Cite report |url=https://www.rand.org/pubs/commentary/2024/07/russias-speedy-military-rebuild-doesnt-tell-the-whole.html |title=Russia's Speedy Military Rebuild Doesn't Tell the Whole Story |last=Grisé |first=Michelle |date=5 July 2024 |language=en}}</ref><ref name="ap"/> რუსეთის შეიარაღებული ძალები რუსეთის უშიშროების საბჭოს უშუალო დაქვემდებარებაშია. ამ ფუნქციას იგი სხვა უწყებებთან — უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის სასაზღვრო ჯართან, ეროვნულ გვარდიასთან, შინაგან საქმეთა სამინისტროსთან, ფედერალური დაცვის სამსახურთან, საგარეო დაზვერვასა და საგანგებო სიტუაციების სამინისტროსთან ერთად ასრულებს. ==ისტორია== ===ჩამოყალიბება და ადრეული ისტორია (1991–2008)=== [[საბჭოთა კავშირი]] ოფიციალურად [[1991]] წლის 25 დეკემბერს [[სსრკ-ის დაშლა|დაიშალა]]. მომდევნო ერთი წლის განმავლობაში ერთიანობის შენარჩუნებისა და საბჭოთა შეიარაღებული ძალების „დამოუკიდებელ სახელმწიფოთა თანამეგობრობის“ ([[დსთ]]) ჯარად გარდაქმნის მცდელობები წარუმატებლად დასრულდა. დროთა განმავლობაში, ახლად წარმოქმნილ რესპუბლიკებში დისლოცირებულმა ცალკეულმა შენაერთებმა ერთგულება საკუთარ ეროვნულ მთავრობებს შეჰფიცეს, დამოუკიდებელ სახელმწიფოებს შორის გაფორმებულმა ხელშეკრულებებმა კი სამხედრო აქტივები საბოლოოდ დაანაწილა.{{sfn|Odom|1998|pages=369-387}} მარშალი ევგენი შაპოშნიკოვი ცდილობდა დსთ-ს ერთიანი შეიარაღებული ძალა შეექმნა,{{sfn|Odom|1998|page=375}} თუმცა 1992 წლის მაისში პრეზიდენტმა ბორის ელცინმა რუსეთის ფედერაციის თავდაცვის სამინისტრო დააფუძნა.{{sfn|Odom|1998|pages=385-386}} [[1992]] წლის 7 მაისს [[ბორის ელცინი|ელცინმა]] ხელი მოაწერა ბრძანებულებას რუსეთის შეიარაღებული ძალის ჩამოყალიბების შესახებ და უმაღლესი მთავარსარდლის მოვალეობაც თავად შეითავსა.<ref>{{cite web|url=http://www.politika.su/prav/minobor.html|script-title=ru:Министерство обороны Российской Федерации|trans-title=Ministry of Defence of the Russian Federation|language=ru|publisher=Politika.su|access-date=24 March 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121221184734/https://www.politika.su/prav/minobor.html|archive-date=21 December 2012}}</ref> თავდაცვის მინისტრი პოლკოვნიკ-გენერალი პაველ გრაჩოვი გახდა, რომელსაც პოსტზე დანიშვნისთანავე რუსეთის არმიის პირველი გენერლის წოდება მიენიჭა. [[1993]] წლის ბოლოსთვის დსთ-ს სამხედრო სტრუქტურები უკვე მხოლოდ სამხედრო თანამშრომლობის ფორმატად იქცა.<ref>The Staff for Coordinating Military Cooperation was established as the CIS Joint Armed Forces High Command in March 1992 and then reorganised as the Coordinating Staff in August 1993. It quickly became a very weak body as the new states' authorities asserted their control over their own armed forces. (Russia and NIS Mineral Industry Handbook, International Business Publications, 2007.) Army General [[Vladimir Yakovlev (general)]] appears to have become Chief of the Staff in June 2001 (DS2002-0819).</ref> გრაჩოვი და მისი მოკავშირეები ყველანაირად ცდილობდნენ შაპოშნიკოვისთვის ძირი გამოეთხარათ,{{sfn|Odom|1998|page=375}} ამ უკანასკნელის მცდელობებს კი წინააღმდეგობას ახლად დამოუკიდებელი სახელმწიფოებიც უწევდნენ.{{sfn|Odom|1998|page=376}} 1992 წლის მაისში რუსეთის თავდაცვის სამინისტროს შექმნა საბჭოთა სამხედრო მანქანის პრაქტიკულ დასასრულს ნიშნავდა; შაპოშნიკოვი და მისი მცირერიცხოვანი პერსონალი მოსკოვის ცენტრში მდებარე გენშტაბისა და თავდაცვის სამინისტროს შენობებიდან გამოასახლეს და ქალაქის გარეუბანში, [[ვარშავის პაქტი]]ს ყოფილ შტაბ-ბინაში გადაიყვანეს. დსთ-ს ერთიანი შეიარაღებული ძალის არსებობის ილუზია 1993 წლის ივნისამდე გაგრძელდა — მანამ, სანამ რუსეთის თავდაცვის სამინისტრომ მისი დაფინანსება საბოლოოდ არ შეწყვიტა, რის შემდეგაც შაპოშნიკოვი მთავარსარდლის პოსტიდან გადადგა.{{sfn|Odom|1998|page=386-387}} გარდა იმისა, რომ ახალმა რუსულმა მთავრობამ კონტროლი დაამყარა ყოფილი საბჭოთა შინაგანი ჯარებისა და [[სსრკ-ის სახელმწიფო უშიშროების კომიტეტი]] (კგბ) სასაზღვრო ჯარების დიდ ნაწილზე, როგორც ჩანს, ერთადერთი დამოუკიდებელი ნაბიჯი თავდაცვის სფეროში, რომელიც მათ 1992 წლის მარტამდე გადადგეს, ეროვნული გვარდიის ჩამოყალიბების შესახებ განცხადება იყო.<ref>For some early discussion on this period, see Richard Woff, "A Russian Army", ''[[Jane's Intelligence Review]]'', May 1992, 198-200. See also ''Voenniy vestnik'' No 12, 1991.</ref> [[1995]] წლამდე იგეგმებოდა სულ მცირე 11 ბრიგადის შექმნა, თითოეულში 3,000-დან 5,000-მდე წევრით, ხოლო პირადი შემადგენლობის საერთო რაოდენობა 100,000-ს არ უნდა გასცდენოდა. ეროვნული გვარდიის სამხედრო ნაწილები 10 რეგიონში უნდა განლაგებულიყო, მათ შორის მოსკოვში (სამი ბრიგადა) და კიდევ რამდენიმე მნიშვნელოვან ქალაქსა და მხარეში. მხოლოდ მოსკოვში 15,000-მა ადამიანმა გამოთქვა ახალ რუსულ ჯარში მსახურის სურვილი, რომელთა უმეტესობაც საბჭოთა შეიარაღებული ძალების ყოფილი სამხედრო მოსამსახურე იყო. საბოლოოდ, პრეზიდენტმა ელცინმა წარადგინა ბრძანებულება „რუსული გვარდიის დროებითი მდგომარეობის შესახებ“, თუმცა ის პრაქტიკაში აღარ განხორციელებულა.<ref name="Korotkaya Russian gvardii.">{{cite web|url=http://tsiganok.ru/vpa/reforma/doc/260 |title=Short life of the new Russian Guard |publisher=Tsiganok.ru |date=21 December 2006 |access-date=24 March 2014}}</ref> 1990-იანი წლების განმავლობაში, თავდაცვის სამინისტროს გარდა, კიდევ თორმეტ სხვა უწყებას ჰყავდა საკუთარი სამხედრო ფორმირებები; მათ „ძალოვანი სამინისტროების“ სახელით იცნობდნენ.{{sfn|de Haas|2011|page=8}} მომდევნო რამდენიმე წლის განმავლობაში რუსულმა ჯარებმა დატოვეს ცენტრალური და აღმოსავლეთი ევროპა, ისევე როგორც ზოგიერთი ახლადდამოუკიდებელი პოსტსაბჭოთა სახელმწიფო. რამდენიმე ქვეყანასთან გაფორმებული ხელშეკრულებების თანახმად, ამ რეგიონების უმეტესობიდან უკანასკნელი სამხედრო შენაერთები [[1994]] წლის 31 აგვისტოსთვის იქნა გაყვანილი.<ref>{{Cite journal |last=Atkins |first=Arthur G. |title=Budget Cuts, Troop Withdrawals Shake, Reshape Russian Military |journal=Arms Control Today |volume=24 |issue=3 |date=1994 |page=25 |jstor=23625516 |url=http://www.jstor.org/stable/23625516 |access-date=25 January 2026 }}</ref> ბელარუსთან, ყაზახეთთან და უკრაინასთან მიღწეული შეთანხმებების საფუძველზე, საბჭოთა ბირთვული ძალები ან განიარაღდა, ან რუსეთს დაუბრუნდა, თუმცა ჩვეულებრივმა (კონვენციურმა) შეიარაღებულმა ძალებმა ბევრად მეტი პრობლემა შექმნა.{{sfn|DIA 2017|pages=9-10}} მიუხედავად იმისა, რომ ჯარების გაყვანა ძირითადად მშვიდობიანად მიმდინარეობდა და მთელი ქვედანაყოფები ეტაპობრივად გადადიოდნენ რუსეთის ფედერაციაში, ზოგიერთი შენაერთი მაინც დარჩა ახლადდამოუკიდებელ ქვეყნებში. ასეთები იყო, მაგალითად: შავი ზღვის ფლოტი უკრაინაში, მე-14 არმია [[მოლდოვა]]ში და სხვა ნაწილები [[საქართველო]]სა და [[ტაჯიკეთი|ტაჯიკეთში]]. ზოგიერთი მათგანი ადგილობრივ ეთნიკურ თუ პოლიტიკურ კონფლიქტებშიც კი ჩაერთო. რუსეთი დღემდე ინარჩუნებს რამდენიმე სამხედრო ბაზას უცხო ქვეყნებში, განსაკუთრებით კი ყოფილ საბჭოთა რესპუბლიკებში.{{sfn|DIA 2017|page=10}} ბორის ელცინის პრეზიდენტობის დროს სამხედრო რეფორმები ძირითადად პერსონალის შემცირებასა და შეიარაღებული ძალების რესტრუქტურიზაციაზე იყო ფოკუსირებული. 1992 წელს ჯარი ხუთი შტოსგან შედგებოდა: სახმელეთო ჯარები, სამხედრო-საზღვაო ფლოტი, სამხედრო-საჰაერო ძალები, სტრატეგიული დანიშნულების სარაკეტო ჯარები და საჰაერო თავდაცვის ძალები. 2001 წლისთვის საჰაერო თავდაცვის ძალები სამხედრო-საჰაერო ძალებს მიუერთეს, ხოლო სტრატეგიული დანიშნულების სარაკეტო ჯარები დამოუკიდებელ სამხედრო გვარეობად ჩამოაქვეითეს. 1990-იანი წლების ბოლოს გენერალური შტაბის უფროს ანატოლი კვაშნინსა და თავდაცვის მინისტრ იგორ სერგეევს შორის სერიოზული დავა მიმდინარეობდა იმის თაობაზე, თუ რომელი მიმართულების დაფინანსებისთვის მიენიჭებინათ პრიორიტეტი — ჩვეულებრივი (კონვენციური) თუ ბირთვული ძალებისთვის. საბოლოოდ, ბირთვული ძალები უფრო მნიშვნელოვნად მიიჩნიეს, რის შედეგადაც საზღვაო ფლოტის, სამხედრო-საჰაერო ძალებისა და საჰაერო თავდაცვის ძალების შემადგენლობა განახევრდა, ხოლო ყველაზე დიდი დარტყმა სახმელეთო ჯარებმა განიცადა, რომელიც ორი მესამედით შეამცირეს.{{sfn|de Haas|2011|page=9}} შეიარაღებული ძალების საერთო რაოდენობა [[1992]] წლის 2 720 000-იანი შემადგენლობიდან [[2000]] წლისთვის 1 004 000-მდე შემცირდა. ამავე პერიოდში სახმელეთო ჯარები 1 400 000-დან 348 000-მდე შემცირდა; სამხედრო-საჰაერო და საჰაერო თავდაცვის ძალები, შესაბამისად, 300 000 და 356 000-დან — გაერთიანებულ 184 600-მდე; საზღვაო ფლოტი 320 000-დან 171 500-მდე; ხოლო სტრატეგიული დანიშნულების სარაკეტო ჯარები 181 000-დან 149 000-მდე ჩამოვიდა.{{sfn|de Haas|2011|page=10}} 1990-იანი წლების ბოლოს საჰაერო-სადესანტო ჯარების შემადგენლობაც შემცირდა 64 300-დან 48 500-მდე.<ref>{{Cite web |title=Russian Airborne Assault Troops [VDV] |date=7 September 2000 |access-date=26 January 2026 |work=[[Federation of American Scientists]] |url=https://nuke.fas.org/guide/russia/agency/army-vdv.htm }}</ref> 1998 წელს სახმელეთო ჯარების მთავარსარდლის პოსტი დროებით გააუქმეს და იგი სახმელეთო ჯარების მთავარი სამმართველოთი ჩაანაცვლეს.<ref name="CurrentHistory-1998">{{Cite journal |last=Herspring |first=Dale R. |title=Russia's Crumbling Military |journal=[[Current History]] |volume=97 |issue=621 |date=1998 |pages=325–328 |doi=10.1525/curh.1998.97.621.325 |jstor=45317843. }}</ref> რუსეთის ბაზებზე ჯარების მოულოდნელმა დაბრუნებამ (სადაც მათთვის სათანადო საცხოვრებელი პირობებიც კი არ არსებობდა) და სამხედრო ხარჯების მკვეთრმა შეკვეცამ — რაც გამოწვეული იყო საბაზრო ეკონომიკაზე გადასვლის პროცესში ქვეყანაში შექმნილი მძიმე ეკონომიკური კრიზისით — ფართომასშტაბიანი სოციალური და ეკონომიკური პრობლემები წარმოშვა. ამ ყოველივემ გამოიწვია სამხედრო დისციპლინის მკვეთრი გაუარესება; გახშირდა დანაშაული და კიდევ უფრო მწვავედ იჩინა თავი წვევამდელთა შორის მანამდეც არსებულმა სასტიკმა არაფორმალურმა ურთიერთობებმა, ე.წ. „დედოვშჩინამ“ (უფროსკლასელობამ), რამაც, თავის მხრივ, ახალწვეულებს ჯარიდან თავის არიდებისკენ უბიძგა. სამხედრო სამსახური ბევრმა ოფიცერმა და სერჟანტმა დატოვა. ამასთანავე, კატასტროფულად დაეცა აღჭურვილობის მოვლა-პატრონობისა და სამხედრო მომზადების დონე. [[1998]] წლის მონაცემებით, [[1992]] წლის შემდეგ ქვეყანაში დივიზიის დონეზე მაღალი არანაირი სამხედრო წვრთნები აღარ ჩატარებულა, ხოლო პილოტების წლიური ფრენის დრო 25 საათამდე შემცირდა, რაც ბევრად ჩამოუვარდებოდა ნატოს წევრი ქვეყნების მაჩვენებლებს. არმიის ეს დაუძლურება აშკარა გახდა [[ჩეჩნეთის პირველი ომი|ჩეჩნეთის პირველი ომის]] დროს (1994–1996 წლებში), როდესაც რუსულმა ჯარებმა ვერ შეძლეს სეპარატისტების დამორჩილება ჩეჩნეთსა და ჩრდილოეთ კავკასიაში.<ref name="CurrentHistory-1998" />{{sfn|DIA 2017|pages=10-11}}<ref>{{Cite journal |last=Lambeth |first=Benjamin S. |title=Russia's Wounded Military |work=Foreign Affairs |volume=74 |issue=2 |date=1995 |pages=86–98 |doi=10.2307/20047044 |jstor=20047044 }}</ref> რაც შეეხება საერთაშორისო ასპარეზს, რუსეთმა სამშვიდობო მისიებით ჯარები 1992 წლიდან [[ხორვატია]]სა და [[ბოსნია-ჰერცეგოვინა]]ში განათავსა, ხოლო [[1999]] წლიდან — [[კოსოვო]]ში.<ref>{{Cite book |editor-last1=Mackinlay |editor-first1=John |editor-last2=Cross |editor-first2=Peter |year=2003 |title=Regional peacekeepers: The paradox of Russian peacekeeping |publisher=[[United Nations University]] |location=Tokyo |pages=34, 37, 193–194 |url=https://collections.unu.edu/eserv/UNU:2429/ebrary9280810790.pdf |isbn=92-808-1079-0 }}</ref> [[ვლადიმერ პუტინი]]ს პრეზიდენტობის ადრეულ პერიოდში არმია კვლავ დიდწილად ინარჩუნებდა მასობრივი მობილიზაციის სტრუქტურას და აღჭურვილი იყო საბჭოთა დროინდელი ტექნიკით.{{sfn|DIA 2017|page=12}} პუტინის მმართველობისას უშიშროების საბჭო ეროვნული უსაფრთხოების პოლიტიკის კოორდინაციის მთავარ ინსტიტუტად იქცა, რამაც შეზღუდა თავდაცვის სამინისტროსა და გენერალური შტაბის გავლენები და შექმნა ბევრად უფრო ერთიანი სამხედრო მართვის სისტემა, ვიდრე ელცინის წლებში არსებობდა.{{sfn|de Haas|2011|page=11}} [[2002]] წლის სახელმწიფო შეიარაღების პროგრამამ აღიარა, რომ 1990-იან წლებში შეკვეთების უმეტესობა შეუსრულებელი დარჩა. ამიტომ, ახალმა გეგმამ პრიორიტეტი კვლევებსა და განვითარებას მიანიჭა, ხოლო ახალი ტექნიკის შესყიდვების დაწყება 2008 წლის შემდგომი პერიოდისთვის გადადო.{{sfn|de Haas|2011|page=13}} შეიარაღებული ძალებისთვის სერიოზულ დაბრკოლებად რჩებოდა კორუფციაც. 2008 წლის იანვარში, ნორვეგიის თავდაცვის კვლევითი ინსტიტუტის უფროსმა მეცნიერ-თანამშრომელმა, ტორ ბუკვოლმა განაცხადა: „ელცინის პუტინით ჩანაცვლებას მინიმალური გავლენა ჰქონდა რუსეთის სამხედრო კორუფციაზე. პუტინმა, მიუხედავად მისი სურვილისა — აღედგინა რუსეთის ძლიერება — არ გამოავლინა მზაობა ან უნარი იმისა, რომ კორუფციის პრობლემას სერიოზულად შებრძოლებოდა“.<ref>{{Cite journal |last=Bukkvoll |first=Tor |date=January 2008 |title=Their Hands in the Till: Scale and Causes of Russian Military Corruption |url=http://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0095327X06294622 |journal=Armed Forces & Society |language=en |volume=34 |issue=2 |pages=259–275 |doi=10.1177/0095327X06294622 |s2cid=145238073 |issn=0095-327X |access-date=4 November 2023 |archive-date=4 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231104010436/https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0095327X06294622 |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> ===სერდიუკოვის რეფორმა (2008–2012)=== {{მთავარი|რუსეთის სამხედრო რეფორმა (2008)}} [[2008]] წლის ოქტომბერში, ანატოლი სერდიუკოვმა, რომელიც თავდაცვის მინისტრის პოსტს [[2007]]-დან [[2012]] წლამდე იკავებდა, გენერალური შტაბის უფროსთან, გენერალ ნიკოლაი მაკაროვთან ერთად, წამოიწყო სამხედრო რეფორმა სახელწოდებით „ახალი იერი“. ეს ცვლილებები შეფასდა, როგორც „ყველაზე რადიკალური გარდაქმნები რუსეთის არმიაში 1918 წელს წითელი არმიის შექმნის შემდეგ“<ref name="RAND-2025">{{Cite journal |last1=Grisé |first1=Michelle |last2=Cozad |first2=Mark |last3=Dowd |first3=Anna M. |last4=Kennedy |first4=John |last5=Kepe |first5=Marta |last6=De Lataillade |first6=Clara |last7=Marcinek |first7=Krystyna |last8=Woodworth |first8=David |title=How Will Russia Reconstitute Its Military After the Ukraine Conflict? |date=27 March 2025 |journal=[[RAND Corporation]] |access-date=25 January 2026 |url=https://www.rand.org/pubs/research_briefs/RBA2713-2.html }}</ref> და როგორც „პროცესი, რომელსაც ტრადიციული, მობილიზაციაზე ორიენტირებული ჯარი მუდმივ საბრძოლო მზადყოფნაში მყოფ ძალად უნდა გადაექცია“.<ref>{{Cite web |last=Persson |first=Gudrun |title=In the Service of Russia - Book Review |date=5 June 2019 |access-date=25 January 2026 |work=[[NATO Defense College]] |url=https://www.ndc.nato.int/in-the-service-of-russia/ }}</ref> 1990-იანი წლების განმავლობაში მასშტაბური რეფორმების ჩატარების წინა მცდელობები დიდწილად ჩაიშალა, ხოლო ყველაზე თვალსაჩინო ცვლილება მხოლოდ რუსეთის საჰაერო თავდაცვის ძალების სამხედრო-საჰაერო ძალებთან გაერთიანება იყო.<ref name="RAND-2025" /> „ახალი იერის“ რეფორმისთვის ნიადაგი მოამზადა სერგეი ივანოვმა (თავდაცვის მინისტრი [[2001]]-[[2007]] წლებში), რომელიც წვევამდელებისა და ოფიცრების რაოდენობის შემცირებას და პროფესიონალი, საკონტრაქტო სამხედროების წილის გაზრდას მოითხოვდა.<ref name="IISS-2020">{{Cite web |title=An introduction to Russia's military modernisation |date=30 September 2020 |access-date=25 January 2026 |work=[[International Institute for Strategic Studies]] |url=https://www.iiss.org/online-analysis/online-analysis/2020/09/rmm-introduction/ }}</ref> [[2008]] წლიდან დაწყებულ ცვლილებათა შორის იყო მანამდე არსებული ცხრა სამხედრო ოლქის ნაცვლად ოთხი ახალი ოლქის შექმნა, რომელთაც, ძველი ფუნქციების (ჯარების ფორმირება და უზრუნველყოფა) გარდა, ახლა უკვე უშუალო საბრძოლო მართვის როლიც მიენიჭათ.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=256}} სახმელეთო ჯარებში დივიზიების უმეტესობა გაუქმდა და მათ ნაცვლად შეიქმნა ცალკეული მანევრული ბრიგადები; გეგმის მიხედვით, ისინი სრულად უნდა ყოფილიყვნენ დაკომპლექტებულნი პერსონალით, მზადყოფნის უფრო მაღალი დონე ჰქონოდათ და მოდერნიზებული ან სრულიად ახალი ტექნიკით აღჭურვილიყვნენ.<ref name="IISS-2020" />{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=246}} სამხედრო-საზღვაო ფლოტმა მიიღო ახალი წყალქვეშა ნავები და მცირე ზედაპირული ხომალდები, ხოლო გაზრდილი ინვესტიციებით სარგებელი საჰაერო-კოსმოსურმა ძალებმაც ნახეს.<ref name="IISS-2020" /> ლოგისტიკური უზრუნველყოფის მრავალი შტო ერთიან სარდლობაში — რუსეთის შეიარაღებული ძალების ზურგის უზრუნველყოფაში გაერთიანდა.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=156-157}} ასევე ჩამოყალიბდა ბატალიონის ტაქტიკური ჯგუფები, რომლებიც სრულად პროფესიონალი, საკონტრაქტო ჯარისკაცებით იყო დაკომპლექტებული, თუმცა ყოველ ორ ასეთ ბატალიონზე მოდიოდა ერთი ბატალიონი, რომელიც წვევამდელებით იყო შევსებული.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=156-157}} [[სირიის სამოქალაქო ომი|სირიის სამოქალაქო ომში]] ინტერვენციის წყალობით, რუსეთის შეიარაღებულმა ძალებმა უზარმაზარი გამოცდილება დააგროვეს, რამაც მათ ახალი ტექნიკისა და მართვისა და კონტროლის სისტემების გამოცდის შესაძლებლობაც მისცა. ამ კამპანიის დროს საბრძოლო მოქმედებებში პირველად გამოიყენეს ავიამზიდი „ადმირალი კუზნეცოვი“. [[2017]] წლის მონაცემებით, [[სირია]]ში 48 000-ზე მეტი სამხედრო მოსამსახურე იყო დისლოცირებული, ხოლო [[2021]] წლისთვის, საჰაერო-კოსმოსური ძალების პილოტების 90%-მა იქ როტაციის წესით სამსახური უკვე გავლილი ჰქონდა.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=260}} ===გადაიარაღება და ომები სირიასა და უკრაინაში (2012–2022)=== [[ფაილი:Vladimir Putin in Khmeimim Air Base in Syria (2017-12-11) 01.jpg|მინი|რუსი ჯარისკაცები ხმეიმის საჰაერო ბაზაზე, 2017 წლის დეკემბერს]] სერდიუკოვის მინისტრობის დროს გატარებულმა რეფორმამ სამხედრო ელიტის ბევრ წარმომადგენელში აზრთა სერიოზული სხვადასხვაობა და უკმაყოფილება გამოიწვია.{{sfn|DIA 2017|page=13}} [[2012]] წლის შემდეგ, როდესაც თავდაცვის მინისტრად [[სერგეი შოიგუ]], ხოლო გენერალური შტაბის უფროსად გენერალი [[ვალერი გერასიმოვი]] დაინიშნენ, მათ ამ რეფორმების ნაწილის გაუქმება დაიწყეს.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=156-157}} შოიგუმ შეინარჩუნა რეფორმის ძირითადი არსი, მათ შორის ფართომასშტაბიანი სტრუქტურული და შესყიდვებთან დაკავშირებული ცვლილებები, თუმცა უარი თქვა მის ყველაზე სადავო ასპექტებზე.<ref name="CSIS-2021">{{Cite web |last=Shamiev |first=Kirill |title=Understanding Senior Leadership Dynamics within the Russian Military |date=20 July 2021 |access-date=27 January 2026 |work=Center for Strategic and International Studies |url=https://www.csis.org/analysis/understanding-senior-leadership-dynamics-within-russian-military }}</ref> ზოგიერთი დივიზია აღადგინეს — მათ შორის ცნობილი ტამანსკაიასა და კანტემიროვსკაიას დივიზიებიც{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=246}} — თუმცა ისინი აღარ იყვნენ ისეთი მრავალრიცხოვანნი, როგორც წარსულში.[60] 2008 წლის [[რუსეთ-საქართველოს ომი (2008)|რუსეთ-საქართველოს ომის]] დროს გამოვლენილი მრავალი ნაკლოვანება ამ რეფორმის წყალობით აღმოიფხვრა, რაც აშკარად გამოჩნდა 2014 წელს რუსეთის მიერ [[ყირიმის ანექსია რუსეთის ფედერაციის მიერ|ყირიმის ანექსიის]] დროს.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=256}} 2014 წლის დასაწყისში რუსულმა სპეცდანიშნულების რაზმებმა, საჰაერო-სადესანტო ჯარებმა და საზღვაო ქვეითებმა ყირიმზე კონტროლი სწრაფად დაამყარეს. ამასთანავე, რუსეთის არმია აქტიურად მუშაობდა პრორუსული სეპარატისტული ძალების მობილიზებაზე, გაწვრთნასა და აღჭურვაზე დონბასში 2014 წლის დასაწყისში დაწყებული ომის დროს.{{sfn|DIA 2017|page=13}} [[2015]] წლის ივლისში, მას შემდეგ რაც [[ისლამური სახელმწიფო|„ისლამურმა სახელმწიფომ“]] (ISIS) ფრონტზე წინ წაიწია, სირიამ რუსეთს სამხედრო დახმარება სთხოვა. აგვისტოში მხარეებს შორის გაფორმდა შეთანხმება რუსეთის არმიის მიერ ხმეიმისის ავიაბაზისა და ტარტუსის სამხედრო-საზღვაო ბაზის გამოყენების შესახებ, ხოლო სექტემბრიდან სირიაში რუსული თვითმფრინავებისა და ხომალდების ჩასვლა დაიწყო. რუსეთმა საჰაერო დარტყმები 2015 წლის 30 სექტემბერს წამოიწყო. 2015 წლის შემოდგომაზე რუსული ძალები სირიის არაბულ შეიარაღებულ ძალებს [[ჰამა|ჰამას]], [[ჰომსი|ჰომსისა]] და [[ალეპო]]ს რეგიონებში შეტევების განხორციელებაში დაეხმარნენ. რამდენიმეთვიანი საომარი პაუზის შემდეგ, [[2016]] წლის ზაფხულსა და შემოდგომაზე, რუსეთი სირიის რეჟიმს დაეხმარა მთელ რიგ თავდასხმებში, რომელთა შედეგადაც სირიის ოპოზიციას ქალაქი ალეპო წაართვეს. რუსული ძალები სირიის არმიას „ისლამური სახელმწიფოსგან“ [[პალმირა]]ს დაბრუნებაშიც დაეხმარნენ — ჯერ 2016 წლის მარტში, ხოლო შემდეგ ხელახლა 2017 წლის მაისში. მათ ასევე მხარი დაუჭირეს მასშტაბურ კამპანიას ISIS-ის წინააღმდეგ ცენტრალურ სირიაში, [[ევფრატი]]ს მდინარის ხეობამდე, რაც 2017 წლის ბოლომდე გაგრძელდა. 2017 წლის ნოემბერში გამოცხადდა სირიიდან რუსული ჯარების ნაწილობრივი გაყვანის შესახებ, რასაც სამხედრო ოპერაციების კლება მოჰყვა. [[2019]] წლის აგვისტოში კი ოფიციალურად აღინიშნა, რომ რუსეთის სამხედრო ფრენები „მინიმუმამდე შემცირდა და სრულდებოდა მხოლოდ საბრძოლო მომზადებისა და დაზვერვის მიზნით“.{{sfn|DIA 2017|page=13}} სტრატეგიული კვლევების საერთაშორისო ინსტიტუტის შეფასებით, [[2020]] წლისთვის რუსეთის სახმელეთო ჯარები მიიჩნეოდა „უფრო მცირერიცხოვან, თუმცა ბევრად უფრო ბრძოლისუნარიან ძალად, ვიდრე ისინი 1990-იანი წლების შუა პერიოდში იყვნენ“, ხოლო საჰაერო-სადესანტო ჯარები და რეორგანიზებული სპეციალური ოპერაციების ძალები ასევე წარმოადგენდნენ რუსეთის მაღალი საბრძოლო მზადყოფნის პოტენციალის ნაწილს.{{sfn|Blanc|Demus|Evans|Grisé|2023|pages=80-83}} თუმცა, უკრაინასთან სრულმასშტაბიან ომში მზარდი დანაკარგების შესავსებად ჯარების ფორმირების სასწრაფო ტემპებით გაზრდის აუცილებლობის გამო, შოიგუს მიერ 2022 წლის დეკემბერში გამოცხადებული რეფორმის გეგმა ზოგიერთმა ამერიკელმა სამხედრო დამკვირვებელმა შეაფასა, როგორც 2008 წლის „ახალი იერის“ რეფორმის დასამარება. ეს ახალი გეგმა აქცენტს აკეთებს მობილიზაციაზე, ასევე უფრო მეტი ისეთი ქვედანაყოფის შექმნაზე, რომლებიც დაკომპლექტებულნი იქნებიან როგორც წვევამდელებით, ისე საკონტრაქტო ჯარისკაცებით, და იგი „არსებითად აღადგენს საბჭოთა შეიარაღებულ ძალებს თანამედროვე რუსეთის ფედერაციაში“.{{sfn|Blanc|Demus|Evans|Grisé|2023|pages=88-90}} ===რუსეთ-უკრაინის ომი (2022 წლიდან დღემდე)=== [[2022]] წლის 24 თებერვალს, რუსეთის პრეზიდენტმა ვლადიმერ პუტინმა გასცა ბრძანება შეიარაღებული ძალების მიერ უკრაინაში რუსეთის შეჭრის დაწყების შესახებ.<ref>{{cite news |title='Terrible toll': Russia's invasion of Ukraine in numbers |url=https://www.euractiv.com/section/global-europe/news/terrible-toll-russias-invasion-of-ukraine-in-numbers/ |work=[[Euractiv]] |date=14 February 2023 |access-date=19 March 2023 |archive-date=12 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230712061818/https://www.euractiv.com/section/global-europe/news/terrible-toll-russias-invasion-of-ukraine-in-numbers/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last1=Hussain |first1=Murtaza |title=The War in Ukraine Is Just Getting Started |url=https://theintercept.com/2023/03/09/ukraine-war-russia-iran-iraq/ |work=The Intercept |date=9 March 2023 |access-date=19 March 2023 |archive-date=18 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230518234805/https://theintercept.com/2023/03/09/ukraine-war-russia-iran-iraq/ |url-status=live }}</ref> რუსეთის გენერალურმა შტაბმა ოპერაციაში ჩართულ თავის ოთხ საჯარისო დაჯგუფებას{{efn|A group of forces has permanently assigned Ground Forces field armies or direct-reporting army corps, and is assigned Airborne Forces or Naval Infantry units as needed.}} ხუთი სტრატეგიული მიმართულება განუსაზღვრა. ეს მიმართულებები იყო: [[კიევი]] — ძალების აღმოსავლეთ დაჯგუფებისთვის, რაც მთავარ დარტყმას წარმოადგენდა; [[ბროვარი]] — ცენტრალური დაჯგუფებისთვის; და [[პოლტავა]] — დასავლეთ დაჯგუფებისთვის. ძალების სამხრეთ დაჯგუფებას ორი მიმართულება ჰქონდა: დონეცკის ოლქის ქალაქ [[მარიუპოლი]]სკენ და [[ყირიმი]]ს დასავლეთით, [[ხერსონი]]სკენ. მას შემდეგ, რაც 2022 წლის მარტში კიევზე შეტევა ჩაიშალა და მასზე უარი თქვეს, მარიუპოლის მიმართულებით იერიში მთავარ დარტყმად იქცა. სამხრეთის დაჯგუფება ერთადერთი აღმოჩნდა, რომელმაც დასახულ საწყის მიზნებს მიაღწია — მან აჯობა უკრაინის შეიარაღებულ ძალებს სამხრეთ უკრაინაში მანევრირებაში და დიდ სამხედრო ძალაs მოუყარა თავი მარიუპოლთან. 2022 წლის მაისისთვის, აღმოსავლეთისა და ცენტრის დაჯგუფებები ფრონტიდან გაიყვანეს, აღადგინეს და უკრაინის სამხრეთ-აღმოსავლეთში გადაისროლეს, ხოლო დასავლეთის დაჯგუფება ხარკოვის ოლქისკენ გადააადგილეს.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pp=31–32, 39-45}} 2022 წლის 10 აპრილს ოპერაციის უშუალო მართვა სამხედრო ასპარეზზე გენერალმა ალექსანდრ დვორნიკოვმა გადაიბარა.<ref>{{Cite news |last1=Burns |first1=Robert |last2=Yen |first2=Hope |date=10 April 2022 |title=US doubts new Russian war chief can end Moscow's floundering |publisher=AP News |url=https://apnews.com/article/russia-appoints-new-ukraine-war-commander-dvornikov-225f976f9abfb5aff6154ac3b77c21e6 |access-date=3 June 2022 |archive-date=5 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220605060139/https://apnews.com/article/russia-appoints-new-ukraine-war-commander-dvornikov-225f976f9abfb5aff6154ac3b77c21e6?utm_source=Twitter&utm_medium=AP&utm_campaign=SocialFlow |url-status=live }}</ref> თუმცა, გენერალური შტაბი ოპერაციას თავდაპირველად მოსკოვიდან ხელმძღვანელობდა, ვიდრე 2022 წლის ოქტომბერში ძალების ცალკეული გაერთიანებული დაჯგუფება (დროებითი ოპერატიული სარდლობა) ჩამოყალიბდებოდა.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pp=31–32}} 2022 წლის ივლისში, იმავდროულად, როდესაც შეიარაღებულმა ძალებმა მძიმე დანაკარგების განცდა დაიწყეს, სახმელეთო ჯარებმა საბრძოლო მასალის განთავსება დაიწყეს იმ შენობებში ან მათ სიახლოვეს, სადაც ხშირად დადიოდნენ მშვიდობიანი მოქალაქეები, რათა ისინი „ცოცხალ ფარად“ გამოეყენებინათ; ეს, როგორც ჩანს, განპირობებული იყო იმით, რომ უკრაინულმა [[HIMARS]]-ის სისტემებმა სასწორი რუსეთის არტილერიით გამოფიტვის სტრატეგიის საზიანოდ გადახარა.<ref name="jpalj">{{cite news |last1=Psaropoulos |first1=John |title=Russia resumes eastern Ukraine offensive and expands war aims |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/7/21/russia-resumes-hostilities-as-ukraine-targets-ammunition |publisher=Al Jazeera Media Network |date=21 June 2022 |access-date=24 July 2022 |archive-date=25 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220725192317/https://www.aljazeera.com/news/2022/7/21/russia-resumes-hostilities-as-ukraine-targets-ammunition |url-status=live }}</ref> მას შემდეგ, რაც თავდაცვის მინისტრმა სერგეი შოიგუმ ხელი მოაწერა [[გაერო]]ს შუამავლობით მიღწეულ შეთანხმებას უკრაინის შავი ზღვის მარცვლეულის ექსპორტის განახლების შესახებ, სულ რამდენიმე საათში რუსეთმა [[ოდესა|ოდესის]] პორტი დაბომბა.<ref name="skyyt">{{cite news |title=Ukraine War: Missiles hit Odesa hours after grain agreement |url=https://www.youtube.com/watch?v=lgVplcsjxRc |agency=YouTube |publisher=Sky News |date=23 July 2022 |access-date=24 July 2022 |archive-date=3 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220803234052/https://www.youtube.com/watch?v=lgVplcsjxRc |url-status=live }}</ref><ref name="f24un">{{cite news |title=UN officials announce grain exports deal with Russia, Ukraine and Turkey |url=https://www.france24.com/en/europe/20220722-live-ukraine-ports-to-reopen-after-grain-export-deal-with-russia-says-turkey |publisher=FRANCE 24 |date=22 July 2022 |access-date=24 July 2022 |archive-date=24 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220724120705/https://www.france24.com/en/europe/20220722-live-ukraine-ports-to-reopen-after-grain-export-deal-with-russia-says-turkey |url-status=live }}</ref> [[Forbes]]-ის მონაცემებით, 2022 წლის ივლისის ბოლოსთვის მოსკოვს უკრაინაში შეჭრის ოპერაციაში თავისი 10 საერთო-საჯარისო არმია ჰყავდა ჩართული.<ref name="dasuf">{{cite news |last1=Axe |first1=David |title=In Southern Ukraine, Kyiv's Artillery Drops Bridges And Isolates A Whole Russian Army |url=https://www.forbes.com/sites/davidaxe/2022/07/29/in-southern-ukraine-kyivs-artillery-drops-bridges-and-isolates-a-whole-russian-army/?sh=54b2cb0c1e1a |work=Forbes |date=29 July 2022 |access-date=8 September 2022 |archive-date=8 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220908151335/https://www.forbes.com/sites/davidaxe/2022/07/29/in-southern-ukraine-kyivs-artillery-drops-bridges-and-isolates-a-whole-russian-army/?sh=54b2cb0c1e1a |url-status=live }}</ref> „[[ვაგნერის ჯგუფი|ვაგნერის ჯგუფმა]]“ სახელი გაითქვა, როგორც პუტინის „კერძო არმიამ“.<ref name="economistexplains">{{Cite news |title=What is the Wagner Group, Russia's mercenary organisation? |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/the-economist-explains/2022/03/07/what-is-the-wagner-group-russias-mercenary-organisation |access-date=16 March 2022 |issn=0013-0613 |quote="From a legal perspective, Wagner doesn't exist," says Sorcha MacLeod |archive-date=2 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202144401/https://www.economist.com/the-economist-explains/2022/03/07/what-is-the-wagner-group-russias-mercenary-organisation |url-status=live }}</ref> 2022 წლის ბოლოს, უკრაინაში ძალების გაერთიანებული დაჯგუფების ახლადდანიშნულმა სარდალმა, გენერალმა სერგეი სუროვიკინმა გადაწყვიტა, „ვაგნერის“ ძალები ბახმუტთან უკრაინის შეიარაღებული ძალების შესაბოჭად გამოეყენებინა, სანამ თავად — საწყისი შეჭრისა და უკრაინის მიერ განხორციელებული წარმატებული ხერსონისა და ხარკოვის კონტრშეტევების შემდგომ პერიოდში — რუსეთის სამხედრო ფორმირებების აღდგენით იქნებოდა დაკავებული.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pp=48–49}} 2023 წლის 11 იანვარს ძალების გაერთიანებული დაჯგუფების სარდლობა თავად გენერალური შტაბის უფროსმა, გენერალმა ვალერი გერასიმოვმა გადაიბარა, ხოლო სუროვიკინი მისი პირველი მოადგილე გახდა.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|p=32}} რუსეთის არმიამ 2023 წლის ზაფხულში უკრაინის კონტრშეტევის დროს ზაპოროჟიეს ოლქი შეინარჩუნა, რის შემდეგაც უკრაინაში ინიციატივა კვლავ ხელში ჩაიგდო.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pp=48–49}} 2023 წლის ივნისში პუტინმა მხარი დაუჭირა თავდაცვის სამინისტროს გეგმას, რომელიც დაქირავებულ მებრძოლთა ჯგუფებს კონტრაქტების გაფორმებას ავალდებულებდა, რასაც „ვაგნერის“ ლიდერი [[ევგენი პრიგოჟინი]] შეეწინააღმდეგა — ეს კონტრაქტები „ვაგნერის ჯგუფს“ სამინისტროს დაქვემდებარებაში, მის მართვის სტრუქტურაში მოაქცევდა და თავად პრიგოჟინის გავლენას შეზღუდავდა.<ref>{{Cite news |last=Osborn |first=Andrew |date=13 June 2023 |title=Putin backs push for mercenary groups to sign contracts despite Wagner's refusal |language=en |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/europe/putin-backs-push-mercenary-groups-sign-contracts-despite-wagners-refusal-2023-06-13/ |url-status=live |access-date=24 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230622143644/https://www.reuters.com/world/europe/putin-backs-push-mercenary-groups-sign-contracts-despite-wagners-refusal-2023-06-13/ |archive-date=22 June 2023}}</ref> მოგვიანებით, ივნისშივე, „ვაგნერის ჯგუფი“ რუსეთ-უკრაინის ომისა და თავდაცვის სამინისტროს [[ვაგნერის ჯგუფის აჯანყება|წინააღმდეგ წავიდა]],<ref>{{Cite web |date=23 June 2023 |title=Putin in crisis: Wagner chief Prigozhin declares war on Russian military leadership, says 'we will destroy everything' |url=https://www.politico.eu/article/putin-in-crisis-as-wagner-chief-prigozhin-declares-war-on-russian-military-leadership/ |access-date=24 June 2023 |website=Politico |language=en |archive-date=23 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230623231535/https://www.politico.eu/article/putin-in-crisis-as-wagner-chief-prigozhin-declares-war-on-russian-military-leadership/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last1=Regan |first1=Helen |last2=Raine |first2=Andrew |date=24 June 2023 |title=Russia accuses Wagner chief Yevgeny Prigozhin of urging "armed rebellion": Live updates |language=en |work=[[CNN]] |url=https://www.cnn.com/europe/live-news/russia-ukraine-war-news-06-24-23/index.html |url-status=live |access-date=24 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230624073110/https://www.cnn.com/europe/live-news/russia-ukraine-war-news-06-24-23/index.html |archive-date=24 June 2023}}</ref> ვიდრე სამშვიდობო შეთანხმებას არ მიაღწიეს. პრიგოჟინის თქმით, რუსეთის წინააღმდეგ მისი მარშის ერთ-ერთი მიზეზი სწორედ ის იყო, რომ ხელისუფლებას ხელი შეეშალა „კერძო სამხედრო კომპანია ვაგნერის ლიკვიდაციისთვის“.<ref>{{cite news|last1=Bourke|first1=Latika|title=Live updates: Putin vows to defend Russia against Wagner rebellion|url=https://www.smh.com.au/world/europe/live-updates-putin-vows-to-defend-russia-against-wagner-rebellion-20230624-p5dj6x.html|access-date=24 June 2023|work=The Sydney Morning Herald|date=24 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230624145405/https://www.smh.com.au/world/europe/live-updates-putin-vows-to-defend-russia-against-wagner-rebellion-20230624-p5dj6x.html|archive-date=24 June 2023|url-status=live}}</ref> რუსეთი 2024 წლის ბოლომდე გეგმავდა თავისი მოქმედი სამხედრო პერსონალის რაოდენობის 1,5 მილიონამდე გაზრდას,<ref>{{Cite web |last=Atlamazoglou |first=Stavros |date=19 September 2024 |title=Russia's Military Will Soon Have 1.5 Million Troops |url=https://nationalinterest.org/blog/buzz/russias-military-will-soon-have-15-million-troops-212838 |access-date=9 November 2024 |website=The National Interest |language=en}}</ref> რაც მას [[ჩინეთი]]ს შემდეგ მსოფლიოში მეორე უდიდეს მოქმედ არმიად აქცევდა.<ref>{{Cite web |date=28 February 2023 |title=Russia |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/#military-and-security |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210109173026/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/#military-and-security |archive-date=9 January 2021 |access-date=20 September 2022 |publisher=Central Intelligence Agency |via=CIA.gov}}</ref><ref>{{Cite web |date=17 September 2024 |title=Putin orders Russian army to expand to become the world's second largest |url=https://www.nbcnews.com/news/world/putin-orders-russian-army-expand-war-ukraine-rcna171429 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241109012651/https://www.nbcnews.com/news/world/putin-orders-russian-army-expand-war-ukraine-rcna171429 |archive-date=9 November 2024 |access-date=9 November 2024 |website=NBC News |language=en}}</ref> 2024 წლის თებერვალში რუსეთის არმიამ [[ავდიივკა]] აიღო და წლის განმავლობაში წინსვლა განაგრძო, მიუხედავად უკრაინული მხარის მცდელობებისა, ეს წინსვლა შეეჩერებინა.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|p=55}} 2024 წლის ივლისისთვის [[აშშ]]-ის არმიის გენერალმა და [[ნატო]]ს მოკავშირეთა ძალების უმაღლესმა მთავარსარდალმა ევროპაში, კრისტოფერ კავოლიმ განაცხადა, რომ „რუსები ძალიან ჭკვიანურად ახდენენ ტექნოლოგიურ და პროცედურულ ადაპტაციას იმ მრავალ გამოწვევასთან, რომლებსაც ისინი უკრაინაში აწყდებიან“.<ref>{{cite web | title=General Cavoli notes Russia's adaptation to challenges in war against Ukraine | website=Interfax-Ukraine | date=10 July 2024 | url=https://interfax.com.ua/news/general/999380.html | ref={{sfnref | Interfax-Ukraine | 2024}} | access-date=25 July 2024 | archive-date=13 July 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240713151622/https://interfax.com.ua/news/general/999380-amp.html | url-status=live }}</ref> კავოლიმ 2024 წლის აპრილში ისიც აღნიშნა, რომ რუსეთის არმიამ სრულად აანაზღაურა ცოცხალი ძალისა და ტექნიკის დანაკარგები და ახლა უფრო დიდია, ვიდრე კონფლიქტის დაწყებამდე იყო.<ref>{{cite web | title=Russian military replaced Ukraine battlefield losses 'far faster' than expected, general warns | website=Politico | date=11 April 2024 | url=https://www.politico.com/news/2024/04/11/christopher-cavoli-russian-military-losses-00151718 | ref={{sfnref | POLITICO | 2024}} | access-date=25 July 2024 | archive-date=13 July 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240713202847/https://www.politico.com/news/2024/04/11/christopher-cavoli-russian-military-losses-00151718 | url-status=live }}</ref> 2024 წლის 26 ივნისს, დიდ ბრიტანეთში ბაზირებულმა ანალიტიკურმა ცენტრმა „გაერთიანებული სამეფოს თავდაცვის კვლევების სამეფო ინსტიტუტმა“ გამოაქვეყნა ანგარიში, რომლის მიხედვითაც რუსეთი აგრძელებს თავისი ძირითადი იარაღის წარმოების ზრდასა და მის დახვეწას, თუმცა მისი თავდაცვის ინდუსტრია კვლავ ძლიერ არის დამოკიდებული კრიტიკული კომპონენტების უცხოურ იმპორტზე.<ref>{{cite web | title=A Methodology for Degrading the Arms of the Russian Federation | website=Royal United Services Institute | date=26 June 2024 | url=https://www.rusi.org/explore-our-research/publications/occasional-papers/methodology-degrading-arms-russian-federation | ref={{sfnref | Royal United Services Institute | 2024}} | access-date=25 July 2024}}</ref> უკრაინის შეიარაღებული ძალების მთავარსარდალმა, გენერალ-პოლკოვნიკმა ოლექსანდრ სირსკიმ 2024 წლის 24 ივლისს განაცხადა, რომ რუსებს ახლა ბევრად უკეთესი რესურსები აქვთ, თუმცა ამავდროულად სამჯერ მეტ დანაკარგს განიცდიან, ვიდრე უკრაინა.<ref>{{cite web | last1=Harding | first1=Luke | last2=Mamo | first2=Alessio | title='I know we will win – and how': Ukraine's top general on turning the tables against Russia | website=The Guardian | date=24 July 2024 | url=https://www.theguardian.com/world/article/2024/jul/24/i-know-we-will-win-and-how-ukraines-top-general-on-turning-the-tables-against-russia | access-date=25 July 2024}}</ref> ნატოსა და დასავლელი სამხედრო მაღალჩინოსნების განცხადებით, 2024 წლის მაისსა და ივნისში უკრაინაში ყოველდღიურად საშუალოდ 1200-მდე რუსი ჯარისკაცი იღუპებოდა ან შავდებოდა.<ref>{{cite news |title=Russia Sends Waves of Troops to the Front in a Brutal Style of Fighting |url=https://www.nytimes.com/2024/06/27/us/politics/russia-casualties-ukraine-war.html |work=The New York Times |date=27 June 2024}}</ref><ref>{{cite news |title=Ukraine calls them meat assaults: Russia's brutal plan to take ground |url=https://www.bbc.com/news/articles/c80xjne8ryxo |work=BBC News |date=4 July 2024}}</ref> 2024 წლის ივნისის მონაცემებით, სავარაუდო გათვლებით, 20-დან 50 წლამდე ასაკის ყველა რუსი მამაკაცის დაახლოებით 2% უკვე მოკლული ან მძიმედ დაჭრილი იყო უკრაინაში 2022 წლის თებერვლის შემდეგ.<ref>{{cite Q|Q127275136|url-access=subscription}}</ref> 2024 წლის ოქტომბრის მდგომარეობით, გავრცელებული შეფასებებით, უკრაინაში ბრძოლების დროს დაღუპული და დაჭრილი რუსი სამხედროების რაოდენობამ 600 000-ს გადააჭარბა.<ref>{{cite news |title=In wartime Russia, some men may be worth more dead than alive, economist says |url=https://fortune.com/2024/11/16/russia-economy-military-death-payouts-vs-civilian-earnings-ukraine-war/ |work=Fortune |date=16 November 2024}}</ref> მას შემდეგ, რაც რუსეთში 2022 წელს მობილიზაცია გამოცხადდა, სამხედრო სასამართლოებმა თვითნებურად ნაწილის დატოვების (დეზერტირობის) ათასობით საქმე მიიღეს.<ref>{{cite news |title=The Heavy Toll of Desertion From the Russian Army |url=https://www.nytimes.com/2024/09/22/magazine/desertion-russian-army-ukraine-war.html |work=The New York Times |date=22 September 2024}}</ref> ორგანიზაცია Pro Asyl-მა 2024 წელს განაცხადა, რომ 2022 წლის თებერვლიდან მოყოლებული, სულ მცირე 250 000-მა რუსმა წვევამდელმა დატოვა ქვეყანა და სხვა სახელმწიფოებს შეაფარა თავი.<ref>{{cite news |title=Fleeing Ukraine war, Russian deserters find refuge in France |url=https://www.dw.com/en/fleeing-ukraine-war-russian-deserters-find-refuge-in-france/a-70665369 |work=Deutsche Welle |date=2 November 2024}}</ref> მას შემდეგ, რაც 2022 წლის საწყისი შეჭრის დროს ფრონტზე რამდენიმე წვევამდელი აღმოჩნდა (მიუხედავად იმისა, რომ რუსული კანონმდებლობა კრძალავს მათ გამოყენებას ქვეყნის ფარგლებს გარეთ), ვლადიმერ პუტინმა საჯაროდ მოიხადა ბოდიში, ხოლო რამდენიმე გენერალი თანამდებობიდან გადააყენეს და/ან დააპატიმრეს. მას შემდეგ უკრაინის ტერიტორიაზე წვევამდელები აღარ შეუმჩნევიათ.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pp=41, 231–232, 235}} მიუხედავად პუტინის დაპირებისა, რომ წვევამდელებს საბრძოლველად არ გაგზავნიდნენ, რუსული საინფორმაციო გამოცემა ვერსტკას ცნობით, 2024 წელს უკრაინის მიერ კურსკის ოლქში განხორციელებული შეტევის დროს ათობით წვევამდელი ჩავარდა ტყვედ ან უგზო-უკვლოდ დაიკარგა.<ref name="e455">{{cite web | title=20 лет: в Курской области после вторжения ВСУ погибли как минимум 25 российских срочников | website=Вёрстка | date=20 February 2025 | url=https://verstka.media/v-kurskoi-oblasti-posle-vtorzheniya-vsu-pogibli-kak-minimum-25-rossiiskih-srochnikov | language=ru | access-date=21 January 2026}}</ref> აქტივისტებისა და იურისტების განცხადებით, არსებობს საკანონმდებლო ხვრელი, რომელიც წვევამდელების საბრძოლო მოქმედებებში ჩართვის საშუალებას იძლევა: სულ რაღაც ოთხთვიანი მომზადების შემდეგ მათ შეუძლიათ ხელი მოაწერონ სრულფასოვან მოხალისეობრივ საბრძოლო კონტრაქტებს, რასაც წვევამდელები ხშირად ისე აკეთებენ, რომ ბოლომდე ვერც კი აცნობიერებენ, რაზე აწერენ ხელს.<ref name="c774">{{cite web | title=Russian Conscripts Can't Be Sent Into Battle. This One Was. And He's Not Happy About It. | website=RadioFreeEurope/RadioLiberty | date=19 May 2025 | url=https://www.rferl.org/a/russia-ukraine-conscripts-war-combat/33415104.html | access-date=21 January 2026}}</ref><ref name="i729">{{cite web | last1=Asadzade | first1=Ulviyya | title=Putin's Broken Promise: Young Russian Conscripts Dying In Ukraine Invasion | website=RadioFreeEurope/RadioLiberty | date=18 March 2025 | url=https://www.rferl.org/a/russian-conscripts-youth-dying-ukraine-putin/33351828.html | access-date=21 January 2026}}</ref> 2024 წლის ნოემბერში გამოცემა The Telegraph-მა გაავრცელა ინფორმაცია, რომ რუსეთმა, მზარდი დანაკარგების ფონზე, პირველად გამოსცა სპეციალური სახელმძღვანელო ჯარისკაცებისთვის, სადაც დეტალურად არის აღწერილი, თუ როგორ უნდა გათხარონ და მოუარონ საძმო საფლავებს. ოკუპირებული უკრაინის აღმოსავლეთით, დონბასის რეგიონში, უკვე დაფიქსირებულია რუსეთის მიერ საკუთარი ჯარისკაცების დასაკრძალავად საძმო საფლავების გამოყენების ფაქტები.<ref name="q183">{{cite web | last=Kilner | first=James | title=Instruction manual for digging mass graves given to Russian troops | website=The Telegraph | date=3 November 2024 | url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2024/11/03/instruction-manual-digging-mass-graves-russian-troops/ | access-date=12 April 2025}}</ref> [[2025]] წლის აპრილში ოლექსანდრ სირსკიმ განაცხადა, რომ უკრაინაში მყოფი რუსული ჯარების რაოდენობა ამჟამად 623 000-ს შეადგენს, რაც შეჭრის დაწყებიდან მოყოლებული ხუთჯერ არის გაზრდილი, და ეს რიცხვი ყოველთვიურად კიდევ 8 000-9 000 ჯარისკაცით იმატებს. მან ასევე აღნიშნა, რომ რუსეთის მთლიანი მობილიზაციური რესურსი 20 მილიონ ადამიანს შეადგენს, ან 5 მილიონს — თუ მხოლოდ სამხედრო მომზადების მქონე პირებს გავითვალისწინებთ. თუმცა, სირსკიმ ხაზგასმით აღნიშნა, რომ რუსეთის უპირატესობა არტილერიაში 10:1-დან 2:1-მდე შემცირდა, რაც ძირითადად რუსეთის საბრძოლო მასალის საწყობებზე უკრაინის მიერ მიყენებული დარტყმების შედეგია.<ref>{{cite web | last=Fornusek | first=Martin | title=Russia has capacity to mobilize 5 million trained troops, Syrskyi says | website=The Kyiv Independent | date=9 April 2025 | url=https://kyivindependent.com/russia-has-capacity-to-mobilize-5-million-trained-troops-syrskyi-says/ | access-date=17 April 2025}}</ref> 2025 წლის ივნისში ნატოს გენერალურმა მდივანმა მარკ რუტემ განაცხადა, რომ რუსები „ძალზე სწრაფი ტემპით აღადგენენ საკუთარ პოტენციალს“ და ბევრად მეტ საბრძოლო მასალას აწარმოებენ, ვიდრე მთელი ნატო ერთად, მიუხედავად იმისა, რომ მათი ეკონომიკა გაცილებით მცირეა. რუტემ ასევე შეაფასა, რომ რუსეთს შეუძლია ნატოს ტერიტორიაზე იერიში მომდევნო სამიდან ხუთ წელიწადში მიიტანოს და წევრ ქვეყნებს მოუწოდა, თავდაცვის ხარჯები მათი მშპ-ის (მთლიანი შიდა პროდუქტის) 5%-მდე გაზარდონ.<ref>{{cite web | last=Murray | first=Shona | title=Russia developing multiples more ammunition than NATO, says Mark Rutte | website=euronews | date=4 June 2025 | url=https://www.euronews.com/2025/06/04/russia-developing-multiples-more-ammunition-than-nato-says-secretary-general | access-date=15 June 2025}}</ref> ვინაიდან [[დრონებით ომი]] რუსეთ-უკრაინის კონფლიქტის ცენტრალურ ასპექტად იქცა, რუსეთმა გაზარდა ინვესტიციები და განვითარების ტემპები სხვადასხვა ტიპის უპილოტო აპარატების მიმართულებით. [[2025]] წლის 12 ნოემბერს რუსეთმა ოფიციალურად შექმნა თავისი უახლესი სამხედრო შტო: უპილოტო სისტემების ძალები.<ref name="TASS12Nov25">{{cite news |title=Russia establishes Unmanned Systems Forces|url=https://tass.com/defense/2042371|access-date=12 November 2025|work=TASS|date=12 November 2025}}</ref> იგი ჩამოყალიბდა იმ მიზნით, რომ მოხდეს უპილოტო საფრენი, სახმელეთო და საზღვაო სისტემების განვითარების, განთავსებისა და ოპერატიული მართვის ცენტრალიზება, ასევე ავტონომიური პლატფორმების ინტეგრირება არსებულ სამხედრო სტრუქტურებში.<ref name="TSFRussia Unmanned">{{cite web |last1=McDermott|first1=Roger N.|title=Russia's New Unmanned Systems Forces and the Strategic Role of DKO Weapons|url=https://www.saratoga-foundation.org/p/russias-new-unmanned-systems-forces|website=www.saratoga-foundation.org|publisher=The Saratoga Foundation|access-date=12 November 2025|language=en|date=20 June 2025}}</ref><ref name="FDD12Nov25JohnHardie">{{cite web |last1=Hardie|first1=John|title=Russia announces plans to form Unmanned Systems Forces|url=https://www.longwarjournal.org/archives/2024/12/russia-announces-plans-to-form-unmanned-systems-forces.php|website=FDD's Long War Journal|access-date=12 November 2025|date=20 December 2024}}</ref> 2025 წლის ოქტომბერში რამდენიმე წყარომ გაავრცელა ინფორმაცია, რომ დევნილობაში მოქმედი საინფორმაციო გამოცემა „ვერსტკას“ გამოძიების თანახმად, რუსი სამხედრო მეთაურები შეჭრის პირველივე წლიდან აწამებენ და სიკვდილით სჯიან საკუთარ პერსონალს. „ვერსტკამ“ აღნიშნა, რომ გამოძიების ფარგლებში მოიპოვა ასობით ცნობა მსგავსი სიკვდილით დასჯის შესახებ. ეს ინციდენტები თავდაპირველად სანგრებში სიმთვრალისა თუ დაუმორჩილებლობის გამო დასჯით დაიწყო, დროთა განმავლობაში კი პირადი კონფლიქტებისა თუ გამოძალვის ნიადაგზე მკვლელობებში გადაიზარდა; გამოცემამ იდენტიფიცირება მოახდინა 101 სამხედრო მოსამსახურის, რომელთაც ამ ქმედებების ჩადენაში ედებათ ბრალი. სრულმასშტაბიანი ომის დაწყებიდან მოყოლებული, რუსეთის მთავარ სამხედრო პროკურატურაში ძალადობასთან დაკავშირებული 12 000-ზე მეტი საჩივარი შევიდა, რაც განსაკუთრებით 2023 წლის მეორე ნახევრიდან გახშირდა. აქედან მხოლოდ 10 სისხლის სამართლის საქმე აღიძრა, რის შედეგადაც ხუთი ოფიცერი იქნა მსჯავრდებული ხელქვეითების მკვლელობისთვის. გამოძიების მიხედვით, საველე მეთაურების ქმედებების გამოძიებაზე „არაოფიციალური აკრძალვაა“ დაწესებული. რუსმა ჯარისკაცებმა „ვერსტკასთან“ საუბარში აღნიშნეს, რომ სიკვდილით დასჯილ პერსონალს ხშირად დეზერტირებად ან უგზო-უკვლოდ დაკარგულებად აფორმებენ, ხოლო მათ ცხედრებს ტყეებში მარხავენ ან ბრძოლის ველზე ტოვებენ და ცეცხლს უხსნიან, რათა დაღუპვა საბრძოლო მოქმედებებს მიაწერონ.<ref name="o168">{{cite web | author=The Moscow Times | title=At Least 100 Russian Officers Have Executed Their Own Comrades in Ukraine – Vyorstka | website=The Moscow Times | date=6 November 2025 | url=https://www.themoscowtimes.com/2025/10/30/at-least-100-russian-officers-have-executed-their-own-comrades-in-ukraine-vyorstka-a90987 | access-date=6 November 2025}}</ref><ref name="y754">{{cite web | title=Report says over 100 Russian officers involved in frontline executions | website=TVP World | date=30 October 2025 | url=https://tvpworld.com/89758108/russian-officers-torture-kill-own-troops-on-ukraine-frontlines | access-date=6 November 2025}}</ref><ref name="t461">{{cite web | last=Sauer | first=Pjotr | title=Russian army chiefs torturing and executing soldiers who refuse to fight in Ukraine, report says | website=The Guardian | date=30 October 2025 | url=https://www.theguardian.com/world/2025/oct/30/russian-army-chiefs-torturing-and-executing-soldiers-who-refuse-to-fight-in-ukraine-report-says | access-date=6 November 2025}}</ref> ტელეკომპანია [[BBC]]-ის მიერ [[2026]] წლის თებერვალში გამოქვეყნებული მასალის მიხედვით (სადაც რუსი ჯარისკაცები ინტერვიუებში ღიად აღწერენ სიკვდილით დასჯის ფაქტებს), საკუთარი ჯარისკაცების მკვლელობას რუსულ სამხედრო სლენგზე „ნულზე დასმა“ ეწოდება.<ref name="i475">{{cite web | last=Steele | first=Ben | title=Russia soldiers tell BBC they saw fellow troops in Ukraine war executed on commanders' orders | website=BBC Home | date=24 February 2026 | url=https://www.bbc.com/news/articles/cz7gw3l395ro | access-date=26 February 2026}}</ref> [[გაერთიანებული სამეფო]]ს თავდაცვის კვლევების სამეფო ინსტიტუტის შეფასებით, რუსეთმა რუსეთ-უკრაინის ომის შედეგად უდიდესი „საბრძოლო გამოცდილება“ მიიღო.<ref name="ap">{{cite web | title=Russia is helping China to prepare for a potential invasion of Taiwan, defense institute says | website=Associated Press | date=26 September 2025 | url=https://apnews.com/article/russia-china-taiwan-xi-putin-ukraine-invasion-ac47ae6daf03ceb5d49d6e2d0da7fcab | access-date=21 February 2026|quote=It’s not certain that China has decided to invade Taiwan, but access to Russian equipment and localized training in China means Beijing will be better equipped for a potential invasion, Danylyuk said. “The greatest value of the deal” to China is likely in the training and procedures for command and control of parachute forces, because Russia has “combat experience,” whereas China doesn’t, write Oleksandr Danylyuk and Jack Watling.}}</ref> ===ომის დანაშაულები=== რუსეთის შეიარაღებული ძალების მიერ ჩადენილი სამხედრო დანაშაულები დოკუმენტირებულია რამდენიმე სამხედრო კონფლიქტში, მათ შორის ჩეჩნეთის მეორე ომში,<ref name="a907">{{cite book | last=Gilligan | first=Emma | title=Terror in Chechnya: Russia and the Tragedy of Civilians in War | publisher=Princeton University Press | date=9 November 2009 | isbn=978-1-4008-3176-0 | url=https://books.google.com/books?id=WLFzd1TP0PwC&pg=PA6 | access-date=31 May 2025 | page=}}</ref><ref name="p111">{{cite web | title=War Crimes In Chechnya and the Response of the West | website=Human Rights Watch | date=29 February 2000 | url=https://www.hrw.org/news/2000/02/29/war-crimes-chechnya-and-response-west | access-date=31 May 2025}}</ref> რუსეთ-საქართველოს ომსა<ref name="c800">{{cite web | title=Georgia: International Groups Should Send Missions | website=Human Rights Watch | date=18 August 2008 | url=https://www.hrw.org/news/2008/08/18/georgia-international-groups-should-send-missions | access-date=31 May 2025}}</ref> და რუსეთ-უკრაინის ომში.<ref name="h508">{{cite journal | last=Wille | first=Belkis | title="We Had No Choice" | journal=Human Rights Watch | date=1 September 2022 | url=https://www.hrw.org/report/2022/09/01/we-had-no-choice/filtration-and-crime-forcibly-transferring-ukrainian-civilians | access-date=31 May 2025 | page=}}</ref> 2024 წელს [[სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლო]]მ რუსეთის უმაღლესი სამხედრო ოფიცრების — სერგეი შოიგუს, ვალერი გერასიმოვის, სერგეი კობილაშისა და ვიქტორ სოკოლოვის დაკავების ორდერები გასცა უკრაინაში მშვიდობიან მოსახლეობასა და სამოქალაქო ობიექტებზე თავდასხმების წარმართვის გამო, რაც სავარაუდო სამხედრო დანაშაულად კვალიფიცირდება.<ref name="Reuters_11_July_2024">{{cite news |date=11 July 2024 |title=International Criminal Court issues arrest warrants for Russia's Shoigu and Gerasimov |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/europe/international-criminal-court-issues-arrest-warrant-russias-shoigu-gerasimov-2024-06-25/ |access-date=5 July 2025 }}</ref> 2025 წლის მაისში გამოქვეყნებულ გაეროს ანგარიშში გაკეთდა დასკვნა, რომ რუსეთის შეიარაღებული ძალების მიერ ხერსონში მშვიდობიან მოსახლეობაზე განხორციელებული განმეორებადი თავდასხმები დრონებით სამხედრო დანაშაულსა და კაცობრიობის წინააღმდეგ მიმართულ დანაშაულს უტოლდება.<ref name="p704">{{cite web | title=UN Commission concludes that Russian armed forces' drone attacks against civilians in Kherson Province amount to crimes against humanity of murder | website=OHCHR | date=28 May 2025 | url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/05/un-commission-concludes-russian-armed-forces-drone-attacks-against-civilians | access-date=31 May 2025}}</ref> ==სტრუქტურა== რუსეთის პრეზიდენტი შეიარაღებული ძალის უმაღლესი მთავარსარდალია. რუსეთის ფედერაციის თავდაცვის სამინისტრო ჯარის ადმინისტრაციული ორგანოა, რომელიც პასუხისმგებელია საბრძოლო მზადყოფნაზე, ცოცხალი ძალის მობილიზებასა და შესყიდვებზე. იგი ახორციელებს საპრეზიდენტო დირექტივების იმპლემენტაციას და ზედამხედველობს გენერალურ შტაბს.{{sfn|DIA 2017|pages=23-24}} თავად გენერალური შტაბის მოვალეობაა რუსეთის წინაშე არსებული საფრთხეების შესწავლა და ქვეყნისა თუ მისი ინტერესების დაცვის გეგმების შემუშავება.{{sfn|DIA 2017|page=24}} მოსკოვში მდებარე თავდაცვის ეროვნული მართვის ცენტრი, რომელიც [[2014]] წელს დაარსდა, შეიარაღებული ძალის მართვისა და კონტროლის სისტემის უმნიშვნელოვანესი კომპონენტია.{{sfn|DIA 2017|page=28}} ამერიკის შეერთებული შტატების შტაბების მეთაურთა გაერთიანებულ კომიტეტთან შედარებით, რუსეთის გენერალურ შტაბს გაცილებით ფართო როლი აკისრია, რაც მთელ შეიარაღებულ ძალაზე ოპერატიულ სარდლობას გულისხმობს. იგი ასევე პასუხისმგებელია გრძელვადიან დაგეგმარებაზე, დოქტრინების შემუშავებასა და აღჭურვილობის შესყიდვაზე. გენერალური შტაბის უფროსი, გარდა იმისა, რომ ყველა სახეობის ჯარსა და სამსახურს მეთაურობს, შტაბის შიგნით ფლობს „გენერალური ინსპექტორის“ მსგავს უფლებამოსილებებს — იგი პასუხისმგებელია შტაბის სტრუქტურასა და ფუნქციებზე და, ამავდროულად, თავდაცვის მინისტრის მოადგილის პოსტსაც იკავებს.<ref>{{Cite web |last=Bartles |first=Charles K. |title=Getting Gerasimov Right |date=January–February 2016 |access-date=24 January 2026 |work=[[Military Review]] |url=https://www.armyupress.army.mil/Portals/7/military-review/Archives/English/MilitaryReview_20160228_art009.pdf }}</ref>{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|page=13}} გენერალური შტაბის მნიშვნელოვან დეპარტამენტებს შორის აღსანიშნავია მთავარი ოპერატიული სამმართველო — ყველაზე დიდი დანაყოფი, რომელიც ოპერატიულ და სტრატეგიულ დაგეგმარებაზეა პასუხისმგებელი.{{sfn|Blanc|Demus|Evans|Grisé|2023|pages=22}} ასევე საკვანძოა მთავარი სამმართველო (წარსულში ცნობილი როგორც მთავარი სადაზვერვო სამმართველო), რომელიც სამხედრო და სამოქალაქო ხელმძღვანელობას ინფორმაციით ამარაგებს და გენშტაბის შიგნით გარკვეული ავტონომიით სარგებლობს.{{sfn|Blanc|Demus|Evans|Grisé|2023|pages=22}} ამავე სტრუქტურაში შედის სამხედრო პოლიციის მთავარი სამმართველო ([[2012]] წლიდან),<ref>{{cite news|author=<!--Staff writer(s)/no by-line.-->|date=3 July 2012|title=Военная полиция появится в России 1 декабря 2012 года|language=ru|work=[[Interfax]]|url=https://www.interfax.ru/russia/253641|access-date=22 April 2022|archive-date=23 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211023115756/https://www.interfax.ru/russia/253641|url-status=live}}</ref> მთავარი საორგანიზაციო-სამობილიზაციო სამმართველო და კავშირგაბმულობის მთავარი სამმართველო.{{sfn|Blanc|Demus|Evans|Grisé|2023|page=17}} [[2018]] წლის ივლისში კი შეიქმნა რუსეთის შეიარაღებული ძალის მთავარი სამხედრო-პოლიტიკური სამმართველო, რითაც აღდგა იდეოლოგიური მომზადების ფუნქცია — ის, რაც [[საბჭოთა არმია|საბჭოთა არმიის]] დაშლის შემდეგ გაუქმებული იყო.<ref>{{Cite web|date=31 July 2018|title=Putin gives Russian army a political wing|url=https://timesofmalta.com/articles/view/putin-gives-russian-army-a-political-wing.685749|access-date=12 December 2021|website=Times of Malta|language=en-gb|archive-date=6 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220506003904/https://timesofmalta.com/articles/view/putin-gives-russian-army-a-political-wing.685749|url-status=live}}</ref> ===ჯარის სახეობები=== შეიარაღებული ძალა შემდეგი სტრუქტურული ერთეულებისგან შედგება:{{sfn|Grau|Bartles|2016|page=27}} * შეიარაღებული ძალის სახეობები:{{efn|{{langx|ru|Вид вооружённых сил}}}} რუსეთის სახმელეთო ჯარები, რუსეთის საჰაერო-კოსმოსური ძალები და სამხედრო-საზღვაო ფლოტი. * ცალკეული გვარეობები:{{efn|{{langx|ru|Род войск}}}} სტრატეგიული დანიშნულების სარაკეტო ჯარები, რუსეთის საჰაერო-სადესანტო ჯარები და უპილოტო სისტემების ჯარი. * სპეციალური დანიშნულების ფორმირებები:{{efn|{{langx|ru|Формирования специального назначения}}}} სპეციალური ოპერაციების ძალები. * სპეციალური გვარეობები:{{efn|{{langx|ru|Специальные войска}}}} მატერიალურ-ტექნიკური უზრუნველყოფა. გარდა ამისა, არსებობს კიდევ ორი ცალკეული გვარეობა — ეროვნული გვარდია და სასაზღვრო სამსახური. მათ ნარჩუნებული აქვთ „შეიარაღებული ძალის“ სამართლებრივი სტატუსი, თუმცა არ შედიან რუსეთის გენერალური შტაბის იურისდიქციაში. ეროვნული გვარდია ყოფილი შინაგანი ჯარების ბაზაზეა ჩამოყალიბებული; ეს ახალი სტრუქტურა შინაგან საქმეთა სამინისტროს გამოეყო, ცალკე უწყებად ჩამოყალიბდა და უშუალოდ რუსეთის პრეზიდენტს ექვემდებარება. რაც შეეხება სასაზღვრო სამსახურს, იგი უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის (ქვეყნის მთავარი შიდა სადაზვერვო სააგენტოს) გასამხედროებული ორგანიზაციაა. ორივე ორგანიზაციას, თავიანთი ძირითადი სამშვიდობო საქმიანობის გარდა, საომარი მოქმედებების დროს მნიშვნელოვანი ამოცანები აკისრიათ და ფლობენ საკუთარ სახმელეთო, საჰაერო და საზღვაო დანაყოფებს. მთლიანობაში, შეიარაღებულ ძალას ტრადიციულად უბრალოდ „ჯარს“ (არმიას) უწოდებენ, გარდა იმ შემთხვევებისა, როდესაც სამხედრო-საზღვაო ფლოტი სპეციალურად არის გამოყოფილი. ===სამხედრო ოლქები, არმიები და საჰაერო ძალები=== რუსეთში არსებობს ხუთი სამხედრო ოლქი: [[მოსკოვი]]ს სამხედრო ოლქი, [[ლენინგრადი]]ს სამხედრო ოლქი, [[სამხრეთის სამხედრო ოლქი]], ცენტრალური სამხედრო ოლქი და აღმოსავლეთის სამხედრო ოლქი. [[2024]] წელს დასავლეთის სამხედრო ოლქი ლენინგრადისა და მოსკოვის ოლქებად დაიყო, ხოლო ჩრდილოეთის ფლოტის გაერთიანებული სტრატეგიული სარდლობა, რომელიც სამხედრო ოლქის დონეს უთანაბრდებოდა, გაუქმდა. [[1992]] წელს სულ რვა ოლქი არსებობდა: მოსკოვის, ლენინგრადის, ჩრდილოეთ კავკასიის, [[ვოლგა|ვოლგის]], [[ურალის ფედერალური ოკრუგი|ურალის]], იმიერბაიკალის, [[ციმბირი]]სა და შორეული აღმოსავლეთის. [[კალინინგრადი]]ს სპეციალური რაიონი [[1997]] წელს შეიქმნა, [[1998]] წელს კი იმიერბაიკალის ოლქი გაუქმდა და მისი ტერიტორია ციმბირისა და შორეული აღმოსავლეთის ოლქებს შორის განაწილდა. [[2001]] წელს ვოლგისა და ურალის ოლქები გაერთიანდა და ვოლგა-ურალის ოლქი ეწოდა. [[2010]] წელს მანამდე არსებული ექვსი ოლქი და კალინინგრადის რეგიონი ოთხ მსხვილ ოლქად შეაკუმშეს, რომლებიც, ამავდროულად, გაერთიანებულ საჯარისო სარდლობებს წარმოადგენდნენ; ესენია დასავლეთის, სამხრეთის, ცენტრალური და აღმოსავლეთის ოლქები. ჩრდილოეთის ფლოტის გაერთიანებული სტრატეგიული სარდლობა კი [[2015]] წელს ჩამოყალიბდა. რუსეთის ფედერაციის არსებობის ადრეულ პერიოდში სამხედრო ოლქებმა საბჭოთა ეპოქისგან მემკვიდრეობით მიიღეს „დაკომპლექტების, წვრთნისა და აღჭურვის“ ფუნქცია, რაც ძირითადად ლოგისტიკასა და ცოცხალი ძალის ფორმირებაზე — მათ შორის წვრთნასა და საკონტრაქტო ჯარისკაცების აყვანაზე — ვრცელდებოდა. ოლქები უმთავრესად სახმელეთო ძალებზე იყვნენ ფოკუსირებულნი. საბრძოლო სარდლობა გენერალური შტაბიდან ოლქების დაქვემდებარებაში მყოფ შენაერთებზე (მაგალითად, საველე არმიებზე) იყო დელეგირებული. ეს მიდგომა შეიცვალა 2008 წლის რეფორმით, რომელმაც თითოეული ოლქი ოპერატიულ-სტრატეგიულ სარდლობად აქცია. ამ ცვლილებამ რუსული სამხედრო ოლქები ამერიკულ გეოგრაფიულ გაერთიანებულ სარდლობებს გაუტოლა. ისინი ზედამხედველობენ ჯარის თითოეული სახეობის მუდმივმოქმედ ძალებს, ასევე საჰაერო-სადესანტო ან სხვა გვარეობების (მათ შორის, ზოგჯერ GRU-ს) მიმაგრებულ ნაწილებს. თითოეულ სამხედრო ოლქს აქვს თავდაცვის მართვის საკუთარი ცენტრი, რომელიც მოსკოვის თავდაცვის ეროვნული მართვის ცენტრის რეგიონულ ანალოგს წარმოადგენს და მასთან მუდმივ კავშირზეა. საომარ პირობებში სამხედრო ოლქი, კონკრეტული ოპერაციის საჭიროებიდან გამომდინარე, აყალიბებს ჯარების დაჯგუფებას. 2022 წელს უკრაინაში რუსეთის შეჭრის დასაწყისში, იმ დროისთვის არსებულმა ოლქებმა შექმნეს დასავლეთის, სამხრეთის, ცენტრალური და აღმოსავლეთის ჯარების დაჯგუფებები, სადაც ოლქის შტაბ-ბინა იმავდროულად ამ დაჯგუფების შტაბ-ბინასაც წარმოადგენდა. გარდა ამისა, სომხეთში მდებარე 102-ე სამხედრო ბაზა (ამიერკავკასიის ჯარების ყოფილი დაჯგუფებიდან) ექვემდებარება სამხრეთის სამხედრო ოლქს, რომლის შტაბიც დონის [[როსტოვის ოლქი|როსტოვშია]]. [[ტაჯიკეთი|ტაჯიკეთში]] განლაგებული 201-ე გვარდიული სამხედრო ბაზა ემორჩილება ცენტრალურ სამხედრო ოლქს ეკატერინბურგში, ხოლო [[მოლდოვა]]ში (დნესტრისპირეთში) მყოფი რუსული ჯარების ოპერატიული ჯგუფი ანგარიშვალდებული იყო დასავლეთის სამხედრო ოლქის წინაშე სანქტ-პეტერბურგში. სამხედრო ოლქების ქვემოთ, სახმელეთო ჯარების ძირითად ოპერატიულ ფორმირებებს დანომრილი არმიები წარმოადგენენ; 2022 წლის მონაცემებით, ესენია 11 საერთო-საჯარისო არმია და 1-ლი გვარდიული სატანკო არმია. მათ ასევე დიდი ტაქტიკური როლი აკისრიათ; უკრაინის ომის დროს არმიის დონის შტაბები ხშირად პირდაპირ მეთაურობდნენ ბატალიონის ტაქტიკურ ჯგუფებს და გვერდს უვლიდნენ დივიზიის, ბრიგადის ან პოლკის შტაბებს. საჰაერო-კოსმოსურ ძალებს, რომლებიც [[2015]] წელს რუსეთის სამხედრო-საჰაერო ძალებისა და საჰაერო-კოსმოსური თავდაცვის ძალების შერწყმით შეიქმნა, აქვთ თავიანთი ანალოგი — საჰაერო და საჰაერო თავდაცვის არმიები; [[2017]] წლის მონაცემებით, თითოეული ასეთი არმია მიმაგრებული იყო ოთხიდან ერთ-ერთ ოლქზე. თავად სახმელეთო ჯარებს საკუთარი ავიაცია არ გააჩნიათ, თუმცა 2022 წლის ბოლოს გამოცხადდა, რომ თითოეული საერთო-საჯარისო არმია მიიღებდა საავიაციო ბრიგადას (იმის დაზუსტების გარეშე, ეს ბრიგადები უშუალოდ სახმელეთო ჯარების საკუთრებაში იქნებოდა თუ საჰაერო-კოსმოსური ძალების მიმაგრებული ნაწილები). ასევე ცნობილი გახდა, რომ ყოფილი დასავლეთის სამხედრო ოლქის მე-6 საჰაერო და საჰაერო თავდაცვის არმიის აქტივები ახალ, ლენინგრადისა და მოსკოვის ოლქების ორ არმიას შორის გადანაწილდება. ===სამხედრო-საზღვაო ფლოტი=== სამხედრო-საზღვაო ფლოტის შტაბ-ბინა სანქტ-პეტერბურგში მდებარეობს და მის შემადგენლობაში ოთხი ფლოტი და ერთი ფლოტილია შედის. თითოეული მათგანი ადმინისტრაციულ ბრძანებებსა და მითითებებს ფლოტის მთავარი შტაბიდან იღებს, თუმცა ოპერატიულად ემორჩილება შესაბამის ოპერატიულ-სატრატეგიულ სარდლობას (OSK) და მიბმულია კონკრეტულ სამხედრო ოლქზე.[148] კალინინგრადში ბაზირებული ბალტიის ფლოტი ადრე დასავლეთის ოლქს ექვემდებარებოდა, ახლა კი ლენინგრადის ოლქის შემადგენლობაშია. [[ვლადივოსტოკი|ვლადივოსტოკში]] განლაგებული წყნარი ოკეანის ფლოტი მიბმულია აღმოსავლეთის ოლქზე. კასპიის ფლოტილია (შტაბ-ბინით [[ასტრახანი|ასტრახანში]]) და [[შავი ზღვის ფლოტი]] ფლოტი (შტაბ-ბინით [[სევასტოპოლი|სევასტოპოლში]]) სამხრეთის სამხედრო ოლქს ექვემდებარებიან. რაც შეეხება ჩრდილოეთის ფლოტს, რომლის შტაბიც [[სევერომორსკი|სევერომორსკშია]], იგი [[2015]]-დან [[2024]] წლამდე ოლქის დონის ცალკეულ გაერთიანებულ სტრატეგიულ სარდლობას წარმოადგენდა, დღეს კი ლენინგრადის ოლქის დაქვემდებარებაშია.[149][150] რუსეთის ბირთვული ტრიადის საზღვაო კომპონენტის უდიდეს ნაწილს ჩრდილოეთის ფლოტი აკონტროლებს, გარკვეულ წილს კი — წყნარი ოკეანის ფლოტიც ფლობს.[148] სამხედრო-საზღვაო ფლოტს მხარს უჭერს საზღვაო ავიაცია, რაც მას საჰაერო-კოსმოსური ძალების გარდა ერთადერთ საჯარისო სახეობად აქცევს, რომელსაც საკუთარი თვითმფრინავები ჰყავს,[151] და ასევე აქვს საზღვაო ქვეითი ჯარი, რომელიც 2022 წლამდე ხუთი ბრიგადისგან შედგებოდა. 2022 წელს გამოცხადდა, რომ ხუთივე ბრიგადა დივიზიებად გადაკეთდებოდა, 2023 წლის ზაფხულში კი მეექვსე ბრიგადაც ჩამოყალიბდა.[152] საზღვაო ქვეითების დანიშნულება არა იძულებითი ამფიბიური დესანტის გადასხმა, არამედ ისეთ სანაპიროზე გადასვლაა, სადაც წინააღმდეგობის დონე დაბალია ან გარემო უკვე კონტროლდება — მას შემდეგ, რაც უსაფრთხო პლაცდარმს მისივე ორგანული ნაწილები ან სხვა სახმელეთო ძალები მოამზადებენ.[153] რუსეთს ჰყავს მხოლოდ ერთი ავიამზიდი — [[ადმირალი კუზნეცოვი|„ადმირალი კუზნეცოვი“]].[154][155] გემი 2018 წლიდან მწყობრიდანაა გამოსული და სარემონტო სამუშაოებს გადის. რემონტის პროცესს მუდმივად აფერხებს სხვადასხვა ავარიები, სახსრების გაფლანგვა და სხვა დაბრკოლებები.[156] ==ლოგისტიკა== რუსეთის შეიარაღებული ძალის მატერიალურ-ტექნიკური უზრუნველყოფის სამსახური (MTO) არის სტრუქტურა, რომელსაც ჯარის მუდმივი საბრძოლო მზადყოფნისთვის მისი მომარაგება და შენახვა აკისრია. რუსეთმა მემკვიდრეობით მიიღო საბჭოთა ეპოქის ორი უწყება, რომლებიც ამ ამოცანას ასრულებდნენ — ზურგის სამსახური და ტექნიკური უზრუნველყოფის სამსახური (ეს უკანასკნელი შესყიდვებზე იყო ფოკუსირებული). 2008 წლის რეფორმების დროს ისინი ერთ ცენტრალიზებულ სისტემაში გაერთიანდნენ.[157] MTO-ს ხელმძღვანელი, ამავდროულად, თავდაცვის მინისტრის მოადგილეა ლოგისტიკის დარგში.[158][159] სახმელეთო ჯარების თითოეულ მანევრულ ბრიგადაში არის MTO-ს ბატალიონი, ხოლო სამხედრო ოლქის დონეზე არსებობს მატერიალურ-ტექნიკური უზრუნველყოფისა და სარკინიგზო ბრიგადები, მომარაგების საწყობები და სარემონტო ქარხნები.[160][161] რუსულ ლოგისტიკურ სისტემაში არ მოქმედებს პრინციპი „მოითხოვე და მიიღე“; აქ გამოიყენება „ზემოდან ქვემოთ მიწოდების“ მოდელი, სადაც ზემდგომი დანაყოფი ალგორითმული გათვლების საფუძველზე თავად განსაზღვრავს მარაგების რაოდენობასა და მიწოდების გრაფიკს.[160] MTO-ს სისტემა დიდ აქცენტს აკეთებს მომარაგებისთვის არსებული სატრანსპორტო ხაზების გამოყენებაზე. ამ მიზნით, ლოგისტიკურ ბრიგადებში შედის სარკინიგზო ბრიგადები და მილსადენების ბატალიონები.[160] MTO-ს დეპარტამენტებს შორის არის[162] სატრანსპორტო უზრუნველყოფის დეპარტამენტი (ამერიკის სატრანსპორტო სარდლობის მიახლოებითი ანალოგი), რომელიც კოორდინაციას უწევს და ხელშეკრულებებს აფორმებს სამხედრო გადაზიდვებზე რკინიგზით, ჰაერითა თუ ზღვით.[163] სხვა სტრუქტურებს შორისაა საავტომობილო და სატანკო, ასევე სარაკეტო და საარტილერიო დეპარტამენტები.[162] რუსეთის სარკინიგზო სისტემა არმიის მთავარი სტრატეგიული და ოპერატიული გადაადგილების საშუალებაა,[164] რადგან პირადი შემადგენლობისა და ტვირთების აბსოლუტური უმრავლესობა სწორედ რკინიგზით გადაადგილდება.[165] MTO-ს შემადგენლობაში შემავალ სარკინიგზო ჯარებს ევალებათ ლიანდაგების მომზადება, მშენებლობა და დაცვა. ისინი ათ ცალკეულ ბრიგადასა და ორ ცალკეულ ბატალიონში არიან ორგანიზებულნი.[166] სხვადასხვა ანგარიშების თანახმად, 2022 წელს უკრაინაში სრულმასშტაბიანი შეჭრის შემდეგ, რუსეთს სერიოზული პრობლემები შეექმნა ლოგისტიკის კუთხით, რამაც, სხვა საკითხებთან ერთად, რუს ჯარისკაცებში არასაკმარისი კვებაც გამოიწვია.[167] 2026 წლის აპრილში გამოცემა The Sunday Times-მა გაავრცელა ინფორმაცია, რომ უკრაინის დაზვერვისგან მიიღო მტკიცებულებები, რომლებიც რუსულ ჯარში კანიბალიზმის მინიმუმ ხუთ შემთხვევას ადასტურებდა. მტკიცებულებები მოიცავდა 2025 წლის ნოემბრის აუდიოჩანაწერებს, რომლებიც ეხებოდა დონეცკის ოკუპირებულ ტერიტორიაზე მომხდარ ინციდენტს — იქ რუსი ჯარისკაცი იმ ორ თანამებრძოლს შორის ერთ-ერთის მოჭრილი ფეხის ჭამას ცდილობდა, რომლებიც თავადვე მოკლა. ქვედანაყოფის მეთაურმა მომხდარი თავისი ბრიგადის ლეიტენანტს მოახსენა. ასევე გავრცელდა ფოტომასალაც, მათ შორის მოჭრილი ფეხის ფოტო, რომელიც Times-ის განცხადებით ავთენტურია. ფოტო სამხედრო ქირურგსაც გადაუგზავნეს, რომელმაც დაადასტურა, რომ ჭრილობა ბასრი დანით მიყენებულს ჰგავდა.[168][169] ==პირადი შემადგენლობა== რუსეთის შეიარაღებული ძალა ჰიბრიდულ სისტემას იყენებს, რომელიც სავალდებულო სამხედრო გაწვევასა და ნებაყოფლობით (საკონტრაქტო) სამსახურს აერთიანებს. რუსეთის ყველა მამრობითი სქესის მოქალაქე ვალდებულია 17 წლის ასაკში დარეგისტრირდეს სამხედრო აღრიცხვაზე, ხოლო 18-დან 27 წლამდე ასაკის ყველა მამაკაცისთვის სავალდებულოა თორმეტთვიანი სამხედრო სამსახურის გავრცელება. თავდაპირველად სამსახურის ვადა ორი წელი იყო, თუმცა 2007 წლის მარტში იგი 18 თვემდე შემცირდა, 2008 წლის იანვარში კი — ერთ წლამდე. 2022 წლის დეკემბერში გაწვევის მაქსიმალური ასაკი 30 წლამდე გაიზარდა, პარალელურად კი გაჟღერდა წინადადება სამსახურის თავდაპირველი ორწლიანი ვადის აღდგენის შესახებ. სამხედროების უმეტესობისთვის სავალდებულო საპენსიო ასაკი 65 წელია, გარდა პოლკოვნიკ-გენერლების, ადმირლებისა და მათზე მაღალი ჩინებისა, რომელთათვისაც ეს ზღვარი 70 წელს შეადგენს. თავდაცვის სამინისტროს განცხადებით, შეიარაღებულმა ძალამ უნდა შეინარჩუნოს სამობილიზაციო რეზერვი, რათა არსებობდეს მუდმივმოქმედი ჯარის გაძლიერების რესურსი იმ შემთხვევისთვის, თუ ეს უკანასკნელი დამოუკიდებლად ვერ შეძლებს შეიარაღებული კონფლიქტის შეკავებას ან ჩახშობას. შეიარაღებული ძალების ოფიციალური შტატების რაოდენობა რუსეთის პრეზიდენტის ბრძანებულებით განისაზღვრება. ჯარის რაოდენობა საბჭოთა ეპოქის 2.7 მილიონიანი ნიშნულიდან 1994 წლისთვის 2.1 მილიონამდე შემცირდა. [[1997]] წელს პირადი შემადგენლობა 1.6 მილიონს შეადგენდა, [[2000]] წლისთვის კი ეს ციფრი დაახლოებით 1 მილიონამდე ჩამოვიდა. 2008 წლის რეფორმამ ოფიცერთა საშტატო ერთეულები 220,000-მდე შეამცირა და მიზნად დაისახა 2017 წლისთვის 425,000 პროფესიონალი საკონტრაქტო ჯარისკაცის აყვანა. ყოველწლიურად სამხედრო სამსახურს 270,000 წვევამდელი გადიოდა. 2010 წელს მოქმედი ჯარისკაცების რაოდენობა დაახლოებით 1 მილიონად ფასდებოდა, თუმცა რუსეთის ანგარიშვალდებულების პალატამ 2013 წელს განაცხადა, რომ არმიაში საშტატო ადგილების თითქმის მეოთხედი ვაკანტური იყო. 2022 წლის უკრაინაში შეჭრამდე რუსული ჯარის სავარაუდო რაოდენობა 900,000-ს შეადგენდა. ვრცელდებოდა ინფორმაცია, რომ ომის მიმდინარეობისას თავდაცვის სამინისტრო ყოველწლიურად 400,000-დან 500,000-მდე ახალ ჯარისკაცს აიყვანდა. 2022 წლის დეკემბერში პუტინმა შეიარაღებული ძალების ოფიციალური შტატი 1.15 მილიონიდან 1.5 მილიონამდე გაზარდა. 2022 წლის 28 მაისს, უკრაინაში მიმდინარე აგრესიის ფონზე, ვლადიმერ პუტინმა ხელი მოაწერა კანონს, რომელმაც პირველი სამხედრო კონტრაქტის გაფორმებისთვის მანამდე არსებული ზედა ასაკობრივი ზღვარი (40 წელი) გააუქმა. უკრაინაში მებრძოლი საკონტრაქტო ჯარისკაცების უმრავლესობა რუსეთის მოსახლეობის ღარიბი ფენებიდანაა. ფულადი ბონუსი, რომელსაც უკრაინაში საომრად წასულებს პირველივე კონტრაქტის გაფორმებისას უხდიან, რუსეთში მრავალი ადამიანის მთელი წლის ხელფასზე მეტია. 2024 წლის ნოემბერში, ცოცხალი ძალის მძიმე დანაკარგების ფონზე, რუსეთმა უკრაინაში დაჭრილი სამხედროებისთვის განკუთვნილი კომპენსაციები შეამცირა, ვინაიდან დაჭრილთა დიდი რაოდენობის გამო მთავრობა სულ უფრო მზარდ სამხედრო ხარჯებს აწყდება. 2025 წლის ივნისში უკრაინულმა და დასავლურმა შეფასებებმა უკრაინაში რუსეთის სამხედრო დანაკარგების (დაღუპულთა და დაჭრილთა) შესახებ ერთ მილიონს გადააჭარბა. 2026 წლის იანვარში [[ნატო]]ს გენერალურმა მდივანმა მარკ რუტემ განაცხადა, რომ თვეში 25,000-მდე რუსი ჯარისკაცი იღუპებოდა და ამ დანაკარგებს „კატასტროფული“ უწოდა. 2026 წლის აპრილში რუსულმა უფლებადამცველმა ორგანიზაციებმა აღნიშნეს, რომ იმატა შეტყობინებებმა იმის შესახებ, რომ არაფხიზელ მდგომარეობაში მყოფ მამაკაცებს, სავარაუდოდ, მოტყუებით ან იძულებით აწერინებდნენ სამხედრო კონტრაქტებს. ეს გამოწვეულია იმით, რომ რეკრუტირებისთვის ფინანსური სტიმულების გამოყენება სულ უფრო რთულდება, რის გამოც სამხედრო კომისარიატებს გეგმების შესრულება უჭირთ. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:რუსეთის შეიარაღებული ძალები]] f0n7a2parlm0ml7td74aq99j85ehlmp 5406648 5406647 2026-06-04T05:09:41Z AkakiBalanchivadze 92095 /* პირადი შემადგენლობა */ 5406648 wikitext text/x-wiki '''რუსეთის ფედერაციის შეიარაღებული ძალები''' ({{lang-ru|Вооружённые Си́лы Росси́йской Федера́ции}}), ასევე ცნობილი, როგორც '''რუსეთის შეიარაღებული ძალები''' — [[რუსეთი|რუსეთის]] სამხედრო ძალები, რომელიც ორგანიზებულია სამ შტოდ - სახმელეთო ჯარები, საზღვაო ძალები და კოსმოსური ძალები - სამ დამოუკიდებელ საბრძოლო დანაყოფად (სტრატეგიული სარაკეტო ძალები, საჰაერო-სადესანტო ძალები და უპილოტო სისტემების ძალები )<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/#military-and-security|title=Russia|date=28 February 2023|publisher=Central Intelligence Agency|via=CIA.gov|access-date=20 September 2022|archive-date=9 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210109173026/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/#military-and-security|url-status=dead}}</ref> და სპეციალური ოპერაციების ძალების სარდლობად.<ref>IISS, ''The Military Balance 2022,'' 201.</ref> რუსეთის შეიარაღებული ძალები მსოფლიოში სიდიდით მეხუთე სამხედრო ძალაა, რომელიც დაახლოებით ერთ მილიონ აქტიურ სამხედრო მოსამსახურესა და თითქმის ორ მილიონ რეზერვისტს მოიცავს.<ref>{{cite web |last=Nichol |first=Jim |date=21 December 2022 |title=Russian military announces plan to expand, create new units |url=https://apnews.com/article/putin-finland-sergei-shoigu-ee953abf7f9bf217ccdaa61ec1b35ddd |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221221135310/https://apnews.com/article/putin-finland-sergei-shoigu-ee953abf7f9bf217ccdaa61ec1b35ddd |archive-date=21 December 2022 |access-date=21 December 2022 |work=[[The Associated Press]] |publisher= |quote=Russia expands active personnel to 1.5 million from 1.15 forces}}</ref> ძალებში შედის ბირთვული იარაღის მსოფლიოში უდიდესი მარაგი,<ref>{{cite web |date=August 2020 |title=Nuclear Weapons: Who Has What at a Glance |url=https://www.armscontrol.org/factsheets/Nuclearweaponswhohaswhat |access-date=7 June 2021 |work=[[Arms Control Association]] |archive-date=24 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180124043430/https://www.armscontrol.org/factsheets/Nuclearweaponswhohaswhat |url-status=live }}</ref> ბალისტიკური რაკეტებით აღჭურვილი წყალქვეშა ნავების სიდიდით მეორე ფლოტი მსოფლიოში<ref>{{cite web |url=https://power.lowyinstitute.org/data/military-capability/signature-capabilities/ballistic-missile-submarines/ |work=[[Asia Power Index]] |publisher=[[Lowy Institute]] |date=2021 |title=Ballistic missile submarines data |access-date=25 January 2022 |archive-date=8 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220408173840/https://power.lowyinstitute.org/data/military-capability/signature-capabilities/ballistic-missile-submarines/ |url-status=live }}</ref> და წარმოადგენს ერთადერთ შეიარაღებულ ძალებს ამერიკის შეერთებული შტატებისა და ჩინეთის გარდა, რომელიც სტრატეგიულ ბომბდამშენებს იყენებს.<ref>{{cite book |last1=Paul |first1=T. V. |last2=Wirtz |first2=James J. |last3=Fortmann |first3=Michael |url=https://books.google.com/books?id=9jy28vBqscQC&pg=PA332 |title=Balance of power: theory and practice in the 21st century |publisher=[[Stanford University Press]] |date=2004 |pages=332 |isbn=978-0-8047-5017-2 |access-date=5 December 2021 |archive-date=28 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231028174352/https://books.google.com/books?id=9jy28vBqscQC&pg=PA332#v=onepage&q&f=false |url-status=live }}</ref> 2025 წლის მონაცემებით, რუსეთს მსოფლიოში სიდიდით მესამე სამხედრო ხარჯები აქვს, რაც დაახლოებით 190 მილიარდ აშშ დოლარს, ანუ მშპ-ის 7,5 პროცენტს შეადგენს.<ref name="SIPRI-2020">{{Cite web |date=April 2026|title=Trends in Military Expenditure 2025|url=https://www.sipri.org/sites/default/files/2026-04/2604_milex_2025.pdf#page=2 |access-date=26 April 2026 |publisher=[[Stockholm International Peace Research Institute]]}}</ref> რუსეთის ჯარი ჰიბრიდული სისტემაა, რომელიც ერთმანეთს უთავსებს წვევამდელებსა და საკონტრაქტო მოსამსახურეებს;<ref>{{Cite web |title=Institute for the Study of War |url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/explainer-russian-conscription-reserve-and-mobilization |access-date=9 November 2024 |website=Institute for the Study of War |date=5 March 2022 |language=en |archive-date=9 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241109012636/https://www.understandingwar.org/backgrounder/explainer-russian-conscription-reserve-and-mobilization |url-status=live }}</ref> გარკვეული გამონაკლისების გარდა, რუსეთის კანონმდებლობა სამხედრო სამსახურის გავლის ერთწლიან ვალდებულებას აკისრებს ყველა მამაკაც მოქალაქეს 18-დან 27 წლამდე.<ref name="Law53-FZ">{{cite act|type=Federal Law|index=53-FZ|date=28 March 1998|legislature=[[State Duma]]|title=О воинской обязанности и военной службе|language=ru|trans-title=About military duty and military service|url=http://www.pravo.gov.ru/proxy/ips/?searchres=&bpas=cd00000&a3=102000505&a3type=1&a3value=&a6=&a6type=1&a6value=&a15=&a15type=1&a15value=&a7type=1&a7from=&a7to=&a7date=28.03.1998&a8=53-%D4%C7&a8type=1&a1=&a0=&a16=&a16type=1&a16value=&a17=&a17type=1&a17value=&a4=&a4type=1&a4value=&a23=&a23type=1&a23value=&textpres=&sort=7&x=67&y=18}} {{Cite web |url=http://www.pravo.gov.ru/proxy/ips/?start_search&bpas=cd00000&a3=102000505&a3type=1&a3value=&a6=&a6type=1&a6value=&a15=&a15type=1&a15value=&a7type=1&a7from=&a7to=&a7date=28.03.1998&a8=53-%EF%BF%BD%EF%BF%BD&a8type=1&a1=&a0=&a16=&a16type=1&a16value=&a17=&a17type=1&a17value=&a4=&a4type=1&a4value=&a23=&a23type=1&a23value=&textpres=&sort=7&x=67&y=18&fattrib=1 |title=Законодательство России. Расширенный поиск |access-date=8 October 2022 |archive-date=28 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200728121154/http://www.pravo.gov.ru/proxy/ips/?start_search&bpas=cd00000&a3=102000505&a3type=1&a3value=&a6=&a6type=1&a6value=&a15=&a15type=1&a15value=&a7type=1&a7from=&a7to=&a7date=28 |url-status=dead }}{{Cite web |url=http://www.pravo.gov.ru/proxy/ips/?start_search&bpas=cd00000&a3=102000505&a3type=1&a3value=&a6=&a6type=1&a6value=&a15=&a15type=1&a15value=&a7type=1&a7from=&a7to=&a7date=28.03.1998&a8=53-%EF%BF%BD%EF%BF%BD&a8type=1&a1=&a0=&a16=&a16type=1&a16value=&a17=&a17type=1&a17value=&a4=&a4type=1&a4value=&a23=&a23type=1&a23value=&textpres=&sort=7&x=67&y=18&fattrib=1 |title=Законодательство России. Расширенный поиск |access-date=8 October 2022 |archive-date=28 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200728121154/http://www.pravo.gov.ru/proxy/ips/?start_search&bpas=cd00000&a3=102000505&a3type=1&a3value=&a6=&a6type=1&a6value=&a15=&a15type=1&a15value=&a7type=1&a7from=&a7to=&a7date=28 |url-status=dead }}</ref><ref name=cia>Central Intelligence Agency, [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/ The World Fact Book: Russia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210109173026/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/ |date=9 January 2021 }}</ref> მიუხედავად იმისა, რომ 2000-იანი წლების დასაწყისიდან არსებობდა რიგების პროფესიონალიზაციის მცდელობები,<ref>[https://www.rand.org/pubs/research_reports/RRA1233-6.html Russian Military Personnel Policy and Proficiency: Reforms and Trends, 1991–2021] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241109012638/https://www.rand.org/pubs/research_reports/RRA1233-6.html |date=9 November 2024 }}; Anika Binnendijk, Dara Massicot, Anthony Atler, John J. Drennan, Khrystyna Holynska, Katya Migacheva, Marek N. Posard, Yuliya Shokh; published 15 August 2023.</ref> იგი კვლავაც ძლიერ არის დამოკიდებული წვევამდელებზე, ხოლო საკონტრაქტო სამხედრო მოსამსახურეები თავმოყრილი არიან საკადრო და ელიტურ ქვედანაყოფებში. 2022 წელს უკრაინაში რუსეთის შეჭრამდე წლებში, [[რუსეთის სახმელეთო ჯარები|სახმელეთო ჯარს]] დაევალა ბატალიონის ტაქტიკური ჯგუფების შექმნა ჩარიცხული ჯარისკაცებისგან და მათი განცალკევება წვევამდელთა ნაწილებისგან. ეს ქვედანაყოფები საბრძოლო მზადყოფნის უფრო მაღალ დონეზე იმყოფებოდნენ და რუსეთის კანონმდებლობით მათი განლაგება ქვეყნის ფარგლებს გარეთაც იყო შესაძლებელი.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|p=41}} მიუხედავად მისი აღქმული სამხედრო სიძლიერისა,<ref>{{Cite web |title=Understanding the Russian Military Today {{!}} Russia and Eurasia {{!}} CSIS |url=https://www.csis.org/programs/europe-russia-and-eurasia-program/projects/russia-and-eurasia/understanding-russian |access-date=9 November 2024 |website=www.csis.org |language=en |archive-date=9 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241109012638/https://www.csis.org/programs/europe-russia-and-eurasia-program/projects/russia-and-eurasia/understanding-russian |url-status=live }}</ref> ხარვეზები იქნა შემჩნეული რუსეთის მთლიან საბრძოლო ეფექტურობასა და მისი „უხეში ძალის“ ეფექტურად პროექცირების უნარში.<ref> *[https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IF/IF12606 Russian Military Performance and Outlook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241109012636/https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IF/IF12606 |date=9 November 2024 }} ''Congressional Research Services.'' Updated 10 October 2024. *[https://ecfr.eu/publication/brass-tacks-why-russias-military-fails-to-reform/ Brass tacks: Why Russia's military fails to reform], [[European Council on Foreign Relations]], 15 May 2024 *[https://www.unav.edu/web/global-affairs/global-maritime-power-russian-navy-faces-an-uncertain-future Global Maritime Power? Russia's Navy faces an uncertain future], [[Universidad de Navarra]], 10 June 2022 *[https://www.iiss.org/online-analysis/military-balance/2024/02/moscows-aerospace-forces-no-air-of-superiority/ Moscow's Aerospace Forces: No air of superiority], [[International Institute for Strategic Studies]] 7 February 2024 *[https://www.rand.org/pubs/research_reports/RRA2523-1.html Logistics and Sustainment in the Russian Armed Forces], [[Rand Corporation]], 15 November 2023</ref> მიმდინარე [[რუსეთ-უკრაინის ომი|რუსეთ-უკრაინის ომმა]] გამოავლინა ისეთი სუსტი მხარეები, როგორიცაა კორუფცია,<ref>{{Cite news |title="Вывозили на КАМАЗе". Как российские солдаты и офицеры воровали у армии трусы, берцы и бронежилеты |language=ru |work=BBC News Русская служба |url=https://www.bbc.com/russian/features-63177093 |access-date=17 December 2022 |archive-date=20 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221020044846/https://www.bbc.com/russian/features-63177093 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Kovalev |first=Alexey |title=As War Hits the Homefront, Russia's Defeat Inches Closer |url=https://foreignpolicy.com/2022/10/19/russia-ukraine-war-putin-defeat-retreat-mobilization-military-corruption/ |access-date=17 December 2022 |website=Foreign Policy |date=19 October 2022 |language=en-US |archive-date=17 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221217231239/https://foreignpolicy.com/2022/10/19/russia-ukraine-war-putin-defeat-retreat-mobilization-military-corruption/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=20 October 2022 |title='The army has nothing': new Russian conscripts bemoan lack of supplies |url=https://www.theguardian.com/world/2022/oct/20/the-army-has-nothing-new-russian-conscripts-bemoan-lack-of-supplies |access-date=17 December 2022 |website=The Guardian |language=en |archive-date=25 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230225102851/https://www.theguardian.com/world/2022/oct/20/the-army-has-nothing-new-russian-conscripts-bemoan-lack-of-supplies |url-status=live }}</ref> ხისტი მართვისა და კონტროლის სტრუქტურა,<ref>[https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IF/IF12606 Russian Military Performance and Outlook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241109012636/https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IF/IF12606 |date=9 November 2024 }} ''Congressional Research Services.'' Updated 10 October 2024.</ref> არასათანადო მომზადება<ref>[https://www.newsweek.com/russia-ground-forces-poorly-trained-antiquated-equipment-ukraine-counteroffensive-bakhmut-1800153 Russia's Ground Forces Poorly Trained and Using Antiquated Equipment: U.K.], NewsWeek, updated 16 May 2023</ref> და დაბალი საბრძოლო მოტივაცია.<ref>[https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IF/IF12606 Russian Military Performance and Outlook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241109012636/https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IF/IF12606 |date=9 November 2024 }} ''Congressional Research Service.'' Updated 10 October 2024.</ref> რუსეთის შეიარაღებულმა ძალამ დაკარგა ოკუპირებული/ანექსირებული ტერიტორიების ნაწილი. სხვა პრობლემები იყო საკუთარი აღჭურვილობის ფართომასშტაბიანი განადგურება და ფლანგვა, ასევე განსაკუთრებით მაღალი დანაკარგების მაჩვენებელი.<ref>{{Cite news |last1=Sonne |first1=Paul |last2=Lamothe |first2=Dan |last3=Ilyushina |first3=Mary |date=13 September 2022 |title=Rapid loss of territory in Ukraine reveals spent Russian military |url=https://www.washingtonpost.com/national-security/2022/09/13/putin-russia-military-spent-ukraine/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220914234329/https://www.washingtonpost.com/national-security/2022/09/13/putin-russia-military-spent-ukraine/ |archive-date=14 September 2022 |access-date=10 November 2022 |newspaper=[[The Washington Post]]}}</ref><ref name="The Economist">{{Cite news |date=28 February 2022 |title=The woes of the Russian war machine are big and real. Are they also temporary? |newspaper=[[The Economist]] |url=https://www.economist.com/europe/2022/02/28/the-woes-of-the-russian-war-machine-are-big-and-real-are-they-also-temporary |access-date=13 March 2022 |issn=0013-0613 |archive-date=13 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220313021041/https://www.economist.com/europe/2022/02/28/the-woes-of-the-russian-war-machine-are-big-and-real-are-they-also-temporary |url-status=live }}</ref><ref name="newyorker.com0">{{Cite web |date=11 March 2022 |title=The Russian Military's Debacle in Ukraine |url=https://www.newyorker.com/news/q-and-a/the-russian-militarys-debacle-in-ukraine |access-date=15 March 2022 |magazine=The New Yorker |archive-date=23 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220323052142/https://www.newyorker.com/news/q-and-a/the-russian-militarys-debacle-in-ukraine |url-status=live }}</ref> დასავლელი ანალიტიკოსების დაკვირვებით, რუსეთი კვლავაც იბრძვის სამხედრო პროფესიონალიზაციის მისაღწევად,<ref>{{Cite web |title=Russia has a military professionalism problem, and it is costing them in Ukraine |last1=Posard |first1=Marek N. |last2=Holynska |first2=Khrystyna |work=Breaking Defense |date=21 March 2022 |access-date=25 August 2022 |url=https://breakingdefense.com/2022/03/russia-has-a-military-professionalism-problem-and-it-is-costing-them-in-ukraine/ |archive-date=5 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220805231345/https://breakingdefense.com/2022/03/russia-has-a-military-professionalism-problem-and-it-is-costing-them-in-ukraine/ |url-status=live }}</ref> თუმცა ინარჩუნებს საკუთარი შესაძლებლობების სწრაფად აღდგენის უნარს და ფლობს „საბრძოლო გამოცდილებას“.<ref>{{Cite report |url=https://www.rand.org/pubs/commentary/2024/07/russias-speedy-military-rebuild-doesnt-tell-the-whole.html |title=Russia's Speedy Military Rebuild Doesn't Tell the Whole Story |last=Grisé |first=Michelle |date=5 July 2024 |language=en}}</ref><ref name="ap"/> რუსეთის შეიარაღებული ძალები რუსეთის უშიშროების საბჭოს უშუალო დაქვემდებარებაშია. ამ ფუნქციას იგი სხვა უწყებებთან — უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის სასაზღვრო ჯართან, ეროვნულ გვარდიასთან, შინაგან საქმეთა სამინისტროსთან, ფედერალური დაცვის სამსახურთან, საგარეო დაზვერვასა და საგანგებო სიტუაციების სამინისტროსთან ერთად ასრულებს. ==ისტორია== ===ჩამოყალიბება და ადრეული ისტორია (1991–2008)=== [[საბჭოთა კავშირი]] ოფიციალურად [[1991]] წლის 25 დეკემბერს [[სსრკ-ის დაშლა|დაიშალა]]. მომდევნო ერთი წლის განმავლობაში ერთიანობის შენარჩუნებისა და საბჭოთა შეიარაღებული ძალების „დამოუკიდებელ სახელმწიფოთა თანამეგობრობის“ ([[დსთ]]) ჯარად გარდაქმნის მცდელობები წარუმატებლად დასრულდა. დროთა განმავლობაში, ახლად წარმოქმნილ რესპუბლიკებში დისლოცირებულმა ცალკეულმა შენაერთებმა ერთგულება საკუთარ ეროვნულ მთავრობებს შეჰფიცეს, დამოუკიდებელ სახელმწიფოებს შორის გაფორმებულმა ხელშეკრულებებმა კი სამხედრო აქტივები საბოლოოდ დაანაწილა.{{sfn|Odom|1998|pages=369-387}} მარშალი ევგენი შაპოშნიკოვი ცდილობდა დსთ-ს ერთიანი შეიარაღებული ძალა შეექმნა,{{sfn|Odom|1998|page=375}} თუმცა 1992 წლის მაისში პრეზიდენტმა ბორის ელცინმა რუსეთის ფედერაციის თავდაცვის სამინისტრო დააფუძნა.{{sfn|Odom|1998|pages=385-386}} [[1992]] წლის 7 მაისს [[ბორის ელცინი|ელცინმა]] ხელი მოაწერა ბრძანებულებას რუსეთის შეიარაღებული ძალის ჩამოყალიბების შესახებ და უმაღლესი მთავარსარდლის მოვალეობაც თავად შეითავსა.<ref>{{cite web|url=http://www.politika.su/prav/minobor.html|script-title=ru:Министерство обороны Российской Федерации|trans-title=Ministry of Defence of the Russian Federation|language=ru|publisher=Politika.su|access-date=24 March 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121221184734/https://www.politika.su/prav/minobor.html|archive-date=21 December 2012}}</ref> თავდაცვის მინისტრი პოლკოვნიკ-გენერალი პაველ გრაჩოვი გახდა, რომელსაც პოსტზე დანიშვნისთანავე რუსეთის არმიის პირველი გენერლის წოდება მიენიჭა. [[1993]] წლის ბოლოსთვის დსთ-ს სამხედრო სტრუქტურები უკვე მხოლოდ სამხედრო თანამშრომლობის ფორმატად იქცა.<ref>The Staff for Coordinating Military Cooperation was established as the CIS Joint Armed Forces High Command in March 1992 and then reorganised as the Coordinating Staff in August 1993. It quickly became a very weak body as the new states' authorities asserted their control over their own armed forces. (Russia and NIS Mineral Industry Handbook, International Business Publications, 2007.) Army General [[Vladimir Yakovlev (general)]] appears to have become Chief of the Staff in June 2001 (DS2002-0819).</ref> გრაჩოვი და მისი მოკავშირეები ყველანაირად ცდილობდნენ შაპოშნიკოვისთვის ძირი გამოეთხარათ,{{sfn|Odom|1998|page=375}} ამ უკანასკნელის მცდელობებს კი წინააღმდეგობას ახლად დამოუკიდებელი სახელმწიფოებიც უწევდნენ.{{sfn|Odom|1998|page=376}} 1992 წლის მაისში რუსეთის თავდაცვის სამინისტროს შექმნა საბჭოთა სამხედრო მანქანის პრაქტიკულ დასასრულს ნიშნავდა; შაპოშნიკოვი და მისი მცირერიცხოვანი პერსონალი მოსკოვის ცენტრში მდებარე გენშტაბისა და თავდაცვის სამინისტროს შენობებიდან გამოასახლეს და ქალაქის გარეუბანში, [[ვარშავის პაქტი]]ს ყოფილ შტაბ-ბინაში გადაიყვანეს. დსთ-ს ერთიანი შეიარაღებული ძალის არსებობის ილუზია 1993 წლის ივნისამდე გაგრძელდა — მანამ, სანამ რუსეთის თავდაცვის სამინისტრომ მისი დაფინანსება საბოლოოდ არ შეწყვიტა, რის შემდეგაც შაპოშნიკოვი მთავარსარდლის პოსტიდან გადადგა.{{sfn|Odom|1998|page=386-387}} გარდა იმისა, რომ ახალმა რუსულმა მთავრობამ კონტროლი დაამყარა ყოფილი საბჭოთა შინაგანი ჯარებისა და [[სსრკ-ის სახელმწიფო უშიშროების კომიტეტი]] (კგბ) სასაზღვრო ჯარების დიდ ნაწილზე, როგორც ჩანს, ერთადერთი დამოუკიდებელი ნაბიჯი თავდაცვის სფეროში, რომელიც მათ 1992 წლის მარტამდე გადადგეს, ეროვნული გვარდიის ჩამოყალიბების შესახებ განცხადება იყო.<ref>For some early discussion on this period, see Richard Woff, "A Russian Army", ''[[Jane's Intelligence Review]]'', May 1992, 198-200. See also ''Voenniy vestnik'' No 12, 1991.</ref> [[1995]] წლამდე იგეგმებოდა სულ მცირე 11 ბრიგადის შექმნა, თითოეულში 3,000-დან 5,000-მდე წევრით, ხოლო პირადი შემადგენლობის საერთო რაოდენობა 100,000-ს არ უნდა გასცდენოდა. ეროვნული გვარდიის სამხედრო ნაწილები 10 რეგიონში უნდა განლაგებულიყო, მათ შორის მოსკოვში (სამი ბრიგადა) და კიდევ რამდენიმე მნიშვნელოვან ქალაქსა და მხარეში. მხოლოდ მოსკოვში 15,000-მა ადამიანმა გამოთქვა ახალ რუსულ ჯარში მსახურის სურვილი, რომელთა უმეტესობაც საბჭოთა შეიარაღებული ძალების ყოფილი სამხედრო მოსამსახურე იყო. საბოლოოდ, პრეზიდენტმა ელცინმა წარადგინა ბრძანებულება „რუსული გვარდიის დროებითი მდგომარეობის შესახებ“, თუმცა ის პრაქტიკაში აღარ განხორციელებულა.<ref name="Korotkaya Russian gvardii.">{{cite web|url=http://tsiganok.ru/vpa/reforma/doc/260 |title=Short life of the new Russian Guard |publisher=Tsiganok.ru |date=21 December 2006 |access-date=24 March 2014}}</ref> 1990-იანი წლების განმავლობაში, თავდაცვის სამინისტროს გარდა, კიდევ თორმეტ სხვა უწყებას ჰყავდა საკუთარი სამხედრო ფორმირებები; მათ „ძალოვანი სამინისტროების“ სახელით იცნობდნენ.{{sfn|de Haas|2011|page=8}} მომდევნო რამდენიმე წლის განმავლობაში რუსულმა ჯარებმა დატოვეს ცენტრალური და აღმოსავლეთი ევროპა, ისევე როგორც ზოგიერთი ახლადდამოუკიდებელი პოსტსაბჭოთა სახელმწიფო. რამდენიმე ქვეყანასთან გაფორმებული ხელშეკრულებების თანახმად, ამ რეგიონების უმეტესობიდან უკანასკნელი სამხედრო შენაერთები [[1994]] წლის 31 აგვისტოსთვის იქნა გაყვანილი.<ref>{{Cite journal |last=Atkins |first=Arthur G. |title=Budget Cuts, Troop Withdrawals Shake, Reshape Russian Military |journal=Arms Control Today |volume=24 |issue=3 |date=1994 |page=25 |jstor=23625516 |url=http://www.jstor.org/stable/23625516 |access-date=25 January 2026 }}</ref> ბელარუსთან, ყაზახეთთან და უკრაინასთან მიღწეული შეთანხმებების საფუძველზე, საბჭოთა ბირთვული ძალები ან განიარაღდა, ან რუსეთს დაუბრუნდა, თუმცა ჩვეულებრივმა (კონვენციურმა) შეიარაღებულმა ძალებმა ბევრად მეტი პრობლემა შექმნა.{{sfn|DIA 2017|pages=9-10}} მიუხედავად იმისა, რომ ჯარების გაყვანა ძირითადად მშვიდობიანად მიმდინარეობდა და მთელი ქვედანაყოფები ეტაპობრივად გადადიოდნენ რუსეთის ფედერაციაში, ზოგიერთი შენაერთი მაინც დარჩა ახლადდამოუკიდებელ ქვეყნებში. ასეთები იყო, მაგალითად: შავი ზღვის ფლოტი უკრაინაში, მე-14 არმია [[მოლდოვა]]ში და სხვა ნაწილები [[საქართველო]]სა და [[ტაჯიკეთი|ტაჯიკეთში]]. ზოგიერთი მათგანი ადგილობრივ ეთნიკურ თუ პოლიტიკურ კონფლიქტებშიც კი ჩაერთო. რუსეთი დღემდე ინარჩუნებს რამდენიმე სამხედრო ბაზას უცხო ქვეყნებში, განსაკუთრებით კი ყოფილ საბჭოთა რესპუბლიკებში.{{sfn|DIA 2017|page=10}} ბორის ელცინის პრეზიდენტობის დროს სამხედრო რეფორმები ძირითადად პერსონალის შემცირებასა და შეიარაღებული ძალების რესტრუქტურიზაციაზე იყო ფოკუსირებული. 1992 წელს ჯარი ხუთი შტოსგან შედგებოდა: სახმელეთო ჯარები, სამხედრო-საზღვაო ფლოტი, სამხედრო-საჰაერო ძალები, სტრატეგიული დანიშნულების სარაკეტო ჯარები და საჰაერო თავდაცვის ძალები. 2001 წლისთვის საჰაერო თავდაცვის ძალები სამხედრო-საჰაერო ძალებს მიუერთეს, ხოლო სტრატეგიული დანიშნულების სარაკეტო ჯარები დამოუკიდებელ სამხედრო გვარეობად ჩამოაქვეითეს. 1990-იანი წლების ბოლოს გენერალური შტაბის უფროს ანატოლი კვაშნინსა და თავდაცვის მინისტრ იგორ სერგეევს შორის სერიოზული დავა მიმდინარეობდა იმის თაობაზე, თუ რომელი მიმართულების დაფინანსებისთვის მიენიჭებინათ პრიორიტეტი — ჩვეულებრივი (კონვენციური) თუ ბირთვული ძალებისთვის. საბოლოოდ, ბირთვული ძალები უფრო მნიშვნელოვნად მიიჩნიეს, რის შედეგადაც საზღვაო ფლოტის, სამხედრო-საჰაერო ძალებისა და საჰაერო თავდაცვის ძალების შემადგენლობა განახევრდა, ხოლო ყველაზე დიდი დარტყმა სახმელეთო ჯარებმა განიცადა, რომელიც ორი მესამედით შეამცირეს.{{sfn|de Haas|2011|page=9}} შეიარაღებული ძალების საერთო რაოდენობა [[1992]] წლის 2 720 000-იანი შემადგენლობიდან [[2000]] წლისთვის 1 004 000-მდე შემცირდა. ამავე პერიოდში სახმელეთო ჯარები 1 400 000-დან 348 000-მდე შემცირდა; სამხედრო-საჰაერო და საჰაერო თავდაცვის ძალები, შესაბამისად, 300 000 და 356 000-დან — გაერთიანებულ 184 600-მდე; საზღვაო ფლოტი 320 000-დან 171 500-მდე; ხოლო სტრატეგიული დანიშნულების სარაკეტო ჯარები 181 000-დან 149 000-მდე ჩამოვიდა.{{sfn|de Haas|2011|page=10}} 1990-იანი წლების ბოლოს საჰაერო-სადესანტო ჯარების შემადგენლობაც შემცირდა 64 300-დან 48 500-მდე.<ref>{{Cite web |title=Russian Airborne Assault Troops [VDV] |date=7 September 2000 |access-date=26 January 2026 |work=[[Federation of American Scientists]] |url=https://nuke.fas.org/guide/russia/agency/army-vdv.htm }}</ref> 1998 წელს სახმელეთო ჯარების მთავარსარდლის პოსტი დროებით გააუქმეს და იგი სახმელეთო ჯარების მთავარი სამმართველოთი ჩაანაცვლეს.<ref name="CurrentHistory-1998">{{Cite journal |last=Herspring |first=Dale R. |title=Russia's Crumbling Military |journal=[[Current History]] |volume=97 |issue=621 |date=1998 |pages=325–328 |doi=10.1525/curh.1998.97.621.325 |jstor=45317843. }}</ref> რუსეთის ბაზებზე ჯარების მოულოდნელმა დაბრუნებამ (სადაც მათთვის სათანადო საცხოვრებელი პირობებიც კი არ არსებობდა) და სამხედრო ხარჯების მკვეთრმა შეკვეცამ — რაც გამოწვეული იყო საბაზრო ეკონომიკაზე გადასვლის პროცესში ქვეყანაში შექმნილი მძიმე ეკონომიკური კრიზისით — ფართომასშტაბიანი სოციალური და ეკონომიკური პრობლემები წარმოშვა. ამ ყოველივემ გამოიწვია სამხედრო დისციპლინის მკვეთრი გაუარესება; გახშირდა დანაშაული და კიდევ უფრო მწვავედ იჩინა თავი წვევამდელთა შორის მანამდეც არსებულმა სასტიკმა არაფორმალურმა ურთიერთობებმა, ე.წ. „დედოვშჩინამ“ (უფროსკლასელობამ), რამაც, თავის მხრივ, ახალწვეულებს ჯარიდან თავის არიდებისკენ უბიძგა. სამხედრო სამსახური ბევრმა ოფიცერმა და სერჟანტმა დატოვა. ამასთანავე, კატასტროფულად დაეცა აღჭურვილობის მოვლა-პატრონობისა და სამხედრო მომზადების დონე. [[1998]] წლის მონაცემებით, [[1992]] წლის შემდეგ ქვეყანაში დივიზიის დონეზე მაღალი არანაირი სამხედრო წვრთნები აღარ ჩატარებულა, ხოლო პილოტების წლიური ფრენის დრო 25 საათამდე შემცირდა, რაც ბევრად ჩამოუვარდებოდა ნატოს წევრი ქვეყნების მაჩვენებლებს. არმიის ეს დაუძლურება აშკარა გახდა [[ჩეჩნეთის პირველი ომი|ჩეჩნეთის პირველი ომის]] დროს (1994–1996 წლებში), როდესაც რუსულმა ჯარებმა ვერ შეძლეს სეპარატისტების დამორჩილება ჩეჩნეთსა და ჩრდილოეთ კავკასიაში.<ref name="CurrentHistory-1998" />{{sfn|DIA 2017|pages=10-11}}<ref>{{Cite journal |last=Lambeth |first=Benjamin S. |title=Russia's Wounded Military |work=Foreign Affairs |volume=74 |issue=2 |date=1995 |pages=86–98 |doi=10.2307/20047044 |jstor=20047044 }}</ref> რაც შეეხება საერთაშორისო ასპარეზს, რუსეთმა სამშვიდობო მისიებით ჯარები 1992 წლიდან [[ხორვატია]]სა და [[ბოსნია-ჰერცეგოვინა]]ში განათავსა, ხოლო [[1999]] წლიდან — [[კოსოვო]]ში.<ref>{{Cite book |editor-last1=Mackinlay |editor-first1=John |editor-last2=Cross |editor-first2=Peter |year=2003 |title=Regional peacekeepers: The paradox of Russian peacekeeping |publisher=[[United Nations University]] |location=Tokyo |pages=34, 37, 193–194 |url=https://collections.unu.edu/eserv/UNU:2429/ebrary9280810790.pdf |isbn=92-808-1079-0 }}</ref> [[ვლადიმერ პუტინი]]ს პრეზიდენტობის ადრეულ პერიოდში არმია კვლავ დიდწილად ინარჩუნებდა მასობრივი მობილიზაციის სტრუქტურას და აღჭურვილი იყო საბჭოთა დროინდელი ტექნიკით.{{sfn|DIA 2017|page=12}} პუტინის მმართველობისას უშიშროების საბჭო ეროვნული უსაფრთხოების პოლიტიკის კოორდინაციის მთავარ ინსტიტუტად იქცა, რამაც შეზღუდა თავდაცვის სამინისტროსა და გენერალური შტაბის გავლენები და შექმნა ბევრად უფრო ერთიანი სამხედრო მართვის სისტემა, ვიდრე ელცინის წლებში არსებობდა.{{sfn|de Haas|2011|page=11}} [[2002]] წლის სახელმწიფო შეიარაღების პროგრამამ აღიარა, რომ 1990-იან წლებში შეკვეთების უმეტესობა შეუსრულებელი დარჩა. ამიტომ, ახალმა გეგმამ პრიორიტეტი კვლევებსა და განვითარებას მიანიჭა, ხოლო ახალი ტექნიკის შესყიდვების დაწყება 2008 წლის შემდგომი პერიოდისთვის გადადო.{{sfn|de Haas|2011|page=13}} შეიარაღებული ძალებისთვის სერიოზულ დაბრკოლებად რჩებოდა კორუფციაც. 2008 წლის იანვარში, ნორვეგიის თავდაცვის კვლევითი ინსტიტუტის უფროსმა მეცნიერ-თანამშრომელმა, ტორ ბუკვოლმა განაცხადა: „ელცინის პუტინით ჩანაცვლებას მინიმალური გავლენა ჰქონდა რუსეთის სამხედრო კორუფციაზე. პუტინმა, მიუხედავად მისი სურვილისა — აღედგინა რუსეთის ძლიერება — არ გამოავლინა მზაობა ან უნარი იმისა, რომ კორუფციის პრობლემას სერიოზულად შებრძოლებოდა“.<ref>{{Cite journal |last=Bukkvoll |first=Tor |date=January 2008 |title=Their Hands in the Till: Scale and Causes of Russian Military Corruption |url=http://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0095327X06294622 |journal=Armed Forces & Society |language=en |volume=34 |issue=2 |pages=259–275 |doi=10.1177/0095327X06294622 |s2cid=145238073 |issn=0095-327X |access-date=4 November 2023 |archive-date=4 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231104010436/https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0095327X06294622 |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> ===სერდიუკოვის რეფორმა (2008–2012)=== {{მთავარი|რუსეთის სამხედრო რეფორმა (2008)}} [[2008]] წლის ოქტომბერში, ანატოლი სერდიუკოვმა, რომელიც თავდაცვის მინისტრის პოსტს [[2007]]-დან [[2012]] წლამდე იკავებდა, გენერალური შტაბის უფროსთან, გენერალ ნიკოლაი მაკაროვთან ერთად, წამოიწყო სამხედრო რეფორმა სახელწოდებით „ახალი იერი“. ეს ცვლილებები შეფასდა, როგორც „ყველაზე რადიკალური გარდაქმნები რუსეთის არმიაში 1918 წელს წითელი არმიის შექმნის შემდეგ“<ref name="RAND-2025">{{Cite journal |last1=Grisé |first1=Michelle |last2=Cozad |first2=Mark |last3=Dowd |first3=Anna M. |last4=Kennedy |first4=John |last5=Kepe |first5=Marta |last6=De Lataillade |first6=Clara |last7=Marcinek |first7=Krystyna |last8=Woodworth |first8=David |title=How Will Russia Reconstitute Its Military After the Ukraine Conflict? |date=27 March 2025 |journal=[[RAND Corporation]] |access-date=25 January 2026 |url=https://www.rand.org/pubs/research_briefs/RBA2713-2.html }}</ref> და როგორც „პროცესი, რომელსაც ტრადიციული, მობილიზაციაზე ორიენტირებული ჯარი მუდმივ საბრძოლო მზადყოფნაში მყოფ ძალად უნდა გადაექცია“.<ref>{{Cite web |last=Persson |first=Gudrun |title=In the Service of Russia - Book Review |date=5 June 2019 |access-date=25 January 2026 |work=[[NATO Defense College]] |url=https://www.ndc.nato.int/in-the-service-of-russia/ }}</ref> 1990-იანი წლების განმავლობაში მასშტაბური რეფორმების ჩატარების წინა მცდელობები დიდწილად ჩაიშალა, ხოლო ყველაზე თვალსაჩინო ცვლილება მხოლოდ რუსეთის საჰაერო თავდაცვის ძალების სამხედრო-საჰაერო ძალებთან გაერთიანება იყო.<ref name="RAND-2025" /> „ახალი იერის“ რეფორმისთვის ნიადაგი მოამზადა სერგეი ივანოვმა (თავდაცვის მინისტრი [[2001]]-[[2007]] წლებში), რომელიც წვევამდელებისა და ოფიცრების რაოდენობის შემცირებას და პროფესიონალი, საკონტრაქტო სამხედროების წილის გაზრდას მოითხოვდა.<ref name="IISS-2020">{{Cite web |title=An introduction to Russia's military modernisation |date=30 September 2020 |access-date=25 January 2026 |work=[[International Institute for Strategic Studies]] |url=https://www.iiss.org/online-analysis/online-analysis/2020/09/rmm-introduction/ }}</ref> [[2008]] წლიდან დაწყებულ ცვლილებათა შორის იყო მანამდე არსებული ცხრა სამხედრო ოლქის ნაცვლად ოთხი ახალი ოლქის შექმნა, რომელთაც, ძველი ფუნქციების (ჯარების ფორმირება და უზრუნველყოფა) გარდა, ახლა უკვე უშუალო საბრძოლო მართვის როლიც მიენიჭათ.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=256}} სახმელეთო ჯარებში დივიზიების უმეტესობა გაუქმდა და მათ ნაცვლად შეიქმნა ცალკეული მანევრული ბრიგადები; გეგმის მიხედვით, ისინი სრულად უნდა ყოფილიყვნენ დაკომპლექტებულნი პერსონალით, მზადყოფნის უფრო მაღალი დონე ჰქონოდათ და მოდერნიზებული ან სრულიად ახალი ტექნიკით აღჭურვილიყვნენ.<ref name="IISS-2020" />{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=246}} სამხედრო-საზღვაო ფლოტმა მიიღო ახალი წყალქვეშა ნავები და მცირე ზედაპირული ხომალდები, ხოლო გაზრდილი ინვესტიციებით სარგებელი საჰაერო-კოსმოსურმა ძალებმაც ნახეს.<ref name="IISS-2020" /> ლოგისტიკური უზრუნველყოფის მრავალი შტო ერთიან სარდლობაში — რუსეთის შეიარაღებული ძალების ზურგის უზრუნველყოფაში გაერთიანდა.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=156-157}} ასევე ჩამოყალიბდა ბატალიონის ტაქტიკური ჯგუფები, რომლებიც სრულად პროფესიონალი, საკონტრაქტო ჯარისკაცებით იყო დაკომპლექტებული, თუმცა ყოველ ორ ასეთ ბატალიონზე მოდიოდა ერთი ბატალიონი, რომელიც წვევამდელებით იყო შევსებული.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=156-157}} [[სირიის სამოქალაქო ომი|სირიის სამოქალაქო ომში]] ინტერვენციის წყალობით, რუსეთის შეიარაღებულმა ძალებმა უზარმაზარი გამოცდილება დააგროვეს, რამაც მათ ახალი ტექნიკისა და მართვისა და კონტროლის სისტემების გამოცდის შესაძლებლობაც მისცა. ამ კამპანიის დროს საბრძოლო მოქმედებებში პირველად გამოიყენეს ავიამზიდი „ადმირალი კუზნეცოვი“. [[2017]] წლის მონაცემებით, [[სირია]]ში 48 000-ზე მეტი სამხედრო მოსამსახურე იყო დისლოცირებული, ხოლო [[2021]] წლისთვის, საჰაერო-კოსმოსური ძალების პილოტების 90%-მა იქ როტაციის წესით სამსახური უკვე გავლილი ჰქონდა.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=260}} ===გადაიარაღება და ომები სირიასა და უკრაინაში (2012–2022)=== [[ფაილი:Vladimir Putin in Khmeimim Air Base in Syria (2017-12-11) 01.jpg|მინი|რუსი ჯარისკაცები ხმეიმის საჰაერო ბაზაზე, 2017 წლის დეკემბერს]] სერდიუკოვის მინისტრობის დროს გატარებულმა რეფორმამ სამხედრო ელიტის ბევრ წარმომადგენელში აზრთა სერიოზული სხვადასხვაობა და უკმაყოფილება გამოიწვია.{{sfn|DIA 2017|page=13}} [[2012]] წლის შემდეგ, როდესაც თავდაცვის მინისტრად [[სერგეი შოიგუ]], ხოლო გენერალური შტაბის უფროსად გენერალი [[ვალერი გერასიმოვი]] დაინიშნენ, მათ ამ რეფორმების ნაწილის გაუქმება დაიწყეს.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=156-157}} შოიგუმ შეინარჩუნა რეფორმის ძირითადი არსი, მათ შორის ფართომასშტაბიანი სტრუქტურული და შესყიდვებთან დაკავშირებული ცვლილებები, თუმცა უარი თქვა მის ყველაზე სადავო ასპექტებზე.<ref name="CSIS-2021">{{Cite web |last=Shamiev |first=Kirill |title=Understanding Senior Leadership Dynamics within the Russian Military |date=20 July 2021 |access-date=27 January 2026 |work=Center for Strategic and International Studies |url=https://www.csis.org/analysis/understanding-senior-leadership-dynamics-within-russian-military }}</ref> ზოგიერთი დივიზია აღადგინეს — მათ შორის ცნობილი ტამანსკაიასა და კანტემიროვსკაიას დივიზიებიც{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=246}} — თუმცა ისინი აღარ იყვნენ ისეთი მრავალრიცხოვანნი, როგორც წარსულში.[60] 2008 წლის [[რუსეთ-საქართველოს ომი (2008)|რუსეთ-საქართველოს ომის]] დროს გამოვლენილი მრავალი ნაკლოვანება ამ რეფორმის წყალობით აღმოიფხვრა, რაც აშკარად გამოჩნდა 2014 წელს რუსეთის მიერ [[ყირიმის ანექსია რუსეთის ფედერაციის მიერ|ყირიმის ანექსიის]] დროს.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=256}} 2014 წლის დასაწყისში რუსულმა სპეცდანიშნულების რაზმებმა, საჰაერო-სადესანტო ჯარებმა და საზღვაო ქვეითებმა ყირიმზე კონტროლი სწრაფად დაამყარეს. ამასთანავე, რუსეთის არმია აქტიურად მუშაობდა პრორუსული სეპარატისტული ძალების მობილიზებაზე, გაწვრთნასა და აღჭურვაზე დონბასში 2014 წლის დასაწყისში დაწყებული ომის დროს.{{sfn|DIA 2017|page=13}} [[2015]] წლის ივლისში, მას შემდეგ რაც [[ისლამური სახელმწიფო|„ისლამურმა სახელმწიფომ“]] (ISIS) ფრონტზე წინ წაიწია, სირიამ რუსეთს სამხედრო დახმარება სთხოვა. აგვისტოში მხარეებს შორის გაფორმდა შეთანხმება რუსეთის არმიის მიერ ხმეიმისის ავიაბაზისა და ტარტუსის სამხედრო-საზღვაო ბაზის გამოყენების შესახებ, ხოლო სექტემბრიდან სირიაში რუსული თვითმფრინავებისა და ხომალდების ჩასვლა დაიწყო. რუსეთმა საჰაერო დარტყმები 2015 წლის 30 სექტემბერს წამოიწყო. 2015 წლის შემოდგომაზე რუსული ძალები სირიის არაბულ შეიარაღებულ ძალებს [[ჰამა|ჰამას]], [[ჰომსი|ჰომსისა]] და [[ალეპო]]ს რეგიონებში შეტევების განხორციელებაში დაეხმარნენ. რამდენიმეთვიანი საომარი პაუზის შემდეგ, [[2016]] წლის ზაფხულსა და შემოდგომაზე, რუსეთი სირიის რეჟიმს დაეხმარა მთელ რიგ თავდასხმებში, რომელთა შედეგადაც სირიის ოპოზიციას ქალაქი ალეპო წაართვეს. რუსული ძალები სირიის არმიას „ისლამური სახელმწიფოსგან“ [[პალმირა]]ს დაბრუნებაშიც დაეხმარნენ — ჯერ 2016 წლის მარტში, ხოლო შემდეგ ხელახლა 2017 წლის მაისში. მათ ასევე მხარი დაუჭირეს მასშტაბურ კამპანიას ISIS-ის წინააღმდეგ ცენტრალურ სირიაში, [[ევფრატი]]ს მდინარის ხეობამდე, რაც 2017 წლის ბოლომდე გაგრძელდა. 2017 წლის ნოემბერში გამოცხადდა სირიიდან რუსული ჯარების ნაწილობრივი გაყვანის შესახებ, რასაც სამხედრო ოპერაციების კლება მოჰყვა. [[2019]] წლის აგვისტოში კი ოფიციალურად აღინიშნა, რომ რუსეთის სამხედრო ფრენები „მინიმუმამდე შემცირდა და სრულდებოდა მხოლოდ საბრძოლო მომზადებისა და დაზვერვის მიზნით“.{{sfn|DIA 2017|page=13}} სტრატეგიული კვლევების საერთაშორისო ინსტიტუტის შეფასებით, [[2020]] წლისთვის რუსეთის სახმელეთო ჯარები მიიჩნეოდა „უფრო მცირერიცხოვან, თუმცა ბევრად უფრო ბრძოლისუნარიან ძალად, ვიდრე ისინი 1990-იანი წლების შუა პერიოდში იყვნენ“, ხოლო საჰაერო-სადესანტო ჯარები და რეორგანიზებული სპეციალური ოპერაციების ძალები ასევე წარმოადგენდნენ რუსეთის მაღალი საბრძოლო მზადყოფნის პოტენციალის ნაწილს.{{sfn|Blanc|Demus|Evans|Grisé|2023|pages=80-83}} თუმცა, უკრაინასთან სრულმასშტაბიან ომში მზარდი დანაკარგების შესავსებად ჯარების ფორმირების სასწრაფო ტემპებით გაზრდის აუცილებლობის გამო, შოიგუს მიერ 2022 წლის დეკემბერში გამოცხადებული რეფორმის გეგმა ზოგიერთმა ამერიკელმა სამხედრო დამკვირვებელმა შეაფასა, როგორც 2008 წლის „ახალი იერის“ რეფორმის დასამარება. ეს ახალი გეგმა აქცენტს აკეთებს მობილიზაციაზე, ასევე უფრო მეტი ისეთი ქვედანაყოფის შექმნაზე, რომლებიც დაკომპლექტებულნი იქნებიან როგორც წვევამდელებით, ისე საკონტრაქტო ჯარისკაცებით, და იგი „არსებითად აღადგენს საბჭოთა შეიარაღებულ ძალებს თანამედროვე რუსეთის ფედერაციაში“.{{sfn|Blanc|Demus|Evans|Grisé|2023|pages=88-90}} ===რუსეთ-უკრაინის ომი (2022 წლიდან დღემდე)=== [[2022]] წლის 24 თებერვალს, რუსეთის პრეზიდენტმა ვლადიმერ პუტინმა გასცა ბრძანება შეიარაღებული ძალების მიერ უკრაინაში რუსეთის შეჭრის დაწყების შესახებ.<ref>{{cite news |title='Terrible toll': Russia's invasion of Ukraine in numbers |url=https://www.euractiv.com/section/global-europe/news/terrible-toll-russias-invasion-of-ukraine-in-numbers/ |work=[[Euractiv]] |date=14 February 2023 |access-date=19 March 2023 |archive-date=12 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230712061818/https://www.euractiv.com/section/global-europe/news/terrible-toll-russias-invasion-of-ukraine-in-numbers/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last1=Hussain |first1=Murtaza |title=The War in Ukraine Is Just Getting Started |url=https://theintercept.com/2023/03/09/ukraine-war-russia-iran-iraq/ |work=The Intercept |date=9 March 2023 |access-date=19 March 2023 |archive-date=18 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230518234805/https://theintercept.com/2023/03/09/ukraine-war-russia-iran-iraq/ |url-status=live }}</ref> რუსეთის გენერალურმა შტაბმა ოპერაციაში ჩართულ თავის ოთხ საჯარისო დაჯგუფებას{{efn|A group of forces has permanently assigned Ground Forces field armies or direct-reporting army corps, and is assigned Airborne Forces or Naval Infantry units as needed.}} ხუთი სტრატეგიული მიმართულება განუსაზღვრა. ეს მიმართულებები იყო: [[კიევი]] — ძალების აღმოსავლეთ დაჯგუფებისთვის, რაც მთავარ დარტყმას წარმოადგენდა; [[ბროვარი]] — ცენტრალური დაჯგუფებისთვის; და [[პოლტავა]] — დასავლეთ დაჯგუფებისთვის. ძალების სამხრეთ დაჯგუფებას ორი მიმართულება ჰქონდა: დონეცკის ოლქის ქალაქ [[მარიუპოლი]]სკენ და [[ყირიმი]]ს დასავლეთით, [[ხერსონი]]სკენ. მას შემდეგ, რაც 2022 წლის მარტში კიევზე შეტევა ჩაიშალა და მასზე უარი თქვეს, მარიუპოლის მიმართულებით იერიში მთავარ დარტყმად იქცა. სამხრეთის დაჯგუფება ერთადერთი აღმოჩნდა, რომელმაც დასახულ საწყის მიზნებს მიაღწია — მან აჯობა უკრაინის შეიარაღებულ ძალებს სამხრეთ უკრაინაში მანევრირებაში და დიდ სამხედრო ძალაs მოუყარა თავი მარიუპოლთან. 2022 წლის მაისისთვის, აღმოსავლეთისა და ცენტრის დაჯგუფებები ფრონტიდან გაიყვანეს, აღადგინეს და უკრაინის სამხრეთ-აღმოსავლეთში გადაისროლეს, ხოლო დასავლეთის დაჯგუფება ხარკოვის ოლქისკენ გადააადგილეს.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pp=31–32, 39-45}} 2022 წლის 10 აპრილს ოპერაციის უშუალო მართვა სამხედრო ასპარეზზე გენერალმა ალექსანდრ დვორნიკოვმა გადაიბარა.<ref>{{Cite news |last1=Burns |first1=Robert |last2=Yen |first2=Hope |date=10 April 2022 |title=US doubts new Russian war chief can end Moscow's floundering |publisher=AP News |url=https://apnews.com/article/russia-appoints-new-ukraine-war-commander-dvornikov-225f976f9abfb5aff6154ac3b77c21e6 |access-date=3 June 2022 |archive-date=5 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220605060139/https://apnews.com/article/russia-appoints-new-ukraine-war-commander-dvornikov-225f976f9abfb5aff6154ac3b77c21e6?utm_source=Twitter&utm_medium=AP&utm_campaign=SocialFlow |url-status=live }}</ref> თუმცა, გენერალური შტაბი ოპერაციას თავდაპირველად მოსკოვიდან ხელმძღვანელობდა, ვიდრე 2022 წლის ოქტომბერში ძალების ცალკეული გაერთიანებული დაჯგუფება (დროებითი ოპერატიული სარდლობა) ჩამოყალიბდებოდა.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pp=31–32}} 2022 წლის ივლისში, იმავდროულად, როდესაც შეიარაღებულმა ძალებმა მძიმე დანაკარგების განცდა დაიწყეს, სახმელეთო ჯარებმა საბრძოლო მასალის განთავსება დაიწყეს იმ შენობებში ან მათ სიახლოვეს, სადაც ხშირად დადიოდნენ მშვიდობიანი მოქალაქეები, რათა ისინი „ცოცხალ ფარად“ გამოეყენებინათ; ეს, როგორც ჩანს, განპირობებული იყო იმით, რომ უკრაინულმა [[HIMARS]]-ის სისტემებმა სასწორი რუსეთის არტილერიით გამოფიტვის სტრატეგიის საზიანოდ გადახარა.<ref name="jpalj">{{cite news |last1=Psaropoulos |first1=John |title=Russia resumes eastern Ukraine offensive and expands war aims |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/7/21/russia-resumes-hostilities-as-ukraine-targets-ammunition |publisher=Al Jazeera Media Network |date=21 June 2022 |access-date=24 July 2022 |archive-date=25 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220725192317/https://www.aljazeera.com/news/2022/7/21/russia-resumes-hostilities-as-ukraine-targets-ammunition |url-status=live }}</ref> მას შემდეგ, რაც თავდაცვის მინისტრმა სერგეი შოიგუმ ხელი მოაწერა [[გაერო]]ს შუამავლობით მიღწეულ შეთანხმებას უკრაინის შავი ზღვის მარცვლეულის ექსპორტის განახლების შესახებ, სულ რამდენიმე საათში რუსეთმა [[ოდესა|ოდესის]] პორტი დაბომბა.<ref name="skyyt">{{cite news |title=Ukraine War: Missiles hit Odesa hours after grain agreement |url=https://www.youtube.com/watch?v=lgVplcsjxRc |agency=YouTube |publisher=Sky News |date=23 July 2022 |access-date=24 July 2022 |archive-date=3 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220803234052/https://www.youtube.com/watch?v=lgVplcsjxRc |url-status=live }}</ref><ref name="f24un">{{cite news |title=UN officials announce grain exports deal with Russia, Ukraine and Turkey |url=https://www.france24.com/en/europe/20220722-live-ukraine-ports-to-reopen-after-grain-export-deal-with-russia-says-turkey |publisher=FRANCE 24 |date=22 July 2022 |access-date=24 July 2022 |archive-date=24 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220724120705/https://www.france24.com/en/europe/20220722-live-ukraine-ports-to-reopen-after-grain-export-deal-with-russia-says-turkey |url-status=live }}</ref> [[Forbes]]-ის მონაცემებით, 2022 წლის ივლისის ბოლოსთვის მოსკოვს უკრაინაში შეჭრის ოპერაციაში თავისი 10 საერთო-საჯარისო არმია ჰყავდა ჩართული.<ref name="dasuf">{{cite news |last1=Axe |first1=David |title=In Southern Ukraine, Kyiv's Artillery Drops Bridges And Isolates A Whole Russian Army |url=https://www.forbes.com/sites/davidaxe/2022/07/29/in-southern-ukraine-kyivs-artillery-drops-bridges-and-isolates-a-whole-russian-army/?sh=54b2cb0c1e1a |work=Forbes |date=29 July 2022 |access-date=8 September 2022 |archive-date=8 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220908151335/https://www.forbes.com/sites/davidaxe/2022/07/29/in-southern-ukraine-kyivs-artillery-drops-bridges-and-isolates-a-whole-russian-army/?sh=54b2cb0c1e1a |url-status=live }}</ref> „[[ვაგნერის ჯგუფი|ვაგნერის ჯგუფმა]]“ სახელი გაითქვა, როგორც პუტინის „კერძო არმიამ“.<ref name="economistexplains">{{Cite news |title=What is the Wagner Group, Russia's mercenary organisation? |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/the-economist-explains/2022/03/07/what-is-the-wagner-group-russias-mercenary-organisation |access-date=16 March 2022 |issn=0013-0613 |quote="From a legal perspective, Wagner doesn't exist," says Sorcha MacLeod |archive-date=2 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202144401/https://www.economist.com/the-economist-explains/2022/03/07/what-is-the-wagner-group-russias-mercenary-organisation |url-status=live }}</ref> 2022 წლის ბოლოს, უკრაინაში ძალების გაერთიანებული დაჯგუფების ახლადდანიშნულმა სარდალმა, გენერალმა სერგეი სუროვიკინმა გადაწყვიტა, „ვაგნერის“ ძალები ბახმუტთან უკრაინის შეიარაღებული ძალების შესაბოჭად გამოეყენებინა, სანამ თავად — საწყისი შეჭრისა და უკრაინის მიერ განხორციელებული წარმატებული ხერსონისა და ხარკოვის კონტრშეტევების შემდგომ პერიოდში — რუსეთის სამხედრო ფორმირებების აღდგენით იქნებოდა დაკავებული.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pp=48–49}} 2023 წლის 11 იანვარს ძალების გაერთიანებული დაჯგუფების სარდლობა თავად გენერალური შტაბის უფროსმა, გენერალმა ვალერი გერასიმოვმა გადაიბარა, ხოლო სუროვიკინი მისი პირველი მოადგილე გახდა.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|p=32}} რუსეთის არმიამ 2023 წლის ზაფხულში უკრაინის კონტრშეტევის დროს ზაპოროჟიეს ოლქი შეინარჩუნა, რის შემდეგაც უკრაინაში ინიციატივა კვლავ ხელში ჩაიგდო.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pp=48–49}} 2023 წლის ივნისში პუტინმა მხარი დაუჭირა თავდაცვის სამინისტროს გეგმას, რომელიც დაქირავებულ მებრძოლთა ჯგუფებს კონტრაქტების გაფორმებას ავალდებულებდა, რასაც „ვაგნერის“ ლიდერი [[ევგენი პრიგოჟინი]] შეეწინააღმდეგა — ეს კონტრაქტები „ვაგნერის ჯგუფს“ სამინისტროს დაქვემდებარებაში, მის მართვის სტრუქტურაში მოაქცევდა და თავად პრიგოჟინის გავლენას შეზღუდავდა.<ref>{{Cite news |last=Osborn |first=Andrew |date=13 June 2023 |title=Putin backs push for mercenary groups to sign contracts despite Wagner's refusal |language=en |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/europe/putin-backs-push-mercenary-groups-sign-contracts-despite-wagners-refusal-2023-06-13/ |url-status=live |access-date=24 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230622143644/https://www.reuters.com/world/europe/putin-backs-push-mercenary-groups-sign-contracts-despite-wagners-refusal-2023-06-13/ |archive-date=22 June 2023}}</ref> მოგვიანებით, ივნისშივე, „ვაგნერის ჯგუფი“ რუსეთ-უკრაინის ომისა და თავდაცვის სამინისტროს [[ვაგნერის ჯგუფის აჯანყება|წინააღმდეგ წავიდა]],<ref>{{Cite web |date=23 June 2023 |title=Putin in crisis: Wagner chief Prigozhin declares war on Russian military leadership, says 'we will destroy everything' |url=https://www.politico.eu/article/putin-in-crisis-as-wagner-chief-prigozhin-declares-war-on-russian-military-leadership/ |access-date=24 June 2023 |website=Politico |language=en |archive-date=23 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230623231535/https://www.politico.eu/article/putin-in-crisis-as-wagner-chief-prigozhin-declares-war-on-russian-military-leadership/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last1=Regan |first1=Helen |last2=Raine |first2=Andrew |date=24 June 2023 |title=Russia accuses Wagner chief Yevgeny Prigozhin of urging "armed rebellion": Live updates |language=en |work=[[CNN]] |url=https://www.cnn.com/europe/live-news/russia-ukraine-war-news-06-24-23/index.html |url-status=live |access-date=24 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230624073110/https://www.cnn.com/europe/live-news/russia-ukraine-war-news-06-24-23/index.html |archive-date=24 June 2023}}</ref> ვიდრე სამშვიდობო შეთანხმებას არ მიაღწიეს. პრიგოჟინის თქმით, რუსეთის წინააღმდეგ მისი მარშის ერთ-ერთი მიზეზი სწორედ ის იყო, რომ ხელისუფლებას ხელი შეეშალა „კერძო სამხედრო კომპანია ვაგნერის ლიკვიდაციისთვის“.<ref>{{cite news|last1=Bourke|first1=Latika|title=Live updates: Putin vows to defend Russia against Wagner rebellion|url=https://www.smh.com.au/world/europe/live-updates-putin-vows-to-defend-russia-against-wagner-rebellion-20230624-p5dj6x.html|access-date=24 June 2023|work=The Sydney Morning Herald|date=24 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230624145405/https://www.smh.com.au/world/europe/live-updates-putin-vows-to-defend-russia-against-wagner-rebellion-20230624-p5dj6x.html|archive-date=24 June 2023|url-status=live}}</ref> რუსეთი 2024 წლის ბოლომდე გეგმავდა თავისი მოქმედი სამხედრო პერსონალის რაოდენობის 1,5 მილიონამდე გაზრდას,<ref>{{Cite web |last=Atlamazoglou |first=Stavros |date=19 September 2024 |title=Russia's Military Will Soon Have 1.5 Million Troops |url=https://nationalinterest.org/blog/buzz/russias-military-will-soon-have-15-million-troops-212838 |access-date=9 November 2024 |website=The National Interest |language=en}}</ref> რაც მას [[ჩინეთი]]ს შემდეგ მსოფლიოში მეორე უდიდეს მოქმედ არმიად აქცევდა.<ref>{{Cite web |date=28 February 2023 |title=Russia |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/#military-and-security |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210109173026/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/#military-and-security |archive-date=9 January 2021 |access-date=20 September 2022 |publisher=Central Intelligence Agency |via=CIA.gov}}</ref><ref>{{Cite web |date=17 September 2024 |title=Putin orders Russian army to expand to become the world's second largest |url=https://www.nbcnews.com/news/world/putin-orders-russian-army-expand-war-ukraine-rcna171429 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241109012651/https://www.nbcnews.com/news/world/putin-orders-russian-army-expand-war-ukraine-rcna171429 |archive-date=9 November 2024 |access-date=9 November 2024 |website=NBC News |language=en}}</ref> 2024 წლის თებერვალში რუსეთის არმიამ [[ავდიივკა]] აიღო და წლის განმავლობაში წინსვლა განაგრძო, მიუხედავად უკრაინული მხარის მცდელობებისა, ეს წინსვლა შეეჩერებინა.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|p=55}} 2024 წლის ივლისისთვის [[აშშ]]-ის არმიის გენერალმა და [[ნატო]]ს მოკავშირეთა ძალების უმაღლესმა მთავარსარდალმა ევროპაში, კრისტოფერ კავოლიმ განაცხადა, რომ „რუსები ძალიან ჭკვიანურად ახდენენ ტექნოლოგიურ და პროცედურულ ადაპტაციას იმ მრავალ გამოწვევასთან, რომლებსაც ისინი უკრაინაში აწყდებიან“.<ref>{{cite web | title=General Cavoli notes Russia's adaptation to challenges in war against Ukraine | website=Interfax-Ukraine | date=10 July 2024 | url=https://interfax.com.ua/news/general/999380.html | ref={{sfnref | Interfax-Ukraine | 2024}} | access-date=25 July 2024 | archive-date=13 July 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240713151622/https://interfax.com.ua/news/general/999380-amp.html | url-status=live }}</ref> კავოლიმ 2024 წლის აპრილში ისიც აღნიშნა, რომ რუსეთის არმიამ სრულად აანაზღაურა ცოცხალი ძალისა და ტექნიკის დანაკარგები და ახლა უფრო დიდია, ვიდრე კონფლიქტის დაწყებამდე იყო.<ref>{{cite web | title=Russian military replaced Ukraine battlefield losses 'far faster' than expected, general warns | website=Politico | date=11 April 2024 | url=https://www.politico.com/news/2024/04/11/christopher-cavoli-russian-military-losses-00151718 | ref={{sfnref | POLITICO | 2024}} | access-date=25 July 2024 | archive-date=13 July 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240713202847/https://www.politico.com/news/2024/04/11/christopher-cavoli-russian-military-losses-00151718 | url-status=live }}</ref> 2024 წლის 26 ივნისს, დიდ ბრიტანეთში ბაზირებულმა ანალიტიკურმა ცენტრმა „გაერთიანებული სამეფოს თავდაცვის კვლევების სამეფო ინსტიტუტმა“ გამოაქვეყნა ანგარიში, რომლის მიხედვითაც რუსეთი აგრძელებს თავისი ძირითადი იარაღის წარმოების ზრდასა და მის დახვეწას, თუმცა მისი თავდაცვის ინდუსტრია კვლავ ძლიერ არის დამოკიდებული კრიტიკული კომპონენტების უცხოურ იმპორტზე.<ref>{{cite web | title=A Methodology for Degrading the Arms of the Russian Federation | website=Royal United Services Institute | date=26 June 2024 | url=https://www.rusi.org/explore-our-research/publications/occasional-papers/methodology-degrading-arms-russian-federation | ref={{sfnref | Royal United Services Institute | 2024}} | access-date=25 July 2024}}</ref> უკრაინის შეიარაღებული ძალების მთავარსარდალმა, გენერალ-პოლკოვნიკმა ოლექსანდრ სირსკიმ 2024 წლის 24 ივლისს განაცხადა, რომ რუსებს ახლა ბევრად უკეთესი რესურსები აქვთ, თუმცა ამავდროულად სამჯერ მეტ დანაკარგს განიცდიან, ვიდრე უკრაინა.<ref>{{cite web | last1=Harding | first1=Luke | last2=Mamo | first2=Alessio | title='I know we will win – and how': Ukraine's top general on turning the tables against Russia | website=The Guardian | date=24 July 2024 | url=https://www.theguardian.com/world/article/2024/jul/24/i-know-we-will-win-and-how-ukraines-top-general-on-turning-the-tables-against-russia | access-date=25 July 2024}}</ref> ნატოსა და დასავლელი სამხედრო მაღალჩინოსნების განცხადებით, 2024 წლის მაისსა და ივნისში უკრაინაში ყოველდღიურად საშუალოდ 1200-მდე რუსი ჯარისკაცი იღუპებოდა ან შავდებოდა.<ref>{{cite news |title=Russia Sends Waves of Troops to the Front in a Brutal Style of Fighting |url=https://www.nytimes.com/2024/06/27/us/politics/russia-casualties-ukraine-war.html |work=The New York Times |date=27 June 2024}}</ref><ref>{{cite news |title=Ukraine calls them meat assaults: Russia's brutal plan to take ground |url=https://www.bbc.com/news/articles/c80xjne8ryxo |work=BBC News |date=4 July 2024}}</ref> 2024 წლის ივნისის მონაცემებით, სავარაუდო გათვლებით, 20-დან 50 წლამდე ასაკის ყველა რუსი მამაკაცის დაახლოებით 2% უკვე მოკლული ან მძიმედ დაჭრილი იყო უკრაინაში 2022 წლის თებერვლის შემდეგ.<ref>{{cite Q|Q127275136|url-access=subscription}}</ref> 2024 წლის ოქტომბრის მდგომარეობით, გავრცელებული შეფასებებით, უკრაინაში ბრძოლების დროს დაღუპული და დაჭრილი რუსი სამხედროების რაოდენობამ 600 000-ს გადააჭარბა.<ref>{{cite news |title=In wartime Russia, some men may be worth more dead than alive, economist says |url=https://fortune.com/2024/11/16/russia-economy-military-death-payouts-vs-civilian-earnings-ukraine-war/ |work=Fortune |date=16 November 2024}}</ref> მას შემდეგ, რაც რუსეთში 2022 წელს მობილიზაცია გამოცხადდა, სამხედრო სასამართლოებმა თვითნებურად ნაწილის დატოვების (დეზერტირობის) ათასობით საქმე მიიღეს.<ref>{{cite news |title=The Heavy Toll of Desertion From the Russian Army |url=https://www.nytimes.com/2024/09/22/magazine/desertion-russian-army-ukraine-war.html |work=The New York Times |date=22 September 2024}}</ref> ორგანიზაცია Pro Asyl-მა 2024 წელს განაცხადა, რომ 2022 წლის თებერვლიდან მოყოლებული, სულ მცირე 250 000-მა რუსმა წვევამდელმა დატოვა ქვეყანა და სხვა სახელმწიფოებს შეაფარა თავი.<ref>{{cite news |title=Fleeing Ukraine war, Russian deserters find refuge in France |url=https://www.dw.com/en/fleeing-ukraine-war-russian-deserters-find-refuge-in-france/a-70665369 |work=Deutsche Welle |date=2 November 2024}}</ref> მას შემდეგ, რაც 2022 წლის საწყისი შეჭრის დროს ფრონტზე რამდენიმე წვევამდელი აღმოჩნდა (მიუხედავად იმისა, რომ რუსული კანონმდებლობა კრძალავს მათ გამოყენებას ქვეყნის ფარგლებს გარეთ), ვლადიმერ პუტინმა საჯაროდ მოიხადა ბოდიში, ხოლო რამდენიმე გენერალი თანამდებობიდან გადააყენეს და/ან დააპატიმრეს. მას შემდეგ უკრაინის ტერიტორიაზე წვევამდელები აღარ შეუმჩნევიათ.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pp=41, 231–232, 235}} მიუხედავად პუტინის დაპირებისა, რომ წვევამდელებს საბრძოლველად არ გაგზავნიდნენ, რუსული საინფორმაციო გამოცემა ვერსტკას ცნობით, 2024 წელს უკრაინის მიერ კურსკის ოლქში განხორციელებული შეტევის დროს ათობით წვევამდელი ჩავარდა ტყვედ ან უგზო-უკვლოდ დაიკარგა.<ref name="e455">{{cite web | title=20 лет: в Курской области после вторжения ВСУ погибли как минимум 25 российских срочников | website=Вёрстка | date=20 February 2025 | url=https://verstka.media/v-kurskoi-oblasti-posle-vtorzheniya-vsu-pogibli-kak-minimum-25-rossiiskih-srochnikov | language=ru | access-date=21 January 2026}}</ref> აქტივისტებისა და იურისტების განცხადებით, არსებობს საკანონმდებლო ხვრელი, რომელიც წვევამდელების საბრძოლო მოქმედებებში ჩართვის საშუალებას იძლევა: სულ რაღაც ოთხთვიანი მომზადების შემდეგ მათ შეუძლიათ ხელი მოაწერონ სრულფასოვან მოხალისეობრივ საბრძოლო კონტრაქტებს, რასაც წვევამდელები ხშირად ისე აკეთებენ, რომ ბოლომდე ვერც კი აცნობიერებენ, რაზე აწერენ ხელს.<ref name="c774">{{cite web | title=Russian Conscripts Can't Be Sent Into Battle. This One Was. And He's Not Happy About It. | website=RadioFreeEurope/RadioLiberty | date=19 May 2025 | url=https://www.rferl.org/a/russia-ukraine-conscripts-war-combat/33415104.html | access-date=21 January 2026}}</ref><ref name="i729">{{cite web | last1=Asadzade | first1=Ulviyya | title=Putin's Broken Promise: Young Russian Conscripts Dying In Ukraine Invasion | website=RadioFreeEurope/RadioLiberty | date=18 March 2025 | url=https://www.rferl.org/a/russian-conscripts-youth-dying-ukraine-putin/33351828.html | access-date=21 January 2026}}</ref> 2024 წლის ნოემბერში გამოცემა The Telegraph-მა გაავრცელა ინფორმაცია, რომ რუსეთმა, მზარდი დანაკარგების ფონზე, პირველად გამოსცა სპეციალური სახელმძღვანელო ჯარისკაცებისთვის, სადაც დეტალურად არის აღწერილი, თუ როგორ უნდა გათხარონ და მოუარონ საძმო საფლავებს. ოკუპირებული უკრაინის აღმოსავლეთით, დონბასის რეგიონში, უკვე დაფიქსირებულია რუსეთის მიერ საკუთარი ჯარისკაცების დასაკრძალავად საძმო საფლავების გამოყენების ფაქტები.<ref name="q183">{{cite web | last=Kilner | first=James | title=Instruction manual for digging mass graves given to Russian troops | website=The Telegraph | date=3 November 2024 | url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2024/11/03/instruction-manual-digging-mass-graves-russian-troops/ | access-date=12 April 2025}}</ref> [[2025]] წლის აპრილში ოლექსანდრ სირსკიმ განაცხადა, რომ უკრაინაში მყოფი რუსული ჯარების რაოდენობა ამჟამად 623 000-ს შეადგენს, რაც შეჭრის დაწყებიდან მოყოლებული ხუთჯერ არის გაზრდილი, და ეს რიცხვი ყოველთვიურად კიდევ 8 000-9 000 ჯარისკაცით იმატებს. მან ასევე აღნიშნა, რომ რუსეთის მთლიანი მობილიზაციური რესურსი 20 მილიონ ადამიანს შეადგენს, ან 5 მილიონს — თუ მხოლოდ სამხედრო მომზადების მქონე პირებს გავითვალისწინებთ. თუმცა, სირსკიმ ხაზგასმით აღნიშნა, რომ რუსეთის უპირატესობა არტილერიაში 10:1-დან 2:1-მდე შემცირდა, რაც ძირითადად რუსეთის საბრძოლო მასალის საწყობებზე უკრაინის მიერ მიყენებული დარტყმების შედეგია.<ref>{{cite web | last=Fornusek | first=Martin | title=Russia has capacity to mobilize 5 million trained troops, Syrskyi says | website=The Kyiv Independent | date=9 April 2025 | url=https://kyivindependent.com/russia-has-capacity-to-mobilize-5-million-trained-troops-syrskyi-says/ | access-date=17 April 2025}}</ref> 2025 წლის ივნისში ნატოს გენერალურმა მდივანმა მარკ რუტემ განაცხადა, რომ რუსები „ძალზე სწრაფი ტემპით აღადგენენ საკუთარ პოტენციალს“ და ბევრად მეტ საბრძოლო მასალას აწარმოებენ, ვიდრე მთელი ნატო ერთად, მიუხედავად იმისა, რომ მათი ეკონომიკა გაცილებით მცირეა. რუტემ ასევე შეაფასა, რომ რუსეთს შეუძლია ნატოს ტერიტორიაზე იერიში მომდევნო სამიდან ხუთ წელიწადში მიიტანოს და წევრ ქვეყნებს მოუწოდა, თავდაცვის ხარჯები მათი მშპ-ის (მთლიანი შიდა პროდუქტის) 5%-მდე გაზარდონ.<ref>{{cite web | last=Murray | first=Shona | title=Russia developing multiples more ammunition than NATO, says Mark Rutte | website=euronews | date=4 June 2025 | url=https://www.euronews.com/2025/06/04/russia-developing-multiples-more-ammunition-than-nato-says-secretary-general | access-date=15 June 2025}}</ref> ვინაიდან [[დრონებით ომი]] რუსეთ-უკრაინის კონფლიქტის ცენტრალურ ასპექტად იქცა, რუსეთმა გაზარდა ინვესტიციები და განვითარების ტემპები სხვადასხვა ტიპის უპილოტო აპარატების მიმართულებით. [[2025]] წლის 12 ნოემბერს რუსეთმა ოფიციალურად შექმნა თავისი უახლესი სამხედრო შტო: უპილოტო სისტემების ძალები.<ref name="TASS12Nov25">{{cite news |title=Russia establishes Unmanned Systems Forces|url=https://tass.com/defense/2042371|access-date=12 November 2025|work=TASS|date=12 November 2025}}</ref> იგი ჩამოყალიბდა იმ მიზნით, რომ მოხდეს უპილოტო საფრენი, სახმელეთო და საზღვაო სისტემების განვითარების, განთავსებისა და ოპერატიული მართვის ცენტრალიზება, ასევე ავტონომიური პლატფორმების ინტეგრირება არსებულ სამხედრო სტრუქტურებში.<ref name="TSFRussia Unmanned">{{cite web |last1=McDermott|first1=Roger N.|title=Russia's New Unmanned Systems Forces and the Strategic Role of DKO Weapons|url=https://www.saratoga-foundation.org/p/russias-new-unmanned-systems-forces|website=www.saratoga-foundation.org|publisher=The Saratoga Foundation|access-date=12 November 2025|language=en|date=20 June 2025}}</ref><ref name="FDD12Nov25JohnHardie">{{cite web |last1=Hardie|first1=John|title=Russia announces plans to form Unmanned Systems Forces|url=https://www.longwarjournal.org/archives/2024/12/russia-announces-plans-to-form-unmanned-systems-forces.php|website=FDD's Long War Journal|access-date=12 November 2025|date=20 December 2024}}</ref> 2025 წლის ოქტომბერში რამდენიმე წყარომ გაავრცელა ინფორმაცია, რომ დევნილობაში მოქმედი საინფორმაციო გამოცემა „ვერსტკას“ გამოძიების თანახმად, რუსი სამხედრო მეთაურები შეჭრის პირველივე წლიდან აწამებენ და სიკვდილით სჯიან საკუთარ პერსონალს. „ვერსტკამ“ აღნიშნა, რომ გამოძიების ფარგლებში მოიპოვა ასობით ცნობა მსგავსი სიკვდილით დასჯის შესახებ. ეს ინციდენტები თავდაპირველად სანგრებში სიმთვრალისა თუ დაუმორჩილებლობის გამო დასჯით დაიწყო, დროთა განმავლობაში კი პირადი კონფლიქტებისა თუ გამოძალვის ნიადაგზე მკვლელობებში გადაიზარდა; გამოცემამ იდენტიფიცირება მოახდინა 101 სამხედრო მოსამსახურის, რომელთაც ამ ქმედებების ჩადენაში ედებათ ბრალი. სრულმასშტაბიანი ომის დაწყებიდან მოყოლებული, რუსეთის მთავარ სამხედრო პროკურატურაში ძალადობასთან დაკავშირებული 12 000-ზე მეტი საჩივარი შევიდა, რაც განსაკუთრებით 2023 წლის მეორე ნახევრიდან გახშირდა. აქედან მხოლოდ 10 სისხლის სამართლის საქმე აღიძრა, რის შედეგადაც ხუთი ოფიცერი იქნა მსჯავრდებული ხელქვეითების მკვლელობისთვის. გამოძიების მიხედვით, საველე მეთაურების ქმედებების გამოძიებაზე „არაოფიციალური აკრძალვაა“ დაწესებული. რუსმა ჯარისკაცებმა „ვერსტკასთან“ საუბარში აღნიშნეს, რომ სიკვდილით დასჯილ პერსონალს ხშირად დეზერტირებად ან უგზო-უკვლოდ დაკარგულებად აფორმებენ, ხოლო მათ ცხედრებს ტყეებში მარხავენ ან ბრძოლის ველზე ტოვებენ და ცეცხლს უხსნიან, რათა დაღუპვა საბრძოლო მოქმედებებს მიაწერონ.<ref name="o168">{{cite web | author=The Moscow Times | title=At Least 100 Russian Officers Have Executed Their Own Comrades in Ukraine – Vyorstka | website=The Moscow Times | date=6 November 2025 | url=https://www.themoscowtimes.com/2025/10/30/at-least-100-russian-officers-have-executed-their-own-comrades-in-ukraine-vyorstka-a90987 | access-date=6 November 2025}}</ref><ref name="y754">{{cite web | title=Report says over 100 Russian officers involved in frontline executions | website=TVP World | date=30 October 2025 | url=https://tvpworld.com/89758108/russian-officers-torture-kill-own-troops-on-ukraine-frontlines | access-date=6 November 2025}}</ref><ref name="t461">{{cite web | last=Sauer | first=Pjotr | title=Russian army chiefs torturing and executing soldiers who refuse to fight in Ukraine, report says | website=The Guardian | date=30 October 2025 | url=https://www.theguardian.com/world/2025/oct/30/russian-army-chiefs-torturing-and-executing-soldiers-who-refuse-to-fight-in-ukraine-report-says | access-date=6 November 2025}}</ref> ტელეკომპანია [[BBC]]-ის მიერ [[2026]] წლის თებერვალში გამოქვეყნებული მასალის მიხედვით (სადაც რუსი ჯარისკაცები ინტერვიუებში ღიად აღწერენ სიკვდილით დასჯის ფაქტებს), საკუთარი ჯარისკაცების მკვლელობას რუსულ სამხედრო სლენგზე „ნულზე დასმა“ ეწოდება.<ref name="i475">{{cite web | last=Steele | first=Ben | title=Russia soldiers tell BBC they saw fellow troops in Ukraine war executed on commanders' orders | website=BBC Home | date=24 February 2026 | url=https://www.bbc.com/news/articles/cz7gw3l395ro | access-date=26 February 2026}}</ref> [[გაერთიანებული სამეფო]]ს თავდაცვის კვლევების სამეფო ინსტიტუტის შეფასებით, რუსეთმა რუსეთ-უკრაინის ომის შედეგად უდიდესი „საბრძოლო გამოცდილება“ მიიღო.<ref name="ap">{{cite web | title=Russia is helping China to prepare for a potential invasion of Taiwan, defense institute says | website=Associated Press | date=26 September 2025 | url=https://apnews.com/article/russia-china-taiwan-xi-putin-ukraine-invasion-ac47ae6daf03ceb5d49d6e2d0da7fcab | access-date=21 February 2026|quote=It’s not certain that China has decided to invade Taiwan, but access to Russian equipment and localized training in China means Beijing will be better equipped for a potential invasion, Danylyuk said. “The greatest value of the deal” to China is likely in the training and procedures for command and control of parachute forces, because Russia has “combat experience,” whereas China doesn’t, write Oleksandr Danylyuk and Jack Watling.}}</ref> ===ომის დანაშაულები=== რუსეთის შეიარაღებული ძალების მიერ ჩადენილი სამხედრო დანაშაულები დოკუმენტირებულია რამდენიმე სამხედრო კონფლიქტში, მათ შორის ჩეჩნეთის მეორე ომში,<ref name="a907">{{cite book | last=Gilligan | first=Emma | title=Terror in Chechnya: Russia and the Tragedy of Civilians in War | publisher=Princeton University Press | date=9 November 2009 | isbn=978-1-4008-3176-0 | url=https://books.google.com/books?id=WLFzd1TP0PwC&pg=PA6 | access-date=31 May 2025 | page=}}</ref><ref name="p111">{{cite web | title=War Crimes In Chechnya and the Response of the West | website=Human Rights Watch | date=29 February 2000 | url=https://www.hrw.org/news/2000/02/29/war-crimes-chechnya-and-response-west | access-date=31 May 2025}}</ref> რუსეთ-საქართველოს ომსა<ref name="c800">{{cite web | title=Georgia: International Groups Should Send Missions | website=Human Rights Watch | date=18 August 2008 | url=https://www.hrw.org/news/2008/08/18/georgia-international-groups-should-send-missions | access-date=31 May 2025}}</ref> და რუსეთ-უკრაინის ომში.<ref name="h508">{{cite journal | last=Wille | first=Belkis | title="We Had No Choice" | journal=Human Rights Watch | date=1 September 2022 | url=https://www.hrw.org/report/2022/09/01/we-had-no-choice/filtration-and-crime-forcibly-transferring-ukrainian-civilians | access-date=31 May 2025 | page=}}</ref> 2024 წელს [[სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლო]]მ რუსეთის უმაღლესი სამხედრო ოფიცრების — სერგეი შოიგუს, ვალერი გერასიმოვის, სერგეი კობილაშისა და ვიქტორ სოკოლოვის დაკავების ორდერები გასცა უკრაინაში მშვიდობიან მოსახლეობასა და სამოქალაქო ობიექტებზე თავდასხმების წარმართვის გამო, რაც სავარაუდო სამხედრო დანაშაულად კვალიფიცირდება.<ref name="Reuters_11_July_2024">{{cite news |date=11 July 2024 |title=International Criminal Court issues arrest warrants for Russia's Shoigu and Gerasimov |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/europe/international-criminal-court-issues-arrest-warrant-russias-shoigu-gerasimov-2024-06-25/ |access-date=5 July 2025 }}</ref> 2025 წლის მაისში გამოქვეყნებულ გაეროს ანგარიშში გაკეთდა დასკვნა, რომ რუსეთის შეიარაღებული ძალების მიერ ხერსონში მშვიდობიან მოსახლეობაზე განხორციელებული განმეორებადი თავდასხმები დრონებით სამხედრო დანაშაულსა და კაცობრიობის წინააღმდეგ მიმართულ დანაშაულს უტოლდება.<ref name="p704">{{cite web | title=UN Commission concludes that Russian armed forces' drone attacks against civilians in Kherson Province amount to crimes against humanity of murder | website=OHCHR | date=28 May 2025 | url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/05/un-commission-concludes-russian-armed-forces-drone-attacks-against-civilians | access-date=31 May 2025}}</ref> ==სტრუქტურა== რუსეთის პრეზიდენტი შეიარაღებული ძალის უმაღლესი მთავარსარდალია. რუსეთის ფედერაციის თავდაცვის სამინისტრო ჯარის ადმინისტრაციული ორგანოა, რომელიც პასუხისმგებელია საბრძოლო მზადყოფნაზე, ცოცხალი ძალის მობილიზებასა და შესყიდვებზე. იგი ახორციელებს საპრეზიდენტო დირექტივების იმპლემენტაციას და ზედამხედველობს გენერალურ შტაბს.{{sfn|DIA 2017|pages=23-24}} თავად გენერალური შტაბის მოვალეობაა რუსეთის წინაშე არსებული საფრთხეების შესწავლა და ქვეყნისა თუ მისი ინტერესების დაცვის გეგმების შემუშავება.{{sfn|DIA 2017|page=24}} მოსკოვში მდებარე თავდაცვის ეროვნული მართვის ცენტრი, რომელიც [[2014]] წელს დაარსდა, შეიარაღებული ძალის მართვისა და კონტროლის სისტემის უმნიშვნელოვანესი კომპონენტია.{{sfn|DIA 2017|page=28}} ამერიკის შეერთებული შტატების შტაბების მეთაურთა გაერთიანებულ კომიტეტთან შედარებით, რუსეთის გენერალურ შტაბს გაცილებით ფართო როლი აკისრია, რაც მთელ შეიარაღებულ ძალაზე ოპერატიულ სარდლობას გულისხმობს. იგი ასევე პასუხისმგებელია გრძელვადიან დაგეგმარებაზე, დოქტრინების შემუშავებასა და აღჭურვილობის შესყიდვაზე. გენერალური შტაბის უფროსი, გარდა იმისა, რომ ყველა სახეობის ჯარსა და სამსახურს მეთაურობს, შტაბის შიგნით ფლობს „გენერალური ინსპექტორის“ მსგავს უფლებამოსილებებს — იგი პასუხისმგებელია შტაბის სტრუქტურასა და ფუნქციებზე და, ამავდროულად, თავდაცვის მინისტრის მოადგილის პოსტსაც იკავებს.<ref>{{Cite web |last=Bartles |first=Charles K. |title=Getting Gerasimov Right |date=January–February 2016 |access-date=24 January 2026 |work=[[Military Review]] |url=https://www.armyupress.army.mil/Portals/7/military-review/Archives/English/MilitaryReview_20160228_art009.pdf }}</ref>{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|page=13}} გენერალური შტაბის მნიშვნელოვან დეპარტამენტებს შორის აღსანიშნავია მთავარი ოპერატიული სამმართველო — ყველაზე დიდი დანაყოფი, რომელიც ოპერატიულ და სტრატეგიულ დაგეგმარებაზეა პასუხისმგებელი.{{sfn|Blanc|Demus|Evans|Grisé|2023|pages=22}} ასევე საკვანძოა მთავარი სამმართველო (წარსულში ცნობილი როგორც მთავარი სადაზვერვო სამმართველო), რომელიც სამხედრო და სამოქალაქო ხელმძღვანელობას ინფორმაციით ამარაგებს და გენშტაბის შიგნით გარკვეული ავტონომიით სარგებლობს.{{sfn|Blanc|Demus|Evans|Grisé|2023|pages=22}} ამავე სტრუქტურაში შედის სამხედრო პოლიციის მთავარი სამმართველო ([[2012]] წლიდან),<ref>{{cite news|author=<!--Staff writer(s)/no by-line.-->|date=3 July 2012|title=Военная полиция появится в России 1 декабря 2012 года|language=ru|work=[[Interfax]]|url=https://www.interfax.ru/russia/253641|access-date=22 April 2022|archive-date=23 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211023115756/https://www.interfax.ru/russia/253641|url-status=live}}</ref> მთავარი საორგანიზაციო-სამობილიზაციო სამმართველო და კავშირგაბმულობის მთავარი სამმართველო.{{sfn|Blanc|Demus|Evans|Grisé|2023|page=17}} [[2018]] წლის ივლისში კი შეიქმნა რუსეთის შეიარაღებული ძალის მთავარი სამხედრო-პოლიტიკური სამმართველო, რითაც აღდგა იდეოლოგიური მომზადების ფუნქცია — ის, რაც [[საბჭოთა არმია|საბჭოთა არმიის]] დაშლის შემდეგ გაუქმებული იყო.<ref>{{Cite web|date=31 July 2018|title=Putin gives Russian army a political wing|url=https://timesofmalta.com/articles/view/putin-gives-russian-army-a-political-wing.685749|access-date=12 December 2021|website=Times of Malta|language=en-gb|archive-date=6 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220506003904/https://timesofmalta.com/articles/view/putin-gives-russian-army-a-political-wing.685749|url-status=live}}</ref> ===ჯარის სახეობები=== შეიარაღებული ძალა შემდეგი სტრუქტურული ერთეულებისგან შედგება:{{sfn|Grau|Bartles|2016|page=27}} * შეიარაღებული ძალის სახეობები:{{efn|{{langx|ru|Вид вооружённых сил}}}} რუსეთის სახმელეთო ჯარები, რუსეთის საჰაერო-კოსმოსური ძალები და სამხედრო-საზღვაო ფლოტი. * ცალკეული გვარეობები:{{efn|{{langx|ru|Род войск}}}} სტრატეგიული დანიშნულების სარაკეტო ჯარები, რუსეთის საჰაერო-სადესანტო ჯარები და უპილოტო სისტემების ჯარი. * სპეციალური დანიშნულების ფორმირებები:{{efn|{{langx|ru|Формирования специального назначения}}}} სპეციალური ოპერაციების ძალები. * სპეციალური გვარეობები:{{efn|{{langx|ru|Специальные войска}}}} მატერიალურ-ტექნიკური უზრუნველყოფა. გარდა ამისა, არსებობს კიდევ ორი ცალკეული გვარეობა — ეროვნული გვარდია და სასაზღვრო სამსახური. მათ ნარჩუნებული აქვთ „შეიარაღებული ძალის“ სამართლებრივი სტატუსი, თუმცა არ შედიან რუსეთის გენერალური შტაბის იურისდიქციაში. ეროვნული გვარდია ყოფილი შინაგანი ჯარების ბაზაზეა ჩამოყალიბებული; ეს ახალი სტრუქტურა შინაგან საქმეთა სამინისტროს გამოეყო, ცალკე უწყებად ჩამოყალიბდა და უშუალოდ რუსეთის პრეზიდენტს ექვემდებარება. რაც შეეხება სასაზღვრო სამსახურს, იგი უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის (ქვეყნის მთავარი შიდა სადაზვერვო სააგენტოს) გასამხედროებული ორგანიზაციაა. ორივე ორგანიზაციას, თავიანთი ძირითადი სამშვიდობო საქმიანობის გარდა, საომარი მოქმედებების დროს მნიშვნელოვანი ამოცანები აკისრიათ და ფლობენ საკუთარ სახმელეთო, საჰაერო და საზღვაო დანაყოფებს. მთლიანობაში, შეიარაღებულ ძალას ტრადიციულად უბრალოდ „ჯარს“ (არმიას) უწოდებენ, გარდა იმ შემთხვევებისა, როდესაც სამხედრო-საზღვაო ფლოტი სპეციალურად არის გამოყოფილი. ===სამხედრო ოლქები, არმიები და საჰაერო ძალები=== რუსეთში არსებობს ხუთი სამხედრო ოლქი: [[მოსკოვი]]ს სამხედრო ოლქი, [[ლენინგრადი]]ს სამხედრო ოლქი, [[სამხრეთის სამხედრო ოლქი]], ცენტრალური სამხედრო ოლქი და აღმოსავლეთის სამხედრო ოლქი. [[2024]] წელს დასავლეთის სამხედრო ოლქი ლენინგრადისა და მოსკოვის ოლქებად დაიყო, ხოლო ჩრდილოეთის ფლოტის გაერთიანებული სტრატეგიული სარდლობა, რომელიც სამხედრო ოლქის დონეს უთანაბრდებოდა, გაუქმდა. [[1992]] წელს სულ რვა ოლქი არსებობდა: მოსკოვის, ლენინგრადის, ჩრდილოეთ კავკასიის, [[ვოლგა|ვოლგის]], [[ურალის ფედერალური ოკრუგი|ურალის]], იმიერბაიკალის, [[ციმბირი]]სა და შორეული აღმოსავლეთის. [[კალინინგრადი]]ს სპეციალური რაიონი [[1997]] წელს შეიქმნა, [[1998]] წელს კი იმიერბაიკალის ოლქი გაუქმდა და მისი ტერიტორია ციმბირისა და შორეული აღმოსავლეთის ოლქებს შორის განაწილდა. [[2001]] წელს ვოლგისა და ურალის ოლქები გაერთიანდა და ვოლგა-ურალის ოლქი ეწოდა. [[2010]] წელს მანამდე არსებული ექვსი ოლქი და კალინინგრადის რეგიონი ოთხ მსხვილ ოლქად შეაკუმშეს, რომლებიც, ამავდროულად, გაერთიანებულ საჯარისო სარდლობებს წარმოადგენდნენ; ესენია დასავლეთის, სამხრეთის, ცენტრალური და აღმოსავლეთის ოლქები. ჩრდილოეთის ფლოტის გაერთიანებული სტრატეგიული სარდლობა კი [[2015]] წელს ჩამოყალიბდა. რუსეთის ფედერაციის არსებობის ადრეულ პერიოდში სამხედრო ოლქებმა საბჭოთა ეპოქისგან მემკვიდრეობით მიიღეს „დაკომპლექტების, წვრთნისა და აღჭურვის“ ფუნქცია, რაც ძირითადად ლოგისტიკასა და ცოცხალი ძალის ფორმირებაზე — მათ შორის წვრთნასა და საკონტრაქტო ჯარისკაცების აყვანაზე — ვრცელდებოდა. ოლქები უმთავრესად სახმელეთო ძალებზე იყვნენ ფოკუსირებულნი. საბრძოლო სარდლობა გენერალური შტაბიდან ოლქების დაქვემდებარებაში მყოფ შენაერთებზე (მაგალითად, საველე არმიებზე) იყო დელეგირებული. ეს მიდგომა შეიცვალა 2008 წლის რეფორმით, რომელმაც თითოეული ოლქი ოპერატიულ-სტრატეგიულ სარდლობად აქცია. ამ ცვლილებამ რუსული სამხედრო ოლქები ამერიკულ გეოგრაფიულ გაერთიანებულ სარდლობებს გაუტოლა. ისინი ზედამხედველობენ ჯარის თითოეული სახეობის მუდმივმოქმედ ძალებს, ასევე საჰაერო-სადესანტო ან სხვა გვარეობების (მათ შორის, ზოგჯერ GRU-ს) მიმაგრებულ ნაწილებს. თითოეულ სამხედრო ოლქს აქვს თავდაცვის მართვის საკუთარი ცენტრი, რომელიც მოსკოვის თავდაცვის ეროვნული მართვის ცენტრის რეგიონულ ანალოგს წარმოადგენს და მასთან მუდმივ კავშირზეა. საომარ პირობებში სამხედრო ოლქი, კონკრეტული ოპერაციის საჭიროებიდან გამომდინარე, აყალიბებს ჯარების დაჯგუფებას. 2022 წელს უკრაინაში რუსეთის შეჭრის დასაწყისში, იმ დროისთვის არსებულმა ოლქებმა შექმნეს დასავლეთის, სამხრეთის, ცენტრალური და აღმოსავლეთის ჯარების დაჯგუფებები, სადაც ოლქის შტაბ-ბინა იმავდროულად ამ დაჯგუფების შტაბ-ბინასაც წარმოადგენდა. გარდა ამისა, სომხეთში მდებარე 102-ე სამხედრო ბაზა (ამიერკავკასიის ჯარების ყოფილი დაჯგუფებიდან) ექვემდებარება სამხრეთის სამხედრო ოლქს, რომლის შტაბიც დონის [[როსტოვის ოლქი|როსტოვშია]]. [[ტაჯიკეთი|ტაჯიკეთში]] განლაგებული 201-ე გვარდიული სამხედრო ბაზა ემორჩილება ცენტრალურ სამხედრო ოლქს ეკატერინბურგში, ხოლო [[მოლდოვა]]ში (დნესტრისპირეთში) მყოფი რუსული ჯარების ოპერატიული ჯგუფი ანგარიშვალდებული იყო დასავლეთის სამხედრო ოლქის წინაშე სანქტ-პეტერბურგში. სამხედრო ოლქების ქვემოთ, სახმელეთო ჯარების ძირითად ოპერატიულ ფორმირებებს დანომრილი არმიები წარმოადგენენ; 2022 წლის მონაცემებით, ესენია 11 საერთო-საჯარისო არმია და 1-ლი გვარდიული სატანკო არმია. მათ ასევე დიდი ტაქტიკური როლი აკისრიათ; უკრაინის ომის დროს არმიის დონის შტაბები ხშირად პირდაპირ მეთაურობდნენ ბატალიონის ტაქტიკურ ჯგუფებს და გვერდს უვლიდნენ დივიზიის, ბრიგადის ან პოლკის შტაბებს. საჰაერო-კოსმოსურ ძალებს, რომლებიც [[2015]] წელს რუსეთის სამხედრო-საჰაერო ძალებისა და საჰაერო-კოსმოსური თავდაცვის ძალების შერწყმით შეიქმნა, აქვთ თავიანთი ანალოგი — საჰაერო და საჰაერო თავდაცვის არმიები; [[2017]] წლის მონაცემებით, თითოეული ასეთი არმია მიმაგრებული იყო ოთხიდან ერთ-ერთ ოლქზე. თავად სახმელეთო ჯარებს საკუთარი ავიაცია არ გააჩნიათ, თუმცა 2022 წლის ბოლოს გამოცხადდა, რომ თითოეული საერთო-საჯარისო არმია მიიღებდა საავიაციო ბრიგადას (იმის დაზუსტების გარეშე, ეს ბრიგადები უშუალოდ სახმელეთო ჯარების საკუთრებაში იქნებოდა თუ საჰაერო-კოსმოსური ძალების მიმაგრებული ნაწილები). ასევე ცნობილი გახდა, რომ ყოფილი დასავლეთის სამხედრო ოლქის მე-6 საჰაერო და საჰაერო თავდაცვის არმიის აქტივები ახალ, ლენინგრადისა და მოსკოვის ოლქების ორ არმიას შორის გადანაწილდება. ===სამხედრო-საზღვაო ფლოტი=== სამხედრო-საზღვაო ფლოტის შტაბ-ბინა სანქტ-პეტერბურგში მდებარეობს და მის შემადგენლობაში ოთხი ფლოტი და ერთი ფლოტილია შედის. თითოეული მათგანი ადმინისტრაციულ ბრძანებებსა და მითითებებს ფლოტის მთავარი შტაბიდან იღებს, თუმცა ოპერატიულად ემორჩილება შესაბამის ოპერატიულ-სატრატეგიულ სარდლობას (OSK) და მიბმულია კონკრეტულ სამხედრო ოლქზე.[148] კალინინგრადში ბაზირებული ბალტიის ფლოტი ადრე დასავლეთის ოლქს ექვემდებარებოდა, ახლა კი ლენინგრადის ოლქის შემადგენლობაშია. [[ვლადივოსტოკი|ვლადივოსტოკში]] განლაგებული წყნარი ოკეანის ფლოტი მიბმულია აღმოსავლეთის ოლქზე. კასპიის ფლოტილია (შტაბ-ბინით [[ასტრახანი|ასტრახანში]]) და [[შავი ზღვის ფლოტი]] ფლოტი (შტაბ-ბინით [[სევასტოპოლი|სევასტოპოლში]]) სამხრეთის სამხედრო ოლქს ექვემდებარებიან. რაც შეეხება ჩრდილოეთის ფლოტს, რომლის შტაბიც [[სევერომორსკი|სევერომორსკშია]], იგი [[2015]]-დან [[2024]] წლამდე ოლქის დონის ცალკეულ გაერთიანებულ სტრატეგიულ სარდლობას წარმოადგენდა, დღეს კი ლენინგრადის ოლქის დაქვემდებარებაშია.[149][150] რუსეთის ბირთვული ტრიადის საზღვაო კომპონენტის უდიდეს ნაწილს ჩრდილოეთის ფლოტი აკონტროლებს, გარკვეულ წილს კი — წყნარი ოკეანის ფლოტიც ფლობს.[148] სამხედრო-საზღვაო ფლოტს მხარს უჭერს საზღვაო ავიაცია, რაც მას საჰაერო-კოსმოსური ძალების გარდა ერთადერთ საჯარისო სახეობად აქცევს, რომელსაც საკუთარი თვითმფრინავები ჰყავს,[151] და ასევე აქვს საზღვაო ქვეითი ჯარი, რომელიც 2022 წლამდე ხუთი ბრიგადისგან შედგებოდა. 2022 წელს გამოცხადდა, რომ ხუთივე ბრიგადა დივიზიებად გადაკეთდებოდა, 2023 წლის ზაფხულში კი მეექვსე ბრიგადაც ჩამოყალიბდა.[152] საზღვაო ქვეითების დანიშნულება არა იძულებითი ამფიბიური დესანტის გადასხმა, არამედ ისეთ სანაპიროზე გადასვლაა, სადაც წინააღმდეგობის დონე დაბალია ან გარემო უკვე კონტროლდება — მას შემდეგ, რაც უსაფრთხო პლაცდარმს მისივე ორგანული ნაწილები ან სხვა სახმელეთო ძალები მოამზადებენ.[153] რუსეთს ჰყავს მხოლოდ ერთი ავიამზიდი — [[ადმირალი კუზნეცოვი|„ადმირალი კუზნეცოვი“]].[154][155] გემი 2018 წლიდან მწყობრიდანაა გამოსული და სარემონტო სამუშაოებს გადის. რემონტის პროცესს მუდმივად აფერხებს სხვადასხვა ავარიები, სახსრების გაფლანგვა და სხვა დაბრკოლებები.[156] ==ლოგისტიკა== რუსეთის შეიარაღებული ძალის მატერიალურ-ტექნიკური უზრუნველყოფის სამსახური (MTO) არის სტრუქტურა, რომელსაც ჯარის მუდმივი საბრძოლო მზადყოფნისთვის მისი მომარაგება და შენახვა აკისრია. რუსეთმა მემკვიდრეობით მიიღო საბჭოთა ეპოქის ორი უწყება, რომლებიც ამ ამოცანას ასრულებდნენ — ზურგის სამსახური და ტექნიკური უზრუნველყოფის სამსახური (ეს უკანასკნელი შესყიდვებზე იყო ფოკუსირებული). 2008 წლის რეფორმების დროს ისინი ერთ ცენტრალიზებულ სისტემაში გაერთიანდნენ.[157] MTO-ს ხელმძღვანელი, ამავდროულად, თავდაცვის მინისტრის მოადგილეა ლოგისტიკის დარგში.[158][159] სახმელეთო ჯარების თითოეულ მანევრულ ბრიგადაში არის MTO-ს ბატალიონი, ხოლო სამხედრო ოლქის დონეზე არსებობს მატერიალურ-ტექნიკური უზრუნველყოფისა და სარკინიგზო ბრიგადები, მომარაგების საწყობები და სარემონტო ქარხნები.[160][161] რუსულ ლოგისტიკურ სისტემაში არ მოქმედებს პრინციპი „მოითხოვე და მიიღე“; აქ გამოიყენება „ზემოდან ქვემოთ მიწოდების“ მოდელი, სადაც ზემდგომი დანაყოფი ალგორითმული გათვლების საფუძველზე თავად განსაზღვრავს მარაგების რაოდენობასა და მიწოდების გრაფიკს.[160] MTO-ს სისტემა დიდ აქცენტს აკეთებს მომარაგებისთვის არსებული სატრანსპორტო ხაზების გამოყენებაზე. ამ მიზნით, ლოგისტიკურ ბრიგადებში შედის სარკინიგზო ბრიგადები და მილსადენების ბატალიონები.[160] MTO-ს დეპარტამენტებს შორის არის[162] სატრანსპორტო უზრუნველყოფის დეპარტამენტი (ამერიკის სატრანსპორტო სარდლობის მიახლოებითი ანალოგი), რომელიც კოორდინაციას უწევს და ხელშეკრულებებს აფორმებს სამხედრო გადაზიდვებზე რკინიგზით, ჰაერითა თუ ზღვით.[163] სხვა სტრუქტურებს შორისაა საავტომობილო და სატანკო, ასევე სარაკეტო და საარტილერიო დეპარტამენტები.[162] რუსეთის სარკინიგზო სისტემა არმიის მთავარი სტრატეგიული და ოპერატიული გადაადგილების საშუალებაა,[164] რადგან პირადი შემადგენლობისა და ტვირთების აბსოლუტური უმრავლესობა სწორედ რკინიგზით გადაადგილდება.[165] MTO-ს შემადგენლობაში შემავალ სარკინიგზო ჯარებს ევალებათ ლიანდაგების მომზადება, მშენებლობა და დაცვა. ისინი ათ ცალკეულ ბრიგადასა და ორ ცალკეულ ბატალიონში არიან ორგანიზებულნი.[166] სხვადასხვა ანგარიშების თანახმად, 2022 წელს უკრაინაში სრულმასშტაბიანი შეჭრის შემდეგ, რუსეთს სერიოზული პრობლემები შეექმნა ლოგისტიკის კუთხით, რამაც, სხვა საკითხებთან ერთად, რუს ჯარისკაცებში არასაკმარისი კვებაც გამოიწვია.[167] 2026 წლის აპრილში გამოცემა The Sunday Times-მა გაავრცელა ინფორმაცია, რომ უკრაინის დაზვერვისგან მიიღო მტკიცებულებები, რომლებიც რუსულ ჯარში კანიბალიზმის მინიმუმ ხუთ შემთხვევას ადასტურებდა. მტკიცებულებები მოიცავდა 2025 წლის ნოემბრის აუდიოჩანაწერებს, რომლებიც ეხებოდა დონეცკის ოკუპირებულ ტერიტორიაზე მომხდარ ინციდენტს — იქ რუსი ჯარისკაცი იმ ორ თანამებრძოლს შორის ერთ-ერთის მოჭრილი ფეხის ჭამას ცდილობდა, რომლებიც თავადვე მოკლა. ქვედანაყოფის მეთაურმა მომხდარი თავისი ბრიგადის ლეიტენანტს მოახსენა. ასევე გავრცელდა ფოტომასალაც, მათ შორის მოჭრილი ფეხის ფოტო, რომელიც Times-ის განცხადებით ავთენტურია. ფოტო სამხედრო ქირურგსაც გადაუგზავნეს, რომელმაც დაადასტურა, რომ ჭრილობა ბასრი დანით მიყენებულს ჰგავდა.[168][169] ==პირადი შემადგენლობა== რუსეთის შეიარაღებული ძალა ჰიბრიდულ სისტემას იყენებს, რომელიც სავალდებულო სამხედრო გაწვევასა და ნებაყოფლობით (საკონტრაქტო) სამსახურს აერთიანებს. რუსეთის ყველა მამრობითი სქესის მოქალაქე ვალდებულია 17 წლის ასაკში დარეგისტრირდეს სამხედრო აღრიცხვაზე, ხოლო 18-დან 27 წლამდე ასაკის ყველა მამაკაცისთვის სავალდებულოა თორმეტთვიანი სამხედრო სამსახურის გავრცელება. თავდაპირველად სამსახურის ვადა ორი წელი იყო, თუმცა 2007 წლის მარტში იგი 18 თვემდე შემცირდა, 2008 წლის იანვარში კი — ერთ წლამდე. 2022 წლის დეკემბერში გაწვევის მაქსიმალური ასაკი 30 წლამდე გაიზარდა, პარალელურად კი გაჟღერდა წინადადება სამსახურის თავდაპირველი ორწლიანი ვადის აღდგენის შესახებ. სამხედროების უმეტესობისთვის სავალდებულო საპენსიო ასაკი 65 წელია, გარდა პოლკოვნიკ-გენერლების, ადმირლებისა და მათზე მაღალი ჩინებისა, რომელთათვისაც ეს ზღვარი 70 წელს შეადგენს. თავდაცვის სამინისტროს განცხადებით, შეიარაღებულმა ძალამ უნდა შეინარჩუნოს სამობილიზაციო რეზერვი, რათა არსებობდეს მუდმივმოქმედი ჯარის გაძლიერების რესურსი იმ შემთხვევისთვის, თუ ეს უკანასკნელი დამოუკიდებლად ვერ შეძლებს შეიარაღებული კონფლიქტის შეკავებას ან ჩახშობას. შეიარაღებული ძალების ოფიციალური შტატების რაოდენობა რუსეთის პრეზიდენტის ბრძანებულებით განისაზღვრება. ჯარის რაოდენობა საბჭოთა ეპოქის 2.7 მილიონიანი ნიშნულიდან 1994 წლისთვის 2.1 მილიონამდე შემცირდა. [[1997]] წელს პირადი შემადგენლობა 1.6 მილიონს შეადგენდა, [[2000]] წლისთვის კი ეს ციფრი დაახლოებით 1 მილიონამდე ჩამოვიდა. 2008 წლის რეფორმამ ოფიცერთა საშტატო ერთეულები 220,000-მდე შეამცირა და მიზნად დაისახა 2017 წლისთვის 425,000 პროფესიონალი საკონტრაქტო ჯარისკაცის აყვანა. ყოველწლიურად სამხედრო სამსახურს 270,000 წვევამდელი გადიოდა. 2010 წელს მოქმედი ჯარისკაცების რაოდენობა დაახლოებით 1 მილიონად ფასდებოდა, თუმცა რუსეთის ანგარიშვალდებულების პალატამ 2013 წელს განაცხადა, რომ არმიაში საშტატო ადგილების თითქმის მეოთხედი ვაკანტური იყო. 2022 წლის უკრაინაში შეჭრამდე რუსული ჯარის სავარაუდო რაოდენობა 900,000-ს შეადგენდა. ვრცელდებოდა ინფორმაცია, რომ ომის მიმდინარეობისას თავდაცვის სამინისტრო ყოველწლიურად 400,000-დან 500,000-მდე ახალ ჯარისკაცს აიყვანდა. 2022 წლის დეკემბერში პუტინმა შეიარაღებული ძალების ოფიციალური შტატი 1.15 მილიონიდან 1.5 მილიონამდე გაზარდა. 2022 წლის 28 მაისს, უკრაინაში მიმდინარე აგრესიის ფონზე, ვლადიმერ პუტინმა ხელი მოაწერა კანონს, რომელმაც პირველი სამხედრო კონტრაქტის გაფორმებისთვის მანამდე არსებული ზედა ასაკობრივი ზღვარი (40 წელი) გააუქმა. უკრაინაში მებრძოლი საკონტრაქტო ჯარისკაცების უმრავლესობა რუსეთის მოსახლეობის ღარიბი ფენებიდანაა. ფულადი ბონუსი, რომელსაც უკრაინაში საომრად წასულებს პირველივე კონტრაქტის გაფორმებისას უხდიან, რუსეთში მრავალი ადამიანის მთელი წლის ხელფასზე მეტია. 2024 წლის ნოემბერში, ცოცხალი ძალის მძიმე დანაკარგების ფონზე, რუსეთმა უკრაინაში დაჭრილი სამხედროებისთვის განკუთვნილი კომპენსაციები შეამცირა, ვინაიდან დაჭრილთა დიდი რაოდენობის გამო მთავრობა სულ უფრო მზარდ სამხედრო ხარჯებს აწყდება. 2025 წლის ივნისში უკრაინულმა და დასავლურმა შეფასებებმა უკრაინაში რუსეთის სამხედრო დანაკარგების (დაღუპულთა და დაჭრილთა) შესახებ ერთ მილიონს გადააჭარბა. 2026 წლის იანვარში [[ნატო]]ს გენერალურმა მდივანმა მარკ რუტემ განაცხადა, რომ თვეში 25,000-მდე რუსი ჯარისკაცი იღუპებოდა და ამ დანაკარგებს „კატასტროფული“ უწოდა. 2026 წლის აპრილში რუსულმა უფლებადამცველმა ორგანიზაციებმა აღნიშნეს, რომ იმატა შეტყობინებებმა იმის შესახებ, რომ არაფხიზელ მდგომარეობაში მყოფ მამაკაცებს, სავარაუდოდ, მოტყუებით ან იძულებით აწერინებდნენ სამხედრო კონტრაქტებს. ეს გამოწვეულია იმით, რომ რეკრუტირებისთვის ფინანსური სტიმულების გამოყენება სულ უფრო რთულდება, რის გამოც სამხედრო კომისარიატებს გეგმების შესრულება უჭირთ. ===ქალები=== [[2013]] წლის მონაცემებით, რუსეთის შეიარაღებული ძალების სოციოლოგიური კვლევის ცენტრის სოციალური პროცესების მონიტორინგის დეპარტამენტის ხელმძღვანელმა, ვიცე-პოლკოვნიკმა ელენა სტეპანოვამ განაცხადა: „[[2007]] წელთან შედარებით, ქალი ოფიცრებისა და პრაპორშჩიკების რაოდენობა თითქმის ორი მესამედით შემცირდა. თუ 2007 წელს კონტრაქტით 30,000-ზე მეტი ქალი მსახურობდა, ახლა მათი რაოდენობა 11,000-ს ოდნავ აღემატება, მათ შორის სხვადასხვა ჩინის 4,300 ოფიცერია“. მისივე თქმით, ეს ტენდენცია არ არის რაიმე განსაკუთრებული და იგი სრულიად თანხვედრაშია რუსეთის შეიარაღებული ძალების საერთო შემცირების პროცესთან. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:რუსეთის შეიარაღებული ძალები]] d0dj9yyk01i4ca7f3vwpp7kniba54gw 5406649 5406648 2026-06-04T05:12:48Z AkakiBalanchivadze 92095 /* პირადი შემადგენლობა */ 5406649 wikitext text/x-wiki '''რუსეთის ფედერაციის შეიარაღებული ძალები''' ({{lang-ru|Вооружённые Си́лы Росси́йской Федера́ции}}), ასევე ცნობილი, როგორც '''რუსეთის შეიარაღებული ძალები''' — [[რუსეთი|რუსეთის]] სამხედრო ძალები, რომელიც ორგანიზებულია სამ შტოდ - სახმელეთო ჯარები, საზღვაო ძალები და კოსმოსური ძალები - სამ დამოუკიდებელ საბრძოლო დანაყოფად (სტრატეგიული სარაკეტო ძალები, საჰაერო-სადესანტო ძალები და უპილოტო სისტემების ძალები )<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/#military-and-security|title=Russia|date=28 February 2023|publisher=Central Intelligence Agency|via=CIA.gov|access-date=20 September 2022|archive-date=9 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210109173026/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/#military-and-security|url-status=dead}}</ref> და სპეციალური ოპერაციების ძალების სარდლობად.<ref>IISS, ''The Military Balance 2022,'' 201.</ref> რუსეთის შეიარაღებული ძალები მსოფლიოში სიდიდით მეხუთე სამხედრო ძალაა, რომელიც დაახლოებით ერთ მილიონ აქტიურ სამხედრო მოსამსახურესა და თითქმის ორ მილიონ რეზერვისტს მოიცავს.<ref>{{cite web |last=Nichol |first=Jim |date=21 December 2022 |title=Russian military announces plan to expand, create new units |url=https://apnews.com/article/putin-finland-sergei-shoigu-ee953abf7f9bf217ccdaa61ec1b35ddd |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221221135310/https://apnews.com/article/putin-finland-sergei-shoigu-ee953abf7f9bf217ccdaa61ec1b35ddd |archive-date=21 December 2022 |access-date=21 December 2022 |work=[[The Associated Press]] |publisher= |quote=Russia expands active personnel to 1.5 million from 1.15 forces}}</ref> ძალებში შედის ბირთვული იარაღის მსოფლიოში უდიდესი მარაგი,<ref>{{cite web |date=August 2020 |title=Nuclear Weapons: Who Has What at a Glance |url=https://www.armscontrol.org/factsheets/Nuclearweaponswhohaswhat |access-date=7 June 2021 |work=[[Arms Control Association]] |archive-date=24 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180124043430/https://www.armscontrol.org/factsheets/Nuclearweaponswhohaswhat |url-status=live }}</ref> ბალისტიკური რაკეტებით აღჭურვილი წყალქვეშა ნავების სიდიდით მეორე ფლოტი მსოფლიოში<ref>{{cite web |url=https://power.lowyinstitute.org/data/military-capability/signature-capabilities/ballistic-missile-submarines/ |work=[[Asia Power Index]] |publisher=[[Lowy Institute]] |date=2021 |title=Ballistic missile submarines data |access-date=25 January 2022 |archive-date=8 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220408173840/https://power.lowyinstitute.org/data/military-capability/signature-capabilities/ballistic-missile-submarines/ |url-status=live }}</ref> და წარმოადგენს ერთადერთ შეიარაღებულ ძალებს ამერიკის შეერთებული შტატებისა და ჩინეთის გარდა, რომელიც სტრატეგიულ ბომბდამშენებს იყენებს.<ref>{{cite book |last1=Paul |first1=T. V. |last2=Wirtz |first2=James J. |last3=Fortmann |first3=Michael |url=https://books.google.com/books?id=9jy28vBqscQC&pg=PA332 |title=Balance of power: theory and practice in the 21st century |publisher=[[Stanford University Press]] |date=2004 |pages=332 |isbn=978-0-8047-5017-2 |access-date=5 December 2021 |archive-date=28 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231028174352/https://books.google.com/books?id=9jy28vBqscQC&pg=PA332#v=onepage&q&f=false |url-status=live }}</ref> 2025 წლის მონაცემებით, რუსეთს მსოფლიოში სიდიდით მესამე სამხედრო ხარჯები აქვს, რაც დაახლოებით 190 მილიარდ აშშ დოლარს, ანუ მშპ-ის 7,5 პროცენტს შეადგენს.<ref name="SIPRI-2020">{{Cite web |date=April 2026|title=Trends in Military Expenditure 2025|url=https://www.sipri.org/sites/default/files/2026-04/2604_milex_2025.pdf#page=2 |access-date=26 April 2026 |publisher=[[Stockholm International Peace Research Institute]]}}</ref> რუსეთის ჯარი ჰიბრიდული სისტემაა, რომელიც ერთმანეთს უთავსებს წვევამდელებსა და საკონტრაქტო მოსამსახურეებს;<ref>{{Cite web |title=Institute for the Study of War |url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/explainer-russian-conscription-reserve-and-mobilization |access-date=9 November 2024 |website=Institute for the Study of War |date=5 March 2022 |language=en |archive-date=9 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241109012636/https://www.understandingwar.org/backgrounder/explainer-russian-conscription-reserve-and-mobilization |url-status=live }}</ref> გარკვეული გამონაკლისების გარდა, რუსეთის კანონმდებლობა სამხედრო სამსახურის გავლის ერთწლიან ვალდებულებას აკისრებს ყველა მამაკაც მოქალაქეს 18-დან 27 წლამდე.<ref name="Law53-FZ">{{cite act|type=Federal Law|index=53-FZ|date=28 March 1998|legislature=[[State Duma]]|title=О воинской обязанности и военной службе|language=ru|trans-title=About military duty and military service|url=http://www.pravo.gov.ru/proxy/ips/?searchres=&bpas=cd00000&a3=102000505&a3type=1&a3value=&a6=&a6type=1&a6value=&a15=&a15type=1&a15value=&a7type=1&a7from=&a7to=&a7date=28.03.1998&a8=53-%D4%C7&a8type=1&a1=&a0=&a16=&a16type=1&a16value=&a17=&a17type=1&a17value=&a4=&a4type=1&a4value=&a23=&a23type=1&a23value=&textpres=&sort=7&x=67&y=18}} {{Cite web |url=http://www.pravo.gov.ru/proxy/ips/?start_search&bpas=cd00000&a3=102000505&a3type=1&a3value=&a6=&a6type=1&a6value=&a15=&a15type=1&a15value=&a7type=1&a7from=&a7to=&a7date=28.03.1998&a8=53-%EF%BF%BD%EF%BF%BD&a8type=1&a1=&a0=&a16=&a16type=1&a16value=&a17=&a17type=1&a17value=&a4=&a4type=1&a4value=&a23=&a23type=1&a23value=&textpres=&sort=7&x=67&y=18&fattrib=1 |title=Законодательство России. Расширенный поиск |access-date=8 October 2022 |archive-date=28 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200728121154/http://www.pravo.gov.ru/proxy/ips/?start_search&bpas=cd00000&a3=102000505&a3type=1&a3value=&a6=&a6type=1&a6value=&a15=&a15type=1&a15value=&a7type=1&a7from=&a7to=&a7date=28 |url-status=dead }}{{Cite web |url=http://www.pravo.gov.ru/proxy/ips/?start_search&bpas=cd00000&a3=102000505&a3type=1&a3value=&a6=&a6type=1&a6value=&a15=&a15type=1&a15value=&a7type=1&a7from=&a7to=&a7date=28.03.1998&a8=53-%EF%BF%BD%EF%BF%BD&a8type=1&a1=&a0=&a16=&a16type=1&a16value=&a17=&a17type=1&a17value=&a4=&a4type=1&a4value=&a23=&a23type=1&a23value=&textpres=&sort=7&x=67&y=18&fattrib=1 |title=Законодательство России. Расширенный поиск |access-date=8 October 2022 |archive-date=28 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200728121154/http://www.pravo.gov.ru/proxy/ips/?start_search&bpas=cd00000&a3=102000505&a3type=1&a3value=&a6=&a6type=1&a6value=&a15=&a15type=1&a15value=&a7type=1&a7from=&a7to=&a7date=28 |url-status=dead }}</ref><ref name=cia>Central Intelligence Agency, [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/ The World Fact Book: Russia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210109173026/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/ |date=9 January 2021 }}</ref> მიუხედავად იმისა, რომ 2000-იანი წლების დასაწყისიდან არსებობდა რიგების პროფესიონალიზაციის მცდელობები,<ref>[https://www.rand.org/pubs/research_reports/RRA1233-6.html Russian Military Personnel Policy and Proficiency: Reforms and Trends, 1991–2021] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241109012638/https://www.rand.org/pubs/research_reports/RRA1233-6.html |date=9 November 2024 }}; Anika Binnendijk, Dara Massicot, Anthony Atler, John J. Drennan, Khrystyna Holynska, Katya Migacheva, Marek N. Posard, Yuliya Shokh; published 15 August 2023.</ref> იგი კვლავაც ძლიერ არის დამოკიდებული წვევამდელებზე, ხოლო საკონტრაქტო სამხედრო მოსამსახურეები თავმოყრილი არიან საკადრო და ელიტურ ქვედანაყოფებში. 2022 წელს უკრაინაში რუსეთის შეჭრამდე წლებში, [[რუსეთის სახმელეთო ჯარები|სახმელეთო ჯარს]] დაევალა ბატალიონის ტაქტიკური ჯგუფების შექმნა ჩარიცხული ჯარისკაცებისგან და მათი განცალკევება წვევამდელთა ნაწილებისგან. ეს ქვედანაყოფები საბრძოლო მზადყოფნის უფრო მაღალ დონეზე იმყოფებოდნენ და რუსეთის კანონმდებლობით მათი განლაგება ქვეყნის ფარგლებს გარეთაც იყო შესაძლებელი.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|p=41}} მიუხედავად მისი აღქმული სამხედრო სიძლიერისა,<ref>{{Cite web |title=Understanding the Russian Military Today {{!}} Russia and Eurasia {{!}} CSIS |url=https://www.csis.org/programs/europe-russia-and-eurasia-program/projects/russia-and-eurasia/understanding-russian |access-date=9 November 2024 |website=www.csis.org |language=en |archive-date=9 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241109012638/https://www.csis.org/programs/europe-russia-and-eurasia-program/projects/russia-and-eurasia/understanding-russian |url-status=live }}</ref> ხარვეზები იქნა შემჩნეული რუსეთის მთლიან საბრძოლო ეფექტურობასა და მისი „უხეში ძალის“ ეფექტურად პროექცირების უნარში.<ref> *[https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IF/IF12606 Russian Military Performance and Outlook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241109012636/https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IF/IF12606 |date=9 November 2024 }} ''Congressional Research Services.'' Updated 10 October 2024. *[https://ecfr.eu/publication/brass-tacks-why-russias-military-fails-to-reform/ Brass tacks: Why Russia's military fails to reform], [[European Council on Foreign Relations]], 15 May 2024 *[https://www.unav.edu/web/global-affairs/global-maritime-power-russian-navy-faces-an-uncertain-future Global Maritime Power? Russia's Navy faces an uncertain future], [[Universidad de Navarra]], 10 June 2022 *[https://www.iiss.org/online-analysis/military-balance/2024/02/moscows-aerospace-forces-no-air-of-superiority/ Moscow's Aerospace Forces: No air of superiority], [[International Institute for Strategic Studies]] 7 February 2024 *[https://www.rand.org/pubs/research_reports/RRA2523-1.html Logistics and Sustainment in the Russian Armed Forces], [[Rand Corporation]], 15 November 2023</ref> მიმდინარე [[რუსეთ-უკრაინის ომი|რუსეთ-უკრაინის ომმა]] გამოავლინა ისეთი სუსტი მხარეები, როგორიცაა კორუფცია,<ref>{{Cite news |title="Вывозили на КАМАЗе". Как российские солдаты и офицеры воровали у армии трусы, берцы и бронежилеты |language=ru |work=BBC News Русская служба |url=https://www.bbc.com/russian/features-63177093 |access-date=17 December 2022 |archive-date=20 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221020044846/https://www.bbc.com/russian/features-63177093 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Kovalev |first=Alexey |title=As War Hits the Homefront, Russia's Defeat Inches Closer |url=https://foreignpolicy.com/2022/10/19/russia-ukraine-war-putin-defeat-retreat-mobilization-military-corruption/ |access-date=17 December 2022 |website=Foreign Policy |date=19 October 2022 |language=en-US |archive-date=17 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221217231239/https://foreignpolicy.com/2022/10/19/russia-ukraine-war-putin-defeat-retreat-mobilization-military-corruption/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=20 October 2022 |title='The army has nothing': new Russian conscripts bemoan lack of supplies |url=https://www.theguardian.com/world/2022/oct/20/the-army-has-nothing-new-russian-conscripts-bemoan-lack-of-supplies |access-date=17 December 2022 |website=The Guardian |language=en |archive-date=25 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230225102851/https://www.theguardian.com/world/2022/oct/20/the-army-has-nothing-new-russian-conscripts-bemoan-lack-of-supplies |url-status=live }}</ref> ხისტი მართვისა და კონტროლის სტრუქტურა,<ref>[https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IF/IF12606 Russian Military Performance and Outlook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241109012636/https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IF/IF12606 |date=9 November 2024 }} ''Congressional Research Services.'' Updated 10 October 2024.</ref> არასათანადო მომზადება<ref>[https://www.newsweek.com/russia-ground-forces-poorly-trained-antiquated-equipment-ukraine-counteroffensive-bakhmut-1800153 Russia's Ground Forces Poorly Trained and Using Antiquated Equipment: U.K.], NewsWeek, updated 16 May 2023</ref> და დაბალი საბრძოლო მოტივაცია.<ref>[https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IF/IF12606 Russian Military Performance and Outlook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241109012636/https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IF/IF12606 |date=9 November 2024 }} ''Congressional Research Service.'' Updated 10 October 2024.</ref> რუსეთის შეიარაღებულმა ძალამ დაკარგა ოკუპირებული/ანექსირებული ტერიტორიების ნაწილი. სხვა პრობლემები იყო საკუთარი აღჭურვილობის ფართომასშტაბიანი განადგურება და ფლანგვა, ასევე განსაკუთრებით მაღალი დანაკარგების მაჩვენებელი.<ref>{{Cite news |last1=Sonne |first1=Paul |last2=Lamothe |first2=Dan |last3=Ilyushina |first3=Mary |date=13 September 2022 |title=Rapid loss of territory in Ukraine reveals spent Russian military |url=https://www.washingtonpost.com/national-security/2022/09/13/putin-russia-military-spent-ukraine/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220914234329/https://www.washingtonpost.com/national-security/2022/09/13/putin-russia-military-spent-ukraine/ |archive-date=14 September 2022 |access-date=10 November 2022 |newspaper=[[The Washington Post]]}}</ref><ref name="The Economist">{{Cite news |date=28 February 2022 |title=The woes of the Russian war machine are big and real. Are they also temporary? |newspaper=[[The Economist]] |url=https://www.economist.com/europe/2022/02/28/the-woes-of-the-russian-war-machine-are-big-and-real-are-they-also-temporary |access-date=13 March 2022 |issn=0013-0613 |archive-date=13 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220313021041/https://www.economist.com/europe/2022/02/28/the-woes-of-the-russian-war-machine-are-big-and-real-are-they-also-temporary |url-status=live }}</ref><ref name="newyorker.com0">{{Cite web |date=11 March 2022 |title=The Russian Military's Debacle in Ukraine |url=https://www.newyorker.com/news/q-and-a/the-russian-militarys-debacle-in-ukraine |access-date=15 March 2022 |magazine=The New Yorker |archive-date=23 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220323052142/https://www.newyorker.com/news/q-and-a/the-russian-militarys-debacle-in-ukraine |url-status=live }}</ref> დასავლელი ანალიტიკოსების დაკვირვებით, რუსეთი კვლავაც იბრძვის სამხედრო პროფესიონალიზაციის მისაღწევად,<ref>{{Cite web |title=Russia has a military professionalism problem, and it is costing them in Ukraine |last1=Posard |first1=Marek N. |last2=Holynska |first2=Khrystyna |work=Breaking Defense |date=21 March 2022 |access-date=25 August 2022 |url=https://breakingdefense.com/2022/03/russia-has-a-military-professionalism-problem-and-it-is-costing-them-in-ukraine/ |archive-date=5 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220805231345/https://breakingdefense.com/2022/03/russia-has-a-military-professionalism-problem-and-it-is-costing-them-in-ukraine/ |url-status=live }}</ref> თუმცა ინარჩუნებს საკუთარი შესაძლებლობების სწრაფად აღდგენის უნარს და ფლობს „საბრძოლო გამოცდილებას“.<ref>{{Cite report |url=https://www.rand.org/pubs/commentary/2024/07/russias-speedy-military-rebuild-doesnt-tell-the-whole.html |title=Russia's Speedy Military Rebuild Doesn't Tell the Whole Story |last=Grisé |first=Michelle |date=5 July 2024 |language=en}}</ref><ref name="ap"/> რუსეთის შეიარაღებული ძალები რუსეთის უშიშროების საბჭოს უშუალო დაქვემდებარებაშია. ამ ფუნქციას იგი სხვა უწყებებთან — უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის სასაზღვრო ჯართან, ეროვნულ გვარდიასთან, შინაგან საქმეთა სამინისტროსთან, ფედერალური დაცვის სამსახურთან, საგარეო დაზვერვასა და საგანგებო სიტუაციების სამინისტროსთან ერთად ასრულებს. ==ისტორია== ===ჩამოყალიბება და ადრეული ისტორია (1991–2008)=== [[საბჭოთა კავშირი]] ოფიციალურად [[1991]] წლის 25 დეკემბერს [[სსრკ-ის დაშლა|დაიშალა]]. მომდევნო ერთი წლის განმავლობაში ერთიანობის შენარჩუნებისა და საბჭოთა შეიარაღებული ძალების „დამოუკიდებელ სახელმწიფოთა თანამეგობრობის“ ([[დსთ]]) ჯარად გარდაქმნის მცდელობები წარუმატებლად დასრულდა. დროთა განმავლობაში, ახლად წარმოქმნილ რესპუბლიკებში დისლოცირებულმა ცალკეულმა შენაერთებმა ერთგულება საკუთარ ეროვნულ მთავრობებს შეჰფიცეს, დამოუკიდებელ სახელმწიფოებს შორის გაფორმებულმა ხელშეკრულებებმა კი სამხედრო აქტივები საბოლოოდ დაანაწილა.{{sfn|Odom|1998|pages=369-387}} მარშალი ევგენი შაპოშნიკოვი ცდილობდა დსთ-ს ერთიანი შეიარაღებული ძალა შეექმნა,{{sfn|Odom|1998|page=375}} თუმცა 1992 წლის მაისში პრეზიდენტმა ბორის ელცინმა რუსეთის ფედერაციის თავდაცვის სამინისტრო დააფუძნა.{{sfn|Odom|1998|pages=385-386}} [[1992]] წლის 7 მაისს [[ბორის ელცინი|ელცინმა]] ხელი მოაწერა ბრძანებულებას რუსეთის შეიარაღებული ძალის ჩამოყალიბების შესახებ და უმაღლესი მთავარსარდლის მოვალეობაც თავად შეითავსა.<ref>{{cite web|url=http://www.politika.su/prav/minobor.html|script-title=ru:Министерство обороны Российской Федерации|trans-title=Ministry of Defence of the Russian Federation|language=ru|publisher=Politika.su|access-date=24 March 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121221184734/https://www.politika.su/prav/minobor.html|archive-date=21 December 2012}}</ref> თავდაცვის მინისტრი პოლკოვნიკ-გენერალი პაველ გრაჩოვი გახდა, რომელსაც პოსტზე დანიშვნისთანავე რუსეთის არმიის პირველი გენერლის წოდება მიენიჭა. [[1993]] წლის ბოლოსთვის დსთ-ს სამხედრო სტრუქტურები უკვე მხოლოდ სამხედრო თანამშრომლობის ფორმატად იქცა.<ref>The Staff for Coordinating Military Cooperation was established as the CIS Joint Armed Forces High Command in March 1992 and then reorganised as the Coordinating Staff in August 1993. It quickly became a very weak body as the new states' authorities asserted their control over their own armed forces. (Russia and NIS Mineral Industry Handbook, International Business Publications, 2007.) Army General [[Vladimir Yakovlev (general)]] appears to have become Chief of the Staff in June 2001 (DS2002-0819).</ref> გრაჩოვი და მისი მოკავშირეები ყველანაირად ცდილობდნენ შაპოშნიკოვისთვის ძირი გამოეთხარათ,{{sfn|Odom|1998|page=375}} ამ უკანასკნელის მცდელობებს კი წინააღმდეგობას ახლად დამოუკიდებელი სახელმწიფოებიც უწევდნენ.{{sfn|Odom|1998|page=376}} 1992 წლის მაისში რუსეთის თავდაცვის სამინისტროს შექმნა საბჭოთა სამხედრო მანქანის პრაქტიკულ დასასრულს ნიშნავდა; შაპოშნიკოვი და მისი მცირერიცხოვანი პერსონალი მოსკოვის ცენტრში მდებარე გენშტაბისა და თავდაცვის სამინისტროს შენობებიდან გამოასახლეს და ქალაქის გარეუბანში, [[ვარშავის პაქტი]]ს ყოფილ შტაბ-ბინაში გადაიყვანეს. დსთ-ს ერთიანი შეიარაღებული ძალის არსებობის ილუზია 1993 წლის ივნისამდე გაგრძელდა — მანამ, სანამ რუსეთის თავდაცვის სამინისტრომ მისი დაფინანსება საბოლოოდ არ შეწყვიტა, რის შემდეგაც შაპოშნიკოვი მთავარსარდლის პოსტიდან გადადგა.{{sfn|Odom|1998|page=386-387}} გარდა იმისა, რომ ახალმა რუსულმა მთავრობამ კონტროლი დაამყარა ყოფილი საბჭოთა შინაგანი ჯარებისა და [[სსრკ-ის სახელმწიფო უშიშროების კომიტეტი]] (კგბ) სასაზღვრო ჯარების დიდ ნაწილზე, როგორც ჩანს, ერთადერთი დამოუკიდებელი ნაბიჯი თავდაცვის სფეროში, რომელიც მათ 1992 წლის მარტამდე გადადგეს, ეროვნული გვარდიის ჩამოყალიბების შესახებ განცხადება იყო.<ref>For some early discussion on this period, see Richard Woff, "A Russian Army", ''[[Jane's Intelligence Review]]'', May 1992, 198-200. See also ''Voenniy vestnik'' No 12, 1991.</ref> [[1995]] წლამდე იგეგმებოდა სულ მცირე 11 ბრიგადის შექმნა, თითოეულში 3,000-დან 5,000-მდე წევრით, ხოლო პირადი შემადგენლობის საერთო რაოდენობა 100,000-ს არ უნდა გასცდენოდა. ეროვნული გვარდიის სამხედრო ნაწილები 10 რეგიონში უნდა განლაგებულიყო, მათ შორის მოსკოვში (სამი ბრიგადა) და კიდევ რამდენიმე მნიშვნელოვან ქალაქსა და მხარეში. მხოლოდ მოსკოვში 15,000-მა ადამიანმა გამოთქვა ახალ რუსულ ჯარში მსახურის სურვილი, რომელთა უმეტესობაც საბჭოთა შეიარაღებული ძალების ყოფილი სამხედრო მოსამსახურე იყო. საბოლოოდ, პრეზიდენტმა ელცინმა წარადგინა ბრძანებულება „რუსული გვარდიის დროებითი მდგომარეობის შესახებ“, თუმცა ის პრაქტიკაში აღარ განხორციელებულა.<ref name="Korotkaya Russian gvardii.">{{cite web|url=http://tsiganok.ru/vpa/reforma/doc/260 |title=Short life of the new Russian Guard |publisher=Tsiganok.ru |date=21 December 2006 |access-date=24 March 2014}}</ref> 1990-იანი წლების განმავლობაში, თავდაცვის სამინისტროს გარდა, კიდევ თორმეტ სხვა უწყებას ჰყავდა საკუთარი სამხედრო ფორმირებები; მათ „ძალოვანი სამინისტროების“ სახელით იცნობდნენ.{{sfn|de Haas|2011|page=8}} მომდევნო რამდენიმე წლის განმავლობაში რუსულმა ჯარებმა დატოვეს ცენტრალური და აღმოსავლეთი ევროპა, ისევე როგორც ზოგიერთი ახლადდამოუკიდებელი პოსტსაბჭოთა სახელმწიფო. რამდენიმე ქვეყანასთან გაფორმებული ხელშეკრულებების თანახმად, ამ რეგიონების უმეტესობიდან უკანასკნელი სამხედრო შენაერთები [[1994]] წლის 31 აგვისტოსთვის იქნა გაყვანილი.<ref>{{Cite journal |last=Atkins |first=Arthur G. |title=Budget Cuts, Troop Withdrawals Shake, Reshape Russian Military |journal=Arms Control Today |volume=24 |issue=3 |date=1994 |page=25 |jstor=23625516 |url=http://www.jstor.org/stable/23625516 |access-date=25 January 2026 }}</ref> ბელარუსთან, ყაზახეთთან და უკრაინასთან მიღწეული შეთანხმებების საფუძველზე, საბჭოთა ბირთვული ძალები ან განიარაღდა, ან რუსეთს დაუბრუნდა, თუმცა ჩვეულებრივმა (კონვენციურმა) შეიარაღებულმა ძალებმა ბევრად მეტი პრობლემა შექმნა.{{sfn|DIA 2017|pages=9-10}} მიუხედავად იმისა, რომ ჯარების გაყვანა ძირითადად მშვიდობიანად მიმდინარეობდა და მთელი ქვედანაყოფები ეტაპობრივად გადადიოდნენ რუსეთის ფედერაციაში, ზოგიერთი შენაერთი მაინც დარჩა ახლადდამოუკიდებელ ქვეყნებში. ასეთები იყო, მაგალითად: შავი ზღვის ფლოტი უკრაინაში, მე-14 არმია [[მოლდოვა]]ში და სხვა ნაწილები [[საქართველო]]სა და [[ტაჯიკეთი|ტაჯიკეთში]]. ზოგიერთი მათგანი ადგილობრივ ეთნიკურ თუ პოლიტიკურ კონფლიქტებშიც კი ჩაერთო. რუსეთი დღემდე ინარჩუნებს რამდენიმე სამხედრო ბაზას უცხო ქვეყნებში, განსაკუთრებით კი ყოფილ საბჭოთა რესპუბლიკებში.{{sfn|DIA 2017|page=10}} ბორის ელცინის პრეზიდენტობის დროს სამხედრო რეფორმები ძირითადად პერსონალის შემცირებასა და შეიარაღებული ძალების რესტრუქტურიზაციაზე იყო ფოკუსირებული. 1992 წელს ჯარი ხუთი შტოსგან შედგებოდა: სახმელეთო ჯარები, სამხედრო-საზღვაო ფლოტი, სამხედრო-საჰაერო ძალები, სტრატეგიული დანიშნულების სარაკეტო ჯარები და საჰაერო თავდაცვის ძალები. 2001 წლისთვის საჰაერო თავდაცვის ძალები სამხედრო-საჰაერო ძალებს მიუერთეს, ხოლო სტრატეგიული დანიშნულების სარაკეტო ჯარები დამოუკიდებელ სამხედრო გვარეობად ჩამოაქვეითეს. 1990-იანი წლების ბოლოს გენერალური შტაბის უფროს ანატოლი კვაშნინსა და თავდაცვის მინისტრ იგორ სერგეევს შორის სერიოზული დავა მიმდინარეობდა იმის თაობაზე, თუ რომელი მიმართულების დაფინანსებისთვის მიენიჭებინათ პრიორიტეტი — ჩვეულებრივი (კონვენციური) თუ ბირთვული ძალებისთვის. საბოლოოდ, ბირთვული ძალები უფრო მნიშვნელოვნად მიიჩნიეს, რის შედეგადაც საზღვაო ფლოტის, სამხედრო-საჰაერო ძალებისა და საჰაერო თავდაცვის ძალების შემადგენლობა განახევრდა, ხოლო ყველაზე დიდი დარტყმა სახმელეთო ჯარებმა განიცადა, რომელიც ორი მესამედით შეამცირეს.{{sfn|de Haas|2011|page=9}} შეიარაღებული ძალების საერთო რაოდენობა [[1992]] წლის 2 720 000-იანი შემადგენლობიდან [[2000]] წლისთვის 1 004 000-მდე შემცირდა. ამავე პერიოდში სახმელეთო ჯარები 1 400 000-დან 348 000-მდე შემცირდა; სამხედრო-საჰაერო და საჰაერო თავდაცვის ძალები, შესაბამისად, 300 000 და 356 000-დან — გაერთიანებულ 184 600-მდე; საზღვაო ფლოტი 320 000-დან 171 500-მდე; ხოლო სტრატეგიული დანიშნულების სარაკეტო ჯარები 181 000-დან 149 000-მდე ჩამოვიდა.{{sfn|de Haas|2011|page=10}} 1990-იანი წლების ბოლოს საჰაერო-სადესანტო ჯარების შემადგენლობაც შემცირდა 64 300-დან 48 500-მდე.<ref>{{Cite web |title=Russian Airborne Assault Troops [VDV] |date=7 September 2000 |access-date=26 January 2026 |work=[[Federation of American Scientists]] |url=https://nuke.fas.org/guide/russia/agency/army-vdv.htm }}</ref> 1998 წელს სახმელეთო ჯარების მთავარსარდლის პოსტი დროებით გააუქმეს და იგი სახმელეთო ჯარების მთავარი სამმართველოთი ჩაანაცვლეს.<ref name="CurrentHistory-1998">{{Cite journal |last=Herspring |first=Dale R. |title=Russia's Crumbling Military |journal=[[Current History]] |volume=97 |issue=621 |date=1998 |pages=325–328 |doi=10.1525/curh.1998.97.621.325 |jstor=45317843. }}</ref> რუსეთის ბაზებზე ჯარების მოულოდნელმა დაბრუნებამ (სადაც მათთვის სათანადო საცხოვრებელი პირობებიც კი არ არსებობდა) და სამხედრო ხარჯების მკვეთრმა შეკვეცამ — რაც გამოწვეული იყო საბაზრო ეკონომიკაზე გადასვლის პროცესში ქვეყანაში შექმნილი მძიმე ეკონომიკური კრიზისით — ფართომასშტაბიანი სოციალური და ეკონომიკური პრობლემები წარმოშვა. ამ ყოველივემ გამოიწვია სამხედრო დისციპლინის მკვეთრი გაუარესება; გახშირდა დანაშაული და კიდევ უფრო მწვავედ იჩინა თავი წვევამდელთა შორის მანამდეც არსებულმა სასტიკმა არაფორმალურმა ურთიერთობებმა, ე.წ. „დედოვშჩინამ“ (უფროსკლასელობამ), რამაც, თავის მხრივ, ახალწვეულებს ჯარიდან თავის არიდებისკენ უბიძგა. სამხედრო სამსახური ბევრმა ოფიცერმა და სერჟანტმა დატოვა. ამასთანავე, კატასტროფულად დაეცა აღჭურვილობის მოვლა-პატრონობისა და სამხედრო მომზადების დონე. [[1998]] წლის მონაცემებით, [[1992]] წლის შემდეგ ქვეყანაში დივიზიის დონეზე მაღალი არანაირი სამხედრო წვრთნები აღარ ჩატარებულა, ხოლო პილოტების წლიური ფრენის დრო 25 საათამდე შემცირდა, რაც ბევრად ჩამოუვარდებოდა ნატოს წევრი ქვეყნების მაჩვენებლებს. არმიის ეს დაუძლურება აშკარა გახდა [[ჩეჩნეთის პირველი ომი|ჩეჩნეთის პირველი ომის]] დროს (1994–1996 წლებში), როდესაც რუსულმა ჯარებმა ვერ შეძლეს სეპარატისტების დამორჩილება ჩეჩნეთსა და ჩრდილოეთ კავკასიაში.<ref name="CurrentHistory-1998" />{{sfn|DIA 2017|pages=10-11}}<ref>{{Cite journal |last=Lambeth |first=Benjamin S. |title=Russia's Wounded Military |work=Foreign Affairs |volume=74 |issue=2 |date=1995 |pages=86–98 |doi=10.2307/20047044 |jstor=20047044 }}</ref> რაც შეეხება საერთაშორისო ასპარეზს, რუსეთმა სამშვიდობო მისიებით ჯარები 1992 წლიდან [[ხორვატია]]სა და [[ბოსნია-ჰერცეგოვინა]]ში განათავსა, ხოლო [[1999]] წლიდან — [[კოსოვო]]ში.<ref>{{Cite book |editor-last1=Mackinlay |editor-first1=John |editor-last2=Cross |editor-first2=Peter |year=2003 |title=Regional peacekeepers: The paradox of Russian peacekeeping |publisher=[[United Nations University]] |location=Tokyo |pages=34, 37, 193–194 |url=https://collections.unu.edu/eserv/UNU:2429/ebrary9280810790.pdf |isbn=92-808-1079-0 }}</ref> [[ვლადიმერ პუტინი]]ს პრეზიდენტობის ადრეულ პერიოდში არმია კვლავ დიდწილად ინარჩუნებდა მასობრივი მობილიზაციის სტრუქტურას და აღჭურვილი იყო საბჭოთა დროინდელი ტექნიკით.{{sfn|DIA 2017|page=12}} პუტინის მმართველობისას უშიშროების საბჭო ეროვნული უსაფრთხოების პოლიტიკის კოორდინაციის მთავარ ინსტიტუტად იქცა, რამაც შეზღუდა თავდაცვის სამინისტროსა და გენერალური შტაბის გავლენები და შექმნა ბევრად უფრო ერთიანი სამხედრო მართვის სისტემა, ვიდრე ელცინის წლებში არსებობდა.{{sfn|de Haas|2011|page=11}} [[2002]] წლის სახელმწიფო შეიარაღების პროგრამამ აღიარა, რომ 1990-იან წლებში შეკვეთების უმეტესობა შეუსრულებელი დარჩა. ამიტომ, ახალმა გეგმამ პრიორიტეტი კვლევებსა და განვითარებას მიანიჭა, ხოლო ახალი ტექნიკის შესყიდვების დაწყება 2008 წლის შემდგომი პერიოდისთვის გადადო.{{sfn|de Haas|2011|page=13}} შეიარაღებული ძალებისთვის სერიოზულ დაბრკოლებად რჩებოდა კორუფციაც. 2008 წლის იანვარში, ნორვეგიის თავდაცვის კვლევითი ინსტიტუტის უფროსმა მეცნიერ-თანამშრომელმა, ტორ ბუკვოლმა განაცხადა: „ელცინის პუტინით ჩანაცვლებას მინიმალური გავლენა ჰქონდა რუსეთის სამხედრო კორუფციაზე. პუტინმა, მიუხედავად მისი სურვილისა — აღედგინა რუსეთის ძლიერება — არ გამოავლინა მზაობა ან უნარი იმისა, რომ კორუფციის პრობლემას სერიოზულად შებრძოლებოდა“.<ref>{{Cite journal |last=Bukkvoll |first=Tor |date=January 2008 |title=Their Hands in the Till: Scale and Causes of Russian Military Corruption |url=http://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0095327X06294622 |journal=Armed Forces & Society |language=en |volume=34 |issue=2 |pages=259–275 |doi=10.1177/0095327X06294622 |s2cid=145238073 |issn=0095-327X |access-date=4 November 2023 |archive-date=4 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231104010436/https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0095327X06294622 |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> ===სერდიუკოვის რეფორმა (2008–2012)=== {{მთავარი|რუსეთის სამხედრო რეფორმა (2008)}} [[2008]] წლის ოქტომბერში, ანატოლი სერდიუკოვმა, რომელიც თავდაცვის მინისტრის პოსტს [[2007]]-დან [[2012]] წლამდე იკავებდა, გენერალური შტაბის უფროსთან, გენერალ ნიკოლაი მაკაროვთან ერთად, წამოიწყო სამხედრო რეფორმა სახელწოდებით „ახალი იერი“. ეს ცვლილებები შეფასდა, როგორც „ყველაზე რადიკალური გარდაქმნები რუსეთის არმიაში 1918 წელს წითელი არმიის შექმნის შემდეგ“<ref name="RAND-2025">{{Cite journal |last1=Grisé |first1=Michelle |last2=Cozad |first2=Mark |last3=Dowd |first3=Anna M. |last4=Kennedy |first4=John |last5=Kepe |first5=Marta |last6=De Lataillade |first6=Clara |last7=Marcinek |first7=Krystyna |last8=Woodworth |first8=David |title=How Will Russia Reconstitute Its Military After the Ukraine Conflict? |date=27 March 2025 |journal=[[RAND Corporation]] |access-date=25 January 2026 |url=https://www.rand.org/pubs/research_briefs/RBA2713-2.html }}</ref> და როგორც „პროცესი, რომელსაც ტრადიციული, მობილიზაციაზე ორიენტირებული ჯარი მუდმივ საბრძოლო მზადყოფნაში მყოფ ძალად უნდა გადაექცია“.<ref>{{Cite web |last=Persson |first=Gudrun |title=In the Service of Russia - Book Review |date=5 June 2019 |access-date=25 January 2026 |work=[[NATO Defense College]] |url=https://www.ndc.nato.int/in-the-service-of-russia/ }}</ref> 1990-იანი წლების განმავლობაში მასშტაბური რეფორმების ჩატარების წინა მცდელობები დიდწილად ჩაიშალა, ხოლო ყველაზე თვალსაჩინო ცვლილება მხოლოდ რუსეთის საჰაერო თავდაცვის ძალების სამხედრო-საჰაერო ძალებთან გაერთიანება იყო.<ref name="RAND-2025" /> „ახალი იერის“ რეფორმისთვის ნიადაგი მოამზადა სერგეი ივანოვმა (თავდაცვის მინისტრი [[2001]]-[[2007]] წლებში), რომელიც წვევამდელებისა და ოფიცრების რაოდენობის შემცირებას და პროფესიონალი, საკონტრაქტო სამხედროების წილის გაზრდას მოითხოვდა.<ref name="IISS-2020">{{Cite web |title=An introduction to Russia's military modernisation |date=30 September 2020 |access-date=25 January 2026 |work=[[International Institute for Strategic Studies]] |url=https://www.iiss.org/online-analysis/online-analysis/2020/09/rmm-introduction/ }}</ref> [[2008]] წლიდან დაწყებულ ცვლილებათა შორის იყო მანამდე არსებული ცხრა სამხედრო ოლქის ნაცვლად ოთხი ახალი ოლქის შექმნა, რომელთაც, ძველი ფუნქციების (ჯარების ფორმირება და უზრუნველყოფა) გარდა, ახლა უკვე უშუალო საბრძოლო მართვის როლიც მიენიჭათ.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=256}} სახმელეთო ჯარებში დივიზიების უმეტესობა გაუქმდა და მათ ნაცვლად შეიქმნა ცალკეული მანევრული ბრიგადები; გეგმის მიხედვით, ისინი სრულად უნდა ყოფილიყვნენ დაკომპლექტებულნი პერსონალით, მზადყოფნის უფრო მაღალი დონე ჰქონოდათ და მოდერნიზებული ან სრულიად ახალი ტექნიკით აღჭურვილიყვნენ.<ref name="IISS-2020" />{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=246}} სამხედრო-საზღვაო ფლოტმა მიიღო ახალი წყალქვეშა ნავები და მცირე ზედაპირული ხომალდები, ხოლო გაზრდილი ინვესტიციებით სარგებელი საჰაერო-კოსმოსურმა ძალებმაც ნახეს.<ref name="IISS-2020" /> ლოგისტიკური უზრუნველყოფის მრავალი შტო ერთიან სარდლობაში — რუსეთის შეიარაღებული ძალების ზურგის უზრუნველყოფაში გაერთიანდა.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=156-157}} ასევე ჩამოყალიბდა ბატალიონის ტაქტიკური ჯგუფები, რომლებიც სრულად პროფესიონალი, საკონტრაქტო ჯარისკაცებით იყო დაკომპლექტებული, თუმცა ყოველ ორ ასეთ ბატალიონზე მოდიოდა ერთი ბატალიონი, რომელიც წვევამდელებით იყო შევსებული.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=156-157}} [[სირიის სამოქალაქო ომი|სირიის სამოქალაქო ომში]] ინტერვენციის წყალობით, რუსეთის შეიარაღებულმა ძალებმა უზარმაზარი გამოცდილება დააგროვეს, რამაც მათ ახალი ტექნიკისა და მართვისა და კონტროლის სისტემების გამოცდის შესაძლებლობაც მისცა. ამ კამპანიის დროს საბრძოლო მოქმედებებში პირველად გამოიყენეს ავიამზიდი „ადმირალი კუზნეცოვი“. [[2017]] წლის მონაცემებით, [[სირია]]ში 48 000-ზე მეტი სამხედრო მოსამსახურე იყო დისლოცირებული, ხოლო [[2021]] წლისთვის, საჰაერო-კოსმოსური ძალების პილოტების 90%-მა იქ როტაციის წესით სამსახური უკვე გავლილი ჰქონდა.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=260}} ===გადაიარაღება და ომები სირიასა და უკრაინაში (2012–2022)=== [[ფაილი:Vladimir Putin in Khmeimim Air Base in Syria (2017-12-11) 01.jpg|მინი|რუსი ჯარისკაცები ხმეიმის საჰაერო ბაზაზე, 2017 წლის დეკემბერს]] სერდიუკოვის მინისტრობის დროს გატარებულმა რეფორმამ სამხედრო ელიტის ბევრ წარმომადგენელში აზრთა სერიოზული სხვადასხვაობა და უკმაყოფილება გამოიწვია.{{sfn|DIA 2017|page=13}} [[2012]] წლის შემდეგ, როდესაც თავდაცვის მინისტრად [[სერგეი შოიგუ]], ხოლო გენერალური შტაბის უფროსად გენერალი [[ვალერი გერასიმოვი]] დაინიშნენ, მათ ამ რეფორმების ნაწილის გაუქმება დაიწყეს.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=156-157}} შოიგუმ შეინარჩუნა რეფორმის ძირითადი არსი, მათ შორის ფართომასშტაბიანი სტრუქტურული და შესყიდვებთან დაკავშირებული ცვლილებები, თუმცა უარი თქვა მის ყველაზე სადავო ასპექტებზე.<ref name="CSIS-2021">{{Cite web |last=Shamiev |first=Kirill |title=Understanding Senior Leadership Dynamics within the Russian Military |date=20 July 2021 |access-date=27 January 2026 |work=Center for Strategic and International Studies |url=https://www.csis.org/analysis/understanding-senior-leadership-dynamics-within-russian-military }}</ref> ზოგიერთი დივიზია აღადგინეს — მათ შორის ცნობილი ტამანსკაიასა და კანტემიროვსკაიას დივიზიებიც{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=246}} — თუმცა ისინი აღარ იყვნენ ისეთი მრავალრიცხოვანნი, როგორც წარსულში.[60] 2008 წლის [[რუსეთ-საქართველოს ომი (2008)|რუსეთ-საქართველოს ომის]] დროს გამოვლენილი მრავალი ნაკლოვანება ამ რეფორმის წყალობით აღმოიფხვრა, რაც აშკარად გამოჩნდა 2014 წელს რუსეთის მიერ [[ყირიმის ანექსია რუსეთის ფედერაციის მიერ|ყირიმის ანექსიის]] დროს.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=256}} 2014 წლის დასაწყისში რუსულმა სპეცდანიშნულების რაზმებმა, საჰაერო-სადესანტო ჯარებმა და საზღვაო ქვეითებმა ყირიმზე კონტროლი სწრაფად დაამყარეს. ამასთანავე, რუსეთის არმია აქტიურად მუშაობდა პრორუსული სეპარატისტული ძალების მობილიზებაზე, გაწვრთნასა და აღჭურვაზე დონბასში 2014 წლის დასაწყისში დაწყებული ომის დროს.{{sfn|DIA 2017|page=13}} [[2015]] წლის ივლისში, მას შემდეგ რაც [[ისლამური სახელმწიფო|„ისლამურმა სახელმწიფომ“]] (ISIS) ფრონტზე წინ წაიწია, სირიამ რუსეთს სამხედრო დახმარება სთხოვა. აგვისტოში მხარეებს შორის გაფორმდა შეთანხმება რუსეთის არმიის მიერ ხმეიმისის ავიაბაზისა და ტარტუსის სამხედრო-საზღვაო ბაზის გამოყენების შესახებ, ხოლო სექტემბრიდან სირიაში რუსული თვითმფრინავებისა და ხომალდების ჩასვლა დაიწყო. რუსეთმა საჰაერო დარტყმები 2015 წლის 30 სექტემბერს წამოიწყო. 2015 წლის შემოდგომაზე რუსული ძალები სირიის არაბულ შეიარაღებულ ძალებს [[ჰამა|ჰამას]], [[ჰომსი|ჰომსისა]] და [[ალეპო]]ს რეგიონებში შეტევების განხორციელებაში დაეხმარნენ. რამდენიმეთვიანი საომარი პაუზის შემდეგ, [[2016]] წლის ზაფხულსა და შემოდგომაზე, რუსეთი სირიის რეჟიმს დაეხმარა მთელ რიგ თავდასხმებში, რომელთა შედეგადაც სირიის ოპოზიციას ქალაქი ალეპო წაართვეს. რუსული ძალები სირიის არმიას „ისლამური სახელმწიფოსგან“ [[პალმირა]]ს დაბრუნებაშიც დაეხმარნენ — ჯერ 2016 წლის მარტში, ხოლო შემდეგ ხელახლა 2017 წლის მაისში. მათ ასევე მხარი დაუჭირეს მასშტაბურ კამპანიას ISIS-ის წინააღმდეგ ცენტრალურ სირიაში, [[ევფრატი]]ს მდინარის ხეობამდე, რაც 2017 წლის ბოლომდე გაგრძელდა. 2017 წლის ნოემბერში გამოცხადდა სირიიდან რუსული ჯარების ნაწილობრივი გაყვანის შესახებ, რასაც სამხედრო ოპერაციების კლება მოჰყვა. [[2019]] წლის აგვისტოში კი ოფიციალურად აღინიშნა, რომ რუსეთის სამხედრო ფრენები „მინიმუმამდე შემცირდა და სრულდებოდა მხოლოდ საბრძოლო მომზადებისა და დაზვერვის მიზნით“.{{sfn|DIA 2017|page=13}} სტრატეგიული კვლევების საერთაშორისო ინსტიტუტის შეფასებით, [[2020]] წლისთვის რუსეთის სახმელეთო ჯარები მიიჩნეოდა „უფრო მცირერიცხოვან, თუმცა ბევრად უფრო ბრძოლისუნარიან ძალად, ვიდრე ისინი 1990-იანი წლების შუა პერიოდში იყვნენ“, ხოლო საჰაერო-სადესანტო ჯარები და რეორგანიზებული სპეციალური ოპერაციების ძალები ასევე წარმოადგენდნენ რუსეთის მაღალი საბრძოლო მზადყოფნის პოტენციალის ნაწილს.{{sfn|Blanc|Demus|Evans|Grisé|2023|pages=80-83}} თუმცა, უკრაინასთან სრულმასშტაბიან ომში მზარდი დანაკარგების შესავსებად ჯარების ფორმირების სასწრაფო ტემპებით გაზრდის აუცილებლობის გამო, შოიგუს მიერ 2022 წლის დეკემბერში გამოცხადებული რეფორმის გეგმა ზოგიერთმა ამერიკელმა სამხედრო დამკვირვებელმა შეაფასა, როგორც 2008 წლის „ახალი იერის“ რეფორმის დასამარება. ეს ახალი გეგმა აქცენტს აკეთებს მობილიზაციაზე, ასევე უფრო მეტი ისეთი ქვედანაყოფის შექმნაზე, რომლებიც დაკომპლექტებულნი იქნებიან როგორც წვევამდელებით, ისე საკონტრაქტო ჯარისკაცებით, და იგი „არსებითად აღადგენს საბჭოთა შეიარაღებულ ძალებს თანამედროვე რუსეთის ფედერაციაში“.{{sfn|Blanc|Demus|Evans|Grisé|2023|pages=88-90}} ===რუსეთ-უკრაინის ომი (2022 წლიდან დღემდე)=== [[2022]] წლის 24 თებერვალს, რუსეთის პრეზიდენტმა ვლადიმერ პუტინმა გასცა ბრძანება შეიარაღებული ძალების მიერ უკრაინაში რუსეთის შეჭრის დაწყების შესახებ.<ref>{{cite news |title='Terrible toll': Russia's invasion of Ukraine in numbers |url=https://www.euractiv.com/section/global-europe/news/terrible-toll-russias-invasion-of-ukraine-in-numbers/ |work=[[Euractiv]] |date=14 February 2023 |access-date=19 March 2023 |archive-date=12 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230712061818/https://www.euractiv.com/section/global-europe/news/terrible-toll-russias-invasion-of-ukraine-in-numbers/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last1=Hussain |first1=Murtaza |title=The War in Ukraine Is Just Getting Started |url=https://theintercept.com/2023/03/09/ukraine-war-russia-iran-iraq/ |work=The Intercept |date=9 March 2023 |access-date=19 March 2023 |archive-date=18 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230518234805/https://theintercept.com/2023/03/09/ukraine-war-russia-iran-iraq/ |url-status=live }}</ref> რუსეთის გენერალურმა შტაბმა ოპერაციაში ჩართულ თავის ოთხ საჯარისო დაჯგუფებას{{efn|A group of forces has permanently assigned Ground Forces field armies or direct-reporting army corps, and is assigned Airborne Forces or Naval Infantry units as needed.}} ხუთი სტრატეგიული მიმართულება განუსაზღვრა. ეს მიმართულებები იყო: [[კიევი]] — ძალების აღმოსავლეთ დაჯგუფებისთვის, რაც მთავარ დარტყმას წარმოადგენდა; [[ბროვარი]] — ცენტრალური დაჯგუფებისთვის; და [[პოლტავა]] — დასავლეთ დაჯგუფებისთვის. ძალების სამხრეთ დაჯგუფებას ორი მიმართულება ჰქონდა: დონეცკის ოლქის ქალაქ [[მარიუპოლი]]სკენ და [[ყირიმი]]ს დასავლეთით, [[ხერსონი]]სკენ. მას შემდეგ, რაც 2022 წლის მარტში კიევზე შეტევა ჩაიშალა და მასზე უარი თქვეს, მარიუპოლის მიმართულებით იერიში მთავარ დარტყმად იქცა. სამხრეთის დაჯგუფება ერთადერთი აღმოჩნდა, რომელმაც დასახულ საწყის მიზნებს მიაღწია — მან აჯობა უკრაინის შეიარაღებულ ძალებს სამხრეთ უკრაინაში მანევრირებაში და დიდ სამხედრო ძალაs მოუყარა თავი მარიუპოლთან. 2022 წლის მაისისთვის, აღმოსავლეთისა და ცენტრის დაჯგუფებები ფრონტიდან გაიყვანეს, აღადგინეს და უკრაინის სამხრეთ-აღმოსავლეთში გადაისროლეს, ხოლო დასავლეთის დაჯგუფება ხარკოვის ოლქისკენ გადააადგილეს.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pp=31–32, 39-45}} 2022 წლის 10 აპრილს ოპერაციის უშუალო მართვა სამხედრო ასპარეზზე გენერალმა ალექსანდრ დვორნიკოვმა გადაიბარა.<ref>{{Cite news |last1=Burns |first1=Robert |last2=Yen |first2=Hope |date=10 April 2022 |title=US doubts new Russian war chief can end Moscow's floundering |publisher=AP News |url=https://apnews.com/article/russia-appoints-new-ukraine-war-commander-dvornikov-225f976f9abfb5aff6154ac3b77c21e6 |access-date=3 June 2022 |archive-date=5 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220605060139/https://apnews.com/article/russia-appoints-new-ukraine-war-commander-dvornikov-225f976f9abfb5aff6154ac3b77c21e6?utm_source=Twitter&utm_medium=AP&utm_campaign=SocialFlow |url-status=live }}</ref> თუმცა, გენერალური შტაბი ოპერაციას თავდაპირველად მოსკოვიდან ხელმძღვანელობდა, ვიდრე 2022 წლის ოქტომბერში ძალების ცალკეული გაერთიანებული დაჯგუფება (დროებითი ოპერატიული სარდლობა) ჩამოყალიბდებოდა.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pp=31–32}} 2022 წლის ივლისში, იმავდროულად, როდესაც შეიარაღებულმა ძალებმა მძიმე დანაკარგების განცდა დაიწყეს, სახმელეთო ჯარებმა საბრძოლო მასალის განთავსება დაიწყეს იმ შენობებში ან მათ სიახლოვეს, სადაც ხშირად დადიოდნენ მშვიდობიანი მოქალაქეები, რათა ისინი „ცოცხალ ფარად“ გამოეყენებინათ; ეს, როგორც ჩანს, განპირობებული იყო იმით, რომ უკრაინულმა [[HIMARS]]-ის სისტემებმა სასწორი რუსეთის არტილერიით გამოფიტვის სტრატეგიის საზიანოდ გადახარა.<ref name="jpalj">{{cite news |last1=Psaropoulos |first1=John |title=Russia resumes eastern Ukraine offensive and expands war aims |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/7/21/russia-resumes-hostilities-as-ukraine-targets-ammunition |publisher=Al Jazeera Media Network |date=21 June 2022 |access-date=24 July 2022 |archive-date=25 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220725192317/https://www.aljazeera.com/news/2022/7/21/russia-resumes-hostilities-as-ukraine-targets-ammunition |url-status=live }}</ref> მას შემდეგ, რაც თავდაცვის მინისტრმა სერგეი შოიგუმ ხელი მოაწერა [[გაერო]]ს შუამავლობით მიღწეულ შეთანხმებას უკრაინის შავი ზღვის მარცვლეულის ექსპორტის განახლების შესახებ, სულ რამდენიმე საათში რუსეთმა [[ოდესა|ოდესის]] პორტი დაბომბა.<ref name="skyyt">{{cite news |title=Ukraine War: Missiles hit Odesa hours after grain agreement |url=https://www.youtube.com/watch?v=lgVplcsjxRc |agency=YouTube |publisher=Sky News |date=23 July 2022 |access-date=24 July 2022 |archive-date=3 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220803234052/https://www.youtube.com/watch?v=lgVplcsjxRc |url-status=live }}</ref><ref name="f24un">{{cite news |title=UN officials announce grain exports deal with Russia, Ukraine and Turkey |url=https://www.france24.com/en/europe/20220722-live-ukraine-ports-to-reopen-after-grain-export-deal-with-russia-says-turkey |publisher=FRANCE 24 |date=22 July 2022 |access-date=24 July 2022 |archive-date=24 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220724120705/https://www.france24.com/en/europe/20220722-live-ukraine-ports-to-reopen-after-grain-export-deal-with-russia-says-turkey |url-status=live }}</ref> [[Forbes]]-ის მონაცემებით, 2022 წლის ივლისის ბოლოსთვის მოსკოვს უკრაინაში შეჭრის ოპერაციაში თავისი 10 საერთო-საჯარისო არმია ჰყავდა ჩართული.<ref name="dasuf">{{cite news |last1=Axe |first1=David |title=In Southern Ukraine, Kyiv's Artillery Drops Bridges And Isolates A Whole Russian Army |url=https://www.forbes.com/sites/davidaxe/2022/07/29/in-southern-ukraine-kyivs-artillery-drops-bridges-and-isolates-a-whole-russian-army/?sh=54b2cb0c1e1a |work=Forbes |date=29 July 2022 |access-date=8 September 2022 |archive-date=8 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220908151335/https://www.forbes.com/sites/davidaxe/2022/07/29/in-southern-ukraine-kyivs-artillery-drops-bridges-and-isolates-a-whole-russian-army/?sh=54b2cb0c1e1a |url-status=live }}</ref> „[[ვაგნერის ჯგუფი|ვაგნერის ჯგუფმა]]“ სახელი გაითქვა, როგორც პუტინის „კერძო არმიამ“.<ref name="economistexplains">{{Cite news |title=What is the Wagner Group, Russia's mercenary organisation? |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/the-economist-explains/2022/03/07/what-is-the-wagner-group-russias-mercenary-organisation |access-date=16 March 2022 |issn=0013-0613 |quote="From a legal perspective, Wagner doesn't exist," says Sorcha MacLeod |archive-date=2 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202144401/https://www.economist.com/the-economist-explains/2022/03/07/what-is-the-wagner-group-russias-mercenary-organisation |url-status=live }}</ref> 2022 წლის ბოლოს, უკრაინაში ძალების გაერთიანებული დაჯგუფების ახლადდანიშნულმა სარდალმა, გენერალმა სერგეი სუროვიკინმა გადაწყვიტა, „ვაგნერის“ ძალები ბახმუტთან უკრაინის შეიარაღებული ძალების შესაბოჭად გამოეყენებინა, სანამ თავად — საწყისი შეჭრისა და უკრაინის მიერ განხორციელებული წარმატებული ხერსონისა და ხარკოვის კონტრშეტევების შემდგომ პერიოდში — რუსეთის სამხედრო ფორმირებების აღდგენით იქნებოდა დაკავებული.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pp=48–49}} 2023 წლის 11 იანვარს ძალების გაერთიანებული დაჯგუფების სარდლობა თავად გენერალური შტაბის უფროსმა, გენერალმა ვალერი გერასიმოვმა გადაიბარა, ხოლო სუროვიკინი მისი პირველი მოადგილე გახდა.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|p=32}} რუსეთის არმიამ 2023 წლის ზაფხულში უკრაინის კონტრშეტევის დროს ზაპოროჟიეს ოლქი შეინარჩუნა, რის შემდეგაც უკრაინაში ინიციატივა კვლავ ხელში ჩაიგდო.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pp=48–49}} 2023 წლის ივნისში პუტინმა მხარი დაუჭირა თავდაცვის სამინისტროს გეგმას, რომელიც დაქირავებულ მებრძოლთა ჯგუფებს კონტრაქტების გაფორმებას ავალდებულებდა, რასაც „ვაგნერის“ ლიდერი [[ევგენი პრიგოჟინი]] შეეწინააღმდეგა — ეს კონტრაქტები „ვაგნერის ჯგუფს“ სამინისტროს დაქვემდებარებაში, მის მართვის სტრუქტურაში მოაქცევდა და თავად პრიგოჟინის გავლენას შეზღუდავდა.<ref>{{Cite news |last=Osborn |first=Andrew |date=13 June 2023 |title=Putin backs push for mercenary groups to sign contracts despite Wagner's refusal |language=en |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/europe/putin-backs-push-mercenary-groups-sign-contracts-despite-wagners-refusal-2023-06-13/ |url-status=live |access-date=24 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230622143644/https://www.reuters.com/world/europe/putin-backs-push-mercenary-groups-sign-contracts-despite-wagners-refusal-2023-06-13/ |archive-date=22 June 2023}}</ref> მოგვიანებით, ივნისშივე, „ვაგნერის ჯგუფი“ რუსეთ-უკრაინის ომისა და თავდაცვის სამინისტროს [[ვაგნერის ჯგუფის აჯანყება|წინააღმდეგ წავიდა]],<ref>{{Cite web |date=23 June 2023 |title=Putin in crisis: Wagner chief Prigozhin declares war on Russian military leadership, says 'we will destroy everything' |url=https://www.politico.eu/article/putin-in-crisis-as-wagner-chief-prigozhin-declares-war-on-russian-military-leadership/ |access-date=24 June 2023 |website=Politico |language=en |archive-date=23 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230623231535/https://www.politico.eu/article/putin-in-crisis-as-wagner-chief-prigozhin-declares-war-on-russian-military-leadership/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last1=Regan |first1=Helen |last2=Raine |first2=Andrew |date=24 June 2023 |title=Russia accuses Wagner chief Yevgeny Prigozhin of urging "armed rebellion": Live updates |language=en |work=[[CNN]] |url=https://www.cnn.com/europe/live-news/russia-ukraine-war-news-06-24-23/index.html |url-status=live |access-date=24 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230624073110/https://www.cnn.com/europe/live-news/russia-ukraine-war-news-06-24-23/index.html |archive-date=24 June 2023}}</ref> ვიდრე სამშვიდობო შეთანხმებას არ მიაღწიეს. პრიგოჟინის თქმით, რუსეთის წინააღმდეგ მისი მარშის ერთ-ერთი მიზეზი სწორედ ის იყო, რომ ხელისუფლებას ხელი შეეშალა „კერძო სამხედრო კომპანია ვაგნერის ლიკვიდაციისთვის“.<ref>{{cite news|last1=Bourke|first1=Latika|title=Live updates: Putin vows to defend Russia against Wagner rebellion|url=https://www.smh.com.au/world/europe/live-updates-putin-vows-to-defend-russia-against-wagner-rebellion-20230624-p5dj6x.html|access-date=24 June 2023|work=The Sydney Morning Herald|date=24 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230624145405/https://www.smh.com.au/world/europe/live-updates-putin-vows-to-defend-russia-against-wagner-rebellion-20230624-p5dj6x.html|archive-date=24 June 2023|url-status=live}}</ref> რუსეთი 2024 წლის ბოლომდე გეგმავდა თავისი მოქმედი სამხედრო პერსონალის რაოდენობის 1,5 მილიონამდე გაზრდას,<ref>{{Cite web |last=Atlamazoglou |first=Stavros |date=19 September 2024 |title=Russia's Military Will Soon Have 1.5 Million Troops |url=https://nationalinterest.org/blog/buzz/russias-military-will-soon-have-15-million-troops-212838 |access-date=9 November 2024 |website=The National Interest |language=en}}</ref> რაც მას [[ჩინეთი]]ს შემდეგ მსოფლიოში მეორე უდიდეს მოქმედ არმიად აქცევდა.<ref>{{Cite web |date=28 February 2023 |title=Russia |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/#military-and-security |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210109173026/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/#military-and-security |archive-date=9 January 2021 |access-date=20 September 2022 |publisher=Central Intelligence Agency |via=CIA.gov}}</ref><ref>{{Cite web |date=17 September 2024 |title=Putin orders Russian army to expand to become the world's second largest |url=https://www.nbcnews.com/news/world/putin-orders-russian-army-expand-war-ukraine-rcna171429 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241109012651/https://www.nbcnews.com/news/world/putin-orders-russian-army-expand-war-ukraine-rcna171429 |archive-date=9 November 2024 |access-date=9 November 2024 |website=NBC News |language=en}}</ref> 2024 წლის თებერვალში რუსეთის არმიამ [[ავდიივკა]] აიღო და წლის განმავლობაში წინსვლა განაგრძო, მიუხედავად უკრაინული მხარის მცდელობებისა, ეს წინსვლა შეეჩერებინა.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|p=55}} 2024 წლის ივლისისთვის [[აშშ]]-ის არმიის გენერალმა და [[ნატო]]ს მოკავშირეთა ძალების უმაღლესმა მთავარსარდალმა ევროპაში, კრისტოფერ კავოლიმ განაცხადა, რომ „რუსები ძალიან ჭკვიანურად ახდენენ ტექნოლოგიურ და პროცედურულ ადაპტაციას იმ მრავალ გამოწვევასთან, რომლებსაც ისინი უკრაინაში აწყდებიან“.<ref>{{cite web | title=General Cavoli notes Russia's adaptation to challenges in war against Ukraine | website=Interfax-Ukraine | date=10 July 2024 | url=https://interfax.com.ua/news/general/999380.html | ref={{sfnref | Interfax-Ukraine | 2024}} | access-date=25 July 2024 | archive-date=13 July 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240713151622/https://interfax.com.ua/news/general/999380-amp.html | url-status=live }}</ref> კავოლიმ 2024 წლის აპრილში ისიც აღნიშნა, რომ რუსეთის არმიამ სრულად აანაზღაურა ცოცხალი ძალისა და ტექნიკის დანაკარგები და ახლა უფრო დიდია, ვიდრე კონფლიქტის დაწყებამდე იყო.<ref>{{cite web | title=Russian military replaced Ukraine battlefield losses 'far faster' than expected, general warns | website=Politico | date=11 April 2024 | url=https://www.politico.com/news/2024/04/11/christopher-cavoli-russian-military-losses-00151718 | ref={{sfnref | POLITICO | 2024}} | access-date=25 July 2024 | archive-date=13 July 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240713202847/https://www.politico.com/news/2024/04/11/christopher-cavoli-russian-military-losses-00151718 | url-status=live }}</ref> 2024 წლის 26 ივნისს, დიდ ბრიტანეთში ბაზირებულმა ანალიტიკურმა ცენტრმა „გაერთიანებული სამეფოს თავდაცვის კვლევების სამეფო ინსტიტუტმა“ გამოაქვეყნა ანგარიში, რომლის მიხედვითაც რუსეთი აგრძელებს თავისი ძირითადი იარაღის წარმოების ზრდასა და მის დახვეწას, თუმცა მისი თავდაცვის ინდუსტრია კვლავ ძლიერ არის დამოკიდებული კრიტიკული კომპონენტების უცხოურ იმპორტზე.<ref>{{cite web | title=A Methodology for Degrading the Arms of the Russian Federation | website=Royal United Services Institute | date=26 June 2024 | url=https://www.rusi.org/explore-our-research/publications/occasional-papers/methodology-degrading-arms-russian-federation | ref={{sfnref | Royal United Services Institute | 2024}} | access-date=25 July 2024}}</ref> უკრაინის შეიარაღებული ძალების მთავარსარდალმა, გენერალ-პოლკოვნიკმა ოლექსანდრ სირსკიმ 2024 წლის 24 ივლისს განაცხადა, რომ რუსებს ახლა ბევრად უკეთესი რესურსები აქვთ, თუმცა ამავდროულად სამჯერ მეტ დანაკარგს განიცდიან, ვიდრე უკრაინა.<ref>{{cite web | last1=Harding | first1=Luke | last2=Mamo | first2=Alessio | title='I know we will win – and how': Ukraine's top general on turning the tables against Russia | website=The Guardian | date=24 July 2024 | url=https://www.theguardian.com/world/article/2024/jul/24/i-know-we-will-win-and-how-ukraines-top-general-on-turning-the-tables-against-russia | access-date=25 July 2024}}</ref> ნატოსა და დასავლელი სამხედრო მაღალჩინოსნების განცხადებით, 2024 წლის მაისსა და ივნისში უკრაინაში ყოველდღიურად საშუალოდ 1200-მდე რუსი ჯარისკაცი იღუპებოდა ან შავდებოდა.<ref>{{cite news |title=Russia Sends Waves of Troops to the Front in a Brutal Style of Fighting |url=https://www.nytimes.com/2024/06/27/us/politics/russia-casualties-ukraine-war.html |work=The New York Times |date=27 June 2024}}</ref><ref>{{cite news |title=Ukraine calls them meat assaults: Russia's brutal plan to take ground |url=https://www.bbc.com/news/articles/c80xjne8ryxo |work=BBC News |date=4 July 2024}}</ref> 2024 წლის ივნისის მონაცემებით, სავარაუდო გათვლებით, 20-დან 50 წლამდე ასაკის ყველა რუსი მამაკაცის დაახლოებით 2% უკვე მოკლული ან მძიმედ დაჭრილი იყო უკრაინაში 2022 წლის თებერვლის შემდეგ.<ref>{{cite Q|Q127275136|url-access=subscription}}</ref> 2024 წლის ოქტომბრის მდგომარეობით, გავრცელებული შეფასებებით, უკრაინაში ბრძოლების დროს დაღუპული და დაჭრილი რუსი სამხედროების რაოდენობამ 600 000-ს გადააჭარბა.<ref>{{cite news |title=In wartime Russia, some men may be worth more dead than alive, economist says |url=https://fortune.com/2024/11/16/russia-economy-military-death-payouts-vs-civilian-earnings-ukraine-war/ |work=Fortune |date=16 November 2024}}</ref> მას შემდეგ, რაც რუსეთში 2022 წელს მობილიზაცია გამოცხადდა, სამხედრო სასამართლოებმა თვითნებურად ნაწილის დატოვების (დეზერტირობის) ათასობით საქმე მიიღეს.<ref>{{cite news |title=The Heavy Toll of Desertion From the Russian Army |url=https://www.nytimes.com/2024/09/22/magazine/desertion-russian-army-ukraine-war.html |work=The New York Times |date=22 September 2024}}</ref> ორგანიზაცია Pro Asyl-მა 2024 წელს განაცხადა, რომ 2022 წლის თებერვლიდან მოყოლებული, სულ მცირე 250 000-მა რუსმა წვევამდელმა დატოვა ქვეყანა და სხვა სახელმწიფოებს შეაფარა თავი.<ref>{{cite news |title=Fleeing Ukraine war, Russian deserters find refuge in France |url=https://www.dw.com/en/fleeing-ukraine-war-russian-deserters-find-refuge-in-france/a-70665369 |work=Deutsche Welle |date=2 November 2024}}</ref> მას შემდეგ, რაც 2022 წლის საწყისი შეჭრის დროს ფრონტზე რამდენიმე წვევამდელი აღმოჩნდა (მიუხედავად იმისა, რომ რუსული კანონმდებლობა კრძალავს მათ გამოყენებას ქვეყნის ფარგლებს გარეთ), ვლადიმერ პუტინმა საჯაროდ მოიხადა ბოდიში, ხოლო რამდენიმე გენერალი თანამდებობიდან გადააყენეს და/ან დააპატიმრეს. მას შემდეგ უკრაინის ტერიტორიაზე წვევამდელები აღარ შეუმჩნევიათ.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pp=41, 231–232, 235}} მიუხედავად პუტინის დაპირებისა, რომ წვევამდელებს საბრძოლველად არ გაგზავნიდნენ, რუსული საინფორმაციო გამოცემა ვერსტკას ცნობით, 2024 წელს უკრაინის მიერ კურსკის ოლქში განხორციელებული შეტევის დროს ათობით წვევამდელი ჩავარდა ტყვედ ან უგზო-უკვლოდ დაიკარგა.<ref name="e455">{{cite web | title=20 лет: в Курской области после вторжения ВСУ погибли как минимум 25 российских срочников | website=Вёрстка | date=20 February 2025 | url=https://verstka.media/v-kurskoi-oblasti-posle-vtorzheniya-vsu-pogibli-kak-minimum-25-rossiiskih-srochnikov | language=ru | access-date=21 January 2026}}</ref> აქტივისტებისა და იურისტების განცხადებით, არსებობს საკანონმდებლო ხვრელი, რომელიც წვევამდელების საბრძოლო მოქმედებებში ჩართვის საშუალებას იძლევა: სულ რაღაც ოთხთვიანი მომზადების შემდეგ მათ შეუძლიათ ხელი მოაწერონ სრულფასოვან მოხალისეობრივ საბრძოლო კონტრაქტებს, რასაც წვევამდელები ხშირად ისე აკეთებენ, რომ ბოლომდე ვერც კი აცნობიერებენ, რაზე აწერენ ხელს.<ref name="c774">{{cite web | title=Russian Conscripts Can't Be Sent Into Battle. This One Was. And He's Not Happy About It. | website=RadioFreeEurope/RadioLiberty | date=19 May 2025 | url=https://www.rferl.org/a/russia-ukraine-conscripts-war-combat/33415104.html | access-date=21 January 2026}}</ref><ref name="i729">{{cite web | last1=Asadzade | first1=Ulviyya | title=Putin's Broken Promise: Young Russian Conscripts Dying In Ukraine Invasion | website=RadioFreeEurope/RadioLiberty | date=18 March 2025 | url=https://www.rferl.org/a/russian-conscripts-youth-dying-ukraine-putin/33351828.html | access-date=21 January 2026}}</ref> 2024 წლის ნოემბერში გამოცემა The Telegraph-მა გაავრცელა ინფორმაცია, რომ რუსეთმა, მზარდი დანაკარგების ფონზე, პირველად გამოსცა სპეციალური სახელმძღვანელო ჯარისკაცებისთვის, სადაც დეტალურად არის აღწერილი, თუ როგორ უნდა გათხარონ და მოუარონ საძმო საფლავებს. ოკუპირებული უკრაინის აღმოსავლეთით, დონბასის რეგიონში, უკვე დაფიქსირებულია რუსეთის მიერ საკუთარი ჯარისკაცების დასაკრძალავად საძმო საფლავების გამოყენების ფაქტები.<ref name="q183">{{cite web | last=Kilner | first=James | title=Instruction manual for digging mass graves given to Russian troops | website=The Telegraph | date=3 November 2024 | url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2024/11/03/instruction-manual-digging-mass-graves-russian-troops/ | access-date=12 April 2025}}</ref> [[2025]] წლის აპრილში ოლექსანდრ სირსკიმ განაცხადა, რომ უკრაინაში მყოფი რუსული ჯარების რაოდენობა ამჟამად 623 000-ს შეადგენს, რაც შეჭრის დაწყებიდან მოყოლებული ხუთჯერ არის გაზრდილი, და ეს რიცხვი ყოველთვიურად კიდევ 8 000-9 000 ჯარისკაცით იმატებს. მან ასევე აღნიშნა, რომ რუსეთის მთლიანი მობილიზაციური რესურსი 20 მილიონ ადამიანს შეადგენს, ან 5 მილიონს — თუ მხოლოდ სამხედრო მომზადების მქონე პირებს გავითვალისწინებთ. თუმცა, სირსკიმ ხაზგასმით აღნიშნა, რომ რუსეთის უპირატესობა არტილერიაში 10:1-დან 2:1-მდე შემცირდა, რაც ძირითადად რუსეთის საბრძოლო მასალის საწყობებზე უკრაინის მიერ მიყენებული დარტყმების შედეგია.<ref>{{cite web | last=Fornusek | first=Martin | title=Russia has capacity to mobilize 5 million trained troops, Syrskyi says | website=The Kyiv Independent | date=9 April 2025 | url=https://kyivindependent.com/russia-has-capacity-to-mobilize-5-million-trained-troops-syrskyi-says/ | access-date=17 April 2025}}</ref> 2025 წლის ივნისში ნატოს გენერალურმა მდივანმა მარკ რუტემ განაცხადა, რომ რუსები „ძალზე სწრაფი ტემპით აღადგენენ საკუთარ პოტენციალს“ და ბევრად მეტ საბრძოლო მასალას აწარმოებენ, ვიდრე მთელი ნატო ერთად, მიუხედავად იმისა, რომ მათი ეკონომიკა გაცილებით მცირეა. რუტემ ასევე შეაფასა, რომ რუსეთს შეუძლია ნატოს ტერიტორიაზე იერიში მომდევნო სამიდან ხუთ წელიწადში მიიტანოს და წევრ ქვეყნებს მოუწოდა, თავდაცვის ხარჯები მათი მშპ-ის (მთლიანი შიდა პროდუქტის) 5%-მდე გაზარდონ.<ref>{{cite web | last=Murray | first=Shona | title=Russia developing multiples more ammunition than NATO, says Mark Rutte | website=euronews | date=4 June 2025 | url=https://www.euronews.com/2025/06/04/russia-developing-multiples-more-ammunition-than-nato-says-secretary-general | access-date=15 June 2025}}</ref> ვინაიდან [[დრონებით ომი]] რუსეთ-უკრაინის კონფლიქტის ცენტრალურ ასპექტად იქცა, რუსეთმა გაზარდა ინვესტიციები და განვითარების ტემპები სხვადასხვა ტიპის უპილოტო აპარატების მიმართულებით. [[2025]] წლის 12 ნოემბერს რუსეთმა ოფიციალურად შექმნა თავისი უახლესი სამხედრო შტო: უპილოტო სისტემების ძალები.<ref name="TASS12Nov25">{{cite news |title=Russia establishes Unmanned Systems Forces|url=https://tass.com/defense/2042371|access-date=12 November 2025|work=TASS|date=12 November 2025}}</ref> იგი ჩამოყალიბდა იმ მიზნით, რომ მოხდეს უპილოტო საფრენი, სახმელეთო და საზღვაო სისტემების განვითარების, განთავსებისა და ოპერატიული მართვის ცენტრალიზება, ასევე ავტონომიური პლატფორმების ინტეგრირება არსებულ სამხედრო სტრუქტურებში.<ref name="TSFRussia Unmanned">{{cite web |last1=McDermott|first1=Roger N.|title=Russia's New Unmanned Systems Forces and the Strategic Role of DKO Weapons|url=https://www.saratoga-foundation.org/p/russias-new-unmanned-systems-forces|website=www.saratoga-foundation.org|publisher=The Saratoga Foundation|access-date=12 November 2025|language=en|date=20 June 2025}}</ref><ref name="FDD12Nov25JohnHardie">{{cite web |last1=Hardie|first1=John|title=Russia announces plans to form Unmanned Systems Forces|url=https://www.longwarjournal.org/archives/2024/12/russia-announces-plans-to-form-unmanned-systems-forces.php|website=FDD's Long War Journal|access-date=12 November 2025|date=20 December 2024}}</ref> 2025 წლის ოქტომბერში რამდენიმე წყარომ გაავრცელა ინფორმაცია, რომ დევნილობაში მოქმედი საინფორმაციო გამოცემა „ვერსტკას“ გამოძიების თანახმად, რუსი სამხედრო მეთაურები შეჭრის პირველივე წლიდან აწამებენ და სიკვდილით სჯიან საკუთარ პერსონალს. „ვერსტკამ“ აღნიშნა, რომ გამოძიების ფარგლებში მოიპოვა ასობით ცნობა მსგავსი სიკვდილით დასჯის შესახებ. ეს ინციდენტები თავდაპირველად სანგრებში სიმთვრალისა თუ დაუმორჩილებლობის გამო დასჯით დაიწყო, დროთა განმავლობაში კი პირადი კონფლიქტებისა თუ გამოძალვის ნიადაგზე მკვლელობებში გადაიზარდა; გამოცემამ იდენტიფიცირება მოახდინა 101 სამხედრო მოსამსახურის, რომელთაც ამ ქმედებების ჩადენაში ედებათ ბრალი. სრულმასშტაბიანი ომის დაწყებიდან მოყოლებული, რუსეთის მთავარ სამხედრო პროკურატურაში ძალადობასთან დაკავშირებული 12 000-ზე მეტი საჩივარი შევიდა, რაც განსაკუთრებით 2023 წლის მეორე ნახევრიდან გახშირდა. აქედან მხოლოდ 10 სისხლის სამართლის საქმე აღიძრა, რის შედეგადაც ხუთი ოფიცერი იქნა მსჯავრდებული ხელქვეითების მკვლელობისთვის. გამოძიების მიხედვით, საველე მეთაურების ქმედებების გამოძიებაზე „არაოფიციალური აკრძალვაა“ დაწესებული. რუსმა ჯარისკაცებმა „ვერსტკასთან“ საუბარში აღნიშნეს, რომ სიკვდილით დასჯილ პერსონალს ხშირად დეზერტირებად ან უგზო-უკვლოდ დაკარგულებად აფორმებენ, ხოლო მათ ცხედრებს ტყეებში მარხავენ ან ბრძოლის ველზე ტოვებენ და ცეცხლს უხსნიან, რათა დაღუპვა საბრძოლო მოქმედებებს მიაწერონ.<ref name="o168">{{cite web | author=The Moscow Times | title=At Least 100 Russian Officers Have Executed Their Own Comrades in Ukraine – Vyorstka | website=The Moscow Times | date=6 November 2025 | url=https://www.themoscowtimes.com/2025/10/30/at-least-100-russian-officers-have-executed-their-own-comrades-in-ukraine-vyorstka-a90987 | access-date=6 November 2025}}</ref><ref name="y754">{{cite web | title=Report says over 100 Russian officers involved in frontline executions | website=TVP World | date=30 October 2025 | url=https://tvpworld.com/89758108/russian-officers-torture-kill-own-troops-on-ukraine-frontlines | access-date=6 November 2025}}</ref><ref name="t461">{{cite web | last=Sauer | first=Pjotr | title=Russian army chiefs torturing and executing soldiers who refuse to fight in Ukraine, report says | website=The Guardian | date=30 October 2025 | url=https://www.theguardian.com/world/2025/oct/30/russian-army-chiefs-torturing-and-executing-soldiers-who-refuse-to-fight-in-ukraine-report-says | access-date=6 November 2025}}</ref> ტელეკომპანია [[BBC]]-ის მიერ [[2026]] წლის თებერვალში გამოქვეყნებული მასალის მიხედვით (სადაც რუსი ჯარისკაცები ინტერვიუებში ღიად აღწერენ სიკვდილით დასჯის ფაქტებს), საკუთარი ჯარისკაცების მკვლელობას რუსულ სამხედრო სლენგზე „ნულზე დასმა“ ეწოდება.<ref name="i475">{{cite web | last=Steele | first=Ben | title=Russia soldiers tell BBC they saw fellow troops in Ukraine war executed on commanders' orders | website=BBC Home | date=24 February 2026 | url=https://www.bbc.com/news/articles/cz7gw3l395ro | access-date=26 February 2026}}</ref> [[გაერთიანებული სამეფო]]ს თავდაცვის კვლევების სამეფო ინსტიტუტის შეფასებით, რუსეთმა რუსეთ-უკრაინის ომის შედეგად უდიდესი „საბრძოლო გამოცდილება“ მიიღო.<ref name="ap">{{cite web | title=Russia is helping China to prepare for a potential invasion of Taiwan, defense institute says | website=Associated Press | date=26 September 2025 | url=https://apnews.com/article/russia-china-taiwan-xi-putin-ukraine-invasion-ac47ae6daf03ceb5d49d6e2d0da7fcab | access-date=21 February 2026|quote=It’s not certain that China has decided to invade Taiwan, but access to Russian equipment and localized training in China means Beijing will be better equipped for a potential invasion, Danylyuk said. “The greatest value of the deal” to China is likely in the training and procedures for command and control of parachute forces, because Russia has “combat experience,” whereas China doesn’t, write Oleksandr Danylyuk and Jack Watling.}}</ref> ===ომის დანაშაულები=== რუსეთის შეიარაღებული ძალების მიერ ჩადენილი სამხედრო დანაშაულები დოკუმენტირებულია რამდენიმე სამხედრო კონფლიქტში, მათ შორის ჩეჩნეთის მეორე ომში,<ref name="a907">{{cite book | last=Gilligan | first=Emma | title=Terror in Chechnya: Russia and the Tragedy of Civilians in War | publisher=Princeton University Press | date=9 November 2009 | isbn=978-1-4008-3176-0 | url=https://books.google.com/books?id=WLFzd1TP0PwC&pg=PA6 | access-date=31 May 2025 | page=}}</ref><ref name="p111">{{cite web | title=War Crimes In Chechnya and the Response of the West | website=Human Rights Watch | date=29 February 2000 | url=https://www.hrw.org/news/2000/02/29/war-crimes-chechnya-and-response-west | access-date=31 May 2025}}</ref> რუსეთ-საქართველოს ომსა<ref name="c800">{{cite web | title=Georgia: International Groups Should Send Missions | website=Human Rights Watch | date=18 August 2008 | url=https://www.hrw.org/news/2008/08/18/georgia-international-groups-should-send-missions | access-date=31 May 2025}}</ref> და რუსეთ-უკრაინის ომში.<ref name="h508">{{cite journal | last=Wille | first=Belkis | title="We Had No Choice" | journal=Human Rights Watch | date=1 September 2022 | url=https://www.hrw.org/report/2022/09/01/we-had-no-choice/filtration-and-crime-forcibly-transferring-ukrainian-civilians | access-date=31 May 2025 | page=}}</ref> 2024 წელს [[სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლო]]მ რუსეთის უმაღლესი სამხედრო ოფიცრების — სერგეი შოიგუს, ვალერი გერასიმოვის, სერგეი კობილაშისა და ვიქტორ სოკოლოვის დაკავების ორდერები გასცა უკრაინაში მშვიდობიან მოსახლეობასა და სამოქალაქო ობიექტებზე თავდასხმების წარმართვის გამო, რაც სავარაუდო სამხედრო დანაშაულად კვალიფიცირდება.<ref name="Reuters_11_July_2024">{{cite news |date=11 July 2024 |title=International Criminal Court issues arrest warrants for Russia's Shoigu and Gerasimov |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/europe/international-criminal-court-issues-arrest-warrant-russias-shoigu-gerasimov-2024-06-25/ |access-date=5 July 2025 }}</ref> 2025 წლის მაისში გამოქვეყნებულ გაეროს ანგარიშში გაკეთდა დასკვნა, რომ რუსეთის შეიარაღებული ძალების მიერ ხერსონში მშვიდობიან მოსახლეობაზე განხორციელებული განმეორებადი თავდასხმები დრონებით სამხედრო დანაშაულსა და კაცობრიობის წინააღმდეგ მიმართულ დანაშაულს უტოლდება.<ref name="p704">{{cite web | title=UN Commission concludes that Russian armed forces' drone attacks against civilians in Kherson Province amount to crimes against humanity of murder | website=OHCHR | date=28 May 2025 | url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/05/un-commission-concludes-russian-armed-forces-drone-attacks-against-civilians | access-date=31 May 2025}}</ref> ==სტრუქტურა== რუსეთის პრეზიდენტი შეიარაღებული ძალის უმაღლესი მთავარსარდალია. რუსეთის ფედერაციის თავდაცვის სამინისტრო ჯარის ადმინისტრაციული ორგანოა, რომელიც პასუხისმგებელია საბრძოლო მზადყოფნაზე, ცოცხალი ძალის მობილიზებასა და შესყიდვებზე. იგი ახორციელებს საპრეზიდენტო დირექტივების იმპლემენტაციას და ზედამხედველობს გენერალურ შტაბს.{{sfn|DIA 2017|pages=23-24}} თავად გენერალური შტაბის მოვალეობაა რუსეთის წინაშე არსებული საფრთხეების შესწავლა და ქვეყნისა თუ მისი ინტერესების დაცვის გეგმების შემუშავება.{{sfn|DIA 2017|page=24}} მოსკოვში მდებარე თავდაცვის ეროვნული მართვის ცენტრი, რომელიც [[2014]] წელს დაარსდა, შეიარაღებული ძალის მართვისა და კონტროლის სისტემის უმნიშვნელოვანესი კომპონენტია.{{sfn|DIA 2017|page=28}} ამერიკის შეერთებული შტატების შტაბების მეთაურთა გაერთიანებულ კომიტეტთან შედარებით, რუსეთის გენერალურ შტაბს გაცილებით ფართო როლი აკისრია, რაც მთელ შეიარაღებულ ძალაზე ოპერატიულ სარდლობას გულისხმობს. იგი ასევე პასუხისმგებელია გრძელვადიან დაგეგმარებაზე, დოქტრინების შემუშავებასა და აღჭურვილობის შესყიდვაზე. გენერალური შტაბის უფროსი, გარდა იმისა, რომ ყველა სახეობის ჯარსა და სამსახურს მეთაურობს, შტაბის შიგნით ფლობს „გენერალური ინსპექტორის“ მსგავს უფლებამოსილებებს — იგი პასუხისმგებელია შტაბის სტრუქტურასა და ფუნქციებზე და, ამავდროულად, თავდაცვის მინისტრის მოადგილის პოსტსაც იკავებს.<ref>{{Cite web |last=Bartles |first=Charles K. |title=Getting Gerasimov Right |date=January–February 2016 |access-date=24 January 2026 |work=[[Military Review]] |url=https://www.armyupress.army.mil/Portals/7/military-review/Archives/English/MilitaryReview_20160228_art009.pdf }}</ref>{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|page=13}} გენერალური შტაბის მნიშვნელოვან დეპარტამენტებს შორის აღსანიშნავია მთავარი ოპერატიული სამმართველო — ყველაზე დიდი დანაყოფი, რომელიც ოპერატიულ და სტრატეგიულ დაგეგმარებაზეა პასუხისმგებელი.{{sfn|Blanc|Demus|Evans|Grisé|2023|pages=22}} ასევე საკვანძოა მთავარი სამმართველო (წარსულში ცნობილი როგორც მთავარი სადაზვერვო სამმართველო), რომელიც სამხედრო და სამოქალაქო ხელმძღვანელობას ინფორმაციით ამარაგებს და გენშტაბის შიგნით გარკვეული ავტონომიით სარგებლობს.{{sfn|Blanc|Demus|Evans|Grisé|2023|pages=22}} ამავე სტრუქტურაში შედის სამხედრო პოლიციის მთავარი სამმართველო ([[2012]] წლიდან),<ref>{{cite news|author=<!--Staff writer(s)/no by-line.-->|date=3 July 2012|title=Военная полиция появится в России 1 декабря 2012 года|language=ru|work=[[Interfax]]|url=https://www.interfax.ru/russia/253641|access-date=22 April 2022|archive-date=23 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211023115756/https://www.interfax.ru/russia/253641|url-status=live}}</ref> მთავარი საორგანიზაციო-სამობილიზაციო სამმართველო და კავშირგაბმულობის მთავარი სამმართველო.{{sfn|Blanc|Demus|Evans|Grisé|2023|page=17}} [[2018]] წლის ივლისში კი შეიქმნა რუსეთის შეიარაღებული ძალის მთავარი სამხედრო-პოლიტიკური სამმართველო, რითაც აღდგა იდეოლოგიური მომზადების ფუნქცია — ის, რაც [[საბჭოთა არმია|საბჭოთა არმიის]] დაშლის შემდეგ გაუქმებული იყო.<ref>{{Cite web|date=31 July 2018|title=Putin gives Russian army a political wing|url=https://timesofmalta.com/articles/view/putin-gives-russian-army-a-political-wing.685749|access-date=12 December 2021|website=Times of Malta|language=en-gb|archive-date=6 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220506003904/https://timesofmalta.com/articles/view/putin-gives-russian-army-a-political-wing.685749|url-status=live}}</ref> ===ჯარის სახეობები=== შეიარაღებული ძალა შემდეგი სტრუქტურული ერთეულებისგან შედგება:{{sfn|Grau|Bartles|2016|page=27}} * შეიარაღებული ძალის სახეობები:{{efn|{{langx|ru|Вид вооружённых сил}}}} რუსეთის სახმელეთო ჯარები, რუსეთის საჰაერო-კოსმოსური ძალები და სამხედრო-საზღვაო ფლოტი. * ცალკეული გვარეობები:{{efn|{{langx|ru|Род войск}}}} სტრატეგიული დანიშნულების სარაკეტო ჯარები, რუსეთის საჰაერო-სადესანტო ჯარები და უპილოტო სისტემების ჯარი. * სპეციალური დანიშნულების ფორმირებები:{{efn|{{langx|ru|Формирования специального назначения}}}} სპეციალური ოპერაციების ძალები. * სპეციალური გვარეობები:{{efn|{{langx|ru|Специальные войска}}}} მატერიალურ-ტექნიკური უზრუნველყოფა. გარდა ამისა, არსებობს კიდევ ორი ცალკეული გვარეობა — ეროვნული გვარდია და სასაზღვრო სამსახური. მათ ნარჩუნებული აქვთ „შეიარაღებული ძალის“ სამართლებრივი სტატუსი, თუმცა არ შედიან რუსეთის გენერალური შტაბის იურისდიქციაში. ეროვნული გვარდია ყოფილი შინაგანი ჯარების ბაზაზეა ჩამოყალიბებული; ეს ახალი სტრუქტურა შინაგან საქმეთა სამინისტროს გამოეყო, ცალკე უწყებად ჩამოყალიბდა და უშუალოდ რუსეთის პრეზიდენტს ექვემდებარება. რაც შეეხება სასაზღვრო სამსახურს, იგი უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის (ქვეყნის მთავარი შიდა სადაზვერვო სააგენტოს) გასამხედროებული ორგანიზაციაა. ორივე ორგანიზაციას, თავიანთი ძირითადი სამშვიდობო საქმიანობის გარდა, საომარი მოქმედებების დროს მნიშვნელოვანი ამოცანები აკისრიათ და ფლობენ საკუთარ სახმელეთო, საჰაერო და საზღვაო დანაყოფებს. მთლიანობაში, შეიარაღებულ ძალას ტრადიციულად უბრალოდ „ჯარს“ (არმიას) უწოდებენ, გარდა იმ შემთხვევებისა, როდესაც სამხედრო-საზღვაო ფლოტი სპეციალურად არის გამოყოფილი. ===სამხედრო ოლქები, არმიები და საჰაერო ძალები=== რუსეთში არსებობს ხუთი სამხედრო ოლქი: [[მოსკოვი]]ს სამხედრო ოლქი, [[ლენინგრადი]]ს სამხედრო ოლქი, [[სამხრეთის სამხედრო ოლქი]], ცენტრალური სამხედრო ოლქი და აღმოსავლეთის სამხედრო ოლქი. [[2024]] წელს დასავლეთის სამხედრო ოლქი ლენინგრადისა და მოსკოვის ოლქებად დაიყო, ხოლო ჩრდილოეთის ფლოტის გაერთიანებული სტრატეგიული სარდლობა, რომელიც სამხედრო ოლქის დონეს უთანაბრდებოდა, გაუქმდა. [[1992]] წელს სულ რვა ოლქი არსებობდა: მოსკოვის, ლენინგრადის, ჩრდილოეთ კავკასიის, [[ვოლგა|ვოლგის]], [[ურალის ფედერალური ოკრუგი|ურალის]], იმიერბაიკალის, [[ციმბირი]]სა და შორეული აღმოსავლეთის. [[კალინინგრადი]]ს სპეციალური რაიონი [[1997]] წელს შეიქმნა, [[1998]] წელს კი იმიერბაიკალის ოლქი გაუქმდა და მისი ტერიტორია ციმბირისა და შორეული აღმოსავლეთის ოლქებს შორის განაწილდა. [[2001]] წელს ვოლგისა და ურალის ოლქები გაერთიანდა და ვოლგა-ურალის ოლქი ეწოდა. [[2010]] წელს მანამდე არსებული ექვსი ოლქი და კალინინგრადის რეგიონი ოთხ მსხვილ ოლქად შეაკუმშეს, რომლებიც, ამავდროულად, გაერთიანებულ საჯარისო სარდლობებს წარმოადგენდნენ; ესენია დასავლეთის, სამხრეთის, ცენტრალური და აღმოსავლეთის ოლქები. ჩრდილოეთის ფლოტის გაერთიანებული სტრატეგიული სარდლობა კი [[2015]] წელს ჩამოყალიბდა. რუსეთის ფედერაციის არსებობის ადრეულ პერიოდში სამხედრო ოლქებმა საბჭოთა ეპოქისგან მემკვიდრეობით მიიღეს „დაკომპლექტების, წვრთნისა და აღჭურვის“ ფუნქცია, რაც ძირითადად ლოგისტიკასა და ცოცხალი ძალის ფორმირებაზე — მათ შორის წვრთნასა და საკონტრაქტო ჯარისკაცების აყვანაზე — ვრცელდებოდა. ოლქები უმთავრესად სახმელეთო ძალებზე იყვნენ ფოკუსირებულნი. საბრძოლო სარდლობა გენერალური შტაბიდან ოლქების დაქვემდებარებაში მყოფ შენაერთებზე (მაგალითად, საველე არმიებზე) იყო დელეგირებული. ეს მიდგომა შეიცვალა 2008 წლის რეფორმით, რომელმაც თითოეული ოლქი ოპერატიულ-სტრატეგიულ სარდლობად აქცია. ამ ცვლილებამ რუსული სამხედრო ოლქები ამერიკულ გეოგრაფიულ გაერთიანებულ სარდლობებს გაუტოლა. ისინი ზედამხედველობენ ჯარის თითოეული სახეობის მუდმივმოქმედ ძალებს, ასევე საჰაერო-სადესანტო ან სხვა გვარეობების (მათ შორის, ზოგჯერ GRU-ს) მიმაგრებულ ნაწილებს. თითოეულ სამხედრო ოლქს აქვს თავდაცვის მართვის საკუთარი ცენტრი, რომელიც მოსკოვის თავდაცვის ეროვნული მართვის ცენტრის რეგიონულ ანალოგს წარმოადგენს და მასთან მუდმივ კავშირზეა. საომარ პირობებში სამხედრო ოლქი, კონკრეტული ოპერაციის საჭიროებიდან გამომდინარე, აყალიბებს ჯარების დაჯგუფებას. 2022 წელს უკრაინაში რუსეთის შეჭრის დასაწყისში, იმ დროისთვის არსებულმა ოლქებმა შექმნეს დასავლეთის, სამხრეთის, ცენტრალური და აღმოსავლეთის ჯარების დაჯგუფებები, სადაც ოლქის შტაბ-ბინა იმავდროულად ამ დაჯგუფების შტაბ-ბინასაც წარმოადგენდა. გარდა ამისა, სომხეთში მდებარე 102-ე სამხედრო ბაზა (ამიერკავკასიის ჯარების ყოფილი დაჯგუფებიდან) ექვემდებარება სამხრეთის სამხედრო ოლქს, რომლის შტაბიც დონის [[როსტოვის ოლქი|როსტოვშია]]. [[ტაჯიკეთი|ტაჯიკეთში]] განლაგებული 201-ე გვარდიული სამხედრო ბაზა ემორჩილება ცენტრალურ სამხედრო ოლქს ეკატერინბურგში, ხოლო [[მოლდოვა]]ში (დნესტრისპირეთში) მყოფი რუსული ჯარების ოპერატიული ჯგუფი ანგარიშვალდებული იყო დასავლეთის სამხედრო ოლქის წინაშე სანქტ-პეტერბურგში. სამხედრო ოლქების ქვემოთ, სახმელეთო ჯარების ძირითად ოპერატიულ ფორმირებებს დანომრილი არმიები წარმოადგენენ; 2022 წლის მონაცემებით, ესენია 11 საერთო-საჯარისო არმია და 1-ლი გვარდიული სატანკო არმია. მათ ასევე დიდი ტაქტიკური როლი აკისრიათ; უკრაინის ომის დროს არმიის დონის შტაბები ხშირად პირდაპირ მეთაურობდნენ ბატალიონის ტაქტიკურ ჯგუფებს და გვერდს უვლიდნენ დივიზიის, ბრიგადის ან პოლკის შტაბებს. საჰაერო-კოსმოსურ ძალებს, რომლებიც [[2015]] წელს რუსეთის სამხედრო-საჰაერო ძალებისა და საჰაერო-კოსმოსური თავდაცვის ძალების შერწყმით შეიქმნა, აქვთ თავიანთი ანალოგი — საჰაერო და საჰაერო თავდაცვის არმიები; [[2017]] წლის მონაცემებით, თითოეული ასეთი არმია მიმაგრებული იყო ოთხიდან ერთ-ერთ ოლქზე. თავად სახმელეთო ჯარებს საკუთარი ავიაცია არ გააჩნიათ, თუმცა 2022 წლის ბოლოს გამოცხადდა, რომ თითოეული საერთო-საჯარისო არმია მიიღებდა საავიაციო ბრიგადას (იმის დაზუსტების გარეშე, ეს ბრიგადები უშუალოდ სახმელეთო ჯარების საკუთრებაში იქნებოდა თუ საჰაერო-კოსმოსური ძალების მიმაგრებული ნაწილები). ასევე ცნობილი გახდა, რომ ყოფილი დასავლეთის სამხედრო ოლქის მე-6 საჰაერო და საჰაერო თავდაცვის არმიის აქტივები ახალ, ლენინგრადისა და მოსკოვის ოლქების ორ არმიას შორის გადანაწილდება. ===სამხედრო-საზღვაო ფლოტი=== სამხედრო-საზღვაო ფლოტის შტაბ-ბინა სანქტ-პეტერბურგში მდებარეობს და მის შემადგენლობაში ოთხი ფლოტი და ერთი ფლოტილია შედის. თითოეული მათგანი ადმინისტრაციულ ბრძანებებსა და მითითებებს ფლოტის მთავარი შტაბიდან იღებს, თუმცა ოპერატიულად ემორჩილება შესაბამის ოპერატიულ-სატრატეგიულ სარდლობას (OSK) და მიბმულია კონკრეტულ სამხედრო ოლქზე.[148] კალინინგრადში ბაზირებული ბალტიის ფლოტი ადრე დასავლეთის ოლქს ექვემდებარებოდა, ახლა კი ლენინგრადის ოლქის შემადგენლობაშია. [[ვლადივოსტოკი|ვლადივოსტოკში]] განლაგებული წყნარი ოკეანის ფლოტი მიბმულია აღმოსავლეთის ოლქზე. კასპიის ფლოტილია (შტაბ-ბინით [[ასტრახანი|ასტრახანში]]) და [[შავი ზღვის ფლოტი]] ფლოტი (შტაბ-ბინით [[სევასტოპოლი|სევასტოპოლში]]) სამხრეთის სამხედრო ოლქს ექვემდებარებიან. რაც შეეხება ჩრდილოეთის ფლოტს, რომლის შტაბიც [[სევერომორსკი|სევერომორსკშია]], იგი [[2015]]-დან [[2024]] წლამდე ოლქის დონის ცალკეულ გაერთიანებულ სტრატეგიულ სარდლობას წარმოადგენდა, დღეს კი ლენინგრადის ოლქის დაქვემდებარებაშია.[149][150] რუსეთის ბირთვული ტრიადის საზღვაო კომპონენტის უდიდეს ნაწილს ჩრდილოეთის ფლოტი აკონტროლებს, გარკვეულ წილს კი — წყნარი ოკეანის ფლოტიც ფლობს.[148] სამხედრო-საზღვაო ფლოტს მხარს უჭერს საზღვაო ავიაცია, რაც მას საჰაერო-კოსმოსური ძალების გარდა ერთადერთ საჯარისო სახეობად აქცევს, რომელსაც საკუთარი თვითმფრინავები ჰყავს,[151] და ასევე აქვს საზღვაო ქვეითი ჯარი, რომელიც 2022 წლამდე ხუთი ბრიგადისგან შედგებოდა. 2022 წელს გამოცხადდა, რომ ხუთივე ბრიგადა დივიზიებად გადაკეთდებოდა, 2023 წლის ზაფხულში კი მეექვსე ბრიგადაც ჩამოყალიბდა.[152] საზღვაო ქვეითების დანიშნულება არა იძულებითი ამფიბიური დესანტის გადასხმა, არამედ ისეთ სანაპიროზე გადასვლაა, სადაც წინააღმდეგობის დონე დაბალია ან გარემო უკვე კონტროლდება — მას შემდეგ, რაც უსაფრთხო პლაცდარმს მისივე ორგანული ნაწილები ან სხვა სახმელეთო ძალები მოამზადებენ.[153] რუსეთს ჰყავს მხოლოდ ერთი ავიამზიდი — [[ადმირალი კუზნეცოვი|„ადმირალი კუზნეცოვი“]].[154][155] გემი 2018 წლიდან მწყობრიდანაა გამოსული და სარემონტო სამუშაოებს გადის. რემონტის პროცესს მუდმივად აფერხებს სხვადასხვა ავარიები, სახსრების გაფლანგვა და სხვა დაბრკოლებები.[156] ==ლოგისტიკა== რუსეთის შეიარაღებული ძალის მატერიალურ-ტექნიკური უზრუნველყოფის სამსახური (MTO) არის სტრუქტურა, რომელსაც ჯარის მუდმივი საბრძოლო მზადყოფნისთვის მისი მომარაგება და შენახვა აკისრია. რუსეთმა მემკვიდრეობით მიიღო საბჭოთა ეპოქის ორი უწყება, რომლებიც ამ ამოცანას ასრულებდნენ — ზურგის სამსახური და ტექნიკური უზრუნველყოფის სამსახური (ეს უკანასკნელი შესყიდვებზე იყო ფოკუსირებული). 2008 წლის რეფორმების დროს ისინი ერთ ცენტრალიზებულ სისტემაში გაერთიანდნენ.[157] MTO-ს ხელმძღვანელი, ამავდროულად, თავდაცვის მინისტრის მოადგილეა ლოგისტიკის დარგში.[158][159] სახმელეთო ჯარების თითოეულ მანევრულ ბრიგადაში არის MTO-ს ბატალიონი, ხოლო სამხედრო ოლქის დონეზე არსებობს მატერიალურ-ტექნიკური უზრუნველყოფისა და სარკინიგზო ბრიგადები, მომარაგების საწყობები და სარემონტო ქარხნები.[160][161] რუსულ ლოგისტიკურ სისტემაში არ მოქმედებს პრინციპი „მოითხოვე და მიიღე“; აქ გამოიყენება „ზემოდან ქვემოთ მიწოდების“ მოდელი, სადაც ზემდგომი დანაყოფი ალგორითმული გათვლების საფუძველზე თავად განსაზღვრავს მარაგების რაოდენობასა და მიწოდების გრაფიკს.[160] MTO-ს სისტემა დიდ აქცენტს აკეთებს მომარაგებისთვის არსებული სატრანსპორტო ხაზების გამოყენებაზე. ამ მიზნით, ლოგისტიკურ ბრიგადებში შედის სარკინიგზო ბრიგადები და მილსადენების ბატალიონები.[160] MTO-ს დეპარტამენტებს შორის არის[162] სატრანსპორტო უზრუნველყოფის დეპარტამენტი (ამერიკის სატრანსპორტო სარდლობის მიახლოებითი ანალოგი), რომელიც კოორდინაციას უწევს და ხელშეკრულებებს აფორმებს სამხედრო გადაზიდვებზე რკინიგზით, ჰაერითა თუ ზღვით.[163] სხვა სტრუქტურებს შორისაა საავტომობილო და სატანკო, ასევე სარაკეტო და საარტილერიო დეპარტამენტები.[162] რუსეთის სარკინიგზო სისტემა არმიის მთავარი სტრატეგიული და ოპერატიული გადაადგილების საშუალებაა,[164] რადგან პირადი შემადგენლობისა და ტვირთების აბსოლუტური უმრავლესობა სწორედ რკინიგზით გადაადგილდება.[165] MTO-ს შემადგენლობაში შემავალ სარკინიგზო ჯარებს ევალებათ ლიანდაგების მომზადება, მშენებლობა და დაცვა. ისინი ათ ცალკეულ ბრიგადასა და ორ ცალკეულ ბატალიონში არიან ორგანიზებულნი.[166] სხვადასხვა ანგარიშების თანახმად, 2022 წელს უკრაინაში სრულმასშტაბიანი შეჭრის შემდეგ, რუსეთს სერიოზული პრობლემები შეექმნა ლოგისტიკის კუთხით, რამაც, სხვა საკითხებთან ერთად, რუს ჯარისკაცებში არასაკმარისი კვებაც გამოიწვია.[167] 2026 წლის აპრილში გამოცემა The Sunday Times-მა გაავრცელა ინფორმაცია, რომ უკრაინის დაზვერვისგან მიიღო მტკიცებულებები, რომლებიც რუსულ ჯარში კანიბალიზმის მინიმუმ ხუთ შემთხვევას ადასტურებდა. მტკიცებულებები მოიცავდა 2025 წლის ნოემბრის აუდიოჩანაწერებს, რომლებიც ეხებოდა დონეცკის ოკუპირებულ ტერიტორიაზე მომხდარ ინციდენტს — იქ რუსი ჯარისკაცი იმ ორ თანამებრძოლს შორის ერთ-ერთის მოჭრილი ფეხის ჭამას ცდილობდა, რომლებიც თავადვე მოკლა. ქვედანაყოფის მეთაურმა მომხდარი თავისი ბრიგადის ლეიტენანტს მოახსენა. ასევე გავრცელდა ფოტომასალაც, მათ შორის მოჭრილი ფეხის ფოტო, რომელიც Times-ის განცხადებით ავთენტურია. ფოტო სამხედრო ქირურგსაც გადაუგზავნეს, რომელმაც დაადასტურა, რომ ჭრილობა ბასრი დანით მიყენებულს ჰგავდა.[168][169] ==პირადი შემადგენლობა== რუსეთის შეიარაღებული ძალა ჰიბრიდულ სისტემას იყენებს, რომელიც სავალდებულო სამხედრო გაწვევასა და ნებაყოფლობით (საკონტრაქტო) სამსახურს აერთიანებს. რუსეთის ყველა მამრობითი სქესის მოქალაქე ვალდებულია 17 წლის ასაკში დარეგისტრირდეს სამხედრო აღრიცხვაზე, ხოლო 18-დან 27 წლამდე ასაკის ყველა მამაკაცისთვის სავალდებულოა თორმეტთვიანი სამხედრო სამსახურის გავრცელება. თავდაპირველად სამსახურის ვადა ორი წელი იყო, თუმცა 2007 წლის მარტში იგი 18 თვემდე შემცირდა, 2008 წლის იანვარში კი — ერთ წლამდე. 2022 წლის დეკემბერში გაწვევის მაქსიმალური ასაკი 30 წლამდე გაიზარდა, პარალელურად კი გაჟღერდა წინადადება სამსახურის თავდაპირველი ორწლიანი ვადის აღდგენის შესახებ. სამხედროების უმეტესობისთვის სავალდებულო საპენსიო ასაკი 65 წელია, გარდა პოლკოვნიკ-გენერლების, ადმირლებისა და მათზე მაღალი ჩინებისა, რომელთათვისაც ეს ზღვარი 70 წელს შეადგენს. თავდაცვის სამინისტროს განცხადებით, შეიარაღებულმა ძალამ უნდა შეინარჩუნოს სამობილიზაციო რეზერვი, რათა არსებობდეს მუდმივმოქმედი ჯარის გაძლიერების რესურსი იმ შემთხვევისთვის, თუ ეს უკანასკნელი დამოუკიდებლად ვერ შეძლებს შეიარაღებული კონფლიქტის შეკავებას ან ჩახშობას. შეიარაღებული ძალების ოფიციალური შტატების რაოდენობა რუსეთის პრეზიდენტის ბრძანებულებით განისაზღვრება. ჯარის რაოდენობა საბჭოთა ეპოქის 2.7 მილიონიანი ნიშნულიდან 1994 წლისთვის 2.1 მილიონამდე შემცირდა. [[1997]] წელს პირადი შემადგენლობა 1.6 მილიონს შეადგენდა, [[2000]] წლისთვის კი ეს ციფრი დაახლოებით 1 მილიონამდე ჩამოვიდა. 2008 წლის რეფორმამ ოფიცერთა საშტატო ერთეულები 220,000-მდე შეამცირა და მიზნად დაისახა 2017 წლისთვის 425,000 პროფესიონალი საკონტრაქტო ჯარისკაცის აყვანა. ყოველწლიურად სამხედრო სამსახურს 270,000 წვევამდელი გადიოდა. 2010 წელს მოქმედი ჯარისკაცების რაოდენობა დაახლოებით 1 მილიონად ფასდებოდა, თუმცა რუსეთის ანგარიშვალდებულების პალატამ 2013 წელს განაცხადა, რომ არმიაში საშტატო ადგილების თითქმის მეოთხედი ვაკანტური იყო. 2022 წლის უკრაინაში შეჭრამდე რუსული ჯარის სავარაუდო რაოდენობა 900,000-ს შეადგენდა. ვრცელდებოდა ინფორმაცია, რომ ომის მიმდინარეობისას თავდაცვის სამინისტრო ყოველწლიურად 400,000-დან 500,000-მდე ახალ ჯარისკაცს აიყვანდა. 2022 წლის დეკემბერში პუტინმა შეიარაღებული ძალების ოფიციალური შტატი 1.15 მილიონიდან 1.5 მილიონამდე გაზარდა. 2022 წლის 28 მაისს, უკრაინაში მიმდინარე აგრესიის ფონზე, ვლადიმერ პუტინმა ხელი მოაწერა კანონს, რომელმაც პირველი სამხედრო კონტრაქტის გაფორმებისთვის მანამდე არსებული ზედა ასაკობრივი ზღვარი (40 წელი) გააუქმა. უკრაინაში მებრძოლი საკონტრაქტო ჯარისკაცების უმრავლესობა რუსეთის მოსახლეობის ღარიბი ფენებიდანაა. ფულადი ბონუსი, რომელსაც უკრაინაში საომრად წასულებს პირველივე კონტრაქტის გაფორმებისას უხდიან, რუსეთში მრავალი ადამიანის მთელი წლის ხელფასზე მეტია. 2024 წლის ნოემბერში, ცოცხალი ძალის მძიმე დანაკარგების ფონზე, რუსეთმა უკრაინაში დაჭრილი სამხედროებისთვის განკუთვნილი კომპენსაციები შეამცირა, ვინაიდან დაჭრილთა დიდი რაოდენობის გამო მთავრობა სულ უფრო მზარდ სამხედრო ხარჯებს აწყდება. 2025 წლის ივნისში უკრაინულმა და დასავლურმა შეფასებებმა უკრაინაში რუსეთის სამხედრო დანაკარგების (დაღუპულთა და დაჭრილთა) შესახებ ერთ მილიონს გადააჭარბა. 2026 წლის იანვარში [[ნატო]]ს გენერალურმა მდივანმა მარკ რუტემ განაცხადა, რომ თვეში 25,000-მდე რუსი ჯარისკაცი იღუპებოდა და ამ დანაკარგებს „კატასტროფული“ უწოდა. 2026 წლის აპრილში რუსულმა უფლებადამცველმა ორგანიზაციებმა აღნიშნეს, რომ იმატა შეტყობინებებმა იმის შესახებ, რომ არაფხიზელ მდგომარეობაში მყოფ მამაკაცებს, სავარაუდოდ, მოტყუებით ან იძულებით აწერინებდნენ სამხედრო კონტრაქტებს. ეს გამოწვეულია იმით, რომ რეკრუტირებისთვის ფინანსური სტიმულების გამოყენება სულ უფრო რთულდება, რის გამოც სამხედრო კომისარიატებს გეგმების შესრულება უჭირთ. ===ქალები=== [[2013]] წლის მონაცემებით, რუსეთის შეიარაღებული ძალების სოციოლოგიური კვლევის ცენტრის სოციალური პროცესების მონიტორინგის დეპარტამენტის ხელმძღვანელმა, ვიცე-პოლკოვნიკმა ელენა სტეპანოვამ განაცხადა: „[[2007]] წელთან შედარებით, ქალი ოფიცრებისა და პრაპორშჩიკების რაოდენობა თითქმის ორი მესამედით შემცირდა. თუ 2007 წელს კონტრაქტით 30,000-ზე მეტი ქალი მსახურობდა, ახლა მათი რაოდენობა 11,000-ს ოდნავ აღემატება, მათ შორის სხვადასხვა ჩინის 4,300 ოფიცერია“. მისივე თქმით, ეს ტენდენცია არ არის რაიმე განსაკუთრებული და იგი სრულიად თანხვედრაშია რუსეთის შეიარაღებული ძალების საერთო შემცირების პროცესთან. ===უცხოელი პირადი შემადგენლობა=== რუსულ ჯარში მსახურება ასევე ნებადართულია „დამოუკიდებელ სახელმწიფოთა თანამეგობრობის“ ([[დსთ]]) იმ მოქალაქეებისთვის, რომლებიც არ ფლობენ რუსეთის მოქალაქეობას. 2003 წლის დეკემბრისთვის რუსეთის პარლამენტმა პრინციპების დონეზე დაამტკიცა კანონი, რომელიც შეიარაღებულ ძალებს უცხო ქვეყნის მოქალაქეების კონტრაქტით აყვანის უფლებას აძლევდა, რის სანაცვლოდაც მათ რამდენიმეწლიანი სამსახურის შემდეგ რუსეთის მოქალაქეობას სთავაზობდნენ. თუმცა, 2010 წლამდე უცხოელებს რუსეთის ჯარში მსახურება მხოლოდ რუსული პასპორტის მიღების შემდეგ შეეძლოთ. თავდაცვის სამინისტროს 2010 წლის გეგმით, ორმაგი მოქალაქეობის არმქონე უცხოელებს საშუალება მიეცათ გაეფორმებინათ 5-წლიანი კონტრაქტი და სამწლიანი სამსახურის შემდეგ რუსეთის მოქალაქეობის მიღების უფლება მოეპოვებინათ. 2022 წლის 20 სექტემბერს სახელმწიფო [[სახელმწიფო დუმა|დუმამ]] მიიღო კანონპროექტი, რომლის მიხედვითაც უცხოელ ჯარისკაცებს რუსეთის მოქალაქეობა უკვე 12-თვიანი სამსახურის შემდეგ გადაეცემათ (მანამდე ეს მოთხოვნა სამ წელს შეადგენდა). ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:რუსეთის შეიარაღებული ძალები]] 9wdatbynvnx34hme2kg5hv2jbaf9cxj 5406650 5406649 2026-06-04T05:14:23Z AkakiBalanchivadze 92095 /* უცხოელი პირადი შემადგენლობა */ 5406650 wikitext text/x-wiki '''რუსეთის ფედერაციის შეიარაღებული ძალები''' ({{lang-ru|Вооружённые Си́лы Росси́йской Федера́ции}}), ასევე ცნობილი, როგორც '''რუსეთის შეიარაღებული ძალები''' — [[რუსეთი|რუსეთის]] სამხედრო ძალები, რომელიც ორგანიზებულია სამ შტოდ - სახმელეთო ჯარები, საზღვაო ძალები და კოსმოსური ძალები - სამ დამოუკიდებელ საბრძოლო დანაყოფად (სტრატეგიული სარაკეტო ძალები, საჰაერო-სადესანტო ძალები და უპილოტო სისტემების ძალები )<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/#military-and-security|title=Russia|date=28 February 2023|publisher=Central Intelligence Agency|via=CIA.gov|access-date=20 September 2022|archive-date=9 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210109173026/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/#military-and-security|url-status=dead}}</ref> და სპეციალური ოპერაციების ძალების სარდლობად.<ref>IISS, ''The Military Balance 2022,'' 201.</ref> რუსეთის შეიარაღებული ძალები მსოფლიოში სიდიდით მეხუთე სამხედრო ძალაა, რომელიც დაახლოებით ერთ მილიონ აქტიურ სამხედრო მოსამსახურესა და თითქმის ორ მილიონ რეზერვისტს მოიცავს.<ref>{{cite web |last=Nichol |first=Jim |date=21 December 2022 |title=Russian military announces plan to expand, create new units |url=https://apnews.com/article/putin-finland-sergei-shoigu-ee953abf7f9bf217ccdaa61ec1b35ddd |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221221135310/https://apnews.com/article/putin-finland-sergei-shoigu-ee953abf7f9bf217ccdaa61ec1b35ddd |archive-date=21 December 2022 |access-date=21 December 2022 |work=[[The Associated Press]] |publisher= |quote=Russia expands active personnel to 1.5 million from 1.15 forces}}</ref> ძალებში შედის ბირთვული იარაღის მსოფლიოში უდიდესი მარაგი,<ref>{{cite web |date=August 2020 |title=Nuclear Weapons: Who Has What at a Glance |url=https://www.armscontrol.org/factsheets/Nuclearweaponswhohaswhat |access-date=7 June 2021 |work=[[Arms Control Association]] |archive-date=24 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180124043430/https://www.armscontrol.org/factsheets/Nuclearweaponswhohaswhat |url-status=live }}</ref> ბალისტიკური რაკეტებით აღჭურვილი წყალქვეშა ნავების სიდიდით მეორე ფლოტი მსოფლიოში<ref>{{cite web |url=https://power.lowyinstitute.org/data/military-capability/signature-capabilities/ballistic-missile-submarines/ |work=[[Asia Power Index]] |publisher=[[Lowy Institute]] |date=2021 |title=Ballistic missile submarines data |access-date=25 January 2022 |archive-date=8 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220408173840/https://power.lowyinstitute.org/data/military-capability/signature-capabilities/ballistic-missile-submarines/ |url-status=live }}</ref> და წარმოადგენს ერთადერთ შეიარაღებულ ძალებს ამერიკის შეერთებული შტატებისა და ჩინეთის გარდა, რომელიც სტრატეგიულ ბომბდამშენებს იყენებს.<ref>{{cite book |last1=Paul |first1=T. V. |last2=Wirtz |first2=James J. |last3=Fortmann |first3=Michael |url=https://books.google.com/books?id=9jy28vBqscQC&pg=PA332 |title=Balance of power: theory and practice in the 21st century |publisher=[[Stanford University Press]] |date=2004 |pages=332 |isbn=978-0-8047-5017-2 |access-date=5 December 2021 |archive-date=28 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231028174352/https://books.google.com/books?id=9jy28vBqscQC&pg=PA332#v=onepage&q&f=false |url-status=live }}</ref> 2025 წლის მონაცემებით, რუსეთს მსოფლიოში სიდიდით მესამე სამხედრო ხარჯები აქვს, რაც დაახლოებით 190 მილიარდ აშშ დოლარს, ანუ მშპ-ის 7,5 პროცენტს შეადგენს.<ref name="SIPRI-2020">{{Cite web |date=April 2026|title=Trends in Military Expenditure 2025|url=https://www.sipri.org/sites/default/files/2026-04/2604_milex_2025.pdf#page=2 |access-date=26 April 2026 |publisher=[[Stockholm International Peace Research Institute]]}}</ref> რუსეთის ჯარი ჰიბრიდული სისტემაა, რომელიც ერთმანეთს უთავსებს წვევამდელებსა და საკონტრაქტო მოსამსახურეებს;<ref>{{Cite web |title=Institute for the Study of War |url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/explainer-russian-conscription-reserve-and-mobilization |access-date=9 November 2024 |website=Institute for the Study of War |date=5 March 2022 |language=en |archive-date=9 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241109012636/https://www.understandingwar.org/backgrounder/explainer-russian-conscription-reserve-and-mobilization |url-status=live }}</ref> გარკვეული გამონაკლისების გარდა, რუსეთის კანონმდებლობა სამხედრო სამსახურის გავლის ერთწლიან ვალდებულებას აკისრებს ყველა მამაკაც მოქალაქეს 18-დან 27 წლამდე.<ref name="Law53-FZ">{{cite act|type=Federal Law|index=53-FZ|date=28 March 1998|legislature=[[State Duma]]|title=О воинской обязанности и военной службе|language=ru|trans-title=About military duty and military service|url=http://www.pravo.gov.ru/proxy/ips/?searchres=&bpas=cd00000&a3=102000505&a3type=1&a3value=&a6=&a6type=1&a6value=&a15=&a15type=1&a15value=&a7type=1&a7from=&a7to=&a7date=28.03.1998&a8=53-%D4%C7&a8type=1&a1=&a0=&a16=&a16type=1&a16value=&a17=&a17type=1&a17value=&a4=&a4type=1&a4value=&a23=&a23type=1&a23value=&textpres=&sort=7&x=67&y=18}} {{Cite web |url=http://www.pravo.gov.ru/proxy/ips/?start_search&bpas=cd00000&a3=102000505&a3type=1&a3value=&a6=&a6type=1&a6value=&a15=&a15type=1&a15value=&a7type=1&a7from=&a7to=&a7date=28.03.1998&a8=53-%EF%BF%BD%EF%BF%BD&a8type=1&a1=&a0=&a16=&a16type=1&a16value=&a17=&a17type=1&a17value=&a4=&a4type=1&a4value=&a23=&a23type=1&a23value=&textpres=&sort=7&x=67&y=18&fattrib=1 |title=Законодательство России. Расширенный поиск |access-date=8 October 2022 |archive-date=28 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200728121154/http://www.pravo.gov.ru/proxy/ips/?start_search&bpas=cd00000&a3=102000505&a3type=1&a3value=&a6=&a6type=1&a6value=&a15=&a15type=1&a15value=&a7type=1&a7from=&a7to=&a7date=28 |url-status=dead }}{{Cite web |url=http://www.pravo.gov.ru/proxy/ips/?start_search&bpas=cd00000&a3=102000505&a3type=1&a3value=&a6=&a6type=1&a6value=&a15=&a15type=1&a15value=&a7type=1&a7from=&a7to=&a7date=28.03.1998&a8=53-%EF%BF%BD%EF%BF%BD&a8type=1&a1=&a0=&a16=&a16type=1&a16value=&a17=&a17type=1&a17value=&a4=&a4type=1&a4value=&a23=&a23type=1&a23value=&textpres=&sort=7&x=67&y=18&fattrib=1 |title=Законодательство России. Расширенный поиск |access-date=8 October 2022 |archive-date=28 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200728121154/http://www.pravo.gov.ru/proxy/ips/?start_search&bpas=cd00000&a3=102000505&a3type=1&a3value=&a6=&a6type=1&a6value=&a15=&a15type=1&a15value=&a7type=1&a7from=&a7to=&a7date=28 |url-status=dead }}</ref><ref name=cia>Central Intelligence Agency, [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/ The World Fact Book: Russia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210109173026/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/ |date=9 January 2021 }}</ref> მიუხედავად იმისა, რომ 2000-იანი წლების დასაწყისიდან არსებობდა რიგების პროფესიონალიზაციის მცდელობები,<ref>[https://www.rand.org/pubs/research_reports/RRA1233-6.html Russian Military Personnel Policy and Proficiency: Reforms and Trends, 1991–2021] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241109012638/https://www.rand.org/pubs/research_reports/RRA1233-6.html |date=9 November 2024 }}; Anika Binnendijk, Dara Massicot, Anthony Atler, John J. Drennan, Khrystyna Holynska, Katya Migacheva, Marek N. Posard, Yuliya Shokh; published 15 August 2023.</ref> იგი კვლავაც ძლიერ არის დამოკიდებული წვევამდელებზე, ხოლო საკონტრაქტო სამხედრო მოსამსახურეები თავმოყრილი არიან საკადრო და ელიტურ ქვედანაყოფებში. 2022 წელს უკრაინაში რუსეთის შეჭრამდე წლებში, [[რუსეთის სახმელეთო ჯარები|სახმელეთო ჯარს]] დაევალა ბატალიონის ტაქტიკური ჯგუფების შექმნა ჩარიცხული ჯარისკაცებისგან და მათი განცალკევება წვევამდელთა ნაწილებისგან. ეს ქვედანაყოფები საბრძოლო მზადყოფნის უფრო მაღალ დონეზე იმყოფებოდნენ და რუსეთის კანონმდებლობით მათი განლაგება ქვეყნის ფარგლებს გარეთაც იყო შესაძლებელი.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|p=41}} მიუხედავად მისი აღქმული სამხედრო სიძლიერისა,<ref>{{Cite web |title=Understanding the Russian Military Today {{!}} Russia and Eurasia {{!}} CSIS |url=https://www.csis.org/programs/europe-russia-and-eurasia-program/projects/russia-and-eurasia/understanding-russian |access-date=9 November 2024 |website=www.csis.org |language=en |archive-date=9 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241109012638/https://www.csis.org/programs/europe-russia-and-eurasia-program/projects/russia-and-eurasia/understanding-russian |url-status=live }}</ref> ხარვეზები იქნა შემჩნეული რუსეთის მთლიან საბრძოლო ეფექტურობასა და მისი „უხეში ძალის“ ეფექტურად პროექცირების უნარში.<ref> *[https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IF/IF12606 Russian Military Performance and Outlook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241109012636/https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IF/IF12606 |date=9 November 2024 }} ''Congressional Research Services.'' Updated 10 October 2024. *[https://ecfr.eu/publication/brass-tacks-why-russias-military-fails-to-reform/ Brass tacks: Why Russia's military fails to reform], [[European Council on Foreign Relations]], 15 May 2024 *[https://www.unav.edu/web/global-affairs/global-maritime-power-russian-navy-faces-an-uncertain-future Global Maritime Power? Russia's Navy faces an uncertain future], [[Universidad de Navarra]], 10 June 2022 *[https://www.iiss.org/online-analysis/military-balance/2024/02/moscows-aerospace-forces-no-air-of-superiority/ Moscow's Aerospace Forces: No air of superiority], [[International Institute for Strategic Studies]] 7 February 2024 *[https://www.rand.org/pubs/research_reports/RRA2523-1.html Logistics and Sustainment in the Russian Armed Forces], [[Rand Corporation]], 15 November 2023</ref> მიმდინარე [[რუსეთ-უკრაინის ომი|რუსეთ-უკრაინის ომმა]] გამოავლინა ისეთი სუსტი მხარეები, როგორიცაა კორუფცია,<ref>{{Cite news |title="Вывозили на КАМАЗе". Как российские солдаты и офицеры воровали у армии трусы, берцы и бронежилеты |language=ru |work=BBC News Русская служба |url=https://www.bbc.com/russian/features-63177093 |access-date=17 December 2022 |archive-date=20 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221020044846/https://www.bbc.com/russian/features-63177093 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Kovalev |first=Alexey |title=As War Hits the Homefront, Russia's Defeat Inches Closer |url=https://foreignpolicy.com/2022/10/19/russia-ukraine-war-putin-defeat-retreat-mobilization-military-corruption/ |access-date=17 December 2022 |website=Foreign Policy |date=19 October 2022 |language=en-US |archive-date=17 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221217231239/https://foreignpolicy.com/2022/10/19/russia-ukraine-war-putin-defeat-retreat-mobilization-military-corruption/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=20 October 2022 |title='The army has nothing': new Russian conscripts bemoan lack of supplies |url=https://www.theguardian.com/world/2022/oct/20/the-army-has-nothing-new-russian-conscripts-bemoan-lack-of-supplies |access-date=17 December 2022 |website=The Guardian |language=en |archive-date=25 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230225102851/https://www.theguardian.com/world/2022/oct/20/the-army-has-nothing-new-russian-conscripts-bemoan-lack-of-supplies |url-status=live }}</ref> ხისტი მართვისა და კონტროლის სტრუქტურა,<ref>[https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IF/IF12606 Russian Military Performance and Outlook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241109012636/https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IF/IF12606 |date=9 November 2024 }} ''Congressional Research Services.'' Updated 10 October 2024.</ref> არასათანადო მომზადება<ref>[https://www.newsweek.com/russia-ground-forces-poorly-trained-antiquated-equipment-ukraine-counteroffensive-bakhmut-1800153 Russia's Ground Forces Poorly Trained and Using Antiquated Equipment: U.K.], NewsWeek, updated 16 May 2023</ref> და დაბალი საბრძოლო მოტივაცია.<ref>[https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IF/IF12606 Russian Military Performance and Outlook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241109012636/https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IF/IF12606 |date=9 November 2024 }} ''Congressional Research Service.'' Updated 10 October 2024.</ref> რუსეთის შეიარაღებულმა ძალამ დაკარგა ოკუპირებული/ანექსირებული ტერიტორიების ნაწილი. სხვა პრობლემები იყო საკუთარი აღჭურვილობის ფართომასშტაბიანი განადგურება და ფლანგვა, ასევე განსაკუთრებით მაღალი დანაკარგების მაჩვენებელი.<ref>{{Cite news |last1=Sonne |first1=Paul |last2=Lamothe |first2=Dan |last3=Ilyushina |first3=Mary |date=13 September 2022 |title=Rapid loss of territory in Ukraine reveals spent Russian military |url=https://www.washingtonpost.com/national-security/2022/09/13/putin-russia-military-spent-ukraine/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220914234329/https://www.washingtonpost.com/national-security/2022/09/13/putin-russia-military-spent-ukraine/ |archive-date=14 September 2022 |access-date=10 November 2022 |newspaper=[[The Washington Post]]}}</ref><ref name="The Economist">{{Cite news |date=28 February 2022 |title=The woes of the Russian war machine are big and real. Are they also temporary? |newspaper=[[The Economist]] |url=https://www.economist.com/europe/2022/02/28/the-woes-of-the-russian-war-machine-are-big-and-real-are-they-also-temporary |access-date=13 March 2022 |issn=0013-0613 |archive-date=13 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220313021041/https://www.economist.com/europe/2022/02/28/the-woes-of-the-russian-war-machine-are-big-and-real-are-they-also-temporary |url-status=live }}</ref><ref name="newyorker.com0">{{Cite web |date=11 March 2022 |title=The Russian Military's Debacle in Ukraine |url=https://www.newyorker.com/news/q-and-a/the-russian-militarys-debacle-in-ukraine |access-date=15 March 2022 |magazine=The New Yorker |archive-date=23 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220323052142/https://www.newyorker.com/news/q-and-a/the-russian-militarys-debacle-in-ukraine |url-status=live }}</ref> დასავლელი ანალიტიკოსების დაკვირვებით, რუსეთი კვლავაც იბრძვის სამხედრო პროფესიონალიზაციის მისაღწევად,<ref>{{Cite web |title=Russia has a military professionalism problem, and it is costing them in Ukraine |last1=Posard |first1=Marek N. |last2=Holynska |first2=Khrystyna |work=Breaking Defense |date=21 March 2022 |access-date=25 August 2022 |url=https://breakingdefense.com/2022/03/russia-has-a-military-professionalism-problem-and-it-is-costing-them-in-ukraine/ |archive-date=5 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220805231345/https://breakingdefense.com/2022/03/russia-has-a-military-professionalism-problem-and-it-is-costing-them-in-ukraine/ |url-status=live }}</ref> თუმცა ინარჩუნებს საკუთარი შესაძლებლობების სწრაფად აღდგენის უნარს და ფლობს „საბრძოლო გამოცდილებას“.<ref>{{Cite report |url=https://www.rand.org/pubs/commentary/2024/07/russias-speedy-military-rebuild-doesnt-tell-the-whole.html |title=Russia's Speedy Military Rebuild Doesn't Tell the Whole Story |last=Grisé |first=Michelle |date=5 July 2024 |language=en}}</ref><ref name="ap"/> რუსეთის შეიარაღებული ძალები რუსეთის უშიშროების საბჭოს უშუალო დაქვემდებარებაშია. ამ ფუნქციას იგი სხვა უწყებებთან — უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის სასაზღვრო ჯართან, ეროვნულ გვარდიასთან, შინაგან საქმეთა სამინისტროსთან, ფედერალური დაცვის სამსახურთან, საგარეო დაზვერვასა და საგანგებო სიტუაციების სამინისტროსთან ერთად ასრულებს. ==ისტორია== ===ჩამოყალიბება და ადრეული ისტორია (1991–2008)=== [[საბჭოთა კავშირი]] ოფიციალურად [[1991]] წლის 25 დეკემბერს [[სსრკ-ის დაშლა|დაიშალა]]. მომდევნო ერთი წლის განმავლობაში ერთიანობის შენარჩუნებისა და საბჭოთა შეიარაღებული ძალების „დამოუკიდებელ სახელმწიფოთა თანამეგობრობის“ ([[დსთ]]) ჯარად გარდაქმნის მცდელობები წარუმატებლად დასრულდა. დროთა განმავლობაში, ახლად წარმოქმნილ რესპუბლიკებში დისლოცირებულმა ცალკეულმა შენაერთებმა ერთგულება საკუთარ ეროვნულ მთავრობებს შეჰფიცეს, დამოუკიდებელ სახელმწიფოებს შორის გაფორმებულმა ხელშეკრულებებმა კი სამხედრო აქტივები საბოლოოდ დაანაწილა.{{sfn|Odom|1998|pages=369-387}} მარშალი ევგენი შაპოშნიკოვი ცდილობდა დსთ-ს ერთიანი შეიარაღებული ძალა შეექმნა,{{sfn|Odom|1998|page=375}} თუმცა 1992 წლის მაისში პრეზიდენტმა ბორის ელცინმა რუსეთის ფედერაციის თავდაცვის სამინისტრო დააფუძნა.{{sfn|Odom|1998|pages=385-386}} [[1992]] წლის 7 მაისს [[ბორის ელცინი|ელცინმა]] ხელი მოაწერა ბრძანებულებას რუსეთის შეიარაღებული ძალის ჩამოყალიბების შესახებ და უმაღლესი მთავარსარდლის მოვალეობაც თავად შეითავსა.<ref>{{cite web|url=http://www.politika.su/prav/minobor.html|script-title=ru:Министерство обороны Российской Федерации|trans-title=Ministry of Defence of the Russian Federation|language=ru|publisher=Politika.su|access-date=24 March 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121221184734/https://www.politika.su/prav/minobor.html|archive-date=21 December 2012}}</ref> თავდაცვის მინისტრი პოლკოვნიკ-გენერალი პაველ გრაჩოვი გახდა, რომელსაც პოსტზე დანიშვნისთანავე რუსეთის არმიის პირველი გენერლის წოდება მიენიჭა. [[1993]] წლის ბოლოსთვის დსთ-ს სამხედრო სტრუქტურები უკვე მხოლოდ სამხედრო თანამშრომლობის ფორმატად იქცა.<ref>The Staff for Coordinating Military Cooperation was established as the CIS Joint Armed Forces High Command in March 1992 and then reorganised as the Coordinating Staff in August 1993. It quickly became a very weak body as the new states' authorities asserted their control over their own armed forces. (Russia and NIS Mineral Industry Handbook, International Business Publications, 2007.) Army General [[Vladimir Yakovlev (general)]] appears to have become Chief of the Staff in June 2001 (DS2002-0819).</ref> გრაჩოვი და მისი მოკავშირეები ყველანაირად ცდილობდნენ შაპოშნიკოვისთვის ძირი გამოეთხარათ,{{sfn|Odom|1998|page=375}} ამ უკანასკნელის მცდელობებს კი წინააღმდეგობას ახლად დამოუკიდებელი სახელმწიფოებიც უწევდნენ.{{sfn|Odom|1998|page=376}} 1992 წლის მაისში რუსეთის თავდაცვის სამინისტროს შექმნა საბჭოთა სამხედრო მანქანის პრაქტიკულ დასასრულს ნიშნავდა; შაპოშნიკოვი და მისი მცირერიცხოვანი პერსონალი მოსკოვის ცენტრში მდებარე გენშტაბისა და თავდაცვის სამინისტროს შენობებიდან გამოასახლეს და ქალაქის გარეუბანში, [[ვარშავის პაქტი]]ს ყოფილ შტაბ-ბინაში გადაიყვანეს. დსთ-ს ერთიანი შეიარაღებული ძალის არსებობის ილუზია 1993 წლის ივნისამდე გაგრძელდა — მანამ, სანამ რუსეთის თავდაცვის სამინისტრომ მისი დაფინანსება საბოლოოდ არ შეწყვიტა, რის შემდეგაც შაპოშნიკოვი მთავარსარდლის პოსტიდან გადადგა.{{sfn|Odom|1998|page=386-387}} გარდა იმისა, რომ ახალმა რუსულმა მთავრობამ კონტროლი დაამყარა ყოფილი საბჭოთა შინაგანი ჯარებისა და [[სსრკ-ის სახელმწიფო უშიშროების კომიტეტი]] (კგბ) სასაზღვრო ჯარების დიდ ნაწილზე, როგორც ჩანს, ერთადერთი დამოუკიდებელი ნაბიჯი თავდაცვის სფეროში, რომელიც მათ 1992 წლის მარტამდე გადადგეს, ეროვნული გვარდიის ჩამოყალიბების შესახებ განცხადება იყო.<ref>For some early discussion on this period, see Richard Woff, "A Russian Army", ''[[Jane's Intelligence Review]]'', May 1992, 198-200. See also ''Voenniy vestnik'' No 12, 1991.</ref> [[1995]] წლამდე იგეგმებოდა სულ მცირე 11 ბრიგადის შექმნა, თითოეულში 3,000-დან 5,000-მდე წევრით, ხოლო პირადი შემადგენლობის საერთო რაოდენობა 100,000-ს არ უნდა გასცდენოდა. ეროვნული გვარდიის სამხედრო ნაწილები 10 რეგიონში უნდა განლაგებულიყო, მათ შორის მოსკოვში (სამი ბრიგადა) და კიდევ რამდენიმე მნიშვნელოვან ქალაქსა და მხარეში. მხოლოდ მოსკოვში 15,000-მა ადამიანმა გამოთქვა ახალ რუსულ ჯარში მსახურის სურვილი, რომელთა უმეტესობაც საბჭოთა შეიარაღებული ძალების ყოფილი სამხედრო მოსამსახურე იყო. საბოლოოდ, პრეზიდენტმა ელცინმა წარადგინა ბრძანებულება „რუსული გვარდიის დროებითი მდგომარეობის შესახებ“, თუმცა ის პრაქტიკაში აღარ განხორციელებულა.<ref name="Korotkaya Russian gvardii.">{{cite web|url=http://tsiganok.ru/vpa/reforma/doc/260 |title=Short life of the new Russian Guard |publisher=Tsiganok.ru |date=21 December 2006 |access-date=24 March 2014}}</ref> 1990-იანი წლების განმავლობაში, თავდაცვის სამინისტროს გარდა, კიდევ თორმეტ სხვა უწყებას ჰყავდა საკუთარი სამხედრო ფორმირებები; მათ „ძალოვანი სამინისტროების“ სახელით იცნობდნენ.{{sfn|de Haas|2011|page=8}} მომდევნო რამდენიმე წლის განმავლობაში რუსულმა ჯარებმა დატოვეს ცენტრალური და აღმოსავლეთი ევროპა, ისევე როგორც ზოგიერთი ახლადდამოუკიდებელი პოსტსაბჭოთა სახელმწიფო. რამდენიმე ქვეყანასთან გაფორმებული ხელშეკრულებების თანახმად, ამ რეგიონების უმეტესობიდან უკანასკნელი სამხედრო შენაერთები [[1994]] წლის 31 აგვისტოსთვის იქნა გაყვანილი.<ref>{{Cite journal |last=Atkins |first=Arthur G. |title=Budget Cuts, Troop Withdrawals Shake, Reshape Russian Military |journal=Arms Control Today |volume=24 |issue=3 |date=1994 |page=25 |jstor=23625516 |url=http://www.jstor.org/stable/23625516 |access-date=25 January 2026 }}</ref> ბელარუსთან, ყაზახეთთან და უკრაინასთან მიღწეული შეთანხმებების საფუძველზე, საბჭოთა ბირთვული ძალები ან განიარაღდა, ან რუსეთს დაუბრუნდა, თუმცა ჩვეულებრივმა (კონვენციურმა) შეიარაღებულმა ძალებმა ბევრად მეტი პრობლემა შექმნა.{{sfn|DIA 2017|pages=9-10}} მიუხედავად იმისა, რომ ჯარების გაყვანა ძირითადად მშვიდობიანად მიმდინარეობდა და მთელი ქვედანაყოფები ეტაპობრივად გადადიოდნენ რუსეთის ფედერაციაში, ზოგიერთი შენაერთი მაინც დარჩა ახლადდამოუკიდებელ ქვეყნებში. ასეთები იყო, მაგალითად: შავი ზღვის ფლოტი უკრაინაში, მე-14 არმია [[მოლდოვა]]ში და სხვა ნაწილები [[საქართველო]]სა და [[ტაჯიკეთი|ტაჯიკეთში]]. ზოგიერთი მათგანი ადგილობრივ ეთნიკურ თუ პოლიტიკურ კონფლიქტებშიც კი ჩაერთო. რუსეთი დღემდე ინარჩუნებს რამდენიმე სამხედრო ბაზას უცხო ქვეყნებში, განსაკუთრებით კი ყოფილ საბჭოთა რესპუბლიკებში.{{sfn|DIA 2017|page=10}} ბორის ელცინის პრეზიდენტობის დროს სამხედრო რეფორმები ძირითადად პერსონალის შემცირებასა და შეიარაღებული ძალების რესტრუქტურიზაციაზე იყო ფოკუსირებული. 1992 წელს ჯარი ხუთი შტოსგან შედგებოდა: სახმელეთო ჯარები, სამხედრო-საზღვაო ფლოტი, სამხედრო-საჰაერო ძალები, სტრატეგიული დანიშნულების სარაკეტო ჯარები და საჰაერო თავდაცვის ძალები. 2001 წლისთვის საჰაერო თავდაცვის ძალები სამხედრო-საჰაერო ძალებს მიუერთეს, ხოლო სტრატეგიული დანიშნულების სარაკეტო ჯარები დამოუკიდებელ სამხედრო გვარეობად ჩამოაქვეითეს. 1990-იანი წლების ბოლოს გენერალური შტაბის უფროს ანატოლი კვაშნინსა და თავდაცვის მინისტრ იგორ სერგეევს შორის სერიოზული დავა მიმდინარეობდა იმის თაობაზე, თუ რომელი მიმართულების დაფინანსებისთვის მიენიჭებინათ პრიორიტეტი — ჩვეულებრივი (კონვენციური) თუ ბირთვული ძალებისთვის. საბოლოოდ, ბირთვული ძალები უფრო მნიშვნელოვნად მიიჩნიეს, რის შედეგადაც საზღვაო ფლოტის, სამხედრო-საჰაერო ძალებისა და საჰაერო თავდაცვის ძალების შემადგენლობა განახევრდა, ხოლო ყველაზე დიდი დარტყმა სახმელეთო ჯარებმა განიცადა, რომელიც ორი მესამედით შეამცირეს.{{sfn|de Haas|2011|page=9}} შეიარაღებული ძალების საერთო რაოდენობა [[1992]] წლის 2 720 000-იანი შემადგენლობიდან [[2000]] წლისთვის 1 004 000-მდე შემცირდა. ამავე პერიოდში სახმელეთო ჯარები 1 400 000-დან 348 000-მდე შემცირდა; სამხედრო-საჰაერო და საჰაერო თავდაცვის ძალები, შესაბამისად, 300 000 და 356 000-დან — გაერთიანებულ 184 600-მდე; საზღვაო ფლოტი 320 000-დან 171 500-მდე; ხოლო სტრატეგიული დანიშნულების სარაკეტო ჯარები 181 000-დან 149 000-მდე ჩამოვიდა.{{sfn|de Haas|2011|page=10}} 1990-იანი წლების ბოლოს საჰაერო-სადესანტო ჯარების შემადგენლობაც შემცირდა 64 300-დან 48 500-მდე.<ref>{{Cite web |title=Russian Airborne Assault Troops [VDV] |date=7 September 2000 |access-date=26 January 2026 |work=[[Federation of American Scientists]] |url=https://nuke.fas.org/guide/russia/agency/army-vdv.htm }}</ref> 1998 წელს სახმელეთო ჯარების მთავარსარდლის პოსტი დროებით გააუქმეს და იგი სახმელეთო ჯარების მთავარი სამმართველოთი ჩაანაცვლეს.<ref name="CurrentHistory-1998">{{Cite journal |last=Herspring |first=Dale R. |title=Russia's Crumbling Military |journal=[[Current History]] |volume=97 |issue=621 |date=1998 |pages=325–328 |doi=10.1525/curh.1998.97.621.325 |jstor=45317843. }}</ref> რუსეთის ბაზებზე ჯარების მოულოდნელმა დაბრუნებამ (სადაც მათთვის სათანადო საცხოვრებელი პირობებიც კი არ არსებობდა) და სამხედრო ხარჯების მკვეთრმა შეკვეცამ — რაც გამოწვეული იყო საბაზრო ეკონომიკაზე გადასვლის პროცესში ქვეყანაში შექმნილი მძიმე ეკონომიკური კრიზისით — ფართომასშტაბიანი სოციალური და ეკონომიკური პრობლემები წარმოშვა. ამ ყოველივემ გამოიწვია სამხედრო დისციპლინის მკვეთრი გაუარესება; გახშირდა დანაშაული და კიდევ უფრო მწვავედ იჩინა თავი წვევამდელთა შორის მანამდეც არსებულმა სასტიკმა არაფორმალურმა ურთიერთობებმა, ე.წ. „დედოვშჩინამ“ (უფროსკლასელობამ), რამაც, თავის მხრივ, ახალწვეულებს ჯარიდან თავის არიდებისკენ უბიძგა. სამხედრო სამსახური ბევრმა ოფიცერმა და სერჟანტმა დატოვა. ამასთანავე, კატასტროფულად დაეცა აღჭურვილობის მოვლა-პატრონობისა და სამხედრო მომზადების დონე. [[1998]] წლის მონაცემებით, [[1992]] წლის შემდეგ ქვეყანაში დივიზიის დონეზე მაღალი არანაირი სამხედრო წვრთნები აღარ ჩატარებულა, ხოლო პილოტების წლიური ფრენის დრო 25 საათამდე შემცირდა, რაც ბევრად ჩამოუვარდებოდა ნატოს წევრი ქვეყნების მაჩვენებლებს. არმიის ეს დაუძლურება აშკარა გახდა [[ჩეჩნეთის პირველი ომი|ჩეჩნეთის პირველი ომის]] დროს (1994–1996 წლებში), როდესაც რუსულმა ჯარებმა ვერ შეძლეს სეპარატისტების დამორჩილება ჩეჩნეთსა და ჩრდილოეთ კავკასიაში.<ref name="CurrentHistory-1998" />{{sfn|DIA 2017|pages=10-11}}<ref>{{Cite journal |last=Lambeth |first=Benjamin S. |title=Russia's Wounded Military |work=Foreign Affairs |volume=74 |issue=2 |date=1995 |pages=86–98 |doi=10.2307/20047044 |jstor=20047044 }}</ref> რაც შეეხება საერთაშორისო ასპარეზს, რუსეთმა სამშვიდობო მისიებით ჯარები 1992 წლიდან [[ხორვატია]]სა და [[ბოსნია-ჰერცეგოვინა]]ში განათავსა, ხოლო [[1999]] წლიდან — [[კოსოვო]]ში.<ref>{{Cite book |editor-last1=Mackinlay |editor-first1=John |editor-last2=Cross |editor-first2=Peter |year=2003 |title=Regional peacekeepers: The paradox of Russian peacekeeping |publisher=[[United Nations University]] |location=Tokyo |pages=34, 37, 193–194 |url=https://collections.unu.edu/eserv/UNU:2429/ebrary9280810790.pdf |isbn=92-808-1079-0 }}</ref> [[ვლადიმერ პუტინი]]ს პრეზიდენტობის ადრეულ პერიოდში არმია კვლავ დიდწილად ინარჩუნებდა მასობრივი მობილიზაციის სტრუქტურას და აღჭურვილი იყო საბჭოთა დროინდელი ტექნიკით.{{sfn|DIA 2017|page=12}} პუტინის მმართველობისას უშიშროების საბჭო ეროვნული უსაფრთხოების პოლიტიკის კოორდინაციის მთავარ ინსტიტუტად იქცა, რამაც შეზღუდა თავდაცვის სამინისტროსა და გენერალური შტაბის გავლენები და შექმნა ბევრად უფრო ერთიანი სამხედრო მართვის სისტემა, ვიდრე ელცინის წლებში არსებობდა.{{sfn|de Haas|2011|page=11}} [[2002]] წლის სახელმწიფო შეიარაღების პროგრამამ აღიარა, რომ 1990-იან წლებში შეკვეთების უმეტესობა შეუსრულებელი დარჩა. ამიტომ, ახალმა გეგმამ პრიორიტეტი კვლევებსა და განვითარებას მიანიჭა, ხოლო ახალი ტექნიკის შესყიდვების დაწყება 2008 წლის შემდგომი პერიოდისთვის გადადო.{{sfn|de Haas|2011|page=13}} შეიარაღებული ძალებისთვის სერიოზულ დაბრკოლებად რჩებოდა კორუფციაც. 2008 წლის იანვარში, ნორვეგიის თავდაცვის კვლევითი ინსტიტუტის უფროსმა მეცნიერ-თანამშრომელმა, ტორ ბუკვოლმა განაცხადა: „ელცინის პუტინით ჩანაცვლებას მინიმალური გავლენა ჰქონდა რუსეთის სამხედრო კორუფციაზე. პუტინმა, მიუხედავად მისი სურვილისა — აღედგინა რუსეთის ძლიერება — არ გამოავლინა მზაობა ან უნარი იმისა, რომ კორუფციის პრობლემას სერიოზულად შებრძოლებოდა“.<ref>{{Cite journal |last=Bukkvoll |first=Tor |date=January 2008 |title=Their Hands in the Till: Scale and Causes of Russian Military Corruption |url=http://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0095327X06294622 |journal=Armed Forces & Society |language=en |volume=34 |issue=2 |pages=259–275 |doi=10.1177/0095327X06294622 |s2cid=145238073 |issn=0095-327X |access-date=4 November 2023 |archive-date=4 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231104010436/https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0095327X06294622 |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> ===სერდიუკოვის რეფორმა (2008–2012)=== {{მთავარი|რუსეთის სამხედრო რეფორმა (2008)}} [[2008]] წლის ოქტომბერში, ანატოლი სერდიუკოვმა, რომელიც თავდაცვის მინისტრის პოსტს [[2007]]-დან [[2012]] წლამდე იკავებდა, გენერალური შტაბის უფროსთან, გენერალ ნიკოლაი მაკაროვთან ერთად, წამოიწყო სამხედრო რეფორმა სახელწოდებით „ახალი იერი“. ეს ცვლილებები შეფასდა, როგორც „ყველაზე რადიკალური გარდაქმნები რუსეთის არმიაში 1918 წელს წითელი არმიის შექმნის შემდეგ“<ref name="RAND-2025">{{Cite journal |last1=Grisé |first1=Michelle |last2=Cozad |first2=Mark |last3=Dowd |first3=Anna M. |last4=Kennedy |first4=John |last5=Kepe |first5=Marta |last6=De Lataillade |first6=Clara |last7=Marcinek |first7=Krystyna |last8=Woodworth |first8=David |title=How Will Russia Reconstitute Its Military After the Ukraine Conflict? |date=27 March 2025 |journal=[[RAND Corporation]] |access-date=25 January 2026 |url=https://www.rand.org/pubs/research_briefs/RBA2713-2.html }}</ref> და როგორც „პროცესი, რომელსაც ტრადიციული, მობილიზაციაზე ორიენტირებული ჯარი მუდმივ საბრძოლო მზადყოფნაში მყოფ ძალად უნდა გადაექცია“.<ref>{{Cite web |last=Persson |first=Gudrun |title=In the Service of Russia - Book Review |date=5 June 2019 |access-date=25 January 2026 |work=[[NATO Defense College]] |url=https://www.ndc.nato.int/in-the-service-of-russia/ }}</ref> 1990-იანი წლების განმავლობაში მასშტაბური რეფორმების ჩატარების წინა მცდელობები დიდწილად ჩაიშალა, ხოლო ყველაზე თვალსაჩინო ცვლილება მხოლოდ რუსეთის საჰაერო თავდაცვის ძალების სამხედრო-საჰაერო ძალებთან გაერთიანება იყო.<ref name="RAND-2025" /> „ახალი იერის“ რეფორმისთვის ნიადაგი მოამზადა სერგეი ივანოვმა (თავდაცვის მინისტრი [[2001]]-[[2007]] წლებში), რომელიც წვევამდელებისა და ოფიცრების რაოდენობის შემცირებას და პროფესიონალი, საკონტრაქტო სამხედროების წილის გაზრდას მოითხოვდა.<ref name="IISS-2020">{{Cite web |title=An introduction to Russia's military modernisation |date=30 September 2020 |access-date=25 January 2026 |work=[[International Institute for Strategic Studies]] |url=https://www.iiss.org/online-analysis/online-analysis/2020/09/rmm-introduction/ }}</ref> [[2008]] წლიდან დაწყებულ ცვლილებათა შორის იყო მანამდე არსებული ცხრა სამხედრო ოლქის ნაცვლად ოთხი ახალი ოლქის შექმნა, რომელთაც, ძველი ფუნქციების (ჯარების ფორმირება და უზრუნველყოფა) გარდა, ახლა უკვე უშუალო საბრძოლო მართვის როლიც მიენიჭათ.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=256}} სახმელეთო ჯარებში დივიზიების უმეტესობა გაუქმდა და მათ ნაცვლად შეიქმნა ცალკეული მანევრული ბრიგადები; გეგმის მიხედვით, ისინი სრულად უნდა ყოფილიყვნენ დაკომპლექტებულნი პერსონალით, მზადყოფნის უფრო მაღალი დონე ჰქონოდათ და მოდერნიზებული ან სრულიად ახალი ტექნიკით აღჭურვილიყვნენ.<ref name="IISS-2020" />{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=246}} სამხედრო-საზღვაო ფლოტმა მიიღო ახალი წყალქვეშა ნავები და მცირე ზედაპირული ხომალდები, ხოლო გაზრდილი ინვესტიციებით სარგებელი საჰაერო-კოსმოსურმა ძალებმაც ნახეს.<ref name="IISS-2020" /> ლოგისტიკური უზრუნველყოფის მრავალი შტო ერთიან სარდლობაში — რუსეთის შეიარაღებული ძალების ზურგის უზრუნველყოფაში გაერთიანდა.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=156-157}} ასევე ჩამოყალიბდა ბატალიონის ტაქტიკური ჯგუფები, რომლებიც სრულად პროფესიონალი, საკონტრაქტო ჯარისკაცებით იყო დაკომპლექტებული, თუმცა ყოველ ორ ასეთ ბატალიონზე მოდიოდა ერთი ბატალიონი, რომელიც წვევამდელებით იყო შევსებული.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=156-157}} [[სირიის სამოქალაქო ომი|სირიის სამოქალაქო ომში]] ინტერვენციის წყალობით, რუსეთის შეიარაღებულმა ძალებმა უზარმაზარი გამოცდილება დააგროვეს, რამაც მათ ახალი ტექნიკისა და მართვისა და კონტროლის სისტემების გამოცდის შესაძლებლობაც მისცა. ამ კამპანიის დროს საბრძოლო მოქმედებებში პირველად გამოიყენეს ავიამზიდი „ადმირალი კუზნეცოვი“. [[2017]] წლის მონაცემებით, [[სირია]]ში 48 000-ზე მეტი სამხედრო მოსამსახურე იყო დისლოცირებული, ხოლო [[2021]] წლისთვის, საჰაერო-კოსმოსური ძალების პილოტების 90%-მა იქ როტაციის წესით სამსახური უკვე გავლილი ჰქონდა.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=260}} ===გადაიარაღება და ომები სირიასა და უკრაინაში (2012–2022)=== [[ფაილი:Vladimir Putin in Khmeimim Air Base in Syria (2017-12-11) 01.jpg|მინი|რუსი ჯარისკაცები ხმეიმის საჰაერო ბაზაზე, 2017 წლის დეკემბერს]] სერდიუკოვის მინისტრობის დროს გატარებულმა რეფორმამ სამხედრო ელიტის ბევრ წარმომადგენელში აზრთა სერიოზული სხვადასხვაობა და უკმაყოფილება გამოიწვია.{{sfn|DIA 2017|page=13}} [[2012]] წლის შემდეგ, როდესაც თავდაცვის მინისტრად [[სერგეი შოიგუ]], ხოლო გენერალური შტაბის უფროსად გენერალი [[ვალერი გერასიმოვი]] დაინიშნენ, მათ ამ რეფორმების ნაწილის გაუქმება დაიწყეს.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=156-157}} შოიგუმ შეინარჩუნა რეფორმის ძირითადი არსი, მათ შორის ფართომასშტაბიანი სტრუქტურული და შესყიდვებთან დაკავშირებული ცვლილებები, თუმცა უარი თქვა მის ყველაზე სადავო ასპექტებზე.<ref name="CSIS-2021">{{Cite web |last=Shamiev |first=Kirill |title=Understanding Senior Leadership Dynamics within the Russian Military |date=20 July 2021 |access-date=27 January 2026 |work=Center for Strategic and International Studies |url=https://www.csis.org/analysis/understanding-senior-leadership-dynamics-within-russian-military }}</ref> ზოგიერთი დივიზია აღადგინეს — მათ შორის ცნობილი ტამანსკაიასა და კანტემიროვსკაიას დივიზიებიც{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=246}} — თუმცა ისინი აღარ იყვნენ ისეთი მრავალრიცხოვანნი, როგორც წარსულში.[60] 2008 წლის [[რუსეთ-საქართველოს ომი (2008)|რუსეთ-საქართველოს ომის]] დროს გამოვლენილი მრავალი ნაკლოვანება ამ რეფორმის წყალობით აღმოიფხვრა, რაც აშკარად გამოჩნდა 2014 წელს რუსეთის მიერ [[ყირიმის ანექსია რუსეთის ფედერაციის მიერ|ყირიმის ანექსიის]] დროს.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=256}} 2014 წლის დასაწყისში რუსულმა სპეცდანიშნულების რაზმებმა, საჰაერო-სადესანტო ჯარებმა და საზღვაო ქვეითებმა ყირიმზე კონტროლი სწრაფად დაამყარეს. ამასთანავე, რუსეთის არმია აქტიურად მუშაობდა პრორუსული სეპარატისტული ძალების მობილიზებაზე, გაწვრთნასა და აღჭურვაზე დონბასში 2014 წლის დასაწყისში დაწყებული ომის დროს.{{sfn|DIA 2017|page=13}} [[2015]] წლის ივლისში, მას შემდეგ რაც [[ისლამური სახელმწიფო|„ისლამურმა სახელმწიფომ“]] (ISIS) ფრონტზე წინ წაიწია, სირიამ რუსეთს სამხედრო დახმარება სთხოვა. აგვისტოში მხარეებს შორის გაფორმდა შეთანხმება რუსეთის არმიის მიერ ხმეიმისის ავიაბაზისა და ტარტუსის სამხედრო-საზღვაო ბაზის გამოყენების შესახებ, ხოლო სექტემბრიდან სირიაში რუსული თვითმფრინავებისა და ხომალდების ჩასვლა დაიწყო. რუსეთმა საჰაერო დარტყმები 2015 წლის 30 სექტემბერს წამოიწყო. 2015 წლის შემოდგომაზე რუსული ძალები სირიის არაბულ შეიარაღებულ ძალებს [[ჰამა|ჰამას]], [[ჰომსი|ჰომსისა]] და [[ალეპო]]ს რეგიონებში შეტევების განხორციელებაში დაეხმარნენ. რამდენიმეთვიანი საომარი პაუზის შემდეგ, [[2016]] წლის ზაფხულსა და შემოდგომაზე, რუსეთი სირიის რეჟიმს დაეხმარა მთელ რიგ თავდასხმებში, რომელთა შედეგადაც სირიის ოპოზიციას ქალაქი ალეპო წაართვეს. რუსული ძალები სირიის არმიას „ისლამური სახელმწიფოსგან“ [[პალმირა]]ს დაბრუნებაშიც დაეხმარნენ — ჯერ 2016 წლის მარტში, ხოლო შემდეგ ხელახლა 2017 წლის მაისში. მათ ასევე მხარი დაუჭირეს მასშტაბურ კამპანიას ISIS-ის წინააღმდეგ ცენტრალურ სირიაში, [[ევფრატი]]ს მდინარის ხეობამდე, რაც 2017 წლის ბოლომდე გაგრძელდა. 2017 წლის ნოემბერში გამოცხადდა სირიიდან რუსული ჯარების ნაწილობრივი გაყვანის შესახებ, რასაც სამხედრო ოპერაციების კლება მოჰყვა. [[2019]] წლის აგვისტოში კი ოფიციალურად აღინიშნა, რომ რუსეთის სამხედრო ფრენები „მინიმუმამდე შემცირდა და სრულდებოდა მხოლოდ საბრძოლო მომზადებისა და დაზვერვის მიზნით“.{{sfn|DIA 2017|page=13}} სტრატეგიული კვლევების საერთაშორისო ინსტიტუტის შეფასებით, [[2020]] წლისთვის რუსეთის სახმელეთო ჯარები მიიჩნეოდა „უფრო მცირერიცხოვან, თუმცა ბევრად უფრო ბრძოლისუნარიან ძალად, ვიდრე ისინი 1990-იანი წლების შუა პერიოდში იყვნენ“, ხოლო საჰაერო-სადესანტო ჯარები და რეორგანიზებული სპეციალური ოპერაციების ძალები ასევე წარმოადგენდნენ რუსეთის მაღალი საბრძოლო მზადყოფნის პოტენციალის ნაწილს.{{sfn|Blanc|Demus|Evans|Grisé|2023|pages=80-83}} თუმცა, უკრაინასთან სრულმასშტაბიან ომში მზარდი დანაკარგების შესავსებად ჯარების ფორმირების სასწრაფო ტემპებით გაზრდის აუცილებლობის გამო, შოიგუს მიერ 2022 წლის დეკემბერში გამოცხადებული რეფორმის გეგმა ზოგიერთმა ამერიკელმა სამხედრო დამკვირვებელმა შეაფასა, როგორც 2008 წლის „ახალი იერის“ რეფორმის დასამარება. ეს ახალი გეგმა აქცენტს აკეთებს მობილიზაციაზე, ასევე უფრო მეტი ისეთი ქვედანაყოფის შექმნაზე, რომლებიც დაკომპლექტებულნი იქნებიან როგორც წვევამდელებით, ისე საკონტრაქტო ჯარისკაცებით, და იგი „არსებითად აღადგენს საბჭოთა შეიარაღებულ ძალებს თანამედროვე რუსეთის ფედერაციაში“.{{sfn|Blanc|Demus|Evans|Grisé|2023|pages=88-90}} ===რუსეთ-უკრაინის ომი (2022 წლიდან დღემდე)=== [[2022]] წლის 24 თებერვალს, რუსეთის პრეზიდენტმა ვლადიმერ პუტინმა გასცა ბრძანება შეიარაღებული ძალების მიერ უკრაინაში რუსეთის შეჭრის დაწყების შესახებ.<ref>{{cite news |title='Terrible toll': Russia's invasion of Ukraine in numbers |url=https://www.euractiv.com/section/global-europe/news/terrible-toll-russias-invasion-of-ukraine-in-numbers/ |work=[[Euractiv]] |date=14 February 2023 |access-date=19 March 2023 |archive-date=12 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230712061818/https://www.euractiv.com/section/global-europe/news/terrible-toll-russias-invasion-of-ukraine-in-numbers/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last1=Hussain |first1=Murtaza |title=The War in Ukraine Is Just Getting Started |url=https://theintercept.com/2023/03/09/ukraine-war-russia-iran-iraq/ |work=The Intercept |date=9 March 2023 |access-date=19 March 2023 |archive-date=18 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230518234805/https://theintercept.com/2023/03/09/ukraine-war-russia-iran-iraq/ |url-status=live }}</ref> რუსეთის გენერალურმა შტაბმა ოპერაციაში ჩართულ თავის ოთხ საჯარისო დაჯგუფებას{{efn|A group of forces has permanently assigned Ground Forces field armies or direct-reporting army corps, and is assigned Airborne Forces or Naval Infantry units as needed.}} ხუთი სტრატეგიული მიმართულება განუსაზღვრა. ეს მიმართულებები იყო: [[კიევი]] — ძალების აღმოსავლეთ დაჯგუფებისთვის, რაც მთავარ დარტყმას წარმოადგენდა; [[ბროვარი]] — ცენტრალური დაჯგუფებისთვის; და [[პოლტავა]] — დასავლეთ დაჯგუფებისთვის. ძალების სამხრეთ დაჯგუფებას ორი მიმართულება ჰქონდა: დონეცკის ოლქის ქალაქ [[მარიუპოლი]]სკენ და [[ყირიმი]]ს დასავლეთით, [[ხერსონი]]სკენ. მას შემდეგ, რაც 2022 წლის მარტში კიევზე შეტევა ჩაიშალა და მასზე უარი თქვეს, მარიუპოლის მიმართულებით იერიში მთავარ დარტყმად იქცა. სამხრეთის დაჯგუფება ერთადერთი აღმოჩნდა, რომელმაც დასახულ საწყის მიზნებს მიაღწია — მან აჯობა უკრაინის შეიარაღებულ ძალებს სამხრეთ უკრაინაში მანევრირებაში და დიდ სამხედრო ძალაs მოუყარა თავი მარიუპოლთან. 2022 წლის მაისისთვის, აღმოსავლეთისა და ცენტრის დაჯგუფებები ფრონტიდან გაიყვანეს, აღადგინეს და უკრაინის სამხრეთ-აღმოსავლეთში გადაისროლეს, ხოლო დასავლეთის დაჯგუფება ხარკოვის ოლქისკენ გადააადგილეს.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pp=31–32, 39-45}} 2022 წლის 10 აპრილს ოპერაციის უშუალო მართვა სამხედრო ასპარეზზე გენერალმა ალექსანდრ დვორნიკოვმა გადაიბარა.<ref>{{Cite news |last1=Burns |first1=Robert |last2=Yen |first2=Hope |date=10 April 2022 |title=US doubts new Russian war chief can end Moscow's floundering |publisher=AP News |url=https://apnews.com/article/russia-appoints-new-ukraine-war-commander-dvornikov-225f976f9abfb5aff6154ac3b77c21e6 |access-date=3 June 2022 |archive-date=5 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220605060139/https://apnews.com/article/russia-appoints-new-ukraine-war-commander-dvornikov-225f976f9abfb5aff6154ac3b77c21e6?utm_source=Twitter&utm_medium=AP&utm_campaign=SocialFlow |url-status=live }}</ref> თუმცა, გენერალური შტაბი ოპერაციას თავდაპირველად მოსკოვიდან ხელმძღვანელობდა, ვიდრე 2022 წლის ოქტომბერში ძალების ცალკეული გაერთიანებული დაჯგუფება (დროებითი ოპერატიული სარდლობა) ჩამოყალიბდებოდა.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pp=31–32}} 2022 წლის ივლისში, იმავდროულად, როდესაც შეიარაღებულმა ძალებმა მძიმე დანაკარგების განცდა დაიწყეს, სახმელეთო ჯარებმა საბრძოლო მასალის განთავსება დაიწყეს იმ შენობებში ან მათ სიახლოვეს, სადაც ხშირად დადიოდნენ მშვიდობიანი მოქალაქეები, რათა ისინი „ცოცხალ ფარად“ გამოეყენებინათ; ეს, როგორც ჩანს, განპირობებული იყო იმით, რომ უკრაინულმა [[HIMARS]]-ის სისტემებმა სასწორი რუსეთის არტილერიით გამოფიტვის სტრატეგიის საზიანოდ გადახარა.<ref name="jpalj">{{cite news |last1=Psaropoulos |first1=John |title=Russia resumes eastern Ukraine offensive and expands war aims |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/7/21/russia-resumes-hostilities-as-ukraine-targets-ammunition |publisher=Al Jazeera Media Network |date=21 June 2022 |access-date=24 July 2022 |archive-date=25 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220725192317/https://www.aljazeera.com/news/2022/7/21/russia-resumes-hostilities-as-ukraine-targets-ammunition |url-status=live }}</ref> მას შემდეგ, რაც თავდაცვის მინისტრმა სერგეი შოიგუმ ხელი მოაწერა [[გაერო]]ს შუამავლობით მიღწეულ შეთანხმებას უკრაინის შავი ზღვის მარცვლეულის ექსპორტის განახლების შესახებ, სულ რამდენიმე საათში რუსეთმა [[ოდესა|ოდესის]] პორტი დაბომბა.<ref name="skyyt">{{cite news |title=Ukraine War: Missiles hit Odesa hours after grain agreement |url=https://www.youtube.com/watch?v=lgVplcsjxRc |agency=YouTube |publisher=Sky News |date=23 July 2022 |access-date=24 July 2022 |archive-date=3 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220803234052/https://www.youtube.com/watch?v=lgVplcsjxRc |url-status=live }}</ref><ref name="f24un">{{cite news |title=UN officials announce grain exports deal with Russia, Ukraine and Turkey |url=https://www.france24.com/en/europe/20220722-live-ukraine-ports-to-reopen-after-grain-export-deal-with-russia-says-turkey |publisher=FRANCE 24 |date=22 July 2022 |access-date=24 July 2022 |archive-date=24 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220724120705/https://www.france24.com/en/europe/20220722-live-ukraine-ports-to-reopen-after-grain-export-deal-with-russia-says-turkey |url-status=live }}</ref> [[Forbes]]-ის მონაცემებით, 2022 წლის ივლისის ბოლოსთვის მოსკოვს უკრაინაში შეჭრის ოპერაციაში თავისი 10 საერთო-საჯარისო არმია ჰყავდა ჩართული.<ref name="dasuf">{{cite news |last1=Axe |first1=David |title=In Southern Ukraine, Kyiv's Artillery Drops Bridges And Isolates A Whole Russian Army |url=https://www.forbes.com/sites/davidaxe/2022/07/29/in-southern-ukraine-kyivs-artillery-drops-bridges-and-isolates-a-whole-russian-army/?sh=54b2cb0c1e1a |work=Forbes |date=29 July 2022 |access-date=8 September 2022 |archive-date=8 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220908151335/https://www.forbes.com/sites/davidaxe/2022/07/29/in-southern-ukraine-kyivs-artillery-drops-bridges-and-isolates-a-whole-russian-army/?sh=54b2cb0c1e1a |url-status=live }}</ref> „[[ვაგნერის ჯგუფი|ვაგნერის ჯგუფმა]]“ სახელი გაითქვა, როგორც პუტინის „კერძო არმიამ“.<ref name="economistexplains">{{Cite news |title=What is the Wagner Group, Russia's mercenary organisation? |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/the-economist-explains/2022/03/07/what-is-the-wagner-group-russias-mercenary-organisation |access-date=16 March 2022 |issn=0013-0613 |quote="From a legal perspective, Wagner doesn't exist," says Sorcha MacLeod |archive-date=2 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202144401/https://www.economist.com/the-economist-explains/2022/03/07/what-is-the-wagner-group-russias-mercenary-organisation |url-status=live }}</ref> 2022 წლის ბოლოს, უკრაინაში ძალების გაერთიანებული დაჯგუფების ახლადდანიშნულმა სარდალმა, გენერალმა სერგეი სუროვიკინმა გადაწყვიტა, „ვაგნერის“ ძალები ბახმუტთან უკრაინის შეიარაღებული ძალების შესაბოჭად გამოეყენებინა, სანამ თავად — საწყისი შეჭრისა და უკრაინის მიერ განხორციელებული წარმატებული ხერსონისა და ხარკოვის კონტრშეტევების შემდგომ პერიოდში — რუსეთის სამხედრო ფორმირებების აღდგენით იქნებოდა დაკავებული.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pp=48–49}} 2023 წლის 11 იანვარს ძალების გაერთიანებული დაჯგუფების სარდლობა თავად გენერალური შტაბის უფროსმა, გენერალმა ვალერი გერასიმოვმა გადაიბარა, ხოლო სუროვიკინი მისი პირველი მოადგილე გახდა.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|p=32}} რუსეთის არმიამ 2023 წლის ზაფხულში უკრაინის კონტრშეტევის დროს ზაპოროჟიეს ოლქი შეინარჩუნა, რის შემდეგაც უკრაინაში ინიციატივა კვლავ ხელში ჩაიგდო.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pp=48–49}} 2023 წლის ივნისში პუტინმა მხარი დაუჭირა თავდაცვის სამინისტროს გეგმას, რომელიც დაქირავებულ მებრძოლთა ჯგუფებს კონტრაქტების გაფორმებას ავალდებულებდა, რასაც „ვაგნერის“ ლიდერი [[ევგენი პრიგოჟინი]] შეეწინააღმდეგა — ეს კონტრაქტები „ვაგნერის ჯგუფს“ სამინისტროს დაქვემდებარებაში, მის მართვის სტრუქტურაში მოაქცევდა და თავად პრიგოჟინის გავლენას შეზღუდავდა.<ref>{{Cite news |last=Osborn |first=Andrew |date=13 June 2023 |title=Putin backs push for mercenary groups to sign contracts despite Wagner's refusal |language=en |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/europe/putin-backs-push-mercenary-groups-sign-contracts-despite-wagners-refusal-2023-06-13/ |url-status=live |access-date=24 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230622143644/https://www.reuters.com/world/europe/putin-backs-push-mercenary-groups-sign-contracts-despite-wagners-refusal-2023-06-13/ |archive-date=22 June 2023}}</ref> მოგვიანებით, ივნისშივე, „ვაგნერის ჯგუფი“ რუსეთ-უკრაინის ომისა და თავდაცვის სამინისტროს [[ვაგნერის ჯგუფის აჯანყება|წინააღმდეგ წავიდა]],<ref>{{Cite web |date=23 June 2023 |title=Putin in crisis: Wagner chief Prigozhin declares war on Russian military leadership, says 'we will destroy everything' |url=https://www.politico.eu/article/putin-in-crisis-as-wagner-chief-prigozhin-declares-war-on-russian-military-leadership/ |access-date=24 June 2023 |website=Politico |language=en |archive-date=23 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230623231535/https://www.politico.eu/article/putin-in-crisis-as-wagner-chief-prigozhin-declares-war-on-russian-military-leadership/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last1=Regan |first1=Helen |last2=Raine |first2=Andrew |date=24 June 2023 |title=Russia accuses Wagner chief Yevgeny Prigozhin of urging "armed rebellion": Live updates |language=en |work=[[CNN]] |url=https://www.cnn.com/europe/live-news/russia-ukraine-war-news-06-24-23/index.html |url-status=live |access-date=24 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230624073110/https://www.cnn.com/europe/live-news/russia-ukraine-war-news-06-24-23/index.html |archive-date=24 June 2023}}</ref> ვიდრე სამშვიდობო შეთანხმებას არ მიაღწიეს. პრიგოჟინის თქმით, რუსეთის წინააღმდეგ მისი მარშის ერთ-ერთი მიზეზი სწორედ ის იყო, რომ ხელისუფლებას ხელი შეეშალა „კერძო სამხედრო კომპანია ვაგნერის ლიკვიდაციისთვის“.<ref>{{cite news|last1=Bourke|first1=Latika|title=Live updates: Putin vows to defend Russia against Wagner rebellion|url=https://www.smh.com.au/world/europe/live-updates-putin-vows-to-defend-russia-against-wagner-rebellion-20230624-p5dj6x.html|access-date=24 June 2023|work=The Sydney Morning Herald|date=24 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230624145405/https://www.smh.com.au/world/europe/live-updates-putin-vows-to-defend-russia-against-wagner-rebellion-20230624-p5dj6x.html|archive-date=24 June 2023|url-status=live}}</ref> რუსეთი 2024 წლის ბოლომდე გეგმავდა თავისი მოქმედი სამხედრო პერსონალის რაოდენობის 1,5 მილიონამდე გაზრდას,<ref>{{Cite web |last=Atlamazoglou |first=Stavros |date=19 September 2024 |title=Russia's Military Will Soon Have 1.5 Million Troops |url=https://nationalinterest.org/blog/buzz/russias-military-will-soon-have-15-million-troops-212838 |access-date=9 November 2024 |website=The National Interest |language=en}}</ref> რაც მას [[ჩინეთი]]ს შემდეგ მსოფლიოში მეორე უდიდეს მოქმედ არმიად აქცევდა.<ref>{{Cite web |date=28 February 2023 |title=Russia |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/#military-and-security |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210109173026/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/#military-and-security |archive-date=9 January 2021 |access-date=20 September 2022 |publisher=Central Intelligence Agency |via=CIA.gov}}</ref><ref>{{Cite web |date=17 September 2024 |title=Putin orders Russian army to expand to become the world's second largest |url=https://www.nbcnews.com/news/world/putin-orders-russian-army-expand-war-ukraine-rcna171429 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241109012651/https://www.nbcnews.com/news/world/putin-orders-russian-army-expand-war-ukraine-rcna171429 |archive-date=9 November 2024 |access-date=9 November 2024 |website=NBC News |language=en}}</ref> 2024 წლის თებერვალში რუსეთის არმიამ [[ავდიივკა]] აიღო და წლის განმავლობაში წინსვლა განაგრძო, მიუხედავად უკრაინული მხარის მცდელობებისა, ეს წინსვლა შეეჩერებინა.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|p=55}} 2024 წლის ივლისისთვის [[აშშ]]-ის არმიის გენერალმა და [[ნატო]]ს მოკავშირეთა ძალების უმაღლესმა მთავარსარდალმა ევროპაში, კრისტოფერ კავოლიმ განაცხადა, რომ „რუსები ძალიან ჭკვიანურად ახდენენ ტექნოლოგიურ და პროცედურულ ადაპტაციას იმ მრავალ გამოწვევასთან, რომლებსაც ისინი უკრაინაში აწყდებიან“.<ref>{{cite web | title=General Cavoli notes Russia's adaptation to challenges in war against Ukraine | website=Interfax-Ukraine | date=10 July 2024 | url=https://interfax.com.ua/news/general/999380.html | ref={{sfnref | Interfax-Ukraine | 2024}} | access-date=25 July 2024 | archive-date=13 July 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240713151622/https://interfax.com.ua/news/general/999380-amp.html | url-status=live }}</ref> კავოლიმ 2024 წლის აპრილში ისიც აღნიშნა, რომ რუსეთის არმიამ სრულად აანაზღაურა ცოცხალი ძალისა და ტექნიკის დანაკარგები და ახლა უფრო დიდია, ვიდრე კონფლიქტის დაწყებამდე იყო.<ref>{{cite web | title=Russian military replaced Ukraine battlefield losses 'far faster' than expected, general warns | website=Politico | date=11 April 2024 | url=https://www.politico.com/news/2024/04/11/christopher-cavoli-russian-military-losses-00151718 | ref={{sfnref | POLITICO | 2024}} | access-date=25 July 2024 | archive-date=13 July 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240713202847/https://www.politico.com/news/2024/04/11/christopher-cavoli-russian-military-losses-00151718 | url-status=live }}</ref> 2024 წლის 26 ივნისს, დიდ ბრიტანეთში ბაზირებულმა ანალიტიკურმა ცენტრმა „გაერთიანებული სამეფოს თავდაცვის კვლევების სამეფო ინსტიტუტმა“ გამოაქვეყნა ანგარიში, რომლის მიხედვითაც რუსეთი აგრძელებს თავისი ძირითადი იარაღის წარმოების ზრდასა და მის დახვეწას, თუმცა მისი თავდაცვის ინდუსტრია კვლავ ძლიერ არის დამოკიდებული კრიტიკული კომპონენტების უცხოურ იმპორტზე.<ref>{{cite web | title=A Methodology for Degrading the Arms of the Russian Federation | website=Royal United Services Institute | date=26 June 2024 | url=https://www.rusi.org/explore-our-research/publications/occasional-papers/methodology-degrading-arms-russian-federation | ref={{sfnref | Royal United Services Institute | 2024}} | access-date=25 July 2024}}</ref> უკრაინის შეიარაღებული ძალების მთავარსარდალმა, გენერალ-პოლკოვნიკმა ოლექსანდრ სირსკიმ 2024 წლის 24 ივლისს განაცხადა, რომ რუსებს ახლა ბევრად უკეთესი რესურსები აქვთ, თუმცა ამავდროულად სამჯერ მეტ დანაკარგს განიცდიან, ვიდრე უკრაინა.<ref>{{cite web | last1=Harding | first1=Luke | last2=Mamo | first2=Alessio | title='I know we will win – and how': Ukraine's top general on turning the tables against Russia | website=The Guardian | date=24 July 2024 | url=https://www.theguardian.com/world/article/2024/jul/24/i-know-we-will-win-and-how-ukraines-top-general-on-turning-the-tables-against-russia | access-date=25 July 2024}}</ref> ნატოსა და დასავლელი სამხედრო მაღალჩინოსნების განცხადებით, 2024 წლის მაისსა და ივნისში უკრაინაში ყოველდღიურად საშუალოდ 1200-მდე რუსი ჯარისკაცი იღუპებოდა ან შავდებოდა.<ref>{{cite news |title=Russia Sends Waves of Troops to the Front in a Brutal Style of Fighting |url=https://www.nytimes.com/2024/06/27/us/politics/russia-casualties-ukraine-war.html |work=The New York Times |date=27 June 2024}}</ref><ref>{{cite news |title=Ukraine calls them meat assaults: Russia's brutal plan to take ground |url=https://www.bbc.com/news/articles/c80xjne8ryxo |work=BBC News |date=4 July 2024}}</ref> 2024 წლის ივნისის მონაცემებით, სავარაუდო გათვლებით, 20-დან 50 წლამდე ასაკის ყველა რუსი მამაკაცის დაახლოებით 2% უკვე მოკლული ან მძიმედ დაჭრილი იყო უკრაინაში 2022 წლის თებერვლის შემდეგ.<ref>{{cite Q|Q127275136|url-access=subscription}}</ref> 2024 წლის ოქტომბრის მდგომარეობით, გავრცელებული შეფასებებით, უკრაინაში ბრძოლების დროს დაღუპული და დაჭრილი რუსი სამხედროების რაოდენობამ 600 000-ს გადააჭარბა.<ref>{{cite news |title=In wartime Russia, some men may be worth more dead than alive, economist says |url=https://fortune.com/2024/11/16/russia-economy-military-death-payouts-vs-civilian-earnings-ukraine-war/ |work=Fortune |date=16 November 2024}}</ref> მას შემდეგ, რაც რუსეთში 2022 წელს მობილიზაცია გამოცხადდა, სამხედრო სასამართლოებმა თვითნებურად ნაწილის დატოვების (დეზერტირობის) ათასობით საქმე მიიღეს.<ref>{{cite news |title=The Heavy Toll of Desertion From the Russian Army |url=https://www.nytimes.com/2024/09/22/magazine/desertion-russian-army-ukraine-war.html |work=The New York Times |date=22 September 2024}}</ref> ორგანიზაცია Pro Asyl-მა 2024 წელს განაცხადა, რომ 2022 წლის თებერვლიდან მოყოლებული, სულ მცირე 250 000-მა რუსმა წვევამდელმა დატოვა ქვეყანა და სხვა სახელმწიფოებს შეაფარა თავი.<ref>{{cite news |title=Fleeing Ukraine war, Russian deserters find refuge in France |url=https://www.dw.com/en/fleeing-ukraine-war-russian-deserters-find-refuge-in-france/a-70665369 |work=Deutsche Welle |date=2 November 2024}}</ref> მას შემდეგ, რაც 2022 წლის საწყისი შეჭრის დროს ფრონტზე რამდენიმე წვევამდელი აღმოჩნდა (მიუხედავად იმისა, რომ რუსული კანონმდებლობა კრძალავს მათ გამოყენებას ქვეყნის ფარგლებს გარეთ), ვლადიმერ პუტინმა საჯაროდ მოიხადა ბოდიში, ხოლო რამდენიმე გენერალი თანამდებობიდან გადააყენეს და/ან დააპატიმრეს. მას შემდეგ უკრაინის ტერიტორიაზე წვევამდელები აღარ შეუმჩნევიათ.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pp=41, 231–232, 235}} მიუხედავად პუტინის დაპირებისა, რომ წვევამდელებს საბრძოლველად არ გაგზავნიდნენ, რუსული საინფორმაციო გამოცემა ვერსტკას ცნობით, 2024 წელს უკრაინის მიერ კურსკის ოლქში განხორციელებული შეტევის დროს ათობით წვევამდელი ჩავარდა ტყვედ ან უგზო-უკვლოდ დაიკარგა.<ref name="e455">{{cite web | title=20 лет: в Курской области после вторжения ВСУ погибли как минимум 25 российских срочников | website=Вёрстка | date=20 February 2025 | url=https://verstka.media/v-kurskoi-oblasti-posle-vtorzheniya-vsu-pogibli-kak-minimum-25-rossiiskih-srochnikov | language=ru | access-date=21 January 2026}}</ref> აქტივისტებისა და იურისტების განცხადებით, არსებობს საკანონმდებლო ხვრელი, რომელიც წვევამდელების საბრძოლო მოქმედებებში ჩართვის საშუალებას იძლევა: სულ რაღაც ოთხთვიანი მომზადების შემდეგ მათ შეუძლიათ ხელი მოაწერონ სრულფასოვან მოხალისეობრივ საბრძოლო კონტრაქტებს, რასაც წვევამდელები ხშირად ისე აკეთებენ, რომ ბოლომდე ვერც კი აცნობიერებენ, რაზე აწერენ ხელს.<ref name="c774">{{cite web | title=Russian Conscripts Can't Be Sent Into Battle. This One Was. And He's Not Happy About It. | website=RadioFreeEurope/RadioLiberty | date=19 May 2025 | url=https://www.rferl.org/a/russia-ukraine-conscripts-war-combat/33415104.html | access-date=21 January 2026}}</ref><ref name="i729">{{cite web | last1=Asadzade | first1=Ulviyya | title=Putin's Broken Promise: Young Russian Conscripts Dying In Ukraine Invasion | website=RadioFreeEurope/RadioLiberty | date=18 March 2025 | url=https://www.rferl.org/a/russian-conscripts-youth-dying-ukraine-putin/33351828.html | access-date=21 January 2026}}</ref> 2024 წლის ნოემბერში გამოცემა The Telegraph-მა გაავრცელა ინფორმაცია, რომ რუსეთმა, მზარდი დანაკარგების ფონზე, პირველად გამოსცა სპეციალური სახელმძღვანელო ჯარისკაცებისთვის, სადაც დეტალურად არის აღწერილი, თუ როგორ უნდა გათხარონ და მოუარონ საძმო საფლავებს. ოკუპირებული უკრაინის აღმოსავლეთით, დონბასის რეგიონში, უკვე დაფიქსირებულია რუსეთის მიერ საკუთარი ჯარისკაცების დასაკრძალავად საძმო საფლავების გამოყენების ფაქტები.<ref name="q183">{{cite web | last=Kilner | first=James | title=Instruction manual for digging mass graves given to Russian troops | website=The Telegraph | date=3 November 2024 | url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2024/11/03/instruction-manual-digging-mass-graves-russian-troops/ | access-date=12 April 2025}}</ref> [[2025]] წლის აპრილში ოლექსანდრ სირსკიმ განაცხადა, რომ უკრაინაში მყოფი რუსული ჯარების რაოდენობა ამჟამად 623 000-ს შეადგენს, რაც შეჭრის დაწყებიდან მოყოლებული ხუთჯერ არის გაზრდილი, და ეს რიცხვი ყოველთვიურად კიდევ 8 000-9 000 ჯარისკაცით იმატებს. მან ასევე აღნიშნა, რომ რუსეთის მთლიანი მობილიზაციური რესურსი 20 მილიონ ადამიანს შეადგენს, ან 5 მილიონს — თუ მხოლოდ სამხედრო მომზადების მქონე პირებს გავითვალისწინებთ. თუმცა, სირსკიმ ხაზგასმით აღნიშნა, რომ რუსეთის უპირატესობა არტილერიაში 10:1-დან 2:1-მდე შემცირდა, რაც ძირითადად რუსეთის საბრძოლო მასალის საწყობებზე უკრაინის მიერ მიყენებული დარტყმების შედეგია.<ref>{{cite web | last=Fornusek | first=Martin | title=Russia has capacity to mobilize 5 million trained troops, Syrskyi says | website=The Kyiv Independent | date=9 April 2025 | url=https://kyivindependent.com/russia-has-capacity-to-mobilize-5-million-trained-troops-syrskyi-says/ | access-date=17 April 2025}}</ref> 2025 წლის ივნისში ნატოს გენერალურმა მდივანმა მარკ რუტემ განაცხადა, რომ რუსები „ძალზე სწრაფი ტემპით აღადგენენ საკუთარ პოტენციალს“ და ბევრად მეტ საბრძოლო მასალას აწარმოებენ, ვიდრე მთელი ნატო ერთად, მიუხედავად იმისა, რომ მათი ეკონომიკა გაცილებით მცირეა. რუტემ ასევე შეაფასა, რომ რუსეთს შეუძლია ნატოს ტერიტორიაზე იერიში მომდევნო სამიდან ხუთ წელიწადში მიიტანოს და წევრ ქვეყნებს მოუწოდა, თავდაცვის ხარჯები მათი მშპ-ის (მთლიანი შიდა პროდუქტის) 5%-მდე გაზარდონ.<ref>{{cite web | last=Murray | first=Shona | title=Russia developing multiples more ammunition than NATO, says Mark Rutte | website=euronews | date=4 June 2025 | url=https://www.euronews.com/2025/06/04/russia-developing-multiples-more-ammunition-than-nato-says-secretary-general | access-date=15 June 2025}}</ref> ვინაიდან [[დრონებით ომი]] რუსეთ-უკრაინის კონფლიქტის ცენტრალურ ასპექტად იქცა, რუსეთმა გაზარდა ინვესტიციები და განვითარების ტემპები სხვადასხვა ტიპის უპილოტო აპარატების მიმართულებით. [[2025]] წლის 12 ნოემბერს რუსეთმა ოფიციალურად შექმნა თავისი უახლესი სამხედრო შტო: უპილოტო სისტემების ძალები.<ref name="TASS12Nov25">{{cite news |title=Russia establishes Unmanned Systems Forces|url=https://tass.com/defense/2042371|access-date=12 November 2025|work=TASS|date=12 November 2025}}</ref> იგი ჩამოყალიბდა იმ მიზნით, რომ მოხდეს უპილოტო საფრენი, სახმელეთო და საზღვაო სისტემების განვითარების, განთავსებისა და ოპერატიული მართვის ცენტრალიზება, ასევე ავტონომიური პლატფორმების ინტეგრირება არსებულ სამხედრო სტრუქტურებში.<ref name="TSFRussia Unmanned">{{cite web |last1=McDermott|first1=Roger N.|title=Russia's New Unmanned Systems Forces and the Strategic Role of DKO Weapons|url=https://www.saratoga-foundation.org/p/russias-new-unmanned-systems-forces|website=www.saratoga-foundation.org|publisher=The Saratoga Foundation|access-date=12 November 2025|language=en|date=20 June 2025}}</ref><ref name="FDD12Nov25JohnHardie">{{cite web |last1=Hardie|first1=John|title=Russia announces plans to form Unmanned Systems Forces|url=https://www.longwarjournal.org/archives/2024/12/russia-announces-plans-to-form-unmanned-systems-forces.php|website=FDD's Long War Journal|access-date=12 November 2025|date=20 December 2024}}</ref> 2025 წლის ოქტომბერში რამდენიმე წყარომ გაავრცელა ინფორმაცია, რომ დევნილობაში მოქმედი საინფორმაციო გამოცემა „ვერსტკას“ გამოძიების თანახმად, რუსი სამხედრო მეთაურები შეჭრის პირველივე წლიდან აწამებენ და სიკვდილით სჯიან საკუთარ პერსონალს. „ვერსტკამ“ აღნიშნა, რომ გამოძიების ფარგლებში მოიპოვა ასობით ცნობა მსგავსი სიკვდილით დასჯის შესახებ. ეს ინციდენტები თავდაპირველად სანგრებში სიმთვრალისა თუ დაუმორჩილებლობის გამო დასჯით დაიწყო, დროთა განმავლობაში კი პირადი კონფლიქტებისა თუ გამოძალვის ნიადაგზე მკვლელობებში გადაიზარდა; გამოცემამ იდენტიფიცირება მოახდინა 101 სამხედრო მოსამსახურის, რომელთაც ამ ქმედებების ჩადენაში ედებათ ბრალი. სრულმასშტაბიანი ომის დაწყებიდან მოყოლებული, რუსეთის მთავარ სამხედრო პროკურატურაში ძალადობასთან დაკავშირებული 12 000-ზე მეტი საჩივარი შევიდა, რაც განსაკუთრებით 2023 წლის მეორე ნახევრიდან გახშირდა. აქედან მხოლოდ 10 სისხლის სამართლის საქმე აღიძრა, რის შედეგადაც ხუთი ოფიცერი იქნა მსჯავრდებული ხელქვეითების მკვლელობისთვის. გამოძიების მიხედვით, საველე მეთაურების ქმედებების გამოძიებაზე „არაოფიციალური აკრძალვაა“ დაწესებული. რუსმა ჯარისკაცებმა „ვერსტკასთან“ საუბარში აღნიშნეს, რომ სიკვდილით დასჯილ პერსონალს ხშირად დეზერტირებად ან უგზო-უკვლოდ დაკარგულებად აფორმებენ, ხოლო მათ ცხედრებს ტყეებში მარხავენ ან ბრძოლის ველზე ტოვებენ და ცეცხლს უხსნიან, რათა დაღუპვა საბრძოლო მოქმედებებს მიაწერონ.<ref name="o168">{{cite web | author=The Moscow Times | title=At Least 100 Russian Officers Have Executed Their Own Comrades in Ukraine – Vyorstka | website=The Moscow Times | date=6 November 2025 | url=https://www.themoscowtimes.com/2025/10/30/at-least-100-russian-officers-have-executed-their-own-comrades-in-ukraine-vyorstka-a90987 | access-date=6 November 2025}}</ref><ref name="y754">{{cite web | title=Report says over 100 Russian officers involved in frontline executions | website=TVP World | date=30 October 2025 | url=https://tvpworld.com/89758108/russian-officers-torture-kill-own-troops-on-ukraine-frontlines | access-date=6 November 2025}}</ref><ref name="t461">{{cite web | last=Sauer | first=Pjotr | title=Russian army chiefs torturing and executing soldiers who refuse to fight in Ukraine, report says | website=The Guardian | date=30 October 2025 | url=https://www.theguardian.com/world/2025/oct/30/russian-army-chiefs-torturing-and-executing-soldiers-who-refuse-to-fight-in-ukraine-report-says | access-date=6 November 2025}}</ref> ტელეკომპანია [[BBC]]-ის მიერ [[2026]] წლის თებერვალში გამოქვეყნებული მასალის მიხედვით (სადაც რუსი ჯარისკაცები ინტერვიუებში ღიად აღწერენ სიკვდილით დასჯის ფაქტებს), საკუთარი ჯარისკაცების მკვლელობას რუსულ სამხედრო სლენგზე „ნულზე დასმა“ ეწოდება.<ref name="i475">{{cite web | last=Steele | first=Ben | title=Russia soldiers tell BBC they saw fellow troops in Ukraine war executed on commanders' orders | website=BBC Home | date=24 February 2026 | url=https://www.bbc.com/news/articles/cz7gw3l395ro | access-date=26 February 2026}}</ref> [[გაერთიანებული სამეფო]]ს თავდაცვის კვლევების სამეფო ინსტიტუტის შეფასებით, რუსეთმა რუსეთ-უკრაინის ომის შედეგად უდიდესი „საბრძოლო გამოცდილება“ მიიღო.<ref name="ap">{{cite web | title=Russia is helping China to prepare for a potential invasion of Taiwan, defense institute says | website=Associated Press | date=26 September 2025 | url=https://apnews.com/article/russia-china-taiwan-xi-putin-ukraine-invasion-ac47ae6daf03ceb5d49d6e2d0da7fcab | access-date=21 February 2026|quote=It’s not certain that China has decided to invade Taiwan, but access to Russian equipment and localized training in China means Beijing will be better equipped for a potential invasion, Danylyuk said. “The greatest value of the deal” to China is likely in the training and procedures for command and control of parachute forces, because Russia has “combat experience,” whereas China doesn’t, write Oleksandr Danylyuk and Jack Watling.}}</ref> ===ომის დანაშაულები=== რუსეთის შეიარაღებული ძალების მიერ ჩადენილი სამხედრო დანაშაულები დოკუმენტირებულია რამდენიმე სამხედრო კონფლიქტში, მათ შორის ჩეჩნეთის მეორე ომში,<ref name="a907">{{cite book | last=Gilligan | first=Emma | title=Terror in Chechnya: Russia and the Tragedy of Civilians in War | publisher=Princeton University Press | date=9 November 2009 | isbn=978-1-4008-3176-0 | url=https://books.google.com/books?id=WLFzd1TP0PwC&pg=PA6 | access-date=31 May 2025 | page=}}</ref><ref name="p111">{{cite web | title=War Crimes In Chechnya and the Response of the West | website=Human Rights Watch | date=29 February 2000 | url=https://www.hrw.org/news/2000/02/29/war-crimes-chechnya-and-response-west | access-date=31 May 2025}}</ref> რუსეთ-საქართველოს ომსა<ref name="c800">{{cite web | title=Georgia: International Groups Should Send Missions | website=Human Rights Watch | date=18 August 2008 | url=https://www.hrw.org/news/2008/08/18/georgia-international-groups-should-send-missions | access-date=31 May 2025}}</ref> და რუსეთ-უკრაინის ომში.<ref name="h508">{{cite journal | last=Wille | first=Belkis | title="We Had No Choice" | journal=Human Rights Watch | date=1 September 2022 | url=https://www.hrw.org/report/2022/09/01/we-had-no-choice/filtration-and-crime-forcibly-transferring-ukrainian-civilians | access-date=31 May 2025 | page=}}</ref> 2024 წელს [[სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლო]]მ რუსეთის უმაღლესი სამხედრო ოფიცრების — სერგეი შოიგუს, ვალერი გერასიმოვის, სერგეი კობილაშისა და ვიქტორ სოკოლოვის დაკავების ორდერები გასცა უკრაინაში მშვიდობიან მოსახლეობასა და სამოქალაქო ობიექტებზე თავდასხმების წარმართვის გამო, რაც სავარაუდო სამხედრო დანაშაულად კვალიფიცირდება.<ref name="Reuters_11_July_2024">{{cite news |date=11 July 2024 |title=International Criminal Court issues arrest warrants for Russia's Shoigu and Gerasimov |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/europe/international-criminal-court-issues-arrest-warrant-russias-shoigu-gerasimov-2024-06-25/ |access-date=5 July 2025 }}</ref> 2025 წლის მაისში გამოქვეყნებულ გაეროს ანგარიშში გაკეთდა დასკვნა, რომ რუსეთის შეიარაღებული ძალების მიერ ხერსონში მშვიდობიან მოსახლეობაზე განხორციელებული განმეორებადი თავდასხმები დრონებით სამხედრო დანაშაულსა და კაცობრიობის წინააღმდეგ მიმართულ დანაშაულს უტოლდება.<ref name="p704">{{cite web | title=UN Commission concludes that Russian armed forces' drone attacks against civilians in Kherson Province amount to crimes against humanity of murder | website=OHCHR | date=28 May 2025 | url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/05/un-commission-concludes-russian-armed-forces-drone-attacks-against-civilians | access-date=31 May 2025}}</ref> ==სტრუქტურა== რუსეთის პრეზიდენტი შეიარაღებული ძალის უმაღლესი მთავარსარდალია. რუსეთის ფედერაციის თავდაცვის სამინისტრო ჯარის ადმინისტრაციული ორგანოა, რომელიც პასუხისმგებელია საბრძოლო მზადყოფნაზე, ცოცხალი ძალის მობილიზებასა და შესყიდვებზე. იგი ახორციელებს საპრეზიდენტო დირექტივების იმპლემენტაციას და ზედამხედველობს გენერალურ შტაბს.{{sfn|DIA 2017|pages=23-24}} თავად გენერალური შტაბის მოვალეობაა რუსეთის წინაშე არსებული საფრთხეების შესწავლა და ქვეყნისა თუ მისი ინტერესების დაცვის გეგმების შემუშავება.{{sfn|DIA 2017|page=24}} მოსკოვში მდებარე თავდაცვის ეროვნული მართვის ცენტრი, რომელიც [[2014]] წელს დაარსდა, შეიარაღებული ძალის მართვისა და კონტროლის სისტემის უმნიშვნელოვანესი კომპონენტია.{{sfn|DIA 2017|page=28}} ამერიკის შეერთებული შტატების შტაბების მეთაურთა გაერთიანებულ კომიტეტთან შედარებით, რუსეთის გენერალურ შტაბს გაცილებით ფართო როლი აკისრია, რაც მთელ შეიარაღებულ ძალაზე ოპერატიულ სარდლობას გულისხმობს. იგი ასევე პასუხისმგებელია გრძელვადიან დაგეგმარებაზე, დოქტრინების შემუშავებასა და აღჭურვილობის შესყიდვაზე. გენერალური შტაბის უფროსი, გარდა იმისა, რომ ყველა სახეობის ჯარსა და სამსახურს მეთაურობს, შტაბის შიგნით ფლობს „გენერალური ინსპექტორის“ მსგავს უფლებამოსილებებს — იგი პასუხისმგებელია შტაბის სტრუქტურასა და ფუნქციებზე და, ამავდროულად, თავდაცვის მინისტრის მოადგილის პოსტსაც იკავებს.<ref>{{Cite web |last=Bartles |first=Charles K. |title=Getting Gerasimov Right |date=January–February 2016 |access-date=24 January 2026 |work=[[Military Review]] |url=https://www.armyupress.army.mil/Portals/7/military-review/Archives/English/MilitaryReview_20160228_art009.pdf }}</ref>{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|page=13}} გენერალური შტაბის მნიშვნელოვან დეპარტამენტებს შორის აღსანიშნავია მთავარი ოპერატიული სამმართველო — ყველაზე დიდი დანაყოფი, რომელიც ოპერატიულ და სტრატეგიულ დაგეგმარებაზეა პასუხისმგებელი.{{sfn|Blanc|Demus|Evans|Grisé|2023|pages=22}} ასევე საკვანძოა მთავარი სამმართველო (წარსულში ცნობილი როგორც მთავარი სადაზვერვო სამმართველო), რომელიც სამხედრო და სამოქალაქო ხელმძღვანელობას ინფორმაციით ამარაგებს და გენშტაბის შიგნით გარკვეული ავტონომიით სარგებლობს.{{sfn|Blanc|Demus|Evans|Grisé|2023|pages=22}} ამავე სტრუქტურაში შედის სამხედრო პოლიციის მთავარი სამმართველო ([[2012]] წლიდან),<ref>{{cite news|author=<!--Staff writer(s)/no by-line.-->|date=3 July 2012|title=Военная полиция появится в России 1 декабря 2012 года|language=ru|work=[[Interfax]]|url=https://www.interfax.ru/russia/253641|access-date=22 April 2022|archive-date=23 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211023115756/https://www.interfax.ru/russia/253641|url-status=live}}</ref> მთავარი საორგანიზაციო-სამობილიზაციო სამმართველო და კავშირგაბმულობის მთავარი სამმართველო.{{sfn|Blanc|Demus|Evans|Grisé|2023|page=17}} [[2018]] წლის ივლისში კი შეიქმნა რუსეთის შეიარაღებული ძალის მთავარი სამხედრო-პოლიტიკური სამმართველო, რითაც აღდგა იდეოლოგიური მომზადების ფუნქცია — ის, რაც [[საბჭოთა არმია|საბჭოთა არმიის]] დაშლის შემდეგ გაუქმებული იყო.<ref>{{Cite web|date=31 July 2018|title=Putin gives Russian army a political wing|url=https://timesofmalta.com/articles/view/putin-gives-russian-army-a-political-wing.685749|access-date=12 December 2021|website=Times of Malta|language=en-gb|archive-date=6 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220506003904/https://timesofmalta.com/articles/view/putin-gives-russian-army-a-political-wing.685749|url-status=live}}</ref> ===ჯარის სახეობები=== შეიარაღებული ძალა შემდეგი სტრუქტურული ერთეულებისგან შედგება:{{sfn|Grau|Bartles|2016|page=27}} * შეიარაღებული ძალის სახეობები:{{efn|{{langx|ru|Вид вооружённых сил}}}} რუსეთის სახმელეთო ჯარები, რუსეთის საჰაერო-კოსმოსური ძალები და სამხედრო-საზღვაო ფლოტი. * ცალკეული გვარეობები:{{efn|{{langx|ru|Род войск}}}} სტრატეგიული დანიშნულების სარაკეტო ჯარები, რუსეთის საჰაერო-სადესანტო ჯარები და უპილოტო სისტემების ჯარი. * სპეციალური დანიშნულების ფორმირებები:{{efn|{{langx|ru|Формирования специального назначения}}}} სპეციალური ოპერაციების ძალები. * სპეციალური გვარეობები:{{efn|{{langx|ru|Специальные войска}}}} მატერიალურ-ტექნიკური უზრუნველყოფა. გარდა ამისა, არსებობს კიდევ ორი ცალკეული გვარეობა — ეროვნული გვარდია და სასაზღვრო სამსახური. მათ ნარჩუნებული აქვთ „შეიარაღებული ძალის“ სამართლებრივი სტატუსი, თუმცა არ შედიან რუსეთის გენერალური შტაბის იურისდიქციაში. ეროვნული გვარდია ყოფილი შინაგანი ჯარების ბაზაზეა ჩამოყალიბებული; ეს ახალი სტრუქტურა შინაგან საქმეთა სამინისტროს გამოეყო, ცალკე უწყებად ჩამოყალიბდა და უშუალოდ რუსეთის პრეზიდენტს ექვემდებარება. რაც შეეხება სასაზღვრო სამსახურს, იგი უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის (ქვეყნის მთავარი შიდა სადაზვერვო სააგენტოს) გასამხედროებული ორგანიზაციაა. ორივე ორგანიზაციას, თავიანთი ძირითადი სამშვიდობო საქმიანობის გარდა, საომარი მოქმედებების დროს მნიშვნელოვანი ამოცანები აკისრიათ და ფლობენ საკუთარ სახმელეთო, საჰაერო და საზღვაო დანაყოფებს. მთლიანობაში, შეიარაღებულ ძალას ტრადიციულად უბრალოდ „ჯარს“ (არმიას) უწოდებენ, გარდა იმ შემთხვევებისა, როდესაც სამხედრო-საზღვაო ფლოტი სპეციალურად არის გამოყოფილი. ===სამხედრო ოლქები, არმიები და საჰაერო ძალები=== რუსეთში არსებობს ხუთი სამხედრო ოლქი: [[მოსკოვი]]ს სამხედრო ოლქი, [[ლენინგრადი]]ს სამხედრო ოლქი, [[სამხრეთის სამხედრო ოლქი]], ცენტრალური სამხედრო ოლქი და აღმოსავლეთის სამხედრო ოლქი. [[2024]] წელს დასავლეთის სამხედრო ოლქი ლენინგრადისა და მოსკოვის ოლქებად დაიყო, ხოლო ჩრდილოეთის ფლოტის გაერთიანებული სტრატეგიული სარდლობა, რომელიც სამხედრო ოლქის დონეს უთანაბრდებოდა, გაუქმდა. [[1992]] წელს სულ რვა ოლქი არსებობდა: მოსკოვის, ლენინგრადის, ჩრდილოეთ კავკასიის, [[ვოლგა|ვოლგის]], [[ურალის ფედერალური ოკრუგი|ურალის]], იმიერბაიკალის, [[ციმბირი]]სა და შორეული აღმოსავლეთის. [[კალინინგრადი]]ს სპეციალური რაიონი [[1997]] წელს შეიქმნა, [[1998]] წელს კი იმიერბაიკალის ოლქი გაუქმდა და მისი ტერიტორია ციმბირისა და შორეული აღმოსავლეთის ოლქებს შორის განაწილდა. [[2001]] წელს ვოლგისა და ურალის ოლქები გაერთიანდა და ვოლგა-ურალის ოლქი ეწოდა. [[2010]] წელს მანამდე არსებული ექვსი ოლქი და კალინინგრადის რეგიონი ოთხ მსხვილ ოლქად შეაკუმშეს, რომლებიც, ამავდროულად, გაერთიანებულ საჯარისო სარდლობებს წარმოადგენდნენ; ესენია დასავლეთის, სამხრეთის, ცენტრალური და აღმოსავლეთის ოლქები. ჩრდილოეთის ფლოტის გაერთიანებული სტრატეგიული სარდლობა კი [[2015]] წელს ჩამოყალიბდა. რუსეთის ფედერაციის არსებობის ადრეულ პერიოდში სამხედრო ოლქებმა საბჭოთა ეპოქისგან მემკვიდრეობით მიიღეს „დაკომპლექტების, წვრთნისა და აღჭურვის“ ფუნქცია, რაც ძირითადად ლოგისტიკასა და ცოცხალი ძალის ფორმირებაზე — მათ შორის წვრთნასა და საკონტრაქტო ჯარისკაცების აყვანაზე — ვრცელდებოდა. ოლქები უმთავრესად სახმელეთო ძალებზე იყვნენ ფოკუსირებულნი. საბრძოლო სარდლობა გენერალური შტაბიდან ოლქების დაქვემდებარებაში მყოფ შენაერთებზე (მაგალითად, საველე არმიებზე) იყო დელეგირებული. ეს მიდგომა შეიცვალა 2008 წლის რეფორმით, რომელმაც თითოეული ოლქი ოპერატიულ-სტრატეგიულ სარდლობად აქცია. ამ ცვლილებამ რუსული სამხედრო ოლქები ამერიკულ გეოგრაფიულ გაერთიანებულ სარდლობებს გაუტოლა. ისინი ზედამხედველობენ ჯარის თითოეული სახეობის მუდმივმოქმედ ძალებს, ასევე საჰაერო-სადესანტო ან სხვა გვარეობების (მათ შორის, ზოგჯერ GRU-ს) მიმაგრებულ ნაწილებს. თითოეულ სამხედრო ოლქს აქვს თავდაცვის მართვის საკუთარი ცენტრი, რომელიც მოსკოვის თავდაცვის ეროვნული მართვის ცენტრის რეგიონულ ანალოგს წარმოადგენს და მასთან მუდმივ კავშირზეა. საომარ პირობებში სამხედრო ოლქი, კონკრეტული ოპერაციის საჭიროებიდან გამომდინარე, აყალიბებს ჯარების დაჯგუფებას. 2022 წელს უკრაინაში რუსეთის შეჭრის დასაწყისში, იმ დროისთვის არსებულმა ოლქებმა შექმნეს დასავლეთის, სამხრეთის, ცენტრალური და აღმოსავლეთის ჯარების დაჯგუფებები, სადაც ოლქის შტაბ-ბინა იმავდროულად ამ დაჯგუფების შტაბ-ბინასაც წარმოადგენდა. გარდა ამისა, სომხეთში მდებარე 102-ე სამხედრო ბაზა (ამიერკავკასიის ჯარების ყოფილი დაჯგუფებიდან) ექვემდებარება სამხრეთის სამხედრო ოლქს, რომლის შტაბიც დონის [[როსტოვის ოლქი|როსტოვშია]]. [[ტაჯიკეთი|ტაჯიკეთში]] განლაგებული 201-ე გვარდიული სამხედრო ბაზა ემორჩილება ცენტრალურ სამხედრო ოლქს ეკატერინბურგში, ხოლო [[მოლდოვა]]ში (დნესტრისპირეთში) მყოფი რუსული ჯარების ოპერატიული ჯგუფი ანგარიშვალდებული იყო დასავლეთის სამხედრო ოლქის წინაშე სანქტ-პეტერბურგში. სამხედრო ოლქების ქვემოთ, სახმელეთო ჯარების ძირითად ოპერატიულ ფორმირებებს დანომრილი არმიები წარმოადგენენ; 2022 წლის მონაცემებით, ესენია 11 საერთო-საჯარისო არმია და 1-ლი გვარდიული სატანკო არმია. მათ ასევე დიდი ტაქტიკური როლი აკისრიათ; უკრაინის ომის დროს არმიის დონის შტაბები ხშირად პირდაპირ მეთაურობდნენ ბატალიონის ტაქტიკურ ჯგუფებს და გვერდს უვლიდნენ დივიზიის, ბრიგადის ან პოლკის შტაბებს. საჰაერო-კოსმოსურ ძალებს, რომლებიც [[2015]] წელს რუსეთის სამხედრო-საჰაერო ძალებისა და საჰაერო-კოსმოსური თავდაცვის ძალების შერწყმით შეიქმნა, აქვთ თავიანთი ანალოგი — საჰაერო და საჰაერო თავდაცვის არმიები; [[2017]] წლის მონაცემებით, თითოეული ასეთი არმია მიმაგრებული იყო ოთხიდან ერთ-ერთ ოლქზე. თავად სახმელეთო ჯარებს საკუთარი ავიაცია არ გააჩნიათ, თუმცა 2022 წლის ბოლოს გამოცხადდა, რომ თითოეული საერთო-საჯარისო არმია მიიღებდა საავიაციო ბრიგადას (იმის დაზუსტების გარეშე, ეს ბრიგადები უშუალოდ სახმელეთო ჯარების საკუთრებაში იქნებოდა თუ საჰაერო-კოსმოსური ძალების მიმაგრებული ნაწილები). ასევე ცნობილი გახდა, რომ ყოფილი დასავლეთის სამხედრო ოლქის მე-6 საჰაერო და საჰაერო თავდაცვის არმიის აქტივები ახალ, ლენინგრადისა და მოსკოვის ოლქების ორ არმიას შორის გადანაწილდება. ===სამხედრო-საზღვაო ფლოტი=== სამხედრო-საზღვაო ფლოტის შტაბ-ბინა სანქტ-პეტერბურგში მდებარეობს და მის შემადგენლობაში ოთხი ფლოტი და ერთი ფლოტილია შედის. თითოეული მათგანი ადმინისტრაციულ ბრძანებებსა და მითითებებს ფლოტის მთავარი შტაბიდან იღებს, თუმცა ოპერატიულად ემორჩილება შესაბამის ოპერატიულ-სატრატეგიულ სარდლობას (OSK) და მიბმულია კონკრეტულ სამხედრო ოლქზე.[148] კალინინგრადში ბაზირებული ბალტიის ფლოტი ადრე დასავლეთის ოლქს ექვემდებარებოდა, ახლა კი ლენინგრადის ოლქის შემადგენლობაშია. [[ვლადივოსტოკი|ვლადივოსტოკში]] განლაგებული წყნარი ოკეანის ფლოტი მიბმულია აღმოსავლეთის ოლქზე. კასპიის ფლოტილია (შტაბ-ბინით [[ასტრახანი|ასტრახანში]]) და [[შავი ზღვის ფლოტი]] ფლოტი (შტაბ-ბინით [[სევასტოპოლი|სევასტოპოლში]]) სამხრეთის სამხედრო ოლქს ექვემდებარებიან. რაც შეეხება ჩრდილოეთის ფლოტს, რომლის შტაბიც [[სევერომორსკი|სევერომორსკშია]], იგი [[2015]]-დან [[2024]] წლამდე ოლქის დონის ცალკეულ გაერთიანებულ სტრატეგიულ სარდლობას წარმოადგენდა, დღეს კი ლენინგრადის ოლქის დაქვემდებარებაშია.[149][150] რუსეთის ბირთვული ტრიადის საზღვაო კომპონენტის უდიდეს ნაწილს ჩრდილოეთის ფლოტი აკონტროლებს, გარკვეულ წილს კი — წყნარი ოკეანის ფლოტიც ფლობს.[148] სამხედრო-საზღვაო ფლოტს მხარს უჭერს საზღვაო ავიაცია, რაც მას საჰაერო-კოსმოსური ძალების გარდა ერთადერთ საჯარისო სახეობად აქცევს, რომელსაც საკუთარი თვითმფრინავები ჰყავს,[151] და ასევე აქვს საზღვაო ქვეითი ჯარი, რომელიც 2022 წლამდე ხუთი ბრიგადისგან შედგებოდა. 2022 წელს გამოცხადდა, რომ ხუთივე ბრიგადა დივიზიებად გადაკეთდებოდა, 2023 წლის ზაფხულში კი მეექვსე ბრიგადაც ჩამოყალიბდა.[152] საზღვაო ქვეითების დანიშნულება არა იძულებითი ამფიბიური დესანტის გადასხმა, არამედ ისეთ სანაპიროზე გადასვლაა, სადაც წინააღმდეგობის დონე დაბალია ან გარემო უკვე კონტროლდება — მას შემდეგ, რაც უსაფრთხო პლაცდარმს მისივე ორგანული ნაწილები ან სხვა სახმელეთო ძალები მოამზადებენ.[153] რუსეთს ჰყავს მხოლოდ ერთი ავიამზიდი — [[ადმირალი კუზნეცოვი|„ადმირალი კუზნეცოვი“]].[154][155] გემი 2018 წლიდან მწყობრიდანაა გამოსული და სარემონტო სამუშაოებს გადის. რემონტის პროცესს მუდმივად აფერხებს სხვადასხვა ავარიები, სახსრების გაფლანგვა და სხვა დაბრკოლებები.[156] ==ლოგისტიკა== რუსეთის შეიარაღებული ძალის მატერიალურ-ტექნიკური უზრუნველყოფის სამსახური (MTO) არის სტრუქტურა, რომელსაც ჯარის მუდმივი საბრძოლო მზადყოფნისთვის მისი მომარაგება და შენახვა აკისრია. რუსეთმა მემკვიდრეობით მიიღო საბჭოთა ეპოქის ორი უწყება, რომლებიც ამ ამოცანას ასრულებდნენ — ზურგის სამსახური და ტექნიკური უზრუნველყოფის სამსახური (ეს უკანასკნელი შესყიდვებზე იყო ფოკუსირებული). 2008 წლის რეფორმების დროს ისინი ერთ ცენტრალიზებულ სისტემაში გაერთიანდნენ.[157] MTO-ს ხელმძღვანელი, ამავდროულად, თავდაცვის მინისტრის მოადგილეა ლოგისტიკის დარგში.[158][159] სახმელეთო ჯარების თითოეულ მანევრულ ბრიგადაში არის MTO-ს ბატალიონი, ხოლო სამხედრო ოლქის დონეზე არსებობს მატერიალურ-ტექნიკური უზრუნველყოფისა და სარკინიგზო ბრიგადები, მომარაგების საწყობები და სარემონტო ქარხნები.[160][161] რუსულ ლოგისტიკურ სისტემაში არ მოქმედებს პრინციპი „მოითხოვე და მიიღე“; აქ გამოიყენება „ზემოდან ქვემოთ მიწოდების“ მოდელი, სადაც ზემდგომი დანაყოფი ალგორითმული გათვლების საფუძველზე თავად განსაზღვრავს მარაგების რაოდენობასა და მიწოდების გრაფიკს.[160] MTO-ს სისტემა დიდ აქცენტს აკეთებს მომარაგებისთვის არსებული სატრანსპორტო ხაზების გამოყენებაზე. ამ მიზნით, ლოგისტიკურ ბრიგადებში შედის სარკინიგზო ბრიგადები და მილსადენების ბატალიონები.[160] MTO-ს დეპარტამენტებს შორის არის[162] სატრანსპორტო უზრუნველყოფის დეპარტამენტი (ამერიკის სატრანსპორტო სარდლობის მიახლოებითი ანალოგი), რომელიც კოორდინაციას უწევს და ხელშეკრულებებს აფორმებს სამხედრო გადაზიდვებზე რკინიგზით, ჰაერითა თუ ზღვით.[163] სხვა სტრუქტურებს შორისაა საავტომობილო და სატანკო, ასევე სარაკეტო და საარტილერიო დეპარტამენტები.[162] რუსეთის სარკინიგზო სისტემა არმიის მთავარი სტრატეგიული და ოპერატიული გადაადგილების საშუალებაა,[164] რადგან პირადი შემადგენლობისა და ტვირთების აბსოლუტური უმრავლესობა სწორედ რკინიგზით გადაადგილდება.[165] MTO-ს შემადგენლობაში შემავალ სარკინიგზო ჯარებს ევალებათ ლიანდაგების მომზადება, მშენებლობა და დაცვა. ისინი ათ ცალკეულ ბრიგადასა და ორ ცალკეულ ბატალიონში არიან ორგანიზებულნი.[166] სხვადასხვა ანგარიშების თანახმად, 2022 წელს უკრაინაში სრულმასშტაბიანი შეჭრის შემდეგ, რუსეთს სერიოზული პრობლემები შეექმნა ლოგისტიკის კუთხით, რამაც, სხვა საკითხებთან ერთად, რუს ჯარისკაცებში არასაკმარისი კვებაც გამოიწვია.[167] 2026 წლის აპრილში გამოცემა The Sunday Times-მა გაავრცელა ინფორმაცია, რომ უკრაინის დაზვერვისგან მიიღო მტკიცებულებები, რომლებიც რუსულ ჯარში კანიბალიზმის მინიმუმ ხუთ შემთხვევას ადასტურებდა. მტკიცებულებები მოიცავდა 2025 წლის ნოემბრის აუდიოჩანაწერებს, რომლებიც ეხებოდა დონეცკის ოკუპირებულ ტერიტორიაზე მომხდარ ინციდენტს — იქ რუსი ჯარისკაცი იმ ორ თანამებრძოლს შორის ერთ-ერთის მოჭრილი ფეხის ჭამას ცდილობდა, რომლებიც თავადვე მოკლა. ქვედანაყოფის მეთაურმა მომხდარი თავისი ბრიგადის ლეიტენანტს მოახსენა. ასევე გავრცელდა ფოტომასალაც, მათ შორის მოჭრილი ფეხის ფოტო, რომელიც Times-ის განცხადებით ავთენტურია. ფოტო სამხედრო ქირურგსაც გადაუგზავნეს, რომელმაც დაადასტურა, რომ ჭრილობა ბასრი დანით მიყენებულს ჰგავდა.[168][169] ==პირადი შემადგენლობა== რუსეთის შეიარაღებული ძალა ჰიბრიდულ სისტემას იყენებს, რომელიც სავალდებულო სამხედრო გაწვევასა და ნებაყოფლობით (საკონტრაქტო) სამსახურს აერთიანებს. რუსეთის ყველა მამრობითი სქესის მოქალაქე ვალდებულია 17 წლის ასაკში დარეგისტრირდეს სამხედრო აღრიცხვაზე, ხოლო 18-დან 27 წლამდე ასაკის ყველა მამაკაცისთვის სავალდებულოა თორმეტთვიანი სამხედრო სამსახურის გავრცელება. თავდაპირველად სამსახურის ვადა ორი წელი იყო, თუმცა 2007 წლის მარტში იგი 18 თვემდე შემცირდა, 2008 წლის იანვარში კი — ერთ წლამდე. 2022 წლის დეკემბერში გაწვევის მაქსიმალური ასაკი 30 წლამდე გაიზარდა, პარალელურად კი გაჟღერდა წინადადება სამსახურის თავდაპირველი ორწლიანი ვადის აღდგენის შესახებ. სამხედროების უმეტესობისთვის სავალდებულო საპენსიო ასაკი 65 წელია, გარდა პოლკოვნიკ-გენერლების, ადმირლებისა და მათზე მაღალი ჩინებისა, რომელთათვისაც ეს ზღვარი 70 წელს შეადგენს. თავდაცვის სამინისტროს განცხადებით, შეიარაღებულმა ძალამ უნდა შეინარჩუნოს სამობილიზაციო რეზერვი, რათა არსებობდეს მუდმივმოქმედი ჯარის გაძლიერების რესურსი იმ შემთხვევისთვის, თუ ეს უკანასკნელი დამოუკიდებლად ვერ შეძლებს შეიარაღებული კონფლიქტის შეკავებას ან ჩახშობას. შეიარაღებული ძალების ოფიციალური შტატების რაოდენობა რუსეთის პრეზიდენტის ბრძანებულებით განისაზღვრება. ჯარის რაოდენობა საბჭოთა ეპოქის 2.7 მილიონიანი ნიშნულიდან 1994 წლისთვის 2.1 მილიონამდე შემცირდა. [[1997]] წელს პირადი შემადგენლობა 1.6 მილიონს შეადგენდა, [[2000]] წლისთვის კი ეს ციფრი დაახლოებით 1 მილიონამდე ჩამოვიდა. 2008 წლის რეფორმამ ოფიცერთა საშტატო ერთეულები 220,000-მდე შეამცირა და მიზნად დაისახა 2017 წლისთვის 425,000 პროფესიონალი საკონტრაქტო ჯარისკაცის აყვანა. ყოველწლიურად სამხედრო სამსახურს 270,000 წვევამდელი გადიოდა. 2010 წელს მოქმედი ჯარისკაცების რაოდენობა დაახლოებით 1 მილიონად ფასდებოდა, თუმცა რუსეთის ანგარიშვალდებულების პალატამ 2013 წელს განაცხადა, რომ არმიაში საშტატო ადგილების თითქმის მეოთხედი ვაკანტური იყო. 2022 წლის უკრაინაში შეჭრამდე რუსული ჯარის სავარაუდო რაოდენობა 900,000-ს შეადგენდა. ვრცელდებოდა ინფორმაცია, რომ ომის მიმდინარეობისას თავდაცვის სამინისტრო ყოველწლიურად 400,000-დან 500,000-მდე ახალ ჯარისკაცს აიყვანდა. 2022 წლის დეკემბერში პუტინმა შეიარაღებული ძალების ოფიციალური შტატი 1.15 მილიონიდან 1.5 მილიონამდე გაზარდა. 2022 წლის 28 მაისს, უკრაინაში მიმდინარე აგრესიის ფონზე, ვლადიმერ პუტინმა ხელი მოაწერა კანონს, რომელმაც პირველი სამხედრო კონტრაქტის გაფორმებისთვის მანამდე არსებული ზედა ასაკობრივი ზღვარი (40 წელი) გააუქმა. უკრაინაში მებრძოლი საკონტრაქტო ჯარისკაცების უმრავლესობა რუსეთის მოსახლეობის ღარიბი ფენებიდანაა. ფულადი ბონუსი, რომელსაც უკრაინაში საომრად წასულებს პირველივე კონტრაქტის გაფორმებისას უხდიან, რუსეთში მრავალი ადამიანის მთელი წლის ხელფასზე მეტია. 2024 წლის ნოემბერში, ცოცხალი ძალის მძიმე დანაკარგების ფონზე, რუსეთმა უკრაინაში დაჭრილი სამხედროებისთვის განკუთვნილი კომპენსაციები შეამცირა, ვინაიდან დაჭრილთა დიდი რაოდენობის გამო მთავრობა სულ უფრო მზარდ სამხედრო ხარჯებს აწყდება. 2025 წლის ივნისში უკრაინულმა და დასავლურმა შეფასებებმა უკრაინაში რუსეთის სამხედრო დანაკარგების (დაღუპულთა და დაჭრილთა) შესახებ ერთ მილიონს გადააჭარბა. 2026 წლის იანვარში [[ნატო]]ს გენერალურმა მდივანმა მარკ რუტემ განაცხადა, რომ თვეში 25,000-მდე რუსი ჯარისკაცი იღუპებოდა და ამ დანაკარგებს „კატასტროფული“ უწოდა. 2026 წლის აპრილში რუსულმა უფლებადამცველმა ორგანიზაციებმა აღნიშნეს, რომ იმატა შეტყობინებებმა იმის შესახებ, რომ არაფხიზელ მდგომარეობაში მყოფ მამაკაცებს, სავარაუდოდ, მოტყუებით ან იძულებით აწერინებდნენ სამხედრო კონტრაქტებს. ეს გამოწვეულია იმით, რომ რეკრუტირებისთვის ფინანსური სტიმულების გამოყენება სულ უფრო რთულდება, რის გამოც სამხედრო კომისარიატებს გეგმების შესრულება უჭირთ. ===ქალები=== [[2013]] წლის მონაცემებით, რუსეთის შეიარაღებული ძალების სოციოლოგიური კვლევის ცენტრის სოციალური პროცესების მონიტორინგის დეპარტამენტის ხელმძღვანელმა, ვიცე-პოლკოვნიკმა ელენა სტეპანოვამ განაცხადა: „[[2007]] წელთან შედარებით, ქალი ოფიცრებისა და პრაპორშჩიკების რაოდენობა თითქმის ორი მესამედით შემცირდა. თუ 2007 წელს კონტრაქტით 30,000-ზე მეტი ქალი მსახურობდა, ახლა მათი რაოდენობა 11,000-ს ოდნავ აღემატება, მათ შორის სხვადასხვა ჩინის 4,300 ოფიცერია“. მისივე თქმით, ეს ტენდენცია არ არის რაიმე განსაკუთრებული და იგი სრულიად თანხვედრაშია რუსეთის შეიარაღებული ძალების საერთო შემცირების პროცესთან. ===უცხოელი პირადი შემადგენლობა=== რუსულ ჯარში მსახურება ასევე ნებადართულია „დამოუკიდებელ სახელმწიფოთა თანამეგობრობის“ ([[დსთ]]) იმ მოქალაქეებისთვის, რომლებიც არ ფლობენ რუსეთის მოქალაქეობას. 2003 წლის დეკემბრისთვის რუსეთის პარლამენტმა პრინციპების დონეზე დაამტკიცა კანონი, რომელიც შეიარაღებულ ძალებს უცხო ქვეყნის მოქალაქეების კონტრაქტით აყვანის უფლებას აძლევდა, რის სანაცვლოდაც მათ რამდენიმეწლიანი სამსახურის შემდეგ რუსეთის მოქალაქეობას სთავაზობდნენ. თუმცა, 2010 წლამდე უცხოელებს რუსეთის ჯარში მსახურება მხოლოდ რუსული პასპორტის მიღების შემდეგ შეეძლოთ. თავდაცვის სამინისტროს 2010 წლის გეგმით, ორმაგი მოქალაქეობის არმქონე უცხოელებს საშუალება მიეცათ გაეფორმებინათ 5-წლიანი კონტრაქტი და სამწლიანი სამსახურის შემდეგ რუსეთის მოქალაქეობის მიღების უფლება მოეპოვებინათ. 2022 წლის 20 სექტემბერს სახელმწიფო [[სახელმწიფო დუმა|დუმამ]] მიიღო კანონპროექტი, რომლის მიხედვითაც უცხოელ ჯარისკაცებს რუსეთის მოქალაქეობა უკვე 12-თვიანი სამსახურის შემდეგ გადაეცემათ (მანამდე ეს მოთხოვნა სამ წელს შეადგენდა). მედიაში გავრცელებული ინფორმაციით, უკრაინის ომში დიდი დანაკარგების ფონზე, ცოცხალი ძალის შესავსებად რუსეთის შეიარაღებულმა ძალებმა სულ უფრო ხშირად დაიწყო უცხოელი რეკრუტების გამოყენება. Los Angeles Times-ის თანახმად, მათი დიდი ნაწილი აფრიკის, ახლო აღმოსავლეთისა და სამხრეთ და აღმოსავლეთ აზიის ქვეყნებიდანაა. უკრაინის სამხედრო ტყვეებთან მოპყრობის საკოორდინაციო შტაბის მონაცემებით, 2025 წლის ოქტომბრისთვის უკრაინის ტყვეობაში იმყოფებოდა 37 სხვადასხვა ქვეყნის 200-მდე უცხოელი მოქალაქე, რომლებიც რუსეთის მხარეს ბრძოლისას ჩავარდნენ ტყვედ. უკრაინის თავდაცვის სამინისტროს დაზვერვის მთავარმა სამმართველომ განაცხადა, რომ 2024 წელს უკრაინამ ხუთჯერ მეტი უცხოელი მებრძოლი დაატყვევა, ვიდრე 2023 წელს, ხოლო 2025 წლის სექტემბრისთვის დატყვევებულთა რაოდენობა ორჯერ აღემატებოდა მთელი 2024 წლის მაჩვენებელს. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:რუსეთის შეიარაღებული ძალები]] 02oey32lzk1hyjjgotoexura3kgu2w3 5406653 5406650 2026-06-04T05:17:59Z AkakiBalanchivadze 92095 /* უცხოელი პირადი შემადგენლობა */ 5406653 wikitext text/x-wiki '''რუსეთის ფედერაციის შეიარაღებული ძალები''' ({{lang-ru|Вооружённые Си́лы Росси́йской Федера́ции}}), ასევე ცნობილი, როგორც '''რუსეთის შეიარაღებული ძალები''' — [[რუსეთი|რუსეთის]] სამხედრო ძალები, რომელიც ორგანიზებულია სამ შტოდ - სახმელეთო ჯარები, საზღვაო ძალები და კოსმოსური ძალები - სამ დამოუკიდებელ საბრძოლო დანაყოფად (სტრატეგიული სარაკეტო ძალები, საჰაერო-სადესანტო ძალები და უპილოტო სისტემების ძალები )<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/#military-and-security|title=Russia|date=28 February 2023|publisher=Central Intelligence Agency|via=CIA.gov|access-date=20 September 2022|archive-date=9 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210109173026/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/#military-and-security|url-status=dead}}</ref> და სპეციალური ოპერაციების ძალების სარდლობად.<ref>IISS, ''The Military Balance 2022,'' 201.</ref> რუსეთის შეიარაღებული ძალები მსოფლიოში სიდიდით მეხუთე სამხედრო ძალაა, რომელიც დაახლოებით ერთ მილიონ აქტიურ სამხედრო მოსამსახურესა და თითქმის ორ მილიონ რეზერვისტს მოიცავს.<ref>{{cite web |last=Nichol |first=Jim |date=21 December 2022 |title=Russian military announces plan to expand, create new units |url=https://apnews.com/article/putin-finland-sergei-shoigu-ee953abf7f9bf217ccdaa61ec1b35ddd |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221221135310/https://apnews.com/article/putin-finland-sergei-shoigu-ee953abf7f9bf217ccdaa61ec1b35ddd |archive-date=21 December 2022 |access-date=21 December 2022 |work=[[The Associated Press]] |publisher= |quote=Russia expands active personnel to 1.5 million from 1.15 forces}}</ref> ძალებში შედის ბირთვული იარაღის მსოფლიოში უდიდესი მარაგი,<ref>{{cite web |date=August 2020 |title=Nuclear Weapons: Who Has What at a Glance |url=https://www.armscontrol.org/factsheets/Nuclearweaponswhohaswhat |access-date=7 June 2021 |work=[[Arms Control Association]] |archive-date=24 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180124043430/https://www.armscontrol.org/factsheets/Nuclearweaponswhohaswhat |url-status=live }}</ref> ბალისტიკური რაკეტებით აღჭურვილი წყალქვეშა ნავების სიდიდით მეორე ფლოტი მსოფლიოში<ref>{{cite web |url=https://power.lowyinstitute.org/data/military-capability/signature-capabilities/ballistic-missile-submarines/ |work=[[Asia Power Index]] |publisher=[[Lowy Institute]] |date=2021 |title=Ballistic missile submarines data |access-date=25 January 2022 |archive-date=8 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220408173840/https://power.lowyinstitute.org/data/military-capability/signature-capabilities/ballistic-missile-submarines/ |url-status=live }}</ref> და წარმოადგენს ერთადერთ შეიარაღებულ ძალებს ამერიკის შეერთებული შტატებისა და ჩინეთის გარდა, რომელიც სტრატეგიულ ბომბდამშენებს იყენებს.<ref>{{cite book |last1=Paul |first1=T. V. |last2=Wirtz |first2=James J. |last3=Fortmann |first3=Michael |url=https://books.google.com/books?id=9jy28vBqscQC&pg=PA332 |title=Balance of power: theory and practice in the 21st century |publisher=[[Stanford University Press]] |date=2004 |pages=332 |isbn=978-0-8047-5017-2 |access-date=5 December 2021 |archive-date=28 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231028174352/https://books.google.com/books?id=9jy28vBqscQC&pg=PA332#v=onepage&q&f=false |url-status=live }}</ref> 2025 წლის მონაცემებით, რუსეთს მსოფლიოში სიდიდით მესამე სამხედრო ხარჯები აქვს, რაც დაახლოებით 190 მილიარდ აშშ დოლარს, ანუ მშპ-ის 7,5 პროცენტს შეადგენს.<ref name="SIPRI-2020">{{Cite web |date=April 2026|title=Trends in Military Expenditure 2025|url=https://www.sipri.org/sites/default/files/2026-04/2604_milex_2025.pdf#page=2 |access-date=26 April 2026 |publisher=[[Stockholm International Peace Research Institute]]}}</ref> რუსეთის ჯარი ჰიბრიდული სისტემაა, რომელიც ერთმანეთს უთავსებს წვევამდელებსა და საკონტრაქტო მოსამსახურეებს;<ref>{{Cite web |title=Institute for the Study of War |url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/explainer-russian-conscription-reserve-and-mobilization |access-date=9 November 2024 |website=Institute for the Study of War |date=5 March 2022 |language=en |archive-date=9 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241109012636/https://www.understandingwar.org/backgrounder/explainer-russian-conscription-reserve-and-mobilization |url-status=live }}</ref> გარკვეული გამონაკლისების გარდა, რუსეთის კანონმდებლობა სამხედრო სამსახურის გავლის ერთწლიან ვალდებულებას აკისრებს ყველა მამაკაც მოქალაქეს 18-დან 27 წლამდე.<ref name="Law53-FZ">{{cite act|type=Federal Law|index=53-FZ|date=28 March 1998|legislature=[[State Duma]]|title=О воинской обязанности и военной службе|language=ru|trans-title=About military duty and military service|url=http://www.pravo.gov.ru/proxy/ips/?searchres=&bpas=cd00000&a3=102000505&a3type=1&a3value=&a6=&a6type=1&a6value=&a15=&a15type=1&a15value=&a7type=1&a7from=&a7to=&a7date=28.03.1998&a8=53-%D4%C7&a8type=1&a1=&a0=&a16=&a16type=1&a16value=&a17=&a17type=1&a17value=&a4=&a4type=1&a4value=&a23=&a23type=1&a23value=&textpres=&sort=7&x=67&y=18}} {{Cite web |url=http://www.pravo.gov.ru/proxy/ips/?start_search&bpas=cd00000&a3=102000505&a3type=1&a3value=&a6=&a6type=1&a6value=&a15=&a15type=1&a15value=&a7type=1&a7from=&a7to=&a7date=28.03.1998&a8=53-%EF%BF%BD%EF%BF%BD&a8type=1&a1=&a0=&a16=&a16type=1&a16value=&a17=&a17type=1&a17value=&a4=&a4type=1&a4value=&a23=&a23type=1&a23value=&textpres=&sort=7&x=67&y=18&fattrib=1 |title=Законодательство России. Расширенный поиск |access-date=8 October 2022 |archive-date=28 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200728121154/http://www.pravo.gov.ru/proxy/ips/?start_search&bpas=cd00000&a3=102000505&a3type=1&a3value=&a6=&a6type=1&a6value=&a15=&a15type=1&a15value=&a7type=1&a7from=&a7to=&a7date=28 |url-status=dead }}{{Cite web |url=http://www.pravo.gov.ru/proxy/ips/?start_search&bpas=cd00000&a3=102000505&a3type=1&a3value=&a6=&a6type=1&a6value=&a15=&a15type=1&a15value=&a7type=1&a7from=&a7to=&a7date=28.03.1998&a8=53-%EF%BF%BD%EF%BF%BD&a8type=1&a1=&a0=&a16=&a16type=1&a16value=&a17=&a17type=1&a17value=&a4=&a4type=1&a4value=&a23=&a23type=1&a23value=&textpres=&sort=7&x=67&y=18&fattrib=1 |title=Законодательство России. Расширенный поиск |access-date=8 October 2022 |archive-date=28 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200728121154/http://www.pravo.gov.ru/proxy/ips/?start_search&bpas=cd00000&a3=102000505&a3type=1&a3value=&a6=&a6type=1&a6value=&a15=&a15type=1&a15value=&a7type=1&a7from=&a7to=&a7date=28 |url-status=dead }}</ref><ref name=cia>Central Intelligence Agency, [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/ The World Fact Book: Russia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210109173026/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/ |date=9 January 2021 }}</ref> მიუხედავად იმისა, რომ 2000-იანი წლების დასაწყისიდან არსებობდა რიგების პროფესიონალიზაციის მცდელობები,<ref>[https://www.rand.org/pubs/research_reports/RRA1233-6.html Russian Military Personnel Policy and Proficiency: Reforms and Trends, 1991–2021] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241109012638/https://www.rand.org/pubs/research_reports/RRA1233-6.html |date=9 November 2024 }}; Anika Binnendijk, Dara Massicot, Anthony Atler, John J. Drennan, Khrystyna Holynska, Katya Migacheva, Marek N. Posard, Yuliya Shokh; published 15 August 2023.</ref> იგი კვლავაც ძლიერ არის დამოკიდებული წვევამდელებზე, ხოლო საკონტრაქტო სამხედრო მოსამსახურეები თავმოყრილი არიან საკადრო და ელიტურ ქვედანაყოფებში. 2022 წელს უკრაინაში რუსეთის შეჭრამდე წლებში, [[რუსეთის სახმელეთო ჯარები|სახმელეთო ჯარს]] დაევალა ბატალიონის ტაქტიკური ჯგუფების შექმნა ჩარიცხული ჯარისკაცებისგან და მათი განცალკევება წვევამდელთა ნაწილებისგან. ეს ქვედანაყოფები საბრძოლო მზადყოფნის უფრო მაღალ დონეზე იმყოფებოდნენ და რუსეთის კანონმდებლობით მათი განლაგება ქვეყნის ფარგლებს გარეთაც იყო შესაძლებელი.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|p=41}} მიუხედავად მისი აღქმული სამხედრო სიძლიერისა,<ref>{{Cite web |title=Understanding the Russian Military Today {{!}} Russia and Eurasia {{!}} CSIS |url=https://www.csis.org/programs/europe-russia-and-eurasia-program/projects/russia-and-eurasia/understanding-russian |access-date=9 November 2024 |website=www.csis.org |language=en |archive-date=9 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241109012638/https://www.csis.org/programs/europe-russia-and-eurasia-program/projects/russia-and-eurasia/understanding-russian |url-status=live }}</ref> ხარვეზები იქნა შემჩნეული რუსეთის მთლიან საბრძოლო ეფექტურობასა და მისი „უხეში ძალის“ ეფექტურად პროექცირების უნარში.<ref> *[https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IF/IF12606 Russian Military Performance and Outlook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241109012636/https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IF/IF12606 |date=9 November 2024 }} ''Congressional Research Services.'' Updated 10 October 2024. *[https://ecfr.eu/publication/brass-tacks-why-russias-military-fails-to-reform/ Brass tacks: Why Russia's military fails to reform], [[European Council on Foreign Relations]], 15 May 2024 *[https://www.unav.edu/web/global-affairs/global-maritime-power-russian-navy-faces-an-uncertain-future Global Maritime Power? Russia's Navy faces an uncertain future], [[Universidad de Navarra]], 10 June 2022 *[https://www.iiss.org/online-analysis/military-balance/2024/02/moscows-aerospace-forces-no-air-of-superiority/ Moscow's Aerospace Forces: No air of superiority], [[International Institute for Strategic Studies]] 7 February 2024 *[https://www.rand.org/pubs/research_reports/RRA2523-1.html Logistics and Sustainment in the Russian Armed Forces], [[Rand Corporation]], 15 November 2023</ref> მიმდინარე [[რუსეთ-უკრაინის ომი|რუსეთ-უკრაინის ომმა]] გამოავლინა ისეთი სუსტი მხარეები, როგორიცაა კორუფცია,<ref>{{Cite news |title="Вывозили на КАМАЗе". Как российские солдаты и офицеры воровали у армии трусы, берцы и бронежилеты |language=ru |work=BBC News Русская служба |url=https://www.bbc.com/russian/features-63177093 |access-date=17 December 2022 |archive-date=20 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221020044846/https://www.bbc.com/russian/features-63177093 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Kovalev |first=Alexey |title=As War Hits the Homefront, Russia's Defeat Inches Closer |url=https://foreignpolicy.com/2022/10/19/russia-ukraine-war-putin-defeat-retreat-mobilization-military-corruption/ |access-date=17 December 2022 |website=Foreign Policy |date=19 October 2022 |language=en-US |archive-date=17 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221217231239/https://foreignpolicy.com/2022/10/19/russia-ukraine-war-putin-defeat-retreat-mobilization-military-corruption/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=20 October 2022 |title='The army has nothing': new Russian conscripts bemoan lack of supplies |url=https://www.theguardian.com/world/2022/oct/20/the-army-has-nothing-new-russian-conscripts-bemoan-lack-of-supplies |access-date=17 December 2022 |website=The Guardian |language=en |archive-date=25 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230225102851/https://www.theguardian.com/world/2022/oct/20/the-army-has-nothing-new-russian-conscripts-bemoan-lack-of-supplies |url-status=live }}</ref> ხისტი მართვისა და კონტროლის სტრუქტურა,<ref>[https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IF/IF12606 Russian Military Performance and Outlook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241109012636/https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IF/IF12606 |date=9 November 2024 }} ''Congressional Research Services.'' Updated 10 October 2024.</ref> არასათანადო მომზადება<ref>[https://www.newsweek.com/russia-ground-forces-poorly-trained-antiquated-equipment-ukraine-counteroffensive-bakhmut-1800153 Russia's Ground Forces Poorly Trained and Using Antiquated Equipment: U.K.], NewsWeek, updated 16 May 2023</ref> და დაბალი საბრძოლო მოტივაცია.<ref>[https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IF/IF12606 Russian Military Performance and Outlook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241109012636/https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IF/IF12606 |date=9 November 2024 }} ''Congressional Research Service.'' Updated 10 October 2024.</ref> რუსეთის შეიარაღებულმა ძალამ დაკარგა ოკუპირებული/ანექსირებული ტერიტორიების ნაწილი. სხვა პრობლემები იყო საკუთარი აღჭურვილობის ფართომასშტაბიანი განადგურება და ფლანგვა, ასევე განსაკუთრებით მაღალი დანაკარგების მაჩვენებელი.<ref>{{Cite news |last1=Sonne |first1=Paul |last2=Lamothe |first2=Dan |last3=Ilyushina |first3=Mary |date=13 September 2022 |title=Rapid loss of territory in Ukraine reveals spent Russian military |url=https://www.washingtonpost.com/national-security/2022/09/13/putin-russia-military-spent-ukraine/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220914234329/https://www.washingtonpost.com/national-security/2022/09/13/putin-russia-military-spent-ukraine/ |archive-date=14 September 2022 |access-date=10 November 2022 |newspaper=[[The Washington Post]]}}</ref><ref name="The Economist">{{Cite news |date=28 February 2022 |title=The woes of the Russian war machine are big and real. Are they also temporary? |newspaper=[[The Economist]] |url=https://www.economist.com/europe/2022/02/28/the-woes-of-the-russian-war-machine-are-big-and-real-are-they-also-temporary |access-date=13 March 2022 |issn=0013-0613 |archive-date=13 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220313021041/https://www.economist.com/europe/2022/02/28/the-woes-of-the-russian-war-machine-are-big-and-real-are-they-also-temporary |url-status=live }}</ref><ref name="newyorker.com0">{{Cite web |date=11 March 2022 |title=The Russian Military's Debacle in Ukraine |url=https://www.newyorker.com/news/q-and-a/the-russian-militarys-debacle-in-ukraine |access-date=15 March 2022 |magazine=The New Yorker |archive-date=23 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220323052142/https://www.newyorker.com/news/q-and-a/the-russian-militarys-debacle-in-ukraine |url-status=live }}</ref> დასავლელი ანალიტიკოსების დაკვირვებით, რუსეთი კვლავაც იბრძვის სამხედრო პროფესიონალიზაციის მისაღწევად,<ref>{{Cite web |title=Russia has a military professionalism problem, and it is costing them in Ukraine |last1=Posard |first1=Marek N. |last2=Holynska |first2=Khrystyna |work=Breaking Defense |date=21 March 2022 |access-date=25 August 2022 |url=https://breakingdefense.com/2022/03/russia-has-a-military-professionalism-problem-and-it-is-costing-them-in-ukraine/ |archive-date=5 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220805231345/https://breakingdefense.com/2022/03/russia-has-a-military-professionalism-problem-and-it-is-costing-them-in-ukraine/ |url-status=live }}</ref> თუმცა ინარჩუნებს საკუთარი შესაძლებლობების სწრაფად აღდგენის უნარს და ფლობს „საბრძოლო გამოცდილებას“.<ref>{{Cite report |url=https://www.rand.org/pubs/commentary/2024/07/russias-speedy-military-rebuild-doesnt-tell-the-whole.html |title=Russia's Speedy Military Rebuild Doesn't Tell the Whole Story |last=Grisé |first=Michelle |date=5 July 2024 |language=en}}</ref><ref name="ap"/> რუსეთის შეიარაღებული ძალები რუსეთის უშიშროების საბჭოს უშუალო დაქვემდებარებაშია. ამ ფუნქციას იგი სხვა უწყებებთან — უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის სასაზღვრო ჯართან, ეროვნულ გვარდიასთან, შინაგან საქმეთა სამინისტროსთან, ფედერალური დაცვის სამსახურთან, საგარეო დაზვერვასა და საგანგებო სიტუაციების სამინისტროსთან ერთად ასრულებს. ==ისტორია== ===ჩამოყალიბება და ადრეული ისტორია (1991–2008)=== [[საბჭოთა კავშირი]] ოფიციალურად [[1991]] წლის 25 დეკემბერს [[სსრკ-ის დაშლა|დაიშალა]]. მომდევნო ერთი წლის განმავლობაში ერთიანობის შენარჩუნებისა და საბჭოთა შეიარაღებული ძალების „დამოუკიდებელ სახელმწიფოთა თანამეგობრობის“ ([[დსთ]]) ჯარად გარდაქმნის მცდელობები წარუმატებლად დასრულდა. დროთა განმავლობაში, ახლად წარმოქმნილ რესპუბლიკებში დისლოცირებულმა ცალკეულმა შენაერთებმა ერთგულება საკუთარ ეროვნულ მთავრობებს შეჰფიცეს, დამოუკიდებელ სახელმწიფოებს შორის გაფორმებულმა ხელშეკრულებებმა კი სამხედრო აქტივები საბოლოოდ დაანაწილა.{{sfn|Odom|1998|pages=369-387}} მარშალი ევგენი შაპოშნიკოვი ცდილობდა დსთ-ს ერთიანი შეიარაღებული ძალა შეექმნა,{{sfn|Odom|1998|page=375}} თუმცა 1992 წლის მაისში პრეზიდენტმა ბორის ელცინმა რუსეთის ფედერაციის თავდაცვის სამინისტრო დააფუძნა.{{sfn|Odom|1998|pages=385-386}} [[1992]] წლის 7 მაისს [[ბორის ელცინი|ელცინმა]] ხელი მოაწერა ბრძანებულებას რუსეთის შეიარაღებული ძალის ჩამოყალიბების შესახებ და უმაღლესი მთავარსარდლის მოვალეობაც თავად შეითავსა.<ref>{{cite web|url=http://www.politika.su/prav/minobor.html|script-title=ru:Министерство обороны Российской Федерации|trans-title=Ministry of Defence of the Russian Federation|language=ru|publisher=Politika.su|access-date=24 March 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121221184734/https://www.politika.su/prav/minobor.html|archive-date=21 December 2012}}</ref> თავდაცვის მინისტრი პოლკოვნიკ-გენერალი პაველ გრაჩოვი გახდა, რომელსაც პოსტზე დანიშვნისთანავე რუსეთის არმიის პირველი გენერლის წოდება მიენიჭა. [[1993]] წლის ბოლოსთვის დსთ-ს სამხედრო სტრუქტურები უკვე მხოლოდ სამხედრო თანამშრომლობის ფორმატად იქცა.<ref>The Staff for Coordinating Military Cooperation was established as the CIS Joint Armed Forces High Command in March 1992 and then reorganised as the Coordinating Staff in August 1993. It quickly became a very weak body as the new states' authorities asserted their control over their own armed forces. (Russia and NIS Mineral Industry Handbook, International Business Publications, 2007.) Army General [[Vladimir Yakovlev (general)]] appears to have become Chief of the Staff in June 2001 (DS2002-0819).</ref> გრაჩოვი და მისი მოკავშირეები ყველანაირად ცდილობდნენ შაპოშნიკოვისთვის ძირი გამოეთხარათ,{{sfn|Odom|1998|page=375}} ამ უკანასკნელის მცდელობებს კი წინააღმდეგობას ახლად დამოუკიდებელი სახელმწიფოებიც უწევდნენ.{{sfn|Odom|1998|page=376}} 1992 წლის მაისში რუსეთის თავდაცვის სამინისტროს შექმნა საბჭოთა სამხედრო მანქანის პრაქტიკულ დასასრულს ნიშნავდა; შაპოშნიკოვი და მისი მცირერიცხოვანი პერსონალი მოსკოვის ცენტრში მდებარე გენშტაბისა და თავდაცვის სამინისტროს შენობებიდან გამოასახლეს და ქალაქის გარეუბანში, [[ვარშავის პაქტი]]ს ყოფილ შტაბ-ბინაში გადაიყვანეს. დსთ-ს ერთიანი შეიარაღებული ძალის არსებობის ილუზია 1993 წლის ივნისამდე გაგრძელდა — მანამ, სანამ რუსეთის თავდაცვის სამინისტრომ მისი დაფინანსება საბოლოოდ არ შეწყვიტა, რის შემდეგაც შაპოშნიკოვი მთავარსარდლის პოსტიდან გადადგა.{{sfn|Odom|1998|page=386-387}} გარდა იმისა, რომ ახალმა რუსულმა მთავრობამ კონტროლი დაამყარა ყოფილი საბჭოთა შინაგანი ჯარებისა და [[სსრკ-ის სახელმწიფო უშიშროების კომიტეტი]] (კგბ) სასაზღვრო ჯარების დიდ ნაწილზე, როგორც ჩანს, ერთადერთი დამოუკიდებელი ნაბიჯი თავდაცვის სფეროში, რომელიც მათ 1992 წლის მარტამდე გადადგეს, ეროვნული გვარდიის ჩამოყალიბების შესახებ განცხადება იყო.<ref>For some early discussion on this period, see Richard Woff, "A Russian Army", ''[[Jane's Intelligence Review]]'', May 1992, 198-200. See also ''Voenniy vestnik'' No 12, 1991.</ref> [[1995]] წლამდე იგეგმებოდა სულ მცირე 11 ბრიგადის შექმნა, თითოეულში 3,000-დან 5,000-მდე წევრით, ხოლო პირადი შემადგენლობის საერთო რაოდენობა 100,000-ს არ უნდა გასცდენოდა. ეროვნული გვარდიის სამხედრო ნაწილები 10 რეგიონში უნდა განლაგებულიყო, მათ შორის მოსკოვში (სამი ბრიგადა) და კიდევ რამდენიმე მნიშვნელოვან ქალაქსა და მხარეში. მხოლოდ მოსკოვში 15,000-მა ადამიანმა გამოთქვა ახალ რუსულ ჯარში მსახურის სურვილი, რომელთა უმეტესობაც საბჭოთა შეიარაღებული ძალების ყოფილი სამხედრო მოსამსახურე იყო. საბოლოოდ, პრეზიდენტმა ელცინმა წარადგინა ბრძანებულება „რუსული გვარდიის დროებითი მდგომარეობის შესახებ“, თუმცა ის პრაქტიკაში აღარ განხორციელებულა.<ref name="Korotkaya Russian gvardii.">{{cite web|url=http://tsiganok.ru/vpa/reforma/doc/260 |title=Short life of the new Russian Guard |publisher=Tsiganok.ru |date=21 December 2006 |access-date=24 March 2014}}</ref> 1990-იანი წლების განმავლობაში, თავდაცვის სამინისტროს გარდა, კიდევ თორმეტ სხვა უწყებას ჰყავდა საკუთარი სამხედრო ფორმირებები; მათ „ძალოვანი სამინისტროების“ სახელით იცნობდნენ.{{sfn|de Haas|2011|page=8}} მომდევნო რამდენიმე წლის განმავლობაში რუსულმა ჯარებმა დატოვეს ცენტრალური და აღმოსავლეთი ევროპა, ისევე როგორც ზოგიერთი ახლადდამოუკიდებელი პოსტსაბჭოთა სახელმწიფო. რამდენიმე ქვეყანასთან გაფორმებული ხელშეკრულებების თანახმად, ამ რეგიონების უმეტესობიდან უკანასკნელი სამხედრო შენაერთები [[1994]] წლის 31 აგვისტოსთვის იქნა გაყვანილი.<ref>{{Cite journal |last=Atkins |first=Arthur G. |title=Budget Cuts, Troop Withdrawals Shake, Reshape Russian Military |journal=Arms Control Today |volume=24 |issue=3 |date=1994 |page=25 |jstor=23625516 |url=http://www.jstor.org/stable/23625516 |access-date=25 January 2026 }}</ref> ბელარუსთან, ყაზახეთთან და უკრაინასთან მიღწეული შეთანხმებების საფუძველზე, საბჭოთა ბირთვული ძალები ან განიარაღდა, ან რუსეთს დაუბრუნდა, თუმცა ჩვეულებრივმა (კონვენციურმა) შეიარაღებულმა ძალებმა ბევრად მეტი პრობლემა შექმნა.{{sfn|DIA 2017|pages=9-10}} მიუხედავად იმისა, რომ ჯარების გაყვანა ძირითადად მშვიდობიანად მიმდინარეობდა და მთელი ქვედანაყოფები ეტაპობრივად გადადიოდნენ რუსეთის ფედერაციაში, ზოგიერთი შენაერთი მაინც დარჩა ახლადდამოუკიდებელ ქვეყნებში. ასეთები იყო, მაგალითად: შავი ზღვის ფლოტი უკრაინაში, მე-14 არმია [[მოლდოვა]]ში და სხვა ნაწილები [[საქართველო]]სა და [[ტაჯიკეთი|ტაჯიკეთში]]. ზოგიერთი მათგანი ადგილობრივ ეთნიკურ თუ პოლიტიკურ კონფლიქტებშიც კი ჩაერთო. რუსეთი დღემდე ინარჩუნებს რამდენიმე სამხედრო ბაზას უცხო ქვეყნებში, განსაკუთრებით კი ყოფილ საბჭოთა რესპუბლიკებში.{{sfn|DIA 2017|page=10}} ბორის ელცინის პრეზიდენტობის დროს სამხედრო რეფორმები ძირითადად პერსონალის შემცირებასა და შეიარაღებული ძალების რესტრუქტურიზაციაზე იყო ფოკუსირებული. 1992 წელს ჯარი ხუთი შტოსგან შედგებოდა: სახმელეთო ჯარები, სამხედრო-საზღვაო ფლოტი, სამხედრო-საჰაერო ძალები, სტრატეგიული დანიშნულების სარაკეტო ჯარები და საჰაერო თავდაცვის ძალები. 2001 წლისთვის საჰაერო თავდაცვის ძალები სამხედრო-საჰაერო ძალებს მიუერთეს, ხოლო სტრატეგიული დანიშნულების სარაკეტო ჯარები დამოუკიდებელ სამხედრო გვარეობად ჩამოაქვეითეს. 1990-იანი წლების ბოლოს გენერალური შტაბის უფროს ანატოლი კვაშნინსა და თავდაცვის მინისტრ იგორ სერგეევს შორის სერიოზული დავა მიმდინარეობდა იმის თაობაზე, თუ რომელი მიმართულების დაფინანსებისთვის მიენიჭებინათ პრიორიტეტი — ჩვეულებრივი (კონვენციური) თუ ბირთვული ძალებისთვის. საბოლოოდ, ბირთვული ძალები უფრო მნიშვნელოვნად მიიჩნიეს, რის შედეგადაც საზღვაო ფლოტის, სამხედრო-საჰაერო ძალებისა და საჰაერო თავდაცვის ძალების შემადგენლობა განახევრდა, ხოლო ყველაზე დიდი დარტყმა სახმელეთო ჯარებმა განიცადა, რომელიც ორი მესამედით შეამცირეს.{{sfn|de Haas|2011|page=9}} შეიარაღებული ძალების საერთო რაოდენობა [[1992]] წლის 2 720 000-იანი შემადგენლობიდან [[2000]] წლისთვის 1 004 000-მდე შემცირდა. ამავე პერიოდში სახმელეთო ჯარები 1 400 000-დან 348 000-მდე შემცირდა; სამხედრო-საჰაერო და საჰაერო თავდაცვის ძალები, შესაბამისად, 300 000 და 356 000-დან — გაერთიანებულ 184 600-მდე; საზღვაო ფლოტი 320 000-დან 171 500-მდე; ხოლო სტრატეგიული დანიშნულების სარაკეტო ჯარები 181 000-დან 149 000-მდე ჩამოვიდა.{{sfn|de Haas|2011|page=10}} 1990-იანი წლების ბოლოს საჰაერო-სადესანტო ჯარების შემადგენლობაც შემცირდა 64 300-დან 48 500-მდე.<ref>{{Cite web |title=Russian Airborne Assault Troops [VDV] |date=7 September 2000 |access-date=26 January 2026 |work=[[Federation of American Scientists]] |url=https://nuke.fas.org/guide/russia/agency/army-vdv.htm }}</ref> 1998 წელს სახმელეთო ჯარების მთავარსარდლის პოსტი დროებით გააუქმეს და იგი სახმელეთო ჯარების მთავარი სამმართველოთი ჩაანაცვლეს.<ref name="CurrentHistory-1998">{{Cite journal |last=Herspring |first=Dale R. |title=Russia's Crumbling Military |journal=[[Current History]] |volume=97 |issue=621 |date=1998 |pages=325–328 |doi=10.1525/curh.1998.97.621.325 |jstor=45317843. }}</ref> რუსეთის ბაზებზე ჯარების მოულოდნელმა დაბრუნებამ (სადაც მათთვის სათანადო საცხოვრებელი პირობებიც კი არ არსებობდა) და სამხედრო ხარჯების მკვეთრმა შეკვეცამ — რაც გამოწვეული იყო საბაზრო ეკონომიკაზე გადასვლის პროცესში ქვეყანაში შექმნილი მძიმე ეკონომიკური კრიზისით — ფართომასშტაბიანი სოციალური და ეკონომიკური პრობლემები წარმოშვა. ამ ყოველივემ გამოიწვია სამხედრო დისციპლინის მკვეთრი გაუარესება; გახშირდა დანაშაული და კიდევ უფრო მწვავედ იჩინა თავი წვევამდელთა შორის მანამდეც არსებულმა სასტიკმა არაფორმალურმა ურთიერთობებმა, ე.წ. „დედოვშჩინამ“ (უფროსკლასელობამ), რამაც, თავის მხრივ, ახალწვეულებს ჯარიდან თავის არიდებისკენ უბიძგა. სამხედრო სამსახური ბევრმა ოფიცერმა და სერჟანტმა დატოვა. ამასთანავე, კატასტროფულად დაეცა აღჭურვილობის მოვლა-პატრონობისა და სამხედრო მომზადების დონე. [[1998]] წლის მონაცემებით, [[1992]] წლის შემდეგ ქვეყანაში დივიზიის დონეზე მაღალი არანაირი სამხედრო წვრთნები აღარ ჩატარებულა, ხოლო პილოტების წლიური ფრენის დრო 25 საათამდე შემცირდა, რაც ბევრად ჩამოუვარდებოდა ნატოს წევრი ქვეყნების მაჩვენებლებს. არმიის ეს დაუძლურება აშკარა გახდა [[ჩეჩნეთის პირველი ომი|ჩეჩნეთის პირველი ომის]] დროს (1994–1996 წლებში), როდესაც რუსულმა ჯარებმა ვერ შეძლეს სეპარატისტების დამორჩილება ჩეჩნეთსა და ჩრდილოეთ კავკასიაში.<ref name="CurrentHistory-1998" />{{sfn|DIA 2017|pages=10-11}}<ref>{{Cite journal |last=Lambeth |first=Benjamin S. |title=Russia's Wounded Military |work=Foreign Affairs |volume=74 |issue=2 |date=1995 |pages=86–98 |doi=10.2307/20047044 |jstor=20047044 }}</ref> რაც შეეხება საერთაშორისო ასპარეზს, რუსეთმა სამშვიდობო მისიებით ჯარები 1992 წლიდან [[ხორვატია]]სა და [[ბოსნია-ჰერცეგოვინა]]ში განათავსა, ხოლო [[1999]] წლიდან — [[კოსოვო]]ში.<ref>{{Cite book |editor-last1=Mackinlay |editor-first1=John |editor-last2=Cross |editor-first2=Peter |year=2003 |title=Regional peacekeepers: The paradox of Russian peacekeeping |publisher=[[United Nations University]] |location=Tokyo |pages=34, 37, 193–194 |url=https://collections.unu.edu/eserv/UNU:2429/ebrary9280810790.pdf |isbn=92-808-1079-0 }}</ref> [[ვლადიმერ პუტინი]]ს პრეზიდენტობის ადრეულ პერიოდში არმია კვლავ დიდწილად ინარჩუნებდა მასობრივი მობილიზაციის სტრუქტურას და აღჭურვილი იყო საბჭოთა დროინდელი ტექნიკით.{{sfn|DIA 2017|page=12}} პუტინის მმართველობისას უშიშროების საბჭო ეროვნული უსაფრთხოების პოლიტიკის კოორდინაციის მთავარ ინსტიტუტად იქცა, რამაც შეზღუდა თავდაცვის სამინისტროსა და გენერალური შტაბის გავლენები და შექმნა ბევრად უფრო ერთიანი სამხედრო მართვის სისტემა, ვიდრე ელცინის წლებში არსებობდა.{{sfn|de Haas|2011|page=11}} [[2002]] წლის სახელმწიფო შეიარაღების პროგრამამ აღიარა, რომ 1990-იან წლებში შეკვეთების უმეტესობა შეუსრულებელი დარჩა. ამიტომ, ახალმა გეგმამ პრიორიტეტი კვლევებსა და განვითარებას მიანიჭა, ხოლო ახალი ტექნიკის შესყიდვების დაწყება 2008 წლის შემდგომი პერიოდისთვის გადადო.{{sfn|de Haas|2011|page=13}} შეიარაღებული ძალებისთვის სერიოზულ დაბრკოლებად რჩებოდა კორუფციაც. 2008 წლის იანვარში, ნორვეგიის თავდაცვის კვლევითი ინსტიტუტის უფროსმა მეცნიერ-თანამშრომელმა, ტორ ბუკვოლმა განაცხადა: „ელცინის პუტინით ჩანაცვლებას მინიმალური გავლენა ჰქონდა რუსეთის სამხედრო კორუფციაზე. პუტინმა, მიუხედავად მისი სურვილისა — აღედგინა რუსეთის ძლიერება — არ გამოავლინა მზაობა ან უნარი იმისა, რომ კორუფციის პრობლემას სერიოზულად შებრძოლებოდა“.<ref>{{Cite journal |last=Bukkvoll |first=Tor |date=January 2008 |title=Their Hands in the Till: Scale and Causes of Russian Military Corruption |url=http://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0095327X06294622 |journal=Armed Forces & Society |language=en |volume=34 |issue=2 |pages=259–275 |doi=10.1177/0095327X06294622 |s2cid=145238073 |issn=0095-327X |access-date=4 November 2023 |archive-date=4 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231104010436/https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0095327X06294622 |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> ===სერდიუკოვის რეფორმა (2008–2012)=== {{მთავარი|რუსეთის სამხედრო რეფორმა (2008)}} [[2008]] წლის ოქტომბერში, ანატოლი სერდიუკოვმა, რომელიც თავდაცვის მინისტრის პოსტს [[2007]]-დან [[2012]] წლამდე იკავებდა, გენერალური შტაბის უფროსთან, გენერალ ნიკოლაი მაკაროვთან ერთად, წამოიწყო სამხედრო რეფორმა სახელწოდებით „ახალი იერი“. ეს ცვლილებები შეფასდა, როგორც „ყველაზე რადიკალური გარდაქმნები რუსეთის არმიაში 1918 წელს წითელი არმიის შექმნის შემდეგ“<ref name="RAND-2025">{{Cite journal |last1=Grisé |first1=Michelle |last2=Cozad |first2=Mark |last3=Dowd |first3=Anna M. |last4=Kennedy |first4=John |last5=Kepe |first5=Marta |last6=De Lataillade |first6=Clara |last7=Marcinek |first7=Krystyna |last8=Woodworth |first8=David |title=How Will Russia Reconstitute Its Military After the Ukraine Conflict? |date=27 March 2025 |journal=[[RAND Corporation]] |access-date=25 January 2026 |url=https://www.rand.org/pubs/research_briefs/RBA2713-2.html }}</ref> და როგორც „პროცესი, რომელსაც ტრადიციული, მობილიზაციაზე ორიენტირებული ჯარი მუდმივ საბრძოლო მზადყოფნაში მყოფ ძალად უნდა გადაექცია“.<ref>{{Cite web |last=Persson |first=Gudrun |title=In the Service of Russia - Book Review |date=5 June 2019 |access-date=25 January 2026 |work=[[NATO Defense College]] |url=https://www.ndc.nato.int/in-the-service-of-russia/ }}</ref> 1990-იანი წლების განმავლობაში მასშტაბური რეფორმების ჩატარების წინა მცდელობები დიდწილად ჩაიშალა, ხოლო ყველაზე თვალსაჩინო ცვლილება მხოლოდ რუსეთის საჰაერო თავდაცვის ძალების სამხედრო-საჰაერო ძალებთან გაერთიანება იყო.<ref name="RAND-2025" /> „ახალი იერის“ რეფორმისთვის ნიადაგი მოამზადა სერგეი ივანოვმა (თავდაცვის მინისტრი [[2001]]-[[2007]] წლებში), რომელიც წვევამდელებისა და ოფიცრების რაოდენობის შემცირებას და პროფესიონალი, საკონტრაქტო სამხედროების წილის გაზრდას მოითხოვდა.<ref name="IISS-2020">{{Cite web |title=An introduction to Russia's military modernisation |date=30 September 2020 |access-date=25 January 2026 |work=[[International Institute for Strategic Studies]] |url=https://www.iiss.org/online-analysis/online-analysis/2020/09/rmm-introduction/ }}</ref> [[2008]] წლიდან დაწყებულ ცვლილებათა შორის იყო მანამდე არსებული ცხრა სამხედრო ოლქის ნაცვლად ოთხი ახალი ოლქის შექმნა, რომელთაც, ძველი ფუნქციების (ჯარების ფორმირება და უზრუნველყოფა) გარდა, ახლა უკვე უშუალო საბრძოლო მართვის როლიც მიენიჭათ.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=256}} სახმელეთო ჯარებში დივიზიების უმეტესობა გაუქმდა და მათ ნაცვლად შეიქმნა ცალკეული მანევრული ბრიგადები; გეგმის მიხედვით, ისინი სრულად უნდა ყოფილიყვნენ დაკომპლექტებულნი პერსონალით, მზადყოფნის უფრო მაღალი დონე ჰქონოდათ და მოდერნიზებული ან სრულიად ახალი ტექნიკით აღჭურვილიყვნენ.<ref name="IISS-2020" />{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=246}} სამხედრო-საზღვაო ფლოტმა მიიღო ახალი წყალქვეშა ნავები და მცირე ზედაპირული ხომალდები, ხოლო გაზრდილი ინვესტიციებით სარგებელი საჰაერო-კოსმოსურმა ძალებმაც ნახეს.<ref name="IISS-2020" /> ლოგისტიკური უზრუნველყოფის მრავალი შტო ერთიან სარდლობაში — რუსეთის შეიარაღებული ძალების ზურგის უზრუნველყოფაში გაერთიანდა.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=156-157}} ასევე ჩამოყალიბდა ბატალიონის ტაქტიკური ჯგუფები, რომლებიც სრულად პროფესიონალი, საკონტრაქტო ჯარისკაცებით იყო დაკომპლექტებული, თუმცა ყოველ ორ ასეთ ბატალიონზე მოდიოდა ერთი ბატალიონი, რომელიც წვევამდელებით იყო შევსებული.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=156-157}} [[სირიის სამოქალაქო ომი|სირიის სამოქალაქო ომში]] ინტერვენციის წყალობით, რუსეთის შეიარაღებულმა ძალებმა უზარმაზარი გამოცდილება დააგროვეს, რამაც მათ ახალი ტექნიკისა და მართვისა და კონტროლის სისტემების გამოცდის შესაძლებლობაც მისცა. ამ კამპანიის დროს საბრძოლო მოქმედებებში პირველად გამოიყენეს ავიამზიდი „ადმირალი კუზნეცოვი“. [[2017]] წლის მონაცემებით, [[სირია]]ში 48 000-ზე მეტი სამხედრო მოსამსახურე იყო დისლოცირებული, ხოლო [[2021]] წლისთვის, საჰაერო-კოსმოსური ძალების პილოტების 90%-მა იქ როტაციის წესით სამსახური უკვე გავლილი ჰქონდა.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=260}} ===გადაიარაღება და ომები სირიასა და უკრაინაში (2012–2022)=== [[ფაილი:Vladimir Putin in Khmeimim Air Base in Syria (2017-12-11) 01.jpg|მინი|რუსი ჯარისკაცები ხმეიმის საჰაერო ბაზაზე, 2017 წლის დეკემბერს]] სერდიუკოვის მინისტრობის დროს გატარებულმა რეფორმამ სამხედრო ელიტის ბევრ წარმომადგენელში აზრთა სერიოზული სხვადასხვაობა და უკმაყოფილება გამოიწვია.{{sfn|DIA 2017|page=13}} [[2012]] წლის შემდეგ, როდესაც თავდაცვის მინისტრად [[სერგეი შოიგუ]], ხოლო გენერალური შტაბის უფროსად გენერალი [[ვალერი გერასიმოვი]] დაინიშნენ, მათ ამ რეფორმების ნაწილის გაუქმება დაიწყეს.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=156-157}} შოიგუმ შეინარჩუნა რეფორმის ძირითადი არსი, მათ შორის ფართომასშტაბიანი სტრუქტურული და შესყიდვებთან დაკავშირებული ცვლილებები, თუმცა უარი თქვა მის ყველაზე სადავო ასპექტებზე.<ref name="CSIS-2021">{{Cite web |last=Shamiev |first=Kirill |title=Understanding Senior Leadership Dynamics within the Russian Military |date=20 July 2021 |access-date=27 January 2026 |work=Center for Strategic and International Studies |url=https://www.csis.org/analysis/understanding-senior-leadership-dynamics-within-russian-military }}</ref> ზოგიერთი დივიზია აღადგინეს — მათ შორის ცნობილი ტამანსკაიასა და კანტემიროვსკაიას დივიზიებიც{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=246}} — თუმცა ისინი აღარ იყვნენ ისეთი მრავალრიცხოვანნი, როგორც წარსულში.[60] 2008 წლის [[რუსეთ-საქართველოს ომი (2008)|რუსეთ-საქართველოს ომის]] დროს გამოვლენილი მრავალი ნაკლოვანება ამ რეფორმის წყალობით აღმოიფხვრა, რაც აშკარად გამოჩნდა 2014 წელს რუსეთის მიერ [[ყირიმის ანექსია რუსეთის ფედერაციის მიერ|ყირიმის ანექსიის]] დროს.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=256}} 2014 წლის დასაწყისში რუსულმა სპეცდანიშნულების რაზმებმა, საჰაერო-სადესანტო ჯარებმა და საზღვაო ქვეითებმა ყირიმზე კონტროლი სწრაფად დაამყარეს. ამასთანავე, რუსეთის არმია აქტიურად მუშაობდა პრორუსული სეპარატისტული ძალების მობილიზებაზე, გაწვრთნასა და აღჭურვაზე დონბასში 2014 წლის დასაწყისში დაწყებული ომის დროს.{{sfn|DIA 2017|page=13}} [[2015]] წლის ივლისში, მას შემდეგ რაც [[ისლამური სახელმწიფო|„ისლამურმა სახელმწიფომ“]] (ISIS) ფრონტზე წინ წაიწია, სირიამ რუსეთს სამხედრო დახმარება სთხოვა. აგვისტოში მხარეებს შორის გაფორმდა შეთანხმება რუსეთის არმიის მიერ ხმეიმისის ავიაბაზისა და ტარტუსის სამხედრო-საზღვაო ბაზის გამოყენების შესახებ, ხოლო სექტემბრიდან სირიაში რუსული თვითმფრინავებისა და ხომალდების ჩასვლა დაიწყო. რუსეთმა საჰაერო დარტყმები 2015 წლის 30 სექტემბერს წამოიწყო. 2015 წლის შემოდგომაზე რუსული ძალები სირიის არაბულ შეიარაღებულ ძალებს [[ჰამა|ჰამას]], [[ჰომსი|ჰომსისა]] და [[ალეპო]]ს რეგიონებში შეტევების განხორციელებაში დაეხმარნენ. რამდენიმეთვიანი საომარი პაუზის შემდეგ, [[2016]] წლის ზაფხულსა და შემოდგომაზე, რუსეთი სირიის რეჟიმს დაეხმარა მთელ რიგ თავდასხმებში, რომელთა შედეგადაც სირიის ოპოზიციას ქალაქი ალეპო წაართვეს. რუსული ძალები სირიის არმიას „ისლამური სახელმწიფოსგან“ [[პალმირა]]ს დაბრუნებაშიც დაეხმარნენ — ჯერ 2016 წლის მარტში, ხოლო შემდეგ ხელახლა 2017 წლის მაისში. მათ ასევე მხარი დაუჭირეს მასშტაბურ კამპანიას ISIS-ის წინააღმდეგ ცენტრალურ სირიაში, [[ევფრატი]]ს მდინარის ხეობამდე, რაც 2017 წლის ბოლომდე გაგრძელდა. 2017 წლის ნოემბერში გამოცხადდა სირიიდან რუსული ჯარების ნაწილობრივი გაყვანის შესახებ, რასაც სამხედრო ოპერაციების კლება მოჰყვა. [[2019]] წლის აგვისტოში კი ოფიციალურად აღინიშნა, რომ რუსეთის სამხედრო ფრენები „მინიმუმამდე შემცირდა და სრულდებოდა მხოლოდ საბრძოლო მომზადებისა და დაზვერვის მიზნით“.{{sfn|DIA 2017|page=13}} სტრატეგიული კვლევების საერთაშორისო ინსტიტუტის შეფასებით, [[2020]] წლისთვის რუსეთის სახმელეთო ჯარები მიიჩნეოდა „უფრო მცირერიცხოვან, თუმცა ბევრად უფრო ბრძოლისუნარიან ძალად, ვიდრე ისინი 1990-იანი წლების შუა პერიოდში იყვნენ“, ხოლო საჰაერო-სადესანტო ჯარები და რეორგანიზებული სპეციალური ოპერაციების ძალები ასევე წარმოადგენდნენ რუსეთის მაღალი საბრძოლო მზადყოფნის პოტენციალის ნაწილს.{{sfn|Blanc|Demus|Evans|Grisé|2023|pages=80-83}} თუმცა, უკრაინასთან სრულმასშტაბიან ომში მზარდი დანაკარგების შესავსებად ჯარების ფორმირების სასწრაფო ტემპებით გაზრდის აუცილებლობის გამო, შოიგუს მიერ 2022 წლის დეკემბერში გამოცხადებული რეფორმის გეგმა ზოგიერთმა ამერიკელმა სამხედრო დამკვირვებელმა შეაფასა, როგორც 2008 წლის „ახალი იერის“ რეფორმის დასამარება. ეს ახალი გეგმა აქცენტს აკეთებს მობილიზაციაზე, ასევე უფრო მეტი ისეთი ქვედანაყოფის შექმნაზე, რომლებიც დაკომპლექტებულნი იქნებიან როგორც წვევამდელებით, ისე საკონტრაქტო ჯარისკაცებით, და იგი „არსებითად აღადგენს საბჭოთა შეიარაღებულ ძალებს თანამედროვე რუსეთის ფედერაციაში“.{{sfn|Blanc|Demus|Evans|Grisé|2023|pages=88-90}} ===რუსეთ-უკრაინის ომი (2022 წლიდან დღემდე)=== [[2022]] წლის 24 თებერვალს, რუსეთის პრეზიდენტმა ვლადიმერ პუტინმა გასცა ბრძანება შეიარაღებული ძალების მიერ უკრაინაში რუსეთის შეჭრის დაწყების შესახებ.<ref>{{cite news |title='Terrible toll': Russia's invasion of Ukraine in numbers |url=https://www.euractiv.com/section/global-europe/news/terrible-toll-russias-invasion-of-ukraine-in-numbers/ |work=[[Euractiv]] |date=14 February 2023 |access-date=19 March 2023 |archive-date=12 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230712061818/https://www.euractiv.com/section/global-europe/news/terrible-toll-russias-invasion-of-ukraine-in-numbers/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last1=Hussain |first1=Murtaza |title=The War in Ukraine Is Just Getting Started |url=https://theintercept.com/2023/03/09/ukraine-war-russia-iran-iraq/ |work=The Intercept |date=9 March 2023 |access-date=19 March 2023 |archive-date=18 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230518234805/https://theintercept.com/2023/03/09/ukraine-war-russia-iran-iraq/ |url-status=live }}</ref> რუსეთის გენერალურმა შტაბმა ოპერაციაში ჩართულ თავის ოთხ საჯარისო დაჯგუფებას{{efn|A group of forces has permanently assigned Ground Forces field armies or direct-reporting army corps, and is assigned Airborne Forces or Naval Infantry units as needed.}} ხუთი სტრატეგიული მიმართულება განუსაზღვრა. ეს მიმართულებები იყო: [[კიევი]] — ძალების აღმოსავლეთ დაჯგუფებისთვის, რაც მთავარ დარტყმას წარმოადგენდა; [[ბროვარი]] — ცენტრალური დაჯგუფებისთვის; და [[პოლტავა]] — დასავლეთ დაჯგუფებისთვის. ძალების სამხრეთ დაჯგუფებას ორი მიმართულება ჰქონდა: დონეცკის ოლქის ქალაქ [[მარიუპოლი]]სკენ და [[ყირიმი]]ს დასავლეთით, [[ხერსონი]]სკენ. მას შემდეგ, რაც 2022 წლის მარტში კიევზე შეტევა ჩაიშალა და მასზე უარი თქვეს, მარიუპოლის მიმართულებით იერიში მთავარ დარტყმად იქცა. სამხრეთის დაჯგუფება ერთადერთი აღმოჩნდა, რომელმაც დასახულ საწყის მიზნებს მიაღწია — მან აჯობა უკრაინის შეიარაღებულ ძალებს სამხრეთ უკრაინაში მანევრირებაში და დიდ სამხედრო ძალაs მოუყარა თავი მარიუპოლთან. 2022 წლის მაისისთვის, აღმოსავლეთისა და ცენტრის დაჯგუფებები ფრონტიდან გაიყვანეს, აღადგინეს და უკრაინის სამხრეთ-აღმოსავლეთში გადაისროლეს, ხოლო დასავლეთის დაჯგუფება ხარკოვის ოლქისკენ გადააადგილეს.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pp=31–32, 39-45}} 2022 წლის 10 აპრილს ოპერაციის უშუალო მართვა სამხედრო ასპარეზზე გენერალმა ალექსანდრ დვორნიკოვმა გადაიბარა.<ref>{{Cite news |last1=Burns |first1=Robert |last2=Yen |first2=Hope |date=10 April 2022 |title=US doubts new Russian war chief can end Moscow's floundering |publisher=AP News |url=https://apnews.com/article/russia-appoints-new-ukraine-war-commander-dvornikov-225f976f9abfb5aff6154ac3b77c21e6 |access-date=3 June 2022 |archive-date=5 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220605060139/https://apnews.com/article/russia-appoints-new-ukraine-war-commander-dvornikov-225f976f9abfb5aff6154ac3b77c21e6?utm_source=Twitter&utm_medium=AP&utm_campaign=SocialFlow |url-status=live }}</ref> თუმცა, გენერალური შტაბი ოპერაციას თავდაპირველად მოსკოვიდან ხელმძღვანელობდა, ვიდრე 2022 წლის ოქტომბერში ძალების ცალკეული გაერთიანებული დაჯგუფება (დროებითი ოპერატიული სარდლობა) ჩამოყალიბდებოდა.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pp=31–32}} 2022 წლის ივლისში, იმავდროულად, როდესაც შეიარაღებულმა ძალებმა მძიმე დანაკარგების განცდა დაიწყეს, სახმელეთო ჯარებმა საბრძოლო მასალის განთავსება დაიწყეს იმ შენობებში ან მათ სიახლოვეს, სადაც ხშირად დადიოდნენ მშვიდობიანი მოქალაქეები, რათა ისინი „ცოცხალ ფარად“ გამოეყენებინათ; ეს, როგორც ჩანს, განპირობებული იყო იმით, რომ უკრაინულმა [[HIMARS]]-ის სისტემებმა სასწორი რუსეთის არტილერიით გამოფიტვის სტრატეგიის საზიანოდ გადახარა.<ref name="jpalj">{{cite news |last1=Psaropoulos |first1=John |title=Russia resumes eastern Ukraine offensive and expands war aims |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/7/21/russia-resumes-hostilities-as-ukraine-targets-ammunition |publisher=Al Jazeera Media Network |date=21 June 2022 |access-date=24 July 2022 |archive-date=25 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220725192317/https://www.aljazeera.com/news/2022/7/21/russia-resumes-hostilities-as-ukraine-targets-ammunition |url-status=live }}</ref> მას შემდეგ, რაც თავდაცვის მინისტრმა სერგეი შოიგუმ ხელი მოაწერა [[გაერო]]ს შუამავლობით მიღწეულ შეთანხმებას უკრაინის შავი ზღვის მარცვლეულის ექსპორტის განახლების შესახებ, სულ რამდენიმე საათში რუსეთმა [[ოდესა|ოდესის]] პორტი დაბომბა.<ref name="skyyt">{{cite news |title=Ukraine War: Missiles hit Odesa hours after grain agreement |url=https://www.youtube.com/watch?v=lgVplcsjxRc |agency=YouTube |publisher=Sky News |date=23 July 2022 |access-date=24 July 2022 |archive-date=3 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220803234052/https://www.youtube.com/watch?v=lgVplcsjxRc |url-status=live }}</ref><ref name="f24un">{{cite news |title=UN officials announce grain exports deal with Russia, Ukraine and Turkey |url=https://www.france24.com/en/europe/20220722-live-ukraine-ports-to-reopen-after-grain-export-deal-with-russia-says-turkey |publisher=FRANCE 24 |date=22 July 2022 |access-date=24 July 2022 |archive-date=24 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220724120705/https://www.france24.com/en/europe/20220722-live-ukraine-ports-to-reopen-after-grain-export-deal-with-russia-says-turkey |url-status=live }}</ref> [[Forbes]]-ის მონაცემებით, 2022 წლის ივლისის ბოლოსთვის მოსკოვს უკრაინაში შეჭრის ოპერაციაში თავისი 10 საერთო-საჯარისო არმია ჰყავდა ჩართული.<ref name="dasuf">{{cite news |last1=Axe |first1=David |title=In Southern Ukraine, Kyiv's Artillery Drops Bridges And Isolates A Whole Russian Army |url=https://www.forbes.com/sites/davidaxe/2022/07/29/in-southern-ukraine-kyivs-artillery-drops-bridges-and-isolates-a-whole-russian-army/?sh=54b2cb0c1e1a |work=Forbes |date=29 July 2022 |access-date=8 September 2022 |archive-date=8 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220908151335/https://www.forbes.com/sites/davidaxe/2022/07/29/in-southern-ukraine-kyivs-artillery-drops-bridges-and-isolates-a-whole-russian-army/?sh=54b2cb0c1e1a |url-status=live }}</ref> „[[ვაგნერის ჯგუფი|ვაგნერის ჯგუფმა]]“ სახელი გაითქვა, როგორც პუტინის „კერძო არმიამ“.<ref name="economistexplains">{{Cite news |title=What is the Wagner Group, Russia's mercenary organisation? |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/the-economist-explains/2022/03/07/what-is-the-wagner-group-russias-mercenary-organisation |access-date=16 March 2022 |issn=0013-0613 |quote="From a legal perspective, Wagner doesn't exist," says Sorcha MacLeod |archive-date=2 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202144401/https://www.economist.com/the-economist-explains/2022/03/07/what-is-the-wagner-group-russias-mercenary-organisation |url-status=live }}</ref> 2022 წლის ბოლოს, უკრაინაში ძალების გაერთიანებული დაჯგუფების ახლადდანიშნულმა სარდალმა, გენერალმა სერგეი სუროვიკინმა გადაწყვიტა, „ვაგნერის“ ძალები ბახმუტთან უკრაინის შეიარაღებული ძალების შესაბოჭად გამოეყენებინა, სანამ თავად — საწყისი შეჭრისა და უკრაინის მიერ განხორციელებული წარმატებული ხერსონისა და ხარკოვის კონტრშეტევების შემდგომ პერიოდში — რუსეთის სამხედრო ფორმირებების აღდგენით იქნებოდა დაკავებული.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pp=48–49}} 2023 წლის 11 იანვარს ძალების გაერთიანებული დაჯგუფების სარდლობა თავად გენერალური შტაბის უფროსმა, გენერალმა ვალერი გერასიმოვმა გადაიბარა, ხოლო სუროვიკინი მისი პირველი მოადგილე გახდა.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|p=32}} რუსეთის არმიამ 2023 წლის ზაფხულში უკრაინის კონტრშეტევის დროს ზაპოროჟიეს ოლქი შეინარჩუნა, რის შემდეგაც უკრაინაში ინიციატივა კვლავ ხელში ჩაიგდო.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pp=48–49}} 2023 წლის ივნისში პუტინმა მხარი დაუჭირა თავდაცვის სამინისტროს გეგმას, რომელიც დაქირავებულ მებრძოლთა ჯგუფებს კონტრაქტების გაფორმებას ავალდებულებდა, რასაც „ვაგნერის“ ლიდერი [[ევგენი პრიგოჟინი]] შეეწინააღმდეგა — ეს კონტრაქტები „ვაგნერის ჯგუფს“ სამინისტროს დაქვემდებარებაში, მის მართვის სტრუქტურაში მოაქცევდა და თავად პრიგოჟინის გავლენას შეზღუდავდა.<ref>{{Cite news |last=Osborn |first=Andrew |date=13 June 2023 |title=Putin backs push for mercenary groups to sign contracts despite Wagner's refusal |language=en |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/europe/putin-backs-push-mercenary-groups-sign-contracts-despite-wagners-refusal-2023-06-13/ |url-status=live |access-date=24 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230622143644/https://www.reuters.com/world/europe/putin-backs-push-mercenary-groups-sign-contracts-despite-wagners-refusal-2023-06-13/ |archive-date=22 June 2023}}</ref> მოგვიანებით, ივნისშივე, „ვაგნერის ჯგუფი“ რუსეთ-უკრაინის ომისა და თავდაცვის სამინისტროს [[ვაგნერის ჯგუფის აჯანყება|წინააღმდეგ წავიდა]],<ref>{{Cite web |date=23 June 2023 |title=Putin in crisis: Wagner chief Prigozhin declares war on Russian military leadership, says 'we will destroy everything' |url=https://www.politico.eu/article/putin-in-crisis-as-wagner-chief-prigozhin-declares-war-on-russian-military-leadership/ |access-date=24 June 2023 |website=Politico |language=en |archive-date=23 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230623231535/https://www.politico.eu/article/putin-in-crisis-as-wagner-chief-prigozhin-declares-war-on-russian-military-leadership/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last1=Regan |first1=Helen |last2=Raine |first2=Andrew |date=24 June 2023 |title=Russia accuses Wagner chief Yevgeny Prigozhin of urging "armed rebellion": Live updates |language=en |work=[[CNN]] |url=https://www.cnn.com/europe/live-news/russia-ukraine-war-news-06-24-23/index.html |url-status=live |access-date=24 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230624073110/https://www.cnn.com/europe/live-news/russia-ukraine-war-news-06-24-23/index.html |archive-date=24 June 2023}}</ref> ვიდრე სამშვიდობო შეთანხმებას არ მიაღწიეს. პრიგოჟინის თქმით, რუსეთის წინააღმდეგ მისი მარშის ერთ-ერთი მიზეზი სწორედ ის იყო, რომ ხელისუფლებას ხელი შეეშალა „კერძო სამხედრო კომპანია ვაგნერის ლიკვიდაციისთვის“.<ref>{{cite news|last1=Bourke|first1=Latika|title=Live updates: Putin vows to defend Russia against Wagner rebellion|url=https://www.smh.com.au/world/europe/live-updates-putin-vows-to-defend-russia-against-wagner-rebellion-20230624-p5dj6x.html|access-date=24 June 2023|work=The Sydney Morning Herald|date=24 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230624145405/https://www.smh.com.au/world/europe/live-updates-putin-vows-to-defend-russia-against-wagner-rebellion-20230624-p5dj6x.html|archive-date=24 June 2023|url-status=live}}</ref> რუსეთი 2024 წლის ბოლომდე გეგმავდა თავისი მოქმედი სამხედრო პერსონალის რაოდენობის 1,5 მილიონამდე გაზრდას,<ref>{{Cite web |last=Atlamazoglou |first=Stavros |date=19 September 2024 |title=Russia's Military Will Soon Have 1.5 Million Troops |url=https://nationalinterest.org/blog/buzz/russias-military-will-soon-have-15-million-troops-212838 |access-date=9 November 2024 |website=The National Interest |language=en}}</ref> რაც მას [[ჩინეთი]]ს შემდეგ მსოფლიოში მეორე უდიდეს მოქმედ არმიად აქცევდა.<ref>{{Cite web |date=28 February 2023 |title=Russia |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/#military-and-security |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210109173026/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/#military-and-security |archive-date=9 January 2021 |access-date=20 September 2022 |publisher=Central Intelligence Agency |via=CIA.gov}}</ref><ref>{{Cite web |date=17 September 2024 |title=Putin orders Russian army to expand to become the world's second largest |url=https://www.nbcnews.com/news/world/putin-orders-russian-army-expand-war-ukraine-rcna171429 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241109012651/https://www.nbcnews.com/news/world/putin-orders-russian-army-expand-war-ukraine-rcna171429 |archive-date=9 November 2024 |access-date=9 November 2024 |website=NBC News |language=en}}</ref> 2024 წლის თებერვალში რუსეთის არმიამ [[ავდიივკა]] აიღო და წლის განმავლობაში წინსვლა განაგრძო, მიუხედავად უკრაინული მხარის მცდელობებისა, ეს წინსვლა შეეჩერებინა.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|p=55}} 2024 წლის ივლისისთვის [[აშშ]]-ის არმიის გენერალმა და [[ნატო]]ს მოკავშირეთა ძალების უმაღლესმა მთავარსარდალმა ევროპაში, კრისტოფერ კავოლიმ განაცხადა, რომ „რუსები ძალიან ჭკვიანურად ახდენენ ტექნოლოგიურ და პროცედურულ ადაპტაციას იმ მრავალ გამოწვევასთან, რომლებსაც ისინი უკრაინაში აწყდებიან“.<ref>{{cite web | title=General Cavoli notes Russia's adaptation to challenges in war against Ukraine | website=Interfax-Ukraine | date=10 July 2024 | url=https://interfax.com.ua/news/general/999380.html | ref={{sfnref | Interfax-Ukraine | 2024}} | access-date=25 July 2024 | archive-date=13 July 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240713151622/https://interfax.com.ua/news/general/999380-amp.html | url-status=live }}</ref> კავოლიმ 2024 წლის აპრილში ისიც აღნიშნა, რომ რუსეთის არმიამ სრულად აანაზღაურა ცოცხალი ძალისა და ტექნიკის დანაკარგები და ახლა უფრო დიდია, ვიდრე კონფლიქტის დაწყებამდე იყო.<ref>{{cite web | title=Russian military replaced Ukraine battlefield losses 'far faster' than expected, general warns | website=Politico | date=11 April 2024 | url=https://www.politico.com/news/2024/04/11/christopher-cavoli-russian-military-losses-00151718 | ref={{sfnref | POLITICO | 2024}} | access-date=25 July 2024 | archive-date=13 July 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240713202847/https://www.politico.com/news/2024/04/11/christopher-cavoli-russian-military-losses-00151718 | url-status=live }}</ref> 2024 წლის 26 ივნისს, დიდ ბრიტანეთში ბაზირებულმა ანალიტიკურმა ცენტრმა „გაერთიანებული სამეფოს თავდაცვის კვლევების სამეფო ინსტიტუტმა“ გამოაქვეყნა ანგარიში, რომლის მიხედვითაც რუსეთი აგრძელებს თავისი ძირითადი იარაღის წარმოების ზრდასა და მის დახვეწას, თუმცა მისი თავდაცვის ინდუსტრია კვლავ ძლიერ არის დამოკიდებული კრიტიკული კომპონენტების უცხოურ იმპორტზე.<ref>{{cite web | title=A Methodology for Degrading the Arms of the Russian Federation | website=Royal United Services Institute | date=26 June 2024 | url=https://www.rusi.org/explore-our-research/publications/occasional-papers/methodology-degrading-arms-russian-federation | ref={{sfnref | Royal United Services Institute | 2024}} | access-date=25 July 2024}}</ref> უკრაინის შეიარაღებული ძალების მთავარსარდალმა, გენერალ-პოლკოვნიკმა ოლექსანდრ სირსკიმ 2024 წლის 24 ივლისს განაცხადა, რომ რუსებს ახლა ბევრად უკეთესი რესურსები აქვთ, თუმცა ამავდროულად სამჯერ მეტ დანაკარგს განიცდიან, ვიდრე უკრაინა.<ref>{{cite web | last1=Harding | first1=Luke | last2=Mamo | first2=Alessio | title='I know we will win – and how': Ukraine's top general on turning the tables against Russia | website=The Guardian | date=24 July 2024 | url=https://www.theguardian.com/world/article/2024/jul/24/i-know-we-will-win-and-how-ukraines-top-general-on-turning-the-tables-against-russia | access-date=25 July 2024}}</ref> ნატოსა და დასავლელი სამხედრო მაღალჩინოსნების განცხადებით, 2024 წლის მაისსა და ივნისში უკრაინაში ყოველდღიურად საშუალოდ 1200-მდე რუსი ჯარისკაცი იღუპებოდა ან შავდებოდა.<ref>{{cite news |title=Russia Sends Waves of Troops to the Front in a Brutal Style of Fighting |url=https://www.nytimes.com/2024/06/27/us/politics/russia-casualties-ukraine-war.html |work=The New York Times |date=27 June 2024}}</ref><ref>{{cite news |title=Ukraine calls them meat assaults: Russia's brutal plan to take ground |url=https://www.bbc.com/news/articles/c80xjne8ryxo |work=BBC News |date=4 July 2024}}</ref> 2024 წლის ივნისის მონაცემებით, სავარაუდო გათვლებით, 20-დან 50 წლამდე ასაკის ყველა რუსი მამაკაცის დაახლოებით 2% უკვე მოკლული ან მძიმედ დაჭრილი იყო უკრაინაში 2022 წლის თებერვლის შემდეგ.<ref>{{cite Q|Q127275136|url-access=subscription}}</ref> 2024 წლის ოქტომბრის მდგომარეობით, გავრცელებული შეფასებებით, უკრაინაში ბრძოლების დროს დაღუპული და დაჭრილი რუსი სამხედროების რაოდენობამ 600 000-ს გადააჭარბა.<ref>{{cite news |title=In wartime Russia, some men may be worth more dead than alive, economist says |url=https://fortune.com/2024/11/16/russia-economy-military-death-payouts-vs-civilian-earnings-ukraine-war/ |work=Fortune |date=16 November 2024}}</ref> მას შემდეგ, რაც რუსეთში 2022 წელს მობილიზაცია გამოცხადდა, სამხედრო სასამართლოებმა თვითნებურად ნაწილის დატოვების (დეზერტირობის) ათასობით საქმე მიიღეს.<ref>{{cite news |title=The Heavy Toll of Desertion From the Russian Army |url=https://www.nytimes.com/2024/09/22/magazine/desertion-russian-army-ukraine-war.html |work=The New York Times |date=22 September 2024}}</ref> ორგანიზაცია Pro Asyl-მა 2024 წელს განაცხადა, რომ 2022 წლის თებერვლიდან მოყოლებული, სულ მცირე 250 000-მა რუსმა წვევამდელმა დატოვა ქვეყანა და სხვა სახელმწიფოებს შეაფარა თავი.<ref>{{cite news |title=Fleeing Ukraine war, Russian deserters find refuge in France |url=https://www.dw.com/en/fleeing-ukraine-war-russian-deserters-find-refuge-in-france/a-70665369 |work=Deutsche Welle |date=2 November 2024}}</ref> მას შემდეგ, რაც 2022 წლის საწყისი შეჭრის დროს ფრონტზე რამდენიმე წვევამდელი აღმოჩნდა (მიუხედავად იმისა, რომ რუსული კანონმდებლობა კრძალავს მათ გამოყენებას ქვეყნის ფარგლებს გარეთ), ვლადიმერ პუტინმა საჯაროდ მოიხადა ბოდიში, ხოლო რამდენიმე გენერალი თანამდებობიდან გადააყენეს და/ან დააპატიმრეს. მას შემდეგ უკრაინის ტერიტორიაზე წვევამდელები აღარ შეუმჩნევიათ.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pp=41, 231–232, 235}} მიუხედავად პუტინის დაპირებისა, რომ წვევამდელებს საბრძოლველად არ გაგზავნიდნენ, რუსული საინფორმაციო გამოცემა ვერსტკას ცნობით, 2024 წელს უკრაინის მიერ კურსკის ოლქში განხორციელებული შეტევის დროს ათობით წვევამდელი ჩავარდა ტყვედ ან უგზო-უკვლოდ დაიკარგა.<ref name="e455">{{cite web | title=20 лет: в Курской области после вторжения ВСУ погибли как минимум 25 российских срочников | website=Вёрстка | date=20 February 2025 | url=https://verstka.media/v-kurskoi-oblasti-posle-vtorzheniya-vsu-pogibli-kak-minimum-25-rossiiskih-srochnikov | language=ru | access-date=21 January 2026}}</ref> აქტივისტებისა და იურისტების განცხადებით, არსებობს საკანონმდებლო ხვრელი, რომელიც წვევამდელების საბრძოლო მოქმედებებში ჩართვის საშუალებას იძლევა: სულ რაღაც ოთხთვიანი მომზადების შემდეგ მათ შეუძლიათ ხელი მოაწერონ სრულფასოვან მოხალისეობრივ საბრძოლო კონტრაქტებს, რასაც წვევამდელები ხშირად ისე აკეთებენ, რომ ბოლომდე ვერც კი აცნობიერებენ, რაზე აწერენ ხელს.<ref name="c774">{{cite web | title=Russian Conscripts Can't Be Sent Into Battle. This One Was. And He's Not Happy About It. | website=RadioFreeEurope/RadioLiberty | date=19 May 2025 | url=https://www.rferl.org/a/russia-ukraine-conscripts-war-combat/33415104.html | access-date=21 January 2026}}</ref><ref name="i729">{{cite web | last1=Asadzade | first1=Ulviyya | title=Putin's Broken Promise: Young Russian Conscripts Dying In Ukraine Invasion | website=RadioFreeEurope/RadioLiberty | date=18 March 2025 | url=https://www.rferl.org/a/russian-conscripts-youth-dying-ukraine-putin/33351828.html | access-date=21 January 2026}}</ref> 2024 წლის ნოემბერში გამოცემა The Telegraph-მა გაავრცელა ინფორმაცია, რომ რუსეთმა, მზარდი დანაკარგების ფონზე, პირველად გამოსცა სპეციალური სახელმძღვანელო ჯარისკაცებისთვის, სადაც დეტალურად არის აღწერილი, თუ როგორ უნდა გათხარონ და მოუარონ საძმო საფლავებს. ოკუპირებული უკრაინის აღმოსავლეთით, დონბასის რეგიონში, უკვე დაფიქსირებულია რუსეთის მიერ საკუთარი ჯარისკაცების დასაკრძალავად საძმო საფლავების გამოყენების ფაქტები.<ref name="q183">{{cite web | last=Kilner | first=James | title=Instruction manual for digging mass graves given to Russian troops | website=The Telegraph | date=3 November 2024 | url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2024/11/03/instruction-manual-digging-mass-graves-russian-troops/ | access-date=12 April 2025}}</ref> [[2025]] წლის აპრილში ოლექსანდრ სირსკიმ განაცხადა, რომ უკრაინაში მყოფი რუსული ჯარების რაოდენობა ამჟამად 623 000-ს შეადგენს, რაც შეჭრის დაწყებიდან მოყოლებული ხუთჯერ არის გაზრდილი, და ეს რიცხვი ყოველთვიურად კიდევ 8 000-9 000 ჯარისკაცით იმატებს. მან ასევე აღნიშნა, რომ რუსეთის მთლიანი მობილიზაციური რესურსი 20 მილიონ ადამიანს შეადგენს, ან 5 მილიონს — თუ მხოლოდ სამხედრო მომზადების მქონე პირებს გავითვალისწინებთ. თუმცა, სირსკიმ ხაზგასმით აღნიშნა, რომ რუსეთის უპირატესობა არტილერიაში 10:1-დან 2:1-მდე შემცირდა, რაც ძირითადად რუსეთის საბრძოლო მასალის საწყობებზე უკრაინის მიერ მიყენებული დარტყმების შედეგია.<ref>{{cite web | last=Fornusek | first=Martin | title=Russia has capacity to mobilize 5 million trained troops, Syrskyi says | website=The Kyiv Independent | date=9 April 2025 | url=https://kyivindependent.com/russia-has-capacity-to-mobilize-5-million-trained-troops-syrskyi-says/ | access-date=17 April 2025}}</ref> 2025 წლის ივნისში ნატოს გენერალურმა მდივანმა მარკ რუტემ განაცხადა, რომ რუსები „ძალზე სწრაფი ტემპით აღადგენენ საკუთარ პოტენციალს“ და ბევრად მეტ საბრძოლო მასალას აწარმოებენ, ვიდრე მთელი ნატო ერთად, მიუხედავად იმისა, რომ მათი ეკონომიკა გაცილებით მცირეა. რუტემ ასევე შეაფასა, რომ რუსეთს შეუძლია ნატოს ტერიტორიაზე იერიში მომდევნო სამიდან ხუთ წელიწადში მიიტანოს და წევრ ქვეყნებს მოუწოდა, თავდაცვის ხარჯები მათი მშპ-ის (მთლიანი შიდა პროდუქტის) 5%-მდე გაზარდონ.<ref>{{cite web | last=Murray | first=Shona | title=Russia developing multiples more ammunition than NATO, says Mark Rutte | website=euronews | date=4 June 2025 | url=https://www.euronews.com/2025/06/04/russia-developing-multiples-more-ammunition-than-nato-says-secretary-general | access-date=15 June 2025}}</ref> ვინაიდან [[დრონებით ომი]] რუსეთ-უკრაინის კონფლიქტის ცენტრალურ ასპექტად იქცა, რუსეთმა გაზარდა ინვესტიციები და განვითარების ტემპები სხვადასხვა ტიპის უპილოტო აპარატების მიმართულებით. [[2025]] წლის 12 ნოემბერს რუსეთმა ოფიციალურად შექმნა თავისი უახლესი სამხედრო შტო: უპილოტო სისტემების ძალები.<ref name="TASS12Nov25">{{cite news |title=Russia establishes Unmanned Systems Forces|url=https://tass.com/defense/2042371|access-date=12 November 2025|work=TASS|date=12 November 2025}}</ref> იგი ჩამოყალიბდა იმ მიზნით, რომ მოხდეს უპილოტო საფრენი, სახმელეთო და საზღვაო სისტემების განვითარების, განთავსებისა და ოპერატიული მართვის ცენტრალიზება, ასევე ავტონომიური პლატფორმების ინტეგრირება არსებულ სამხედრო სტრუქტურებში.<ref name="TSFRussia Unmanned">{{cite web |last1=McDermott|first1=Roger N.|title=Russia's New Unmanned Systems Forces and the Strategic Role of DKO Weapons|url=https://www.saratoga-foundation.org/p/russias-new-unmanned-systems-forces|website=www.saratoga-foundation.org|publisher=The Saratoga Foundation|access-date=12 November 2025|language=en|date=20 June 2025}}</ref><ref name="FDD12Nov25JohnHardie">{{cite web |last1=Hardie|first1=John|title=Russia announces plans to form Unmanned Systems Forces|url=https://www.longwarjournal.org/archives/2024/12/russia-announces-plans-to-form-unmanned-systems-forces.php|website=FDD's Long War Journal|access-date=12 November 2025|date=20 December 2024}}</ref> 2025 წლის ოქტომბერში რამდენიმე წყარომ გაავრცელა ინფორმაცია, რომ დევნილობაში მოქმედი საინფორმაციო გამოცემა „ვერსტკას“ გამოძიების თანახმად, რუსი სამხედრო მეთაურები შეჭრის პირველივე წლიდან აწამებენ და სიკვდილით სჯიან საკუთარ პერსონალს. „ვერსტკამ“ აღნიშნა, რომ გამოძიების ფარგლებში მოიპოვა ასობით ცნობა მსგავსი სიკვდილით დასჯის შესახებ. ეს ინციდენტები თავდაპირველად სანგრებში სიმთვრალისა თუ დაუმორჩილებლობის გამო დასჯით დაიწყო, დროთა განმავლობაში კი პირადი კონფლიქტებისა თუ გამოძალვის ნიადაგზე მკვლელობებში გადაიზარდა; გამოცემამ იდენტიფიცირება მოახდინა 101 სამხედრო მოსამსახურის, რომელთაც ამ ქმედებების ჩადენაში ედებათ ბრალი. სრულმასშტაბიანი ომის დაწყებიდან მოყოლებული, რუსეთის მთავარ სამხედრო პროკურატურაში ძალადობასთან დაკავშირებული 12 000-ზე მეტი საჩივარი შევიდა, რაც განსაკუთრებით 2023 წლის მეორე ნახევრიდან გახშირდა. აქედან მხოლოდ 10 სისხლის სამართლის საქმე აღიძრა, რის შედეგადაც ხუთი ოფიცერი იქნა მსჯავრდებული ხელქვეითების მკვლელობისთვის. გამოძიების მიხედვით, საველე მეთაურების ქმედებების გამოძიებაზე „არაოფიციალური აკრძალვაა“ დაწესებული. რუსმა ჯარისკაცებმა „ვერსტკასთან“ საუბარში აღნიშნეს, რომ სიკვდილით დასჯილ პერსონალს ხშირად დეზერტირებად ან უგზო-უკვლოდ დაკარგულებად აფორმებენ, ხოლო მათ ცხედრებს ტყეებში მარხავენ ან ბრძოლის ველზე ტოვებენ და ცეცხლს უხსნიან, რათა დაღუპვა საბრძოლო მოქმედებებს მიაწერონ.<ref name="o168">{{cite web | author=The Moscow Times | title=At Least 100 Russian Officers Have Executed Their Own Comrades in Ukraine – Vyorstka | website=The Moscow Times | date=6 November 2025 | url=https://www.themoscowtimes.com/2025/10/30/at-least-100-russian-officers-have-executed-their-own-comrades-in-ukraine-vyorstka-a90987 | access-date=6 November 2025}}</ref><ref name="y754">{{cite web | title=Report says over 100 Russian officers involved in frontline executions | website=TVP World | date=30 October 2025 | url=https://tvpworld.com/89758108/russian-officers-torture-kill-own-troops-on-ukraine-frontlines | access-date=6 November 2025}}</ref><ref name="t461">{{cite web | last=Sauer | first=Pjotr | title=Russian army chiefs torturing and executing soldiers who refuse to fight in Ukraine, report says | website=The Guardian | date=30 October 2025 | url=https://www.theguardian.com/world/2025/oct/30/russian-army-chiefs-torturing-and-executing-soldiers-who-refuse-to-fight-in-ukraine-report-says | access-date=6 November 2025}}</ref> ტელეკომპანია [[BBC]]-ის მიერ [[2026]] წლის თებერვალში გამოქვეყნებული მასალის მიხედვით (სადაც რუსი ჯარისკაცები ინტერვიუებში ღიად აღწერენ სიკვდილით დასჯის ფაქტებს), საკუთარი ჯარისკაცების მკვლელობას რუსულ სამხედრო სლენგზე „ნულზე დასმა“ ეწოდება.<ref name="i475">{{cite web | last=Steele | first=Ben | title=Russia soldiers tell BBC they saw fellow troops in Ukraine war executed on commanders' orders | website=BBC Home | date=24 February 2026 | url=https://www.bbc.com/news/articles/cz7gw3l395ro | access-date=26 February 2026}}</ref> [[გაერთიანებული სამეფო]]ს თავდაცვის კვლევების სამეფო ინსტიტუტის შეფასებით, რუსეთმა რუსეთ-უკრაინის ომის შედეგად უდიდესი „საბრძოლო გამოცდილება“ მიიღო.<ref name="ap">{{cite web | title=Russia is helping China to prepare for a potential invasion of Taiwan, defense institute says | website=Associated Press | date=26 September 2025 | url=https://apnews.com/article/russia-china-taiwan-xi-putin-ukraine-invasion-ac47ae6daf03ceb5d49d6e2d0da7fcab | access-date=21 February 2026|quote=It’s not certain that China has decided to invade Taiwan, but access to Russian equipment and localized training in China means Beijing will be better equipped for a potential invasion, Danylyuk said. “The greatest value of the deal” to China is likely in the training and procedures for command and control of parachute forces, because Russia has “combat experience,” whereas China doesn’t, write Oleksandr Danylyuk and Jack Watling.}}</ref> ===ომის დანაშაულები=== რუსეთის შეიარაღებული ძალების მიერ ჩადენილი სამხედრო დანაშაულები დოკუმენტირებულია რამდენიმე სამხედრო კონფლიქტში, მათ შორის ჩეჩნეთის მეორე ომში,<ref name="a907">{{cite book | last=Gilligan | first=Emma | title=Terror in Chechnya: Russia and the Tragedy of Civilians in War | publisher=Princeton University Press | date=9 November 2009 | isbn=978-1-4008-3176-0 | url=https://books.google.com/books?id=WLFzd1TP0PwC&pg=PA6 | access-date=31 May 2025 | page=}}</ref><ref name="p111">{{cite web | title=War Crimes In Chechnya and the Response of the West | website=Human Rights Watch | date=29 February 2000 | url=https://www.hrw.org/news/2000/02/29/war-crimes-chechnya-and-response-west | access-date=31 May 2025}}</ref> რუსეთ-საქართველოს ომსა<ref name="c800">{{cite web | title=Georgia: International Groups Should Send Missions | website=Human Rights Watch | date=18 August 2008 | url=https://www.hrw.org/news/2008/08/18/georgia-international-groups-should-send-missions | access-date=31 May 2025}}</ref> და რუსეთ-უკრაინის ომში.<ref name="h508">{{cite journal | last=Wille | first=Belkis | title="We Had No Choice" | journal=Human Rights Watch | date=1 September 2022 | url=https://www.hrw.org/report/2022/09/01/we-had-no-choice/filtration-and-crime-forcibly-transferring-ukrainian-civilians | access-date=31 May 2025 | page=}}</ref> 2024 წელს [[სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლო]]მ რუსეთის უმაღლესი სამხედრო ოფიცრების — სერგეი შოიგუს, ვალერი გერასიმოვის, სერგეი კობილაშისა და ვიქტორ სოკოლოვის დაკავების ორდერები გასცა უკრაინაში მშვიდობიან მოსახლეობასა და სამოქალაქო ობიექტებზე თავდასხმების წარმართვის გამო, რაც სავარაუდო სამხედრო დანაშაულად კვალიფიცირდება.<ref name="Reuters_11_July_2024">{{cite news |date=11 July 2024 |title=International Criminal Court issues arrest warrants for Russia's Shoigu and Gerasimov |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/europe/international-criminal-court-issues-arrest-warrant-russias-shoigu-gerasimov-2024-06-25/ |access-date=5 July 2025 }}</ref> 2025 წლის მაისში გამოქვეყნებულ გაეროს ანგარიშში გაკეთდა დასკვნა, რომ რუსეთის შეიარაღებული ძალების მიერ ხერსონში მშვიდობიან მოსახლეობაზე განხორციელებული განმეორებადი თავდასხმები დრონებით სამხედრო დანაშაულსა და კაცობრიობის წინააღმდეგ მიმართულ დანაშაულს უტოლდება.<ref name="p704">{{cite web | title=UN Commission concludes that Russian armed forces' drone attacks against civilians in Kherson Province amount to crimes against humanity of murder | website=OHCHR | date=28 May 2025 | url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/05/un-commission-concludes-russian-armed-forces-drone-attacks-against-civilians | access-date=31 May 2025}}</ref> ==სტრუქტურა== რუსეთის პრეზიდენტი შეიარაღებული ძალის უმაღლესი მთავარსარდალია. რუსეთის ფედერაციის თავდაცვის სამინისტრო ჯარის ადმინისტრაციული ორგანოა, რომელიც პასუხისმგებელია საბრძოლო მზადყოფნაზე, ცოცხალი ძალის მობილიზებასა და შესყიდვებზე. იგი ახორციელებს საპრეზიდენტო დირექტივების იმპლემენტაციას და ზედამხედველობს გენერალურ შტაბს.{{sfn|DIA 2017|pages=23-24}} თავად გენერალური შტაბის მოვალეობაა რუსეთის წინაშე არსებული საფრთხეების შესწავლა და ქვეყნისა თუ მისი ინტერესების დაცვის გეგმების შემუშავება.{{sfn|DIA 2017|page=24}} მოსკოვში მდებარე თავდაცვის ეროვნული მართვის ცენტრი, რომელიც [[2014]] წელს დაარსდა, შეიარაღებული ძალის მართვისა და კონტროლის სისტემის უმნიშვნელოვანესი კომპონენტია.{{sfn|DIA 2017|page=28}} ამერიკის შეერთებული შტატების შტაბების მეთაურთა გაერთიანებულ კომიტეტთან შედარებით, რუსეთის გენერალურ შტაბს გაცილებით ფართო როლი აკისრია, რაც მთელ შეიარაღებულ ძალაზე ოპერატიულ სარდლობას გულისხმობს. იგი ასევე პასუხისმგებელია გრძელვადიან დაგეგმარებაზე, დოქტრინების შემუშავებასა და აღჭურვილობის შესყიდვაზე. გენერალური შტაბის უფროსი, გარდა იმისა, რომ ყველა სახეობის ჯარსა და სამსახურს მეთაურობს, შტაბის შიგნით ფლობს „გენერალური ინსპექტორის“ მსგავს უფლებამოსილებებს — იგი პასუხისმგებელია შტაბის სტრუქტურასა და ფუნქციებზე და, ამავდროულად, თავდაცვის მინისტრის მოადგილის პოსტსაც იკავებს.<ref>{{Cite web |last=Bartles |first=Charles K. |title=Getting Gerasimov Right |date=January–February 2016 |access-date=24 January 2026 |work=[[Military Review]] |url=https://www.armyupress.army.mil/Portals/7/military-review/Archives/English/MilitaryReview_20160228_art009.pdf }}</ref>{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|page=13}} გენერალური შტაბის მნიშვნელოვან დეპარტამენტებს შორის აღსანიშნავია მთავარი ოპერატიული სამმართველო — ყველაზე დიდი დანაყოფი, რომელიც ოპერატიულ და სტრატეგიულ დაგეგმარებაზეა პასუხისმგებელი.{{sfn|Blanc|Demus|Evans|Grisé|2023|pages=22}} ასევე საკვანძოა მთავარი სამმართველო (წარსულში ცნობილი როგორც მთავარი სადაზვერვო სამმართველო), რომელიც სამხედრო და სამოქალაქო ხელმძღვანელობას ინფორმაციით ამარაგებს და გენშტაბის შიგნით გარკვეული ავტონომიით სარგებლობს.{{sfn|Blanc|Demus|Evans|Grisé|2023|pages=22}} ამავე სტრუქტურაში შედის სამხედრო პოლიციის მთავარი სამმართველო ([[2012]] წლიდან),<ref>{{cite news|author=<!--Staff writer(s)/no by-line.-->|date=3 July 2012|title=Военная полиция появится в России 1 декабря 2012 года|language=ru|work=[[Interfax]]|url=https://www.interfax.ru/russia/253641|access-date=22 April 2022|archive-date=23 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211023115756/https://www.interfax.ru/russia/253641|url-status=live}}</ref> მთავარი საორგანიზაციო-სამობილიზაციო სამმართველო და კავშირგაბმულობის მთავარი სამმართველო.{{sfn|Blanc|Demus|Evans|Grisé|2023|page=17}} [[2018]] წლის ივლისში კი შეიქმნა რუსეთის შეიარაღებული ძალის მთავარი სამხედრო-პოლიტიკური სამმართველო, რითაც აღდგა იდეოლოგიური მომზადების ფუნქცია — ის, რაც [[საბჭოთა არმია|საბჭოთა არმიის]] დაშლის შემდეგ გაუქმებული იყო.<ref>{{Cite web|date=31 July 2018|title=Putin gives Russian army a political wing|url=https://timesofmalta.com/articles/view/putin-gives-russian-army-a-political-wing.685749|access-date=12 December 2021|website=Times of Malta|language=en-gb|archive-date=6 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220506003904/https://timesofmalta.com/articles/view/putin-gives-russian-army-a-political-wing.685749|url-status=live}}</ref> ===ჯარის სახეობები=== შეიარაღებული ძალა შემდეგი სტრუქტურული ერთეულებისგან შედგება:{{sfn|Grau|Bartles|2016|page=27}} * შეიარაღებული ძალის სახეობები:{{efn|{{langx|ru|Вид вооружённых сил}}}} რუსეთის სახმელეთო ჯარები, რუსეთის საჰაერო-კოსმოსური ძალები და სამხედრო-საზღვაო ფლოტი. * ცალკეული გვარეობები:{{efn|{{langx|ru|Род войск}}}} სტრატეგიული დანიშნულების სარაკეტო ჯარები, რუსეთის საჰაერო-სადესანტო ჯარები და უპილოტო სისტემების ჯარი. * სპეციალური დანიშნულების ფორმირებები:{{efn|{{langx|ru|Формирования специального назначения}}}} სპეციალური ოპერაციების ძალები. * სპეციალური გვარეობები:{{efn|{{langx|ru|Специальные войска}}}} მატერიალურ-ტექნიკური უზრუნველყოფა. გარდა ამისა, არსებობს კიდევ ორი ცალკეული გვარეობა — ეროვნული გვარდია და სასაზღვრო სამსახური. მათ ნარჩუნებული აქვთ „შეიარაღებული ძალის“ სამართლებრივი სტატუსი, თუმცა არ შედიან რუსეთის გენერალური შტაბის იურისდიქციაში. ეროვნული გვარდია ყოფილი შინაგანი ჯარების ბაზაზეა ჩამოყალიბებული; ეს ახალი სტრუქტურა შინაგან საქმეთა სამინისტროს გამოეყო, ცალკე უწყებად ჩამოყალიბდა და უშუალოდ რუსეთის პრეზიდენტს ექვემდებარება. რაც შეეხება სასაზღვრო სამსახურს, იგი უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის (ქვეყნის მთავარი შიდა სადაზვერვო სააგენტოს) გასამხედროებული ორგანიზაციაა. ორივე ორგანიზაციას, თავიანთი ძირითადი სამშვიდობო საქმიანობის გარდა, საომარი მოქმედებების დროს მნიშვნელოვანი ამოცანები აკისრიათ და ფლობენ საკუთარ სახმელეთო, საჰაერო და საზღვაო დანაყოფებს. მთლიანობაში, შეიარაღებულ ძალას ტრადიციულად უბრალოდ „ჯარს“ (არმიას) უწოდებენ, გარდა იმ შემთხვევებისა, როდესაც სამხედრო-საზღვაო ფლოტი სპეციალურად არის გამოყოფილი. ===სამხედრო ოლქები, არმიები და საჰაერო ძალები=== რუსეთში არსებობს ხუთი სამხედრო ოლქი: [[მოსკოვი]]ს სამხედრო ოლქი, [[ლენინგრადი]]ს სამხედრო ოლქი, [[სამხრეთის სამხედრო ოლქი]], ცენტრალური სამხედრო ოლქი და აღმოსავლეთის სამხედრო ოლქი. [[2024]] წელს დასავლეთის სამხედრო ოლქი ლენინგრადისა და მოსკოვის ოლქებად დაიყო, ხოლო ჩრდილოეთის ფლოტის გაერთიანებული სტრატეგიული სარდლობა, რომელიც სამხედრო ოლქის დონეს უთანაბრდებოდა, გაუქმდა. [[1992]] წელს სულ რვა ოლქი არსებობდა: მოსკოვის, ლენინგრადის, ჩრდილოეთ კავკასიის, [[ვოლგა|ვოლგის]], [[ურალის ფედერალური ოკრუგი|ურალის]], იმიერბაიკალის, [[ციმბირი]]სა და შორეული აღმოსავლეთის. [[კალინინგრადი]]ს სპეციალური რაიონი [[1997]] წელს შეიქმნა, [[1998]] წელს კი იმიერბაიკალის ოლქი გაუქმდა და მისი ტერიტორია ციმბირისა და შორეული აღმოსავლეთის ოლქებს შორის განაწილდა. [[2001]] წელს ვოლგისა და ურალის ოლქები გაერთიანდა და ვოლგა-ურალის ოლქი ეწოდა. [[2010]] წელს მანამდე არსებული ექვსი ოლქი და კალინინგრადის რეგიონი ოთხ მსხვილ ოლქად შეაკუმშეს, რომლებიც, ამავდროულად, გაერთიანებულ საჯარისო სარდლობებს წარმოადგენდნენ; ესენია დასავლეთის, სამხრეთის, ცენტრალური და აღმოსავლეთის ოლქები. ჩრდილოეთის ფლოტის გაერთიანებული სტრატეგიული სარდლობა კი [[2015]] წელს ჩამოყალიბდა. რუსეთის ფედერაციის არსებობის ადრეულ პერიოდში სამხედრო ოლქებმა საბჭოთა ეპოქისგან მემკვიდრეობით მიიღეს „დაკომპლექტების, წვრთნისა და აღჭურვის“ ფუნქცია, რაც ძირითადად ლოგისტიკასა და ცოცხალი ძალის ფორმირებაზე — მათ შორის წვრთნასა და საკონტრაქტო ჯარისკაცების აყვანაზე — ვრცელდებოდა. ოლქები უმთავრესად სახმელეთო ძალებზე იყვნენ ფოკუსირებულნი. საბრძოლო სარდლობა გენერალური შტაბიდან ოლქების დაქვემდებარებაში მყოფ შენაერთებზე (მაგალითად, საველე არმიებზე) იყო დელეგირებული. ეს მიდგომა შეიცვალა 2008 წლის რეფორმით, რომელმაც თითოეული ოლქი ოპერატიულ-სტრატეგიულ სარდლობად აქცია. ამ ცვლილებამ რუსული სამხედრო ოლქები ამერიკულ გეოგრაფიულ გაერთიანებულ სარდლობებს გაუტოლა. ისინი ზედამხედველობენ ჯარის თითოეული სახეობის მუდმივმოქმედ ძალებს, ასევე საჰაერო-სადესანტო ან სხვა გვარეობების (მათ შორის, ზოგჯერ GRU-ს) მიმაგრებულ ნაწილებს. თითოეულ სამხედრო ოლქს აქვს თავდაცვის მართვის საკუთარი ცენტრი, რომელიც მოსკოვის თავდაცვის ეროვნული მართვის ცენტრის რეგიონულ ანალოგს წარმოადგენს და მასთან მუდმივ კავშირზეა. საომარ პირობებში სამხედრო ოლქი, კონკრეტული ოპერაციის საჭიროებიდან გამომდინარე, აყალიბებს ჯარების დაჯგუფებას. 2022 წელს უკრაინაში რუსეთის შეჭრის დასაწყისში, იმ დროისთვის არსებულმა ოლქებმა შექმნეს დასავლეთის, სამხრეთის, ცენტრალური და აღმოსავლეთის ჯარების დაჯგუფებები, სადაც ოლქის შტაბ-ბინა იმავდროულად ამ დაჯგუფების შტაბ-ბინასაც წარმოადგენდა. გარდა ამისა, სომხეთში მდებარე 102-ე სამხედრო ბაზა (ამიერკავკასიის ჯარების ყოფილი დაჯგუფებიდან) ექვემდებარება სამხრეთის სამხედრო ოლქს, რომლის შტაბიც დონის [[როსტოვის ოლქი|როსტოვშია]]. [[ტაჯიკეთი|ტაჯიკეთში]] განლაგებული 201-ე გვარდიული სამხედრო ბაზა ემორჩილება ცენტრალურ სამხედრო ოლქს ეკატერინბურგში, ხოლო [[მოლდოვა]]ში (დნესტრისპირეთში) მყოფი რუსული ჯარების ოპერატიული ჯგუფი ანგარიშვალდებული იყო დასავლეთის სამხედრო ოლქის წინაშე სანქტ-პეტერბურგში. სამხედრო ოლქების ქვემოთ, სახმელეთო ჯარების ძირითად ოპერატიულ ფორმირებებს დანომრილი არმიები წარმოადგენენ; 2022 წლის მონაცემებით, ესენია 11 საერთო-საჯარისო არმია და 1-ლი გვარდიული სატანკო არმია. მათ ასევე დიდი ტაქტიკური როლი აკისრიათ; უკრაინის ომის დროს არმიის დონის შტაბები ხშირად პირდაპირ მეთაურობდნენ ბატალიონის ტაქტიკურ ჯგუფებს და გვერდს უვლიდნენ დივიზიის, ბრიგადის ან პოლკის შტაბებს. საჰაერო-კოსმოსურ ძალებს, რომლებიც [[2015]] წელს რუსეთის სამხედრო-საჰაერო ძალებისა და საჰაერო-კოსმოსური თავდაცვის ძალების შერწყმით შეიქმნა, აქვთ თავიანთი ანალოგი — საჰაერო და საჰაერო თავდაცვის არმიები; [[2017]] წლის მონაცემებით, თითოეული ასეთი არმია მიმაგრებული იყო ოთხიდან ერთ-ერთ ოლქზე. თავად სახმელეთო ჯარებს საკუთარი ავიაცია არ გააჩნიათ, თუმცა 2022 წლის ბოლოს გამოცხადდა, რომ თითოეული საერთო-საჯარისო არმია მიიღებდა საავიაციო ბრიგადას (იმის დაზუსტების გარეშე, ეს ბრიგადები უშუალოდ სახმელეთო ჯარების საკუთრებაში იქნებოდა თუ საჰაერო-კოსმოსური ძალების მიმაგრებული ნაწილები). ასევე ცნობილი გახდა, რომ ყოფილი დასავლეთის სამხედრო ოლქის მე-6 საჰაერო და საჰაერო თავდაცვის არმიის აქტივები ახალ, ლენინგრადისა და მოსკოვის ოლქების ორ არმიას შორის გადანაწილდება. ===სამხედრო-საზღვაო ფლოტი=== სამხედრო-საზღვაო ფლოტის შტაბ-ბინა სანქტ-პეტერბურგში მდებარეობს და მის შემადგენლობაში ოთხი ფლოტი და ერთი ფლოტილია შედის. თითოეული მათგანი ადმინისტრაციულ ბრძანებებსა და მითითებებს ფლოტის მთავარი შტაბიდან იღებს, თუმცა ოპერატიულად ემორჩილება შესაბამის ოპერატიულ-სატრატეგიულ სარდლობას (OSK) და მიბმულია კონკრეტულ სამხედრო ოლქზე.[148] კალინინგრადში ბაზირებული ბალტიის ფლოტი ადრე დასავლეთის ოლქს ექვემდებარებოდა, ახლა კი ლენინგრადის ოლქის შემადგენლობაშია. [[ვლადივოსტოკი|ვლადივოსტოკში]] განლაგებული წყნარი ოკეანის ფლოტი მიბმულია აღმოსავლეთის ოლქზე. კასპიის ფლოტილია (შტაბ-ბინით [[ასტრახანი|ასტრახანში]]) და [[შავი ზღვის ფლოტი]] ფლოტი (შტაბ-ბინით [[სევასტოპოლი|სევასტოპოლში]]) სამხრეთის სამხედრო ოლქს ექვემდებარებიან. რაც შეეხება ჩრდილოეთის ფლოტს, რომლის შტაბიც [[სევერომორსკი|სევერომორსკშია]], იგი [[2015]]-დან [[2024]] წლამდე ოლქის დონის ცალკეულ გაერთიანებულ სტრატეგიულ სარდლობას წარმოადგენდა, დღეს კი ლენინგრადის ოლქის დაქვემდებარებაშია.[149][150] რუსეთის ბირთვული ტრიადის საზღვაო კომპონენტის უდიდეს ნაწილს ჩრდილოეთის ფლოტი აკონტროლებს, გარკვეულ წილს კი — წყნარი ოკეანის ფლოტიც ფლობს.[148] სამხედრო-საზღვაო ფლოტს მხარს უჭერს საზღვაო ავიაცია, რაც მას საჰაერო-კოსმოსური ძალების გარდა ერთადერთ საჯარისო სახეობად აქცევს, რომელსაც საკუთარი თვითმფრინავები ჰყავს,[151] და ასევე აქვს საზღვაო ქვეითი ჯარი, რომელიც 2022 წლამდე ხუთი ბრიგადისგან შედგებოდა. 2022 წელს გამოცხადდა, რომ ხუთივე ბრიგადა დივიზიებად გადაკეთდებოდა, 2023 წლის ზაფხულში კი მეექვსე ბრიგადაც ჩამოყალიბდა.[152] საზღვაო ქვეითების დანიშნულება არა იძულებითი ამფიბიური დესანტის გადასხმა, არამედ ისეთ სანაპიროზე გადასვლაა, სადაც წინააღმდეგობის დონე დაბალია ან გარემო უკვე კონტროლდება — მას შემდეგ, რაც უსაფრთხო პლაცდარმს მისივე ორგანული ნაწილები ან სხვა სახმელეთო ძალები მოამზადებენ.[153] რუსეთს ჰყავს მხოლოდ ერთი ავიამზიდი — [[ადმირალი კუზნეცოვი|„ადმირალი კუზნეცოვი“]].[154][155] გემი 2018 წლიდან მწყობრიდანაა გამოსული და სარემონტო სამუშაოებს გადის. რემონტის პროცესს მუდმივად აფერხებს სხვადასხვა ავარიები, სახსრების გაფლანგვა და სხვა დაბრკოლებები.[156] ==ლოგისტიკა== რუსეთის შეიარაღებული ძალის მატერიალურ-ტექნიკური უზრუნველყოფის სამსახური (MTO) არის სტრუქტურა, რომელსაც ჯარის მუდმივი საბრძოლო მზადყოფნისთვის მისი მომარაგება და შენახვა აკისრია. რუსეთმა მემკვიდრეობით მიიღო საბჭოთა ეპოქის ორი უწყება, რომლებიც ამ ამოცანას ასრულებდნენ — ზურგის სამსახური და ტექნიკური უზრუნველყოფის სამსახური (ეს უკანასკნელი შესყიდვებზე იყო ფოკუსირებული). 2008 წლის რეფორმების დროს ისინი ერთ ცენტრალიზებულ სისტემაში გაერთიანდნენ.[157] MTO-ს ხელმძღვანელი, ამავდროულად, თავდაცვის მინისტრის მოადგილეა ლოგისტიკის დარგში.[158][159] სახმელეთო ჯარების თითოეულ მანევრულ ბრიგადაში არის MTO-ს ბატალიონი, ხოლო სამხედრო ოლქის დონეზე არსებობს მატერიალურ-ტექნიკური უზრუნველყოფისა და სარკინიგზო ბრიგადები, მომარაგების საწყობები და სარემონტო ქარხნები.[160][161] რუსულ ლოგისტიკურ სისტემაში არ მოქმედებს პრინციპი „მოითხოვე და მიიღე“; აქ გამოიყენება „ზემოდან ქვემოთ მიწოდების“ მოდელი, სადაც ზემდგომი დანაყოფი ალგორითმული გათვლების საფუძველზე თავად განსაზღვრავს მარაგების რაოდენობასა და მიწოდების გრაფიკს.[160] MTO-ს სისტემა დიდ აქცენტს აკეთებს მომარაგებისთვის არსებული სატრანსპორტო ხაზების გამოყენებაზე. ამ მიზნით, ლოგისტიკურ ბრიგადებში შედის სარკინიგზო ბრიგადები და მილსადენების ბატალიონები.[160] MTO-ს დეპარტამენტებს შორის არის[162] სატრანსპორტო უზრუნველყოფის დეპარტამენტი (ამერიკის სატრანსპორტო სარდლობის მიახლოებითი ანალოგი), რომელიც კოორდინაციას უწევს და ხელშეკრულებებს აფორმებს სამხედრო გადაზიდვებზე რკინიგზით, ჰაერითა თუ ზღვით.[163] სხვა სტრუქტურებს შორისაა საავტომობილო და სატანკო, ასევე სარაკეტო და საარტილერიო დეპარტამენტები.[162] რუსეთის სარკინიგზო სისტემა არმიის მთავარი სტრატეგიული და ოპერატიული გადაადგილების საშუალებაა,[164] რადგან პირადი შემადგენლობისა და ტვირთების აბსოლუტური უმრავლესობა სწორედ რკინიგზით გადაადგილდება.[165] MTO-ს შემადგენლობაში შემავალ სარკინიგზო ჯარებს ევალებათ ლიანდაგების მომზადება, მშენებლობა და დაცვა. ისინი ათ ცალკეულ ბრიგადასა და ორ ცალკეულ ბატალიონში არიან ორგანიზებულნი.[166] სხვადასხვა ანგარიშების თანახმად, 2022 წელს უკრაინაში სრულმასშტაბიანი შეჭრის შემდეგ, რუსეთს სერიოზული პრობლემები შეექმნა ლოგისტიკის კუთხით, რამაც, სხვა საკითხებთან ერთად, რუს ჯარისკაცებში არასაკმარისი კვებაც გამოიწვია.[167] 2026 წლის აპრილში გამოცემა The Sunday Times-მა გაავრცელა ინფორმაცია, რომ უკრაინის დაზვერვისგან მიიღო მტკიცებულებები, რომლებიც რუსულ ჯარში კანიბალიზმის მინიმუმ ხუთ შემთხვევას ადასტურებდა. მტკიცებულებები მოიცავდა 2025 წლის ნოემბრის აუდიოჩანაწერებს, რომლებიც ეხებოდა დონეცკის ოკუპირებულ ტერიტორიაზე მომხდარ ინციდენტს — იქ რუსი ჯარისკაცი იმ ორ თანამებრძოლს შორის ერთ-ერთის მოჭრილი ფეხის ჭამას ცდილობდა, რომლებიც თავადვე მოკლა. ქვედანაყოფის მეთაურმა მომხდარი თავისი ბრიგადის ლეიტენანტს მოახსენა. ასევე გავრცელდა ფოტომასალაც, მათ შორის მოჭრილი ფეხის ფოტო, რომელიც Times-ის განცხადებით ავთენტურია. ფოტო სამხედრო ქირურგსაც გადაუგზავნეს, რომელმაც დაადასტურა, რომ ჭრილობა ბასრი დანით მიყენებულს ჰგავდა.[168][169] ==პირადი შემადგენლობა== რუსეთის შეიარაღებული ძალა ჰიბრიდულ სისტემას იყენებს, რომელიც სავალდებულო სამხედრო გაწვევასა და ნებაყოფლობით (საკონტრაქტო) სამსახურს აერთიანებს. რუსეთის ყველა მამრობითი სქესის მოქალაქე ვალდებულია 17 წლის ასაკში დარეგისტრირდეს სამხედრო აღრიცხვაზე, ხოლო 18-დან 27 წლამდე ასაკის ყველა მამაკაცისთვის სავალდებულოა თორმეტთვიანი სამხედრო სამსახურის გავრცელება. თავდაპირველად სამსახურის ვადა ორი წელი იყო, თუმცა 2007 წლის მარტში იგი 18 თვემდე შემცირდა, 2008 წლის იანვარში კი — ერთ წლამდე. 2022 წლის დეკემბერში გაწვევის მაქსიმალური ასაკი 30 წლამდე გაიზარდა, პარალელურად კი გაჟღერდა წინადადება სამსახურის თავდაპირველი ორწლიანი ვადის აღდგენის შესახებ. სამხედროების უმეტესობისთვის სავალდებულო საპენსიო ასაკი 65 წელია, გარდა პოლკოვნიკ-გენერლების, ადმირლებისა და მათზე მაღალი ჩინებისა, რომელთათვისაც ეს ზღვარი 70 წელს შეადგენს. თავდაცვის სამინისტროს განცხადებით, შეიარაღებულმა ძალამ უნდა შეინარჩუნოს სამობილიზაციო რეზერვი, რათა არსებობდეს მუდმივმოქმედი ჯარის გაძლიერების რესურსი იმ შემთხვევისთვის, თუ ეს უკანასკნელი დამოუკიდებლად ვერ შეძლებს შეიარაღებული კონფლიქტის შეკავებას ან ჩახშობას. შეიარაღებული ძალების ოფიციალური შტატების რაოდენობა რუსეთის პრეზიდენტის ბრძანებულებით განისაზღვრება. ჯარის რაოდენობა საბჭოთა ეპოქის 2.7 მილიონიანი ნიშნულიდან 1994 წლისთვის 2.1 მილიონამდე შემცირდა. [[1997]] წელს პირადი შემადგენლობა 1.6 მილიონს შეადგენდა, [[2000]] წლისთვის კი ეს ციფრი დაახლოებით 1 მილიონამდე ჩამოვიდა. 2008 წლის რეფორმამ ოფიცერთა საშტატო ერთეულები 220,000-მდე შეამცირა და მიზნად დაისახა 2017 წლისთვის 425,000 პროფესიონალი საკონტრაქტო ჯარისკაცის აყვანა. ყოველწლიურად სამხედრო სამსახურს 270,000 წვევამდელი გადიოდა. 2010 წელს მოქმედი ჯარისკაცების რაოდენობა დაახლოებით 1 მილიონად ფასდებოდა, თუმცა რუსეთის ანგარიშვალდებულების პალატამ 2013 წელს განაცხადა, რომ არმიაში საშტატო ადგილების თითქმის მეოთხედი ვაკანტური იყო. 2022 წლის უკრაინაში შეჭრამდე რუსული ჯარის სავარაუდო რაოდენობა 900,000-ს შეადგენდა. ვრცელდებოდა ინფორმაცია, რომ ომის მიმდინარეობისას თავდაცვის სამინისტრო ყოველწლიურად 400,000-დან 500,000-მდე ახალ ჯარისკაცს აიყვანდა. 2022 წლის დეკემბერში პუტინმა შეიარაღებული ძალების ოფიციალური შტატი 1.15 მილიონიდან 1.5 მილიონამდე გაზარდა. 2022 წლის 28 მაისს, უკრაინაში მიმდინარე აგრესიის ფონზე, ვლადიმერ პუტინმა ხელი მოაწერა კანონს, რომელმაც პირველი სამხედრო კონტრაქტის გაფორმებისთვის მანამდე არსებული ზედა ასაკობრივი ზღვარი (40 წელი) გააუქმა. უკრაინაში მებრძოლი საკონტრაქტო ჯარისკაცების უმრავლესობა რუსეთის მოსახლეობის ღარიბი ფენებიდანაა. ფულადი ბონუსი, რომელსაც უკრაინაში საომრად წასულებს პირველივე კონტრაქტის გაფორმებისას უხდიან, რუსეთში მრავალი ადამიანის მთელი წლის ხელფასზე მეტია. 2024 წლის ნოემბერში, ცოცხალი ძალის მძიმე დანაკარგების ფონზე, რუსეთმა უკრაინაში დაჭრილი სამხედროებისთვის განკუთვნილი კომპენსაციები შეამცირა, ვინაიდან დაჭრილთა დიდი რაოდენობის გამო მთავრობა სულ უფრო მზარდ სამხედრო ხარჯებს აწყდება. 2025 წლის ივნისში უკრაინულმა და დასავლურმა შეფასებებმა უკრაინაში რუსეთის სამხედრო დანაკარგების (დაღუპულთა და დაჭრილთა) შესახებ ერთ მილიონს გადააჭარბა. 2026 წლის იანვარში [[ნატო]]ს გენერალურმა მდივანმა მარკ რუტემ განაცხადა, რომ თვეში 25,000-მდე რუსი ჯარისკაცი იღუპებოდა და ამ დანაკარგებს „კატასტროფული“ უწოდა. 2026 წლის აპრილში რუსულმა უფლებადამცველმა ორგანიზაციებმა აღნიშნეს, რომ იმატა შეტყობინებებმა იმის შესახებ, რომ არაფხიზელ მდგომარეობაში მყოფ მამაკაცებს, სავარაუდოდ, მოტყუებით ან იძულებით აწერინებდნენ სამხედრო კონტრაქტებს. ეს გამოწვეულია იმით, რომ რეკრუტირებისთვის ფინანსური სტიმულების გამოყენება სულ უფრო რთულდება, რის გამოც სამხედრო კომისარიატებს გეგმების შესრულება უჭირთ. ===ქალები=== [[2013]] წლის მონაცემებით, რუსეთის შეიარაღებული ძალების სოციოლოგიური კვლევის ცენტრის სოციალური პროცესების მონიტორინგის დეპარტამენტის ხელმძღვანელმა, ვიცე-პოლკოვნიკმა ელენა სტეპანოვამ განაცხადა: „[[2007]] წელთან შედარებით, ქალი ოფიცრებისა და პრაპორშჩიკების რაოდენობა თითქმის ორი მესამედით შემცირდა. თუ 2007 წელს კონტრაქტით 30,000-ზე მეტი ქალი მსახურობდა, ახლა მათი რაოდენობა 11,000-ს ოდნავ აღემატება, მათ შორის სხვადასხვა ჩინის 4,300 ოფიცერია“. მისივე თქმით, ეს ტენდენცია არ არის რაიმე განსაკუთრებული და იგი სრულიად თანხვედრაშია რუსეთის შეიარაღებული ძალების საერთო შემცირების პროცესთან. ===უცხოელი პირადი შემადგენლობა=== რუსულ ჯარში მსახურება ასევე ნებადართულია „დამოუკიდებელ სახელმწიფოთა თანამეგობრობის“ ([[დსთ]]) იმ მოქალაქეებისთვის, რომლებიც არ ფლობენ რუსეთის მოქალაქეობას. 2003 წლის დეკემბრისთვის რუსეთის პარლამენტმა პრინციპების დონეზე დაამტკიცა კანონი, რომელიც შეიარაღებულ ძალებს უცხო ქვეყნის მოქალაქეების კონტრაქტით აყვანის უფლებას აძლევდა, რის სანაცვლოდაც მათ რამდენიმეწლიანი სამსახურის შემდეგ რუსეთის მოქალაქეობას სთავაზობდნენ. თუმცა, 2010 წლამდე უცხოელებს რუსეთის ჯარში მსახურება მხოლოდ რუსული პასპორტის მიღების შემდეგ შეეძლოთ. თავდაცვის სამინისტროს 2010 წლის გეგმით, ორმაგი მოქალაქეობის არმქონე უცხოელებს საშუალება მიეცათ გაეფორმებინათ 5-წლიანი კონტრაქტი და სამწლიანი სამსახურის შემდეგ რუსეთის მოქალაქეობის მიღების უფლება მოეპოვებინათ. 2022 წლის 20 სექტემბერს სახელმწიფო [[სახელმწიფო დუმა|დუმამ]] მიიღო კანონპროექტი, რომლის მიხედვითაც უცხოელ ჯარისკაცებს რუსეთის მოქალაქეობა უკვე 12-თვიანი სამსახურის შემდეგ გადაეცემათ (მანამდე ეს მოთხოვნა სამ წელს შეადგენდა). მედიაში გავრცელებული ინფორმაციით, უკრაინის ომში დიდი დანაკარგების ფონზე, ცოცხალი ძალის შესავსებად რუსეთის შეიარაღებულმა ძალებმა სულ უფრო ხშირად დაიწყო უცხოელი რეკრუტების გამოყენება. Los Angeles Times-ის თანახმად, მათი დიდი ნაწილი აფრიკის, ახლო აღმოსავლეთისა და სამხრეთ და აღმოსავლეთ აზიის ქვეყნებიდანაა. უკრაინის სამხედრო ტყვეებთან მოპყრობის საკოორდინაციო შტაბის მონაცემებით, 2025 წლის ოქტომბრისთვის უკრაინის ტყვეობაში იმყოფებოდა 37 სხვადასხვა ქვეყნის 200-მდე უცხოელი მოქალაქე, რომლებიც რუსეთის მხარეს ბრძოლისას ჩავარდნენ ტყვედ. უკრაინის თავდაცვის სამინისტროს დაზვერვის მთავარმა სამმართველომ განაცხადა, რომ 2024 წელს უკრაინამ ხუთჯერ მეტი უცხოელი მებრძოლი დაატყვევა, ვიდრე 2023 წელს, ხოლო 2025 წლის სექტემბრისთვის დატყვევებულთა რაოდენობა ორჯერ აღემატებოდა მთელი 2024 წლის მაჩვენებელს. ტელეკომპანია France24 ექსპერტებზე დაყრდნობით აღნიშნავს, რომ რუსეთი ცოცხალი ძალის გასაზრდელად აქტიურად იზიდავს მამაკაცებს ინდოეთის ნახევარკუნძულიდან. მაგალითად, მკვლევარმა იოჰან მიშელმა აღწერა, რომ უცხოელ ჯარისკაცებს ხშირად იყენებენ როგორც „საზარბაზნე ხორცს“ უკრაინული პოზიციების გამოსავლენად. ინდოეთმა დაადასტურა, რომ 2025 წლის ნოემბრის მონაცემებით, რუსულ ქვედანაყოფებში სულ მცირე 44 ინდოელი მსახურობდა, რამდენიმე მათგანი კი ბრძოლაში დაიღუპა. 2024 წლის მაისში ინდოეთის გამოძიების ცენტრალურმა ბიურომ დააკავა ოთხი პირი, რომლებიც დაკავშირებულნი იყვნენ ადამიანებით ვაჭრობის (ტრეფიკინგის) ქსელთან, რომელიც მამაკაცებს უკრაინაში რუსეთის მხარეს საომრად გზავნიდა. ზოგიერთი ინდოელი და ნეპალელი მამაკაცი, ისევე როგორც მათი ოჯახები, აცხადებდნენ, რომ მათ არასაბრძოლო, „დამხმარე“ პოზიციებს ჰპირდებოდნენ, თუმცა რეალურად ფრონტის ხაზზე გაგზავნეს. სხვები ამბობენ, რომ მათ სამოქალაქო სამსახურს ჰპირდებოდნენ, ან რუსეთში ტურისტებად და სტუდენტებად იმყოფებოდნენ, თუმცა მოტყუებითა და იძულებით ჩართეს სამხედრო სამსახურში. ინდოეთის მთავრობამ ეს საკითხი არაერთხელ წამოჭრა, ხოლო Channel News Asia-ს მიერ გამოკითხული დამკვირვებლების თქმით, ინდოელების იძულებითი რეკრუტირებისგან დაცვის მექანიზმები ერთ-ერთი მთავარი თემაა, რომელიც ინდოეთსა და რუსეთს შორის შრომითი მობილობის შესახებ პოტენციურ შეთანხმებაში უნდა აისახოს. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:რუსეთის შეიარაღებული ძალები]] ls58q75thh2xno7858ncrvcp9giiz9t 5406655 5406653 2026-06-04T05:19:24Z AkakiBalanchivadze 92095 /* უცხოელი პირადი შემადგენლობა */ 5406655 wikitext text/x-wiki '''რუსეთის ფედერაციის შეიარაღებული ძალები''' ({{lang-ru|Вооружённые Си́лы Росси́йской Федера́ции}}), ასევე ცნობილი, როგორც '''რუსეთის შეიარაღებული ძალები''' — [[რუსეთი|რუსეთის]] სამხედრო ძალები, რომელიც ორგანიზებულია სამ შტოდ - სახმელეთო ჯარები, საზღვაო ძალები და კოსმოსური ძალები - სამ დამოუკიდებელ საბრძოლო დანაყოფად (სტრატეგიული სარაკეტო ძალები, საჰაერო-სადესანტო ძალები და უპილოტო სისტემების ძალები )<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/#military-and-security|title=Russia|date=28 February 2023|publisher=Central Intelligence Agency|via=CIA.gov|access-date=20 September 2022|archive-date=9 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210109173026/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/#military-and-security|url-status=dead}}</ref> და სპეციალური ოპერაციების ძალების სარდლობად.<ref>IISS, ''The Military Balance 2022,'' 201.</ref> რუსეთის შეიარაღებული ძალები მსოფლიოში სიდიდით მეხუთე სამხედრო ძალაა, რომელიც დაახლოებით ერთ მილიონ აქტიურ სამხედრო მოსამსახურესა და თითქმის ორ მილიონ რეზერვისტს მოიცავს.<ref>{{cite web |last=Nichol |first=Jim |date=21 December 2022 |title=Russian military announces plan to expand, create new units |url=https://apnews.com/article/putin-finland-sergei-shoigu-ee953abf7f9bf217ccdaa61ec1b35ddd |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221221135310/https://apnews.com/article/putin-finland-sergei-shoigu-ee953abf7f9bf217ccdaa61ec1b35ddd |archive-date=21 December 2022 |access-date=21 December 2022 |work=[[The Associated Press]] |publisher= |quote=Russia expands active personnel to 1.5 million from 1.15 forces}}</ref> ძალებში შედის ბირთვული იარაღის მსოფლიოში უდიდესი მარაგი,<ref>{{cite web |date=August 2020 |title=Nuclear Weapons: Who Has What at a Glance |url=https://www.armscontrol.org/factsheets/Nuclearweaponswhohaswhat |access-date=7 June 2021 |work=[[Arms Control Association]] |archive-date=24 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180124043430/https://www.armscontrol.org/factsheets/Nuclearweaponswhohaswhat |url-status=live }}</ref> ბალისტიკური რაკეტებით აღჭურვილი წყალქვეშა ნავების სიდიდით მეორე ფლოტი მსოფლიოში<ref>{{cite web |url=https://power.lowyinstitute.org/data/military-capability/signature-capabilities/ballistic-missile-submarines/ |work=[[Asia Power Index]] |publisher=[[Lowy Institute]] |date=2021 |title=Ballistic missile submarines data |access-date=25 January 2022 |archive-date=8 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220408173840/https://power.lowyinstitute.org/data/military-capability/signature-capabilities/ballistic-missile-submarines/ |url-status=live }}</ref> და წარმოადგენს ერთადერთ შეიარაღებულ ძალებს ამერიკის შეერთებული შტატებისა და ჩინეთის გარდა, რომელიც სტრატეგიულ ბომბდამშენებს იყენებს.<ref>{{cite book |last1=Paul |first1=T. V. |last2=Wirtz |first2=James J. |last3=Fortmann |first3=Michael |url=https://books.google.com/books?id=9jy28vBqscQC&pg=PA332 |title=Balance of power: theory and practice in the 21st century |publisher=[[Stanford University Press]] |date=2004 |pages=332 |isbn=978-0-8047-5017-2 |access-date=5 December 2021 |archive-date=28 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231028174352/https://books.google.com/books?id=9jy28vBqscQC&pg=PA332#v=onepage&q&f=false |url-status=live }}</ref> 2025 წლის მონაცემებით, რუსეთს მსოფლიოში სიდიდით მესამე სამხედრო ხარჯები აქვს, რაც დაახლოებით 190 მილიარდ აშშ დოლარს, ანუ მშპ-ის 7,5 პროცენტს შეადგენს.<ref name="SIPRI-2020">{{Cite web |date=April 2026|title=Trends in Military Expenditure 2025|url=https://www.sipri.org/sites/default/files/2026-04/2604_milex_2025.pdf#page=2 |access-date=26 April 2026 |publisher=[[Stockholm International Peace Research Institute]]}}</ref> რუსეთის ჯარი ჰიბრიდული სისტემაა, რომელიც ერთმანეთს უთავსებს წვევამდელებსა და საკონტრაქტო მოსამსახურეებს;<ref>{{Cite web |title=Institute for the Study of War |url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/explainer-russian-conscription-reserve-and-mobilization |access-date=9 November 2024 |website=Institute for the Study of War |date=5 March 2022 |language=en |archive-date=9 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241109012636/https://www.understandingwar.org/backgrounder/explainer-russian-conscription-reserve-and-mobilization |url-status=live }}</ref> გარკვეული გამონაკლისების გარდა, რუსეთის კანონმდებლობა სამხედრო სამსახურის გავლის ერთწლიან ვალდებულებას აკისრებს ყველა მამაკაც მოქალაქეს 18-დან 27 წლამდე.<ref name="Law53-FZ">{{cite act|type=Federal Law|index=53-FZ|date=28 March 1998|legislature=[[State Duma]]|title=О воинской обязанности и военной службе|language=ru|trans-title=About military duty and military service|url=http://www.pravo.gov.ru/proxy/ips/?searchres=&bpas=cd00000&a3=102000505&a3type=1&a3value=&a6=&a6type=1&a6value=&a15=&a15type=1&a15value=&a7type=1&a7from=&a7to=&a7date=28.03.1998&a8=53-%D4%C7&a8type=1&a1=&a0=&a16=&a16type=1&a16value=&a17=&a17type=1&a17value=&a4=&a4type=1&a4value=&a23=&a23type=1&a23value=&textpres=&sort=7&x=67&y=18}} {{Cite web |url=http://www.pravo.gov.ru/proxy/ips/?start_search&bpas=cd00000&a3=102000505&a3type=1&a3value=&a6=&a6type=1&a6value=&a15=&a15type=1&a15value=&a7type=1&a7from=&a7to=&a7date=28.03.1998&a8=53-%EF%BF%BD%EF%BF%BD&a8type=1&a1=&a0=&a16=&a16type=1&a16value=&a17=&a17type=1&a17value=&a4=&a4type=1&a4value=&a23=&a23type=1&a23value=&textpres=&sort=7&x=67&y=18&fattrib=1 |title=Законодательство России. Расширенный поиск |access-date=8 October 2022 |archive-date=28 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200728121154/http://www.pravo.gov.ru/proxy/ips/?start_search&bpas=cd00000&a3=102000505&a3type=1&a3value=&a6=&a6type=1&a6value=&a15=&a15type=1&a15value=&a7type=1&a7from=&a7to=&a7date=28 |url-status=dead }}{{Cite web |url=http://www.pravo.gov.ru/proxy/ips/?start_search&bpas=cd00000&a3=102000505&a3type=1&a3value=&a6=&a6type=1&a6value=&a15=&a15type=1&a15value=&a7type=1&a7from=&a7to=&a7date=28.03.1998&a8=53-%EF%BF%BD%EF%BF%BD&a8type=1&a1=&a0=&a16=&a16type=1&a16value=&a17=&a17type=1&a17value=&a4=&a4type=1&a4value=&a23=&a23type=1&a23value=&textpres=&sort=7&x=67&y=18&fattrib=1 |title=Законодательство России. Расширенный поиск |access-date=8 October 2022 |archive-date=28 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200728121154/http://www.pravo.gov.ru/proxy/ips/?start_search&bpas=cd00000&a3=102000505&a3type=1&a3value=&a6=&a6type=1&a6value=&a15=&a15type=1&a15value=&a7type=1&a7from=&a7to=&a7date=28 |url-status=dead }}</ref><ref name=cia>Central Intelligence Agency, [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/ The World Fact Book: Russia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210109173026/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/ |date=9 January 2021 }}</ref> მიუხედავად იმისა, რომ 2000-იანი წლების დასაწყისიდან არსებობდა რიგების პროფესიონალიზაციის მცდელობები,<ref>[https://www.rand.org/pubs/research_reports/RRA1233-6.html Russian Military Personnel Policy and Proficiency: Reforms and Trends, 1991–2021] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241109012638/https://www.rand.org/pubs/research_reports/RRA1233-6.html |date=9 November 2024 }}; Anika Binnendijk, Dara Massicot, Anthony Atler, John J. Drennan, Khrystyna Holynska, Katya Migacheva, Marek N. Posard, Yuliya Shokh; published 15 August 2023.</ref> იგი კვლავაც ძლიერ არის დამოკიდებული წვევამდელებზე, ხოლო საკონტრაქტო სამხედრო მოსამსახურეები თავმოყრილი არიან საკადრო და ელიტურ ქვედანაყოფებში. 2022 წელს უკრაინაში რუსეთის შეჭრამდე წლებში, [[რუსეთის სახმელეთო ჯარები|სახმელეთო ჯარს]] დაევალა ბატალიონის ტაქტიკური ჯგუფების შექმნა ჩარიცხული ჯარისკაცებისგან და მათი განცალკევება წვევამდელთა ნაწილებისგან. ეს ქვედანაყოფები საბრძოლო მზადყოფნის უფრო მაღალ დონეზე იმყოფებოდნენ და რუსეთის კანონმდებლობით მათი განლაგება ქვეყნის ფარგლებს გარეთაც იყო შესაძლებელი.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|p=41}} მიუხედავად მისი აღქმული სამხედრო სიძლიერისა,<ref>{{Cite web |title=Understanding the Russian Military Today {{!}} Russia and Eurasia {{!}} CSIS |url=https://www.csis.org/programs/europe-russia-and-eurasia-program/projects/russia-and-eurasia/understanding-russian |access-date=9 November 2024 |website=www.csis.org |language=en |archive-date=9 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241109012638/https://www.csis.org/programs/europe-russia-and-eurasia-program/projects/russia-and-eurasia/understanding-russian |url-status=live }}</ref> ხარვეზები იქნა შემჩნეული რუსეთის მთლიან საბრძოლო ეფექტურობასა და მისი „უხეში ძალის“ ეფექტურად პროექცირების უნარში.<ref> *[https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IF/IF12606 Russian Military Performance and Outlook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241109012636/https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IF/IF12606 |date=9 November 2024 }} ''Congressional Research Services.'' Updated 10 October 2024. *[https://ecfr.eu/publication/brass-tacks-why-russias-military-fails-to-reform/ Brass tacks: Why Russia's military fails to reform], [[European Council on Foreign Relations]], 15 May 2024 *[https://www.unav.edu/web/global-affairs/global-maritime-power-russian-navy-faces-an-uncertain-future Global Maritime Power? Russia's Navy faces an uncertain future], [[Universidad de Navarra]], 10 June 2022 *[https://www.iiss.org/online-analysis/military-balance/2024/02/moscows-aerospace-forces-no-air-of-superiority/ Moscow's Aerospace Forces: No air of superiority], [[International Institute for Strategic Studies]] 7 February 2024 *[https://www.rand.org/pubs/research_reports/RRA2523-1.html Logistics and Sustainment in the Russian Armed Forces], [[Rand Corporation]], 15 November 2023</ref> მიმდინარე [[რუსეთ-უკრაინის ომი|რუსეთ-უკრაინის ომმა]] გამოავლინა ისეთი სუსტი მხარეები, როგორიცაა კორუფცია,<ref>{{Cite news |title="Вывозили на КАМАЗе". Как российские солдаты и офицеры воровали у армии трусы, берцы и бронежилеты |language=ru |work=BBC News Русская служба |url=https://www.bbc.com/russian/features-63177093 |access-date=17 December 2022 |archive-date=20 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221020044846/https://www.bbc.com/russian/features-63177093 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Kovalev |first=Alexey |title=As War Hits the Homefront, Russia's Defeat Inches Closer |url=https://foreignpolicy.com/2022/10/19/russia-ukraine-war-putin-defeat-retreat-mobilization-military-corruption/ |access-date=17 December 2022 |website=Foreign Policy |date=19 October 2022 |language=en-US |archive-date=17 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221217231239/https://foreignpolicy.com/2022/10/19/russia-ukraine-war-putin-defeat-retreat-mobilization-military-corruption/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=20 October 2022 |title='The army has nothing': new Russian conscripts bemoan lack of supplies |url=https://www.theguardian.com/world/2022/oct/20/the-army-has-nothing-new-russian-conscripts-bemoan-lack-of-supplies |access-date=17 December 2022 |website=The Guardian |language=en |archive-date=25 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230225102851/https://www.theguardian.com/world/2022/oct/20/the-army-has-nothing-new-russian-conscripts-bemoan-lack-of-supplies |url-status=live }}</ref> ხისტი მართვისა და კონტროლის სტრუქტურა,<ref>[https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IF/IF12606 Russian Military Performance and Outlook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241109012636/https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IF/IF12606 |date=9 November 2024 }} ''Congressional Research Services.'' Updated 10 October 2024.</ref> არასათანადო მომზადება<ref>[https://www.newsweek.com/russia-ground-forces-poorly-trained-antiquated-equipment-ukraine-counteroffensive-bakhmut-1800153 Russia's Ground Forces Poorly Trained and Using Antiquated Equipment: U.K.], NewsWeek, updated 16 May 2023</ref> და დაბალი საბრძოლო მოტივაცია.<ref>[https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IF/IF12606 Russian Military Performance and Outlook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241109012636/https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IF/IF12606 |date=9 November 2024 }} ''Congressional Research Service.'' Updated 10 October 2024.</ref> რუსეთის შეიარაღებულმა ძალამ დაკარგა ოკუპირებული/ანექსირებული ტერიტორიების ნაწილი. სხვა პრობლემები იყო საკუთარი აღჭურვილობის ფართომასშტაბიანი განადგურება და ფლანგვა, ასევე განსაკუთრებით მაღალი დანაკარგების მაჩვენებელი.<ref>{{Cite news |last1=Sonne |first1=Paul |last2=Lamothe |first2=Dan |last3=Ilyushina |first3=Mary |date=13 September 2022 |title=Rapid loss of territory in Ukraine reveals spent Russian military |url=https://www.washingtonpost.com/national-security/2022/09/13/putin-russia-military-spent-ukraine/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220914234329/https://www.washingtonpost.com/national-security/2022/09/13/putin-russia-military-spent-ukraine/ |archive-date=14 September 2022 |access-date=10 November 2022 |newspaper=[[The Washington Post]]}}</ref><ref name="The Economist">{{Cite news |date=28 February 2022 |title=The woes of the Russian war machine are big and real. Are they also temporary? |newspaper=[[The Economist]] |url=https://www.economist.com/europe/2022/02/28/the-woes-of-the-russian-war-machine-are-big-and-real-are-they-also-temporary |access-date=13 March 2022 |issn=0013-0613 |archive-date=13 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220313021041/https://www.economist.com/europe/2022/02/28/the-woes-of-the-russian-war-machine-are-big-and-real-are-they-also-temporary |url-status=live }}</ref><ref name="newyorker.com0">{{Cite web |date=11 March 2022 |title=The Russian Military's Debacle in Ukraine |url=https://www.newyorker.com/news/q-and-a/the-russian-militarys-debacle-in-ukraine |access-date=15 March 2022 |magazine=The New Yorker |archive-date=23 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220323052142/https://www.newyorker.com/news/q-and-a/the-russian-militarys-debacle-in-ukraine |url-status=live }}</ref> დასავლელი ანალიტიკოსების დაკვირვებით, რუსეთი კვლავაც იბრძვის სამხედრო პროფესიონალიზაციის მისაღწევად,<ref>{{Cite web |title=Russia has a military professionalism problem, and it is costing them in Ukraine |last1=Posard |first1=Marek N. |last2=Holynska |first2=Khrystyna |work=Breaking Defense |date=21 March 2022 |access-date=25 August 2022 |url=https://breakingdefense.com/2022/03/russia-has-a-military-professionalism-problem-and-it-is-costing-them-in-ukraine/ |archive-date=5 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220805231345/https://breakingdefense.com/2022/03/russia-has-a-military-professionalism-problem-and-it-is-costing-them-in-ukraine/ |url-status=live }}</ref> თუმცა ინარჩუნებს საკუთარი შესაძლებლობების სწრაფად აღდგენის უნარს და ფლობს „საბრძოლო გამოცდილებას“.<ref>{{Cite report |url=https://www.rand.org/pubs/commentary/2024/07/russias-speedy-military-rebuild-doesnt-tell-the-whole.html |title=Russia's Speedy Military Rebuild Doesn't Tell the Whole Story |last=Grisé |first=Michelle |date=5 July 2024 |language=en}}</ref><ref name="ap"/> რუსეთის შეიარაღებული ძალები რუსეთის უშიშროების საბჭოს უშუალო დაქვემდებარებაშია. ამ ფუნქციას იგი სხვა უწყებებთან — უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის სასაზღვრო ჯართან, ეროვნულ გვარდიასთან, შინაგან საქმეთა სამინისტროსთან, ფედერალური დაცვის სამსახურთან, საგარეო დაზვერვასა და საგანგებო სიტუაციების სამინისტროსთან ერთად ასრულებს. ==ისტორია== ===ჩამოყალიბება და ადრეული ისტორია (1991–2008)=== [[საბჭოთა კავშირი]] ოფიციალურად [[1991]] წლის 25 დეკემბერს [[სსრკ-ის დაშლა|დაიშალა]]. მომდევნო ერთი წლის განმავლობაში ერთიანობის შენარჩუნებისა და საბჭოთა შეიარაღებული ძალების „დამოუკიდებელ სახელმწიფოთა თანამეგობრობის“ ([[დსთ]]) ჯარად გარდაქმნის მცდელობები წარუმატებლად დასრულდა. დროთა განმავლობაში, ახლად წარმოქმნილ რესპუბლიკებში დისლოცირებულმა ცალკეულმა შენაერთებმა ერთგულება საკუთარ ეროვნულ მთავრობებს შეჰფიცეს, დამოუკიდებელ სახელმწიფოებს შორის გაფორმებულმა ხელშეკრულებებმა კი სამხედრო აქტივები საბოლოოდ დაანაწილა.{{sfn|Odom|1998|pages=369-387}} მარშალი ევგენი შაპოშნიკოვი ცდილობდა დსთ-ს ერთიანი შეიარაღებული ძალა შეექმნა,{{sfn|Odom|1998|page=375}} თუმცა 1992 წლის მაისში პრეზიდენტმა ბორის ელცინმა რუსეთის ფედერაციის თავდაცვის სამინისტრო დააფუძნა.{{sfn|Odom|1998|pages=385-386}} [[1992]] წლის 7 მაისს [[ბორის ელცინი|ელცინმა]] ხელი მოაწერა ბრძანებულებას რუსეთის შეიარაღებული ძალის ჩამოყალიბების შესახებ და უმაღლესი მთავარსარდლის მოვალეობაც თავად შეითავსა.<ref>{{cite web|url=http://www.politika.su/prav/minobor.html|script-title=ru:Министерство обороны Российской Федерации|trans-title=Ministry of Defence of the Russian Federation|language=ru|publisher=Politika.su|access-date=24 March 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121221184734/https://www.politika.su/prav/minobor.html|archive-date=21 December 2012}}</ref> თავდაცვის მინისტრი პოლკოვნიკ-გენერალი პაველ გრაჩოვი გახდა, რომელსაც პოსტზე დანიშვნისთანავე რუსეთის არმიის პირველი გენერლის წოდება მიენიჭა. [[1993]] წლის ბოლოსთვის დსთ-ს სამხედრო სტრუქტურები უკვე მხოლოდ სამხედრო თანამშრომლობის ფორმატად იქცა.<ref>The Staff for Coordinating Military Cooperation was established as the CIS Joint Armed Forces High Command in March 1992 and then reorganised as the Coordinating Staff in August 1993. It quickly became a very weak body as the new states' authorities asserted their control over their own armed forces. (Russia and NIS Mineral Industry Handbook, International Business Publications, 2007.) Army General [[Vladimir Yakovlev (general)]] appears to have become Chief of the Staff in June 2001 (DS2002-0819).</ref> გრაჩოვი და მისი მოკავშირეები ყველანაირად ცდილობდნენ შაპოშნიკოვისთვის ძირი გამოეთხარათ,{{sfn|Odom|1998|page=375}} ამ უკანასკნელის მცდელობებს კი წინააღმდეგობას ახლად დამოუკიდებელი სახელმწიფოებიც უწევდნენ.{{sfn|Odom|1998|page=376}} 1992 წლის მაისში რუსეთის თავდაცვის სამინისტროს შექმნა საბჭოთა სამხედრო მანქანის პრაქტიკულ დასასრულს ნიშნავდა; შაპოშნიკოვი და მისი მცირერიცხოვანი პერსონალი მოსკოვის ცენტრში მდებარე გენშტაბისა და თავდაცვის სამინისტროს შენობებიდან გამოასახლეს და ქალაქის გარეუბანში, [[ვარშავის პაქტი]]ს ყოფილ შტაბ-ბინაში გადაიყვანეს. დსთ-ს ერთიანი შეიარაღებული ძალის არსებობის ილუზია 1993 წლის ივნისამდე გაგრძელდა — მანამ, სანამ რუსეთის თავდაცვის სამინისტრომ მისი დაფინანსება საბოლოოდ არ შეწყვიტა, რის შემდეგაც შაპოშნიკოვი მთავარსარდლის პოსტიდან გადადგა.{{sfn|Odom|1998|page=386-387}} გარდა იმისა, რომ ახალმა რუსულმა მთავრობამ კონტროლი დაამყარა ყოფილი საბჭოთა შინაგანი ჯარებისა და [[სსრკ-ის სახელმწიფო უშიშროების კომიტეტი]] (კგბ) სასაზღვრო ჯარების დიდ ნაწილზე, როგორც ჩანს, ერთადერთი დამოუკიდებელი ნაბიჯი თავდაცვის სფეროში, რომელიც მათ 1992 წლის მარტამდე გადადგეს, ეროვნული გვარდიის ჩამოყალიბების შესახებ განცხადება იყო.<ref>For some early discussion on this period, see Richard Woff, "A Russian Army", ''[[Jane's Intelligence Review]]'', May 1992, 198-200. See also ''Voenniy vestnik'' No 12, 1991.</ref> [[1995]] წლამდე იგეგმებოდა სულ მცირე 11 ბრიგადის შექმნა, თითოეულში 3,000-დან 5,000-მდე წევრით, ხოლო პირადი შემადგენლობის საერთო რაოდენობა 100,000-ს არ უნდა გასცდენოდა. ეროვნული გვარდიის სამხედრო ნაწილები 10 რეგიონში უნდა განლაგებულიყო, მათ შორის მოსკოვში (სამი ბრიგადა) და კიდევ რამდენიმე მნიშვნელოვან ქალაქსა და მხარეში. მხოლოდ მოსკოვში 15,000-მა ადამიანმა გამოთქვა ახალ რუსულ ჯარში მსახურის სურვილი, რომელთა უმეტესობაც საბჭოთა შეიარაღებული ძალების ყოფილი სამხედრო მოსამსახურე იყო. საბოლოოდ, პრეზიდენტმა ელცინმა წარადგინა ბრძანებულება „რუსული გვარდიის დროებითი მდგომარეობის შესახებ“, თუმცა ის პრაქტიკაში აღარ განხორციელებულა.<ref name="Korotkaya Russian gvardii.">{{cite web|url=http://tsiganok.ru/vpa/reforma/doc/260 |title=Short life of the new Russian Guard |publisher=Tsiganok.ru |date=21 December 2006 |access-date=24 March 2014}}</ref> 1990-იანი წლების განმავლობაში, თავდაცვის სამინისტროს გარდა, კიდევ თორმეტ სხვა უწყებას ჰყავდა საკუთარი სამხედრო ფორმირებები; მათ „ძალოვანი სამინისტროების“ სახელით იცნობდნენ.{{sfn|de Haas|2011|page=8}} მომდევნო რამდენიმე წლის განმავლობაში რუსულმა ჯარებმა დატოვეს ცენტრალური და აღმოსავლეთი ევროპა, ისევე როგორც ზოგიერთი ახლადდამოუკიდებელი პოსტსაბჭოთა სახელმწიფო. რამდენიმე ქვეყანასთან გაფორმებული ხელშეკრულებების თანახმად, ამ რეგიონების უმეტესობიდან უკანასკნელი სამხედრო შენაერთები [[1994]] წლის 31 აგვისტოსთვის იქნა გაყვანილი.<ref>{{Cite journal |last=Atkins |first=Arthur G. |title=Budget Cuts, Troop Withdrawals Shake, Reshape Russian Military |journal=Arms Control Today |volume=24 |issue=3 |date=1994 |page=25 |jstor=23625516 |url=http://www.jstor.org/stable/23625516 |access-date=25 January 2026 }}</ref> ბელარუსთან, ყაზახეთთან და უკრაინასთან მიღწეული შეთანხმებების საფუძველზე, საბჭოთა ბირთვული ძალები ან განიარაღდა, ან რუსეთს დაუბრუნდა, თუმცა ჩვეულებრივმა (კონვენციურმა) შეიარაღებულმა ძალებმა ბევრად მეტი პრობლემა შექმნა.{{sfn|DIA 2017|pages=9-10}} მიუხედავად იმისა, რომ ჯარების გაყვანა ძირითადად მშვიდობიანად მიმდინარეობდა და მთელი ქვედანაყოფები ეტაპობრივად გადადიოდნენ რუსეთის ფედერაციაში, ზოგიერთი შენაერთი მაინც დარჩა ახლადდამოუკიდებელ ქვეყნებში. ასეთები იყო, მაგალითად: შავი ზღვის ფლოტი უკრაინაში, მე-14 არმია [[მოლდოვა]]ში და სხვა ნაწილები [[საქართველო]]სა და [[ტაჯიკეთი|ტაჯიკეთში]]. ზოგიერთი მათგანი ადგილობრივ ეთნიკურ თუ პოლიტიკურ კონფლიქტებშიც კი ჩაერთო. რუსეთი დღემდე ინარჩუნებს რამდენიმე სამხედრო ბაზას უცხო ქვეყნებში, განსაკუთრებით კი ყოფილ საბჭოთა რესპუბლიკებში.{{sfn|DIA 2017|page=10}} ბორის ელცინის პრეზიდენტობის დროს სამხედრო რეფორმები ძირითადად პერსონალის შემცირებასა და შეიარაღებული ძალების რესტრუქტურიზაციაზე იყო ფოკუსირებული. 1992 წელს ჯარი ხუთი შტოსგან შედგებოდა: სახმელეთო ჯარები, სამხედრო-საზღვაო ფლოტი, სამხედრო-საჰაერო ძალები, სტრატეგიული დანიშნულების სარაკეტო ჯარები და საჰაერო თავდაცვის ძალები. 2001 წლისთვის საჰაერო თავდაცვის ძალები სამხედრო-საჰაერო ძალებს მიუერთეს, ხოლო სტრატეგიული დანიშნულების სარაკეტო ჯარები დამოუკიდებელ სამხედრო გვარეობად ჩამოაქვეითეს. 1990-იანი წლების ბოლოს გენერალური შტაბის უფროს ანატოლი კვაშნინსა და თავდაცვის მინისტრ იგორ სერგეევს შორის სერიოზული დავა მიმდინარეობდა იმის თაობაზე, თუ რომელი მიმართულების დაფინანსებისთვის მიენიჭებინათ პრიორიტეტი — ჩვეულებრივი (კონვენციური) თუ ბირთვული ძალებისთვის. საბოლოოდ, ბირთვული ძალები უფრო მნიშვნელოვნად მიიჩნიეს, რის შედეგადაც საზღვაო ფლოტის, სამხედრო-საჰაერო ძალებისა და საჰაერო თავდაცვის ძალების შემადგენლობა განახევრდა, ხოლო ყველაზე დიდი დარტყმა სახმელეთო ჯარებმა განიცადა, რომელიც ორი მესამედით შეამცირეს.{{sfn|de Haas|2011|page=9}} შეიარაღებული ძალების საერთო რაოდენობა [[1992]] წლის 2 720 000-იანი შემადგენლობიდან [[2000]] წლისთვის 1 004 000-მდე შემცირდა. ამავე პერიოდში სახმელეთო ჯარები 1 400 000-დან 348 000-მდე შემცირდა; სამხედრო-საჰაერო და საჰაერო თავდაცვის ძალები, შესაბამისად, 300 000 და 356 000-დან — გაერთიანებულ 184 600-მდე; საზღვაო ფლოტი 320 000-დან 171 500-მდე; ხოლო სტრატეგიული დანიშნულების სარაკეტო ჯარები 181 000-დან 149 000-მდე ჩამოვიდა.{{sfn|de Haas|2011|page=10}} 1990-იანი წლების ბოლოს საჰაერო-სადესანტო ჯარების შემადგენლობაც შემცირდა 64 300-დან 48 500-მდე.<ref>{{Cite web |title=Russian Airborne Assault Troops [VDV] |date=7 September 2000 |access-date=26 January 2026 |work=[[Federation of American Scientists]] |url=https://nuke.fas.org/guide/russia/agency/army-vdv.htm }}</ref> 1998 წელს სახმელეთო ჯარების მთავარსარდლის პოსტი დროებით გააუქმეს და იგი სახმელეთო ჯარების მთავარი სამმართველოთი ჩაანაცვლეს.<ref name="CurrentHistory-1998">{{Cite journal |last=Herspring |first=Dale R. |title=Russia's Crumbling Military |journal=[[Current History]] |volume=97 |issue=621 |date=1998 |pages=325–328 |doi=10.1525/curh.1998.97.621.325 |jstor=45317843. }}</ref> რუსეთის ბაზებზე ჯარების მოულოდნელმა დაბრუნებამ (სადაც მათთვის სათანადო საცხოვრებელი პირობებიც კი არ არსებობდა) და სამხედრო ხარჯების მკვეთრმა შეკვეცამ — რაც გამოწვეული იყო საბაზრო ეკონომიკაზე გადასვლის პროცესში ქვეყანაში შექმნილი მძიმე ეკონომიკური კრიზისით — ფართომასშტაბიანი სოციალური და ეკონომიკური პრობლემები წარმოშვა. ამ ყოველივემ გამოიწვია სამხედრო დისციპლინის მკვეთრი გაუარესება; გახშირდა დანაშაული და კიდევ უფრო მწვავედ იჩინა თავი წვევამდელთა შორის მანამდეც არსებულმა სასტიკმა არაფორმალურმა ურთიერთობებმა, ე.წ. „დედოვშჩინამ“ (უფროსკლასელობამ), რამაც, თავის მხრივ, ახალწვეულებს ჯარიდან თავის არიდებისკენ უბიძგა. სამხედრო სამსახური ბევრმა ოფიცერმა და სერჟანტმა დატოვა. ამასთანავე, კატასტროფულად დაეცა აღჭურვილობის მოვლა-პატრონობისა და სამხედრო მომზადების დონე. [[1998]] წლის მონაცემებით, [[1992]] წლის შემდეგ ქვეყანაში დივიზიის დონეზე მაღალი არანაირი სამხედრო წვრთნები აღარ ჩატარებულა, ხოლო პილოტების წლიური ფრენის დრო 25 საათამდე შემცირდა, რაც ბევრად ჩამოუვარდებოდა ნატოს წევრი ქვეყნების მაჩვენებლებს. არმიის ეს დაუძლურება აშკარა გახდა [[ჩეჩნეთის პირველი ომი|ჩეჩნეთის პირველი ომის]] დროს (1994–1996 წლებში), როდესაც რუსულმა ჯარებმა ვერ შეძლეს სეპარატისტების დამორჩილება ჩეჩნეთსა და ჩრდილოეთ კავკასიაში.<ref name="CurrentHistory-1998" />{{sfn|DIA 2017|pages=10-11}}<ref>{{Cite journal |last=Lambeth |first=Benjamin S. |title=Russia's Wounded Military |work=Foreign Affairs |volume=74 |issue=2 |date=1995 |pages=86–98 |doi=10.2307/20047044 |jstor=20047044 }}</ref> რაც შეეხება საერთაშორისო ასპარეზს, რუსეთმა სამშვიდობო მისიებით ჯარები 1992 წლიდან [[ხორვატია]]სა და [[ბოსნია-ჰერცეგოვინა]]ში განათავსა, ხოლო [[1999]] წლიდან — [[კოსოვო]]ში.<ref>{{Cite book |editor-last1=Mackinlay |editor-first1=John |editor-last2=Cross |editor-first2=Peter |year=2003 |title=Regional peacekeepers: The paradox of Russian peacekeeping |publisher=[[United Nations University]] |location=Tokyo |pages=34, 37, 193–194 |url=https://collections.unu.edu/eserv/UNU:2429/ebrary9280810790.pdf |isbn=92-808-1079-0 }}</ref> [[ვლადიმერ პუტინი]]ს პრეზიდენტობის ადრეულ პერიოდში არმია კვლავ დიდწილად ინარჩუნებდა მასობრივი მობილიზაციის სტრუქტურას და აღჭურვილი იყო საბჭოთა დროინდელი ტექნიკით.{{sfn|DIA 2017|page=12}} პუტინის მმართველობისას უშიშროების საბჭო ეროვნული უსაფრთხოების პოლიტიკის კოორდინაციის მთავარ ინსტიტუტად იქცა, რამაც შეზღუდა თავდაცვის სამინისტროსა და გენერალური შტაბის გავლენები და შექმნა ბევრად უფრო ერთიანი სამხედრო მართვის სისტემა, ვიდრე ელცინის წლებში არსებობდა.{{sfn|de Haas|2011|page=11}} [[2002]] წლის სახელმწიფო შეიარაღების პროგრამამ აღიარა, რომ 1990-იან წლებში შეკვეთების უმეტესობა შეუსრულებელი დარჩა. ამიტომ, ახალმა გეგმამ პრიორიტეტი კვლევებსა და განვითარებას მიანიჭა, ხოლო ახალი ტექნიკის შესყიდვების დაწყება 2008 წლის შემდგომი პერიოდისთვის გადადო.{{sfn|de Haas|2011|page=13}} შეიარაღებული ძალებისთვის სერიოზულ დაბრკოლებად რჩებოდა კორუფციაც. 2008 წლის იანვარში, ნორვეგიის თავდაცვის კვლევითი ინსტიტუტის უფროსმა მეცნიერ-თანამშრომელმა, ტორ ბუკვოლმა განაცხადა: „ელცინის პუტინით ჩანაცვლებას მინიმალური გავლენა ჰქონდა რუსეთის სამხედრო კორუფციაზე. პუტინმა, მიუხედავად მისი სურვილისა — აღედგინა რუსეთის ძლიერება — არ გამოავლინა მზაობა ან უნარი იმისა, რომ კორუფციის პრობლემას სერიოზულად შებრძოლებოდა“.<ref>{{Cite journal |last=Bukkvoll |first=Tor |date=January 2008 |title=Their Hands in the Till: Scale and Causes of Russian Military Corruption |url=http://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0095327X06294622 |journal=Armed Forces & Society |language=en |volume=34 |issue=2 |pages=259–275 |doi=10.1177/0095327X06294622 |s2cid=145238073 |issn=0095-327X |access-date=4 November 2023 |archive-date=4 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231104010436/https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0095327X06294622 |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> ===სერდიუკოვის რეფორმა (2008–2012)=== {{მთავარი|რუსეთის სამხედრო რეფორმა (2008)}} [[2008]] წლის ოქტომბერში, ანატოლი სერდიუკოვმა, რომელიც თავდაცვის მინისტრის პოსტს [[2007]]-დან [[2012]] წლამდე იკავებდა, გენერალური შტაბის უფროსთან, გენერალ ნიკოლაი მაკაროვთან ერთად, წამოიწყო სამხედრო რეფორმა სახელწოდებით „ახალი იერი“. ეს ცვლილებები შეფასდა, როგორც „ყველაზე რადიკალური გარდაქმნები რუსეთის არმიაში 1918 წელს წითელი არმიის შექმნის შემდეგ“<ref name="RAND-2025">{{Cite journal |last1=Grisé |first1=Michelle |last2=Cozad |first2=Mark |last3=Dowd |first3=Anna M. |last4=Kennedy |first4=John |last5=Kepe |first5=Marta |last6=De Lataillade |first6=Clara |last7=Marcinek |first7=Krystyna |last8=Woodworth |first8=David |title=How Will Russia Reconstitute Its Military After the Ukraine Conflict? |date=27 March 2025 |journal=[[RAND Corporation]] |access-date=25 January 2026 |url=https://www.rand.org/pubs/research_briefs/RBA2713-2.html }}</ref> და როგორც „პროცესი, რომელსაც ტრადიციული, მობილიზაციაზე ორიენტირებული ჯარი მუდმივ საბრძოლო მზადყოფნაში მყოფ ძალად უნდა გადაექცია“.<ref>{{Cite web |last=Persson |first=Gudrun |title=In the Service of Russia - Book Review |date=5 June 2019 |access-date=25 January 2026 |work=[[NATO Defense College]] |url=https://www.ndc.nato.int/in-the-service-of-russia/ }}</ref> 1990-იანი წლების განმავლობაში მასშტაბური რეფორმების ჩატარების წინა მცდელობები დიდწილად ჩაიშალა, ხოლო ყველაზე თვალსაჩინო ცვლილება მხოლოდ რუსეთის საჰაერო თავდაცვის ძალების სამხედრო-საჰაერო ძალებთან გაერთიანება იყო.<ref name="RAND-2025" /> „ახალი იერის“ რეფორმისთვის ნიადაგი მოამზადა სერგეი ივანოვმა (თავდაცვის მინისტრი [[2001]]-[[2007]] წლებში), რომელიც წვევამდელებისა და ოფიცრების რაოდენობის შემცირებას და პროფესიონალი, საკონტრაქტო სამხედროების წილის გაზრდას მოითხოვდა.<ref name="IISS-2020">{{Cite web |title=An introduction to Russia's military modernisation |date=30 September 2020 |access-date=25 January 2026 |work=[[International Institute for Strategic Studies]] |url=https://www.iiss.org/online-analysis/online-analysis/2020/09/rmm-introduction/ }}</ref> [[2008]] წლიდან დაწყებულ ცვლილებათა შორის იყო მანამდე არსებული ცხრა სამხედრო ოლქის ნაცვლად ოთხი ახალი ოლქის შექმნა, რომელთაც, ძველი ფუნქციების (ჯარების ფორმირება და უზრუნველყოფა) გარდა, ახლა უკვე უშუალო საბრძოლო მართვის როლიც მიენიჭათ.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=256}} სახმელეთო ჯარებში დივიზიების უმეტესობა გაუქმდა და მათ ნაცვლად შეიქმნა ცალკეული მანევრული ბრიგადები; გეგმის მიხედვით, ისინი სრულად უნდა ყოფილიყვნენ დაკომპლექტებულნი პერსონალით, მზადყოფნის უფრო მაღალი დონე ჰქონოდათ და მოდერნიზებული ან სრულიად ახალი ტექნიკით აღჭურვილიყვნენ.<ref name="IISS-2020" />{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=246}} სამხედრო-საზღვაო ფლოტმა მიიღო ახალი წყალქვეშა ნავები და მცირე ზედაპირული ხომალდები, ხოლო გაზრდილი ინვესტიციებით სარგებელი საჰაერო-კოსმოსურმა ძალებმაც ნახეს.<ref name="IISS-2020" /> ლოგისტიკური უზრუნველყოფის მრავალი შტო ერთიან სარდლობაში — რუსეთის შეიარაღებული ძალების ზურგის უზრუნველყოფაში გაერთიანდა.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=156-157}} ასევე ჩამოყალიბდა ბატალიონის ტაქტიკური ჯგუფები, რომლებიც სრულად პროფესიონალი, საკონტრაქტო ჯარისკაცებით იყო დაკომპლექტებული, თუმცა ყოველ ორ ასეთ ბატალიონზე მოდიოდა ერთი ბატალიონი, რომელიც წვევამდელებით იყო შევსებული.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=156-157}} [[სირიის სამოქალაქო ომი|სირიის სამოქალაქო ომში]] ინტერვენციის წყალობით, რუსეთის შეიარაღებულმა ძალებმა უზარმაზარი გამოცდილება დააგროვეს, რამაც მათ ახალი ტექნიკისა და მართვისა და კონტროლის სისტემების გამოცდის შესაძლებლობაც მისცა. ამ კამპანიის დროს საბრძოლო მოქმედებებში პირველად გამოიყენეს ავიამზიდი „ადმირალი კუზნეცოვი“. [[2017]] წლის მონაცემებით, [[სირია]]ში 48 000-ზე მეტი სამხედრო მოსამსახურე იყო დისლოცირებული, ხოლო [[2021]] წლისთვის, საჰაერო-კოსმოსური ძალების პილოტების 90%-მა იქ როტაციის წესით სამსახური უკვე გავლილი ჰქონდა.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=260}} ===გადაიარაღება და ომები სირიასა და უკრაინაში (2012–2022)=== [[ფაილი:Vladimir Putin in Khmeimim Air Base in Syria (2017-12-11) 01.jpg|მინი|რუსი ჯარისკაცები ხმეიმის საჰაერო ბაზაზე, 2017 წლის დეკემბერს]] სერდიუკოვის მინისტრობის დროს გატარებულმა რეფორმამ სამხედრო ელიტის ბევრ წარმომადგენელში აზრთა სერიოზული სხვადასხვაობა და უკმაყოფილება გამოიწვია.{{sfn|DIA 2017|page=13}} [[2012]] წლის შემდეგ, როდესაც თავდაცვის მინისტრად [[სერგეი შოიგუ]], ხოლო გენერალური შტაბის უფროსად გენერალი [[ვალერი გერასიმოვი]] დაინიშნენ, მათ ამ რეფორმების ნაწილის გაუქმება დაიწყეს.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=156-157}} შოიგუმ შეინარჩუნა რეფორმის ძირითადი არსი, მათ შორის ფართომასშტაბიანი სტრუქტურული და შესყიდვებთან დაკავშირებული ცვლილებები, თუმცა უარი თქვა მის ყველაზე სადავო ასპექტებზე.<ref name="CSIS-2021">{{Cite web |last=Shamiev |first=Kirill |title=Understanding Senior Leadership Dynamics within the Russian Military |date=20 July 2021 |access-date=27 January 2026 |work=Center for Strategic and International Studies |url=https://www.csis.org/analysis/understanding-senior-leadership-dynamics-within-russian-military }}</ref> ზოგიერთი დივიზია აღადგინეს — მათ შორის ცნობილი ტამანსკაიასა და კანტემიროვსკაიას დივიზიებიც{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=246}} — თუმცა ისინი აღარ იყვნენ ისეთი მრავალრიცხოვანნი, როგორც წარსულში.[60] 2008 წლის [[რუსეთ-საქართველოს ომი (2008)|რუსეთ-საქართველოს ომის]] დროს გამოვლენილი მრავალი ნაკლოვანება ამ რეფორმის წყალობით აღმოიფხვრა, რაც აშკარად გამოჩნდა 2014 წელს რუსეთის მიერ [[ყირიმის ანექსია რუსეთის ფედერაციის მიერ|ყირიმის ანექსიის]] დროს.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=256}} 2014 წლის დასაწყისში რუსულმა სპეცდანიშნულების რაზმებმა, საჰაერო-სადესანტო ჯარებმა და საზღვაო ქვეითებმა ყირიმზე კონტროლი სწრაფად დაამყარეს. ამასთანავე, რუსეთის არმია აქტიურად მუშაობდა პრორუსული სეპარატისტული ძალების მობილიზებაზე, გაწვრთნასა და აღჭურვაზე დონბასში 2014 წლის დასაწყისში დაწყებული ომის დროს.{{sfn|DIA 2017|page=13}} [[2015]] წლის ივლისში, მას შემდეგ რაც [[ისლამური სახელმწიფო|„ისლამურმა სახელმწიფომ“]] (ISIS) ფრონტზე წინ წაიწია, სირიამ რუსეთს სამხედრო დახმარება სთხოვა. აგვისტოში მხარეებს შორის გაფორმდა შეთანხმება რუსეთის არმიის მიერ ხმეიმისის ავიაბაზისა და ტარტუსის სამხედრო-საზღვაო ბაზის გამოყენების შესახებ, ხოლო სექტემბრიდან სირიაში რუსული თვითმფრინავებისა და ხომალდების ჩასვლა დაიწყო. რუსეთმა საჰაერო დარტყმები 2015 წლის 30 სექტემბერს წამოიწყო. 2015 წლის შემოდგომაზე რუსული ძალები სირიის არაბულ შეიარაღებულ ძალებს [[ჰამა|ჰამას]], [[ჰომსი|ჰომსისა]] და [[ალეპო]]ს რეგიონებში შეტევების განხორციელებაში დაეხმარნენ. რამდენიმეთვიანი საომარი პაუზის შემდეგ, [[2016]] წლის ზაფხულსა და შემოდგომაზე, რუსეთი სირიის რეჟიმს დაეხმარა მთელ რიგ თავდასხმებში, რომელთა შედეგადაც სირიის ოპოზიციას ქალაქი ალეპო წაართვეს. რუსული ძალები სირიის არმიას „ისლამური სახელმწიფოსგან“ [[პალმირა]]ს დაბრუნებაშიც დაეხმარნენ — ჯერ 2016 წლის მარტში, ხოლო შემდეგ ხელახლა 2017 წლის მაისში. მათ ასევე მხარი დაუჭირეს მასშტაბურ კამპანიას ISIS-ის წინააღმდეგ ცენტრალურ სირიაში, [[ევფრატი]]ს მდინარის ხეობამდე, რაც 2017 წლის ბოლომდე გაგრძელდა. 2017 წლის ნოემბერში გამოცხადდა სირიიდან რუსული ჯარების ნაწილობრივი გაყვანის შესახებ, რასაც სამხედრო ოპერაციების კლება მოჰყვა. [[2019]] წლის აგვისტოში კი ოფიციალურად აღინიშნა, რომ რუსეთის სამხედრო ფრენები „მინიმუმამდე შემცირდა და სრულდებოდა მხოლოდ საბრძოლო მომზადებისა და დაზვერვის მიზნით“.{{sfn|DIA 2017|page=13}} სტრატეგიული კვლევების საერთაშორისო ინსტიტუტის შეფასებით, [[2020]] წლისთვის რუსეთის სახმელეთო ჯარები მიიჩნეოდა „უფრო მცირერიცხოვან, თუმცა ბევრად უფრო ბრძოლისუნარიან ძალად, ვიდრე ისინი 1990-იანი წლების შუა პერიოდში იყვნენ“, ხოლო საჰაერო-სადესანტო ჯარები და რეორგანიზებული სპეციალური ოპერაციების ძალები ასევე წარმოადგენდნენ რუსეთის მაღალი საბრძოლო მზადყოფნის პოტენციალის ნაწილს.{{sfn|Blanc|Demus|Evans|Grisé|2023|pages=80-83}} თუმცა, უკრაინასთან სრულმასშტაბიან ომში მზარდი დანაკარგების შესავსებად ჯარების ფორმირების სასწრაფო ტემპებით გაზრდის აუცილებლობის გამო, შოიგუს მიერ 2022 წლის დეკემბერში გამოცხადებული რეფორმის გეგმა ზოგიერთმა ამერიკელმა სამხედრო დამკვირვებელმა შეაფასა, როგორც 2008 წლის „ახალი იერის“ რეფორმის დასამარება. ეს ახალი გეგმა აქცენტს აკეთებს მობილიზაციაზე, ასევე უფრო მეტი ისეთი ქვედანაყოფის შექმნაზე, რომლებიც დაკომპლექტებულნი იქნებიან როგორც წვევამდელებით, ისე საკონტრაქტო ჯარისკაცებით, და იგი „არსებითად აღადგენს საბჭოთა შეიარაღებულ ძალებს თანამედროვე რუსეთის ფედერაციაში“.{{sfn|Blanc|Demus|Evans|Grisé|2023|pages=88-90}} ===რუსეთ-უკრაინის ომი (2022 წლიდან დღემდე)=== [[2022]] წლის 24 თებერვალს, რუსეთის პრეზიდენტმა ვლადიმერ პუტინმა გასცა ბრძანება შეიარაღებული ძალების მიერ უკრაინაში რუსეთის შეჭრის დაწყების შესახებ.<ref>{{cite news |title='Terrible toll': Russia's invasion of Ukraine in numbers |url=https://www.euractiv.com/section/global-europe/news/terrible-toll-russias-invasion-of-ukraine-in-numbers/ |work=[[Euractiv]] |date=14 February 2023 |access-date=19 March 2023 |archive-date=12 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230712061818/https://www.euractiv.com/section/global-europe/news/terrible-toll-russias-invasion-of-ukraine-in-numbers/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last1=Hussain |first1=Murtaza |title=The War in Ukraine Is Just Getting Started |url=https://theintercept.com/2023/03/09/ukraine-war-russia-iran-iraq/ |work=The Intercept |date=9 March 2023 |access-date=19 March 2023 |archive-date=18 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230518234805/https://theintercept.com/2023/03/09/ukraine-war-russia-iran-iraq/ |url-status=live }}</ref> რუსეთის გენერალურმა შტაბმა ოპერაციაში ჩართულ თავის ოთხ საჯარისო დაჯგუფებას{{efn|A group of forces has permanently assigned Ground Forces field armies or direct-reporting army corps, and is assigned Airborne Forces or Naval Infantry units as needed.}} ხუთი სტრატეგიული მიმართულება განუსაზღვრა. ეს მიმართულებები იყო: [[კიევი]] — ძალების აღმოსავლეთ დაჯგუფებისთვის, რაც მთავარ დარტყმას წარმოადგენდა; [[ბროვარი]] — ცენტრალური დაჯგუფებისთვის; და [[პოლტავა]] — დასავლეთ დაჯგუფებისთვის. ძალების სამხრეთ დაჯგუფებას ორი მიმართულება ჰქონდა: დონეცკის ოლქის ქალაქ [[მარიუპოლი]]სკენ და [[ყირიმი]]ს დასავლეთით, [[ხერსონი]]სკენ. მას შემდეგ, რაც 2022 წლის მარტში კიევზე შეტევა ჩაიშალა და მასზე უარი თქვეს, მარიუპოლის მიმართულებით იერიში მთავარ დარტყმად იქცა. სამხრეთის დაჯგუფება ერთადერთი აღმოჩნდა, რომელმაც დასახულ საწყის მიზნებს მიაღწია — მან აჯობა უკრაინის შეიარაღებულ ძალებს სამხრეთ უკრაინაში მანევრირებაში და დიდ სამხედრო ძალაs მოუყარა თავი მარიუპოლთან. 2022 წლის მაისისთვის, აღმოსავლეთისა და ცენტრის დაჯგუფებები ფრონტიდან გაიყვანეს, აღადგინეს და უკრაინის სამხრეთ-აღმოსავლეთში გადაისროლეს, ხოლო დასავლეთის დაჯგუფება ხარკოვის ოლქისკენ გადააადგილეს.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pp=31–32, 39-45}} 2022 წლის 10 აპრილს ოპერაციის უშუალო მართვა სამხედრო ასპარეზზე გენერალმა ალექსანდრ დვორნიკოვმა გადაიბარა.<ref>{{Cite news |last1=Burns |first1=Robert |last2=Yen |first2=Hope |date=10 April 2022 |title=US doubts new Russian war chief can end Moscow's floundering |publisher=AP News |url=https://apnews.com/article/russia-appoints-new-ukraine-war-commander-dvornikov-225f976f9abfb5aff6154ac3b77c21e6 |access-date=3 June 2022 |archive-date=5 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220605060139/https://apnews.com/article/russia-appoints-new-ukraine-war-commander-dvornikov-225f976f9abfb5aff6154ac3b77c21e6?utm_source=Twitter&utm_medium=AP&utm_campaign=SocialFlow |url-status=live }}</ref> თუმცა, გენერალური შტაბი ოპერაციას თავდაპირველად მოსკოვიდან ხელმძღვანელობდა, ვიდრე 2022 წლის ოქტომბერში ძალების ცალკეული გაერთიანებული დაჯგუფება (დროებითი ოპერატიული სარდლობა) ჩამოყალიბდებოდა.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pp=31–32}} 2022 წლის ივლისში, იმავდროულად, როდესაც შეიარაღებულმა ძალებმა მძიმე დანაკარგების განცდა დაიწყეს, სახმელეთო ჯარებმა საბრძოლო მასალის განთავსება დაიწყეს იმ შენობებში ან მათ სიახლოვეს, სადაც ხშირად დადიოდნენ მშვიდობიანი მოქალაქეები, რათა ისინი „ცოცხალ ფარად“ გამოეყენებინათ; ეს, როგორც ჩანს, განპირობებული იყო იმით, რომ უკრაინულმა [[HIMARS]]-ის სისტემებმა სასწორი რუსეთის არტილერიით გამოფიტვის სტრატეგიის საზიანოდ გადახარა.<ref name="jpalj">{{cite news |last1=Psaropoulos |first1=John |title=Russia resumes eastern Ukraine offensive and expands war aims |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/7/21/russia-resumes-hostilities-as-ukraine-targets-ammunition |publisher=Al Jazeera Media Network |date=21 June 2022 |access-date=24 July 2022 |archive-date=25 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220725192317/https://www.aljazeera.com/news/2022/7/21/russia-resumes-hostilities-as-ukraine-targets-ammunition |url-status=live }}</ref> მას შემდეგ, რაც თავდაცვის მინისტრმა სერგეი შოიგუმ ხელი მოაწერა [[გაერო]]ს შუამავლობით მიღწეულ შეთანხმებას უკრაინის შავი ზღვის მარცვლეულის ექსპორტის განახლების შესახებ, სულ რამდენიმე საათში რუსეთმა [[ოდესა|ოდესის]] პორტი დაბომბა.<ref name="skyyt">{{cite news |title=Ukraine War: Missiles hit Odesa hours after grain agreement |url=https://www.youtube.com/watch?v=lgVplcsjxRc |agency=YouTube |publisher=Sky News |date=23 July 2022 |access-date=24 July 2022 |archive-date=3 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220803234052/https://www.youtube.com/watch?v=lgVplcsjxRc |url-status=live }}</ref><ref name="f24un">{{cite news |title=UN officials announce grain exports deal with Russia, Ukraine and Turkey |url=https://www.france24.com/en/europe/20220722-live-ukraine-ports-to-reopen-after-grain-export-deal-with-russia-says-turkey |publisher=FRANCE 24 |date=22 July 2022 |access-date=24 July 2022 |archive-date=24 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220724120705/https://www.france24.com/en/europe/20220722-live-ukraine-ports-to-reopen-after-grain-export-deal-with-russia-says-turkey |url-status=live }}</ref> [[Forbes]]-ის მონაცემებით, 2022 წლის ივლისის ბოლოსთვის მოსკოვს უკრაინაში შეჭრის ოპერაციაში თავისი 10 საერთო-საჯარისო არმია ჰყავდა ჩართული.<ref name="dasuf">{{cite news |last1=Axe |first1=David |title=In Southern Ukraine, Kyiv's Artillery Drops Bridges And Isolates A Whole Russian Army |url=https://www.forbes.com/sites/davidaxe/2022/07/29/in-southern-ukraine-kyivs-artillery-drops-bridges-and-isolates-a-whole-russian-army/?sh=54b2cb0c1e1a |work=Forbes |date=29 July 2022 |access-date=8 September 2022 |archive-date=8 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220908151335/https://www.forbes.com/sites/davidaxe/2022/07/29/in-southern-ukraine-kyivs-artillery-drops-bridges-and-isolates-a-whole-russian-army/?sh=54b2cb0c1e1a |url-status=live }}</ref> „[[ვაგნერის ჯგუფი|ვაგნერის ჯგუფმა]]“ სახელი გაითქვა, როგორც პუტინის „კერძო არმიამ“.<ref name="economistexplains">{{Cite news |title=What is the Wagner Group, Russia's mercenary organisation? |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/the-economist-explains/2022/03/07/what-is-the-wagner-group-russias-mercenary-organisation |access-date=16 March 2022 |issn=0013-0613 |quote="From a legal perspective, Wagner doesn't exist," says Sorcha MacLeod |archive-date=2 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202144401/https://www.economist.com/the-economist-explains/2022/03/07/what-is-the-wagner-group-russias-mercenary-organisation |url-status=live }}</ref> 2022 წლის ბოლოს, უკრაინაში ძალების გაერთიანებული დაჯგუფების ახლადდანიშნულმა სარდალმა, გენერალმა სერგეი სუროვიკინმა გადაწყვიტა, „ვაგნერის“ ძალები ბახმუტთან უკრაინის შეიარაღებული ძალების შესაბოჭად გამოეყენებინა, სანამ თავად — საწყისი შეჭრისა და უკრაინის მიერ განხორციელებული წარმატებული ხერსონისა და ხარკოვის კონტრშეტევების შემდგომ პერიოდში — რუსეთის სამხედრო ფორმირებების აღდგენით იქნებოდა დაკავებული.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pp=48–49}} 2023 წლის 11 იანვარს ძალების გაერთიანებული დაჯგუფების სარდლობა თავად გენერალური შტაბის უფროსმა, გენერალმა ვალერი გერასიმოვმა გადაიბარა, ხოლო სუროვიკინი მისი პირველი მოადგილე გახდა.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|p=32}} რუსეთის არმიამ 2023 წლის ზაფხულში უკრაინის კონტრშეტევის დროს ზაპოროჟიეს ოლქი შეინარჩუნა, რის შემდეგაც უკრაინაში ინიციატივა კვლავ ხელში ჩაიგდო.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pp=48–49}} 2023 წლის ივნისში პუტინმა მხარი დაუჭირა თავდაცვის სამინისტროს გეგმას, რომელიც დაქირავებულ მებრძოლთა ჯგუფებს კონტრაქტების გაფორმებას ავალდებულებდა, რასაც „ვაგნერის“ ლიდერი [[ევგენი პრიგოჟინი]] შეეწინააღმდეგა — ეს კონტრაქტები „ვაგნერის ჯგუფს“ სამინისტროს დაქვემდებარებაში, მის მართვის სტრუქტურაში მოაქცევდა და თავად პრიგოჟინის გავლენას შეზღუდავდა.<ref>{{Cite news |last=Osborn |first=Andrew |date=13 June 2023 |title=Putin backs push for mercenary groups to sign contracts despite Wagner's refusal |language=en |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/europe/putin-backs-push-mercenary-groups-sign-contracts-despite-wagners-refusal-2023-06-13/ |url-status=live |access-date=24 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230622143644/https://www.reuters.com/world/europe/putin-backs-push-mercenary-groups-sign-contracts-despite-wagners-refusal-2023-06-13/ |archive-date=22 June 2023}}</ref> მოგვიანებით, ივნისშივე, „ვაგნერის ჯგუფი“ რუსეთ-უკრაინის ომისა და თავდაცვის სამინისტროს [[ვაგნერის ჯგუფის აჯანყება|წინააღმდეგ წავიდა]],<ref>{{Cite web |date=23 June 2023 |title=Putin in crisis: Wagner chief Prigozhin declares war on Russian military leadership, says 'we will destroy everything' |url=https://www.politico.eu/article/putin-in-crisis-as-wagner-chief-prigozhin-declares-war-on-russian-military-leadership/ |access-date=24 June 2023 |website=Politico |language=en |archive-date=23 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230623231535/https://www.politico.eu/article/putin-in-crisis-as-wagner-chief-prigozhin-declares-war-on-russian-military-leadership/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last1=Regan |first1=Helen |last2=Raine |first2=Andrew |date=24 June 2023 |title=Russia accuses Wagner chief Yevgeny Prigozhin of urging "armed rebellion": Live updates |language=en |work=[[CNN]] |url=https://www.cnn.com/europe/live-news/russia-ukraine-war-news-06-24-23/index.html |url-status=live |access-date=24 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230624073110/https://www.cnn.com/europe/live-news/russia-ukraine-war-news-06-24-23/index.html |archive-date=24 June 2023}}</ref> ვიდრე სამშვიდობო შეთანხმებას არ მიაღწიეს. პრიგოჟინის თქმით, რუსეთის წინააღმდეგ მისი მარშის ერთ-ერთი მიზეზი სწორედ ის იყო, რომ ხელისუფლებას ხელი შეეშალა „კერძო სამხედრო კომპანია ვაგნერის ლიკვიდაციისთვის“.<ref>{{cite news|last1=Bourke|first1=Latika|title=Live updates: Putin vows to defend Russia against Wagner rebellion|url=https://www.smh.com.au/world/europe/live-updates-putin-vows-to-defend-russia-against-wagner-rebellion-20230624-p5dj6x.html|access-date=24 June 2023|work=The Sydney Morning Herald|date=24 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230624145405/https://www.smh.com.au/world/europe/live-updates-putin-vows-to-defend-russia-against-wagner-rebellion-20230624-p5dj6x.html|archive-date=24 June 2023|url-status=live}}</ref> რუსეთი 2024 წლის ბოლომდე გეგმავდა თავისი მოქმედი სამხედრო პერსონალის რაოდენობის 1,5 მილიონამდე გაზრდას,<ref>{{Cite web |last=Atlamazoglou |first=Stavros |date=19 September 2024 |title=Russia's Military Will Soon Have 1.5 Million Troops |url=https://nationalinterest.org/blog/buzz/russias-military-will-soon-have-15-million-troops-212838 |access-date=9 November 2024 |website=The National Interest |language=en}}</ref> რაც მას [[ჩინეთი]]ს შემდეგ მსოფლიოში მეორე უდიდეს მოქმედ არმიად აქცევდა.<ref>{{Cite web |date=28 February 2023 |title=Russia |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/#military-and-security |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210109173026/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/#military-and-security |archive-date=9 January 2021 |access-date=20 September 2022 |publisher=Central Intelligence Agency |via=CIA.gov}}</ref><ref>{{Cite web |date=17 September 2024 |title=Putin orders Russian army to expand to become the world's second largest |url=https://www.nbcnews.com/news/world/putin-orders-russian-army-expand-war-ukraine-rcna171429 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241109012651/https://www.nbcnews.com/news/world/putin-orders-russian-army-expand-war-ukraine-rcna171429 |archive-date=9 November 2024 |access-date=9 November 2024 |website=NBC News |language=en}}</ref> 2024 წლის თებერვალში რუსეთის არმიამ [[ავდიივკა]] აიღო და წლის განმავლობაში წინსვლა განაგრძო, მიუხედავად უკრაინული მხარის მცდელობებისა, ეს წინსვლა შეეჩერებინა.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|p=55}} 2024 წლის ივლისისთვის [[აშშ]]-ის არმიის გენერალმა და [[ნატო]]ს მოკავშირეთა ძალების უმაღლესმა მთავარსარდალმა ევროპაში, კრისტოფერ კავოლიმ განაცხადა, რომ „რუსები ძალიან ჭკვიანურად ახდენენ ტექნოლოგიურ და პროცედურულ ადაპტაციას იმ მრავალ გამოწვევასთან, რომლებსაც ისინი უკრაინაში აწყდებიან“.<ref>{{cite web | title=General Cavoli notes Russia's adaptation to challenges in war against Ukraine | website=Interfax-Ukraine | date=10 July 2024 | url=https://interfax.com.ua/news/general/999380.html | ref={{sfnref | Interfax-Ukraine | 2024}} | access-date=25 July 2024 | archive-date=13 July 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240713151622/https://interfax.com.ua/news/general/999380-amp.html | url-status=live }}</ref> კავოლიმ 2024 წლის აპრილში ისიც აღნიშნა, რომ რუსეთის არმიამ სრულად აანაზღაურა ცოცხალი ძალისა და ტექნიკის დანაკარგები და ახლა უფრო დიდია, ვიდრე კონფლიქტის დაწყებამდე იყო.<ref>{{cite web | title=Russian military replaced Ukraine battlefield losses 'far faster' than expected, general warns | website=Politico | date=11 April 2024 | url=https://www.politico.com/news/2024/04/11/christopher-cavoli-russian-military-losses-00151718 | ref={{sfnref | POLITICO | 2024}} | access-date=25 July 2024 | archive-date=13 July 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240713202847/https://www.politico.com/news/2024/04/11/christopher-cavoli-russian-military-losses-00151718 | url-status=live }}</ref> 2024 წლის 26 ივნისს, დიდ ბრიტანეთში ბაზირებულმა ანალიტიკურმა ცენტრმა „გაერთიანებული სამეფოს თავდაცვის კვლევების სამეფო ინსტიტუტმა“ გამოაქვეყნა ანგარიში, რომლის მიხედვითაც რუსეთი აგრძელებს თავისი ძირითადი იარაღის წარმოების ზრდასა და მის დახვეწას, თუმცა მისი თავდაცვის ინდუსტრია კვლავ ძლიერ არის დამოკიდებული კრიტიკული კომპონენტების უცხოურ იმპორტზე.<ref>{{cite web | title=A Methodology for Degrading the Arms of the Russian Federation | website=Royal United Services Institute | date=26 June 2024 | url=https://www.rusi.org/explore-our-research/publications/occasional-papers/methodology-degrading-arms-russian-federation | ref={{sfnref | Royal United Services Institute | 2024}} | access-date=25 July 2024}}</ref> უკრაინის შეიარაღებული ძალების მთავარსარდალმა, გენერალ-პოლკოვნიკმა ოლექსანდრ სირსკიმ 2024 წლის 24 ივლისს განაცხადა, რომ რუსებს ახლა ბევრად უკეთესი რესურსები აქვთ, თუმცა ამავდროულად სამჯერ მეტ დანაკარგს განიცდიან, ვიდრე უკრაინა.<ref>{{cite web | last1=Harding | first1=Luke | last2=Mamo | first2=Alessio | title='I know we will win – and how': Ukraine's top general on turning the tables against Russia | website=The Guardian | date=24 July 2024 | url=https://www.theguardian.com/world/article/2024/jul/24/i-know-we-will-win-and-how-ukraines-top-general-on-turning-the-tables-against-russia | access-date=25 July 2024}}</ref> ნატოსა და დასავლელი სამხედრო მაღალჩინოსნების განცხადებით, 2024 წლის მაისსა და ივნისში უკრაინაში ყოველდღიურად საშუალოდ 1200-მდე რუსი ჯარისკაცი იღუპებოდა ან შავდებოდა.<ref>{{cite news |title=Russia Sends Waves of Troops to the Front in a Brutal Style of Fighting |url=https://www.nytimes.com/2024/06/27/us/politics/russia-casualties-ukraine-war.html |work=The New York Times |date=27 June 2024}}</ref><ref>{{cite news |title=Ukraine calls them meat assaults: Russia's brutal plan to take ground |url=https://www.bbc.com/news/articles/c80xjne8ryxo |work=BBC News |date=4 July 2024}}</ref> 2024 წლის ივნისის მონაცემებით, სავარაუდო გათვლებით, 20-დან 50 წლამდე ასაკის ყველა რუსი მამაკაცის დაახლოებით 2% უკვე მოკლული ან მძიმედ დაჭრილი იყო უკრაინაში 2022 წლის თებერვლის შემდეგ.<ref>{{cite Q|Q127275136|url-access=subscription}}</ref> 2024 წლის ოქტომბრის მდგომარეობით, გავრცელებული შეფასებებით, უკრაინაში ბრძოლების დროს დაღუპული და დაჭრილი რუსი სამხედროების რაოდენობამ 600 000-ს გადააჭარბა.<ref>{{cite news |title=In wartime Russia, some men may be worth more dead than alive, economist says |url=https://fortune.com/2024/11/16/russia-economy-military-death-payouts-vs-civilian-earnings-ukraine-war/ |work=Fortune |date=16 November 2024}}</ref> მას შემდეგ, რაც რუსეთში 2022 წელს მობილიზაცია გამოცხადდა, სამხედრო სასამართლოებმა თვითნებურად ნაწილის დატოვების (დეზერტირობის) ათასობით საქმე მიიღეს.<ref>{{cite news |title=The Heavy Toll of Desertion From the Russian Army |url=https://www.nytimes.com/2024/09/22/magazine/desertion-russian-army-ukraine-war.html |work=The New York Times |date=22 September 2024}}</ref> ორგანიზაცია Pro Asyl-მა 2024 წელს განაცხადა, რომ 2022 წლის თებერვლიდან მოყოლებული, სულ მცირე 250 000-მა რუსმა წვევამდელმა დატოვა ქვეყანა და სხვა სახელმწიფოებს შეაფარა თავი.<ref>{{cite news |title=Fleeing Ukraine war, Russian deserters find refuge in France |url=https://www.dw.com/en/fleeing-ukraine-war-russian-deserters-find-refuge-in-france/a-70665369 |work=Deutsche Welle |date=2 November 2024}}</ref> მას შემდეგ, რაც 2022 წლის საწყისი შეჭრის დროს ფრონტზე რამდენიმე წვევამდელი აღმოჩნდა (მიუხედავად იმისა, რომ რუსული კანონმდებლობა კრძალავს მათ გამოყენებას ქვეყნის ფარგლებს გარეთ), ვლადიმერ პუტინმა საჯაროდ მოიხადა ბოდიში, ხოლო რამდენიმე გენერალი თანამდებობიდან გადააყენეს და/ან დააპატიმრეს. მას შემდეგ უკრაინის ტერიტორიაზე წვევამდელები აღარ შეუმჩნევიათ.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pp=41, 231–232, 235}} მიუხედავად პუტინის დაპირებისა, რომ წვევამდელებს საბრძოლველად არ გაგზავნიდნენ, რუსული საინფორმაციო გამოცემა ვერსტკას ცნობით, 2024 წელს უკრაინის მიერ კურსკის ოლქში განხორციელებული შეტევის დროს ათობით წვევამდელი ჩავარდა ტყვედ ან უგზო-უკვლოდ დაიკარგა.<ref name="e455">{{cite web | title=20 лет: в Курской области после вторжения ВСУ погибли как минимум 25 российских срочников | website=Вёрстка | date=20 February 2025 | url=https://verstka.media/v-kurskoi-oblasti-posle-vtorzheniya-vsu-pogibli-kak-minimum-25-rossiiskih-srochnikov | language=ru | access-date=21 January 2026}}</ref> აქტივისტებისა და იურისტების განცხადებით, არსებობს საკანონმდებლო ხვრელი, რომელიც წვევამდელების საბრძოლო მოქმედებებში ჩართვის საშუალებას იძლევა: სულ რაღაც ოთხთვიანი მომზადების შემდეგ მათ შეუძლიათ ხელი მოაწერონ სრულფასოვან მოხალისეობრივ საბრძოლო კონტრაქტებს, რასაც წვევამდელები ხშირად ისე აკეთებენ, რომ ბოლომდე ვერც კი აცნობიერებენ, რაზე აწერენ ხელს.<ref name="c774">{{cite web | title=Russian Conscripts Can't Be Sent Into Battle. This One Was. And He's Not Happy About It. | website=RadioFreeEurope/RadioLiberty | date=19 May 2025 | url=https://www.rferl.org/a/russia-ukraine-conscripts-war-combat/33415104.html | access-date=21 January 2026}}</ref><ref name="i729">{{cite web | last1=Asadzade | first1=Ulviyya | title=Putin's Broken Promise: Young Russian Conscripts Dying In Ukraine Invasion | website=RadioFreeEurope/RadioLiberty | date=18 March 2025 | url=https://www.rferl.org/a/russian-conscripts-youth-dying-ukraine-putin/33351828.html | access-date=21 January 2026}}</ref> 2024 წლის ნოემბერში გამოცემა The Telegraph-მა გაავრცელა ინფორმაცია, რომ რუსეთმა, მზარდი დანაკარგების ფონზე, პირველად გამოსცა სპეციალური სახელმძღვანელო ჯარისკაცებისთვის, სადაც დეტალურად არის აღწერილი, თუ როგორ უნდა გათხარონ და მოუარონ საძმო საფლავებს. ოკუპირებული უკრაინის აღმოსავლეთით, დონბასის რეგიონში, უკვე დაფიქსირებულია რუსეთის მიერ საკუთარი ჯარისკაცების დასაკრძალავად საძმო საფლავების გამოყენების ფაქტები.<ref name="q183">{{cite web | last=Kilner | first=James | title=Instruction manual for digging mass graves given to Russian troops | website=The Telegraph | date=3 November 2024 | url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2024/11/03/instruction-manual-digging-mass-graves-russian-troops/ | access-date=12 April 2025}}</ref> [[2025]] წლის აპრილში ოლექსანდრ სირსკიმ განაცხადა, რომ უკრაინაში მყოფი რუსული ჯარების რაოდენობა ამჟამად 623 000-ს შეადგენს, რაც შეჭრის დაწყებიდან მოყოლებული ხუთჯერ არის გაზრდილი, და ეს რიცხვი ყოველთვიურად კიდევ 8 000-9 000 ჯარისკაცით იმატებს. მან ასევე აღნიშნა, რომ რუსეთის მთლიანი მობილიზაციური რესურსი 20 მილიონ ადამიანს შეადგენს, ან 5 მილიონს — თუ მხოლოდ სამხედრო მომზადების მქონე პირებს გავითვალისწინებთ. თუმცა, სირსკიმ ხაზგასმით აღნიშნა, რომ რუსეთის უპირატესობა არტილერიაში 10:1-დან 2:1-მდე შემცირდა, რაც ძირითადად რუსეთის საბრძოლო მასალის საწყობებზე უკრაინის მიერ მიყენებული დარტყმების შედეგია.<ref>{{cite web | last=Fornusek | first=Martin | title=Russia has capacity to mobilize 5 million trained troops, Syrskyi says | website=The Kyiv Independent | date=9 April 2025 | url=https://kyivindependent.com/russia-has-capacity-to-mobilize-5-million-trained-troops-syrskyi-says/ | access-date=17 April 2025}}</ref> 2025 წლის ივნისში ნატოს გენერალურმა მდივანმა მარკ რუტემ განაცხადა, რომ რუსები „ძალზე სწრაფი ტემპით აღადგენენ საკუთარ პოტენციალს“ და ბევრად მეტ საბრძოლო მასალას აწარმოებენ, ვიდრე მთელი ნატო ერთად, მიუხედავად იმისა, რომ მათი ეკონომიკა გაცილებით მცირეა. რუტემ ასევე შეაფასა, რომ რუსეთს შეუძლია ნატოს ტერიტორიაზე იერიში მომდევნო სამიდან ხუთ წელიწადში მიიტანოს და წევრ ქვეყნებს მოუწოდა, თავდაცვის ხარჯები მათი მშპ-ის (მთლიანი შიდა პროდუქტის) 5%-მდე გაზარდონ.<ref>{{cite web | last=Murray | first=Shona | title=Russia developing multiples more ammunition than NATO, says Mark Rutte | website=euronews | date=4 June 2025 | url=https://www.euronews.com/2025/06/04/russia-developing-multiples-more-ammunition-than-nato-says-secretary-general | access-date=15 June 2025}}</ref> ვინაიდან [[დრონებით ომი]] რუსეთ-უკრაინის კონფლიქტის ცენტრალურ ასპექტად იქცა, რუსეთმა გაზარდა ინვესტიციები და განვითარების ტემპები სხვადასხვა ტიპის უპილოტო აპარატების მიმართულებით. [[2025]] წლის 12 ნოემბერს რუსეთმა ოფიციალურად შექმნა თავისი უახლესი სამხედრო შტო: უპილოტო სისტემების ძალები.<ref name="TASS12Nov25">{{cite news |title=Russia establishes Unmanned Systems Forces|url=https://tass.com/defense/2042371|access-date=12 November 2025|work=TASS|date=12 November 2025}}</ref> იგი ჩამოყალიბდა იმ მიზნით, რომ მოხდეს უპილოტო საფრენი, სახმელეთო და საზღვაო სისტემების განვითარების, განთავსებისა და ოპერატიული მართვის ცენტრალიზება, ასევე ავტონომიური პლატფორმების ინტეგრირება არსებულ სამხედრო სტრუქტურებში.<ref name="TSFRussia Unmanned">{{cite web |last1=McDermott|first1=Roger N.|title=Russia's New Unmanned Systems Forces and the Strategic Role of DKO Weapons|url=https://www.saratoga-foundation.org/p/russias-new-unmanned-systems-forces|website=www.saratoga-foundation.org|publisher=The Saratoga Foundation|access-date=12 November 2025|language=en|date=20 June 2025}}</ref><ref name="FDD12Nov25JohnHardie">{{cite web |last1=Hardie|first1=John|title=Russia announces plans to form Unmanned Systems Forces|url=https://www.longwarjournal.org/archives/2024/12/russia-announces-plans-to-form-unmanned-systems-forces.php|website=FDD's Long War Journal|access-date=12 November 2025|date=20 December 2024}}</ref> 2025 წლის ოქტომბერში რამდენიმე წყარომ გაავრცელა ინფორმაცია, რომ დევნილობაში მოქმედი საინფორმაციო გამოცემა „ვერსტკას“ გამოძიების თანახმად, რუსი სამხედრო მეთაურები შეჭრის პირველივე წლიდან აწამებენ და სიკვდილით სჯიან საკუთარ პერსონალს. „ვერსტკამ“ აღნიშნა, რომ გამოძიების ფარგლებში მოიპოვა ასობით ცნობა მსგავსი სიკვდილით დასჯის შესახებ. ეს ინციდენტები თავდაპირველად სანგრებში სიმთვრალისა თუ დაუმორჩილებლობის გამო დასჯით დაიწყო, დროთა განმავლობაში კი პირადი კონფლიქტებისა თუ გამოძალვის ნიადაგზე მკვლელობებში გადაიზარდა; გამოცემამ იდენტიფიცირება მოახდინა 101 სამხედრო მოსამსახურის, რომელთაც ამ ქმედებების ჩადენაში ედებათ ბრალი. სრულმასშტაბიანი ომის დაწყებიდან მოყოლებული, რუსეთის მთავარ სამხედრო პროკურატურაში ძალადობასთან დაკავშირებული 12 000-ზე მეტი საჩივარი შევიდა, რაც განსაკუთრებით 2023 წლის მეორე ნახევრიდან გახშირდა. აქედან მხოლოდ 10 სისხლის სამართლის საქმე აღიძრა, რის შედეგადაც ხუთი ოფიცერი იქნა მსჯავრდებული ხელქვეითების მკვლელობისთვის. გამოძიების მიხედვით, საველე მეთაურების ქმედებების გამოძიებაზე „არაოფიციალური აკრძალვაა“ დაწესებული. რუსმა ჯარისკაცებმა „ვერსტკასთან“ საუბარში აღნიშნეს, რომ სიკვდილით დასჯილ პერსონალს ხშირად დეზერტირებად ან უგზო-უკვლოდ დაკარგულებად აფორმებენ, ხოლო მათ ცხედრებს ტყეებში მარხავენ ან ბრძოლის ველზე ტოვებენ და ცეცხლს უხსნიან, რათა დაღუპვა საბრძოლო მოქმედებებს მიაწერონ.<ref name="o168">{{cite web | author=The Moscow Times | title=At Least 100 Russian Officers Have Executed Their Own Comrades in Ukraine – Vyorstka | website=The Moscow Times | date=6 November 2025 | url=https://www.themoscowtimes.com/2025/10/30/at-least-100-russian-officers-have-executed-their-own-comrades-in-ukraine-vyorstka-a90987 | access-date=6 November 2025}}</ref><ref name="y754">{{cite web | title=Report says over 100 Russian officers involved in frontline executions | website=TVP World | date=30 October 2025 | url=https://tvpworld.com/89758108/russian-officers-torture-kill-own-troops-on-ukraine-frontlines | access-date=6 November 2025}}</ref><ref name="t461">{{cite web | last=Sauer | first=Pjotr | title=Russian army chiefs torturing and executing soldiers who refuse to fight in Ukraine, report says | website=The Guardian | date=30 October 2025 | url=https://www.theguardian.com/world/2025/oct/30/russian-army-chiefs-torturing-and-executing-soldiers-who-refuse-to-fight-in-ukraine-report-says | access-date=6 November 2025}}</ref> ტელეკომპანია [[BBC]]-ის მიერ [[2026]] წლის თებერვალში გამოქვეყნებული მასალის მიხედვით (სადაც რუსი ჯარისკაცები ინტერვიუებში ღიად აღწერენ სიკვდილით დასჯის ფაქტებს), საკუთარი ჯარისკაცების მკვლელობას რუსულ სამხედრო სლენგზე „ნულზე დასმა“ ეწოდება.<ref name="i475">{{cite web | last=Steele | first=Ben | title=Russia soldiers tell BBC they saw fellow troops in Ukraine war executed on commanders' orders | website=BBC Home | date=24 February 2026 | url=https://www.bbc.com/news/articles/cz7gw3l395ro | access-date=26 February 2026}}</ref> [[გაერთიანებული სამეფო]]ს თავდაცვის კვლევების სამეფო ინსტიტუტის შეფასებით, რუსეთმა რუსეთ-უკრაინის ომის შედეგად უდიდესი „საბრძოლო გამოცდილება“ მიიღო.<ref name="ap">{{cite web | title=Russia is helping China to prepare for a potential invasion of Taiwan, defense institute says | website=Associated Press | date=26 September 2025 | url=https://apnews.com/article/russia-china-taiwan-xi-putin-ukraine-invasion-ac47ae6daf03ceb5d49d6e2d0da7fcab | access-date=21 February 2026|quote=It’s not certain that China has decided to invade Taiwan, but access to Russian equipment and localized training in China means Beijing will be better equipped for a potential invasion, Danylyuk said. “The greatest value of the deal” to China is likely in the training and procedures for command and control of parachute forces, because Russia has “combat experience,” whereas China doesn’t, write Oleksandr Danylyuk and Jack Watling.}}</ref> ===ომის დანაშაულები=== რუსეთის შეიარაღებული ძალების მიერ ჩადენილი სამხედრო დანაშაულები დოკუმენტირებულია რამდენიმე სამხედრო კონფლიქტში, მათ შორის ჩეჩნეთის მეორე ომში,<ref name="a907">{{cite book | last=Gilligan | first=Emma | title=Terror in Chechnya: Russia and the Tragedy of Civilians in War | publisher=Princeton University Press | date=9 November 2009 | isbn=978-1-4008-3176-0 | url=https://books.google.com/books?id=WLFzd1TP0PwC&pg=PA6 | access-date=31 May 2025 | page=}}</ref><ref name="p111">{{cite web | title=War Crimes In Chechnya and the Response of the West | website=Human Rights Watch | date=29 February 2000 | url=https://www.hrw.org/news/2000/02/29/war-crimes-chechnya-and-response-west | access-date=31 May 2025}}</ref> რუსეთ-საქართველოს ომსა<ref name="c800">{{cite web | title=Georgia: International Groups Should Send Missions | website=Human Rights Watch | date=18 August 2008 | url=https://www.hrw.org/news/2008/08/18/georgia-international-groups-should-send-missions | access-date=31 May 2025}}</ref> და რუსეთ-უკრაინის ომში.<ref name="h508">{{cite journal | last=Wille | first=Belkis | title="We Had No Choice" | journal=Human Rights Watch | date=1 September 2022 | url=https://www.hrw.org/report/2022/09/01/we-had-no-choice/filtration-and-crime-forcibly-transferring-ukrainian-civilians | access-date=31 May 2025 | page=}}</ref> 2024 წელს [[სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლო]]მ რუსეთის უმაღლესი სამხედრო ოფიცრების — სერგეი შოიგუს, ვალერი გერასიმოვის, სერგეი კობილაშისა და ვიქტორ სოკოლოვის დაკავების ორდერები გასცა უკრაინაში მშვიდობიან მოსახლეობასა და სამოქალაქო ობიექტებზე თავდასხმების წარმართვის გამო, რაც სავარაუდო სამხედრო დანაშაულად კვალიფიცირდება.<ref name="Reuters_11_July_2024">{{cite news |date=11 July 2024 |title=International Criminal Court issues arrest warrants for Russia's Shoigu and Gerasimov |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/europe/international-criminal-court-issues-arrest-warrant-russias-shoigu-gerasimov-2024-06-25/ |access-date=5 July 2025 }}</ref> 2025 წლის მაისში გამოქვეყნებულ გაეროს ანგარიშში გაკეთდა დასკვნა, რომ რუსეთის შეიარაღებული ძალების მიერ ხერსონში მშვიდობიან მოსახლეობაზე განხორციელებული განმეორებადი თავდასხმები დრონებით სამხედრო დანაშაულსა და კაცობრიობის წინააღმდეგ მიმართულ დანაშაულს უტოლდება.<ref name="p704">{{cite web | title=UN Commission concludes that Russian armed forces' drone attacks against civilians in Kherson Province amount to crimes against humanity of murder | website=OHCHR | date=28 May 2025 | url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/05/un-commission-concludes-russian-armed-forces-drone-attacks-against-civilians | access-date=31 May 2025}}</ref> ==სტრუქტურა== რუსეთის პრეზიდენტი შეიარაღებული ძალის უმაღლესი მთავარსარდალია. რუსეთის ფედერაციის თავდაცვის სამინისტრო ჯარის ადმინისტრაციული ორგანოა, რომელიც პასუხისმგებელია საბრძოლო მზადყოფნაზე, ცოცხალი ძალის მობილიზებასა და შესყიდვებზე. იგი ახორციელებს საპრეზიდენტო დირექტივების იმპლემენტაციას და ზედამხედველობს გენერალურ შტაბს.{{sfn|DIA 2017|pages=23-24}} თავად გენერალური შტაბის მოვალეობაა რუსეთის წინაშე არსებული საფრთხეების შესწავლა და ქვეყნისა თუ მისი ინტერესების დაცვის გეგმების შემუშავება.{{sfn|DIA 2017|page=24}} მოსკოვში მდებარე თავდაცვის ეროვნული მართვის ცენტრი, რომელიც [[2014]] წელს დაარსდა, შეიარაღებული ძალის მართვისა და კონტროლის სისტემის უმნიშვნელოვანესი კომპონენტია.{{sfn|DIA 2017|page=28}} ამერიკის შეერთებული შტატების შტაბების მეთაურთა გაერთიანებულ კომიტეტთან შედარებით, რუსეთის გენერალურ შტაბს გაცილებით ფართო როლი აკისრია, რაც მთელ შეიარაღებულ ძალაზე ოპერატიულ სარდლობას გულისხმობს. იგი ასევე პასუხისმგებელია გრძელვადიან დაგეგმარებაზე, დოქტრინების შემუშავებასა და აღჭურვილობის შესყიდვაზე. გენერალური შტაბის უფროსი, გარდა იმისა, რომ ყველა სახეობის ჯარსა და სამსახურს მეთაურობს, შტაბის შიგნით ფლობს „გენერალური ინსპექტორის“ მსგავს უფლებამოსილებებს — იგი პასუხისმგებელია შტაბის სტრუქტურასა და ფუნქციებზე და, ამავდროულად, თავდაცვის მინისტრის მოადგილის პოსტსაც იკავებს.<ref>{{Cite web |last=Bartles |first=Charles K. |title=Getting Gerasimov Right |date=January–February 2016 |access-date=24 January 2026 |work=[[Military Review]] |url=https://www.armyupress.army.mil/Portals/7/military-review/Archives/English/MilitaryReview_20160228_art009.pdf }}</ref>{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|page=13}} გენერალური შტაბის მნიშვნელოვან დეპარტამენტებს შორის აღსანიშნავია მთავარი ოპერატიული სამმართველო — ყველაზე დიდი დანაყოფი, რომელიც ოპერატიულ და სტრატეგიულ დაგეგმარებაზეა პასუხისმგებელი.{{sfn|Blanc|Demus|Evans|Grisé|2023|pages=22}} ასევე საკვანძოა მთავარი სამმართველო (წარსულში ცნობილი როგორც მთავარი სადაზვერვო სამმართველო), რომელიც სამხედრო და სამოქალაქო ხელმძღვანელობას ინფორმაციით ამარაგებს და გენშტაბის შიგნით გარკვეული ავტონომიით სარგებლობს.{{sfn|Blanc|Demus|Evans|Grisé|2023|pages=22}} ამავე სტრუქტურაში შედის სამხედრო პოლიციის მთავარი სამმართველო ([[2012]] წლიდან),<ref>{{cite news|author=<!--Staff writer(s)/no by-line.-->|date=3 July 2012|title=Военная полиция появится в России 1 декабря 2012 года|language=ru|work=[[Interfax]]|url=https://www.interfax.ru/russia/253641|access-date=22 April 2022|archive-date=23 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211023115756/https://www.interfax.ru/russia/253641|url-status=live}}</ref> მთავარი საორგანიზაციო-სამობილიზაციო სამმართველო და კავშირგაბმულობის მთავარი სამმართველო.{{sfn|Blanc|Demus|Evans|Grisé|2023|page=17}} [[2018]] წლის ივლისში კი შეიქმნა რუსეთის შეიარაღებული ძალის მთავარი სამხედრო-პოლიტიკური სამმართველო, რითაც აღდგა იდეოლოგიური მომზადების ფუნქცია — ის, რაც [[საბჭოთა არმია|საბჭოთა არმიის]] დაშლის შემდეგ გაუქმებული იყო.<ref>{{Cite web|date=31 July 2018|title=Putin gives Russian army a political wing|url=https://timesofmalta.com/articles/view/putin-gives-russian-army-a-political-wing.685749|access-date=12 December 2021|website=Times of Malta|language=en-gb|archive-date=6 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220506003904/https://timesofmalta.com/articles/view/putin-gives-russian-army-a-political-wing.685749|url-status=live}}</ref> ===ჯარის სახეობები=== შეიარაღებული ძალა შემდეგი სტრუქტურული ერთეულებისგან შედგება:{{sfn|Grau|Bartles|2016|page=27}} * შეიარაღებული ძალის სახეობები:{{efn|{{langx|ru|Вид вооружённых сил}}}} რუსეთის სახმელეთო ჯარები, რუსეთის საჰაერო-კოსმოსური ძალები და სამხედრო-საზღვაო ფლოტი. * ცალკეული გვარეობები:{{efn|{{langx|ru|Род войск}}}} სტრატეგიული დანიშნულების სარაკეტო ჯარები, რუსეთის საჰაერო-სადესანტო ჯარები და უპილოტო სისტემების ჯარი. * სპეციალური დანიშნულების ფორმირებები:{{efn|{{langx|ru|Формирования специального назначения}}}} სპეციალური ოპერაციების ძალები. * სპეციალური გვარეობები:{{efn|{{langx|ru|Специальные войска}}}} მატერიალურ-ტექნიკური უზრუნველყოფა. გარდა ამისა, არსებობს კიდევ ორი ცალკეული გვარეობა — ეროვნული გვარდია და სასაზღვრო სამსახური. მათ ნარჩუნებული აქვთ „შეიარაღებული ძალის“ სამართლებრივი სტატუსი, თუმცა არ შედიან რუსეთის გენერალური შტაბის იურისდიქციაში. ეროვნული გვარდია ყოფილი შინაგანი ჯარების ბაზაზეა ჩამოყალიბებული; ეს ახალი სტრუქტურა შინაგან საქმეთა სამინისტროს გამოეყო, ცალკე უწყებად ჩამოყალიბდა და უშუალოდ რუსეთის პრეზიდენტს ექვემდებარება. რაც შეეხება სასაზღვრო სამსახურს, იგი უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის (ქვეყნის მთავარი შიდა სადაზვერვო სააგენტოს) გასამხედროებული ორგანიზაციაა. ორივე ორგანიზაციას, თავიანთი ძირითადი სამშვიდობო საქმიანობის გარდა, საომარი მოქმედებების დროს მნიშვნელოვანი ამოცანები აკისრიათ და ფლობენ საკუთარ სახმელეთო, საჰაერო და საზღვაო დანაყოფებს. მთლიანობაში, შეიარაღებულ ძალას ტრადიციულად უბრალოდ „ჯარს“ (არმიას) უწოდებენ, გარდა იმ შემთხვევებისა, როდესაც სამხედრო-საზღვაო ფლოტი სპეციალურად არის გამოყოფილი. ===სამხედრო ოლქები, არმიები და საჰაერო ძალები=== რუსეთში არსებობს ხუთი სამხედრო ოლქი: [[მოსკოვი]]ს სამხედრო ოლქი, [[ლენინგრადი]]ს სამხედრო ოლქი, [[სამხრეთის სამხედრო ოლქი]], ცენტრალური სამხედრო ოლქი და აღმოსავლეთის სამხედრო ოლქი. [[2024]] წელს დასავლეთის სამხედრო ოლქი ლენინგრადისა და მოსკოვის ოლქებად დაიყო, ხოლო ჩრდილოეთის ფლოტის გაერთიანებული სტრატეგიული სარდლობა, რომელიც სამხედრო ოლქის დონეს უთანაბრდებოდა, გაუქმდა. [[1992]] წელს სულ რვა ოლქი არსებობდა: მოსკოვის, ლენინგრადის, ჩრდილოეთ კავკასიის, [[ვოლგა|ვოლგის]], [[ურალის ფედერალური ოკრუგი|ურალის]], იმიერბაიკალის, [[ციმბირი]]სა და შორეული აღმოსავლეთის. [[კალინინგრადი]]ს სპეციალური რაიონი [[1997]] წელს შეიქმნა, [[1998]] წელს კი იმიერბაიკალის ოლქი გაუქმდა და მისი ტერიტორია ციმბირისა და შორეული აღმოსავლეთის ოლქებს შორის განაწილდა. [[2001]] წელს ვოლგისა და ურალის ოლქები გაერთიანდა და ვოლგა-ურალის ოლქი ეწოდა. [[2010]] წელს მანამდე არსებული ექვსი ოლქი და კალინინგრადის რეგიონი ოთხ მსხვილ ოლქად შეაკუმშეს, რომლებიც, ამავდროულად, გაერთიანებულ საჯარისო სარდლობებს წარმოადგენდნენ; ესენია დასავლეთის, სამხრეთის, ცენტრალური და აღმოსავლეთის ოლქები. ჩრდილოეთის ფლოტის გაერთიანებული სტრატეგიული სარდლობა კი [[2015]] წელს ჩამოყალიბდა. რუსეთის ფედერაციის არსებობის ადრეულ პერიოდში სამხედრო ოლქებმა საბჭოთა ეპოქისგან მემკვიდრეობით მიიღეს „დაკომპლექტების, წვრთნისა და აღჭურვის“ ფუნქცია, რაც ძირითადად ლოგისტიკასა და ცოცხალი ძალის ფორმირებაზე — მათ შორის წვრთნასა და საკონტრაქტო ჯარისკაცების აყვანაზე — ვრცელდებოდა. ოლქები უმთავრესად სახმელეთო ძალებზე იყვნენ ფოკუსირებულნი. საბრძოლო სარდლობა გენერალური შტაბიდან ოლქების დაქვემდებარებაში მყოფ შენაერთებზე (მაგალითად, საველე არმიებზე) იყო დელეგირებული. ეს მიდგომა შეიცვალა 2008 წლის რეფორმით, რომელმაც თითოეული ოლქი ოპერატიულ-სტრატეგიულ სარდლობად აქცია. ამ ცვლილებამ რუსული სამხედრო ოლქები ამერიკულ გეოგრაფიულ გაერთიანებულ სარდლობებს გაუტოლა. ისინი ზედამხედველობენ ჯარის თითოეული სახეობის მუდმივმოქმედ ძალებს, ასევე საჰაერო-სადესანტო ან სხვა გვარეობების (მათ შორის, ზოგჯერ GRU-ს) მიმაგრებულ ნაწილებს. თითოეულ სამხედრო ოლქს აქვს თავდაცვის მართვის საკუთარი ცენტრი, რომელიც მოსკოვის თავდაცვის ეროვნული მართვის ცენტრის რეგიონულ ანალოგს წარმოადგენს და მასთან მუდმივ კავშირზეა. საომარ პირობებში სამხედრო ოლქი, კონკრეტული ოპერაციის საჭიროებიდან გამომდინარე, აყალიბებს ჯარების დაჯგუფებას. 2022 წელს უკრაინაში რუსეთის შეჭრის დასაწყისში, იმ დროისთვის არსებულმა ოლქებმა შექმნეს დასავლეთის, სამხრეთის, ცენტრალური და აღმოსავლეთის ჯარების დაჯგუფებები, სადაც ოლქის შტაბ-ბინა იმავდროულად ამ დაჯგუფების შტაბ-ბინასაც წარმოადგენდა. გარდა ამისა, სომხეთში მდებარე 102-ე სამხედრო ბაზა (ამიერკავკასიის ჯარების ყოფილი დაჯგუფებიდან) ექვემდებარება სამხრეთის სამხედრო ოლქს, რომლის შტაბიც დონის [[როსტოვის ოლქი|როსტოვშია]]. [[ტაჯიკეთი|ტაჯიკეთში]] განლაგებული 201-ე გვარდიული სამხედრო ბაზა ემორჩილება ცენტრალურ სამხედრო ოლქს ეკატერინბურგში, ხოლო [[მოლდოვა]]ში (დნესტრისპირეთში) მყოფი რუსული ჯარების ოპერატიული ჯგუფი ანგარიშვალდებული იყო დასავლეთის სამხედრო ოლქის წინაშე სანქტ-პეტერბურგში. სამხედრო ოლქების ქვემოთ, სახმელეთო ჯარების ძირითად ოპერატიულ ფორმირებებს დანომრილი არმიები წარმოადგენენ; 2022 წლის მონაცემებით, ესენია 11 საერთო-საჯარისო არმია და 1-ლი გვარდიული სატანკო არმია. მათ ასევე დიდი ტაქტიკური როლი აკისრიათ; უკრაინის ომის დროს არმიის დონის შტაბები ხშირად პირდაპირ მეთაურობდნენ ბატალიონის ტაქტიკურ ჯგუფებს და გვერდს უვლიდნენ დივიზიის, ბრიგადის ან პოლკის შტაბებს. საჰაერო-კოსმოსურ ძალებს, რომლებიც [[2015]] წელს რუსეთის სამხედრო-საჰაერო ძალებისა და საჰაერო-კოსმოსური თავდაცვის ძალების შერწყმით შეიქმნა, აქვთ თავიანთი ანალოგი — საჰაერო და საჰაერო თავდაცვის არმიები; [[2017]] წლის მონაცემებით, თითოეული ასეთი არმია მიმაგრებული იყო ოთხიდან ერთ-ერთ ოლქზე. თავად სახმელეთო ჯარებს საკუთარი ავიაცია არ გააჩნიათ, თუმცა 2022 წლის ბოლოს გამოცხადდა, რომ თითოეული საერთო-საჯარისო არმია მიიღებდა საავიაციო ბრიგადას (იმის დაზუსტების გარეშე, ეს ბრიგადები უშუალოდ სახმელეთო ჯარების საკუთრებაში იქნებოდა თუ საჰაერო-კოსმოსური ძალების მიმაგრებული ნაწილები). ასევე ცნობილი გახდა, რომ ყოფილი დასავლეთის სამხედრო ოლქის მე-6 საჰაერო და საჰაერო თავდაცვის არმიის აქტივები ახალ, ლენინგრადისა და მოსკოვის ოლქების ორ არმიას შორის გადანაწილდება. ===სამხედრო-საზღვაო ფლოტი=== სამხედრო-საზღვაო ფლოტის შტაბ-ბინა სანქტ-პეტერბურგში მდებარეობს და მის შემადგენლობაში ოთხი ფლოტი და ერთი ფლოტილია შედის. თითოეული მათგანი ადმინისტრაციულ ბრძანებებსა და მითითებებს ფლოტის მთავარი შტაბიდან იღებს, თუმცა ოპერატიულად ემორჩილება შესაბამის ოპერატიულ-სატრატეგიულ სარდლობას (OSK) და მიბმულია კონკრეტულ სამხედრო ოლქზე.[148] კალინინგრადში ბაზირებული ბალტიის ფლოტი ადრე დასავლეთის ოლქს ექვემდებარებოდა, ახლა კი ლენინგრადის ოლქის შემადგენლობაშია. [[ვლადივოსტოკი|ვლადივოსტოკში]] განლაგებული წყნარი ოკეანის ფლოტი მიბმულია აღმოსავლეთის ოლქზე. კასპიის ფლოტილია (შტაბ-ბინით [[ასტრახანი|ასტრახანში]]) და [[შავი ზღვის ფლოტი]] ფლოტი (შტაბ-ბინით [[სევასტოპოლი|სევასტოპოლში]]) სამხრეთის სამხედრო ოლქს ექვემდებარებიან. რაც შეეხება ჩრდილოეთის ფლოტს, რომლის შტაბიც [[სევერომორსკი|სევერომორსკშია]], იგი [[2015]]-დან [[2024]] წლამდე ოლქის დონის ცალკეულ გაერთიანებულ სტრატეგიულ სარდლობას წარმოადგენდა, დღეს კი ლენინგრადის ოლქის დაქვემდებარებაშია.[149][150] რუსეთის ბირთვული ტრიადის საზღვაო კომპონენტის უდიდეს ნაწილს ჩრდილოეთის ფლოტი აკონტროლებს, გარკვეულ წილს კი — წყნარი ოკეანის ფლოტიც ფლობს.[148] სამხედრო-საზღვაო ფლოტს მხარს უჭერს საზღვაო ავიაცია, რაც მას საჰაერო-კოსმოსური ძალების გარდა ერთადერთ საჯარისო სახეობად აქცევს, რომელსაც საკუთარი თვითმფრინავები ჰყავს,[151] და ასევე აქვს საზღვაო ქვეითი ჯარი, რომელიც 2022 წლამდე ხუთი ბრიგადისგან შედგებოდა. 2022 წელს გამოცხადდა, რომ ხუთივე ბრიგადა დივიზიებად გადაკეთდებოდა, 2023 წლის ზაფხულში კი მეექვსე ბრიგადაც ჩამოყალიბდა.[152] საზღვაო ქვეითების დანიშნულება არა იძულებითი ამფიბიური დესანტის გადასხმა, არამედ ისეთ სანაპიროზე გადასვლაა, სადაც წინააღმდეგობის დონე დაბალია ან გარემო უკვე კონტროლდება — მას შემდეგ, რაც უსაფრთხო პლაცდარმს მისივე ორგანული ნაწილები ან სხვა სახმელეთო ძალები მოამზადებენ.[153] რუსეთს ჰყავს მხოლოდ ერთი ავიამზიდი — [[ადმირალი კუზნეცოვი|„ადმირალი კუზნეცოვი“]].[154][155] გემი 2018 წლიდან მწყობრიდანაა გამოსული და სარემონტო სამუშაოებს გადის. რემონტის პროცესს მუდმივად აფერხებს სხვადასხვა ავარიები, სახსრების გაფლანგვა და სხვა დაბრკოლებები.[156] ==ლოგისტიკა== რუსეთის შეიარაღებული ძალის მატერიალურ-ტექნიკური უზრუნველყოფის სამსახური (MTO) არის სტრუქტურა, რომელსაც ჯარის მუდმივი საბრძოლო მზადყოფნისთვის მისი მომარაგება და შენახვა აკისრია. რუსეთმა მემკვიდრეობით მიიღო საბჭოთა ეპოქის ორი უწყება, რომლებიც ამ ამოცანას ასრულებდნენ — ზურგის სამსახური და ტექნიკური უზრუნველყოფის სამსახური (ეს უკანასკნელი შესყიდვებზე იყო ფოკუსირებული). 2008 წლის რეფორმების დროს ისინი ერთ ცენტრალიზებულ სისტემაში გაერთიანდნენ.[157] MTO-ს ხელმძღვანელი, ამავდროულად, თავდაცვის მინისტრის მოადგილეა ლოგისტიკის დარგში.[158][159] სახმელეთო ჯარების თითოეულ მანევრულ ბრიგადაში არის MTO-ს ბატალიონი, ხოლო სამხედრო ოლქის დონეზე არსებობს მატერიალურ-ტექნიკური უზრუნველყოფისა და სარკინიგზო ბრიგადები, მომარაგების საწყობები და სარემონტო ქარხნები.[160][161] რუსულ ლოგისტიკურ სისტემაში არ მოქმედებს პრინციპი „მოითხოვე და მიიღე“; აქ გამოიყენება „ზემოდან ქვემოთ მიწოდების“ მოდელი, სადაც ზემდგომი დანაყოფი ალგორითმული გათვლების საფუძველზე თავად განსაზღვრავს მარაგების რაოდენობასა და მიწოდების გრაფიკს.[160] MTO-ს სისტემა დიდ აქცენტს აკეთებს მომარაგებისთვის არსებული სატრანსპორტო ხაზების გამოყენებაზე. ამ მიზნით, ლოგისტიკურ ბრიგადებში შედის სარკინიგზო ბრიგადები და მილსადენების ბატალიონები.[160] MTO-ს დეპარტამენტებს შორის არის[162] სატრანსპორტო უზრუნველყოფის დეპარტამენტი (ამერიკის სატრანსპორტო სარდლობის მიახლოებითი ანალოგი), რომელიც კოორდინაციას უწევს და ხელშეკრულებებს აფორმებს სამხედრო გადაზიდვებზე რკინიგზით, ჰაერითა თუ ზღვით.[163] სხვა სტრუქტურებს შორისაა საავტომობილო და სატანკო, ასევე სარაკეტო და საარტილერიო დეპარტამენტები.[162] რუსეთის სარკინიგზო სისტემა არმიის მთავარი სტრატეგიული და ოპერატიული გადაადგილების საშუალებაა,[164] რადგან პირადი შემადგენლობისა და ტვირთების აბსოლუტური უმრავლესობა სწორედ რკინიგზით გადაადგილდება.[165] MTO-ს შემადგენლობაში შემავალ სარკინიგზო ჯარებს ევალებათ ლიანდაგების მომზადება, მშენებლობა და დაცვა. ისინი ათ ცალკეულ ბრიგადასა და ორ ცალკეულ ბატალიონში არიან ორგანიზებულნი.[166] სხვადასხვა ანგარიშების თანახმად, 2022 წელს უკრაინაში სრულმასშტაბიანი შეჭრის შემდეგ, რუსეთს სერიოზული პრობლემები შეექმნა ლოგისტიკის კუთხით, რამაც, სხვა საკითხებთან ერთად, რუს ჯარისკაცებში არასაკმარისი კვებაც გამოიწვია.[167] 2026 წლის აპრილში გამოცემა The Sunday Times-მა გაავრცელა ინფორმაცია, რომ უკრაინის დაზვერვისგან მიიღო მტკიცებულებები, რომლებიც რუსულ ჯარში კანიბალიზმის მინიმუმ ხუთ შემთხვევას ადასტურებდა. მტკიცებულებები მოიცავდა 2025 წლის ნოემბრის აუდიოჩანაწერებს, რომლებიც ეხებოდა დონეცკის ოკუპირებულ ტერიტორიაზე მომხდარ ინციდენტს — იქ რუსი ჯარისკაცი იმ ორ თანამებრძოლს შორის ერთ-ერთის მოჭრილი ფეხის ჭამას ცდილობდა, რომლებიც თავადვე მოკლა. ქვედანაყოფის მეთაურმა მომხდარი თავისი ბრიგადის ლეიტენანტს მოახსენა. ასევე გავრცელდა ფოტომასალაც, მათ შორის მოჭრილი ფეხის ფოტო, რომელიც Times-ის განცხადებით ავთენტურია. ფოტო სამხედრო ქირურგსაც გადაუგზავნეს, რომელმაც დაადასტურა, რომ ჭრილობა ბასრი დანით მიყენებულს ჰგავდა.[168][169] ==პირადი შემადგენლობა== რუსეთის შეიარაღებული ძალა ჰიბრიდულ სისტემას იყენებს, რომელიც სავალდებულო სამხედრო გაწვევასა და ნებაყოფლობით (საკონტრაქტო) სამსახურს აერთიანებს. რუსეთის ყველა მამრობითი სქესის მოქალაქე ვალდებულია 17 წლის ასაკში დარეგისტრირდეს სამხედრო აღრიცხვაზე, ხოლო 18-დან 27 წლამდე ასაკის ყველა მამაკაცისთვის სავალდებულოა თორმეტთვიანი სამხედრო სამსახურის გავრცელება. თავდაპირველად სამსახურის ვადა ორი წელი იყო, თუმცა 2007 წლის მარტში იგი 18 თვემდე შემცირდა, 2008 წლის იანვარში კი — ერთ წლამდე. 2022 წლის დეკემბერში გაწვევის მაქსიმალური ასაკი 30 წლამდე გაიზარდა, პარალელურად კი გაჟღერდა წინადადება სამსახურის თავდაპირველი ორწლიანი ვადის აღდგენის შესახებ. სამხედროების უმეტესობისთვის სავალდებულო საპენსიო ასაკი 65 წელია, გარდა პოლკოვნიკ-გენერლების, ადმირლებისა და მათზე მაღალი ჩინებისა, რომელთათვისაც ეს ზღვარი 70 წელს შეადგენს. თავდაცვის სამინისტროს განცხადებით, შეიარაღებულმა ძალამ უნდა შეინარჩუნოს სამობილიზაციო რეზერვი, რათა არსებობდეს მუდმივმოქმედი ჯარის გაძლიერების რესურსი იმ შემთხვევისთვის, თუ ეს უკანასკნელი დამოუკიდებლად ვერ შეძლებს შეიარაღებული კონფლიქტის შეკავებას ან ჩახშობას. შეიარაღებული ძალების ოფიციალური შტატების რაოდენობა რუსეთის პრეზიდენტის ბრძანებულებით განისაზღვრება. ჯარის რაოდენობა საბჭოთა ეპოქის 2.7 მილიონიანი ნიშნულიდან 1994 წლისთვის 2.1 მილიონამდე შემცირდა. [[1997]] წელს პირადი შემადგენლობა 1.6 მილიონს შეადგენდა, [[2000]] წლისთვის კი ეს ციფრი დაახლოებით 1 მილიონამდე ჩამოვიდა. 2008 წლის რეფორმამ ოფიცერთა საშტატო ერთეულები 220,000-მდე შეამცირა და მიზნად დაისახა 2017 წლისთვის 425,000 პროფესიონალი საკონტრაქტო ჯარისკაცის აყვანა. ყოველწლიურად სამხედრო სამსახურს 270,000 წვევამდელი გადიოდა. 2010 წელს მოქმედი ჯარისკაცების რაოდენობა დაახლოებით 1 მილიონად ფასდებოდა, თუმცა რუსეთის ანგარიშვალდებულების პალატამ 2013 წელს განაცხადა, რომ არმიაში საშტატო ადგილების თითქმის მეოთხედი ვაკანტური იყო. 2022 წლის უკრაინაში შეჭრამდე რუსული ჯარის სავარაუდო რაოდენობა 900,000-ს შეადგენდა. ვრცელდებოდა ინფორმაცია, რომ ომის მიმდინარეობისას თავდაცვის სამინისტრო ყოველწლიურად 400,000-დან 500,000-მდე ახალ ჯარისკაცს აიყვანდა. 2022 წლის დეკემბერში პუტინმა შეიარაღებული ძალების ოფიციალური შტატი 1.15 მილიონიდან 1.5 მილიონამდე გაზარდა. 2022 წლის 28 მაისს, უკრაინაში მიმდინარე აგრესიის ფონზე, ვლადიმერ პუტინმა ხელი მოაწერა კანონს, რომელმაც პირველი სამხედრო კონტრაქტის გაფორმებისთვის მანამდე არსებული ზედა ასაკობრივი ზღვარი (40 წელი) გააუქმა. უკრაინაში მებრძოლი საკონტრაქტო ჯარისკაცების უმრავლესობა რუსეთის მოსახლეობის ღარიბი ფენებიდანაა. ფულადი ბონუსი, რომელსაც უკრაინაში საომრად წასულებს პირველივე კონტრაქტის გაფორმებისას უხდიან, რუსეთში მრავალი ადამიანის მთელი წლის ხელფასზე მეტია. 2024 წლის ნოემბერში, ცოცხალი ძალის მძიმე დანაკარგების ფონზე, რუსეთმა უკრაინაში დაჭრილი სამხედროებისთვის განკუთვნილი კომპენსაციები შეამცირა, ვინაიდან დაჭრილთა დიდი რაოდენობის გამო მთავრობა სულ უფრო მზარდ სამხედრო ხარჯებს აწყდება. 2025 წლის ივნისში უკრაინულმა და დასავლურმა შეფასებებმა უკრაინაში რუსეთის სამხედრო დანაკარგების (დაღუპულთა და დაჭრილთა) შესახებ ერთ მილიონს გადააჭარბა. 2026 წლის იანვარში [[ნატო]]ს გენერალურმა მდივანმა მარკ რუტემ განაცხადა, რომ თვეში 25,000-მდე რუსი ჯარისკაცი იღუპებოდა და ამ დანაკარგებს „კატასტროფული“ უწოდა. 2026 წლის აპრილში რუსულმა უფლებადამცველმა ორგანიზაციებმა აღნიშნეს, რომ იმატა შეტყობინებებმა იმის შესახებ, რომ არაფხიზელ მდგომარეობაში მყოფ მამაკაცებს, სავარაუდოდ, მოტყუებით ან იძულებით აწერინებდნენ სამხედრო კონტრაქტებს. ეს გამოწვეულია იმით, რომ რეკრუტირებისთვის ფინანსური სტიმულების გამოყენება სულ უფრო რთულდება, რის გამოც სამხედრო კომისარიატებს გეგმების შესრულება უჭირთ. ===ქალები=== [[2013]] წლის მონაცემებით, რუსეთის შეიარაღებული ძალების სოციოლოგიური კვლევის ცენტრის სოციალური პროცესების მონიტორინგის დეპარტამენტის ხელმძღვანელმა, ვიცე-პოლკოვნიკმა ელენა სტეპანოვამ განაცხადა: „[[2007]] წელთან შედარებით, ქალი ოფიცრებისა და პრაპორშჩიკების რაოდენობა თითქმის ორი მესამედით შემცირდა. თუ 2007 წელს კონტრაქტით 30,000-ზე მეტი ქალი მსახურობდა, ახლა მათი რაოდენობა 11,000-ს ოდნავ აღემატება, მათ შორის სხვადასხვა ჩინის 4,300 ოფიცერია“. მისივე თქმით, ეს ტენდენცია არ არის რაიმე განსაკუთრებული და იგი სრულიად თანხვედრაშია რუსეთის შეიარაღებული ძალების საერთო შემცირების პროცესთან. ===უცხოელი პირადი შემადგენლობა=== რუსულ ჯარში მსახურება ასევე ნებადართულია „დამოუკიდებელ სახელმწიფოთა თანამეგობრობის“ ([[დსთ]]) იმ მოქალაქეებისთვის, რომლებიც არ ფლობენ რუსეთის მოქალაქეობას. 2003 წლის დეკემბრისთვის რუსეთის პარლამენტმა პრინციპების დონეზე დაამტკიცა კანონი, რომელიც შეიარაღებულ ძალებს უცხო ქვეყნის მოქალაქეების კონტრაქტით აყვანის უფლებას აძლევდა, რის სანაცვლოდაც მათ რამდენიმეწლიანი სამსახურის შემდეგ რუსეთის მოქალაქეობას სთავაზობდნენ. თუმცა, 2010 წლამდე უცხოელებს რუსეთის ჯარში მსახურება მხოლოდ რუსული პასპორტის მიღების შემდეგ შეეძლოთ. თავდაცვის სამინისტროს 2010 წლის გეგმით, ორმაგი მოქალაქეობის არმქონე უცხოელებს საშუალება მიეცათ გაეფორმებინათ 5-წლიანი კონტრაქტი და სამწლიანი სამსახურის შემდეგ რუსეთის მოქალაქეობის მიღების უფლება მოეპოვებინათ. 2022 წლის 20 სექტემბერს სახელმწიფო [[სახელმწიფო დუმა|დუმამ]] მიიღო კანონპროექტი, რომლის მიხედვითაც უცხოელ ჯარისკაცებს რუსეთის მოქალაქეობა უკვე 12-თვიანი სამსახურის შემდეგ გადაეცემათ (მანამდე ეს მოთხოვნა სამ წელს შეადგენდა). მედიაში გავრცელებული ინფორმაციით, უკრაინის ომში დიდი დანაკარგების ფონზე, ცოცხალი ძალის შესავსებად რუსეთის შეიარაღებულმა ძალებმა სულ უფრო ხშირად დაიწყო უცხოელი რეკრუტების გამოყენება. Los Angeles Times-ის თანახმად, მათი დიდი ნაწილი აფრიკის, ახლო აღმოსავლეთისა და სამხრეთ და აღმოსავლეთ აზიის ქვეყნებიდანაა. უკრაინის სამხედრო ტყვეებთან მოპყრობის საკოორდინაციო შტაბის მონაცემებით, 2025 წლის ოქტომბრისთვის უკრაინის ტყვეობაში იმყოფებოდა 37 სხვადასხვა ქვეყნის 200-მდე უცხოელი მოქალაქე, რომლებიც რუსეთის მხარეს ბრძოლისას ჩავარდნენ ტყვედ. უკრაინის თავდაცვის სამინისტროს დაზვერვის მთავარმა სამმართველომ განაცხადა, რომ 2024 წელს უკრაინამ ხუთჯერ მეტი უცხოელი მებრძოლი დაატყვევა, ვიდრე 2023 წელს, ხოლო 2025 წლის სექტემბრისთვის დატყვევებულთა რაოდენობა ორჯერ აღემატებოდა მთელი 2024 წლის მაჩვენებელს. ტელეკომპანია France24 ექსპერტებზე დაყრდნობით აღნიშნავს, რომ რუსეთი ცოცხალი ძალის გასაზრდელად აქტიურად იზიდავს მამაკაცებს ინდოეთის ნახევარკუნძულიდან. მაგალითად, მკვლევარმა იოჰან მიშელმა აღწერა, რომ უცხოელ ჯარისკაცებს ხშირად იყენებენ როგორც „საზარბაზნე ხორცს“ უკრაინული პოზიციების გამოსავლენად. ინდოეთმა დაადასტურა, რომ 2025 წლის ნოემბრის მონაცემებით, რუსულ ქვედანაყოფებში სულ მცირე 44 ინდოელი მსახურობდა, რამდენიმე მათგანი კი ბრძოლაში დაიღუპა. 2024 წლის მაისში ინდოეთის გამოძიების ცენტრალურმა ბიურომ დააკავა ოთხი პირი, რომლებიც დაკავშირებულნი იყვნენ ადამიანებით ვაჭრობის (ტრეფიკინგის) ქსელთან, რომელიც მამაკაცებს უკრაინაში რუსეთის მხარეს საომრად გზავნიდა. ზოგიერთი ინდოელი და ნეპალელი მამაკაცი, ისევე როგორც მათი ოჯახები, აცხადებდნენ, რომ მათ არასაბრძოლო, „დამხმარე“ პოზიციებს ჰპირდებოდნენ, თუმცა რეალურად ფრონტის ხაზზე გაგზავნეს. სხვები ამბობენ, რომ მათ სამოქალაქო სამსახურს ჰპირდებოდნენ, ან რუსეთში ტურისტებად და სტუდენტებად იმყოფებოდნენ, თუმცა მოტყუებითა და იძულებით ჩართეს სამხედრო სამსახურში. ინდოეთის მთავრობამ ეს საკითხი არაერთხელ წამოჭრა, ხოლო Channel News Asia-ს მიერ გამოკითხული დამკვირვებლების თქმით, ინდოელების იძულებითი რეკრუტირებისგან დაცვის მექანიზმები ერთ-ერთი მთავარი თემაა, რომელიც ინდოეთსა და რუსეთს შორის შრომითი მობილობის შესახებ პოტენციურ შეთანხმებაში უნდა აისახოს. რუსულ ჯარში ასევე ხდებოდა მამაკაცების რეკრუტირება აფრიკული ქვეყნებიდან. [[კენია]]მ 2025 წლის ნოემბერში განაცხადა, რომ 200-ზე მეტი კენიელი იბრძოდა რუსეთის მხარეს უკრაინაში. ამავე თვეში კენიის პრეზიდენტმა [[უილიამ რუტო]]მ მადლობა გადაუხადა უკრაინის პრეზიდენტ [[ვოლოდიმირ ზელენსკი]]ს იმ კენიელების გათავისუფლებაში დახმარებისთვის, რომლებიც მოტყუებით ჩააბეს რუსეთის სამხედრო კამპანიაში. 2025 წლის სექტემბერში კენიის პოლიციამ ქვეყნის სამხრეთში რეიდების შედეგად გადაარჩინა 22 ადამიანი, რომელთა გადაგზავნასაც რუსეთში ტრეფიკინგის გზით აპირებდნენ; მოწმეების თქმით, მათ წარმოდგენაც არ ჰქონდათ, რომ რუსეთის ჯარში ასაყვანად ამზადებდნენ. კენიის სახელმწიფო პროკურორმა კენედი ამვაიმ 2025 წლის დეკემბერში განაცხადა, რომ კრიმინალური გამოძიების დირექტორატი იკვლევდა „ორგანიზებულ, ტრანსნაციონალურ დანაშაულებრივ ქსელს“, რომელიც რუსეთში მყოფ პირებთან თანამშრომლობდა და კენიელებს მოტყუებით მიერეკებოდა ომში. [[ბოტსვანა]]მ ასევე განაცხადა ორი მოქალაქის შესახებ, რომლებიც მოტყუებით წაიყვანეს საომრად. 17 სამხრეთაფრიკელი მამაკაციც ამტკიცებდა, რომ ისინი სამუშაო თაღლითობის მსხვერპლნი გახდნენ და ასე აღმოჩნდნენ რუსულ არმიაში; სამხრეთ აფრიკის ყოფილი პრეზიდენტის, [[იაკობ ზუმა]]ს ქალიშვილი, დუდუზილე ზუმა-სამბუდლა, პარლამენტის წევრობიდან გადადგა მას შემდეგ, რაც ამ თაღლითურ სქემაში მონაწილეობაში დაადანაშაულეს. 2026 წლის მარტში კენიისა და რუსეთის მთავრობები შეთანხმდნენ, რომ რუსეთის თავდაცვის სამინისტრო აღარ აიყვანდა კენიელებს და შეწყვეტდა მათ გაგზავნას უკრაინის ფრონტზე. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:რუსეთის შეიარაღებული ძალები]] md4fhaj2p6twnyxh2diygiktd1v5fqa 5406656 5406655 2026-06-04T05:19:56Z AkakiBalanchivadze 92095 /* უცხოელი პირადი შემადგენლობა */ 5406656 wikitext text/x-wiki '''რუსეთის ფედერაციის შეიარაღებული ძალები''' ({{lang-ru|Вооружённые Си́лы Росси́йской Федера́ции}}), ასევე ცნობილი, როგორც '''რუსეთის შეიარაღებული ძალები''' — [[რუსეთი|რუსეთის]] სამხედრო ძალები, რომელიც ორგანიზებულია სამ შტოდ - სახმელეთო ჯარები, საზღვაო ძალები და კოსმოსური ძალები - სამ დამოუკიდებელ საბრძოლო დანაყოფად (სტრატეგიული სარაკეტო ძალები, საჰაერო-სადესანტო ძალები და უპილოტო სისტემების ძალები )<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/#military-and-security|title=Russia|date=28 February 2023|publisher=Central Intelligence Agency|via=CIA.gov|access-date=20 September 2022|archive-date=9 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210109173026/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/#military-and-security|url-status=dead}}</ref> და სპეციალური ოპერაციების ძალების სარდლობად.<ref>IISS, ''The Military Balance 2022,'' 201.</ref> რუსეთის შეიარაღებული ძალები მსოფლიოში სიდიდით მეხუთე სამხედრო ძალაა, რომელიც დაახლოებით ერთ მილიონ აქტიურ სამხედრო მოსამსახურესა და თითქმის ორ მილიონ რეზერვისტს მოიცავს.<ref>{{cite web |last=Nichol |first=Jim |date=21 December 2022 |title=Russian military announces plan to expand, create new units |url=https://apnews.com/article/putin-finland-sergei-shoigu-ee953abf7f9bf217ccdaa61ec1b35ddd |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221221135310/https://apnews.com/article/putin-finland-sergei-shoigu-ee953abf7f9bf217ccdaa61ec1b35ddd |archive-date=21 December 2022 |access-date=21 December 2022 |work=[[The Associated Press]] |publisher= |quote=Russia expands active personnel to 1.5 million from 1.15 forces}}</ref> ძალებში შედის ბირთვული იარაღის მსოფლიოში უდიდესი მარაგი,<ref>{{cite web |date=August 2020 |title=Nuclear Weapons: Who Has What at a Glance |url=https://www.armscontrol.org/factsheets/Nuclearweaponswhohaswhat |access-date=7 June 2021 |work=[[Arms Control Association]] |archive-date=24 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180124043430/https://www.armscontrol.org/factsheets/Nuclearweaponswhohaswhat |url-status=live }}</ref> ბალისტიკური რაკეტებით აღჭურვილი წყალქვეშა ნავების სიდიდით მეორე ფლოტი მსოფლიოში<ref>{{cite web |url=https://power.lowyinstitute.org/data/military-capability/signature-capabilities/ballistic-missile-submarines/ |work=[[Asia Power Index]] |publisher=[[Lowy Institute]] |date=2021 |title=Ballistic missile submarines data |access-date=25 January 2022 |archive-date=8 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220408173840/https://power.lowyinstitute.org/data/military-capability/signature-capabilities/ballistic-missile-submarines/ |url-status=live }}</ref> და წარმოადგენს ერთადერთ შეიარაღებულ ძალებს ამერიკის შეერთებული შტატებისა და ჩინეთის გარდა, რომელიც სტრატეგიულ ბომბდამშენებს იყენებს.<ref>{{cite book |last1=Paul |first1=T. V. |last2=Wirtz |first2=James J. |last3=Fortmann |first3=Michael |url=https://books.google.com/books?id=9jy28vBqscQC&pg=PA332 |title=Balance of power: theory and practice in the 21st century |publisher=[[Stanford University Press]] |date=2004 |pages=332 |isbn=978-0-8047-5017-2 |access-date=5 December 2021 |archive-date=28 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231028174352/https://books.google.com/books?id=9jy28vBqscQC&pg=PA332#v=onepage&q&f=false |url-status=live }}</ref> 2025 წლის მონაცემებით, რუსეთს მსოფლიოში სიდიდით მესამე სამხედრო ხარჯები აქვს, რაც დაახლოებით 190 მილიარდ აშშ დოლარს, ანუ მშპ-ის 7,5 პროცენტს შეადგენს.<ref name="SIPRI-2020">{{Cite web |date=April 2026|title=Trends in Military Expenditure 2025|url=https://www.sipri.org/sites/default/files/2026-04/2604_milex_2025.pdf#page=2 |access-date=26 April 2026 |publisher=[[Stockholm International Peace Research Institute]]}}</ref> რუსეთის ჯარი ჰიბრიდული სისტემაა, რომელიც ერთმანეთს უთავსებს წვევამდელებსა და საკონტრაქტო მოსამსახურეებს;<ref>{{Cite web |title=Institute for the Study of War |url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/explainer-russian-conscription-reserve-and-mobilization |access-date=9 November 2024 |website=Institute for the Study of War |date=5 March 2022 |language=en |archive-date=9 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241109012636/https://www.understandingwar.org/backgrounder/explainer-russian-conscription-reserve-and-mobilization |url-status=live }}</ref> გარკვეული გამონაკლისების გარდა, რუსეთის კანონმდებლობა სამხედრო სამსახურის გავლის ერთწლიან ვალდებულებას აკისრებს ყველა მამაკაც მოქალაქეს 18-დან 27 წლამდე.<ref name="Law53-FZ">{{cite act|type=Federal Law|index=53-FZ|date=28 March 1998|legislature=[[State Duma]]|title=О воинской обязанности и военной службе|language=ru|trans-title=About military duty and military service|url=http://www.pravo.gov.ru/proxy/ips/?searchres=&bpas=cd00000&a3=102000505&a3type=1&a3value=&a6=&a6type=1&a6value=&a15=&a15type=1&a15value=&a7type=1&a7from=&a7to=&a7date=28.03.1998&a8=53-%D4%C7&a8type=1&a1=&a0=&a16=&a16type=1&a16value=&a17=&a17type=1&a17value=&a4=&a4type=1&a4value=&a23=&a23type=1&a23value=&textpres=&sort=7&x=67&y=18}} {{Cite web |url=http://www.pravo.gov.ru/proxy/ips/?start_search&bpas=cd00000&a3=102000505&a3type=1&a3value=&a6=&a6type=1&a6value=&a15=&a15type=1&a15value=&a7type=1&a7from=&a7to=&a7date=28.03.1998&a8=53-%EF%BF%BD%EF%BF%BD&a8type=1&a1=&a0=&a16=&a16type=1&a16value=&a17=&a17type=1&a17value=&a4=&a4type=1&a4value=&a23=&a23type=1&a23value=&textpres=&sort=7&x=67&y=18&fattrib=1 |title=Законодательство России. Расширенный поиск |access-date=8 October 2022 |archive-date=28 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200728121154/http://www.pravo.gov.ru/proxy/ips/?start_search&bpas=cd00000&a3=102000505&a3type=1&a3value=&a6=&a6type=1&a6value=&a15=&a15type=1&a15value=&a7type=1&a7from=&a7to=&a7date=28 |url-status=dead }}{{Cite web |url=http://www.pravo.gov.ru/proxy/ips/?start_search&bpas=cd00000&a3=102000505&a3type=1&a3value=&a6=&a6type=1&a6value=&a15=&a15type=1&a15value=&a7type=1&a7from=&a7to=&a7date=28.03.1998&a8=53-%EF%BF%BD%EF%BF%BD&a8type=1&a1=&a0=&a16=&a16type=1&a16value=&a17=&a17type=1&a17value=&a4=&a4type=1&a4value=&a23=&a23type=1&a23value=&textpres=&sort=7&x=67&y=18&fattrib=1 |title=Законодательство России. Расширенный поиск |access-date=8 October 2022 |archive-date=28 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200728121154/http://www.pravo.gov.ru/proxy/ips/?start_search&bpas=cd00000&a3=102000505&a3type=1&a3value=&a6=&a6type=1&a6value=&a15=&a15type=1&a15value=&a7type=1&a7from=&a7to=&a7date=28 |url-status=dead }}</ref><ref name=cia>Central Intelligence Agency, [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/ The World Fact Book: Russia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210109173026/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/ |date=9 January 2021 }}</ref> მიუხედავად იმისა, რომ 2000-იანი წლების დასაწყისიდან არსებობდა რიგების პროფესიონალიზაციის მცდელობები,<ref>[https://www.rand.org/pubs/research_reports/RRA1233-6.html Russian Military Personnel Policy and Proficiency: Reforms and Trends, 1991–2021] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241109012638/https://www.rand.org/pubs/research_reports/RRA1233-6.html |date=9 November 2024 }}; Anika Binnendijk, Dara Massicot, Anthony Atler, John J. Drennan, Khrystyna Holynska, Katya Migacheva, Marek N. Posard, Yuliya Shokh; published 15 August 2023.</ref> იგი კვლავაც ძლიერ არის დამოკიდებული წვევამდელებზე, ხოლო საკონტრაქტო სამხედრო მოსამსახურეები თავმოყრილი არიან საკადრო და ელიტურ ქვედანაყოფებში. 2022 წელს უკრაინაში რუსეთის შეჭრამდე წლებში, [[რუსეთის სახმელეთო ჯარები|სახმელეთო ჯარს]] დაევალა ბატალიონის ტაქტიკური ჯგუფების შექმნა ჩარიცხული ჯარისკაცებისგან და მათი განცალკევება წვევამდელთა ნაწილებისგან. ეს ქვედანაყოფები საბრძოლო მზადყოფნის უფრო მაღალ დონეზე იმყოფებოდნენ და რუსეთის კანონმდებლობით მათი განლაგება ქვეყნის ფარგლებს გარეთაც იყო შესაძლებელი.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|p=41}} მიუხედავად მისი აღქმული სამხედრო სიძლიერისა,<ref>{{Cite web |title=Understanding the Russian Military Today {{!}} Russia and Eurasia {{!}} CSIS |url=https://www.csis.org/programs/europe-russia-and-eurasia-program/projects/russia-and-eurasia/understanding-russian |access-date=9 November 2024 |website=www.csis.org |language=en |archive-date=9 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241109012638/https://www.csis.org/programs/europe-russia-and-eurasia-program/projects/russia-and-eurasia/understanding-russian |url-status=live }}</ref> ხარვეზები იქნა შემჩნეული რუსეთის მთლიან საბრძოლო ეფექტურობასა და მისი „უხეში ძალის“ ეფექტურად პროექცირების უნარში.<ref> *[https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IF/IF12606 Russian Military Performance and Outlook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241109012636/https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IF/IF12606 |date=9 November 2024 }} ''Congressional Research Services.'' Updated 10 October 2024. *[https://ecfr.eu/publication/brass-tacks-why-russias-military-fails-to-reform/ Brass tacks: Why Russia's military fails to reform], [[European Council on Foreign Relations]], 15 May 2024 *[https://www.unav.edu/web/global-affairs/global-maritime-power-russian-navy-faces-an-uncertain-future Global Maritime Power? Russia's Navy faces an uncertain future], [[Universidad de Navarra]], 10 June 2022 *[https://www.iiss.org/online-analysis/military-balance/2024/02/moscows-aerospace-forces-no-air-of-superiority/ Moscow's Aerospace Forces: No air of superiority], [[International Institute for Strategic Studies]] 7 February 2024 *[https://www.rand.org/pubs/research_reports/RRA2523-1.html Logistics and Sustainment in the Russian Armed Forces], [[Rand Corporation]], 15 November 2023</ref> მიმდინარე [[რუსეთ-უკრაინის ომი|რუსეთ-უკრაინის ომმა]] გამოავლინა ისეთი სუსტი მხარეები, როგორიცაა კორუფცია,<ref>{{Cite news |title="Вывозили на КАМАЗе". Как российские солдаты и офицеры воровали у армии трусы, берцы и бронежилеты |language=ru |work=BBC News Русская служба |url=https://www.bbc.com/russian/features-63177093 |access-date=17 December 2022 |archive-date=20 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221020044846/https://www.bbc.com/russian/features-63177093 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Kovalev |first=Alexey |title=As War Hits the Homefront, Russia's Defeat Inches Closer |url=https://foreignpolicy.com/2022/10/19/russia-ukraine-war-putin-defeat-retreat-mobilization-military-corruption/ |access-date=17 December 2022 |website=Foreign Policy |date=19 October 2022 |language=en-US |archive-date=17 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221217231239/https://foreignpolicy.com/2022/10/19/russia-ukraine-war-putin-defeat-retreat-mobilization-military-corruption/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=20 October 2022 |title='The army has nothing': new Russian conscripts bemoan lack of supplies |url=https://www.theguardian.com/world/2022/oct/20/the-army-has-nothing-new-russian-conscripts-bemoan-lack-of-supplies |access-date=17 December 2022 |website=The Guardian |language=en |archive-date=25 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230225102851/https://www.theguardian.com/world/2022/oct/20/the-army-has-nothing-new-russian-conscripts-bemoan-lack-of-supplies |url-status=live }}</ref> ხისტი მართვისა და კონტროლის სტრუქტურა,<ref>[https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IF/IF12606 Russian Military Performance and Outlook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241109012636/https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IF/IF12606 |date=9 November 2024 }} ''Congressional Research Services.'' Updated 10 October 2024.</ref> არასათანადო მომზადება<ref>[https://www.newsweek.com/russia-ground-forces-poorly-trained-antiquated-equipment-ukraine-counteroffensive-bakhmut-1800153 Russia's Ground Forces Poorly Trained and Using Antiquated Equipment: U.K.], NewsWeek, updated 16 May 2023</ref> და დაბალი საბრძოლო მოტივაცია.<ref>[https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IF/IF12606 Russian Military Performance and Outlook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241109012636/https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IF/IF12606 |date=9 November 2024 }} ''Congressional Research Service.'' Updated 10 October 2024.</ref> რუსეთის შეიარაღებულმა ძალამ დაკარგა ოკუპირებული/ანექსირებული ტერიტორიების ნაწილი. სხვა პრობლემები იყო საკუთარი აღჭურვილობის ფართომასშტაბიანი განადგურება და ფლანგვა, ასევე განსაკუთრებით მაღალი დანაკარგების მაჩვენებელი.<ref>{{Cite news |last1=Sonne |first1=Paul |last2=Lamothe |first2=Dan |last3=Ilyushina |first3=Mary |date=13 September 2022 |title=Rapid loss of territory in Ukraine reveals spent Russian military |url=https://www.washingtonpost.com/national-security/2022/09/13/putin-russia-military-spent-ukraine/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220914234329/https://www.washingtonpost.com/national-security/2022/09/13/putin-russia-military-spent-ukraine/ |archive-date=14 September 2022 |access-date=10 November 2022 |newspaper=[[The Washington Post]]}}</ref><ref name="The Economist">{{Cite news |date=28 February 2022 |title=The woes of the Russian war machine are big and real. Are they also temporary? |newspaper=[[The Economist]] |url=https://www.economist.com/europe/2022/02/28/the-woes-of-the-russian-war-machine-are-big-and-real-are-they-also-temporary |access-date=13 March 2022 |issn=0013-0613 |archive-date=13 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220313021041/https://www.economist.com/europe/2022/02/28/the-woes-of-the-russian-war-machine-are-big-and-real-are-they-also-temporary |url-status=live }}</ref><ref name="newyorker.com0">{{Cite web |date=11 March 2022 |title=The Russian Military's Debacle in Ukraine |url=https://www.newyorker.com/news/q-and-a/the-russian-militarys-debacle-in-ukraine |access-date=15 March 2022 |magazine=The New Yorker |archive-date=23 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220323052142/https://www.newyorker.com/news/q-and-a/the-russian-militarys-debacle-in-ukraine |url-status=live }}</ref> დასავლელი ანალიტიკოსების დაკვირვებით, რუსეთი კვლავაც იბრძვის სამხედრო პროფესიონალიზაციის მისაღწევად,<ref>{{Cite web |title=Russia has a military professionalism problem, and it is costing them in Ukraine |last1=Posard |first1=Marek N. |last2=Holynska |first2=Khrystyna |work=Breaking Defense |date=21 March 2022 |access-date=25 August 2022 |url=https://breakingdefense.com/2022/03/russia-has-a-military-professionalism-problem-and-it-is-costing-them-in-ukraine/ |archive-date=5 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220805231345/https://breakingdefense.com/2022/03/russia-has-a-military-professionalism-problem-and-it-is-costing-them-in-ukraine/ |url-status=live }}</ref> თუმცა ინარჩუნებს საკუთარი შესაძლებლობების სწრაფად აღდგენის უნარს და ფლობს „საბრძოლო გამოცდილებას“.<ref>{{Cite report |url=https://www.rand.org/pubs/commentary/2024/07/russias-speedy-military-rebuild-doesnt-tell-the-whole.html |title=Russia's Speedy Military Rebuild Doesn't Tell the Whole Story |last=Grisé |first=Michelle |date=5 July 2024 |language=en}}</ref><ref name="ap"/> რუსეთის შეიარაღებული ძალები რუსეთის უშიშროების საბჭოს უშუალო დაქვემდებარებაშია. ამ ფუნქციას იგი სხვა უწყებებთან — უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის სასაზღვრო ჯართან, ეროვნულ გვარდიასთან, შინაგან საქმეთა სამინისტროსთან, ფედერალური დაცვის სამსახურთან, საგარეო დაზვერვასა და საგანგებო სიტუაციების სამინისტროსთან ერთად ასრულებს. ==ისტორია== ===ჩამოყალიბება და ადრეული ისტორია (1991–2008)=== [[საბჭოთა კავშირი]] ოფიციალურად [[1991]] წლის 25 დეკემბერს [[სსრკ-ის დაშლა|დაიშალა]]. მომდევნო ერთი წლის განმავლობაში ერთიანობის შენარჩუნებისა და საბჭოთა შეიარაღებული ძალების „დამოუკიდებელ სახელმწიფოთა თანამეგობრობის“ ([[დსთ]]) ჯარად გარდაქმნის მცდელობები წარუმატებლად დასრულდა. დროთა განმავლობაში, ახლად წარმოქმნილ რესპუბლიკებში დისლოცირებულმა ცალკეულმა შენაერთებმა ერთგულება საკუთარ ეროვნულ მთავრობებს შეჰფიცეს, დამოუკიდებელ სახელმწიფოებს შორის გაფორმებულმა ხელშეკრულებებმა კი სამხედრო აქტივები საბოლოოდ დაანაწილა.{{sfn|Odom|1998|pages=369-387}} მარშალი ევგენი შაპოშნიკოვი ცდილობდა დსთ-ს ერთიანი შეიარაღებული ძალა შეექმნა,{{sfn|Odom|1998|page=375}} თუმცა 1992 წლის მაისში პრეზიდენტმა ბორის ელცინმა რუსეთის ფედერაციის თავდაცვის სამინისტრო დააფუძნა.{{sfn|Odom|1998|pages=385-386}} [[1992]] წლის 7 მაისს [[ბორის ელცინი|ელცინმა]] ხელი მოაწერა ბრძანებულებას რუსეთის შეიარაღებული ძალის ჩამოყალიბების შესახებ და უმაღლესი მთავარსარდლის მოვალეობაც თავად შეითავსა.<ref>{{cite web|url=http://www.politika.su/prav/minobor.html|script-title=ru:Министерство обороны Российской Федерации|trans-title=Ministry of Defence of the Russian Federation|language=ru|publisher=Politika.su|access-date=24 March 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121221184734/https://www.politika.su/prav/minobor.html|archive-date=21 December 2012}}</ref> თავდაცვის მინისტრი პოლკოვნიკ-გენერალი პაველ გრაჩოვი გახდა, რომელსაც პოსტზე დანიშვნისთანავე რუსეთის არმიის პირველი გენერლის წოდება მიენიჭა. [[1993]] წლის ბოლოსთვის დსთ-ს სამხედრო სტრუქტურები უკვე მხოლოდ სამხედრო თანამშრომლობის ფორმატად იქცა.<ref>The Staff for Coordinating Military Cooperation was established as the CIS Joint Armed Forces High Command in March 1992 and then reorganised as the Coordinating Staff in August 1993. It quickly became a very weak body as the new states' authorities asserted their control over their own armed forces. (Russia and NIS Mineral Industry Handbook, International Business Publications, 2007.) Army General [[Vladimir Yakovlev (general)]] appears to have become Chief of the Staff in June 2001 (DS2002-0819).</ref> გრაჩოვი და მისი მოკავშირეები ყველანაირად ცდილობდნენ შაპოშნიკოვისთვის ძირი გამოეთხარათ,{{sfn|Odom|1998|page=375}} ამ უკანასკნელის მცდელობებს კი წინააღმდეგობას ახლად დამოუკიდებელი სახელმწიფოებიც უწევდნენ.{{sfn|Odom|1998|page=376}} 1992 წლის მაისში რუსეთის თავდაცვის სამინისტროს შექმნა საბჭოთა სამხედრო მანქანის პრაქტიკულ დასასრულს ნიშნავდა; შაპოშნიკოვი და მისი მცირერიცხოვანი პერსონალი მოსკოვის ცენტრში მდებარე გენშტაბისა და თავდაცვის სამინისტროს შენობებიდან გამოასახლეს და ქალაქის გარეუბანში, [[ვარშავის პაქტი]]ს ყოფილ შტაბ-ბინაში გადაიყვანეს. დსთ-ს ერთიანი შეიარაღებული ძალის არსებობის ილუზია 1993 წლის ივნისამდე გაგრძელდა — მანამ, სანამ რუსეთის თავდაცვის სამინისტრომ მისი დაფინანსება საბოლოოდ არ შეწყვიტა, რის შემდეგაც შაპოშნიკოვი მთავარსარდლის პოსტიდან გადადგა.{{sfn|Odom|1998|page=386-387}} გარდა იმისა, რომ ახალმა რუსულმა მთავრობამ კონტროლი დაამყარა ყოფილი საბჭოთა შინაგანი ჯარებისა და [[სსრკ-ის სახელმწიფო უშიშროების კომიტეტი]] (კგბ) სასაზღვრო ჯარების დიდ ნაწილზე, როგორც ჩანს, ერთადერთი დამოუკიდებელი ნაბიჯი თავდაცვის სფეროში, რომელიც მათ 1992 წლის მარტამდე გადადგეს, ეროვნული გვარდიის ჩამოყალიბების შესახებ განცხადება იყო.<ref>For some early discussion on this period, see Richard Woff, "A Russian Army", ''[[Jane's Intelligence Review]]'', May 1992, 198-200. See also ''Voenniy vestnik'' No 12, 1991.</ref> [[1995]] წლამდე იგეგმებოდა სულ მცირე 11 ბრიგადის შექმნა, თითოეულში 3,000-დან 5,000-მდე წევრით, ხოლო პირადი შემადგენლობის საერთო რაოდენობა 100,000-ს არ უნდა გასცდენოდა. ეროვნული გვარდიის სამხედრო ნაწილები 10 რეგიონში უნდა განლაგებულიყო, მათ შორის მოსკოვში (სამი ბრიგადა) და კიდევ რამდენიმე მნიშვნელოვან ქალაქსა და მხარეში. მხოლოდ მოსკოვში 15,000-მა ადამიანმა გამოთქვა ახალ რუსულ ჯარში მსახურის სურვილი, რომელთა უმეტესობაც საბჭოთა შეიარაღებული ძალების ყოფილი სამხედრო მოსამსახურე იყო. საბოლოოდ, პრეზიდენტმა ელცინმა წარადგინა ბრძანებულება „რუსული გვარდიის დროებითი მდგომარეობის შესახებ“, თუმცა ის პრაქტიკაში აღარ განხორციელებულა.<ref name="Korotkaya Russian gvardii.">{{cite web|url=http://tsiganok.ru/vpa/reforma/doc/260 |title=Short life of the new Russian Guard |publisher=Tsiganok.ru |date=21 December 2006 |access-date=24 March 2014}}</ref> 1990-იანი წლების განმავლობაში, თავდაცვის სამინისტროს გარდა, კიდევ თორმეტ სხვა უწყებას ჰყავდა საკუთარი სამხედრო ფორმირებები; მათ „ძალოვანი სამინისტროების“ სახელით იცნობდნენ.{{sfn|de Haas|2011|page=8}} მომდევნო რამდენიმე წლის განმავლობაში რუსულმა ჯარებმა დატოვეს ცენტრალური და აღმოსავლეთი ევროპა, ისევე როგორც ზოგიერთი ახლადდამოუკიდებელი პოსტსაბჭოთა სახელმწიფო. რამდენიმე ქვეყანასთან გაფორმებული ხელშეკრულებების თანახმად, ამ რეგიონების უმეტესობიდან უკანასკნელი სამხედრო შენაერთები [[1994]] წლის 31 აგვისტოსთვის იქნა გაყვანილი.<ref>{{Cite journal |last=Atkins |first=Arthur G. |title=Budget Cuts, Troop Withdrawals Shake, Reshape Russian Military |journal=Arms Control Today |volume=24 |issue=3 |date=1994 |page=25 |jstor=23625516 |url=http://www.jstor.org/stable/23625516 |access-date=25 January 2026 }}</ref> ბელარუსთან, ყაზახეთთან და უკრაინასთან მიღწეული შეთანხმებების საფუძველზე, საბჭოთა ბირთვული ძალები ან განიარაღდა, ან რუსეთს დაუბრუნდა, თუმცა ჩვეულებრივმა (კონვენციურმა) შეიარაღებულმა ძალებმა ბევრად მეტი პრობლემა შექმნა.{{sfn|DIA 2017|pages=9-10}} მიუხედავად იმისა, რომ ჯარების გაყვანა ძირითადად მშვიდობიანად მიმდინარეობდა და მთელი ქვედანაყოფები ეტაპობრივად გადადიოდნენ რუსეთის ფედერაციაში, ზოგიერთი შენაერთი მაინც დარჩა ახლადდამოუკიდებელ ქვეყნებში. ასეთები იყო, მაგალითად: შავი ზღვის ფლოტი უკრაინაში, მე-14 არმია [[მოლდოვა]]ში და სხვა ნაწილები [[საქართველო]]სა და [[ტაჯიკეთი|ტაჯიკეთში]]. ზოგიერთი მათგანი ადგილობრივ ეთნიკურ თუ პოლიტიკურ კონფლიქტებშიც კი ჩაერთო. რუსეთი დღემდე ინარჩუნებს რამდენიმე სამხედრო ბაზას უცხო ქვეყნებში, განსაკუთრებით კი ყოფილ საბჭოთა რესპუბლიკებში.{{sfn|DIA 2017|page=10}} ბორის ელცინის პრეზიდენტობის დროს სამხედრო რეფორმები ძირითადად პერსონალის შემცირებასა და შეიარაღებული ძალების რესტრუქტურიზაციაზე იყო ფოკუსირებული. 1992 წელს ჯარი ხუთი შტოსგან შედგებოდა: სახმელეთო ჯარები, სამხედრო-საზღვაო ფლოტი, სამხედრო-საჰაერო ძალები, სტრატეგიული დანიშნულების სარაკეტო ჯარები და საჰაერო თავდაცვის ძალები. 2001 წლისთვის საჰაერო თავდაცვის ძალები სამხედრო-საჰაერო ძალებს მიუერთეს, ხოლო სტრატეგიული დანიშნულების სარაკეტო ჯარები დამოუკიდებელ სამხედრო გვარეობად ჩამოაქვეითეს. 1990-იანი წლების ბოლოს გენერალური შტაბის უფროს ანატოლი კვაშნინსა და თავდაცვის მინისტრ იგორ სერგეევს შორის სერიოზული დავა მიმდინარეობდა იმის თაობაზე, თუ რომელი მიმართულების დაფინანსებისთვის მიენიჭებინათ პრიორიტეტი — ჩვეულებრივი (კონვენციური) თუ ბირთვული ძალებისთვის. საბოლოოდ, ბირთვული ძალები უფრო მნიშვნელოვნად მიიჩნიეს, რის შედეგადაც საზღვაო ფლოტის, სამხედრო-საჰაერო ძალებისა და საჰაერო თავდაცვის ძალების შემადგენლობა განახევრდა, ხოლო ყველაზე დიდი დარტყმა სახმელეთო ჯარებმა განიცადა, რომელიც ორი მესამედით შეამცირეს.{{sfn|de Haas|2011|page=9}} შეიარაღებული ძალების საერთო რაოდენობა [[1992]] წლის 2 720 000-იანი შემადგენლობიდან [[2000]] წლისთვის 1 004 000-მდე შემცირდა. ამავე პერიოდში სახმელეთო ჯარები 1 400 000-დან 348 000-მდე შემცირდა; სამხედრო-საჰაერო და საჰაერო თავდაცვის ძალები, შესაბამისად, 300 000 და 356 000-დან — გაერთიანებულ 184 600-მდე; საზღვაო ფლოტი 320 000-დან 171 500-მდე; ხოლო სტრატეგიული დანიშნულების სარაკეტო ჯარები 181 000-დან 149 000-მდე ჩამოვიდა.{{sfn|de Haas|2011|page=10}} 1990-იანი წლების ბოლოს საჰაერო-სადესანტო ჯარების შემადგენლობაც შემცირდა 64 300-დან 48 500-მდე.<ref>{{Cite web |title=Russian Airborne Assault Troops [VDV] |date=7 September 2000 |access-date=26 January 2026 |work=[[Federation of American Scientists]] |url=https://nuke.fas.org/guide/russia/agency/army-vdv.htm }}</ref> 1998 წელს სახმელეთო ჯარების მთავარსარდლის პოსტი დროებით გააუქმეს და იგი სახმელეთო ჯარების მთავარი სამმართველოთი ჩაანაცვლეს.<ref name="CurrentHistory-1998">{{Cite journal |last=Herspring |first=Dale R. |title=Russia's Crumbling Military |journal=[[Current History]] |volume=97 |issue=621 |date=1998 |pages=325–328 |doi=10.1525/curh.1998.97.621.325 |jstor=45317843. }}</ref> რუსეთის ბაზებზე ჯარების მოულოდნელმა დაბრუნებამ (სადაც მათთვის სათანადო საცხოვრებელი პირობებიც კი არ არსებობდა) და სამხედრო ხარჯების მკვეთრმა შეკვეცამ — რაც გამოწვეული იყო საბაზრო ეკონომიკაზე გადასვლის პროცესში ქვეყანაში შექმნილი მძიმე ეკონომიკური კრიზისით — ფართომასშტაბიანი სოციალური და ეკონომიკური პრობლემები წარმოშვა. ამ ყოველივემ გამოიწვია სამხედრო დისციპლინის მკვეთრი გაუარესება; გახშირდა დანაშაული და კიდევ უფრო მწვავედ იჩინა თავი წვევამდელთა შორის მანამდეც არსებულმა სასტიკმა არაფორმალურმა ურთიერთობებმა, ე.წ. „დედოვშჩინამ“ (უფროსკლასელობამ), რამაც, თავის მხრივ, ახალწვეულებს ჯარიდან თავის არიდებისკენ უბიძგა. სამხედრო სამსახური ბევრმა ოფიცერმა და სერჟანტმა დატოვა. ამასთანავე, კატასტროფულად დაეცა აღჭურვილობის მოვლა-პატრონობისა და სამხედრო მომზადების დონე. [[1998]] წლის მონაცემებით, [[1992]] წლის შემდეგ ქვეყანაში დივიზიის დონეზე მაღალი არანაირი სამხედრო წვრთნები აღარ ჩატარებულა, ხოლო პილოტების წლიური ფრენის დრო 25 საათამდე შემცირდა, რაც ბევრად ჩამოუვარდებოდა ნატოს წევრი ქვეყნების მაჩვენებლებს. არმიის ეს დაუძლურება აშკარა გახდა [[ჩეჩნეთის პირველი ომი|ჩეჩნეთის პირველი ომის]] დროს (1994–1996 წლებში), როდესაც რუსულმა ჯარებმა ვერ შეძლეს სეპარატისტების დამორჩილება ჩეჩნეთსა და ჩრდილოეთ კავკასიაში.<ref name="CurrentHistory-1998" />{{sfn|DIA 2017|pages=10-11}}<ref>{{Cite journal |last=Lambeth |first=Benjamin S. |title=Russia's Wounded Military |work=Foreign Affairs |volume=74 |issue=2 |date=1995 |pages=86–98 |doi=10.2307/20047044 |jstor=20047044 }}</ref> რაც შეეხება საერთაშორისო ასპარეზს, რუსეთმა სამშვიდობო მისიებით ჯარები 1992 წლიდან [[ხორვატია]]სა და [[ბოსნია-ჰერცეგოვინა]]ში განათავსა, ხოლო [[1999]] წლიდან — [[კოსოვო]]ში.<ref>{{Cite book |editor-last1=Mackinlay |editor-first1=John |editor-last2=Cross |editor-first2=Peter |year=2003 |title=Regional peacekeepers: The paradox of Russian peacekeeping |publisher=[[United Nations University]] |location=Tokyo |pages=34, 37, 193–194 |url=https://collections.unu.edu/eserv/UNU:2429/ebrary9280810790.pdf |isbn=92-808-1079-0 }}</ref> [[ვლადიმერ პუტინი]]ს პრეზიდენტობის ადრეულ პერიოდში არმია კვლავ დიდწილად ინარჩუნებდა მასობრივი მობილიზაციის სტრუქტურას და აღჭურვილი იყო საბჭოთა დროინდელი ტექნიკით.{{sfn|DIA 2017|page=12}} პუტინის მმართველობისას უშიშროების საბჭო ეროვნული უსაფრთხოების პოლიტიკის კოორდინაციის მთავარ ინსტიტუტად იქცა, რამაც შეზღუდა თავდაცვის სამინისტროსა და გენერალური შტაბის გავლენები და შექმნა ბევრად უფრო ერთიანი სამხედრო მართვის სისტემა, ვიდრე ელცინის წლებში არსებობდა.{{sfn|de Haas|2011|page=11}} [[2002]] წლის სახელმწიფო შეიარაღების პროგრამამ აღიარა, რომ 1990-იან წლებში შეკვეთების უმეტესობა შეუსრულებელი დარჩა. ამიტომ, ახალმა გეგმამ პრიორიტეტი კვლევებსა და განვითარებას მიანიჭა, ხოლო ახალი ტექნიკის შესყიდვების დაწყება 2008 წლის შემდგომი პერიოდისთვის გადადო.{{sfn|de Haas|2011|page=13}} შეიარაღებული ძალებისთვის სერიოზულ დაბრკოლებად რჩებოდა კორუფციაც. 2008 წლის იანვარში, ნორვეგიის თავდაცვის კვლევითი ინსტიტუტის უფროსმა მეცნიერ-თანამშრომელმა, ტორ ბუკვოლმა განაცხადა: „ელცინის პუტინით ჩანაცვლებას მინიმალური გავლენა ჰქონდა რუსეთის სამხედრო კორუფციაზე. პუტინმა, მიუხედავად მისი სურვილისა — აღედგინა რუსეთის ძლიერება — არ გამოავლინა მზაობა ან უნარი იმისა, რომ კორუფციის პრობლემას სერიოზულად შებრძოლებოდა“.<ref>{{Cite journal |last=Bukkvoll |first=Tor |date=January 2008 |title=Their Hands in the Till: Scale and Causes of Russian Military Corruption |url=http://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0095327X06294622 |journal=Armed Forces & Society |language=en |volume=34 |issue=2 |pages=259–275 |doi=10.1177/0095327X06294622 |s2cid=145238073 |issn=0095-327X |access-date=4 November 2023 |archive-date=4 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231104010436/https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0095327X06294622 |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> ===სერდიუკოვის რეფორმა (2008–2012)=== {{მთავარი|რუსეთის სამხედრო რეფორმა (2008)}} [[2008]] წლის ოქტომბერში, ანატოლი სერდიუკოვმა, რომელიც თავდაცვის მინისტრის პოსტს [[2007]]-დან [[2012]] წლამდე იკავებდა, გენერალური შტაბის უფროსთან, გენერალ ნიკოლაი მაკაროვთან ერთად, წამოიწყო სამხედრო რეფორმა სახელწოდებით „ახალი იერი“. ეს ცვლილებები შეფასდა, როგორც „ყველაზე რადიკალური გარდაქმნები რუსეთის არმიაში 1918 წელს წითელი არმიის შექმნის შემდეგ“<ref name="RAND-2025">{{Cite journal |last1=Grisé |first1=Michelle |last2=Cozad |first2=Mark |last3=Dowd |first3=Anna M. |last4=Kennedy |first4=John |last5=Kepe |first5=Marta |last6=De Lataillade |first6=Clara |last7=Marcinek |first7=Krystyna |last8=Woodworth |first8=David |title=How Will Russia Reconstitute Its Military After the Ukraine Conflict? |date=27 March 2025 |journal=[[RAND Corporation]] |access-date=25 January 2026 |url=https://www.rand.org/pubs/research_briefs/RBA2713-2.html }}</ref> და როგორც „პროცესი, რომელსაც ტრადიციული, მობილიზაციაზე ორიენტირებული ჯარი მუდმივ საბრძოლო მზადყოფნაში მყოფ ძალად უნდა გადაექცია“.<ref>{{Cite web |last=Persson |first=Gudrun |title=In the Service of Russia - Book Review |date=5 June 2019 |access-date=25 January 2026 |work=[[NATO Defense College]] |url=https://www.ndc.nato.int/in-the-service-of-russia/ }}</ref> 1990-იანი წლების განმავლობაში მასშტაბური რეფორმების ჩატარების წინა მცდელობები დიდწილად ჩაიშალა, ხოლო ყველაზე თვალსაჩინო ცვლილება მხოლოდ რუსეთის საჰაერო თავდაცვის ძალების სამხედრო-საჰაერო ძალებთან გაერთიანება იყო.<ref name="RAND-2025" /> „ახალი იერის“ რეფორმისთვის ნიადაგი მოამზადა სერგეი ივანოვმა (თავდაცვის მინისტრი [[2001]]-[[2007]] წლებში), რომელიც წვევამდელებისა და ოფიცრების რაოდენობის შემცირებას და პროფესიონალი, საკონტრაქტო სამხედროების წილის გაზრდას მოითხოვდა.<ref name="IISS-2020">{{Cite web |title=An introduction to Russia's military modernisation |date=30 September 2020 |access-date=25 January 2026 |work=[[International Institute for Strategic Studies]] |url=https://www.iiss.org/online-analysis/online-analysis/2020/09/rmm-introduction/ }}</ref> [[2008]] წლიდან დაწყებულ ცვლილებათა შორის იყო მანამდე არსებული ცხრა სამხედრო ოლქის ნაცვლად ოთხი ახალი ოლქის შექმნა, რომელთაც, ძველი ფუნქციების (ჯარების ფორმირება და უზრუნველყოფა) გარდა, ახლა უკვე უშუალო საბრძოლო მართვის როლიც მიენიჭათ.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=256}} სახმელეთო ჯარებში დივიზიების უმეტესობა გაუქმდა და მათ ნაცვლად შეიქმნა ცალკეული მანევრული ბრიგადები; გეგმის მიხედვით, ისინი სრულად უნდა ყოფილიყვნენ დაკომპლექტებულნი პერსონალით, მზადყოფნის უფრო მაღალი დონე ჰქონოდათ და მოდერნიზებული ან სრულიად ახალი ტექნიკით აღჭურვილიყვნენ.<ref name="IISS-2020" />{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=246}} სამხედრო-საზღვაო ფლოტმა მიიღო ახალი წყალქვეშა ნავები და მცირე ზედაპირული ხომალდები, ხოლო გაზრდილი ინვესტიციებით სარგებელი საჰაერო-კოსმოსურმა ძალებმაც ნახეს.<ref name="IISS-2020" /> ლოგისტიკური უზრუნველყოფის მრავალი შტო ერთიან სარდლობაში — რუსეთის შეიარაღებული ძალების ზურგის უზრუნველყოფაში გაერთიანდა.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=156-157}} ასევე ჩამოყალიბდა ბატალიონის ტაქტიკური ჯგუფები, რომლებიც სრულად პროფესიონალი, საკონტრაქტო ჯარისკაცებით იყო დაკომპლექტებული, თუმცა ყოველ ორ ასეთ ბატალიონზე მოდიოდა ერთი ბატალიონი, რომელიც წვევამდელებით იყო შევსებული.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=156-157}} [[სირიის სამოქალაქო ომი|სირიის სამოქალაქო ომში]] ინტერვენციის წყალობით, რუსეთის შეიარაღებულმა ძალებმა უზარმაზარი გამოცდილება დააგროვეს, რამაც მათ ახალი ტექნიკისა და მართვისა და კონტროლის სისტემების გამოცდის შესაძლებლობაც მისცა. ამ კამპანიის დროს საბრძოლო მოქმედებებში პირველად გამოიყენეს ავიამზიდი „ადმირალი კუზნეცოვი“. [[2017]] წლის მონაცემებით, [[სირია]]ში 48 000-ზე მეტი სამხედრო მოსამსახურე იყო დისლოცირებული, ხოლო [[2021]] წლისთვის, საჰაერო-კოსმოსური ძალების პილოტების 90%-მა იქ როტაციის წესით სამსახური უკვე გავლილი ჰქონდა.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=260}} ===გადაიარაღება და ომები სირიასა და უკრაინაში (2012–2022)=== [[ფაილი:Vladimir Putin in Khmeimim Air Base in Syria (2017-12-11) 01.jpg|მინი|რუსი ჯარისკაცები ხმეიმის საჰაერო ბაზაზე, 2017 წლის დეკემბერს]] სერდიუკოვის მინისტრობის დროს გატარებულმა რეფორმამ სამხედრო ელიტის ბევრ წარმომადგენელში აზრთა სერიოზული სხვადასხვაობა და უკმაყოფილება გამოიწვია.{{sfn|DIA 2017|page=13}} [[2012]] წლის შემდეგ, როდესაც თავდაცვის მინისტრად [[სერგეი შოიგუ]], ხოლო გენერალური შტაბის უფროსად გენერალი [[ვალერი გერასიმოვი]] დაინიშნენ, მათ ამ რეფორმების ნაწილის გაუქმება დაიწყეს.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=156-157}} შოიგუმ შეინარჩუნა რეფორმის ძირითადი არსი, მათ შორის ფართომასშტაბიანი სტრუქტურული და შესყიდვებთან დაკავშირებული ცვლილებები, თუმცა უარი თქვა მის ყველაზე სადავო ასპექტებზე.<ref name="CSIS-2021">{{Cite web |last=Shamiev |first=Kirill |title=Understanding Senior Leadership Dynamics within the Russian Military |date=20 July 2021 |access-date=27 January 2026 |work=Center for Strategic and International Studies |url=https://www.csis.org/analysis/understanding-senior-leadership-dynamics-within-russian-military }}</ref> ზოგიერთი დივიზია აღადგინეს — მათ შორის ცნობილი ტამანსკაიასა და კანტემიროვსკაიას დივიზიებიც{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=246}} — თუმცა ისინი აღარ იყვნენ ისეთი მრავალრიცხოვანნი, როგორც წარსულში.[60] 2008 წლის [[რუსეთ-საქართველოს ომი (2008)|რუსეთ-საქართველოს ომის]] დროს გამოვლენილი მრავალი ნაკლოვანება ამ რეფორმის წყალობით აღმოიფხვრა, რაც აშკარად გამოჩნდა 2014 წელს რუსეთის მიერ [[ყირიმის ანექსია რუსეთის ფედერაციის მიერ|ყირიმის ანექსიის]] დროს.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=256}} 2014 წლის დასაწყისში რუსულმა სპეცდანიშნულების რაზმებმა, საჰაერო-სადესანტო ჯარებმა და საზღვაო ქვეითებმა ყირიმზე კონტროლი სწრაფად დაამყარეს. ამასთანავე, რუსეთის არმია აქტიურად მუშაობდა პრორუსული სეპარატისტული ძალების მობილიზებაზე, გაწვრთნასა და აღჭურვაზე დონბასში 2014 წლის დასაწყისში დაწყებული ომის დროს.{{sfn|DIA 2017|page=13}} [[2015]] წლის ივლისში, მას შემდეგ რაც [[ისლამური სახელმწიფო|„ისლამურმა სახელმწიფომ“]] (ISIS) ფრონტზე წინ წაიწია, სირიამ რუსეთს სამხედრო დახმარება სთხოვა. აგვისტოში მხარეებს შორის გაფორმდა შეთანხმება რუსეთის არმიის მიერ ხმეიმისის ავიაბაზისა და ტარტუსის სამხედრო-საზღვაო ბაზის გამოყენების შესახებ, ხოლო სექტემბრიდან სირიაში რუსული თვითმფრინავებისა და ხომალდების ჩასვლა დაიწყო. რუსეთმა საჰაერო დარტყმები 2015 წლის 30 სექტემბერს წამოიწყო. 2015 წლის შემოდგომაზე რუსული ძალები სირიის არაბულ შეიარაღებულ ძალებს [[ჰამა|ჰამას]], [[ჰომსი|ჰომსისა]] და [[ალეპო]]ს რეგიონებში შეტევების განხორციელებაში დაეხმარნენ. რამდენიმეთვიანი საომარი პაუზის შემდეგ, [[2016]] წლის ზაფხულსა და შემოდგომაზე, რუსეთი სირიის რეჟიმს დაეხმარა მთელ რიგ თავდასხმებში, რომელთა შედეგადაც სირიის ოპოზიციას ქალაქი ალეპო წაართვეს. რუსული ძალები სირიის არმიას „ისლამური სახელმწიფოსგან“ [[პალმირა]]ს დაბრუნებაშიც დაეხმარნენ — ჯერ 2016 წლის მარტში, ხოლო შემდეგ ხელახლა 2017 წლის მაისში. მათ ასევე მხარი დაუჭირეს მასშტაბურ კამპანიას ISIS-ის წინააღმდეგ ცენტრალურ სირიაში, [[ევფრატი]]ს მდინარის ხეობამდე, რაც 2017 წლის ბოლომდე გაგრძელდა. 2017 წლის ნოემბერში გამოცხადდა სირიიდან რუსული ჯარების ნაწილობრივი გაყვანის შესახებ, რასაც სამხედრო ოპერაციების კლება მოჰყვა. [[2019]] წლის აგვისტოში კი ოფიციალურად აღინიშნა, რომ რუსეთის სამხედრო ფრენები „მინიმუმამდე შემცირდა და სრულდებოდა მხოლოდ საბრძოლო მომზადებისა და დაზვერვის მიზნით“.{{sfn|DIA 2017|page=13}} სტრატეგიული კვლევების საერთაშორისო ინსტიტუტის შეფასებით, [[2020]] წლისთვის რუსეთის სახმელეთო ჯარები მიიჩნეოდა „უფრო მცირერიცხოვან, თუმცა ბევრად უფრო ბრძოლისუნარიან ძალად, ვიდრე ისინი 1990-იანი წლების შუა პერიოდში იყვნენ“, ხოლო საჰაერო-სადესანტო ჯარები და რეორგანიზებული სპეციალური ოპერაციების ძალები ასევე წარმოადგენდნენ რუსეთის მაღალი საბრძოლო მზადყოფნის პოტენციალის ნაწილს.{{sfn|Blanc|Demus|Evans|Grisé|2023|pages=80-83}} თუმცა, უკრაინასთან სრულმასშტაბიან ომში მზარდი დანაკარგების შესავსებად ჯარების ფორმირების სასწრაფო ტემპებით გაზრდის აუცილებლობის გამო, შოიგუს მიერ 2022 წლის დეკემბერში გამოცხადებული რეფორმის გეგმა ზოგიერთმა ამერიკელმა სამხედრო დამკვირვებელმა შეაფასა, როგორც 2008 წლის „ახალი იერის“ რეფორმის დასამარება. ეს ახალი გეგმა აქცენტს აკეთებს მობილიზაციაზე, ასევე უფრო მეტი ისეთი ქვედანაყოფის შექმნაზე, რომლებიც დაკომპლექტებულნი იქნებიან როგორც წვევამდელებით, ისე საკონტრაქტო ჯარისკაცებით, და იგი „არსებითად აღადგენს საბჭოთა შეიარაღებულ ძალებს თანამედროვე რუსეთის ფედერაციაში“.{{sfn|Blanc|Demus|Evans|Grisé|2023|pages=88-90}} ===რუსეთ-უკრაინის ომი (2022 წლიდან დღემდე)=== [[2022]] წლის 24 თებერვალს, რუსეთის პრეზიდენტმა ვლადიმერ პუტინმა გასცა ბრძანება შეიარაღებული ძალების მიერ უკრაინაში რუსეთის შეჭრის დაწყების შესახებ.<ref>{{cite news |title='Terrible toll': Russia's invasion of Ukraine in numbers |url=https://www.euractiv.com/section/global-europe/news/terrible-toll-russias-invasion-of-ukraine-in-numbers/ |work=[[Euractiv]] |date=14 February 2023 |access-date=19 March 2023 |archive-date=12 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230712061818/https://www.euractiv.com/section/global-europe/news/terrible-toll-russias-invasion-of-ukraine-in-numbers/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last1=Hussain |first1=Murtaza |title=The War in Ukraine Is Just Getting Started |url=https://theintercept.com/2023/03/09/ukraine-war-russia-iran-iraq/ |work=The Intercept |date=9 March 2023 |access-date=19 March 2023 |archive-date=18 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230518234805/https://theintercept.com/2023/03/09/ukraine-war-russia-iran-iraq/ |url-status=live }}</ref> რუსეთის გენერალურმა შტაბმა ოპერაციაში ჩართულ თავის ოთხ საჯარისო დაჯგუფებას{{efn|A group of forces has permanently assigned Ground Forces field armies or direct-reporting army corps, and is assigned Airborne Forces or Naval Infantry units as needed.}} ხუთი სტრატეგიული მიმართულება განუსაზღვრა. ეს მიმართულებები იყო: [[კიევი]] — ძალების აღმოსავლეთ დაჯგუფებისთვის, რაც მთავარ დარტყმას წარმოადგენდა; [[ბროვარი]] — ცენტრალური დაჯგუფებისთვის; და [[პოლტავა]] — დასავლეთ დაჯგუფებისთვის. ძალების სამხრეთ დაჯგუფებას ორი მიმართულება ჰქონდა: დონეცკის ოლქის ქალაქ [[მარიუპოლი]]სკენ და [[ყირიმი]]ს დასავლეთით, [[ხერსონი]]სკენ. მას შემდეგ, რაც 2022 წლის მარტში კიევზე შეტევა ჩაიშალა და მასზე უარი თქვეს, მარიუპოლის მიმართულებით იერიში მთავარ დარტყმად იქცა. სამხრეთის დაჯგუფება ერთადერთი აღმოჩნდა, რომელმაც დასახულ საწყის მიზნებს მიაღწია — მან აჯობა უკრაინის შეიარაღებულ ძალებს სამხრეთ უკრაინაში მანევრირებაში და დიდ სამხედრო ძალაs მოუყარა თავი მარიუპოლთან. 2022 წლის მაისისთვის, აღმოსავლეთისა და ცენტრის დაჯგუფებები ფრონტიდან გაიყვანეს, აღადგინეს და უკრაინის სამხრეთ-აღმოსავლეთში გადაისროლეს, ხოლო დასავლეთის დაჯგუფება ხარკოვის ოლქისკენ გადააადგილეს.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pp=31–32, 39-45}} 2022 წლის 10 აპრილს ოპერაციის უშუალო მართვა სამხედრო ასპარეზზე გენერალმა ალექსანდრ დვორნიკოვმა გადაიბარა.<ref>{{Cite news |last1=Burns |first1=Robert |last2=Yen |first2=Hope |date=10 April 2022 |title=US doubts new Russian war chief can end Moscow's floundering |publisher=AP News |url=https://apnews.com/article/russia-appoints-new-ukraine-war-commander-dvornikov-225f976f9abfb5aff6154ac3b77c21e6 |access-date=3 June 2022 |archive-date=5 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220605060139/https://apnews.com/article/russia-appoints-new-ukraine-war-commander-dvornikov-225f976f9abfb5aff6154ac3b77c21e6?utm_source=Twitter&utm_medium=AP&utm_campaign=SocialFlow |url-status=live }}</ref> თუმცა, გენერალური შტაბი ოპერაციას თავდაპირველად მოსკოვიდან ხელმძღვანელობდა, ვიდრე 2022 წლის ოქტომბერში ძალების ცალკეული გაერთიანებული დაჯგუფება (დროებითი ოპერატიული სარდლობა) ჩამოყალიბდებოდა.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pp=31–32}} 2022 წლის ივლისში, იმავდროულად, როდესაც შეიარაღებულმა ძალებმა მძიმე დანაკარგების განცდა დაიწყეს, სახმელეთო ჯარებმა საბრძოლო მასალის განთავსება დაიწყეს იმ შენობებში ან მათ სიახლოვეს, სადაც ხშირად დადიოდნენ მშვიდობიანი მოქალაქეები, რათა ისინი „ცოცხალ ფარად“ გამოეყენებინათ; ეს, როგორც ჩანს, განპირობებული იყო იმით, რომ უკრაინულმა [[HIMARS]]-ის სისტემებმა სასწორი რუსეთის არტილერიით გამოფიტვის სტრატეგიის საზიანოდ გადახარა.<ref name="jpalj">{{cite news |last1=Psaropoulos |first1=John |title=Russia resumes eastern Ukraine offensive and expands war aims |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/7/21/russia-resumes-hostilities-as-ukraine-targets-ammunition |publisher=Al Jazeera Media Network |date=21 June 2022 |access-date=24 July 2022 |archive-date=25 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220725192317/https://www.aljazeera.com/news/2022/7/21/russia-resumes-hostilities-as-ukraine-targets-ammunition |url-status=live }}</ref> მას შემდეგ, რაც თავდაცვის მინისტრმა სერგეი შოიგუმ ხელი მოაწერა [[გაერო]]ს შუამავლობით მიღწეულ შეთანხმებას უკრაინის შავი ზღვის მარცვლეულის ექსპორტის განახლების შესახებ, სულ რამდენიმე საათში რუსეთმა [[ოდესა|ოდესის]] პორტი დაბომბა.<ref name="skyyt">{{cite news |title=Ukraine War: Missiles hit Odesa hours after grain agreement |url=https://www.youtube.com/watch?v=lgVplcsjxRc |agency=YouTube |publisher=Sky News |date=23 July 2022 |access-date=24 July 2022 |archive-date=3 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220803234052/https://www.youtube.com/watch?v=lgVplcsjxRc |url-status=live }}</ref><ref name="f24un">{{cite news |title=UN officials announce grain exports deal with Russia, Ukraine and Turkey |url=https://www.france24.com/en/europe/20220722-live-ukraine-ports-to-reopen-after-grain-export-deal-with-russia-says-turkey |publisher=FRANCE 24 |date=22 July 2022 |access-date=24 July 2022 |archive-date=24 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220724120705/https://www.france24.com/en/europe/20220722-live-ukraine-ports-to-reopen-after-grain-export-deal-with-russia-says-turkey |url-status=live }}</ref> [[Forbes]]-ის მონაცემებით, 2022 წლის ივლისის ბოლოსთვის მოსკოვს უკრაინაში შეჭრის ოპერაციაში თავისი 10 საერთო-საჯარისო არმია ჰყავდა ჩართული.<ref name="dasuf">{{cite news |last1=Axe |first1=David |title=In Southern Ukraine, Kyiv's Artillery Drops Bridges And Isolates A Whole Russian Army |url=https://www.forbes.com/sites/davidaxe/2022/07/29/in-southern-ukraine-kyivs-artillery-drops-bridges-and-isolates-a-whole-russian-army/?sh=54b2cb0c1e1a |work=Forbes |date=29 July 2022 |access-date=8 September 2022 |archive-date=8 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220908151335/https://www.forbes.com/sites/davidaxe/2022/07/29/in-southern-ukraine-kyivs-artillery-drops-bridges-and-isolates-a-whole-russian-army/?sh=54b2cb0c1e1a |url-status=live }}</ref> „[[ვაგნერის ჯგუფი|ვაგნერის ჯგუფმა]]“ სახელი გაითქვა, როგორც პუტინის „კერძო არმიამ“.<ref name="economistexplains">{{Cite news |title=What is the Wagner Group, Russia's mercenary organisation? |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/the-economist-explains/2022/03/07/what-is-the-wagner-group-russias-mercenary-organisation |access-date=16 March 2022 |issn=0013-0613 |quote="From a legal perspective, Wagner doesn't exist," says Sorcha MacLeod |archive-date=2 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202144401/https://www.economist.com/the-economist-explains/2022/03/07/what-is-the-wagner-group-russias-mercenary-organisation |url-status=live }}</ref> 2022 წლის ბოლოს, უკრაინაში ძალების გაერთიანებული დაჯგუფების ახლადდანიშნულმა სარდალმა, გენერალმა სერგეი სუროვიკინმა გადაწყვიტა, „ვაგნერის“ ძალები ბახმუტთან უკრაინის შეიარაღებული ძალების შესაბოჭად გამოეყენებინა, სანამ თავად — საწყისი შეჭრისა და უკრაინის მიერ განხორციელებული წარმატებული ხერსონისა და ხარკოვის კონტრშეტევების შემდგომ პერიოდში — რუსეთის სამხედრო ფორმირებების აღდგენით იქნებოდა დაკავებული.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pp=48–49}} 2023 წლის 11 იანვარს ძალების გაერთიანებული დაჯგუფების სარდლობა თავად გენერალური შტაბის უფროსმა, გენერალმა ვალერი გერასიმოვმა გადაიბარა, ხოლო სუროვიკინი მისი პირველი მოადგილე გახდა.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|p=32}} რუსეთის არმიამ 2023 წლის ზაფხულში უკრაინის კონტრშეტევის დროს ზაპოროჟიეს ოლქი შეინარჩუნა, რის შემდეგაც უკრაინაში ინიციატივა კვლავ ხელში ჩაიგდო.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pp=48–49}} 2023 წლის ივნისში პუტინმა მხარი დაუჭირა თავდაცვის სამინისტროს გეგმას, რომელიც დაქირავებულ მებრძოლთა ჯგუფებს კონტრაქტების გაფორმებას ავალდებულებდა, რასაც „ვაგნერის“ ლიდერი [[ევგენი პრიგოჟინი]] შეეწინააღმდეგა — ეს კონტრაქტები „ვაგნერის ჯგუფს“ სამინისტროს დაქვემდებარებაში, მის მართვის სტრუქტურაში მოაქცევდა და თავად პრიგოჟინის გავლენას შეზღუდავდა.<ref>{{Cite news |last=Osborn |first=Andrew |date=13 June 2023 |title=Putin backs push for mercenary groups to sign contracts despite Wagner's refusal |language=en |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/europe/putin-backs-push-mercenary-groups-sign-contracts-despite-wagners-refusal-2023-06-13/ |url-status=live |access-date=24 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230622143644/https://www.reuters.com/world/europe/putin-backs-push-mercenary-groups-sign-contracts-despite-wagners-refusal-2023-06-13/ |archive-date=22 June 2023}}</ref> მოგვიანებით, ივნისშივე, „ვაგნერის ჯგუფი“ რუსეთ-უკრაინის ომისა და თავდაცვის სამინისტროს [[ვაგნერის ჯგუფის აჯანყება|წინააღმდეგ წავიდა]],<ref>{{Cite web |date=23 June 2023 |title=Putin in crisis: Wagner chief Prigozhin declares war on Russian military leadership, says 'we will destroy everything' |url=https://www.politico.eu/article/putin-in-crisis-as-wagner-chief-prigozhin-declares-war-on-russian-military-leadership/ |access-date=24 June 2023 |website=Politico |language=en |archive-date=23 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230623231535/https://www.politico.eu/article/putin-in-crisis-as-wagner-chief-prigozhin-declares-war-on-russian-military-leadership/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last1=Regan |first1=Helen |last2=Raine |first2=Andrew |date=24 June 2023 |title=Russia accuses Wagner chief Yevgeny Prigozhin of urging "armed rebellion": Live updates |language=en |work=[[CNN]] |url=https://www.cnn.com/europe/live-news/russia-ukraine-war-news-06-24-23/index.html |url-status=live |access-date=24 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230624073110/https://www.cnn.com/europe/live-news/russia-ukraine-war-news-06-24-23/index.html |archive-date=24 June 2023}}</ref> ვიდრე სამშვიდობო შეთანხმებას არ მიაღწიეს. პრიგოჟინის თქმით, რუსეთის წინააღმდეგ მისი მარშის ერთ-ერთი მიზეზი სწორედ ის იყო, რომ ხელისუფლებას ხელი შეეშალა „კერძო სამხედრო კომპანია ვაგნერის ლიკვიდაციისთვის“.<ref>{{cite news|last1=Bourke|first1=Latika|title=Live updates: Putin vows to defend Russia against Wagner rebellion|url=https://www.smh.com.au/world/europe/live-updates-putin-vows-to-defend-russia-against-wagner-rebellion-20230624-p5dj6x.html|access-date=24 June 2023|work=The Sydney Morning Herald|date=24 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230624145405/https://www.smh.com.au/world/europe/live-updates-putin-vows-to-defend-russia-against-wagner-rebellion-20230624-p5dj6x.html|archive-date=24 June 2023|url-status=live}}</ref> რუსეთი 2024 წლის ბოლომდე გეგმავდა თავისი მოქმედი სამხედრო პერსონალის რაოდენობის 1,5 მილიონამდე გაზრდას,<ref>{{Cite web |last=Atlamazoglou |first=Stavros |date=19 September 2024 |title=Russia's Military Will Soon Have 1.5 Million Troops |url=https://nationalinterest.org/blog/buzz/russias-military-will-soon-have-15-million-troops-212838 |access-date=9 November 2024 |website=The National Interest |language=en}}</ref> რაც მას [[ჩინეთი]]ს შემდეგ მსოფლიოში მეორე უდიდეს მოქმედ არმიად აქცევდა.<ref>{{Cite web |date=28 February 2023 |title=Russia |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/#military-and-security |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210109173026/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/#military-and-security |archive-date=9 January 2021 |access-date=20 September 2022 |publisher=Central Intelligence Agency |via=CIA.gov}}</ref><ref>{{Cite web |date=17 September 2024 |title=Putin orders Russian army to expand to become the world's second largest |url=https://www.nbcnews.com/news/world/putin-orders-russian-army-expand-war-ukraine-rcna171429 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241109012651/https://www.nbcnews.com/news/world/putin-orders-russian-army-expand-war-ukraine-rcna171429 |archive-date=9 November 2024 |access-date=9 November 2024 |website=NBC News |language=en}}</ref> 2024 წლის თებერვალში რუსეთის არმიამ [[ავდიივკა]] აიღო და წლის განმავლობაში წინსვლა განაგრძო, მიუხედავად უკრაინული მხარის მცდელობებისა, ეს წინსვლა შეეჩერებინა.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|p=55}} 2024 წლის ივლისისთვის [[აშშ]]-ის არმიის გენერალმა და [[ნატო]]ს მოკავშირეთა ძალების უმაღლესმა მთავარსარდალმა ევროპაში, კრისტოფერ კავოლიმ განაცხადა, რომ „რუსები ძალიან ჭკვიანურად ახდენენ ტექნოლოგიურ და პროცედურულ ადაპტაციას იმ მრავალ გამოწვევასთან, რომლებსაც ისინი უკრაინაში აწყდებიან“.<ref>{{cite web | title=General Cavoli notes Russia's adaptation to challenges in war against Ukraine | website=Interfax-Ukraine | date=10 July 2024 | url=https://interfax.com.ua/news/general/999380.html | ref={{sfnref | Interfax-Ukraine | 2024}} | access-date=25 July 2024 | archive-date=13 July 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240713151622/https://interfax.com.ua/news/general/999380-amp.html | url-status=live }}</ref> კავოლიმ 2024 წლის აპრილში ისიც აღნიშნა, რომ რუსეთის არმიამ სრულად აანაზღაურა ცოცხალი ძალისა და ტექნიკის დანაკარგები და ახლა უფრო დიდია, ვიდრე კონფლიქტის დაწყებამდე იყო.<ref>{{cite web | title=Russian military replaced Ukraine battlefield losses 'far faster' than expected, general warns | website=Politico | date=11 April 2024 | url=https://www.politico.com/news/2024/04/11/christopher-cavoli-russian-military-losses-00151718 | ref={{sfnref | POLITICO | 2024}} | access-date=25 July 2024 | archive-date=13 July 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240713202847/https://www.politico.com/news/2024/04/11/christopher-cavoli-russian-military-losses-00151718 | url-status=live }}</ref> 2024 წლის 26 ივნისს, დიდ ბრიტანეთში ბაზირებულმა ანალიტიკურმა ცენტრმა „გაერთიანებული სამეფოს თავდაცვის კვლევების სამეფო ინსტიტუტმა“ გამოაქვეყნა ანგარიში, რომლის მიხედვითაც რუსეთი აგრძელებს თავისი ძირითადი იარაღის წარმოების ზრდასა და მის დახვეწას, თუმცა მისი თავდაცვის ინდუსტრია კვლავ ძლიერ არის დამოკიდებული კრიტიკული კომპონენტების უცხოურ იმპორტზე.<ref>{{cite web | title=A Methodology for Degrading the Arms of the Russian Federation | website=Royal United Services Institute | date=26 June 2024 | url=https://www.rusi.org/explore-our-research/publications/occasional-papers/methodology-degrading-arms-russian-federation | ref={{sfnref | Royal United Services Institute | 2024}} | access-date=25 July 2024}}</ref> უკრაინის შეიარაღებული ძალების მთავარსარდალმა, გენერალ-პოლკოვნიკმა ოლექსანდრ სირსკიმ 2024 წლის 24 ივლისს განაცხადა, რომ რუსებს ახლა ბევრად უკეთესი რესურსები აქვთ, თუმცა ამავდროულად სამჯერ მეტ დანაკარგს განიცდიან, ვიდრე უკრაინა.<ref>{{cite web | last1=Harding | first1=Luke | last2=Mamo | first2=Alessio | title='I know we will win – and how': Ukraine's top general on turning the tables against Russia | website=The Guardian | date=24 July 2024 | url=https://www.theguardian.com/world/article/2024/jul/24/i-know-we-will-win-and-how-ukraines-top-general-on-turning-the-tables-against-russia | access-date=25 July 2024}}</ref> ნატოსა და დასავლელი სამხედრო მაღალჩინოსნების განცხადებით, 2024 წლის მაისსა და ივნისში უკრაინაში ყოველდღიურად საშუალოდ 1200-მდე რუსი ჯარისკაცი იღუპებოდა ან შავდებოდა.<ref>{{cite news |title=Russia Sends Waves of Troops to the Front in a Brutal Style of Fighting |url=https://www.nytimes.com/2024/06/27/us/politics/russia-casualties-ukraine-war.html |work=The New York Times |date=27 June 2024}}</ref><ref>{{cite news |title=Ukraine calls them meat assaults: Russia's brutal plan to take ground |url=https://www.bbc.com/news/articles/c80xjne8ryxo |work=BBC News |date=4 July 2024}}</ref> 2024 წლის ივნისის მონაცემებით, სავარაუდო გათვლებით, 20-დან 50 წლამდე ასაკის ყველა რუსი მამაკაცის დაახლოებით 2% უკვე მოკლული ან მძიმედ დაჭრილი იყო უკრაინაში 2022 წლის თებერვლის შემდეგ.<ref>{{cite Q|Q127275136|url-access=subscription}}</ref> 2024 წლის ოქტომბრის მდგომარეობით, გავრცელებული შეფასებებით, უკრაინაში ბრძოლების დროს დაღუპული და დაჭრილი რუსი სამხედროების რაოდენობამ 600 000-ს გადააჭარბა.<ref>{{cite news |title=In wartime Russia, some men may be worth more dead than alive, economist says |url=https://fortune.com/2024/11/16/russia-economy-military-death-payouts-vs-civilian-earnings-ukraine-war/ |work=Fortune |date=16 November 2024}}</ref> მას შემდეგ, რაც რუსეთში 2022 წელს მობილიზაცია გამოცხადდა, სამხედრო სასამართლოებმა თვითნებურად ნაწილის დატოვების (დეზერტირობის) ათასობით საქმე მიიღეს.<ref>{{cite news |title=The Heavy Toll of Desertion From the Russian Army |url=https://www.nytimes.com/2024/09/22/magazine/desertion-russian-army-ukraine-war.html |work=The New York Times |date=22 September 2024}}</ref> ორგანიზაცია Pro Asyl-მა 2024 წელს განაცხადა, რომ 2022 წლის თებერვლიდან მოყოლებული, სულ მცირე 250 000-მა რუსმა წვევამდელმა დატოვა ქვეყანა და სხვა სახელმწიფოებს შეაფარა თავი.<ref>{{cite news |title=Fleeing Ukraine war, Russian deserters find refuge in France |url=https://www.dw.com/en/fleeing-ukraine-war-russian-deserters-find-refuge-in-france/a-70665369 |work=Deutsche Welle |date=2 November 2024}}</ref> მას შემდეგ, რაც 2022 წლის საწყისი შეჭრის დროს ფრონტზე რამდენიმე წვევამდელი აღმოჩნდა (მიუხედავად იმისა, რომ რუსული კანონმდებლობა კრძალავს მათ გამოყენებას ქვეყნის ფარგლებს გარეთ), ვლადიმერ პუტინმა საჯაროდ მოიხადა ბოდიში, ხოლო რამდენიმე გენერალი თანამდებობიდან გადააყენეს და/ან დააპატიმრეს. მას შემდეგ უკრაინის ტერიტორიაზე წვევამდელები აღარ შეუმჩნევიათ.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pp=41, 231–232, 235}} მიუხედავად პუტინის დაპირებისა, რომ წვევამდელებს საბრძოლველად არ გაგზავნიდნენ, რუსული საინფორმაციო გამოცემა ვერსტკას ცნობით, 2024 წელს უკრაინის მიერ კურსკის ოლქში განხორციელებული შეტევის დროს ათობით წვევამდელი ჩავარდა ტყვედ ან უგზო-უკვლოდ დაიკარგა.<ref name="e455">{{cite web | title=20 лет: в Курской области после вторжения ВСУ погибли как минимум 25 российских срочников | website=Вёрстка | date=20 February 2025 | url=https://verstka.media/v-kurskoi-oblasti-posle-vtorzheniya-vsu-pogibli-kak-minimum-25-rossiiskih-srochnikov | language=ru | access-date=21 January 2026}}</ref> აქტივისტებისა და იურისტების განცხადებით, არსებობს საკანონმდებლო ხვრელი, რომელიც წვევამდელების საბრძოლო მოქმედებებში ჩართვის საშუალებას იძლევა: სულ რაღაც ოთხთვიანი მომზადების შემდეგ მათ შეუძლიათ ხელი მოაწერონ სრულფასოვან მოხალისეობრივ საბრძოლო კონტრაქტებს, რასაც წვევამდელები ხშირად ისე აკეთებენ, რომ ბოლომდე ვერც კი აცნობიერებენ, რაზე აწერენ ხელს.<ref name="c774">{{cite web | title=Russian Conscripts Can't Be Sent Into Battle. This One Was. And He's Not Happy About It. | website=RadioFreeEurope/RadioLiberty | date=19 May 2025 | url=https://www.rferl.org/a/russia-ukraine-conscripts-war-combat/33415104.html | access-date=21 January 2026}}</ref><ref name="i729">{{cite web | last1=Asadzade | first1=Ulviyya | title=Putin's Broken Promise: Young Russian Conscripts Dying In Ukraine Invasion | website=RadioFreeEurope/RadioLiberty | date=18 March 2025 | url=https://www.rferl.org/a/russian-conscripts-youth-dying-ukraine-putin/33351828.html | access-date=21 January 2026}}</ref> 2024 წლის ნოემბერში გამოცემა The Telegraph-მა გაავრცელა ინფორმაცია, რომ რუსეთმა, მზარდი დანაკარგების ფონზე, პირველად გამოსცა სპეციალური სახელმძღვანელო ჯარისკაცებისთვის, სადაც დეტალურად არის აღწერილი, თუ როგორ უნდა გათხარონ და მოუარონ საძმო საფლავებს. ოკუპირებული უკრაინის აღმოსავლეთით, დონბასის რეგიონში, უკვე დაფიქსირებულია რუსეთის მიერ საკუთარი ჯარისკაცების დასაკრძალავად საძმო საფლავების გამოყენების ფაქტები.<ref name="q183">{{cite web | last=Kilner | first=James | title=Instruction manual for digging mass graves given to Russian troops | website=The Telegraph | date=3 November 2024 | url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2024/11/03/instruction-manual-digging-mass-graves-russian-troops/ | access-date=12 April 2025}}</ref> [[2025]] წლის აპრილში ოლექსანდრ სირსკიმ განაცხადა, რომ უკრაინაში მყოფი რუსული ჯარების რაოდენობა ამჟამად 623 000-ს შეადგენს, რაც შეჭრის დაწყებიდან მოყოლებული ხუთჯერ არის გაზრდილი, და ეს რიცხვი ყოველთვიურად კიდევ 8 000-9 000 ჯარისკაცით იმატებს. მან ასევე აღნიშნა, რომ რუსეთის მთლიანი მობილიზაციური რესურსი 20 მილიონ ადამიანს შეადგენს, ან 5 მილიონს — თუ მხოლოდ სამხედრო მომზადების მქონე პირებს გავითვალისწინებთ. თუმცა, სირსკიმ ხაზგასმით აღნიშნა, რომ რუსეთის უპირატესობა არტილერიაში 10:1-დან 2:1-მდე შემცირდა, რაც ძირითადად რუსეთის საბრძოლო მასალის საწყობებზე უკრაინის მიერ მიყენებული დარტყმების შედეგია.<ref>{{cite web | last=Fornusek | first=Martin | title=Russia has capacity to mobilize 5 million trained troops, Syrskyi says | website=The Kyiv Independent | date=9 April 2025 | url=https://kyivindependent.com/russia-has-capacity-to-mobilize-5-million-trained-troops-syrskyi-says/ | access-date=17 April 2025}}</ref> 2025 წლის ივნისში ნატოს გენერალურმა მდივანმა მარკ რუტემ განაცხადა, რომ რუსები „ძალზე სწრაფი ტემპით აღადგენენ საკუთარ პოტენციალს“ და ბევრად მეტ საბრძოლო მასალას აწარმოებენ, ვიდრე მთელი ნატო ერთად, მიუხედავად იმისა, რომ მათი ეკონომიკა გაცილებით მცირეა. რუტემ ასევე შეაფასა, რომ რუსეთს შეუძლია ნატოს ტერიტორიაზე იერიში მომდევნო სამიდან ხუთ წელიწადში მიიტანოს და წევრ ქვეყნებს მოუწოდა, თავდაცვის ხარჯები მათი მშპ-ის (მთლიანი შიდა პროდუქტის) 5%-მდე გაზარდონ.<ref>{{cite web | last=Murray | first=Shona | title=Russia developing multiples more ammunition than NATO, says Mark Rutte | website=euronews | date=4 June 2025 | url=https://www.euronews.com/2025/06/04/russia-developing-multiples-more-ammunition-than-nato-says-secretary-general | access-date=15 June 2025}}</ref> ვინაიდან [[დრონებით ომი]] რუსეთ-უკრაინის კონფლიქტის ცენტრალურ ასპექტად იქცა, რუსეთმა გაზარდა ინვესტიციები და განვითარების ტემპები სხვადასხვა ტიპის უპილოტო აპარატების მიმართულებით. [[2025]] წლის 12 ნოემბერს რუსეთმა ოფიციალურად შექმნა თავისი უახლესი სამხედრო შტო: უპილოტო სისტემების ძალები.<ref name="TASS12Nov25">{{cite news |title=Russia establishes Unmanned Systems Forces|url=https://tass.com/defense/2042371|access-date=12 November 2025|work=TASS|date=12 November 2025}}</ref> იგი ჩამოყალიბდა იმ მიზნით, რომ მოხდეს უპილოტო საფრენი, სახმელეთო და საზღვაო სისტემების განვითარების, განთავსებისა და ოპერატიული მართვის ცენტრალიზება, ასევე ავტონომიური პლატფორმების ინტეგრირება არსებულ სამხედრო სტრუქტურებში.<ref name="TSFRussia Unmanned">{{cite web |last1=McDermott|first1=Roger N.|title=Russia's New Unmanned Systems Forces and the Strategic Role of DKO Weapons|url=https://www.saratoga-foundation.org/p/russias-new-unmanned-systems-forces|website=www.saratoga-foundation.org|publisher=The Saratoga Foundation|access-date=12 November 2025|language=en|date=20 June 2025}}</ref><ref name="FDD12Nov25JohnHardie">{{cite web |last1=Hardie|first1=John|title=Russia announces plans to form Unmanned Systems Forces|url=https://www.longwarjournal.org/archives/2024/12/russia-announces-plans-to-form-unmanned-systems-forces.php|website=FDD's Long War Journal|access-date=12 November 2025|date=20 December 2024}}</ref> 2025 წლის ოქტომბერში რამდენიმე წყარომ გაავრცელა ინფორმაცია, რომ დევნილობაში მოქმედი საინფორმაციო გამოცემა „ვერსტკას“ გამოძიების თანახმად, რუსი სამხედრო მეთაურები შეჭრის პირველივე წლიდან აწამებენ და სიკვდილით სჯიან საკუთარ პერსონალს. „ვერსტკამ“ აღნიშნა, რომ გამოძიების ფარგლებში მოიპოვა ასობით ცნობა მსგავსი სიკვდილით დასჯის შესახებ. ეს ინციდენტები თავდაპირველად სანგრებში სიმთვრალისა თუ დაუმორჩილებლობის გამო დასჯით დაიწყო, დროთა განმავლობაში კი პირადი კონფლიქტებისა თუ გამოძალვის ნიადაგზე მკვლელობებში გადაიზარდა; გამოცემამ იდენტიფიცირება მოახდინა 101 სამხედრო მოსამსახურის, რომელთაც ამ ქმედებების ჩადენაში ედებათ ბრალი. სრულმასშტაბიანი ომის დაწყებიდან მოყოლებული, რუსეთის მთავარ სამხედრო პროკურატურაში ძალადობასთან დაკავშირებული 12 000-ზე მეტი საჩივარი შევიდა, რაც განსაკუთრებით 2023 წლის მეორე ნახევრიდან გახშირდა. აქედან მხოლოდ 10 სისხლის სამართლის საქმე აღიძრა, რის შედეგადაც ხუთი ოფიცერი იქნა მსჯავრდებული ხელქვეითების მკვლელობისთვის. გამოძიების მიხედვით, საველე მეთაურების ქმედებების გამოძიებაზე „არაოფიციალური აკრძალვაა“ დაწესებული. რუსმა ჯარისკაცებმა „ვერსტკასთან“ საუბარში აღნიშნეს, რომ სიკვდილით დასჯილ პერსონალს ხშირად დეზერტირებად ან უგზო-უკვლოდ დაკარგულებად აფორმებენ, ხოლო მათ ცხედრებს ტყეებში მარხავენ ან ბრძოლის ველზე ტოვებენ და ცეცხლს უხსნიან, რათა დაღუპვა საბრძოლო მოქმედებებს მიაწერონ.<ref name="o168">{{cite web | author=The Moscow Times | title=At Least 100 Russian Officers Have Executed Their Own Comrades in Ukraine – Vyorstka | website=The Moscow Times | date=6 November 2025 | url=https://www.themoscowtimes.com/2025/10/30/at-least-100-russian-officers-have-executed-their-own-comrades-in-ukraine-vyorstka-a90987 | access-date=6 November 2025}}</ref><ref name="y754">{{cite web | title=Report says over 100 Russian officers involved in frontline executions | website=TVP World | date=30 October 2025 | url=https://tvpworld.com/89758108/russian-officers-torture-kill-own-troops-on-ukraine-frontlines | access-date=6 November 2025}}</ref><ref name="t461">{{cite web | last=Sauer | first=Pjotr | title=Russian army chiefs torturing and executing soldiers who refuse to fight in Ukraine, report says | website=The Guardian | date=30 October 2025 | url=https://www.theguardian.com/world/2025/oct/30/russian-army-chiefs-torturing-and-executing-soldiers-who-refuse-to-fight-in-ukraine-report-says | access-date=6 November 2025}}</ref> ტელეკომპანია [[BBC]]-ის მიერ [[2026]] წლის თებერვალში გამოქვეყნებული მასალის მიხედვით (სადაც რუსი ჯარისკაცები ინტერვიუებში ღიად აღწერენ სიკვდილით დასჯის ფაქტებს), საკუთარი ჯარისკაცების მკვლელობას რუსულ სამხედრო სლენგზე „ნულზე დასმა“ ეწოდება.<ref name="i475">{{cite web | last=Steele | first=Ben | title=Russia soldiers tell BBC they saw fellow troops in Ukraine war executed on commanders' orders | website=BBC Home | date=24 February 2026 | url=https://www.bbc.com/news/articles/cz7gw3l395ro | access-date=26 February 2026}}</ref> [[გაერთიანებული სამეფო]]ს თავდაცვის კვლევების სამეფო ინსტიტუტის შეფასებით, რუსეთმა რუსეთ-უკრაინის ომის შედეგად უდიდესი „საბრძოლო გამოცდილება“ მიიღო.<ref name="ap">{{cite web | title=Russia is helping China to prepare for a potential invasion of Taiwan, defense institute says | website=Associated Press | date=26 September 2025 | url=https://apnews.com/article/russia-china-taiwan-xi-putin-ukraine-invasion-ac47ae6daf03ceb5d49d6e2d0da7fcab | access-date=21 February 2026|quote=It’s not certain that China has decided to invade Taiwan, but access to Russian equipment and localized training in China means Beijing will be better equipped for a potential invasion, Danylyuk said. “The greatest value of the deal” to China is likely in the training and procedures for command and control of parachute forces, because Russia has “combat experience,” whereas China doesn’t, write Oleksandr Danylyuk and Jack Watling.}}</ref> ===ომის დანაშაულები=== რუსეთის შეიარაღებული ძალების მიერ ჩადენილი სამხედრო დანაშაულები დოკუმენტირებულია რამდენიმე სამხედრო კონფლიქტში, მათ შორის ჩეჩნეთის მეორე ომში,<ref name="a907">{{cite book | last=Gilligan | first=Emma | title=Terror in Chechnya: Russia and the Tragedy of Civilians in War | publisher=Princeton University Press | date=9 November 2009 | isbn=978-1-4008-3176-0 | url=https://books.google.com/books?id=WLFzd1TP0PwC&pg=PA6 | access-date=31 May 2025 | page=}}</ref><ref name="p111">{{cite web | title=War Crimes In Chechnya and the Response of the West | website=Human Rights Watch | date=29 February 2000 | url=https://www.hrw.org/news/2000/02/29/war-crimes-chechnya-and-response-west | access-date=31 May 2025}}</ref> რუსეთ-საქართველოს ომსა<ref name="c800">{{cite web | title=Georgia: International Groups Should Send Missions | website=Human Rights Watch | date=18 August 2008 | url=https://www.hrw.org/news/2008/08/18/georgia-international-groups-should-send-missions | access-date=31 May 2025}}</ref> და რუსეთ-უკრაინის ომში.<ref name="h508">{{cite journal | last=Wille | first=Belkis | title="We Had No Choice" | journal=Human Rights Watch | date=1 September 2022 | url=https://www.hrw.org/report/2022/09/01/we-had-no-choice/filtration-and-crime-forcibly-transferring-ukrainian-civilians | access-date=31 May 2025 | page=}}</ref> 2024 წელს [[სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლო]]მ რუსეთის უმაღლესი სამხედრო ოფიცრების — სერგეი შოიგუს, ვალერი გერასიმოვის, სერგეი კობილაშისა და ვიქტორ სოკოლოვის დაკავების ორდერები გასცა უკრაინაში მშვიდობიან მოსახლეობასა და სამოქალაქო ობიექტებზე თავდასხმების წარმართვის გამო, რაც სავარაუდო სამხედრო დანაშაულად კვალიფიცირდება.<ref name="Reuters_11_July_2024">{{cite news |date=11 July 2024 |title=International Criminal Court issues arrest warrants for Russia's Shoigu and Gerasimov |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/europe/international-criminal-court-issues-arrest-warrant-russias-shoigu-gerasimov-2024-06-25/ |access-date=5 July 2025 }}</ref> 2025 წლის მაისში გამოქვეყნებულ გაეროს ანგარიშში გაკეთდა დასკვნა, რომ რუსეთის შეიარაღებული ძალების მიერ ხერსონში მშვიდობიან მოსახლეობაზე განხორციელებული განმეორებადი თავდასხმები დრონებით სამხედრო დანაშაულსა და კაცობრიობის წინააღმდეგ მიმართულ დანაშაულს უტოლდება.<ref name="p704">{{cite web | title=UN Commission concludes that Russian armed forces' drone attacks against civilians in Kherson Province amount to crimes against humanity of murder | website=OHCHR | date=28 May 2025 | url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/05/un-commission-concludes-russian-armed-forces-drone-attacks-against-civilians | access-date=31 May 2025}}</ref> ==სტრუქტურა== რუსეთის პრეზიდენტი შეიარაღებული ძალის უმაღლესი მთავარსარდალია. რუსეთის ფედერაციის თავდაცვის სამინისტრო ჯარის ადმინისტრაციული ორგანოა, რომელიც პასუხისმგებელია საბრძოლო მზადყოფნაზე, ცოცხალი ძალის მობილიზებასა და შესყიდვებზე. იგი ახორციელებს საპრეზიდენტო დირექტივების იმპლემენტაციას და ზედამხედველობს გენერალურ შტაბს.{{sfn|DIA 2017|pages=23-24}} თავად გენერალური შტაბის მოვალეობაა რუსეთის წინაშე არსებული საფრთხეების შესწავლა და ქვეყნისა თუ მისი ინტერესების დაცვის გეგმების შემუშავება.{{sfn|DIA 2017|page=24}} მოსკოვში მდებარე თავდაცვის ეროვნული მართვის ცენტრი, რომელიც [[2014]] წელს დაარსდა, შეიარაღებული ძალის მართვისა და კონტროლის სისტემის უმნიშვნელოვანესი კომპონენტია.{{sfn|DIA 2017|page=28}} ამერიკის შეერთებული შტატების შტაბების მეთაურთა გაერთიანებულ კომიტეტთან შედარებით, რუსეთის გენერალურ შტაბს გაცილებით ფართო როლი აკისრია, რაც მთელ შეიარაღებულ ძალაზე ოპერატიულ სარდლობას გულისხმობს. იგი ასევე პასუხისმგებელია გრძელვადიან დაგეგმარებაზე, დოქტრინების შემუშავებასა და აღჭურვილობის შესყიდვაზე. გენერალური შტაბის უფროსი, გარდა იმისა, რომ ყველა სახეობის ჯარსა და სამსახურს მეთაურობს, შტაბის შიგნით ფლობს „გენერალური ინსპექტორის“ მსგავს უფლებამოსილებებს — იგი პასუხისმგებელია შტაბის სტრუქტურასა და ფუნქციებზე და, ამავდროულად, თავდაცვის მინისტრის მოადგილის პოსტსაც იკავებს.<ref>{{Cite web |last=Bartles |first=Charles K. |title=Getting Gerasimov Right |date=January–February 2016 |access-date=24 January 2026 |work=[[Military Review]] |url=https://www.armyupress.army.mil/Portals/7/military-review/Archives/English/MilitaryReview_20160228_art009.pdf }}</ref>{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|page=13}} გენერალური შტაბის მნიშვნელოვან დეპარტამენტებს შორის აღსანიშნავია მთავარი ოპერატიული სამმართველო — ყველაზე დიდი დანაყოფი, რომელიც ოპერატიულ და სტრატეგიულ დაგეგმარებაზეა პასუხისმგებელი.{{sfn|Blanc|Demus|Evans|Grisé|2023|pages=22}} ასევე საკვანძოა მთავარი სამმართველო (წარსულში ცნობილი როგორც მთავარი სადაზვერვო სამმართველო), რომელიც სამხედრო და სამოქალაქო ხელმძღვანელობას ინფორმაციით ამარაგებს და გენშტაბის შიგნით გარკვეული ავტონომიით სარგებლობს.{{sfn|Blanc|Demus|Evans|Grisé|2023|pages=22}} ამავე სტრუქტურაში შედის სამხედრო პოლიციის მთავარი სამმართველო ([[2012]] წლიდან),<ref>{{cite news|author=<!--Staff writer(s)/no by-line.-->|date=3 July 2012|title=Военная полиция появится в России 1 декабря 2012 года|language=ru|work=[[Interfax]]|url=https://www.interfax.ru/russia/253641|access-date=22 April 2022|archive-date=23 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211023115756/https://www.interfax.ru/russia/253641|url-status=live}}</ref> მთავარი საორგანიზაციო-სამობილიზაციო სამმართველო და კავშირგაბმულობის მთავარი სამმართველო.{{sfn|Blanc|Demus|Evans|Grisé|2023|page=17}} [[2018]] წლის ივლისში კი შეიქმნა რუსეთის შეიარაღებული ძალის მთავარი სამხედრო-პოლიტიკური სამმართველო, რითაც აღდგა იდეოლოგიური მომზადების ფუნქცია — ის, რაც [[საბჭოთა არმია|საბჭოთა არმიის]] დაშლის შემდეგ გაუქმებული იყო.<ref>{{Cite web|date=31 July 2018|title=Putin gives Russian army a political wing|url=https://timesofmalta.com/articles/view/putin-gives-russian-army-a-political-wing.685749|access-date=12 December 2021|website=Times of Malta|language=en-gb|archive-date=6 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220506003904/https://timesofmalta.com/articles/view/putin-gives-russian-army-a-political-wing.685749|url-status=live}}</ref> ===ჯარის სახეობები=== შეიარაღებული ძალა შემდეგი სტრუქტურული ერთეულებისგან შედგება:{{sfn|Grau|Bartles|2016|page=27}} * შეიარაღებული ძალის სახეობები:{{efn|{{langx|ru|Вид вооружённых сил}}}} რუსეთის სახმელეთო ჯარები, რუსეთის საჰაერო-კოსმოსური ძალები და სამხედრო-საზღვაო ფლოტი. * ცალკეული გვარეობები:{{efn|{{langx|ru|Род войск}}}} სტრატეგიული დანიშნულების სარაკეტო ჯარები, რუსეთის საჰაერო-სადესანტო ჯარები და უპილოტო სისტემების ჯარი. * სპეციალური დანიშნულების ფორმირებები:{{efn|{{langx|ru|Формирования специального назначения}}}} სპეციალური ოპერაციების ძალები. * სპეციალური გვარეობები:{{efn|{{langx|ru|Специальные войска}}}} მატერიალურ-ტექნიკური უზრუნველყოფა. გარდა ამისა, არსებობს კიდევ ორი ცალკეული გვარეობა — ეროვნული გვარდია და სასაზღვრო სამსახური. მათ ნარჩუნებული აქვთ „შეიარაღებული ძალის“ სამართლებრივი სტატუსი, თუმცა არ შედიან რუსეთის გენერალური შტაბის იურისდიქციაში. ეროვნული გვარდია ყოფილი შინაგანი ჯარების ბაზაზეა ჩამოყალიბებული; ეს ახალი სტრუქტურა შინაგან საქმეთა სამინისტროს გამოეყო, ცალკე უწყებად ჩამოყალიბდა და უშუალოდ რუსეთის პრეზიდენტს ექვემდებარება. რაც შეეხება სასაზღვრო სამსახურს, იგი უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის (ქვეყნის მთავარი შიდა სადაზვერვო სააგენტოს) გასამხედროებული ორგანიზაციაა. ორივე ორგანიზაციას, თავიანთი ძირითადი სამშვიდობო საქმიანობის გარდა, საომარი მოქმედებების დროს მნიშვნელოვანი ამოცანები აკისრიათ და ფლობენ საკუთარ სახმელეთო, საჰაერო და საზღვაო დანაყოფებს. მთლიანობაში, შეიარაღებულ ძალას ტრადიციულად უბრალოდ „ჯარს“ (არმიას) უწოდებენ, გარდა იმ შემთხვევებისა, როდესაც სამხედრო-საზღვაო ფლოტი სპეციალურად არის გამოყოფილი. ===სამხედრო ოლქები, არმიები და საჰაერო ძალები=== რუსეთში არსებობს ხუთი სამხედრო ოლქი: [[მოსკოვი]]ს სამხედრო ოლქი, [[ლენინგრადი]]ს სამხედრო ოლქი, [[სამხრეთის სამხედრო ოლქი]], ცენტრალური სამხედრო ოლქი და აღმოსავლეთის სამხედრო ოლქი. [[2024]] წელს დასავლეთის სამხედრო ოლქი ლენინგრადისა და მოსკოვის ოლქებად დაიყო, ხოლო ჩრდილოეთის ფლოტის გაერთიანებული სტრატეგიული სარდლობა, რომელიც სამხედრო ოლქის დონეს უთანაბრდებოდა, გაუქმდა. [[1992]] წელს სულ რვა ოლქი არსებობდა: მოსკოვის, ლენინგრადის, ჩრდილოეთ კავკასიის, [[ვოლგა|ვოლგის]], [[ურალის ფედერალური ოკრუგი|ურალის]], იმიერბაიკალის, [[ციმბირი]]სა და შორეული აღმოსავლეთის. [[კალინინგრადი]]ს სპეციალური რაიონი [[1997]] წელს შეიქმნა, [[1998]] წელს კი იმიერბაიკალის ოლქი გაუქმდა და მისი ტერიტორია ციმბირისა და შორეული აღმოსავლეთის ოლქებს შორის განაწილდა. [[2001]] წელს ვოლგისა და ურალის ოლქები გაერთიანდა და ვოლგა-ურალის ოლქი ეწოდა. [[2010]] წელს მანამდე არსებული ექვსი ოლქი და კალინინგრადის რეგიონი ოთხ მსხვილ ოლქად შეაკუმშეს, რომლებიც, ამავდროულად, გაერთიანებულ საჯარისო სარდლობებს წარმოადგენდნენ; ესენია დასავლეთის, სამხრეთის, ცენტრალური და აღმოსავლეთის ოლქები. ჩრდილოეთის ფლოტის გაერთიანებული სტრატეგიული სარდლობა კი [[2015]] წელს ჩამოყალიბდა. რუსეთის ფედერაციის არსებობის ადრეულ პერიოდში სამხედრო ოლქებმა საბჭოთა ეპოქისგან მემკვიდრეობით მიიღეს „დაკომპლექტების, წვრთნისა და აღჭურვის“ ფუნქცია, რაც ძირითადად ლოგისტიკასა და ცოცხალი ძალის ფორმირებაზე — მათ შორის წვრთნასა და საკონტრაქტო ჯარისკაცების აყვანაზე — ვრცელდებოდა. ოლქები უმთავრესად სახმელეთო ძალებზე იყვნენ ფოკუსირებულნი. საბრძოლო სარდლობა გენერალური შტაბიდან ოლქების დაქვემდებარებაში მყოფ შენაერთებზე (მაგალითად, საველე არმიებზე) იყო დელეგირებული. ეს მიდგომა შეიცვალა 2008 წლის რეფორმით, რომელმაც თითოეული ოლქი ოპერატიულ-სტრატეგიულ სარდლობად აქცია. ამ ცვლილებამ რუსული სამხედრო ოლქები ამერიკულ გეოგრაფიულ გაერთიანებულ სარდლობებს გაუტოლა. ისინი ზედამხედველობენ ჯარის თითოეული სახეობის მუდმივმოქმედ ძალებს, ასევე საჰაერო-სადესანტო ან სხვა გვარეობების (მათ შორის, ზოგჯერ GRU-ს) მიმაგრებულ ნაწილებს. თითოეულ სამხედრო ოლქს აქვს თავდაცვის მართვის საკუთარი ცენტრი, რომელიც მოსკოვის თავდაცვის ეროვნული მართვის ცენტრის რეგიონულ ანალოგს წარმოადგენს და მასთან მუდმივ კავშირზეა. საომარ პირობებში სამხედრო ოლქი, კონკრეტული ოპერაციის საჭიროებიდან გამომდინარე, აყალიბებს ჯარების დაჯგუფებას. 2022 წელს უკრაინაში რუსეთის შეჭრის დასაწყისში, იმ დროისთვის არსებულმა ოლქებმა შექმნეს დასავლეთის, სამხრეთის, ცენტრალური და აღმოსავლეთის ჯარების დაჯგუფებები, სადაც ოლქის შტაბ-ბინა იმავდროულად ამ დაჯგუფების შტაბ-ბინასაც წარმოადგენდა. გარდა ამისა, სომხეთში მდებარე 102-ე სამხედრო ბაზა (ამიერკავკასიის ჯარების ყოფილი დაჯგუფებიდან) ექვემდებარება სამხრეთის სამხედრო ოლქს, რომლის შტაბიც დონის [[როსტოვის ოლქი|როსტოვშია]]. [[ტაჯიკეთი|ტაჯიკეთში]] განლაგებული 201-ე გვარდიული სამხედრო ბაზა ემორჩილება ცენტრალურ სამხედრო ოლქს ეკატერინბურგში, ხოლო [[მოლდოვა]]ში (დნესტრისპირეთში) მყოფი რუსული ჯარების ოპერატიული ჯგუფი ანგარიშვალდებული იყო დასავლეთის სამხედრო ოლქის წინაშე სანქტ-პეტერბურგში. სამხედრო ოლქების ქვემოთ, სახმელეთო ჯარების ძირითად ოპერატიულ ფორმირებებს დანომრილი არმიები წარმოადგენენ; 2022 წლის მონაცემებით, ესენია 11 საერთო-საჯარისო არმია და 1-ლი გვარდიული სატანკო არმია. მათ ასევე დიდი ტაქტიკური როლი აკისრიათ; უკრაინის ომის დროს არმიის დონის შტაბები ხშირად პირდაპირ მეთაურობდნენ ბატალიონის ტაქტიკურ ჯგუფებს და გვერდს უვლიდნენ დივიზიის, ბრიგადის ან პოლკის შტაბებს. საჰაერო-კოსმოსურ ძალებს, რომლებიც [[2015]] წელს რუსეთის სამხედრო-საჰაერო ძალებისა და საჰაერო-კოსმოსური თავდაცვის ძალების შერწყმით შეიქმნა, აქვთ თავიანთი ანალოგი — საჰაერო და საჰაერო თავდაცვის არმიები; [[2017]] წლის მონაცემებით, თითოეული ასეთი არმია მიმაგრებული იყო ოთხიდან ერთ-ერთ ოლქზე. თავად სახმელეთო ჯარებს საკუთარი ავიაცია არ გააჩნიათ, თუმცა 2022 წლის ბოლოს გამოცხადდა, რომ თითოეული საერთო-საჯარისო არმია მიიღებდა საავიაციო ბრიგადას (იმის დაზუსტების გარეშე, ეს ბრიგადები უშუალოდ სახმელეთო ჯარების საკუთრებაში იქნებოდა თუ საჰაერო-კოსმოსური ძალების მიმაგრებული ნაწილები). ასევე ცნობილი გახდა, რომ ყოფილი დასავლეთის სამხედრო ოლქის მე-6 საჰაერო და საჰაერო თავდაცვის არმიის აქტივები ახალ, ლენინგრადისა და მოსკოვის ოლქების ორ არმიას შორის გადანაწილდება. ===სამხედრო-საზღვაო ფლოტი=== სამხედრო-საზღვაო ფლოტის შტაბ-ბინა სანქტ-პეტერბურგში მდებარეობს და მის შემადგენლობაში ოთხი ფლოტი და ერთი ფლოტილია შედის. თითოეული მათგანი ადმინისტრაციულ ბრძანებებსა და მითითებებს ფლოტის მთავარი შტაბიდან იღებს, თუმცა ოპერატიულად ემორჩილება შესაბამის ოპერატიულ-სატრატეგიულ სარდლობას (OSK) და მიბმულია კონკრეტულ სამხედრო ოლქზე.[148] კალინინგრადში ბაზირებული ბალტიის ფლოტი ადრე დასავლეთის ოლქს ექვემდებარებოდა, ახლა კი ლენინგრადის ოლქის შემადგენლობაშია. [[ვლადივოსტოკი|ვლადივოსტოკში]] განლაგებული წყნარი ოკეანის ფლოტი მიბმულია აღმოსავლეთის ოლქზე. კასპიის ფლოტილია (შტაბ-ბინით [[ასტრახანი|ასტრახანში]]) და [[შავი ზღვის ფლოტი]] ფლოტი (შტაბ-ბინით [[სევასტოპოლი|სევასტოპოლში]]) სამხრეთის სამხედრო ოლქს ექვემდებარებიან. რაც შეეხება ჩრდილოეთის ფლოტს, რომლის შტაბიც [[სევერომორსკი|სევერომორსკშია]], იგი [[2015]]-დან [[2024]] წლამდე ოლქის დონის ცალკეულ გაერთიანებულ სტრატეგიულ სარდლობას წარმოადგენდა, დღეს კი ლენინგრადის ოლქის დაქვემდებარებაშია.[149][150] რუსეთის ბირთვული ტრიადის საზღვაო კომპონენტის უდიდეს ნაწილს ჩრდილოეთის ფლოტი აკონტროლებს, გარკვეულ წილს კი — წყნარი ოკეანის ფლოტიც ფლობს.[148] სამხედრო-საზღვაო ფლოტს მხარს უჭერს საზღვაო ავიაცია, რაც მას საჰაერო-კოსმოსური ძალების გარდა ერთადერთ საჯარისო სახეობად აქცევს, რომელსაც საკუთარი თვითმფრინავები ჰყავს,[151] და ასევე აქვს საზღვაო ქვეითი ჯარი, რომელიც 2022 წლამდე ხუთი ბრიგადისგან შედგებოდა. 2022 წელს გამოცხადდა, რომ ხუთივე ბრიგადა დივიზიებად გადაკეთდებოდა, 2023 წლის ზაფხულში კი მეექვსე ბრიგადაც ჩამოყალიბდა.[152] საზღვაო ქვეითების დანიშნულება არა იძულებითი ამფიბიური დესანტის გადასხმა, არამედ ისეთ სანაპიროზე გადასვლაა, სადაც წინააღმდეგობის დონე დაბალია ან გარემო უკვე კონტროლდება — მას შემდეგ, რაც უსაფრთხო პლაცდარმს მისივე ორგანული ნაწილები ან სხვა სახმელეთო ძალები მოამზადებენ.[153] რუსეთს ჰყავს მხოლოდ ერთი ავიამზიდი — [[ადმირალი კუზნეცოვი|„ადმირალი კუზნეცოვი“]].[154][155] გემი 2018 წლიდან მწყობრიდანაა გამოსული და სარემონტო სამუშაოებს გადის. რემონტის პროცესს მუდმივად აფერხებს სხვადასხვა ავარიები, სახსრების გაფლანგვა და სხვა დაბრკოლებები.[156] ==ლოგისტიკა== რუსეთის შეიარაღებული ძალის მატერიალურ-ტექნიკური უზრუნველყოფის სამსახური (MTO) არის სტრუქტურა, რომელსაც ჯარის მუდმივი საბრძოლო მზადყოფნისთვის მისი მომარაგება და შენახვა აკისრია. რუსეთმა მემკვიდრეობით მიიღო საბჭოთა ეპოქის ორი უწყება, რომლებიც ამ ამოცანას ასრულებდნენ — ზურგის სამსახური და ტექნიკური უზრუნველყოფის სამსახური (ეს უკანასკნელი შესყიდვებზე იყო ფოკუსირებული). 2008 წლის რეფორმების დროს ისინი ერთ ცენტრალიზებულ სისტემაში გაერთიანდნენ.[157] MTO-ს ხელმძღვანელი, ამავდროულად, თავდაცვის მინისტრის მოადგილეა ლოგისტიკის დარგში.[158][159] სახმელეთო ჯარების თითოეულ მანევრულ ბრიგადაში არის MTO-ს ბატალიონი, ხოლო სამხედრო ოლქის დონეზე არსებობს მატერიალურ-ტექნიკური უზრუნველყოფისა და სარკინიგზო ბრიგადები, მომარაგების საწყობები და სარემონტო ქარხნები.[160][161] რუსულ ლოგისტიკურ სისტემაში არ მოქმედებს პრინციპი „მოითხოვე და მიიღე“; აქ გამოიყენება „ზემოდან ქვემოთ მიწოდების“ მოდელი, სადაც ზემდგომი დანაყოფი ალგორითმული გათვლების საფუძველზე თავად განსაზღვრავს მარაგების რაოდენობასა და მიწოდების გრაფიკს.[160] MTO-ს სისტემა დიდ აქცენტს აკეთებს მომარაგებისთვის არსებული სატრანსპორტო ხაზების გამოყენებაზე. ამ მიზნით, ლოგისტიკურ ბრიგადებში შედის სარკინიგზო ბრიგადები და მილსადენების ბატალიონები.[160] MTO-ს დეპარტამენტებს შორის არის[162] სატრანსპორტო უზრუნველყოფის დეპარტამენტი (ამერიკის სატრანსპორტო სარდლობის მიახლოებითი ანალოგი), რომელიც კოორდინაციას უწევს და ხელშეკრულებებს აფორმებს სამხედრო გადაზიდვებზე რკინიგზით, ჰაერითა თუ ზღვით.[163] სხვა სტრუქტურებს შორისაა საავტომობილო და სატანკო, ასევე სარაკეტო და საარტილერიო დეპარტამენტები.[162] რუსეთის სარკინიგზო სისტემა არმიის მთავარი სტრატეგიული და ოპერატიული გადაადგილების საშუალებაა,[164] რადგან პირადი შემადგენლობისა და ტვირთების აბსოლუტური უმრავლესობა სწორედ რკინიგზით გადაადგილდება.[165] MTO-ს შემადგენლობაში შემავალ სარკინიგზო ჯარებს ევალებათ ლიანდაგების მომზადება, მშენებლობა და დაცვა. ისინი ათ ცალკეულ ბრიგადასა და ორ ცალკეულ ბატალიონში არიან ორგანიზებულნი.[166] სხვადასხვა ანგარიშების თანახმად, 2022 წელს უკრაინაში სრულმასშტაბიანი შეჭრის შემდეგ, რუსეთს სერიოზული პრობლემები შეექმნა ლოგისტიკის კუთხით, რამაც, სხვა საკითხებთან ერთად, რუს ჯარისკაცებში არასაკმარისი კვებაც გამოიწვია.[167] 2026 წლის აპრილში გამოცემა The Sunday Times-მა გაავრცელა ინფორმაცია, რომ უკრაინის დაზვერვისგან მიიღო მტკიცებულებები, რომლებიც რუსულ ჯარში კანიბალიზმის მინიმუმ ხუთ შემთხვევას ადასტურებდა. მტკიცებულებები მოიცავდა 2025 წლის ნოემბრის აუდიოჩანაწერებს, რომლებიც ეხებოდა დონეცკის ოკუპირებულ ტერიტორიაზე მომხდარ ინციდენტს — იქ რუსი ჯარისკაცი იმ ორ თანამებრძოლს შორის ერთ-ერთის მოჭრილი ფეხის ჭამას ცდილობდა, რომლებიც თავადვე მოკლა. ქვედანაყოფის მეთაურმა მომხდარი თავისი ბრიგადის ლეიტენანტს მოახსენა. ასევე გავრცელდა ფოტომასალაც, მათ შორის მოჭრილი ფეხის ფოტო, რომელიც Times-ის განცხადებით ავთენტურია. ფოტო სამხედრო ქირურგსაც გადაუგზავნეს, რომელმაც დაადასტურა, რომ ჭრილობა ბასრი დანით მიყენებულს ჰგავდა.[168][169] ==პირადი შემადგენლობა== რუსეთის შეიარაღებული ძალა ჰიბრიდულ სისტემას იყენებს, რომელიც სავალდებულო სამხედრო გაწვევასა და ნებაყოფლობით (საკონტრაქტო) სამსახურს აერთიანებს. რუსეთის ყველა მამრობითი სქესის მოქალაქე ვალდებულია 17 წლის ასაკში დარეგისტრირდეს სამხედრო აღრიცხვაზე, ხოლო 18-დან 27 წლამდე ასაკის ყველა მამაკაცისთვის სავალდებულოა თორმეტთვიანი სამხედრო სამსახურის გავრცელება. თავდაპირველად სამსახურის ვადა ორი წელი იყო, თუმცა 2007 წლის მარტში იგი 18 თვემდე შემცირდა, 2008 წლის იანვარში კი — ერთ წლამდე. 2022 წლის დეკემბერში გაწვევის მაქსიმალური ასაკი 30 წლამდე გაიზარდა, პარალელურად კი გაჟღერდა წინადადება სამსახურის თავდაპირველი ორწლიანი ვადის აღდგენის შესახებ. სამხედროების უმეტესობისთვის სავალდებულო საპენსიო ასაკი 65 წელია, გარდა პოლკოვნიკ-გენერლების, ადმირლებისა და მათზე მაღალი ჩინებისა, რომელთათვისაც ეს ზღვარი 70 წელს შეადგენს. თავდაცვის სამინისტროს განცხადებით, შეიარაღებულმა ძალამ უნდა შეინარჩუნოს სამობილიზაციო რეზერვი, რათა არსებობდეს მუდმივმოქმედი ჯარის გაძლიერების რესურსი იმ შემთხვევისთვის, თუ ეს უკანასკნელი დამოუკიდებლად ვერ შეძლებს შეიარაღებული კონფლიქტის შეკავებას ან ჩახშობას. შეიარაღებული ძალების ოფიციალური შტატების რაოდენობა რუსეთის პრეზიდენტის ბრძანებულებით განისაზღვრება. ჯარის რაოდენობა საბჭოთა ეპოქის 2.7 მილიონიანი ნიშნულიდან 1994 წლისთვის 2.1 მილიონამდე შემცირდა. [[1997]] წელს პირადი შემადგენლობა 1.6 მილიონს შეადგენდა, [[2000]] წლისთვის კი ეს ციფრი დაახლოებით 1 მილიონამდე ჩამოვიდა. 2008 წლის რეფორმამ ოფიცერთა საშტატო ერთეულები 220,000-მდე შეამცირა და მიზნად დაისახა 2017 წლისთვის 425,000 პროფესიონალი საკონტრაქტო ჯარისკაცის აყვანა. ყოველწლიურად სამხედრო სამსახურს 270,000 წვევამდელი გადიოდა. 2010 წელს მოქმედი ჯარისკაცების რაოდენობა დაახლოებით 1 მილიონად ფასდებოდა, თუმცა რუსეთის ანგარიშვალდებულების პალატამ 2013 წელს განაცხადა, რომ არმიაში საშტატო ადგილების თითქმის მეოთხედი ვაკანტური იყო. 2022 წლის უკრაინაში შეჭრამდე რუსული ჯარის სავარაუდო რაოდენობა 900,000-ს შეადგენდა. ვრცელდებოდა ინფორმაცია, რომ ომის მიმდინარეობისას თავდაცვის სამინისტრო ყოველწლიურად 400,000-დან 500,000-მდე ახალ ჯარისკაცს აიყვანდა. 2022 წლის დეკემბერში პუტინმა შეიარაღებული ძალების ოფიციალური შტატი 1.15 მილიონიდან 1.5 მილიონამდე გაზარდა. 2022 წლის 28 მაისს, უკრაინაში მიმდინარე აგრესიის ფონზე, ვლადიმერ პუტინმა ხელი მოაწერა კანონს, რომელმაც პირველი სამხედრო კონტრაქტის გაფორმებისთვის მანამდე არსებული ზედა ასაკობრივი ზღვარი (40 წელი) გააუქმა. უკრაინაში მებრძოლი საკონტრაქტო ჯარისკაცების უმრავლესობა რუსეთის მოსახლეობის ღარიბი ფენებიდანაა. ფულადი ბონუსი, რომელსაც უკრაინაში საომრად წასულებს პირველივე კონტრაქტის გაფორმებისას უხდიან, რუსეთში მრავალი ადამიანის მთელი წლის ხელფასზე მეტია. 2024 წლის ნოემბერში, ცოცხალი ძალის მძიმე დანაკარგების ფონზე, რუსეთმა უკრაინაში დაჭრილი სამხედროებისთვის განკუთვნილი კომპენსაციები შეამცირა, ვინაიდან დაჭრილთა დიდი რაოდენობის გამო მთავრობა სულ უფრო მზარდ სამხედრო ხარჯებს აწყდება. 2025 წლის ივნისში უკრაინულმა და დასავლურმა შეფასებებმა უკრაინაში რუსეთის სამხედრო დანაკარგების (დაღუპულთა და დაჭრილთა) შესახებ ერთ მილიონს გადააჭარბა. 2026 წლის იანვარში [[ნატო]]ს გენერალურმა მდივანმა მარკ რუტემ განაცხადა, რომ თვეში 25,000-მდე რუსი ჯარისკაცი იღუპებოდა და ამ დანაკარგებს „კატასტროფული“ უწოდა. 2026 წლის აპრილში რუსულმა უფლებადამცველმა ორგანიზაციებმა აღნიშნეს, რომ იმატა შეტყობინებებმა იმის შესახებ, რომ არაფხიზელ მდგომარეობაში მყოფ მამაკაცებს, სავარაუდოდ, მოტყუებით ან იძულებით აწერინებდნენ სამხედრო კონტრაქტებს. ეს გამოწვეულია იმით, რომ რეკრუტირებისთვის ფინანსური სტიმულების გამოყენება სულ უფრო რთულდება, რის გამოც სამხედრო კომისარიატებს გეგმების შესრულება უჭირთ. ===ქალები=== [[2013]] წლის მონაცემებით, რუსეთის შეიარაღებული ძალების სოციოლოგიური კვლევის ცენტრის სოციალური პროცესების მონიტორინგის დეპარტამენტის ხელმძღვანელმა, ვიცე-პოლკოვნიკმა ელენა სტეპანოვამ განაცხადა: „[[2007]] წელთან შედარებით, ქალი ოფიცრებისა და პრაპორშჩიკების რაოდენობა თითქმის ორი მესამედით შემცირდა. თუ 2007 წელს კონტრაქტით 30,000-ზე მეტი ქალი მსახურობდა, ახლა მათი რაოდენობა 11,000-ს ოდნავ აღემატება, მათ შორის სხვადასხვა ჩინის 4,300 ოფიცერია“. მისივე თქმით, ეს ტენდენცია არ არის რაიმე განსაკუთრებული და იგი სრულიად თანხვედრაშია რუსეთის შეიარაღებული ძალების საერთო შემცირების პროცესთან. ===უცხოელი პირადი შემადგენლობა=== რუსულ ჯარში მსახურება ასევე ნებადართულია „დამოუკიდებელ სახელმწიფოთა თანამეგობრობის“ ([[დსთ]]) იმ მოქალაქეებისთვის, რომლებიც არ ფლობენ რუსეთის მოქალაქეობას. 2003 წლის დეკემბრისთვის რუსეთის პარლამენტმა პრინციპების დონეზე დაამტკიცა კანონი, რომელიც შეიარაღებულ ძალებს უცხო ქვეყნის მოქალაქეების კონტრაქტით აყვანის უფლებას აძლევდა, რის სანაცვლოდაც მათ რამდენიმეწლიანი სამსახურის შემდეგ რუსეთის მოქალაქეობას სთავაზობდნენ. თუმცა, 2010 წლამდე უცხოელებს რუსეთის ჯარში მსახურება მხოლოდ რუსული პასპორტის მიღების შემდეგ შეეძლოთ. თავდაცვის სამინისტროს 2010 წლის გეგმით, ორმაგი მოქალაქეობის არმქონე უცხოელებს საშუალება მიეცათ გაეფორმებინათ 5-წლიანი კონტრაქტი და სამწლიანი სამსახურის შემდეგ რუსეთის მოქალაქეობის მიღების უფლება მოეპოვებინათ. 2022 წლის 20 სექტემბერს სახელმწიფო [[სახელმწიფო დუმა|დუმამ]] მიიღო კანონპროექტი, რომლის მიხედვითაც უცხოელ ჯარისკაცებს რუსეთის მოქალაქეობა უკვე 12-თვიანი სამსახურის შემდეგ გადაეცემათ (მანამდე ეს მოთხოვნა სამ წელს შეადგენდა). მედიაში გავრცელებული ინფორმაციით, უკრაინის ომში დიდი დანაკარგების ფონზე, ცოცხალი ძალის შესავსებად რუსეთის შეიარაღებულმა ძალებმა სულ უფრო ხშირად დაიწყო უცხოელი რეკრუტების გამოყენება. Los Angeles Times-ის თანახმად, მათი დიდი ნაწილი აფრიკის, ახლო აღმოსავლეთისა და სამხრეთ და აღმოსავლეთ აზიის ქვეყნებიდანაა. უკრაინის სამხედრო ტყვეებთან მოპყრობის საკოორდინაციო შტაბის მონაცემებით, 2025 წლის ოქტომბრისთვის უკრაინის ტყვეობაში იმყოფებოდა 37 სხვადასხვა ქვეყნის 200-მდე უცხოელი მოქალაქე, რომლებიც რუსეთის მხარეს ბრძოლისას ჩავარდნენ ტყვედ. უკრაინის თავდაცვის სამინისტროს დაზვერვის მთავარმა სამმართველომ განაცხადა, რომ 2024 წელს უკრაინამ ხუთჯერ მეტი უცხოელი მებრძოლი დაატყვევა, ვიდრე 2023 წელს, ხოლო 2025 წლის სექტემბრისთვის დატყვევებულთა რაოდენობა ორჯერ აღემატებოდა მთელი 2024 წლის მაჩვენებელს. ტელეკომპანია France24 ექსპერტებზე დაყრდნობით აღნიშნავს, რომ რუსეთი ცოცხალი ძალის გასაზრდელად აქტიურად იზიდავს მამაკაცებს ინდოეთის ნახევარკუნძულიდან. მაგალითად, მკვლევარმა იოჰან მიშელმა აღწერა, რომ უცხოელ ჯარისკაცებს ხშირად იყენებენ როგორც „საზარბაზნე ხორცს“ უკრაინული პოზიციების გამოსავლენად. ინდოეთმა დაადასტურა, რომ 2025 წლის ნოემბრის მონაცემებით, რუსულ ქვედანაყოფებში სულ მცირე 44 ინდოელი მსახურობდა, რამდენიმე მათგანი კი ბრძოლაში დაიღუპა. 2024 წლის მაისში ინდოეთის გამოძიების ცენტრალურმა ბიურომ დააკავა ოთხი პირი, რომლებიც დაკავშირებულნი იყვნენ ადამიანებით ვაჭრობის (ტრეფიკინგის) ქსელთან, რომელიც მამაკაცებს უკრაინაში რუსეთის მხარეს საომრად გზავნიდა. ზოგიერთი ინდოელი და ნეპალელი მამაკაცი, ისევე როგორც მათი ოჯახები, აცხადებდნენ, რომ მათ არასაბრძოლო, „დამხმარე“ პოზიციებს ჰპირდებოდნენ, თუმცა რეალურად ფრონტის ხაზზე გაგზავნეს. სხვები ამბობენ, რომ მათ სამოქალაქო სამსახურს ჰპირდებოდნენ, ან რუსეთში ტურისტებად და სტუდენტებად იმყოფებოდნენ, თუმცა მოტყუებითა და იძულებით ჩართეს სამხედრო სამსახურში. ინდოეთის მთავრობამ ეს საკითხი არაერთხელ წამოჭრა, ხოლო Channel News Asia-ს მიერ გამოკითხული დამკვირვებლების თქმით, ინდოელების იძულებითი რეკრუტირებისგან დაცვის მექანიზმები ერთ-ერთი მთავარი თემაა, რომელიც ინდოეთსა და რუსეთს შორის შრომითი მობილობის შესახებ პოტენციურ შეთანხმებაში უნდა აისახოს. რუსულ ჯარში ასევე ხდებოდა მამაკაცების რეკრუტირება აფრიკული ქვეყნებიდან. [[კენია]]მ 2025 წლის ნოემბერში განაცხადა, რომ 200-ზე მეტი კენიელი იბრძოდა რუსეთის მხარეს უკრაინაში. ამავე თვეში კენიის პრეზიდენტმა [[უილიამ რუტო]]მ მადლობა გადაუხადა უკრაინის პრეზიდენტ [[ვოლოდიმირ ზელენსკი]]ს იმ კენიელების გათავისუფლებაში დახმარებისთვის, რომლებიც მოტყუებით ჩააბეს რუსეთის სამხედრო კამპანიაში. 2025 წლის სექტემბერში კენიის პოლიციამ ქვეყნის სამხრეთში რეიდების შედეგად გადაარჩინა 22 ადამიანი, რომელთა გადაგზავნასაც რუსეთში ტრეფიკინგის გზით აპირებდნენ; მოწმეების თქმით, მათ წარმოდგენაც არ ჰქონდათ, რომ რუსეთის ჯარში ასაყვანად ამზადებდნენ. კენიის სახელმწიფო პროკურორმა კენედი ამვაიმ 2025 წლის დეკემბერში განაცხადა, რომ კრიმინალური გამოძიების დირექტორატი იკვლევდა „ორგანიზებულ, ტრანსნაციონალურ დანაშაულებრივ ქსელს“, რომელიც რუსეთში მყოფ პირებთან თანამშრომლობდა და კენიელებს მოტყუებით მიერეკებოდა ომში. [[ბოტსვანა]]მ ასევე განაცხადა ორი მოქალაქის შესახებ, რომლებიც მოტყუებით წაიყვანეს საომრად. 17 სამხრეთაფრიკელი მამაკაციც ამტკიცებდა, რომ ისინი სამუშაო თაღლითობის მსხვერპლნი გახდნენ და ასე აღმოჩნდნენ რუსულ არმიაში; სამხრეთ აფრიკის ყოფილი პრეზიდენტის, [[იაკობ ზუმა]]ს ქალიშვილი, დუდუზილე ზუმა-სამბუდლა, პარლამენტის წევრობიდან გადადგა მას შემდეგ, რაც ამ თაღლითურ სქემაში მონაწილეობაში დაადანაშაულეს. 2026 წლის მარტში კენიისა და რუსეთის მთავრობები შეთანხმდნენ, რომ რუსეთის თავდაცვის სამინისტრო აღარ აიყვანდა კენიელებს და შეწყვეტდა მათ გაგზავნას უკრაინის ფრონტზე. 2026 წლის იანვარში The Daily Telegraph-მა გამოაქვეყნა ინფორმაცია, რომ უკრაინის მიერ დატყვევებული 10,000-ზე მეტი რუსი ჯარისკაცის გამოკითხვის შედეგად, მათი 7% 40 სხვადასხვა ქვეყნის უცხოელი დაქირავებული მებრძოლი აღმოჩნდა. გამოცემამ რუსეთის მიერ უცხოელების რეკრუტირების ტაქტიკა ადამიანებით ვაჭრობას შეადარა და აღნიშნა, რომ რუსეთი აფრიკულ ქვეყნებში იყენებს იმ აგენტებს, რომლებიც მანამდე მიგრანტების არალეგალური ტრეფიკინგით იყვნენ დაკავებულნი. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:რუსეთის შეიარაღებული ძალები]] f04gk5m283hhlv2093okkwy4agsry99 5406657 5406656 2026-06-04T05:20:59Z AkakiBalanchivadze 92095 /* უცხოელი პირადი შემადგენლობა */ 5406657 wikitext text/x-wiki '''რუსეთის ფედერაციის შეიარაღებული ძალები''' ({{lang-ru|Вооружённые Си́лы Росси́йской Федера́ции}}), ასევე ცნობილი, როგორც '''რუსეთის შეიარაღებული ძალები''' — [[რუსეთი|რუსეთის]] სამხედრო ძალები, რომელიც ორგანიზებულია სამ შტოდ - სახმელეთო ჯარები, საზღვაო ძალები და კოსმოსური ძალები - სამ დამოუკიდებელ საბრძოლო დანაყოფად (სტრატეგიული სარაკეტო ძალები, საჰაერო-სადესანტო ძალები და უპილოტო სისტემების ძალები )<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/#military-and-security|title=Russia|date=28 February 2023|publisher=Central Intelligence Agency|via=CIA.gov|access-date=20 September 2022|archive-date=9 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210109173026/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/#military-and-security|url-status=dead}}</ref> და სპეციალური ოპერაციების ძალების სარდლობად.<ref>IISS, ''The Military Balance 2022,'' 201.</ref> რუსეთის შეიარაღებული ძალები მსოფლიოში სიდიდით მეხუთე სამხედრო ძალაა, რომელიც დაახლოებით ერთ მილიონ აქტიურ სამხედრო მოსამსახურესა და თითქმის ორ მილიონ რეზერვისტს მოიცავს.<ref>{{cite web |last=Nichol |first=Jim |date=21 December 2022 |title=Russian military announces plan to expand, create new units |url=https://apnews.com/article/putin-finland-sergei-shoigu-ee953abf7f9bf217ccdaa61ec1b35ddd |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221221135310/https://apnews.com/article/putin-finland-sergei-shoigu-ee953abf7f9bf217ccdaa61ec1b35ddd |archive-date=21 December 2022 |access-date=21 December 2022 |work=[[The Associated Press]] |publisher= |quote=Russia expands active personnel to 1.5 million from 1.15 forces}}</ref> ძალებში შედის ბირთვული იარაღის მსოფლიოში უდიდესი მარაგი,<ref>{{cite web |date=August 2020 |title=Nuclear Weapons: Who Has What at a Glance |url=https://www.armscontrol.org/factsheets/Nuclearweaponswhohaswhat |access-date=7 June 2021 |work=[[Arms Control Association]] |archive-date=24 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180124043430/https://www.armscontrol.org/factsheets/Nuclearweaponswhohaswhat |url-status=live }}</ref> ბალისტიკური რაკეტებით აღჭურვილი წყალქვეშა ნავების სიდიდით მეორე ფლოტი მსოფლიოში<ref>{{cite web |url=https://power.lowyinstitute.org/data/military-capability/signature-capabilities/ballistic-missile-submarines/ |work=[[Asia Power Index]] |publisher=[[Lowy Institute]] |date=2021 |title=Ballistic missile submarines data |access-date=25 January 2022 |archive-date=8 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220408173840/https://power.lowyinstitute.org/data/military-capability/signature-capabilities/ballistic-missile-submarines/ |url-status=live }}</ref> და წარმოადგენს ერთადერთ შეიარაღებულ ძალებს ამერიკის შეერთებული შტატებისა და ჩინეთის გარდა, რომელიც სტრატეგიულ ბომბდამშენებს იყენებს.<ref>{{cite book |last1=Paul |first1=T. V. |last2=Wirtz |first2=James J. |last3=Fortmann |first3=Michael |url=https://books.google.com/books?id=9jy28vBqscQC&pg=PA332 |title=Balance of power: theory and practice in the 21st century |publisher=[[Stanford University Press]] |date=2004 |pages=332 |isbn=978-0-8047-5017-2 |access-date=5 December 2021 |archive-date=28 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231028174352/https://books.google.com/books?id=9jy28vBqscQC&pg=PA332#v=onepage&q&f=false |url-status=live }}</ref> 2025 წლის მონაცემებით, რუსეთს მსოფლიოში სიდიდით მესამე სამხედრო ხარჯები აქვს, რაც დაახლოებით 190 მილიარდ აშშ დოლარს, ანუ მშპ-ის 7,5 პროცენტს შეადგენს.<ref name="SIPRI-2020">{{Cite web |date=April 2026|title=Trends in Military Expenditure 2025|url=https://www.sipri.org/sites/default/files/2026-04/2604_milex_2025.pdf#page=2 |access-date=26 April 2026 |publisher=[[Stockholm International Peace Research Institute]]}}</ref> რუსეთის ჯარი ჰიბრიდული სისტემაა, რომელიც ერთმანეთს უთავსებს წვევამდელებსა და საკონტრაქტო მოსამსახურეებს;<ref>{{Cite web |title=Institute for the Study of War |url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/explainer-russian-conscription-reserve-and-mobilization |access-date=9 November 2024 |website=Institute for the Study of War |date=5 March 2022 |language=en |archive-date=9 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241109012636/https://www.understandingwar.org/backgrounder/explainer-russian-conscription-reserve-and-mobilization |url-status=live }}</ref> გარკვეული გამონაკლისების გარდა, რუსეთის კანონმდებლობა სამხედრო სამსახურის გავლის ერთწლიან ვალდებულებას აკისრებს ყველა მამაკაც მოქალაქეს 18-დან 27 წლამდე.<ref name="Law53-FZ">{{cite act|type=Federal Law|index=53-FZ|date=28 March 1998|legislature=[[State Duma]]|title=О воинской обязанности и военной службе|language=ru|trans-title=About military duty and military service|url=http://www.pravo.gov.ru/proxy/ips/?searchres=&bpas=cd00000&a3=102000505&a3type=1&a3value=&a6=&a6type=1&a6value=&a15=&a15type=1&a15value=&a7type=1&a7from=&a7to=&a7date=28.03.1998&a8=53-%D4%C7&a8type=1&a1=&a0=&a16=&a16type=1&a16value=&a17=&a17type=1&a17value=&a4=&a4type=1&a4value=&a23=&a23type=1&a23value=&textpres=&sort=7&x=67&y=18}} {{Cite web |url=http://www.pravo.gov.ru/proxy/ips/?start_search&bpas=cd00000&a3=102000505&a3type=1&a3value=&a6=&a6type=1&a6value=&a15=&a15type=1&a15value=&a7type=1&a7from=&a7to=&a7date=28.03.1998&a8=53-%EF%BF%BD%EF%BF%BD&a8type=1&a1=&a0=&a16=&a16type=1&a16value=&a17=&a17type=1&a17value=&a4=&a4type=1&a4value=&a23=&a23type=1&a23value=&textpres=&sort=7&x=67&y=18&fattrib=1 |title=Законодательство России. Расширенный поиск |access-date=8 October 2022 |archive-date=28 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200728121154/http://www.pravo.gov.ru/proxy/ips/?start_search&bpas=cd00000&a3=102000505&a3type=1&a3value=&a6=&a6type=1&a6value=&a15=&a15type=1&a15value=&a7type=1&a7from=&a7to=&a7date=28 |url-status=dead }}{{Cite web |url=http://www.pravo.gov.ru/proxy/ips/?start_search&bpas=cd00000&a3=102000505&a3type=1&a3value=&a6=&a6type=1&a6value=&a15=&a15type=1&a15value=&a7type=1&a7from=&a7to=&a7date=28.03.1998&a8=53-%EF%BF%BD%EF%BF%BD&a8type=1&a1=&a0=&a16=&a16type=1&a16value=&a17=&a17type=1&a17value=&a4=&a4type=1&a4value=&a23=&a23type=1&a23value=&textpres=&sort=7&x=67&y=18&fattrib=1 |title=Законодательство России. Расширенный поиск |access-date=8 October 2022 |archive-date=28 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200728121154/http://www.pravo.gov.ru/proxy/ips/?start_search&bpas=cd00000&a3=102000505&a3type=1&a3value=&a6=&a6type=1&a6value=&a15=&a15type=1&a15value=&a7type=1&a7from=&a7to=&a7date=28 |url-status=dead }}</ref><ref name=cia>Central Intelligence Agency, [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/ The World Fact Book: Russia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210109173026/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/ |date=9 January 2021 }}</ref> მიუხედავად იმისა, რომ 2000-იანი წლების დასაწყისიდან არსებობდა რიგების პროფესიონალიზაციის მცდელობები,<ref>[https://www.rand.org/pubs/research_reports/RRA1233-6.html Russian Military Personnel Policy and Proficiency: Reforms and Trends, 1991–2021] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241109012638/https://www.rand.org/pubs/research_reports/RRA1233-6.html |date=9 November 2024 }}; Anika Binnendijk, Dara Massicot, Anthony Atler, John J. Drennan, Khrystyna Holynska, Katya Migacheva, Marek N. Posard, Yuliya Shokh; published 15 August 2023.</ref> იგი კვლავაც ძლიერ არის დამოკიდებული წვევამდელებზე, ხოლო საკონტრაქტო სამხედრო მოსამსახურეები თავმოყრილი არიან საკადრო და ელიტურ ქვედანაყოფებში. 2022 წელს უკრაინაში რუსეთის შეჭრამდე წლებში, [[რუსეთის სახმელეთო ჯარები|სახმელეთო ჯარს]] დაევალა ბატალიონის ტაქტიკური ჯგუფების შექმნა ჩარიცხული ჯარისკაცებისგან და მათი განცალკევება წვევამდელთა ნაწილებისგან. ეს ქვედანაყოფები საბრძოლო მზადყოფნის უფრო მაღალ დონეზე იმყოფებოდნენ და რუსეთის კანონმდებლობით მათი განლაგება ქვეყნის ფარგლებს გარეთაც იყო შესაძლებელი.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|p=41}} მიუხედავად მისი აღქმული სამხედრო სიძლიერისა,<ref>{{Cite web |title=Understanding the Russian Military Today {{!}} Russia and Eurasia {{!}} CSIS |url=https://www.csis.org/programs/europe-russia-and-eurasia-program/projects/russia-and-eurasia/understanding-russian |access-date=9 November 2024 |website=www.csis.org |language=en |archive-date=9 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241109012638/https://www.csis.org/programs/europe-russia-and-eurasia-program/projects/russia-and-eurasia/understanding-russian |url-status=live }}</ref> ხარვეზები იქნა შემჩნეული რუსეთის მთლიან საბრძოლო ეფექტურობასა და მისი „უხეში ძალის“ ეფექტურად პროექცირების უნარში.<ref> *[https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IF/IF12606 Russian Military Performance and Outlook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241109012636/https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IF/IF12606 |date=9 November 2024 }} ''Congressional Research Services.'' Updated 10 October 2024. *[https://ecfr.eu/publication/brass-tacks-why-russias-military-fails-to-reform/ Brass tacks: Why Russia's military fails to reform], [[European Council on Foreign Relations]], 15 May 2024 *[https://www.unav.edu/web/global-affairs/global-maritime-power-russian-navy-faces-an-uncertain-future Global Maritime Power? Russia's Navy faces an uncertain future], [[Universidad de Navarra]], 10 June 2022 *[https://www.iiss.org/online-analysis/military-balance/2024/02/moscows-aerospace-forces-no-air-of-superiority/ Moscow's Aerospace Forces: No air of superiority], [[International Institute for Strategic Studies]] 7 February 2024 *[https://www.rand.org/pubs/research_reports/RRA2523-1.html Logistics and Sustainment in the Russian Armed Forces], [[Rand Corporation]], 15 November 2023</ref> მიმდინარე [[რუსეთ-უკრაინის ომი|რუსეთ-უკრაინის ომმა]] გამოავლინა ისეთი სუსტი მხარეები, როგორიცაა კორუფცია,<ref>{{Cite news |title="Вывозили на КАМАЗе". Как российские солдаты и офицеры воровали у армии трусы, берцы и бронежилеты |language=ru |work=BBC News Русская служба |url=https://www.bbc.com/russian/features-63177093 |access-date=17 December 2022 |archive-date=20 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221020044846/https://www.bbc.com/russian/features-63177093 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Kovalev |first=Alexey |title=As War Hits the Homefront, Russia's Defeat Inches Closer |url=https://foreignpolicy.com/2022/10/19/russia-ukraine-war-putin-defeat-retreat-mobilization-military-corruption/ |access-date=17 December 2022 |website=Foreign Policy |date=19 October 2022 |language=en-US |archive-date=17 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221217231239/https://foreignpolicy.com/2022/10/19/russia-ukraine-war-putin-defeat-retreat-mobilization-military-corruption/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=20 October 2022 |title='The army has nothing': new Russian conscripts bemoan lack of supplies |url=https://www.theguardian.com/world/2022/oct/20/the-army-has-nothing-new-russian-conscripts-bemoan-lack-of-supplies |access-date=17 December 2022 |website=The Guardian |language=en |archive-date=25 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230225102851/https://www.theguardian.com/world/2022/oct/20/the-army-has-nothing-new-russian-conscripts-bemoan-lack-of-supplies |url-status=live }}</ref> ხისტი მართვისა და კონტროლის სტრუქტურა,<ref>[https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IF/IF12606 Russian Military Performance and Outlook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241109012636/https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IF/IF12606 |date=9 November 2024 }} ''Congressional Research Services.'' Updated 10 October 2024.</ref> არასათანადო მომზადება<ref>[https://www.newsweek.com/russia-ground-forces-poorly-trained-antiquated-equipment-ukraine-counteroffensive-bakhmut-1800153 Russia's Ground Forces Poorly Trained and Using Antiquated Equipment: U.K.], NewsWeek, updated 16 May 2023</ref> და დაბალი საბრძოლო მოტივაცია.<ref>[https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IF/IF12606 Russian Military Performance and Outlook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241109012636/https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IF/IF12606 |date=9 November 2024 }} ''Congressional Research Service.'' Updated 10 October 2024.</ref> რუსეთის შეიარაღებულმა ძალამ დაკარგა ოკუპირებული/ანექსირებული ტერიტორიების ნაწილი. სხვა პრობლემები იყო საკუთარი აღჭურვილობის ფართომასშტაბიანი განადგურება და ფლანგვა, ასევე განსაკუთრებით მაღალი დანაკარგების მაჩვენებელი.<ref>{{Cite news |last1=Sonne |first1=Paul |last2=Lamothe |first2=Dan |last3=Ilyushina |first3=Mary |date=13 September 2022 |title=Rapid loss of territory in Ukraine reveals spent Russian military |url=https://www.washingtonpost.com/national-security/2022/09/13/putin-russia-military-spent-ukraine/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220914234329/https://www.washingtonpost.com/national-security/2022/09/13/putin-russia-military-spent-ukraine/ |archive-date=14 September 2022 |access-date=10 November 2022 |newspaper=[[The Washington Post]]}}</ref><ref name="The Economist">{{Cite news |date=28 February 2022 |title=The woes of the Russian war machine are big and real. Are they also temporary? |newspaper=[[The Economist]] |url=https://www.economist.com/europe/2022/02/28/the-woes-of-the-russian-war-machine-are-big-and-real-are-they-also-temporary |access-date=13 March 2022 |issn=0013-0613 |archive-date=13 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220313021041/https://www.economist.com/europe/2022/02/28/the-woes-of-the-russian-war-machine-are-big-and-real-are-they-also-temporary |url-status=live }}</ref><ref name="newyorker.com0">{{Cite web |date=11 March 2022 |title=The Russian Military's Debacle in Ukraine |url=https://www.newyorker.com/news/q-and-a/the-russian-militarys-debacle-in-ukraine |access-date=15 March 2022 |magazine=The New Yorker |archive-date=23 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220323052142/https://www.newyorker.com/news/q-and-a/the-russian-militarys-debacle-in-ukraine |url-status=live }}</ref> დასავლელი ანალიტიკოსების დაკვირვებით, რუსეთი კვლავაც იბრძვის სამხედრო პროფესიონალიზაციის მისაღწევად,<ref>{{Cite web |title=Russia has a military professionalism problem, and it is costing them in Ukraine |last1=Posard |first1=Marek N. |last2=Holynska |first2=Khrystyna |work=Breaking Defense |date=21 March 2022 |access-date=25 August 2022 |url=https://breakingdefense.com/2022/03/russia-has-a-military-professionalism-problem-and-it-is-costing-them-in-ukraine/ |archive-date=5 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220805231345/https://breakingdefense.com/2022/03/russia-has-a-military-professionalism-problem-and-it-is-costing-them-in-ukraine/ |url-status=live }}</ref> თუმცა ინარჩუნებს საკუთარი შესაძლებლობების სწრაფად აღდგენის უნარს და ფლობს „საბრძოლო გამოცდილებას“.<ref>{{Cite report |url=https://www.rand.org/pubs/commentary/2024/07/russias-speedy-military-rebuild-doesnt-tell-the-whole.html |title=Russia's Speedy Military Rebuild Doesn't Tell the Whole Story |last=Grisé |first=Michelle |date=5 July 2024 |language=en}}</ref><ref name="ap"/> რუსეთის შეიარაღებული ძალები რუსეთის უშიშროების საბჭოს უშუალო დაქვემდებარებაშია. ამ ფუნქციას იგი სხვა უწყებებთან — უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის სასაზღვრო ჯართან, ეროვნულ გვარდიასთან, შინაგან საქმეთა სამინისტროსთან, ფედერალური დაცვის სამსახურთან, საგარეო დაზვერვასა და საგანგებო სიტუაციების სამინისტროსთან ერთად ასრულებს. ==ისტორია== ===ჩამოყალიბება და ადრეული ისტორია (1991–2008)=== [[საბჭოთა კავშირი]] ოფიციალურად [[1991]] წლის 25 დეკემბერს [[სსრკ-ის დაშლა|დაიშალა]]. მომდევნო ერთი წლის განმავლობაში ერთიანობის შენარჩუნებისა და საბჭოთა შეიარაღებული ძალების „დამოუკიდებელ სახელმწიფოთა თანამეგობრობის“ ([[დსთ]]) ჯარად გარდაქმნის მცდელობები წარუმატებლად დასრულდა. დროთა განმავლობაში, ახლად წარმოქმნილ რესპუბლიკებში დისლოცირებულმა ცალკეულმა შენაერთებმა ერთგულება საკუთარ ეროვნულ მთავრობებს შეჰფიცეს, დამოუკიდებელ სახელმწიფოებს შორის გაფორმებულმა ხელშეკრულებებმა კი სამხედრო აქტივები საბოლოოდ დაანაწილა.{{sfn|Odom|1998|pages=369-387}} მარშალი ევგენი შაპოშნიკოვი ცდილობდა დსთ-ს ერთიანი შეიარაღებული ძალა შეექმნა,{{sfn|Odom|1998|page=375}} თუმცა 1992 წლის მაისში პრეზიდენტმა ბორის ელცინმა რუსეთის ფედერაციის თავდაცვის სამინისტრო დააფუძნა.{{sfn|Odom|1998|pages=385-386}} [[1992]] წლის 7 მაისს [[ბორის ელცინი|ელცინმა]] ხელი მოაწერა ბრძანებულებას რუსეთის შეიარაღებული ძალის ჩამოყალიბების შესახებ და უმაღლესი მთავარსარდლის მოვალეობაც თავად შეითავსა.<ref>{{cite web|url=http://www.politika.su/prav/minobor.html|script-title=ru:Министерство обороны Российской Федерации|trans-title=Ministry of Defence of the Russian Federation|language=ru|publisher=Politika.su|access-date=24 March 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121221184734/https://www.politika.su/prav/minobor.html|archive-date=21 December 2012}}</ref> თავდაცვის მინისტრი პოლკოვნიკ-გენერალი პაველ გრაჩოვი გახდა, რომელსაც პოსტზე დანიშვნისთანავე რუსეთის არმიის პირველი გენერლის წოდება მიენიჭა. [[1993]] წლის ბოლოსთვის დსთ-ს სამხედრო სტრუქტურები უკვე მხოლოდ სამხედრო თანამშრომლობის ფორმატად იქცა.<ref>The Staff for Coordinating Military Cooperation was established as the CIS Joint Armed Forces High Command in March 1992 and then reorganised as the Coordinating Staff in August 1993. It quickly became a very weak body as the new states' authorities asserted their control over their own armed forces. (Russia and NIS Mineral Industry Handbook, International Business Publications, 2007.) Army General [[Vladimir Yakovlev (general)]] appears to have become Chief of the Staff in June 2001 (DS2002-0819).</ref> გრაჩოვი და მისი მოკავშირეები ყველანაირად ცდილობდნენ შაპოშნიკოვისთვის ძირი გამოეთხარათ,{{sfn|Odom|1998|page=375}} ამ უკანასკნელის მცდელობებს კი წინააღმდეგობას ახლად დამოუკიდებელი სახელმწიფოებიც უწევდნენ.{{sfn|Odom|1998|page=376}} 1992 წლის მაისში რუსეთის თავდაცვის სამინისტროს შექმნა საბჭოთა სამხედრო მანქანის პრაქტიკულ დასასრულს ნიშნავდა; შაპოშნიკოვი და მისი მცირერიცხოვანი პერსონალი მოსკოვის ცენტრში მდებარე გენშტაბისა და თავდაცვის სამინისტროს შენობებიდან გამოასახლეს და ქალაქის გარეუბანში, [[ვარშავის პაქტი]]ს ყოფილ შტაბ-ბინაში გადაიყვანეს. დსთ-ს ერთიანი შეიარაღებული ძალის არსებობის ილუზია 1993 წლის ივნისამდე გაგრძელდა — მანამ, სანამ რუსეთის თავდაცვის სამინისტრომ მისი დაფინანსება საბოლოოდ არ შეწყვიტა, რის შემდეგაც შაპოშნიკოვი მთავარსარდლის პოსტიდან გადადგა.{{sfn|Odom|1998|page=386-387}} გარდა იმისა, რომ ახალმა რუსულმა მთავრობამ კონტროლი დაამყარა ყოფილი საბჭოთა შინაგანი ჯარებისა და [[სსრკ-ის სახელმწიფო უშიშროების კომიტეტი]] (კგბ) სასაზღვრო ჯარების დიდ ნაწილზე, როგორც ჩანს, ერთადერთი დამოუკიდებელი ნაბიჯი თავდაცვის სფეროში, რომელიც მათ 1992 წლის მარტამდე გადადგეს, ეროვნული გვარდიის ჩამოყალიბების შესახებ განცხადება იყო.<ref>For some early discussion on this period, see Richard Woff, "A Russian Army", ''[[Jane's Intelligence Review]]'', May 1992, 198-200. See also ''Voenniy vestnik'' No 12, 1991.</ref> [[1995]] წლამდე იგეგმებოდა სულ მცირე 11 ბრიგადის შექმნა, თითოეულში 3,000-დან 5,000-მდე წევრით, ხოლო პირადი შემადგენლობის საერთო რაოდენობა 100,000-ს არ უნდა გასცდენოდა. ეროვნული გვარდიის სამხედრო ნაწილები 10 რეგიონში უნდა განლაგებულიყო, მათ შორის მოსკოვში (სამი ბრიგადა) და კიდევ რამდენიმე მნიშვნელოვან ქალაქსა და მხარეში. მხოლოდ მოსკოვში 15,000-მა ადამიანმა გამოთქვა ახალ რუსულ ჯარში მსახურის სურვილი, რომელთა უმეტესობაც საბჭოთა შეიარაღებული ძალების ყოფილი სამხედრო მოსამსახურე იყო. საბოლოოდ, პრეზიდენტმა ელცინმა წარადგინა ბრძანებულება „რუსული გვარდიის დროებითი მდგომარეობის შესახებ“, თუმცა ის პრაქტიკაში აღარ განხორციელებულა.<ref name="Korotkaya Russian gvardii.">{{cite web|url=http://tsiganok.ru/vpa/reforma/doc/260 |title=Short life of the new Russian Guard |publisher=Tsiganok.ru |date=21 December 2006 |access-date=24 March 2014}}</ref> 1990-იანი წლების განმავლობაში, თავდაცვის სამინისტროს გარდა, კიდევ თორმეტ სხვა უწყებას ჰყავდა საკუთარი სამხედრო ფორმირებები; მათ „ძალოვანი სამინისტროების“ სახელით იცნობდნენ.{{sfn|de Haas|2011|page=8}} მომდევნო რამდენიმე წლის განმავლობაში რუსულმა ჯარებმა დატოვეს ცენტრალური და აღმოსავლეთი ევროპა, ისევე როგორც ზოგიერთი ახლადდამოუკიდებელი პოსტსაბჭოთა სახელმწიფო. რამდენიმე ქვეყანასთან გაფორმებული ხელშეკრულებების თანახმად, ამ რეგიონების უმეტესობიდან უკანასკნელი სამხედრო შენაერთები [[1994]] წლის 31 აგვისტოსთვის იქნა გაყვანილი.<ref>{{Cite journal |last=Atkins |first=Arthur G. |title=Budget Cuts, Troop Withdrawals Shake, Reshape Russian Military |journal=Arms Control Today |volume=24 |issue=3 |date=1994 |page=25 |jstor=23625516 |url=http://www.jstor.org/stable/23625516 |access-date=25 January 2026 }}</ref> ბელარუსთან, ყაზახეთთან და უკრაინასთან მიღწეული შეთანხმებების საფუძველზე, საბჭოთა ბირთვული ძალები ან განიარაღდა, ან რუსეთს დაუბრუნდა, თუმცა ჩვეულებრივმა (კონვენციურმა) შეიარაღებულმა ძალებმა ბევრად მეტი პრობლემა შექმნა.{{sfn|DIA 2017|pages=9-10}} მიუხედავად იმისა, რომ ჯარების გაყვანა ძირითადად მშვიდობიანად მიმდინარეობდა და მთელი ქვედანაყოფები ეტაპობრივად გადადიოდნენ რუსეთის ფედერაციაში, ზოგიერთი შენაერთი მაინც დარჩა ახლადდამოუკიდებელ ქვეყნებში. ასეთები იყო, მაგალითად: შავი ზღვის ფლოტი უკრაინაში, მე-14 არმია [[მოლდოვა]]ში და სხვა ნაწილები [[საქართველო]]სა და [[ტაჯიკეთი|ტაჯიკეთში]]. ზოგიერთი მათგანი ადგილობრივ ეთნიკურ თუ პოლიტიკურ კონფლიქტებშიც კი ჩაერთო. რუსეთი დღემდე ინარჩუნებს რამდენიმე სამხედრო ბაზას უცხო ქვეყნებში, განსაკუთრებით კი ყოფილ საბჭოთა რესპუბლიკებში.{{sfn|DIA 2017|page=10}} ბორის ელცინის პრეზიდენტობის დროს სამხედრო რეფორმები ძირითადად პერსონალის შემცირებასა და შეიარაღებული ძალების რესტრუქტურიზაციაზე იყო ფოკუსირებული. 1992 წელს ჯარი ხუთი შტოსგან შედგებოდა: სახმელეთო ჯარები, სამხედრო-საზღვაო ფლოტი, სამხედრო-საჰაერო ძალები, სტრატეგიული დანიშნულების სარაკეტო ჯარები და საჰაერო თავდაცვის ძალები. 2001 წლისთვის საჰაერო თავდაცვის ძალები სამხედრო-საჰაერო ძალებს მიუერთეს, ხოლო სტრატეგიული დანიშნულების სარაკეტო ჯარები დამოუკიდებელ სამხედრო გვარეობად ჩამოაქვეითეს. 1990-იანი წლების ბოლოს გენერალური შტაბის უფროს ანატოლი კვაშნინსა და თავდაცვის მინისტრ იგორ სერგეევს შორის სერიოზული დავა მიმდინარეობდა იმის თაობაზე, თუ რომელი მიმართულების დაფინანსებისთვის მიენიჭებინათ პრიორიტეტი — ჩვეულებრივი (კონვენციური) თუ ბირთვული ძალებისთვის. საბოლოოდ, ბირთვული ძალები უფრო მნიშვნელოვნად მიიჩნიეს, რის შედეგადაც საზღვაო ფლოტის, სამხედრო-საჰაერო ძალებისა და საჰაერო თავდაცვის ძალების შემადგენლობა განახევრდა, ხოლო ყველაზე დიდი დარტყმა სახმელეთო ჯარებმა განიცადა, რომელიც ორი მესამედით შეამცირეს.{{sfn|de Haas|2011|page=9}} შეიარაღებული ძალების საერთო რაოდენობა [[1992]] წლის 2 720 000-იანი შემადგენლობიდან [[2000]] წლისთვის 1 004 000-მდე შემცირდა. ამავე პერიოდში სახმელეთო ჯარები 1 400 000-დან 348 000-მდე შემცირდა; სამხედრო-საჰაერო და საჰაერო თავდაცვის ძალები, შესაბამისად, 300 000 და 356 000-დან — გაერთიანებულ 184 600-მდე; საზღვაო ფლოტი 320 000-დან 171 500-მდე; ხოლო სტრატეგიული დანიშნულების სარაკეტო ჯარები 181 000-დან 149 000-მდე ჩამოვიდა.{{sfn|de Haas|2011|page=10}} 1990-იანი წლების ბოლოს საჰაერო-სადესანტო ჯარების შემადგენლობაც შემცირდა 64 300-დან 48 500-მდე.<ref>{{Cite web |title=Russian Airborne Assault Troops [VDV] |date=7 September 2000 |access-date=26 January 2026 |work=[[Federation of American Scientists]] |url=https://nuke.fas.org/guide/russia/agency/army-vdv.htm }}</ref> 1998 წელს სახმელეთო ჯარების მთავარსარდლის პოსტი დროებით გააუქმეს და იგი სახმელეთო ჯარების მთავარი სამმართველოთი ჩაანაცვლეს.<ref name="CurrentHistory-1998">{{Cite journal |last=Herspring |first=Dale R. |title=Russia's Crumbling Military |journal=[[Current History]] |volume=97 |issue=621 |date=1998 |pages=325–328 |doi=10.1525/curh.1998.97.621.325 |jstor=45317843. }}</ref> რუსეთის ბაზებზე ჯარების მოულოდნელმა დაბრუნებამ (სადაც მათთვის სათანადო საცხოვრებელი პირობებიც კი არ არსებობდა) და სამხედრო ხარჯების მკვეთრმა შეკვეცამ — რაც გამოწვეული იყო საბაზრო ეკონომიკაზე გადასვლის პროცესში ქვეყანაში შექმნილი მძიმე ეკონომიკური კრიზისით — ფართომასშტაბიანი სოციალური და ეკონომიკური პრობლემები წარმოშვა. ამ ყოველივემ გამოიწვია სამხედრო დისციპლინის მკვეთრი გაუარესება; გახშირდა დანაშაული და კიდევ უფრო მწვავედ იჩინა თავი წვევამდელთა შორის მანამდეც არსებულმა სასტიკმა არაფორმალურმა ურთიერთობებმა, ე.წ. „დედოვშჩინამ“ (უფროსკლასელობამ), რამაც, თავის მხრივ, ახალწვეულებს ჯარიდან თავის არიდებისკენ უბიძგა. სამხედრო სამსახური ბევრმა ოფიცერმა და სერჟანტმა დატოვა. ამასთანავე, კატასტროფულად დაეცა აღჭურვილობის მოვლა-პატრონობისა და სამხედრო მომზადების დონე. [[1998]] წლის მონაცემებით, [[1992]] წლის შემდეგ ქვეყანაში დივიზიის დონეზე მაღალი არანაირი სამხედრო წვრთნები აღარ ჩატარებულა, ხოლო პილოტების წლიური ფრენის დრო 25 საათამდე შემცირდა, რაც ბევრად ჩამოუვარდებოდა ნატოს წევრი ქვეყნების მაჩვენებლებს. არმიის ეს დაუძლურება აშკარა გახდა [[ჩეჩნეთის პირველი ომი|ჩეჩნეთის პირველი ომის]] დროს (1994–1996 წლებში), როდესაც რუსულმა ჯარებმა ვერ შეძლეს სეპარატისტების დამორჩილება ჩეჩნეთსა და ჩრდილოეთ კავკასიაში.<ref name="CurrentHistory-1998" />{{sfn|DIA 2017|pages=10-11}}<ref>{{Cite journal |last=Lambeth |first=Benjamin S. |title=Russia's Wounded Military |work=Foreign Affairs |volume=74 |issue=2 |date=1995 |pages=86–98 |doi=10.2307/20047044 |jstor=20047044 }}</ref> რაც შეეხება საერთაშორისო ასპარეზს, რუსეთმა სამშვიდობო მისიებით ჯარები 1992 წლიდან [[ხორვატია]]სა და [[ბოსნია-ჰერცეგოვინა]]ში განათავსა, ხოლო [[1999]] წლიდან — [[კოსოვო]]ში.<ref>{{Cite book |editor-last1=Mackinlay |editor-first1=John |editor-last2=Cross |editor-first2=Peter |year=2003 |title=Regional peacekeepers: The paradox of Russian peacekeeping |publisher=[[United Nations University]] |location=Tokyo |pages=34, 37, 193–194 |url=https://collections.unu.edu/eserv/UNU:2429/ebrary9280810790.pdf |isbn=92-808-1079-0 }}</ref> [[ვლადიმერ პუტინი]]ს პრეზიდენტობის ადრეულ პერიოდში არმია კვლავ დიდწილად ინარჩუნებდა მასობრივი მობილიზაციის სტრუქტურას და აღჭურვილი იყო საბჭოთა დროინდელი ტექნიკით.{{sfn|DIA 2017|page=12}} პუტინის მმართველობისას უშიშროების საბჭო ეროვნული უსაფრთხოების პოლიტიკის კოორდინაციის მთავარ ინსტიტუტად იქცა, რამაც შეზღუდა თავდაცვის სამინისტროსა და გენერალური შტაბის გავლენები და შექმნა ბევრად უფრო ერთიანი სამხედრო მართვის სისტემა, ვიდრე ელცინის წლებში არსებობდა.{{sfn|de Haas|2011|page=11}} [[2002]] წლის სახელმწიფო შეიარაღების პროგრამამ აღიარა, რომ 1990-იან წლებში შეკვეთების უმეტესობა შეუსრულებელი დარჩა. ამიტომ, ახალმა გეგმამ პრიორიტეტი კვლევებსა და განვითარებას მიანიჭა, ხოლო ახალი ტექნიკის შესყიდვების დაწყება 2008 წლის შემდგომი პერიოდისთვის გადადო.{{sfn|de Haas|2011|page=13}} შეიარაღებული ძალებისთვის სერიოზულ დაბრკოლებად რჩებოდა კორუფციაც. 2008 წლის იანვარში, ნორვეგიის თავდაცვის კვლევითი ინსტიტუტის უფროსმა მეცნიერ-თანამშრომელმა, ტორ ბუკვოლმა განაცხადა: „ელცინის პუტინით ჩანაცვლებას მინიმალური გავლენა ჰქონდა რუსეთის სამხედრო კორუფციაზე. პუტინმა, მიუხედავად მისი სურვილისა — აღედგინა რუსეთის ძლიერება — არ გამოავლინა მზაობა ან უნარი იმისა, რომ კორუფციის პრობლემას სერიოზულად შებრძოლებოდა“.<ref>{{Cite journal |last=Bukkvoll |first=Tor |date=January 2008 |title=Their Hands in the Till: Scale and Causes of Russian Military Corruption |url=http://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0095327X06294622 |journal=Armed Forces & Society |language=en |volume=34 |issue=2 |pages=259–275 |doi=10.1177/0095327X06294622 |s2cid=145238073 |issn=0095-327X |access-date=4 November 2023 |archive-date=4 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231104010436/https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0095327X06294622 |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> ===სერდიუკოვის რეფორმა (2008–2012)=== {{მთავარი|რუსეთის სამხედრო რეფორმა (2008)}} [[2008]] წლის ოქტომბერში, ანატოლი სერდიუკოვმა, რომელიც თავდაცვის მინისტრის პოსტს [[2007]]-დან [[2012]] წლამდე იკავებდა, გენერალური შტაბის უფროსთან, გენერალ ნიკოლაი მაკაროვთან ერთად, წამოიწყო სამხედრო რეფორმა სახელწოდებით „ახალი იერი“. ეს ცვლილებები შეფასდა, როგორც „ყველაზე რადიკალური გარდაქმნები რუსეთის არმიაში 1918 წელს წითელი არმიის შექმნის შემდეგ“<ref name="RAND-2025">{{Cite journal |last1=Grisé |first1=Michelle |last2=Cozad |first2=Mark |last3=Dowd |first3=Anna M. |last4=Kennedy |first4=John |last5=Kepe |first5=Marta |last6=De Lataillade |first6=Clara |last7=Marcinek |first7=Krystyna |last8=Woodworth |first8=David |title=How Will Russia Reconstitute Its Military After the Ukraine Conflict? |date=27 March 2025 |journal=[[RAND Corporation]] |access-date=25 January 2026 |url=https://www.rand.org/pubs/research_briefs/RBA2713-2.html }}</ref> და როგორც „პროცესი, რომელსაც ტრადიციული, მობილიზაციაზე ორიენტირებული ჯარი მუდმივ საბრძოლო მზადყოფნაში მყოფ ძალად უნდა გადაექცია“.<ref>{{Cite web |last=Persson |first=Gudrun |title=In the Service of Russia - Book Review |date=5 June 2019 |access-date=25 January 2026 |work=[[NATO Defense College]] |url=https://www.ndc.nato.int/in-the-service-of-russia/ }}</ref> 1990-იანი წლების განმავლობაში მასშტაბური რეფორმების ჩატარების წინა მცდელობები დიდწილად ჩაიშალა, ხოლო ყველაზე თვალსაჩინო ცვლილება მხოლოდ რუსეთის საჰაერო თავდაცვის ძალების სამხედრო-საჰაერო ძალებთან გაერთიანება იყო.<ref name="RAND-2025" /> „ახალი იერის“ რეფორმისთვის ნიადაგი მოამზადა სერგეი ივანოვმა (თავდაცვის მინისტრი [[2001]]-[[2007]] წლებში), რომელიც წვევამდელებისა და ოფიცრების რაოდენობის შემცირებას და პროფესიონალი, საკონტრაქტო სამხედროების წილის გაზრდას მოითხოვდა.<ref name="IISS-2020">{{Cite web |title=An introduction to Russia's military modernisation |date=30 September 2020 |access-date=25 January 2026 |work=[[International Institute for Strategic Studies]] |url=https://www.iiss.org/online-analysis/online-analysis/2020/09/rmm-introduction/ }}</ref> [[2008]] წლიდან დაწყებულ ცვლილებათა შორის იყო მანამდე არსებული ცხრა სამხედრო ოლქის ნაცვლად ოთხი ახალი ოლქის შექმნა, რომელთაც, ძველი ფუნქციების (ჯარების ფორმირება და უზრუნველყოფა) გარდა, ახლა უკვე უშუალო საბრძოლო მართვის როლიც მიენიჭათ.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=256}} სახმელეთო ჯარებში დივიზიების უმეტესობა გაუქმდა და მათ ნაცვლად შეიქმნა ცალკეული მანევრული ბრიგადები; გეგმის მიხედვით, ისინი სრულად უნდა ყოფილიყვნენ დაკომპლექტებულნი პერსონალით, მზადყოფნის უფრო მაღალი დონე ჰქონოდათ და მოდერნიზებული ან სრულიად ახალი ტექნიკით აღჭურვილიყვნენ.<ref name="IISS-2020" />{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=246}} სამხედრო-საზღვაო ფლოტმა მიიღო ახალი წყალქვეშა ნავები და მცირე ზედაპირული ხომალდები, ხოლო გაზრდილი ინვესტიციებით სარგებელი საჰაერო-კოსმოსურმა ძალებმაც ნახეს.<ref name="IISS-2020" /> ლოგისტიკური უზრუნველყოფის მრავალი შტო ერთიან სარდლობაში — რუსეთის შეიარაღებული ძალების ზურგის უზრუნველყოფაში გაერთიანდა.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=156-157}} ასევე ჩამოყალიბდა ბატალიონის ტაქტიკური ჯგუფები, რომლებიც სრულად პროფესიონალი, საკონტრაქტო ჯარისკაცებით იყო დაკომპლექტებული, თუმცა ყოველ ორ ასეთ ბატალიონზე მოდიოდა ერთი ბატალიონი, რომელიც წვევამდელებით იყო შევსებული.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=156-157}} [[სირიის სამოქალაქო ომი|სირიის სამოქალაქო ომში]] ინტერვენციის წყალობით, რუსეთის შეიარაღებულმა ძალებმა უზარმაზარი გამოცდილება დააგროვეს, რამაც მათ ახალი ტექნიკისა და მართვისა და კონტროლის სისტემების გამოცდის შესაძლებლობაც მისცა. ამ კამპანიის დროს საბრძოლო მოქმედებებში პირველად გამოიყენეს ავიამზიდი „ადმირალი კუზნეცოვი“. [[2017]] წლის მონაცემებით, [[სირია]]ში 48 000-ზე მეტი სამხედრო მოსამსახურე იყო დისლოცირებული, ხოლო [[2021]] წლისთვის, საჰაერო-კოსმოსური ძალების პილოტების 90%-მა იქ როტაციის წესით სამსახური უკვე გავლილი ჰქონდა.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=260}} ===გადაიარაღება და ომები სირიასა და უკრაინაში (2012–2022)=== [[ფაილი:Vladimir Putin in Khmeimim Air Base in Syria (2017-12-11) 01.jpg|მინი|რუსი ჯარისკაცები ხმეიმის საჰაერო ბაზაზე, 2017 წლის დეკემბერს]] სერდიუკოვის მინისტრობის დროს გატარებულმა რეფორმამ სამხედრო ელიტის ბევრ წარმომადგენელში აზრთა სერიოზული სხვადასხვაობა და უკმაყოფილება გამოიწვია.{{sfn|DIA 2017|page=13}} [[2012]] წლის შემდეგ, როდესაც თავდაცვის მინისტრად [[სერგეი შოიგუ]], ხოლო გენერალური შტაბის უფროსად გენერალი [[ვალერი გერასიმოვი]] დაინიშნენ, მათ ამ რეფორმების ნაწილის გაუქმება დაიწყეს.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=156-157}} შოიგუმ შეინარჩუნა რეფორმის ძირითადი არსი, მათ შორის ფართომასშტაბიანი სტრუქტურული და შესყიდვებთან დაკავშირებული ცვლილებები, თუმცა უარი თქვა მის ყველაზე სადავო ასპექტებზე.<ref name="CSIS-2021">{{Cite web |last=Shamiev |first=Kirill |title=Understanding Senior Leadership Dynamics within the Russian Military |date=20 July 2021 |access-date=27 January 2026 |work=Center for Strategic and International Studies |url=https://www.csis.org/analysis/understanding-senior-leadership-dynamics-within-russian-military }}</ref> ზოგიერთი დივიზია აღადგინეს — მათ შორის ცნობილი ტამანსკაიასა და კანტემიროვსკაიას დივიზიებიც{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=246}} — თუმცა ისინი აღარ იყვნენ ისეთი მრავალრიცხოვანნი, როგორც წარსულში.[60] 2008 წლის [[რუსეთ-საქართველოს ომი (2008)|რუსეთ-საქართველოს ომის]] დროს გამოვლენილი მრავალი ნაკლოვანება ამ რეფორმის წყალობით აღმოიფხვრა, რაც აშკარად გამოჩნდა 2014 წელს რუსეთის მიერ [[ყირიმის ანექსია რუსეთის ფედერაციის მიერ|ყირიმის ანექსიის]] დროს.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=256}} 2014 წლის დასაწყისში რუსულმა სპეცდანიშნულების რაზმებმა, საჰაერო-სადესანტო ჯარებმა და საზღვაო ქვეითებმა ყირიმზე კონტროლი სწრაფად დაამყარეს. ამასთანავე, რუსეთის არმია აქტიურად მუშაობდა პრორუსული სეპარატისტული ძალების მობილიზებაზე, გაწვრთნასა და აღჭურვაზე დონბასში 2014 წლის დასაწყისში დაწყებული ომის დროს.{{sfn|DIA 2017|page=13}} [[2015]] წლის ივლისში, მას შემდეგ რაც [[ისლამური სახელმწიფო|„ისლამურმა სახელმწიფომ“]] (ISIS) ფრონტზე წინ წაიწია, სირიამ რუსეთს სამხედრო დახმარება სთხოვა. აგვისტოში მხარეებს შორის გაფორმდა შეთანხმება რუსეთის არმიის მიერ ხმეიმისის ავიაბაზისა და ტარტუსის სამხედრო-საზღვაო ბაზის გამოყენების შესახებ, ხოლო სექტემბრიდან სირიაში რუსული თვითმფრინავებისა და ხომალდების ჩასვლა დაიწყო. რუსეთმა საჰაერო დარტყმები 2015 წლის 30 სექტემბერს წამოიწყო. 2015 წლის შემოდგომაზე რუსული ძალები სირიის არაბულ შეიარაღებულ ძალებს [[ჰამა|ჰამას]], [[ჰომსი|ჰომსისა]] და [[ალეპო]]ს რეგიონებში შეტევების განხორციელებაში დაეხმარნენ. რამდენიმეთვიანი საომარი პაუზის შემდეგ, [[2016]] წლის ზაფხულსა და შემოდგომაზე, რუსეთი სირიის რეჟიმს დაეხმარა მთელ რიგ თავდასხმებში, რომელთა შედეგადაც სირიის ოპოზიციას ქალაქი ალეპო წაართვეს. რუსული ძალები სირიის არმიას „ისლამური სახელმწიფოსგან“ [[პალმირა]]ს დაბრუნებაშიც დაეხმარნენ — ჯერ 2016 წლის მარტში, ხოლო შემდეგ ხელახლა 2017 წლის მაისში. მათ ასევე მხარი დაუჭირეს მასშტაბურ კამპანიას ISIS-ის წინააღმდეგ ცენტრალურ სირიაში, [[ევფრატი]]ს მდინარის ხეობამდე, რაც 2017 წლის ბოლომდე გაგრძელდა. 2017 წლის ნოემბერში გამოცხადდა სირიიდან რუსული ჯარების ნაწილობრივი გაყვანის შესახებ, რასაც სამხედრო ოპერაციების კლება მოჰყვა. [[2019]] წლის აგვისტოში კი ოფიციალურად აღინიშნა, რომ რუსეთის სამხედრო ფრენები „მინიმუმამდე შემცირდა და სრულდებოდა მხოლოდ საბრძოლო მომზადებისა და დაზვერვის მიზნით“.{{sfn|DIA 2017|page=13}} სტრატეგიული კვლევების საერთაშორისო ინსტიტუტის შეფასებით, [[2020]] წლისთვის რუსეთის სახმელეთო ჯარები მიიჩნეოდა „უფრო მცირერიცხოვან, თუმცა ბევრად უფრო ბრძოლისუნარიან ძალად, ვიდრე ისინი 1990-იანი წლების შუა პერიოდში იყვნენ“, ხოლო საჰაერო-სადესანტო ჯარები და რეორგანიზებული სპეციალური ოპერაციების ძალები ასევე წარმოადგენდნენ რუსეთის მაღალი საბრძოლო მზადყოფნის პოტენციალის ნაწილს.{{sfn|Blanc|Demus|Evans|Grisé|2023|pages=80-83}} თუმცა, უკრაინასთან სრულმასშტაბიან ომში მზარდი დანაკარგების შესავსებად ჯარების ფორმირების სასწრაფო ტემპებით გაზრდის აუცილებლობის გამო, შოიგუს მიერ 2022 წლის დეკემბერში გამოცხადებული რეფორმის გეგმა ზოგიერთმა ამერიკელმა სამხედრო დამკვირვებელმა შეაფასა, როგორც 2008 წლის „ახალი იერის“ რეფორმის დასამარება. ეს ახალი გეგმა აქცენტს აკეთებს მობილიზაციაზე, ასევე უფრო მეტი ისეთი ქვედანაყოფის შექმნაზე, რომლებიც დაკომპლექტებულნი იქნებიან როგორც წვევამდელებით, ისე საკონტრაქტო ჯარისკაცებით, და იგი „არსებითად აღადგენს საბჭოთა შეიარაღებულ ძალებს თანამედროვე რუსეთის ფედერაციაში“.{{sfn|Blanc|Demus|Evans|Grisé|2023|pages=88-90}} ===რუსეთ-უკრაინის ომი (2022 წლიდან დღემდე)=== [[2022]] წლის 24 თებერვალს, რუსეთის პრეზიდენტმა ვლადიმერ პუტინმა გასცა ბრძანება შეიარაღებული ძალების მიერ უკრაინაში რუსეთის შეჭრის დაწყების შესახებ.<ref>{{cite news |title='Terrible toll': Russia's invasion of Ukraine in numbers |url=https://www.euractiv.com/section/global-europe/news/terrible-toll-russias-invasion-of-ukraine-in-numbers/ |work=[[Euractiv]] |date=14 February 2023 |access-date=19 March 2023 |archive-date=12 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230712061818/https://www.euractiv.com/section/global-europe/news/terrible-toll-russias-invasion-of-ukraine-in-numbers/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last1=Hussain |first1=Murtaza |title=The War in Ukraine Is Just Getting Started |url=https://theintercept.com/2023/03/09/ukraine-war-russia-iran-iraq/ |work=The Intercept |date=9 March 2023 |access-date=19 March 2023 |archive-date=18 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230518234805/https://theintercept.com/2023/03/09/ukraine-war-russia-iran-iraq/ |url-status=live }}</ref> რუსეთის გენერალურმა შტაბმა ოპერაციაში ჩართულ თავის ოთხ საჯარისო დაჯგუფებას{{efn|A group of forces has permanently assigned Ground Forces field armies or direct-reporting army corps, and is assigned Airborne Forces or Naval Infantry units as needed.}} ხუთი სტრატეგიული მიმართულება განუსაზღვრა. ეს მიმართულებები იყო: [[კიევი]] — ძალების აღმოსავლეთ დაჯგუფებისთვის, რაც მთავარ დარტყმას წარმოადგენდა; [[ბროვარი]] — ცენტრალური დაჯგუფებისთვის; და [[პოლტავა]] — დასავლეთ დაჯგუფებისთვის. ძალების სამხრეთ დაჯგუფებას ორი მიმართულება ჰქონდა: დონეცკის ოლქის ქალაქ [[მარიუპოლი]]სკენ და [[ყირიმი]]ს დასავლეთით, [[ხერსონი]]სკენ. მას შემდეგ, რაც 2022 წლის მარტში კიევზე შეტევა ჩაიშალა და მასზე უარი თქვეს, მარიუპოლის მიმართულებით იერიში მთავარ დარტყმად იქცა. სამხრეთის დაჯგუფება ერთადერთი აღმოჩნდა, რომელმაც დასახულ საწყის მიზნებს მიაღწია — მან აჯობა უკრაინის შეიარაღებულ ძალებს სამხრეთ უკრაინაში მანევრირებაში და დიდ სამხედრო ძალაs მოუყარა თავი მარიუპოლთან. 2022 წლის მაისისთვის, აღმოსავლეთისა და ცენტრის დაჯგუფებები ფრონტიდან გაიყვანეს, აღადგინეს და უკრაინის სამხრეთ-აღმოსავლეთში გადაისროლეს, ხოლო დასავლეთის დაჯგუფება ხარკოვის ოლქისკენ გადააადგილეს.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pp=31–32, 39-45}} 2022 წლის 10 აპრილს ოპერაციის უშუალო მართვა სამხედრო ასპარეზზე გენერალმა ალექსანდრ დვორნიკოვმა გადაიბარა.<ref>{{Cite news |last1=Burns |first1=Robert |last2=Yen |first2=Hope |date=10 April 2022 |title=US doubts new Russian war chief can end Moscow's floundering |publisher=AP News |url=https://apnews.com/article/russia-appoints-new-ukraine-war-commander-dvornikov-225f976f9abfb5aff6154ac3b77c21e6 |access-date=3 June 2022 |archive-date=5 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220605060139/https://apnews.com/article/russia-appoints-new-ukraine-war-commander-dvornikov-225f976f9abfb5aff6154ac3b77c21e6?utm_source=Twitter&utm_medium=AP&utm_campaign=SocialFlow |url-status=live }}</ref> თუმცა, გენერალური შტაბი ოპერაციას თავდაპირველად მოსკოვიდან ხელმძღვანელობდა, ვიდრე 2022 წლის ოქტომბერში ძალების ცალკეული გაერთიანებული დაჯგუფება (დროებითი ოპერატიული სარდლობა) ჩამოყალიბდებოდა.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pp=31–32}} 2022 წლის ივლისში, იმავდროულად, როდესაც შეიარაღებულმა ძალებმა მძიმე დანაკარგების განცდა დაიწყეს, სახმელეთო ჯარებმა საბრძოლო მასალის განთავსება დაიწყეს იმ შენობებში ან მათ სიახლოვეს, სადაც ხშირად დადიოდნენ მშვიდობიანი მოქალაქეები, რათა ისინი „ცოცხალ ფარად“ გამოეყენებინათ; ეს, როგორც ჩანს, განპირობებული იყო იმით, რომ უკრაინულმა [[HIMARS]]-ის სისტემებმა სასწორი რუსეთის არტილერიით გამოფიტვის სტრატეგიის საზიანოდ გადახარა.<ref name="jpalj">{{cite news |last1=Psaropoulos |first1=John |title=Russia resumes eastern Ukraine offensive and expands war aims |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/7/21/russia-resumes-hostilities-as-ukraine-targets-ammunition |publisher=Al Jazeera Media Network |date=21 June 2022 |access-date=24 July 2022 |archive-date=25 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220725192317/https://www.aljazeera.com/news/2022/7/21/russia-resumes-hostilities-as-ukraine-targets-ammunition |url-status=live }}</ref> მას შემდეგ, რაც თავდაცვის მინისტრმა სერგეი შოიგუმ ხელი მოაწერა [[გაერო]]ს შუამავლობით მიღწეულ შეთანხმებას უკრაინის შავი ზღვის მარცვლეულის ექსპორტის განახლების შესახებ, სულ რამდენიმე საათში რუსეთმა [[ოდესა|ოდესის]] პორტი დაბომბა.<ref name="skyyt">{{cite news |title=Ukraine War: Missiles hit Odesa hours after grain agreement |url=https://www.youtube.com/watch?v=lgVplcsjxRc |agency=YouTube |publisher=Sky News |date=23 July 2022 |access-date=24 July 2022 |archive-date=3 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220803234052/https://www.youtube.com/watch?v=lgVplcsjxRc |url-status=live }}</ref><ref name="f24un">{{cite news |title=UN officials announce grain exports deal with Russia, Ukraine and Turkey |url=https://www.france24.com/en/europe/20220722-live-ukraine-ports-to-reopen-after-grain-export-deal-with-russia-says-turkey |publisher=FRANCE 24 |date=22 July 2022 |access-date=24 July 2022 |archive-date=24 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220724120705/https://www.france24.com/en/europe/20220722-live-ukraine-ports-to-reopen-after-grain-export-deal-with-russia-says-turkey |url-status=live }}</ref> [[Forbes]]-ის მონაცემებით, 2022 წლის ივლისის ბოლოსთვის მოსკოვს უკრაინაში შეჭრის ოპერაციაში თავისი 10 საერთო-საჯარისო არმია ჰყავდა ჩართული.<ref name="dasuf">{{cite news |last1=Axe |first1=David |title=In Southern Ukraine, Kyiv's Artillery Drops Bridges And Isolates A Whole Russian Army |url=https://www.forbes.com/sites/davidaxe/2022/07/29/in-southern-ukraine-kyivs-artillery-drops-bridges-and-isolates-a-whole-russian-army/?sh=54b2cb0c1e1a |work=Forbes |date=29 July 2022 |access-date=8 September 2022 |archive-date=8 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220908151335/https://www.forbes.com/sites/davidaxe/2022/07/29/in-southern-ukraine-kyivs-artillery-drops-bridges-and-isolates-a-whole-russian-army/?sh=54b2cb0c1e1a |url-status=live }}</ref> „[[ვაგნერის ჯგუფი|ვაგნერის ჯგუფმა]]“ სახელი გაითქვა, როგორც პუტინის „კერძო არმიამ“.<ref name="economistexplains">{{Cite news |title=What is the Wagner Group, Russia's mercenary organisation? |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/the-economist-explains/2022/03/07/what-is-the-wagner-group-russias-mercenary-organisation |access-date=16 March 2022 |issn=0013-0613 |quote="From a legal perspective, Wagner doesn't exist," says Sorcha MacLeod |archive-date=2 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202144401/https://www.economist.com/the-economist-explains/2022/03/07/what-is-the-wagner-group-russias-mercenary-organisation |url-status=live }}</ref> 2022 წლის ბოლოს, უკრაინაში ძალების გაერთიანებული დაჯგუფების ახლადდანიშნულმა სარდალმა, გენერალმა სერგეი სუროვიკინმა გადაწყვიტა, „ვაგნერის“ ძალები ბახმუტთან უკრაინის შეიარაღებული ძალების შესაბოჭად გამოეყენებინა, სანამ თავად — საწყისი შეჭრისა და უკრაინის მიერ განხორციელებული წარმატებული ხერსონისა და ხარკოვის კონტრშეტევების შემდგომ პერიოდში — რუსეთის სამხედრო ფორმირებების აღდგენით იქნებოდა დაკავებული.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pp=48–49}} 2023 წლის 11 იანვარს ძალების გაერთიანებული დაჯგუფების სარდლობა თავად გენერალური შტაბის უფროსმა, გენერალმა ვალერი გერასიმოვმა გადაიბარა, ხოლო სუროვიკინი მისი პირველი მოადგილე გახდა.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|p=32}} რუსეთის არმიამ 2023 წლის ზაფხულში უკრაინის კონტრშეტევის დროს ზაპოროჟიეს ოლქი შეინარჩუნა, რის შემდეგაც უკრაინაში ინიციატივა კვლავ ხელში ჩაიგდო.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pp=48–49}} 2023 წლის ივნისში პუტინმა მხარი დაუჭირა თავდაცვის სამინისტროს გეგმას, რომელიც დაქირავებულ მებრძოლთა ჯგუფებს კონტრაქტების გაფორმებას ავალდებულებდა, რასაც „ვაგნერის“ ლიდერი [[ევგენი პრიგოჟინი]] შეეწინააღმდეგა — ეს კონტრაქტები „ვაგნერის ჯგუფს“ სამინისტროს დაქვემდებარებაში, მის მართვის სტრუქტურაში მოაქცევდა და თავად პრიგოჟინის გავლენას შეზღუდავდა.<ref>{{Cite news |last=Osborn |first=Andrew |date=13 June 2023 |title=Putin backs push for mercenary groups to sign contracts despite Wagner's refusal |language=en |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/europe/putin-backs-push-mercenary-groups-sign-contracts-despite-wagners-refusal-2023-06-13/ |url-status=live |access-date=24 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230622143644/https://www.reuters.com/world/europe/putin-backs-push-mercenary-groups-sign-contracts-despite-wagners-refusal-2023-06-13/ |archive-date=22 June 2023}}</ref> მოგვიანებით, ივნისშივე, „ვაგნერის ჯგუფი“ რუსეთ-უკრაინის ომისა და თავდაცვის სამინისტროს [[ვაგნერის ჯგუფის აჯანყება|წინააღმდეგ წავიდა]],<ref>{{Cite web |date=23 June 2023 |title=Putin in crisis: Wagner chief Prigozhin declares war on Russian military leadership, says 'we will destroy everything' |url=https://www.politico.eu/article/putin-in-crisis-as-wagner-chief-prigozhin-declares-war-on-russian-military-leadership/ |access-date=24 June 2023 |website=Politico |language=en |archive-date=23 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230623231535/https://www.politico.eu/article/putin-in-crisis-as-wagner-chief-prigozhin-declares-war-on-russian-military-leadership/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last1=Regan |first1=Helen |last2=Raine |first2=Andrew |date=24 June 2023 |title=Russia accuses Wagner chief Yevgeny Prigozhin of urging "armed rebellion": Live updates |language=en |work=[[CNN]] |url=https://www.cnn.com/europe/live-news/russia-ukraine-war-news-06-24-23/index.html |url-status=live |access-date=24 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230624073110/https://www.cnn.com/europe/live-news/russia-ukraine-war-news-06-24-23/index.html |archive-date=24 June 2023}}</ref> ვიდრე სამშვიდობო შეთანხმებას არ მიაღწიეს. პრიგოჟინის თქმით, რუსეთის წინააღმდეგ მისი მარშის ერთ-ერთი მიზეზი სწორედ ის იყო, რომ ხელისუფლებას ხელი შეეშალა „კერძო სამხედრო კომპანია ვაგნერის ლიკვიდაციისთვის“.<ref>{{cite news|last1=Bourke|first1=Latika|title=Live updates: Putin vows to defend Russia against Wagner rebellion|url=https://www.smh.com.au/world/europe/live-updates-putin-vows-to-defend-russia-against-wagner-rebellion-20230624-p5dj6x.html|access-date=24 June 2023|work=The Sydney Morning Herald|date=24 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230624145405/https://www.smh.com.au/world/europe/live-updates-putin-vows-to-defend-russia-against-wagner-rebellion-20230624-p5dj6x.html|archive-date=24 June 2023|url-status=live}}</ref> რუსეთი 2024 წლის ბოლომდე გეგმავდა თავისი მოქმედი სამხედრო პერსონალის რაოდენობის 1,5 მილიონამდე გაზრდას,<ref>{{Cite web |last=Atlamazoglou |first=Stavros |date=19 September 2024 |title=Russia's Military Will Soon Have 1.5 Million Troops |url=https://nationalinterest.org/blog/buzz/russias-military-will-soon-have-15-million-troops-212838 |access-date=9 November 2024 |website=The National Interest |language=en}}</ref> რაც მას [[ჩინეთი]]ს შემდეგ მსოფლიოში მეორე უდიდეს მოქმედ არმიად აქცევდა.<ref>{{Cite web |date=28 February 2023 |title=Russia |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/#military-and-security |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210109173026/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/#military-and-security |archive-date=9 January 2021 |access-date=20 September 2022 |publisher=Central Intelligence Agency |via=CIA.gov}}</ref><ref>{{Cite web |date=17 September 2024 |title=Putin orders Russian army to expand to become the world's second largest |url=https://www.nbcnews.com/news/world/putin-orders-russian-army-expand-war-ukraine-rcna171429 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241109012651/https://www.nbcnews.com/news/world/putin-orders-russian-army-expand-war-ukraine-rcna171429 |archive-date=9 November 2024 |access-date=9 November 2024 |website=NBC News |language=en}}</ref> 2024 წლის თებერვალში რუსეთის არმიამ [[ავდიივკა]] აიღო და წლის განმავლობაში წინსვლა განაგრძო, მიუხედავად უკრაინული მხარის მცდელობებისა, ეს წინსვლა შეეჩერებინა.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|p=55}} 2024 წლის ივლისისთვის [[აშშ]]-ის არმიის გენერალმა და [[ნატო]]ს მოკავშირეთა ძალების უმაღლესმა მთავარსარდალმა ევროპაში, კრისტოფერ კავოლიმ განაცხადა, რომ „რუსები ძალიან ჭკვიანურად ახდენენ ტექნოლოგიურ და პროცედურულ ადაპტაციას იმ მრავალ გამოწვევასთან, რომლებსაც ისინი უკრაინაში აწყდებიან“.<ref>{{cite web | title=General Cavoli notes Russia's adaptation to challenges in war against Ukraine | website=Interfax-Ukraine | date=10 July 2024 | url=https://interfax.com.ua/news/general/999380.html | ref={{sfnref | Interfax-Ukraine | 2024}} | access-date=25 July 2024 | archive-date=13 July 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240713151622/https://interfax.com.ua/news/general/999380-amp.html | url-status=live }}</ref> კავოლიმ 2024 წლის აპრილში ისიც აღნიშნა, რომ რუსეთის არმიამ სრულად აანაზღაურა ცოცხალი ძალისა და ტექნიკის დანაკარგები და ახლა უფრო დიდია, ვიდრე კონფლიქტის დაწყებამდე იყო.<ref>{{cite web | title=Russian military replaced Ukraine battlefield losses 'far faster' than expected, general warns | website=Politico | date=11 April 2024 | url=https://www.politico.com/news/2024/04/11/christopher-cavoli-russian-military-losses-00151718 | ref={{sfnref | POLITICO | 2024}} | access-date=25 July 2024 | archive-date=13 July 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240713202847/https://www.politico.com/news/2024/04/11/christopher-cavoli-russian-military-losses-00151718 | url-status=live }}</ref> 2024 წლის 26 ივნისს, დიდ ბრიტანეთში ბაზირებულმა ანალიტიკურმა ცენტრმა „გაერთიანებული სამეფოს თავდაცვის კვლევების სამეფო ინსტიტუტმა“ გამოაქვეყნა ანგარიში, რომლის მიხედვითაც რუსეთი აგრძელებს თავისი ძირითადი იარაღის წარმოების ზრდასა და მის დახვეწას, თუმცა მისი თავდაცვის ინდუსტრია კვლავ ძლიერ არის დამოკიდებული კრიტიკული კომპონენტების უცხოურ იმპორტზე.<ref>{{cite web | title=A Methodology for Degrading the Arms of the Russian Federation | website=Royal United Services Institute | date=26 June 2024 | url=https://www.rusi.org/explore-our-research/publications/occasional-papers/methodology-degrading-arms-russian-federation | ref={{sfnref | Royal United Services Institute | 2024}} | access-date=25 July 2024}}</ref> უკრაინის შეიარაღებული ძალების მთავარსარდალმა, გენერალ-პოლკოვნიკმა ოლექსანდრ სირსკიმ 2024 წლის 24 ივლისს განაცხადა, რომ რუსებს ახლა ბევრად უკეთესი რესურსები აქვთ, თუმცა ამავდროულად სამჯერ მეტ დანაკარგს განიცდიან, ვიდრე უკრაინა.<ref>{{cite web | last1=Harding | first1=Luke | last2=Mamo | first2=Alessio | title='I know we will win – and how': Ukraine's top general on turning the tables against Russia | website=The Guardian | date=24 July 2024 | url=https://www.theguardian.com/world/article/2024/jul/24/i-know-we-will-win-and-how-ukraines-top-general-on-turning-the-tables-against-russia | access-date=25 July 2024}}</ref> ნატოსა და დასავლელი სამხედრო მაღალჩინოსნების განცხადებით, 2024 წლის მაისსა და ივნისში უკრაინაში ყოველდღიურად საშუალოდ 1200-მდე რუსი ჯარისკაცი იღუპებოდა ან შავდებოდა.<ref>{{cite news |title=Russia Sends Waves of Troops to the Front in a Brutal Style of Fighting |url=https://www.nytimes.com/2024/06/27/us/politics/russia-casualties-ukraine-war.html |work=The New York Times |date=27 June 2024}}</ref><ref>{{cite news |title=Ukraine calls them meat assaults: Russia's brutal plan to take ground |url=https://www.bbc.com/news/articles/c80xjne8ryxo |work=BBC News |date=4 July 2024}}</ref> 2024 წლის ივნისის მონაცემებით, სავარაუდო გათვლებით, 20-დან 50 წლამდე ასაკის ყველა რუსი მამაკაცის დაახლოებით 2% უკვე მოკლული ან მძიმედ დაჭრილი იყო უკრაინაში 2022 წლის თებერვლის შემდეგ.<ref>{{cite Q|Q127275136|url-access=subscription}}</ref> 2024 წლის ოქტომბრის მდგომარეობით, გავრცელებული შეფასებებით, უკრაინაში ბრძოლების დროს დაღუპული და დაჭრილი რუსი სამხედროების რაოდენობამ 600 000-ს გადააჭარბა.<ref>{{cite news |title=In wartime Russia, some men may be worth more dead than alive, economist says |url=https://fortune.com/2024/11/16/russia-economy-military-death-payouts-vs-civilian-earnings-ukraine-war/ |work=Fortune |date=16 November 2024}}</ref> მას შემდეგ, რაც რუსეთში 2022 წელს მობილიზაცია გამოცხადდა, სამხედრო სასამართლოებმა თვითნებურად ნაწილის დატოვების (დეზერტირობის) ათასობით საქმე მიიღეს.<ref>{{cite news |title=The Heavy Toll of Desertion From the Russian Army |url=https://www.nytimes.com/2024/09/22/magazine/desertion-russian-army-ukraine-war.html |work=The New York Times |date=22 September 2024}}</ref> ორგანიზაცია Pro Asyl-მა 2024 წელს განაცხადა, რომ 2022 წლის თებერვლიდან მოყოლებული, სულ მცირე 250 000-მა რუსმა წვევამდელმა დატოვა ქვეყანა და სხვა სახელმწიფოებს შეაფარა თავი.<ref>{{cite news |title=Fleeing Ukraine war, Russian deserters find refuge in France |url=https://www.dw.com/en/fleeing-ukraine-war-russian-deserters-find-refuge-in-france/a-70665369 |work=Deutsche Welle |date=2 November 2024}}</ref> მას შემდეგ, რაც 2022 წლის საწყისი შეჭრის დროს ფრონტზე რამდენიმე წვევამდელი აღმოჩნდა (მიუხედავად იმისა, რომ რუსული კანონმდებლობა კრძალავს მათ გამოყენებას ქვეყნის ფარგლებს გარეთ), ვლადიმერ პუტინმა საჯაროდ მოიხადა ბოდიში, ხოლო რამდენიმე გენერალი თანამდებობიდან გადააყენეს და/ან დააპატიმრეს. მას შემდეგ უკრაინის ტერიტორიაზე წვევამდელები აღარ შეუმჩნევიათ.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pp=41, 231–232, 235}} მიუხედავად პუტინის დაპირებისა, რომ წვევამდელებს საბრძოლველად არ გაგზავნიდნენ, რუსული საინფორმაციო გამოცემა ვერსტკას ცნობით, 2024 წელს უკრაინის მიერ კურსკის ოლქში განხორციელებული შეტევის დროს ათობით წვევამდელი ჩავარდა ტყვედ ან უგზო-უკვლოდ დაიკარგა.<ref name="e455">{{cite web | title=20 лет: в Курской области после вторжения ВСУ погибли как минимум 25 российских срочников | website=Вёрстка | date=20 February 2025 | url=https://verstka.media/v-kurskoi-oblasti-posle-vtorzheniya-vsu-pogibli-kak-minimum-25-rossiiskih-srochnikov | language=ru | access-date=21 January 2026}}</ref> აქტივისტებისა და იურისტების განცხადებით, არსებობს საკანონმდებლო ხვრელი, რომელიც წვევამდელების საბრძოლო მოქმედებებში ჩართვის საშუალებას იძლევა: სულ რაღაც ოთხთვიანი მომზადების შემდეგ მათ შეუძლიათ ხელი მოაწერონ სრულფასოვან მოხალისეობრივ საბრძოლო კონტრაქტებს, რასაც წვევამდელები ხშირად ისე აკეთებენ, რომ ბოლომდე ვერც კი აცნობიერებენ, რაზე აწერენ ხელს.<ref name="c774">{{cite web | title=Russian Conscripts Can't Be Sent Into Battle. This One Was. And He's Not Happy About It. | website=RadioFreeEurope/RadioLiberty | date=19 May 2025 | url=https://www.rferl.org/a/russia-ukraine-conscripts-war-combat/33415104.html | access-date=21 January 2026}}</ref><ref name="i729">{{cite web | last1=Asadzade | first1=Ulviyya | title=Putin's Broken Promise: Young Russian Conscripts Dying In Ukraine Invasion | website=RadioFreeEurope/RadioLiberty | date=18 March 2025 | url=https://www.rferl.org/a/russian-conscripts-youth-dying-ukraine-putin/33351828.html | access-date=21 January 2026}}</ref> 2024 წლის ნოემბერში გამოცემა The Telegraph-მა გაავრცელა ინფორმაცია, რომ რუსეთმა, მზარდი დანაკარგების ფონზე, პირველად გამოსცა სპეციალური სახელმძღვანელო ჯარისკაცებისთვის, სადაც დეტალურად არის აღწერილი, თუ როგორ უნდა გათხარონ და მოუარონ საძმო საფლავებს. ოკუპირებული უკრაინის აღმოსავლეთით, დონბასის რეგიონში, უკვე დაფიქსირებულია რუსეთის მიერ საკუთარი ჯარისკაცების დასაკრძალავად საძმო საფლავების გამოყენების ფაქტები.<ref name="q183">{{cite web | last=Kilner | first=James | title=Instruction manual for digging mass graves given to Russian troops | website=The Telegraph | date=3 November 2024 | url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2024/11/03/instruction-manual-digging-mass-graves-russian-troops/ | access-date=12 April 2025}}</ref> [[2025]] წლის აპრილში ოლექსანდრ სირსკიმ განაცხადა, რომ უკრაინაში მყოფი რუსული ჯარების რაოდენობა ამჟამად 623 000-ს შეადგენს, რაც შეჭრის დაწყებიდან მოყოლებული ხუთჯერ არის გაზრდილი, და ეს რიცხვი ყოველთვიურად კიდევ 8 000-9 000 ჯარისკაცით იმატებს. მან ასევე აღნიშნა, რომ რუსეთის მთლიანი მობილიზაციური რესურსი 20 მილიონ ადამიანს შეადგენს, ან 5 მილიონს — თუ მხოლოდ სამხედრო მომზადების მქონე პირებს გავითვალისწინებთ. თუმცა, სირსკიმ ხაზგასმით აღნიშნა, რომ რუსეთის უპირატესობა არტილერიაში 10:1-დან 2:1-მდე შემცირდა, რაც ძირითადად რუსეთის საბრძოლო მასალის საწყობებზე უკრაინის მიერ მიყენებული დარტყმების შედეგია.<ref>{{cite web | last=Fornusek | first=Martin | title=Russia has capacity to mobilize 5 million trained troops, Syrskyi says | website=The Kyiv Independent | date=9 April 2025 | url=https://kyivindependent.com/russia-has-capacity-to-mobilize-5-million-trained-troops-syrskyi-says/ | access-date=17 April 2025}}</ref> 2025 წლის ივნისში ნატოს გენერალურმა მდივანმა მარკ რუტემ განაცხადა, რომ რუსები „ძალზე სწრაფი ტემპით აღადგენენ საკუთარ პოტენციალს“ და ბევრად მეტ საბრძოლო მასალას აწარმოებენ, ვიდრე მთელი ნატო ერთად, მიუხედავად იმისა, რომ მათი ეკონომიკა გაცილებით მცირეა. რუტემ ასევე შეაფასა, რომ რუსეთს შეუძლია ნატოს ტერიტორიაზე იერიში მომდევნო სამიდან ხუთ წელიწადში მიიტანოს და წევრ ქვეყნებს მოუწოდა, თავდაცვის ხარჯები მათი მშპ-ის (მთლიანი შიდა პროდუქტის) 5%-მდე გაზარდონ.<ref>{{cite web | last=Murray | first=Shona | title=Russia developing multiples more ammunition than NATO, says Mark Rutte | website=euronews | date=4 June 2025 | url=https://www.euronews.com/2025/06/04/russia-developing-multiples-more-ammunition-than-nato-says-secretary-general | access-date=15 June 2025}}</ref> ვინაიდან [[დრონებით ომი]] რუსეთ-უკრაინის კონფლიქტის ცენტრალურ ასპექტად იქცა, რუსეთმა გაზარდა ინვესტიციები და განვითარების ტემპები სხვადასხვა ტიპის უპილოტო აპარატების მიმართულებით. [[2025]] წლის 12 ნოემბერს რუსეთმა ოფიციალურად შექმნა თავისი უახლესი სამხედრო შტო: უპილოტო სისტემების ძალები.<ref name="TASS12Nov25">{{cite news |title=Russia establishes Unmanned Systems Forces|url=https://tass.com/defense/2042371|access-date=12 November 2025|work=TASS|date=12 November 2025}}</ref> იგი ჩამოყალიბდა იმ მიზნით, რომ მოხდეს უპილოტო საფრენი, სახმელეთო და საზღვაო სისტემების განვითარების, განთავსებისა და ოპერატიული მართვის ცენტრალიზება, ასევე ავტონომიური პლატფორმების ინტეგრირება არსებულ სამხედრო სტრუქტურებში.<ref name="TSFRussia Unmanned">{{cite web |last1=McDermott|first1=Roger N.|title=Russia's New Unmanned Systems Forces and the Strategic Role of DKO Weapons|url=https://www.saratoga-foundation.org/p/russias-new-unmanned-systems-forces|website=www.saratoga-foundation.org|publisher=The Saratoga Foundation|access-date=12 November 2025|language=en|date=20 June 2025}}</ref><ref name="FDD12Nov25JohnHardie">{{cite web |last1=Hardie|first1=John|title=Russia announces plans to form Unmanned Systems Forces|url=https://www.longwarjournal.org/archives/2024/12/russia-announces-plans-to-form-unmanned-systems-forces.php|website=FDD's Long War Journal|access-date=12 November 2025|date=20 December 2024}}</ref> 2025 წლის ოქტომბერში რამდენიმე წყარომ გაავრცელა ინფორმაცია, რომ დევნილობაში მოქმედი საინფორმაციო გამოცემა „ვერსტკას“ გამოძიების თანახმად, რუსი სამხედრო მეთაურები შეჭრის პირველივე წლიდან აწამებენ და სიკვდილით სჯიან საკუთარ პერსონალს. „ვერსტკამ“ აღნიშნა, რომ გამოძიების ფარგლებში მოიპოვა ასობით ცნობა მსგავსი სიკვდილით დასჯის შესახებ. ეს ინციდენტები თავდაპირველად სანგრებში სიმთვრალისა თუ დაუმორჩილებლობის გამო დასჯით დაიწყო, დროთა განმავლობაში კი პირადი კონფლიქტებისა თუ გამოძალვის ნიადაგზე მკვლელობებში გადაიზარდა; გამოცემამ იდენტიფიცირება მოახდინა 101 სამხედრო მოსამსახურის, რომელთაც ამ ქმედებების ჩადენაში ედებათ ბრალი. სრულმასშტაბიანი ომის დაწყებიდან მოყოლებული, რუსეთის მთავარ სამხედრო პროკურატურაში ძალადობასთან დაკავშირებული 12 000-ზე მეტი საჩივარი შევიდა, რაც განსაკუთრებით 2023 წლის მეორე ნახევრიდან გახშირდა. აქედან მხოლოდ 10 სისხლის სამართლის საქმე აღიძრა, რის შედეგადაც ხუთი ოფიცერი იქნა მსჯავრდებული ხელქვეითების მკვლელობისთვის. გამოძიების მიხედვით, საველე მეთაურების ქმედებების გამოძიებაზე „არაოფიციალური აკრძალვაა“ დაწესებული. რუსმა ჯარისკაცებმა „ვერსტკასთან“ საუბარში აღნიშნეს, რომ სიკვდილით დასჯილ პერსონალს ხშირად დეზერტირებად ან უგზო-უკვლოდ დაკარგულებად აფორმებენ, ხოლო მათ ცხედრებს ტყეებში მარხავენ ან ბრძოლის ველზე ტოვებენ და ცეცხლს უხსნიან, რათა დაღუპვა საბრძოლო მოქმედებებს მიაწერონ.<ref name="o168">{{cite web | author=The Moscow Times | title=At Least 100 Russian Officers Have Executed Their Own Comrades in Ukraine – Vyorstka | website=The Moscow Times | date=6 November 2025 | url=https://www.themoscowtimes.com/2025/10/30/at-least-100-russian-officers-have-executed-their-own-comrades-in-ukraine-vyorstka-a90987 | access-date=6 November 2025}}</ref><ref name="y754">{{cite web | title=Report says over 100 Russian officers involved in frontline executions | website=TVP World | date=30 October 2025 | url=https://tvpworld.com/89758108/russian-officers-torture-kill-own-troops-on-ukraine-frontlines | access-date=6 November 2025}}</ref><ref name="t461">{{cite web | last=Sauer | first=Pjotr | title=Russian army chiefs torturing and executing soldiers who refuse to fight in Ukraine, report says | website=The Guardian | date=30 October 2025 | url=https://www.theguardian.com/world/2025/oct/30/russian-army-chiefs-torturing-and-executing-soldiers-who-refuse-to-fight-in-ukraine-report-says | access-date=6 November 2025}}</ref> ტელეკომპანია [[BBC]]-ის მიერ [[2026]] წლის თებერვალში გამოქვეყნებული მასალის მიხედვით (სადაც რუსი ჯარისკაცები ინტერვიუებში ღიად აღწერენ სიკვდილით დასჯის ფაქტებს), საკუთარი ჯარისკაცების მკვლელობას რუსულ სამხედრო სლენგზე „ნულზე დასმა“ ეწოდება.<ref name="i475">{{cite web | last=Steele | first=Ben | title=Russia soldiers tell BBC they saw fellow troops in Ukraine war executed on commanders' orders | website=BBC Home | date=24 February 2026 | url=https://www.bbc.com/news/articles/cz7gw3l395ro | access-date=26 February 2026}}</ref> [[გაერთიანებული სამეფო]]ს თავდაცვის კვლევების სამეფო ინსტიტუტის შეფასებით, რუსეთმა რუსეთ-უკრაინის ომის შედეგად უდიდესი „საბრძოლო გამოცდილება“ მიიღო.<ref name="ap">{{cite web | title=Russia is helping China to prepare for a potential invasion of Taiwan, defense institute says | website=Associated Press | date=26 September 2025 | url=https://apnews.com/article/russia-china-taiwan-xi-putin-ukraine-invasion-ac47ae6daf03ceb5d49d6e2d0da7fcab | access-date=21 February 2026|quote=It’s not certain that China has decided to invade Taiwan, but access to Russian equipment and localized training in China means Beijing will be better equipped for a potential invasion, Danylyuk said. “The greatest value of the deal” to China is likely in the training and procedures for command and control of parachute forces, because Russia has “combat experience,” whereas China doesn’t, write Oleksandr Danylyuk and Jack Watling.}}</ref> ===ომის დანაშაულები=== რუსეთის შეიარაღებული ძალების მიერ ჩადენილი სამხედრო დანაშაულები დოკუმენტირებულია რამდენიმე სამხედრო კონფლიქტში, მათ შორის ჩეჩნეთის მეორე ომში,<ref name="a907">{{cite book | last=Gilligan | first=Emma | title=Terror in Chechnya: Russia and the Tragedy of Civilians in War | publisher=Princeton University Press | date=9 November 2009 | isbn=978-1-4008-3176-0 | url=https://books.google.com/books?id=WLFzd1TP0PwC&pg=PA6 | access-date=31 May 2025 | page=}}</ref><ref name="p111">{{cite web | title=War Crimes In Chechnya and the Response of the West | website=Human Rights Watch | date=29 February 2000 | url=https://www.hrw.org/news/2000/02/29/war-crimes-chechnya-and-response-west | access-date=31 May 2025}}</ref> რუსეთ-საქართველოს ომსა<ref name="c800">{{cite web | title=Georgia: International Groups Should Send Missions | website=Human Rights Watch | date=18 August 2008 | url=https://www.hrw.org/news/2008/08/18/georgia-international-groups-should-send-missions | access-date=31 May 2025}}</ref> და რუსეთ-უკრაინის ომში.<ref name="h508">{{cite journal | last=Wille | first=Belkis | title="We Had No Choice" | journal=Human Rights Watch | date=1 September 2022 | url=https://www.hrw.org/report/2022/09/01/we-had-no-choice/filtration-and-crime-forcibly-transferring-ukrainian-civilians | access-date=31 May 2025 | page=}}</ref> 2024 წელს [[სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლო]]მ რუსეთის უმაღლესი სამხედრო ოფიცრების — სერგეი შოიგუს, ვალერი გერასიმოვის, სერგეი კობილაშისა და ვიქტორ სოკოლოვის დაკავების ორდერები გასცა უკრაინაში მშვიდობიან მოსახლეობასა და სამოქალაქო ობიექტებზე თავდასხმების წარმართვის გამო, რაც სავარაუდო სამხედრო დანაშაულად კვალიფიცირდება.<ref name="Reuters_11_July_2024">{{cite news |date=11 July 2024 |title=International Criminal Court issues arrest warrants for Russia's Shoigu and Gerasimov |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/europe/international-criminal-court-issues-arrest-warrant-russias-shoigu-gerasimov-2024-06-25/ |access-date=5 July 2025 }}</ref> 2025 წლის მაისში გამოქვეყნებულ გაეროს ანგარიშში გაკეთდა დასკვნა, რომ რუსეთის შეიარაღებული ძალების მიერ ხერსონში მშვიდობიან მოსახლეობაზე განხორციელებული განმეორებადი თავდასხმები დრონებით სამხედრო დანაშაულსა და კაცობრიობის წინააღმდეგ მიმართულ დანაშაულს უტოლდება.<ref name="p704">{{cite web | title=UN Commission concludes that Russian armed forces' drone attacks against civilians in Kherson Province amount to crimes against humanity of murder | website=OHCHR | date=28 May 2025 | url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/05/un-commission-concludes-russian-armed-forces-drone-attacks-against-civilians | access-date=31 May 2025}}</ref> ==სტრუქტურა== რუსეთის პრეზიდენტი შეიარაღებული ძალის უმაღლესი მთავარსარდალია. რუსეთის ფედერაციის თავდაცვის სამინისტრო ჯარის ადმინისტრაციული ორგანოა, რომელიც პასუხისმგებელია საბრძოლო მზადყოფნაზე, ცოცხალი ძალის მობილიზებასა და შესყიდვებზე. იგი ახორციელებს საპრეზიდენტო დირექტივების იმპლემენტაციას და ზედამხედველობს გენერალურ შტაბს.{{sfn|DIA 2017|pages=23-24}} თავად გენერალური შტაბის მოვალეობაა რუსეთის წინაშე არსებული საფრთხეების შესწავლა და ქვეყნისა თუ მისი ინტერესების დაცვის გეგმების შემუშავება.{{sfn|DIA 2017|page=24}} მოსკოვში მდებარე თავდაცვის ეროვნული მართვის ცენტრი, რომელიც [[2014]] წელს დაარსდა, შეიარაღებული ძალის მართვისა და კონტროლის სისტემის უმნიშვნელოვანესი კომპონენტია.{{sfn|DIA 2017|page=28}} ამერიკის შეერთებული შტატების შტაბების მეთაურთა გაერთიანებულ კომიტეტთან შედარებით, რუსეთის გენერალურ შტაბს გაცილებით ფართო როლი აკისრია, რაც მთელ შეიარაღებულ ძალაზე ოპერატიულ სარდლობას გულისხმობს. იგი ასევე პასუხისმგებელია გრძელვადიან დაგეგმარებაზე, დოქტრინების შემუშავებასა და აღჭურვილობის შესყიდვაზე. გენერალური შტაბის უფროსი, გარდა იმისა, რომ ყველა სახეობის ჯარსა და სამსახურს მეთაურობს, შტაბის შიგნით ფლობს „გენერალური ინსპექტორის“ მსგავს უფლებამოსილებებს — იგი პასუხისმგებელია შტაბის სტრუქტურასა და ფუნქციებზე და, ამავდროულად, თავდაცვის მინისტრის მოადგილის პოსტსაც იკავებს.<ref>{{Cite web |last=Bartles |first=Charles K. |title=Getting Gerasimov Right |date=January–February 2016 |access-date=24 January 2026 |work=[[Military Review]] |url=https://www.armyupress.army.mil/Portals/7/military-review/Archives/English/MilitaryReview_20160228_art009.pdf }}</ref>{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|page=13}} გენერალური შტაბის მნიშვნელოვან დეპარტამენტებს შორის აღსანიშნავია მთავარი ოპერატიული სამმართველო — ყველაზე დიდი დანაყოფი, რომელიც ოპერატიულ და სტრატეგიულ დაგეგმარებაზეა პასუხისმგებელი.{{sfn|Blanc|Demus|Evans|Grisé|2023|pages=22}} ასევე საკვანძოა მთავარი სამმართველო (წარსულში ცნობილი როგორც მთავარი სადაზვერვო სამმართველო), რომელიც სამხედრო და სამოქალაქო ხელმძღვანელობას ინფორმაციით ამარაგებს და გენშტაბის შიგნით გარკვეული ავტონომიით სარგებლობს.{{sfn|Blanc|Demus|Evans|Grisé|2023|pages=22}} ამავე სტრუქტურაში შედის სამხედრო პოლიციის მთავარი სამმართველო ([[2012]] წლიდან),<ref>{{cite news|author=<!--Staff writer(s)/no by-line.-->|date=3 July 2012|title=Военная полиция появится в России 1 декабря 2012 года|language=ru|work=[[Interfax]]|url=https://www.interfax.ru/russia/253641|access-date=22 April 2022|archive-date=23 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211023115756/https://www.interfax.ru/russia/253641|url-status=live}}</ref> მთავარი საორგანიზაციო-სამობილიზაციო სამმართველო და კავშირგაბმულობის მთავარი სამმართველო.{{sfn|Blanc|Demus|Evans|Grisé|2023|page=17}} [[2018]] წლის ივლისში კი შეიქმნა რუსეთის შეიარაღებული ძალის მთავარი სამხედრო-პოლიტიკური სამმართველო, რითაც აღდგა იდეოლოგიური მომზადების ფუნქცია — ის, რაც [[საბჭოთა არმია|საბჭოთა არმიის]] დაშლის შემდეგ გაუქმებული იყო.<ref>{{Cite web|date=31 July 2018|title=Putin gives Russian army a political wing|url=https://timesofmalta.com/articles/view/putin-gives-russian-army-a-political-wing.685749|access-date=12 December 2021|website=Times of Malta|language=en-gb|archive-date=6 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220506003904/https://timesofmalta.com/articles/view/putin-gives-russian-army-a-political-wing.685749|url-status=live}}</ref> ===ჯარის სახეობები=== შეიარაღებული ძალა შემდეგი სტრუქტურული ერთეულებისგან შედგება:{{sfn|Grau|Bartles|2016|page=27}} * შეიარაღებული ძალის სახეობები:{{efn|{{langx|ru|Вид вооружённых сил}}}} რუსეთის სახმელეთო ჯარები, რუსეთის საჰაერო-კოსმოსური ძალები და სამხედრო-საზღვაო ფლოტი. * ცალკეული გვარეობები:{{efn|{{langx|ru|Род войск}}}} სტრატეგიული დანიშნულების სარაკეტო ჯარები, რუსეთის საჰაერო-სადესანტო ჯარები და უპილოტო სისტემების ჯარი. * სპეციალური დანიშნულების ფორმირებები:{{efn|{{langx|ru|Формирования специального назначения}}}} სპეციალური ოპერაციების ძალები. * სპეციალური გვარეობები:{{efn|{{langx|ru|Специальные войска}}}} მატერიალურ-ტექნიკური უზრუნველყოფა. გარდა ამისა, არსებობს კიდევ ორი ცალკეული გვარეობა — ეროვნული გვარდია და სასაზღვრო სამსახური. მათ ნარჩუნებული აქვთ „შეიარაღებული ძალის“ სამართლებრივი სტატუსი, თუმცა არ შედიან რუსეთის გენერალური შტაბის იურისდიქციაში. ეროვნული გვარდია ყოფილი შინაგანი ჯარების ბაზაზეა ჩამოყალიბებული; ეს ახალი სტრუქტურა შინაგან საქმეთა სამინისტროს გამოეყო, ცალკე უწყებად ჩამოყალიბდა და უშუალოდ რუსეთის პრეზიდენტს ექვემდებარება. რაც შეეხება სასაზღვრო სამსახურს, იგი უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის (ქვეყნის მთავარი შიდა სადაზვერვო სააგენტოს) გასამხედროებული ორგანიზაციაა. ორივე ორგანიზაციას, თავიანთი ძირითადი სამშვიდობო საქმიანობის გარდა, საომარი მოქმედებების დროს მნიშვნელოვანი ამოცანები აკისრიათ და ფლობენ საკუთარ სახმელეთო, საჰაერო და საზღვაო დანაყოფებს. მთლიანობაში, შეიარაღებულ ძალას ტრადიციულად უბრალოდ „ჯარს“ (არმიას) უწოდებენ, გარდა იმ შემთხვევებისა, როდესაც სამხედრო-საზღვაო ფლოტი სპეციალურად არის გამოყოფილი. ===სამხედრო ოლქები, არმიები და საჰაერო ძალები=== რუსეთში არსებობს ხუთი სამხედრო ოლქი: [[მოსკოვი]]ს სამხედრო ოლქი, [[ლენინგრადი]]ს სამხედრო ოლქი, [[სამხრეთის სამხედრო ოლქი]], ცენტრალური სამხედრო ოლქი და აღმოსავლეთის სამხედრო ოლქი. [[2024]] წელს დასავლეთის სამხედრო ოლქი ლენინგრადისა და მოსკოვის ოლქებად დაიყო, ხოლო ჩრდილოეთის ფლოტის გაერთიანებული სტრატეგიული სარდლობა, რომელიც სამხედრო ოლქის დონეს უთანაბრდებოდა, გაუქმდა. [[1992]] წელს სულ რვა ოლქი არსებობდა: მოსკოვის, ლენინგრადის, ჩრდილოეთ კავკასიის, [[ვოლგა|ვოლგის]], [[ურალის ფედერალური ოკრუგი|ურალის]], იმიერბაიკალის, [[ციმბირი]]სა და შორეული აღმოსავლეთის. [[კალინინგრადი]]ს სპეციალური რაიონი [[1997]] წელს შეიქმნა, [[1998]] წელს კი იმიერბაიკალის ოლქი გაუქმდა და მისი ტერიტორია ციმბირისა და შორეული აღმოსავლეთის ოლქებს შორის განაწილდა. [[2001]] წელს ვოლგისა და ურალის ოლქები გაერთიანდა და ვოლგა-ურალის ოლქი ეწოდა. [[2010]] წელს მანამდე არსებული ექვსი ოლქი და კალინინგრადის რეგიონი ოთხ მსხვილ ოლქად შეაკუმშეს, რომლებიც, ამავდროულად, გაერთიანებულ საჯარისო სარდლობებს წარმოადგენდნენ; ესენია დასავლეთის, სამხრეთის, ცენტრალური და აღმოსავლეთის ოლქები. ჩრდილოეთის ფლოტის გაერთიანებული სტრატეგიული სარდლობა კი [[2015]] წელს ჩამოყალიბდა. რუსეთის ფედერაციის არსებობის ადრეულ პერიოდში სამხედრო ოლქებმა საბჭოთა ეპოქისგან მემკვიდრეობით მიიღეს „დაკომპლექტების, წვრთნისა და აღჭურვის“ ფუნქცია, რაც ძირითადად ლოგისტიკასა და ცოცხალი ძალის ფორმირებაზე — მათ შორის წვრთნასა და საკონტრაქტო ჯარისკაცების აყვანაზე — ვრცელდებოდა. ოლქები უმთავრესად სახმელეთო ძალებზე იყვნენ ფოკუსირებულნი. საბრძოლო სარდლობა გენერალური შტაბიდან ოლქების დაქვემდებარებაში მყოფ შენაერთებზე (მაგალითად, საველე არმიებზე) იყო დელეგირებული. ეს მიდგომა შეიცვალა 2008 წლის რეფორმით, რომელმაც თითოეული ოლქი ოპერატიულ-სტრატეგიულ სარდლობად აქცია. ამ ცვლილებამ რუსული სამხედრო ოლქები ამერიკულ გეოგრაფიულ გაერთიანებულ სარდლობებს გაუტოლა. ისინი ზედამხედველობენ ჯარის თითოეული სახეობის მუდმივმოქმედ ძალებს, ასევე საჰაერო-სადესანტო ან სხვა გვარეობების (მათ შორის, ზოგჯერ GRU-ს) მიმაგრებულ ნაწილებს. თითოეულ სამხედრო ოლქს აქვს თავდაცვის მართვის საკუთარი ცენტრი, რომელიც მოსკოვის თავდაცვის ეროვნული მართვის ცენტრის რეგიონულ ანალოგს წარმოადგენს და მასთან მუდმივ კავშირზეა. საომარ პირობებში სამხედრო ოლქი, კონკრეტული ოპერაციის საჭიროებიდან გამომდინარე, აყალიბებს ჯარების დაჯგუფებას. 2022 წელს უკრაინაში რუსეთის შეჭრის დასაწყისში, იმ დროისთვის არსებულმა ოლქებმა შექმნეს დასავლეთის, სამხრეთის, ცენტრალური და აღმოსავლეთის ჯარების დაჯგუფებები, სადაც ოლქის შტაბ-ბინა იმავდროულად ამ დაჯგუფების შტაბ-ბინასაც წარმოადგენდა. გარდა ამისა, სომხეთში მდებარე 102-ე სამხედრო ბაზა (ამიერკავკასიის ჯარების ყოფილი დაჯგუფებიდან) ექვემდებარება სამხრეთის სამხედრო ოლქს, რომლის შტაბიც დონის [[როსტოვის ოლქი|როსტოვშია]]. [[ტაჯიკეთი|ტაჯიკეთში]] განლაგებული 201-ე გვარდიული სამხედრო ბაზა ემორჩილება ცენტრალურ სამხედრო ოლქს ეკატერინბურგში, ხოლო [[მოლდოვა]]ში (დნესტრისპირეთში) მყოფი რუსული ჯარების ოპერატიული ჯგუფი ანგარიშვალდებული იყო დასავლეთის სამხედრო ოლქის წინაშე სანქტ-პეტერბურგში. სამხედრო ოლქების ქვემოთ, სახმელეთო ჯარების ძირითად ოპერატიულ ფორმირებებს დანომრილი არმიები წარმოადგენენ; 2022 წლის მონაცემებით, ესენია 11 საერთო-საჯარისო არმია და 1-ლი გვარდიული სატანკო არმია. მათ ასევე დიდი ტაქტიკური როლი აკისრიათ; უკრაინის ომის დროს არმიის დონის შტაბები ხშირად პირდაპირ მეთაურობდნენ ბატალიონის ტაქტიკურ ჯგუფებს და გვერდს უვლიდნენ დივიზიის, ბრიგადის ან პოლკის შტაბებს. საჰაერო-კოსმოსურ ძალებს, რომლებიც [[2015]] წელს რუსეთის სამხედრო-საჰაერო ძალებისა და საჰაერო-კოსმოსური თავდაცვის ძალების შერწყმით შეიქმნა, აქვთ თავიანთი ანალოგი — საჰაერო და საჰაერო თავდაცვის არმიები; [[2017]] წლის მონაცემებით, თითოეული ასეთი არმია მიმაგრებული იყო ოთხიდან ერთ-ერთ ოლქზე. თავად სახმელეთო ჯარებს საკუთარი ავიაცია არ გააჩნიათ, თუმცა 2022 წლის ბოლოს გამოცხადდა, რომ თითოეული საერთო-საჯარისო არმია მიიღებდა საავიაციო ბრიგადას (იმის დაზუსტების გარეშე, ეს ბრიგადები უშუალოდ სახმელეთო ჯარების საკუთრებაში იქნებოდა თუ საჰაერო-კოსმოსური ძალების მიმაგრებული ნაწილები). ასევე ცნობილი გახდა, რომ ყოფილი დასავლეთის სამხედრო ოლქის მე-6 საჰაერო და საჰაერო თავდაცვის არმიის აქტივები ახალ, ლენინგრადისა და მოსკოვის ოლქების ორ არმიას შორის გადანაწილდება. ===სამხედრო-საზღვაო ფლოტი=== სამხედრო-საზღვაო ფლოტის შტაბ-ბინა სანქტ-პეტერბურგში მდებარეობს და მის შემადგენლობაში ოთხი ფლოტი და ერთი ფლოტილია შედის. თითოეული მათგანი ადმინისტრაციულ ბრძანებებსა და მითითებებს ფლოტის მთავარი შტაბიდან იღებს, თუმცა ოპერატიულად ემორჩილება შესაბამის ოპერატიულ-სატრატეგიულ სარდლობას (OSK) და მიბმულია კონკრეტულ სამხედრო ოლქზე.[148] კალინინგრადში ბაზირებული ბალტიის ფლოტი ადრე დასავლეთის ოლქს ექვემდებარებოდა, ახლა კი ლენინგრადის ოლქის შემადგენლობაშია. [[ვლადივოსტოკი|ვლადივოსტოკში]] განლაგებული წყნარი ოკეანის ფლოტი მიბმულია აღმოსავლეთის ოლქზე. კასპიის ფლოტილია (შტაბ-ბინით [[ასტრახანი|ასტრახანში]]) და [[შავი ზღვის ფლოტი]] ფლოტი (შტაბ-ბინით [[სევასტოპოლი|სევასტოპოლში]]) სამხრეთის სამხედრო ოლქს ექვემდებარებიან. რაც შეეხება ჩრდილოეთის ფლოტს, რომლის შტაბიც [[სევერომორსკი|სევერომორსკშია]], იგი [[2015]]-დან [[2024]] წლამდე ოლქის დონის ცალკეულ გაერთიანებულ სტრატეგიულ სარდლობას წარმოადგენდა, დღეს კი ლენინგრადის ოლქის დაქვემდებარებაშია.[149][150] რუსეთის ბირთვული ტრიადის საზღვაო კომპონენტის უდიდეს ნაწილს ჩრდილოეთის ფლოტი აკონტროლებს, გარკვეულ წილს კი — წყნარი ოკეანის ფლოტიც ფლობს.[148] სამხედრო-საზღვაო ფლოტს მხარს უჭერს საზღვაო ავიაცია, რაც მას საჰაერო-კოსმოსური ძალების გარდა ერთადერთ საჯარისო სახეობად აქცევს, რომელსაც საკუთარი თვითმფრინავები ჰყავს,[151] და ასევე აქვს საზღვაო ქვეითი ჯარი, რომელიც 2022 წლამდე ხუთი ბრიგადისგან შედგებოდა. 2022 წელს გამოცხადდა, რომ ხუთივე ბრიგადა დივიზიებად გადაკეთდებოდა, 2023 წლის ზაფხულში კი მეექვსე ბრიგადაც ჩამოყალიბდა.[152] საზღვაო ქვეითების დანიშნულება არა იძულებითი ამფიბიური დესანტის გადასხმა, არამედ ისეთ სანაპიროზე გადასვლაა, სადაც წინააღმდეგობის დონე დაბალია ან გარემო უკვე კონტროლდება — მას შემდეგ, რაც უსაფრთხო პლაცდარმს მისივე ორგანული ნაწილები ან სხვა სახმელეთო ძალები მოამზადებენ.[153] რუსეთს ჰყავს მხოლოდ ერთი ავიამზიდი — [[ადმირალი კუზნეცოვი|„ადმირალი კუზნეცოვი“]].[154][155] გემი 2018 წლიდან მწყობრიდანაა გამოსული და სარემონტო სამუშაოებს გადის. რემონტის პროცესს მუდმივად აფერხებს სხვადასხვა ავარიები, სახსრების გაფლანგვა და სხვა დაბრკოლებები.[156] ==ლოგისტიკა== რუსეთის შეიარაღებული ძალის მატერიალურ-ტექნიკური უზრუნველყოფის სამსახური (MTO) არის სტრუქტურა, რომელსაც ჯარის მუდმივი საბრძოლო მზადყოფნისთვის მისი მომარაგება და შენახვა აკისრია. რუსეთმა მემკვიდრეობით მიიღო საბჭოთა ეპოქის ორი უწყება, რომლებიც ამ ამოცანას ასრულებდნენ — ზურგის სამსახური და ტექნიკური უზრუნველყოფის სამსახური (ეს უკანასკნელი შესყიდვებზე იყო ფოკუსირებული). 2008 წლის რეფორმების დროს ისინი ერთ ცენტრალიზებულ სისტემაში გაერთიანდნენ.[157] MTO-ს ხელმძღვანელი, ამავდროულად, თავდაცვის მინისტრის მოადგილეა ლოგისტიკის დარგში.[158][159] სახმელეთო ჯარების თითოეულ მანევრულ ბრიგადაში არის MTO-ს ბატალიონი, ხოლო სამხედრო ოლქის დონეზე არსებობს მატერიალურ-ტექნიკური უზრუნველყოფისა და სარკინიგზო ბრიგადები, მომარაგების საწყობები და სარემონტო ქარხნები.[160][161] რუსულ ლოგისტიკურ სისტემაში არ მოქმედებს პრინციპი „მოითხოვე და მიიღე“; აქ გამოიყენება „ზემოდან ქვემოთ მიწოდების“ მოდელი, სადაც ზემდგომი დანაყოფი ალგორითმული გათვლების საფუძველზე თავად განსაზღვრავს მარაგების რაოდენობასა და მიწოდების გრაფიკს.[160] MTO-ს სისტემა დიდ აქცენტს აკეთებს მომარაგებისთვის არსებული სატრანსპორტო ხაზების გამოყენებაზე. ამ მიზნით, ლოგისტიკურ ბრიგადებში შედის სარკინიგზო ბრიგადები და მილსადენების ბატალიონები.[160] MTO-ს დეპარტამენტებს შორის არის[162] სატრანსპორტო უზრუნველყოფის დეპარტამენტი (ამერიკის სატრანსპორტო სარდლობის მიახლოებითი ანალოგი), რომელიც კოორდინაციას უწევს და ხელშეკრულებებს აფორმებს სამხედრო გადაზიდვებზე რკინიგზით, ჰაერითა თუ ზღვით.[163] სხვა სტრუქტურებს შორისაა საავტომობილო და სატანკო, ასევე სარაკეტო და საარტილერიო დეპარტამენტები.[162] რუსეთის სარკინიგზო სისტემა არმიის მთავარი სტრატეგიული და ოპერატიული გადაადგილების საშუალებაა,[164] რადგან პირადი შემადგენლობისა და ტვირთების აბსოლუტური უმრავლესობა სწორედ რკინიგზით გადაადგილდება.[165] MTO-ს შემადგენლობაში შემავალ სარკინიგზო ჯარებს ევალებათ ლიანდაგების მომზადება, მშენებლობა და დაცვა. ისინი ათ ცალკეულ ბრიგადასა და ორ ცალკეულ ბატალიონში არიან ორგანიზებულნი.[166] სხვადასხვა ანგარიშების თანახმად, 2022 წელს უკრაინაში სრულმასშტაბიანი შეჭრის შემდეგ, რუსეთს სერიოზული პრობლემები შეექმნა ლოგისტიკის კუთხით, რამაც, სხვა საკითხებთან ერთად, რუს ჯარისკაცებში არასაკმარისი კვებაც გამოიწვია.[167] 2026 წლის აპრილში გამოცემა The Sunday Times-მა გაავრცელა ინფორმაცია, რომ უკრაინის დაზვერვისგან მიიღო მტკიცებულებები, რომლებიც რუსულ ჯარში კანიბალიზმის მინიმუმ ხუთ შემთხვევას ადასტურებდა. მტკიცებულებები მოიცავდა 2025 წლის ნოემბრის აუდიოჩანაწერებს, რომლებიც ეხებოდა დონეცკის ოკუპირებულ ტერიტორიაზე მომხდარ ინციდენტს — იქ რუსი ჯარისკაცი იმ ორ თანამებრძოლს შორის ერთ-ერთის მოჭრილი ფეხის ჭამას ცდილობდა, რომლებიც თავადვე მოკლა. ქვედანაყოფის მეთაურმა მომხდარი თავისი ბრიგადის ლეიტენანტს მოახსენა. ასევე გავრცელდა ფოტომასალაც, მათ შორის მოჭრილი ფეხის ფოტო, რომელიც Times-ის განცხადებით ავთენტურია. ფოტო სამხედრო ქირურგსაც გადაუგზავნეს, რომელმაც დაადასტურა, რომ ჭრილობა ბასრი დანით მიყენებულს ჰგავდა.[168][169] ==პირადი შემადგენლობა== რუსეთის შეიარაღებული ძალა ჰიბრიდულ სისტემას იყენებს, რომელიც სავალდებულო სამხედრო გაწვევასა და ნებაყოფლობით (საკონტრაქტო) სამსახურს აერთიანებს. რუსეთის ყველა მამრობითი სქესის მოქალაქე ვალდებულია 17 წლის ასაკში დარეგისტრირდეს სამხედრო აღრიცხვაზე, ხოლო 18-დან 27 წლამდე ასაკის ყველა მამაკაცისთვის სავალდებულოა თორმეტთვიანი სამხედრო სამსახურის გავრცელება. თავდაპირველად სამსახურის ვადა ორი წელი იყო, თუმცა 2007 წლის მარტში იგი 18 თვემდე შემცირდა, 2008 წლის იანვარში კი — ერთ წლამდე. 2022 წლის დეკემბერში გაწვევის მაქსიმალური ასაკი 30 წლამდე გაიზარდა, პარალელურად კი გაჟღერდა წინადადება სამსახურის თავდაპირველი ორწლიანი ვადის აღდგენის შესახებ. სამხედროების უმეტესობისთვის სავალდებულო საპენსიო ასაკი 65 წელია, გარდა პოლკოვნიკ-გენერლების, ადმირლებისა და მათზე მაღალი ჩინებისა, რომელთათვისაც ეს ზღვარი 70 წელს შეადგენს. თავდაცვის სამინისტროს განცხადებით, შეიარაღებულმა ძალამ უნდა შეინარჩუნოს სამობილიზაციო რეზერვი, რათა არსებობდეს მუდმივმოქმედი ჯარის გაძლიერების რესურსი იმ შემთხვევისთვის, თუ ეს უკანასკნელი დამოუკიდებლად ვერ შეძლებს შეიარაღებული კონფლიქტის შეკავებას ან ჩახშობას. შეიარაღებული ძალების ოფიციალური შტატების რაოდენობა რუსეთის პრეზიდენტის ბრძანებულებით განისაზღვრება. ჯარის რაოდენობა საბჭოთა ეპოქის 2.7 მილიონიანი ნიშნულიდან 1994 წლისთვის 2.1 მილიონამდე შემცირდა. [[1997]] წელს პირადი შემადგენლობა 1.6 მილიონს შეადგენდა, [[2000]] წლისთვის კი ეს ციფრი დაახლოებით 1 მილიონამდე ჩამოვიდა. 2008 წლის რეფორმამ ოფიცერთა საშტატო ერთეულები 220,000-მდე შეამცირა და მიზნად დაისახა 2017 წლისთვის 425,000 პროფესიონალი საკონტრაქტო ჯარისკაცის აყვანა. ყოველწლიურად სამხედრო სამსახურს 270,000 წვევამდელი გადიოდა. 2010 წელს მოქმედი ჯარისკაცების რაოდენობა დაახლოებით 1 მილიონად ფასდებოდა, თუმცა რუსეთის ანგარიშვალდებულების პალატამ 2013 წელს განაცხადა, რომ არმიაში საშტატო ადგილების თითქმის მეოთხედი ვაკანტური იყო. 2022 წლის უკრაინაში შეჭრამდე რუსული ჯარის სავარაუდო რაოდენობა 900,000-ს შეადგენდა. ვრცელდებოდა ინფორმაცია, რომ ომის მიმდინარეობისას თავდაცვის სამინისტრო ყოველწლიურად 400,000-დან 500,000-მდე ახალ ჯარისკაცს აიყვანდა. 2022 წლის დეკემბერში პუტინმა შეიარაღებული ძალების ოფიციალური შტატი 1.15 მილიონიდან 1.5 მილიონამდე გაზარდა. 2022 წლის 28 მაისს, უკრაინაში მიმდინარე აგრესიის ფონზე, ვლადიმერ პუტინმა ხელი მოაწერა კანონს, რომელმაც პირველი სამხედრო კონტრაქტის გაფორმებისთვის მანამდე არსებული ზედა ასაკობრივი ზღვარი (40 წელი) გააუქმა. უკრაინაში მებრძოლი საკონტრაქტო ჯარისკაცების უმრავლესობა რუსეთის მოსახლეობის ღარიბი ფენებიდანაა. ფულადი ბონუსი, რომელსაც უკრაინაში საომრად წასულებს პირველივე კონტრაქტის გაფორმებისას უხდიან, რუსეთში მრავალი ადამიანის მთელი წლის ხელფასზე მეტია. 2024 წლის ნოემბერში, ცოცხალი ძალის მძიმე დანაკარგების ფონზე, რუსეთმა უკრაინაში დაჭრილი სამხედროებისთვის განკუთვნილი კომპენსაციები შეამცირა, ვინაიდან დაჭრილთა დიდი რაოდენობის გამო მთავრობა სულ უფრო მზარდ სამხედრო ხარჯებს აწყდება. 2025 წლის ივნისში უკრაინულმა და დასავლურმა შეფასებებმა უკრაინაში რუსეთის სამხედრო დანაკარგების (დაღუპულთა და დაჭრილთა) შესახებ ერთ მილიონს გადააჭარბა. 2026 წლის იანვარში [[ნატო]]ს გენერალურმა მდივანმა მარკ რუტემ განაცხადა, რომ თვეში 25,000-მდე რუსი ჯარისკაცი იღუპებოდა და ამ დანაკარგებს „კატასტროფული“ უწოდა. 2026 წლის აპრილში რუსულმა უფლებადამცველმა ორგანიზაციებმა აღნიშნეს, რომ იმატა შეტყობინებებმა იმის შესახებ, რომ არაფხიზელ მდგომარეობაში მყოფ მამაკაცებს, სავარაუდოდ, მოტყუებით ან იძულებით აწერინებდნენ სამხედრო კონტრაქტებს. ეს გამოწვეულია იმით, რომ რეკრუტირებისთვის ფინანსური სტიმულების გამოყენება სულ უფრო რთულდება, რის გამოც სამხედრო კომისარიატებს გეგმების შესრულება უჭირთ. ===ქალები=== [[2013]] წლის მონაცემებით, რუსეთის შეიარაღებული ძალების სოციოლოგიური კვლევის ცენტრის სოციალური პროცესების მონიტორინგის დეპარტამენტის ხელმძღვანელმა, ვიცე-პოლკოვნიკმა ელენა სტეპანოვამ განაცხადა: „[[2007]] წელთან შედარებით, ქალი ოფიცრებისა და პრაპორშჩიკების რაოდენობა თითქმის ორი მესამედით შემცირდა. თუ 2007 წელს კონტრაქტით 30,000-ზე მეტი ქალი მსახურობდა, ახლა მათი რაოდენობა 11,000-ს ოდნავ აღემატება, მათ შორის სხვადასხვა ჩინის 4,300 ოფიცერია“. მისივე თქმით, ეს ტენდენცია არ არის რაიმე განსაკუთრებული და იგი სრულიად თანხვედრაშია რუსეთის შეიარაღებული ძალების საერთო შემცირების პროცესთან. ===უცხოელი პირადი შემადგენლობა=== რუსულ ჯარში მსახურება ასევე ნებადართულია „დამოუკიდებელ სახელმწიფოთა თანამეგობრობის“ ([[დსთ]]) იმ მოქალაქეებისთვის, რომლებიც არ ფლობენ რუსეთის მოქალაქეობას. 2003 წლის დეკემბრისთვის რუსეთის პარლამენტმა პრინციპების დონეზე დაამტკიცა კანონი, რომელიც შეიარაღებულ ძალებს უცხო ქვეყნის მოქალაქეების კონტრაქტით აყვანის უფლებას აძლევდა, რის სანაცვლოდაც მათ რამდენიმეწლიანი სამსახურის შემდეგ რუსეთის მოქალაქეობას სთავაზობდნენ. თუმცა, 2010 წლამდე უცხოელებს რუსეთის ჯარში მსახურება მხოლოდ რუსული პასპორტის მიღების შემდეგ შეეძლოთ. თავდაცვის სამინისტროს 2010 წლის გეგმით, ორმაგი მოქალაქეობის არმქონე უცხოელებს საშუალება მიეცათ გაეფორმებინათ 5-წლიანი კონტრაქტი და სამწლიანი სამსახურის შემდეგ რუსეთის მოქალაქეობის მიღების უფლება მოეპოვებინათ. 2022 წლის 20 სექტემბერს სახელმწიფო [[სახელმწიფო დუმა|დუმამ]] მიიღო კანონპროექტი, რომლის მიხედვითაც უცხოელ ჯარისკაცებს რუსეთის მოქალაქეობა უკვე 12-თვიანი სამსახურის შემდეგ გადაეცემათ (მანამდე ეს მოთხოვნა სამ წელს შეადგენდა). მედიაში გავრცელებული ინფორმაციით, უკრაინის ომში დიდი დანაკარგების ფონზე, ცოცხალი ძალის შესავსებად რუსეთის შეიარაღებულმა ძალებმა სულ უფრო ხშირად დაიწყო უცხოელი რეკრუტების გამოყენება. Los Angeles Times-ის თანახმად, მათი დიდი ნაწილი აფრიკის, ახლო აღმოსავლეთისა და სამხრეთ და აღმოსავლეთ აზიის ქვეყნებიდანაა. უკრაინის სამხედრო ტყვეებთან მოპყრობის საკოორდინაციო შტაბის მონაცემებით, 2025 წლის ოქტომბრისთვის უკრაინის ტყვეობაში იმყოფებოდა 37 სხვადასხვა ქვეყნის 200-მდე უცხოელი მოქალაქე, რომლებიც რუსეთის მხარეს ბრძოლისას ჩავარდნენ ტყვედ. უკრაინის თავდაცვის სამინისტროს დაზვერვის მთავარმა სამმართველომ განაცხადა, რომ 2024 წელს უკრაინამ ხუთჯერ მეტი უცხოელი მებრძოლი დაატყვევა, ვიდრე 2023 წელს, ხოლო 2025 წლის სექტემბრისთვის დატყვევებულთა რაოდენობა ორჯერ აღემატებოდა მთელი 2024 წლის მაჩვენებელს. ტელეკომპანია France24 ექსპერტებზე დაყრდნობით აღნიშნავს, რომ რუსეთი ცოცხალი ძალის გასაზრდელად აქტიურად იზიდავს მამაკაცებს ინდოეთის ნახევარკუნძულიდან. მაგალითად, მკვლევარმა იოჰან მიშელმა აღწერა, რომ უცხოელ ჯარისკაცებს ხშირად იყენებენ როგორც „საზარბაზნე ხორცს“ უკრაინული პოზიციების გამოსავლენად. ინდოეთმა დაადასტურა, რომ 2025 წლის ნოემბრის მონაცემებით, რუსულ ქვედანაყოფებში სულ მცირე 44 ინდოელი მსახურობდა, რამდენიმე მათგანი კი ბრძოლაში დაიღუპა. 2024 წლის მაისში ინდოეთის გამოძიების ცენტრალურმა ბიურომ დააკავა ოთხი პირი, რომლებიც დაკავშირებულნი იყვნენ ადამიანებით ვაჭრობის (ტრეფიკინგის) ქსელთან, რომელიც მამაკაცებს უკრაინაში რუსეთის მხარეს საომრად გზავნიდა. ზოგიერთი ინდოელი და ნეპალელი მამაკაცი, ისევე როგორც მათი ოჯახები, აცხადებდნენ, რომ მათ არასაბრძოლო, „დამხმარე“ პოზიციებს ჰპირდებოდნენ, თუმცა რეალურად ფრონტის ხაზზე გაგზავნეს. სხვები ამბობენ, რომ მათ სამოქალაქო სამსახურს ჰპირდებოდნენ, ან რუსეთში ტურისტებად და სტუდენტებად იმყოფებოდნენ, თუმცა მოტყუებითა და იძულებით ჩართეს სამხედრო სამსახურში. ინდოეთის მთავრობამ ეს საკითხი არაერთხელ წამოჭრა, ხოლო Channel News Asia-ს მიერ გამოკითხული დამკვირვებლების თქმით, ინდოელების იძულებითი რეკრუტირებისგან დაცვის მექანიზმები ერთ-ერთი მთავარი თემაა, რომელიც ინდოეთსა და რუსეთს შორის შრომითი მობილობის შესახებ პოტენციურ შეთანხმებაში უნდა აისახოს. რუსულ ჯარში ასევე ხდებოდა მამაკაცების რეკრუტირება აფრიკული ქვეყნებიდან. [[კენია]]მ 2025 წლის ნოემბერში განაცხადა, რომ 200-ზე მეტი კენიელი იბრძოდა რუსეთის მხარეს უკრაინაში. ამავე თვეში კენიის პრეზიდენტმა [[უილიამ რუტო]]მ მადლობა გადაუხადა უკრაინის პრეზიდენტ [[ვოლოდიმირ ზელენსკი]]ს იმ კენიელების გათავისუფლებაში დახმარებისთვის, რომლებიც მოტყუებით ჩააბეს რუსეთის სამხედრო კამპანიაში. 2025 წლის სექტემბერში კენიის პოლიციამ ქვეყნის სამხრეთში რეიდების შედეგად გადაარჩინა 22 ადამიანი, რომელთა გადაგზავნასაც რუსეთში ტრეფიკინგის გზით აპირებდნენ; მოწმეების თქმით, მათ წარმოდგენაც არ ჰქონდათ, რომ რუსეთის ჯარში ასაყვანად ამზადებდნენ. კენიის სახელმწიფო პროკურორმა კენედი ამვაიმ 2025 წლის დეკემბერში განაცხადა, რომ კრიმინალური გამოძიების დირექტორატი იკვლევდა „ორგანიზებულ, ტრანსნაციონალურ დანაშაულებრივ ქსელს“, რომელიც რუსეთში მყოფ პირებთან თანამშრომლობდა და კენიელებს მოტყუებით მიერეკებოდა ომში. [[ბოტსვანა]]მ ასევე განაცხადა ორი მოქალაქის შესახებ, რომლებიც მოტყუებით წაიყვანეს საომრად. 17 სამხრეთაფრიკელი მამაკაციც ამტკიცებდა, რომ ისინი სამუშაო თაღლითობის მსხვერპლნი გახდნენ და ასე აღმოჩნდნენ რუსულ არმიაში; სამხრეთ აფრიკის ყოფილი პრეზიდენტის, [[იაკობ ზუმა]]ს ქალიშვილი, დუდუზილე ზუმა-სამბუდლა, პარლამენტის წევრობიდან გადადგა მას შემდეგ, რაც ამ თაღლითურ სქემაში მონაწილეობაში დაადანაშაულეს. 2026 წლის მარტში კენიისა და რუსეთის მთავრობები შეთანხმდნენ, რომ რუსეთის თავდაცვის სამინისტრო აღარ აიყვანდა კენიელებს და შეწყვეტდა მათ გაგზავნას უკრაინის ფრონტზე. 2026 წლის იანვარში The Daily Telegraph-მა გამოაქვეყნა ინფორმაცია, რომ უკრაინის მიერ დატყვევებული 10,000-ზე მეტი რუსი ჯარისკაცის გამოკითხვის შედეგად, მათი 7% 40 სხვადასხვა ქვეყნის უცხოელი დაქირავებული მებრძოლი აღმოჩნდა. გამოცემამ რუსეთის მიერ უცხოელების რეკრუტირების ტაქტიკა ადამიანებით ვაჭრობას შეადარა და აღნიშნა, რომ რუსეთი აფრიკულ ქვეყნებში იყენებს იმ აგენტებს, რომლებიც მანამდე მიგრანტების არალეგალური ტრეფიკინგით იყვნენ დაკავებულნი. დანიელმა მკვლევარმა კარენ ფილიპა ლარსენმა, რომელიც სპეციალიზდება რუსულ კერძო სამხედრო კომპანიებზე და პირადად ესაუბრა უკრაინის მიერ დატყვევებულ უცხოელებს, რუსეთის მხარეს მებრძოლი უცხოელები სამ კატეგორიად დაყო: დაქირავებულები, რომლებმაც შეგნებულად აირჩიეს ბრძოლა; ადამიანები, რომლებმაც იცოდნენ, რომ კონტრაქტს აწერდნენ ხელს თავდაცვის სამინისტროსთან, თუმცა სჯეროდათ, რომ დაცვის ან ლოგისტიკის სფეროში იმუშავებდნენ; და ადამიანები, რომლებსაც სჯეროდათ, რომ სამოქალაქო სექტორში საქმდებოდნენ, მაგალითად ტექნიკოსებად ან სოფლის მეურნეობაში. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:რუსეთის შეიარაღებული ძალები]] jiojwyblcecz2sfjrt4gcfzkfj5r184 5406658 5406657 2026-06-04T05:22:16Z AkakiBalanchivadze 92095 /* უცხოელი პირადი შემადგენლობა */ 5406658 wikitext text/x-wiki '''რუსეთის ფედერაციის შეიარაღებული ძალები''' ({{lang-ru|Вооружённые Си́лы Росси́йской Федера́ции}}), ასევე ცნობილი, როგორც '''რუსეთის შეიარაღებული ძალები''' — [[რუსეთი|რუსეთის]] სამხედრო ძალები, რომელიც ორგანიზებულია სამ შტოდ - სახმელეთო ჯარები, საზღვაო ძალები და კოსმოსური ძალები - სამ დამოუკიდებელ საბრძოლო დანაყოფად (სტრატეგიული სარაკეტო ძალები, საჰაერო-სადესანტო ძალები და უპილოტო სისტემების ძალები )<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/#military-and-security|title=Russia|date=28 February 2023|publisher=Central Intelligence Agency|via=CIA.gov|access-date=20 September 2022|archive-date=9 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210109173026/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/#military-and-security|url-status=dead}}</ref> და სპეციალური ოპერაციების ძალების სარდლობად.<ref>IISS, ''The Military Balance 2022,'' 201.</ref> რუსეთის შეიარაღებული ძალები მსოფლიოში სიდიდით მეხუთე სამხედრო ძალაა, რომელიც დაახლოებით ერთ მილიონ აქტიურ სამხედრო მოსამსახურესა და თითქმის ორ მილიონ რეზერვისტს მოიცავს.<ref>{{cite web |last=Nichol |first=Jim |date=21 December 2022 |title=Russian military announces plan to expand, create new units |url=https://apnews.com/article/putin-finland-sergei-shoigu-ee953abf7f9bf217ccdaa61ec1b35ddd |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221221135310/https://apnews.com/article/putin-finland-sergei-shoigu-ee953abf7f9bf217ccdaa61ec1b35ddd |archive-date=21 December 2022 |access-date=21 December 2022 |work=[[The Associated Press]] |publisher= |quote=Russia expands active personnel to 1.5 million from 1.15 forces}}</ref> ძალებში შედის ბირთვული იარაღის მსოფლიოში უდიდესი მარაგი,<ref>{{cite web |date=August 2020 |title=Nuclear Weapons: Who Has What at a Glance |url=https://www.armscontrol.org/factsheets/Nuclearweaponswhohaswhat |access-date=7 June 2021 |work=[[Arms Control Association]] |archive-date=24 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180124043430/https://www.armscontrol.org/factsheets/Nuclearweaponswhohaswhat |url-status=live }}</ref> ბალისტიკური რაკეტებით აღჭურვილი წყალქვეშა ნავების სიდიდით მეორე ფლოტი მსოფლიოში<ref>{{cite web |url=https://power.lowyinstitute.org/data/military-capability/signature-capabilities/ballistic-missile-submarines/ |work=[[Asia Power Index]] |publisher=[[Lowy Institute]] |date=2021 |title=Ballistic missile submarines data |access-date=25 January 2022 |archive-date=8 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220408173840/https://power.lowyinstitute.org/data/military-capability/signature-capabilities/ballistic-missile-submarines/ |url-status=live }}</ref> და წარმოადგენს ერთადერთ შეიარაღებულ ძალებს ამერიკის შეერთებული შტატებისა და ჩინეთის გარდა, რომელიც სტრატეგიულ ბომბდამშენებს იყენებს.<ref>{{cite book |last1=Paul |first1=T. V. |last2=Wirtz |first2=James J. |last3=Fortmann |first3=Michael |url=https://books.google.com/books?id=9jy28vBqscQC&pg=PA332 |title=Balance of power: theory and practice in the 21st century |publisher=[[Stanford University Press]] |date=2004 |pages=332 |isbn=978-0-8047-5017-2 |access-date=5 December 2021 |archive-date=28 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231028174352/https://books.google.com/books?id=9jy28vBqscQC&pg=PA332#v=onepage&q&f=false |url-status=live }}</ref> 2025 წლის მონაცემებით, რუსეთს მსოფლიოში სიდიდით მესამე სამხედრო ხარჯები აქვს, რაც დაახლოებით 190 მილიარდ აშშ დოლარს, ანუ მშპ-ის 7,5 პროცენტს შეადგენს.<ref name="SIPRI-2020">{{Cite web |date=April 2026|title=Trends in Military Expenditure 2025|url=https://www.sipri.org/sites/default/files/2026-04/2604_milex_2025.pdf#page=2 |access-date=26 April 2026 |publisher=[[Stockholm International Peace Research Institute]]}}</ref> რუსეთის ჯარი ჰიბრიდული სისტემაა, რომელიც ერთმანეთს უთავსებს წვევამდელებსა და საკონტრაქტო მოსამსახურეებს;<ref>{{Cite web |title=Institute for the Study of War |url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/explainer-russian-conscription-reserve-and-mobilization |access-date=9 November 2024 |website=Institute for the Study of War |date=5 March 2022 |language=en |archive-date=9 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241109012636/https://www.understandingwar.org/backgrounder/explainer-russian-conscription-reserve-and-mobilization |url-status=live }}</ref> გარკვეული გამონაკლისების გარდა, რუსეთის კანონმდებლობა სამხედრო სამსახურის გავლის ერთწლიან ვალდებულებას აკისრებს ყველა მამაკაც მოქალაქეს 18-დან 27 წლამდე.<ref name="Law53-FZ">{{cite act|type=Federal Law|index=53-FZ|date=28 March 1998|legislature=[[State Duma]]|title=О воинской обязанности и военной службе|language=ru|trans-title=About military duty and military service|url=http://www.pravo.gov.ru/proxy/ips/?searchres=&bpas=cd00000&a3=102000505&a3type=1&a3value=&a6=&a6type=1&a6value=&a15=&a15type=1&a15value=&a7type=1&a7from=&a7to=&a7date=28.03.1998&a8=53-%D4%C7&a8type=1&a1=&a0=&a16=&a16type=1&a16value=&a17=&a17type=1&a17value=&a4=&a4type=1&a4value=&a23=&a23type=1&a23value=&textpres=&sort=7&x=67&y=18}} {{Cite web |url=http://www.pravo.gov.ru/proxy/ips/?start_search&bpas=cd00000&a3=102000505&a3type=1&a3value=&a6=&a6type=1&a6value=&a15=&a15type=1&a15value=&a7type=1&a7from=&a7to=&a7date=28.03.1998&a8=53-%EF%BF%BD%EF%BF%BD&a8type=1&a1=&a0=&a16=&a16type=1&a16value=&a17=&a17type=1&a17value=&a4=&a4type=1&a4value=&a23=&a23type=1&a23value=&textpres=&sort=7&x=67&y=18&fattrib=1 |title=Законодательство России. Расширенный поиск |access-date=8 October 2022 |archive-date=28 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200728121154/http://www.pravo.gov.ru/proxy/ips/?start_search&bpas=cd00000&a3=102000505&a3type=1&a3value=&a6=&a6type=1&a6value=&a15=&a15type=1&a15value=&a7type=1&a7from=&a7to=&a7date=28 |url-status=dead }}{{Cite web |url=http://www.pravo.gov.ru/proxy/ips/?start_search&bpas=cd00000&a3=102000505&a3type=1&a3value=&a6=&a6type=1&a6value=&a15=&a15type=1&a15value=&a7type=1&a7from=&a7to=&a7date=28.03.1998&a8=53-%EF%BF%BD%EF%BF%BD&a8type=1&a1=&a0=&a16=&a16type=1&a16value=&a17=&a17type=1&a17value=&a4=&a4type=1&a4value=&a23=&a23type=1&a23value=&textpres=&sort=7&x=67&y=18&fattrib=1 |title=Законодательство России. Расширенный поиск |access-date=8 October 2022 |archive-date=28 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200728121154/http://www.pravo.gov.ru/proxy/ips/?start_search&bpas=cd00000&a3=102000505&a3type=1&a3value=&a6=&a6type=1&a6value=&a15=&a15type=1&a15value=&a7type=1&a7from=&a7to=&a7date=28 |url-status=dead }}</ref><ref name=cia>Central Intelligence Agency, [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/ The World Fact Book: Russia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210109173026/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/ |date=9 January 2021 }}</ref> მიუხედავად იმისა, რომ 2000-იანი წლების დასაწყისიდან არსებობდა რიგების პროფესიონალიზაციის მცდელობები,<ref>[https://www.rand.org/pubs/research_reports/RRA1233-6.html Russian Military Personnel Policy and Proficiency: Reforms and Trends, 1991–2021] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241109012638/https://www.rand.org/pubs/research_reports/RRA1233-6.html |date=9 November 2024 }}; Anika Binnendijk, Dara Massicot, Anthony Atler, John J. Drennan, Khrystyna Holynska, Katya Migacheva, Marek N. Posard, Yuliya Shokh; published 15 August 2023.</ref> იგი კვლავაც ძლიერ არის დამოკიდებული წვევამდელებზე, ხოლო საკონტრაქტო სამხედრო მოსამსახურეები თავმოყრილი არიან საკადრო და ელიტურ ქვედანაყოფებში. 2022 წელს უკრაინაში რუსეთის შეჭრამდე წლებში, [[რუსეთის სახმელეთო ჯარები|სახმელეთო ჯარს]] დაევალა ბატალიონის ტაქტიკური ჯგუფების შექმნა ჩარიცხული ჯარისკაცებისგან და მათი განცალკევება წვევამდელთა ნაწილებისგან. ეს ქვედანაყოფები საბრძოლო მზადყოფნის უფრო მაღალ დონეზე იმყოფებოდნენ და რუსეთის კანონმდებლობით მათი განლაგება ქვეყნის ფარგლებს გარეთაც იყო შესაძლებელი.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|p=41}} მიუხედავად მისი აღქმული სამხედრო სიძლიერისა,<ref>{{Cite web |title=Understanding the Russian Military Today {{!}} Russia and Eurasia {{!}} CSIS |url=https://www.csis.org/programs/europe-russia-and-eurasia-program/projects/russia-and-eurasia/understanding-russian |access-date=9 November 2024 |website=www.csis.org |language=en |archive-date=9 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241109012638/https://www.csis.org/programs/europe-russia-and-eurasia-program/projects/russia-and-eurasia/understanding-russian |url-status=live }}</ref> ხარვეზები იქნა შემჩნეული რუსეთის მთლიან საბრძოლო ეფექტურობასა და მისი „უხეში ძალის“ ეფექტურად პროექცირების უნარში.<ref> *[https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IF/IF12606 Russian Military Performance and Outlook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241109012636/https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IF/IF12606 |date=9 November 2024 }} ''Congressional Research Services.'' Updated 10 October 2024. *[https://ecfr.eu/publication/brass-tacks-why-russias-military-fails-to-reform/ Brass tacks: Why Russia's military fails to reform], [[European Council on Foreign Relations]], 15 May 2024 *[https://www.unav.edu/web/global-affairs/global-maritime-power-russian-navy-faces-an-uncertain-future Global Maritime Power? Russia's Navy faces an uncertain future], [[Universidad de Navarra]], 10 June 2022 *[https://www.iiss.org/online-analysis/military-balance/2024/02/moscows-aerospace-forces-no-air-of-superiority/ Moscow's Aerospace Forces: No air of superiority], [[International Institute for Strategic Studies]] 7 February 2024 *[https://www.rand.org/pubs/research_reports/RRA2523-1.html Logistics and Sustainment in the Russian Armed Forces], [[Rand Corporation]], 15 November 2023</ref> მიმდინარე [[რუსეთ-უკრაინის ომი|რუსეთ-უკრაინის ომმა]] გამოავლინა ისეთი სუსტი მხარეები, როგორიცაა კორუფცია,<ref>{{Cite news |title="Вывозили на КАМАЗе". Как российские солдаты и офицеры воровали у армии трусы, берцы и бронежилеты |language=ru |work=BBC News Русская служба |url=https://www.bbc.com/russian/features-63177093 |access-date=17 December 2022 |archive-date=20 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221020044846/https://www.bbc.com/russian/features-63177093 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Kovalev |first=Alexey |title=As War Hits the Homefront, Russia's Defeat Inches Closer |url=https://foreignpolicy.com/2022/10/19/russia-ukraine-war-putin-defeat-retreat-mobilization-military-corruption/ |access-date=17 December 2022 |website=Foreign Policy |date=19 October 2022 |language=en-US |archive-date=17 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221217231239/https://foreignpolicy.com/2022/10/19/russia-ukraine-war-putin-defeat-retreat-mobilization-military-corruption/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=20 October 2022 |title='The army has nothing': new Russian conscripts bemoan lack of supplies |url=https://www.theguardian.com/world/2022/oct/20/the-army-has-nothing-new-russian-conscripts-bemoan-lack-of-supplies |access-date=17 December 2022 |website=The Guardian |language=en |archive-date=25 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230225102851/https://www.theguardian.com/world/2022/oct/20/the-army-has-nothing-new-russian-conscripts-bemoan-lack-of-supplies |url-status=live }}</ref> ხისტი მართვისა და კონტროლის სტრუქტურა,<ref>[https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IF/IF12606 Russian Military Performance and Outlook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241109012636/https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IF/IF12606 |date=9 November 2024 }} ''Congressional Research Services.'' Updated 10 October 2024.</ref> არასათანადო მომზადება<ref>[https://www.newsweek.com/russia-ground-forces-poorly-trained-antiquated-equipment-ukraine-counteroffensive-bakhmut-1800153 Russia's Ground Forces Poorly Trained and Using Antiquated Equipment: U.K.], NewsWeek, updated 16 May 2023</ref> და დაბალი საბრძოლო მოტივაცია.<ref>[https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IF/IF12606 Russian Military Performance and Outlook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241109012636/https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IF/IF12606 |date=9 November 2024 }} ''Congressional Research Service.'' Updated 10 October 2024.</ref> რუსეთის შეიარაღებულმა ძალამ დაკარგა ოკუპირებული/ანექსირებული ტერიტორიების ნაწილი. სხვა პრობლემები იყო საკუთარი აღჭურვილობის ფართომასშტაბიანი განადგურება და ფლანგვა, ასევე განსაკუთრებით მაღალი დანაკარგების მაჩვენებელი.<ref>{{Cite news |last1=Sonne |first1=Paul |last2=Lamothe |first2=Dan |last3=Ilyushina |first3=Mary |date=13 September 2022 |title=Rapid loss of territory in Ukraine reveals spent Russian military |url=https://www.washingtonpost.com/national-security/2022/09/13/putin-russia-military-spent-ukraine/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220914234329/https://www.washingtonpost.com/national-security/2022/09/13/putin-russia-military-spent-ukraine/ |archive-date=14 September 2022 |access-date=10 November 2022 |newspaper=[[The Washington Post]]}}</ref><ref name="The Economist">{{Cite news |date=28 February 2022 |title=The woes of the Russian war machine are big and real. Are they also temporary? |newspaper=[[The Economist]] |url=https://www.economist.com/europe/2022/02/28/the-woes-of-the-russian-war-machine-are-big-and-real-are-they-also-temporary |access-date=13 March 2022 |issn=0013-0613 |archive-date=13 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220313021041/https://www.economist.com/europe/2022/02/28/the-woes-of-the-russian-war-machine-are-big-and-real-are-they-also-temporary |url-status=live }}</ref><ref name="newyorker.com0">{{Cite web |date=11 March 2022 |title=The Russian Military's Debacle in Ukraine |url=https://www.newyorker.com/news/q-and-a/the-russian-militarys-debacle-in-ukraine |access-date=15 March 2022 |magazine=The New Yorker |archive-date=23 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220323052142/https://www.newyorker.com/news/q-and-a/the-russian-militarys-debacle-in-ukraine |url-status=live }}</ref> დასავლელი ანალიტიკოსების დაკვირვებით, რუსეთი კვლავაც იბრძვის სამხედრო პროფესიონალიზაციის მისაღწევად,<ref>{{Cite web |title=Russia has a military professionalism problem, and it is costing them in Ukraine |last1=Posard |first1=Marek N. |last2=Holynska |first2=Khrystyna |work=Breaking Defense |date=21 March 2022 |access-date=25 August 2022 |url=https://breakingdefense.com/2022/03/russia-has-a-military-professionalism-problem-and-it-is-costing-them-in-ukraine/ |archive-date=5 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220805231345/https://breakingdefense.com/2022/03/russia-has-a-military-professionalism-problem-and-it-is-costing-them-in-ukraine/ |url-status=live }}</ref> თუმცა ინარჩუნებს საკუთარი შესაძლებლობების სწრაფად აღდგენის უნარს და ფლობს „საბრძოლო გამოცდილებას“.<ref>{{Cite report |url=https://www.rand.org/pubs/commentary/2024/07/russias-speedy-military-rebuild-doesnt-tell-the-whole.html |title=Russia's Speedy Military Rebuild Doesn't Tell the Whole Story |last=Grisé |first=Michelle |date=5 July 2024 |language=en}}</ref><ref name="ap"/> რუსეთის შეიარაღებული ძალები რუსეთის უშიშროების საბჭოს უშუალო დაქვემდებარებაშია. ამ ფუნქციას იგი სხვა უწყებებთან — უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის სასაზღვრო ჯართან, ეროვნულ გვარდიასთან, შინაგან საქმეთა სამინისტროსთან, ფედერალური დაცვის სამსახურთან, საგარეო დაზვერვასა და საგანგებო სიტუაციების სამინისტროსთან ერთად ასრულებს. ==ისტორია== ===ჩამოყალიბება და ადრეული ისტორია (1991–2008)=== [[საბჭოთა კავშირი]] ოფიციალურად [[1991]] წლის 25 დეკემბერს [[სსრკ-ის დაშლა|დაიშალა]]. მომდევნო ერთი წლის განმავლობაში ერთიანობის შენარჩუნებისა და საბჭოთა შეიარაღებული ძალების „დამოუკიდებელ სახელმწიფოთა თანამეგობრობის“ ([[დსთ]]) ჯარად გარდაქმნის მცდელობები წარუმატებლად დასრულდა. დროთა განმავლობაში, ახლად წარმოქმნილ რესპუბლიკებში დისლოცირებულმა ცალკეულმა შენაერთებმა ერთგულება საკუთარ ეროვნულ მთავრობებს შეჰფიცეს, დამოუკიდებელ სახელმწიფოებს შორის გაფორმებულმა ხელშეკრულებებმა კი სამხედრო აქტივები საბოლოოდ დაანაწილა.{{sfn|Odom|1998|pages=369-387}} მარშალი ევგენი შაპოშნიკოვი ცდილობდა დსთ-ს ერთიანი შეიარაღებული ძალა შეექმნა,{{sfn|Odom|1998|page=375}} თუმცა 1992 წლის მაისში პრეზიდენტმა ბორის ელცინმა რუსეთის ფედერაციის თავდაცვის სამინისტრო დააფუძნა.{{sfn|Odom|1998|pages=385-386}} [[1992]] წლის 7 მაისს [[ბორის ელცინი|ელცინმა]] ხელი მოაწერა ბრძანებულებას რუსეთის შეიარაღებული ძალის ჩამოყალიბების შესახებ და უმაღლესი მთავარსარდლის მოვალეობაც თავად შეითავსა.<ref>{{cite web|url=http://www.politika.su/prav/minobor.html|script-title=ru:Министерство обороны Российской Федерации|trans-title=Ministry of Defence of the Russian Federation|language=ru|publisher=Politika.su|access-date=24 March 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121221184734/https://www.politika.su/prav/minobor.html|archive-date=21 December 2012}}</ref> თავდაცვის მინისტრი პოლკოვნიკ-გენერალი პაველ გრაჩოვი გახდა, რომელსაც პოსტზე დანიშვნისთანავე რუსეთის არმიის პირველი გენერლის წოდება მიენიჭა. [[1993]] წლის ბოლოსთვის დსთ-ს სამხედრო სტრუქტურები უკვე მხოლოდ სამხედრო თანამშრომლობის ფორმატად იქცა.<ref>The Staff for Coordinating Military Cooperation was established as the CIS Joint Armed Forces High Command in March 1992 and then reorganised as the Coordinating Staff in August 1993. It quickly became a very weak body as the new states' authorities asserted their control over their own armed forces. (Russia and NIS Mineral Industry Handbook, International Business Publications, 2007.) Army General [[Vladimir Yakovlev (general)]] appears to have become Chief of the Staff in June 2001 (DS2002-0819).</ref> გრაჩოვი და მისი მოკავშირეები ყველანაირად ცდილობდნენ შაპოშნიკოვისთვის ძირი გამოეთხარათ,{{sfn|Odom|1998|page=375}} ამ უკანასკნელის მცდელობებს კი წინააღმდეგობას ახლად დამოუკიდებელი სახელმწიფოებიც უწევდნენ.{{sfn|Odom|1998|page=376}} 1992 წლის მაისში რუსეთის თავდაცვის სამინისტროს შექმნა საბჭოთა სამხედრო მანქანის პრაქტიკულ დასასრულს ნიშნავდა; შაპოშნიკოვი და მისი მცირერიცხოვანი პერსონალი მოსკოვის ცენტრში მდებარე გენშტაბისა და თავდაცვის სამინისტროს შენობებიდან გამოასახლეს და ქალაქის გარეუბანში, [[ვარშავის პაქტი]]ს ყოფილ შტაბ-ბინაში გადაიყვანეს. დსთ-ს ერთიანი შეიარაღებული ძალის არსებობის ილუზია 1993 წლის ივნისამდე გაგრძელდა — მანამ, სანამ რუსეთის თავდაცვის სამინისტრომ მისი დაფინანსება საბოლოოდ არ შეწყვიტა, რის შემდეგაც შაპოშნიკოვი მთავარსარდლის პოსტიდან გადადგა.{{sfn|Odom|1998|page=386-387}} გარდა იმისა, რომ ახალმა რუსულმა მთავრობამ კონტროლი დაამყარა ყოფილი საბჭოთა შინაგანი ჯარებისა და [[სსრკ-ის სახელმწიფო უშიშროების კომიტეტი]] (კგბ) სასაზღვრო ჯარების დიდ ნაწილზე, როგორც ჩანს, ერთადერთი დამოუკიდებელი ნაბიჯი თავდაცვის სფეროში, რომელიც მათ 1992 წლის მარტამდე გადადგეს, ეროვნული გვარდიის ჩამოყალიბების შესახებ განცხადება იყო.<ref>For some early discussion on this period, see Richard Woff, "A Russian Army", ''[[Jane's Intelligence Review]]'', May 1992, 198-200. See also ''Voenniy vestnik'' No 12, 1991.</ref> [[1995]] წლამდე იგეგმებოდა სულ მცირე 11 ბრიგადის შექმნა, თითოეულში 3,000-დან 5,000-მდე წევრით, ხოლო პირადი შემადგენლობის საერთო რაოდენობა 100,000-ს არ უნდა გასცდენოდა. ეროვნული გვარდიის სამხედრო ნაწილები 10 რეგიონში უნდა განლაგებულიყო, მათ შორის მოსკოვში (სამი ბრიგადა) და კიდევ რამდენიმე მნიშვნელოვან ქალაქსა და მხარეში. მხოლოდ მოსკოვში 15,000-მა ადამიანმა გამოთქვა ახალ რუსულ ჯარში მსახურის სურვილი, რომელთა უმეტესობაც საბჭოთა შეიარაღებული ძალების ყოფილი სამხედრო მოსამსახურე იყო. საბოლოოდ, პრეზიდენტმა ელცინმა წარადგინა ბრძანებულება „რუსული გვარდიის დროებითი მდგომარეობის შესახებ“, თუმცა ის პრაქტიკაში აღარ განხორციელებულა.<ref name="Korotkaya Russian gvardii.">{{cite web|url=http://tsiganok.ru/vpa/reforma/doc/260 |title=Short life of the new Russian Guard |publisher=Tsiganok.ru |date=21 December 2006 |access-date=24 March 2014}}</ref> 1990-იანი წლების განმავლობაში, თავდაცვის სამინისტროს გარდა, კიდევ თორმეტ სხვა უწყებას ჰყავდა საკუთარი სამხედრო ფორმირებები; მათ „ძალოვანი სამინისტროების“ სახელით იცნობდნენ.{{sfn|de Haas|2011|page=8}} მომდევნო რამდენიმე წლის განმავლობაში რუსულმა ჯარებმა დატოვეს ცენტრალური და აღმოსავლეთი ევროპა, ისევე როგორც ზოგიერთი ახლადდამოუკიდებელი პოსტსაბჭოთა სახელმწიფო. რამდენიმე ქვეყანასთან გაფორმებული ხელშეკრულებების თანახმად, ამ რეგიონების უმეტესობიდან უკანასკნელი სამხედრო შენაერთები [[1994]] წლის 31 აგვისტოსთვის იქნა გაყვანილი.<ref>{{Cite journal |last=Atkins |first=Arthur G. |title=Budget Cuts, Troop Withdrawals Shake, Reshape Russian Military |journal=Arms Control Today |volume=24 |issue=3 |date=1994 |page=25 |jstor=23625516 |url=http://www.jstor.org/stable/23625516 |access-date=25 January 2026 }}</ref> ბელარუსთან, ყაზახეთთან და უკრაინასთან მიღწეული შეთანხმებების საფუძველზე, საბჭოთა ბირთვული ძალები ან განიარაღდა, ან რუსეთს დაუბრუნდა, თუმცა ჩვეულებრივმა (კონვენციურმა) შეიარაღებულმა ძალებმა ბევრად მეტი პრობლემა შექმნა.{{sfn|DIA 2017|pages=9-10}} მიუხედავად იმისა, რომ ჯარების გაყვანა ძირითადად მშვიდობიანად მიმდინარეობდა და მთელი ქვედანაყოფები ეტაპობრივად გადადიოდნენ რუსეთის ფედერაციაში, ზოგიერთი შენაერთი მაინც დარჩა ახლადდამოუკიდებელ ქვეყნებში. ასეთები იყო, მაგალითად: შავი ზღვის ფლოტი უკრაინაში, მე-14 არმია [[მოლდოვა]]ში და სხვა ნაწილები [[საქართველო]]სა და [[ტაჯიკეთი|ტაჯიკეთში]]. ზოგიერთი მათგანი ადგილობრივ ეთნიკურ თუ პოლიტიკურ კონფლიქტებშიც კი ჩაერთო. რუსეთი დღემდე ინარჩუნებს რამდენიმე სამხედრო ბაზას უცხო ქვეყნებში, განსაკუთრებით კი ყოფილ საბჭოთა რესპუბლიკებში.{{sfn|DIA 2017|page=10}} ბორის ელცინის პრეზიდენტობის დროს სამხედრო რეფორმები ძირითადად პერსონალის შემცირებასა და შეიარაღებული ძალების რესტრუქტურიზაციაზე იყო ფოკუსირებული. 1992 წელს ჯარი ხუთი შტოსგან შედგებოდა: სახმელეთო ჯარები, სამხედრო-საზღვაო ფლოტი, სამხედრო-საჰაერო ძალები, სტრატეგიული დანიშნულების სარაკეტო ჯარები და საჰაერო თავდაცვის ძალები. 2001 წლისთვის საჰაერო თავდაცვის ძალები სამხედრო-საჰაერო ძალებს მიუერთეს, ხოლო სტრატეგიული დანიშნულების სარაკეტო ჯარები დამოუკიდებელ სამხედრო გვარეობად ჩამოაქვეითეს. 1990-იანი წლების ბოლოს გენერალური შტაბის უფროს ანატოლი კვაშნინსა და თავდაცვის მინისტრ იგორ სერგეევს შორის სერიოზული დავა მიმდინარეობდა იმის თაობაზე, თუ რომელი მიმართულების დაფინანსებისთვის მიენიჭებინათ პრიორიტეტი — ჩვეულებრივი (კონვენციური) თუ ბირთვული ძალებისთვის. საბოლოოდ, ბირთვული ძალები უფრო მნიშვნელოვნად მიიჩნიეს, რის შედეგადაც საზღვაო ფლოტის, სამხედრო-საჰაერო ძალებისა და საჰაერო თავდაცვის ძალების შემადგენლობა განახევრდა, ხოლო ყველაზე დიდი დარტყმა სახმელეთო ჯარებმა განიცადა, რომელიც ორი მესამედით შეამცირეს.{{sfn|de Haas|2011|page=9}} შეიარაღებული ძალების საერთო რაოდენობა [[1992]] წლის 2 720 000-იანი შემადგენლობიდან [[2000]] წლისთვის 1 004 000-მდე შემცირდა. ამავე პერიოდში სახმელეთო ჯარები 1 400 000-დან 348 000-მდე შემცირდა; სამხედრო-საჰაერო და საჰაერო თავდაცვის ძალები, შესაბამისად, 300 000 და 356 000-დან — გაერთიანებულ 184 600-მდე; საზღვაო ფლოტი 320 000-დან 171 500-მდე; ხოლო სტრატეგიული დანიშნულების სარაკეტო ჯარები 181 000-დან 149 000-მდე ჩამოვიდა.{{sfn|de Haas|2011|page=10}} 1990-იანი წლების ბოლოს საჰაერო-სადესანტო ჯარების შემადგენლობაც შემცირდა 64 300-დან 48 500-მდე.<ref>{{Cite web |title=Russian Airborne Assault Troops [VDV] |date=7 September 2000 |access-date=26 January 2026 |work=[[Federation of American Scientists]] |url=https://nuke.fas.org/guide/russia/agency/army-vdv.htm }}</ref> 1998 წელს სახმელეთო ჯარების მთავარსარდლის პოსტი დროებით გააუქმეს და იგი სახმელეთო ჯარების მთავარი სამმართველოთი ჩაანაცვლეს.<ref name="CurrentHistory-1998">{{Cite journal |last=Herspring |first=Dale R. |title=Russia's Crumbling Military |journal=[[Current History]] |volume=97 |issue=621 |date=1998 |pages=325–328 |doi=10.1525/curh.1998.97.621.325 |jstor=45317843. }}</ref> რუსეთის ბაზებზე ჯარების მოულოდნელმა დაბრუნებამ (სადაც მათთვის სათანადო საცხოვრებელი პირობებიც კი არ არსებობდა) და სამხედრო ხარჯების მკვეთრმა შეკვეცამ — რაც გამოწვეული იყო საბაზრო ეკონომიკაზე გადასვლის პროცესში ქვეყანაში შექმნილი მძიმე ეკონომიკური კრიზისით — ფართომასშტაბიანი სოციალური და ეკონომიკური პრობლემები წარმოშვა. ამ ყოველივემ გამოიწვია სამხედრო დისციპლინის მკვეთრი გაუარესება; გახშირდა დანაშაული და კიდევ უფრო მწვავედ იჩინა თავი წვევამდელთა შორის მანამდეც არსებულმა სასტიკმა არაფორმალურმა ურთიერთობებმა, ე.წ. „დედოვშჩინამ“ (უფროსკლასელობამ), რამაც, თავის მხრივ, ახალწვეულებს ჯარიდან თავის არიდებისკენ უბიძგა. სამხედრო სამსახური ბევრმა ოფიცერმა და სერჟანტმა დატოვა. ამასთანავე, კატასტროფულად დაეცა აღჭურვილობის მოვლა-პატრონობისა და სამხედრო მომზადების დონე. [[1998]] წლის მონაცემებით, [[1992]] წლის შემდეგ ქვეყანაში დივიზიის დონეზე მაღალი არანაირი სამხედრო წვრთნები აღარ ჩატარებულა, ხოლო პილოტების წლიური ფრენის დრო 25 საათამდე შემცირდა, რაც ბევრად ჩამოუვარდებოდა ნატოს წევრი ქვეყნების მაჩვენებლებს. არმიის ეს დაუძლურება აშკარა გახდა [[ჩეჩნეთის პირველი ომი|ჩეჩნეთის პირველი ომის]] დროს (1994–1996 წლებში), როდესაც რუსულმა ჯარებმა ვერ შეძლეს სეპარატისტების დამორჩილება ჩეჩნეთსა და ჩრდილოეთ კავკასიაში.<ref name="CurrentHistory-1998" />{{sfn|DIA 2017|pages=10-11}}<ref>{{Cite journal |last=Lambeth |first=Benjamin S. |title=Russia's Wounded Military |work=Foreign Affairs |volume=74 |issue=2 |date=1995 |pages=86–98 |doi=10.2307/20047044 |jstor=20047044 }}</ref> რაც შეეხება საერთაშორისო ასპარეზს, რუსეთმა სამშვიდობო მისიებით ჯარები 1992 წლიდან [[ხორვატია]]სა და [[ბოსნია-ჰერცეგოვინა]]ში განათავსა, ხოლო [[1999]] წლიდან — [[კოსოვო]]ში.<ref>{{Cite book |editor-last1=Mackinlay |editor-first1=John |editor-last2=Cross |editor-first2=Peter |year=2003 |title=Regional peacekeepers: The paradox of Russian peacekeeping |publisher=[[United Nations University]] |location=Tokyo |pages=34, 37, 193–194 |url=https://collections.unu.edu/eserv/UNU:2429/ebrary9280810790.pdf |isbn=92-808-1079-0 }}</ref> [[ვლადიმერ პუტინი]]ს პრეზიდენტობის ადრეულ პერიოდში არმია კვლავ დიდწილად ინარჩუნებდა მასობრივი მობილიზაციის სტრუქტურას და აღჭურვილი იყო საბჭოთა დროინდელი ტექნიკით.{{sfn|DIA 2017|page=12}} პუტინის მმართველობისას უშიშროების საბჭო ეროვნული უსაფრთხოების პოლიტიკის კოორდინაციის მთავარ ინსტიტუტად იქცა, რამაც შეზღუდა თავდაცვის სამინისტროსა და გენერალური შტაბის გავლენები და შექმნა ბევრად უფრო ერთიანი სამხედრო მართვის სისტემა, ვიდრე ელცინის წლებში არსებობდა.{{sfn|de Haas|2011|page=11}} [[2002]] წლის სახელმწიფო შეიარაღების პროგრამამ აღიარა, რომ 1990-იან წლებში შეკვეთების უმეტესობა შეუსრულებელი დარჩა. ამიტომ, ახალმა გეგმამ პრიორიტეტი კვლევებსა და განვითარებას მიანიჭა, ხოლო ახალი ტექნიკის შესყიდვების დაწყება 2008 წლის შემდგომი პერიოდისთვის გადადო.{{sfn|de Haas|2011|page=13}} შეიარაღებული ძალებისთვის სერიოზულ დაბრკოლებად რჩებოდა კორუფციაც. 2008 წლის იანვარში, ნორვეგიის თავდაცვის კვლევითი ინსტიტუტის უფროსმა მეცნიერ-თანამშრომელმა, ტორ ბუკვოლმა განაცხადა: „ელცინის პუტინით ჩანაცვლებას მინიმალური გავლენა ჰქონდა რუსეთის სამხედრო კორუფციაზე. პუტინმა, მიუხედავად მისი სურვილისა — აღედგინა რუსეთის ძლიერება — არ გამოავლინა მზაობა ან უნარი იმისა, რომ კორუფციის პრობლემას სერიოზულად შებრძოლებოდა“.<ref>{{Cite journal |last=Bukkvoll |first=Tor |date=January 2008 |title=Their Hands in the Till: Scale and Causes of Russian Military Corruption |url=http://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0095327X06294622 |journal=Armed Forces & Society |language=en |volume=34 |issue=2 |pages=259–275 |doi=10.1177/0095327X06294622 |s2cid=145238073 |issn=0095-327X |access-date=4 November 2023 |archive-date=4 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231104010436/https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0095327X06294622 |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> ===სერდიუკოვის რეფორმა (2008–2012)=== {{მთავარი|რუსეთის სამხედრო რეფორმა (2008)}} [[2008]] წლის ოქტომბერში, ანატოლი სერდიუკოვმა, რომელიც თავდაცვის მინისტრის პოსტს [[2007]]-დან [[2012]] წლამდე იკავებდა, გენერალური შტაბის უფროსთან, გენერალ ნიკოლაი მაკაროვთან ერთად, წამოიწყო სამხედრო რეფორმა სახელწოდებით „ახალი იერი“. ეს ცვლილებები შეფასდა, როგორც „ყველაზე რადიკალური გარდაქმნები რუსეთის არმიაში 1918 წელს წითელი არმიის შექმნის შემდეგ“<ref name="RAND-2025">{{Cite journal |last1=Grisé |first1=Michelle |last2=Cozad |first2=Mark |last3=Dowd |first3=Anna M. |last4=Kennedy |first4=John |last5=Kepe |first5=Marta |last6=De Lataillade |first6=Clara |last7=Marcinek |first7=Krystyna |last8=Woodworth |first8=David |title=How Will Russia Reconstitute Its Military After the Ukraine Conflict? |date=27 March 2025 |journal=[[RAND Corporation]] |access-date=25 January 2026 |url=https://www.rand.org/pubs/research_briefs/RBA2713-2.html }}</ref> და როგორც „პროცესი, რომელსაც ტრადიციული, მობილიზაციაზე ორიენტირებული ჯარი მუდმივ საბრძოლო მზადყოფნაში მყოფ ძალად უნდა გადაექცია“.<ref>{{Cite web |last=Persson |first=Gudrun |title=In the Service of Russia - Book Review |date=5 June 2019 |access-date=25 January 2026 |work=[[NATO Defense College]] |url=https://www.ndc.nato.int/in-the-service-of-russia/ }}</ref> 1990-იანი წლების განმავლობაში მასშტაბური რეფორმების ჩატარების წინა მცდელობები დიდწილად ჩაიშალა, ხოლო ყველაზე თვალსაჩინო ცვლილება მხოლოდ რუსეთის საჰაერო თავდაცვის ძალების სამხედრო-საჰაერო ძალებთან გაერთიანება იყო.<ref name="RAND-2025" /> „ახალი იერის“ რეფორმისთვის ნიადაგი მოამზადა სერგეი ივანოვმა (თავდაცვის მინისტრი [[2001]]-[[2007]] წლებში), რომელიც წვევამდელებისა და ოფიცრების რაოდენობის შემცირებას და პროფესიონალი, საკონტრაქტო სამხედროების წილის გაზრდას მოითხოვდა.<ref name="IISS-2020">{{Cite web |title=An introduction to Russia's military modernisation |date=30 September 2020 |access-date=25 January 2026 |work=[[International Institute for Strategic Studies]] |url=https://www.iiss.org/online-analysis/online-analysis/2020/09/rmm-introduction/ }}</ref> [[2008]] წლიდან დაწყებულ ცვლილებათა შორის იყო მანამდე არსებული ცხრა სამხედრო ოლქის ნაცვლად ოთხი ახალი ოლქის შექმნა, რომელთაც, ძველი ფუნქციების (ჯარების ფორმირება და უზრუნველყოფა) გარდა, ახლა უკვე უშუალო საბრძოლო მართვის როლიც მიენიჭათ.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=256}} სახმელეთო ჯარებში დივიზიების უმეტესობა გაუქმდა და მათ ნაცვლად შეიქმნა ცალკეული მანევრული ბრიგადები; გეგმის მიხედვით, ისინი სრულად უნდა ყოფილიყვნენ დაკომპლექტებულნი პერსონალით, მზადყოფნის უფრო მაღალი დონე ჰქონოდათ და მოდერნიზებული ან სრულიად ახალი ტექნიკით აღჭურვილიყვნენ.<ref name="IISS-2020" />{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=246}} სამხედრო-საზღვაო ფლოტმა მიიღო ახალი წყალქვეშა ნავები და მცირე ზედაპირული ხომალდები, ხოლო გაზრდილი ინვესტიციებით სარგებელი საჰაერო-კოსმოსურმა ძალებმაც ნახეს.<ref name="IISS-2020" /> ლოგისტიკური უზრუნველყოფის მრავალი შტო ერთიან სარდლობაში — რუსეთის შეიარაღებული ძალების ზურგის უზრუნველყოფაში გაერთიანდა.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=156-157}} ასევე ჩამოყალიბდა ბატალიონის ტაქტიკური ჯგუფები, რომლებიც სრულად პროფესიონალი, საკონტრაქტო ჯარისკაცებით იყო დაკომპლექტებული, თუმცა ყოველ ორ ასეთ ბატალიონზე მოდიოდა ერთი ბატალიონი, რომელიც წვევამდელებით იყო შევსებული.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=156-157}} [[სირიის სამოქალაქო ომი|სირიის სამოქალაქო ომში]] ინტერვენციის წყალობით, რუსეთის შეიარაღებულმა ძალებმა უზარმაზარი გამოცდილება დააგროვეს, რამაც მათ ახალი ტექნიკისა და მართვისა და კონტროლის სისტემების გამოცდის შესაძლებლობაც მისცა. ამ კამპანიის დროს საბრძოლო მოქმედებებში პირველად გამოიყენეს ავიამზიდი „ადმირალი კუზნეცოვი“. [[2017]] წლის მონაცემებით, [[სირია]]ში 48 000-ზე მეტი სამხედრო მოსამსახურე იყო დისლოცირებული, ხოლო [[2021]] წლისთვის, საჰაერო-კოსმოსური ძალების პილოტების 90%-მა იქ როტაციის წესით სამსახური უკვე გავლილი ჰქონდა.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=260}} ===გადაიარაღება და ომები სირიასა და უკრაინაში (2012–2022)=== [[ფაილი:Vladimir Putin in Khmeimim Air Base in Syria (2017-12-11) 01.jpg|მინი|რუსი ჯარისკაცები ხმეიმის საჰაერო ბაზაზე, 2017 წლის დეკემბერს]] სერდიუკოვის მინისტრობის დროს გატარებულმა რეფორმამ სამხედრო ელიტის ბევრ წარმომადგენელში აზრთა სერიოზული სხვადასხვაობა და უკმაყოფილება გამოიწვია.{{sfn|DIA 2017|page=13}} [[2012]] წლის შემდეგ, როდესაც თავდაცვის მინისტრად [[სერგეი შოიგუ]], ხოლო გენერალური შტაბის უფროსად გენერალი [[ვალერი გერასიმოვი]] დაინიშნენ, მათ ამ რეფორმების ნაწილის გაუქმება დაიწყეს.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=156-157}} შოიგუმ შეინარჩუნა რეფორმის ძირითადი არსი, მათ შორის ფართომასშტაბიანი სტრუქტურული და შესყიდვებთან დაკავშირებული ცვლილებები, თუმცა უარი თქვა მის ყველაზე სადავო ასპექტებზე.<ref name="CSIS-2021">{{Cite web |last=Shamiev |first=Kirill |title=Understanding Senior Leadership Dynamics within the Russian Military |date=20 July 2021 |access-date=27 January 2026 |work=Center for Strategic and International Studies |url=https://www.csis.org/analysis/understanding-senior-leadership-dynamics-within-russian-military }}</ref> ზოგიერთი დივიზია აღადგინეს — მათ შორის ცნობილი ტამანსკაიასა და კანტემიროვსკაიას დივიზიებიც{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=246}} — თუმცა ისინი აღარ იყვნენ ისეთი მრავალრიცხოვანნი, როგორც წარსულში.[60] 2008 წლის [[რუსეთ-საქართველოს ომი (2008)|რუსეთ-საქართველოს ომის]] დროს გამოვლენილი მრავალი ნაკლოვანება ამ რეფორმის წყალობით აღმოიფხვრა, რაც აშკარად გამოჩნდა 2014 წელს რუსეთის მიერ [[ყირიმის ანექსია რუსეთის ფედერაციის მიერ|ყირიმის ანექსიის]] დროს.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pages=256}} 2014 წლის დასაწყისში რუსულმა სპეცდანიშნულების რაზმებმა, საჰაერო-სადესანტო ჯარებმა და საზღვაო ქვეითებმა ყირიმზე კონტროლი სწრაფად დაამყარეს. ამასთანავე, რუსეთის არმია აქტიურად მუშაობდა პრორუსული სეპარატისტული ძალების მობილიზებაზე, გაწვრთნასა და აღჭურვაზე დონბასში 2014 წლის დასაწყისში დაწყებული ომის დროს.{{sfn|DIA 2017|page=13}} [[2015]] წლის ივლისში, მას შემდეგ რაც [[ისლამური სახელმწიფო|„ისლამურმა სახელმწიფომ“]] (ISIS) ფრონტზე წინ წაიწია, სირიამ რუსეთს სამხედრო დახმარება სთხოვა. აგვისტოში მხარეებს შორის გაფორმდა შეთანხმება რუსეთის არმიის მიერ ხმეიმისის ავიაბაზისა და ტარტუსის სამხედრო-საზღვაო ბაზის გამოყენების შესახებ, ხოლო სექტემბრიდან სირიაში რუსული თვითმფრინავებისა და ხომალდების ჩასვლა დაიწყო. რუსეთმა საჰაერო დარტყმები 2015 წლის 30 სექტემბერს წამოიწყო. 2015 წლის შემოდგომაზე რუსული ძალები სირიის არაბულ შეიარაღებულ ძალებს [[ჰამა|ჰამას]], [[ჰომსი|ჰომსისა]] და [[ალეპო]]ს რეგიონებში შეტევების განხორციელებაში დაეხმარნენ. რამდენიმეთვიანი საომარი პაუზის შემდეგ, [[2016]] წლის ზაფხულსა და შემოდგომაზე, რუსეთი სირიის რეჟიმს დაეხმარა მთელ რიგ თავდასხმებში, რომელთა შედეგადაც სირიის ოპოზიციას ქალაქი ალეპო წაართვეს. რუსული ძალები სირიის არმიას „ისლამური სახელმწიფოსგან“ [[პალმირა]]ს დაბრუნებაშიც დაეხმარნენ — ჯერ 2016 წლის მარტში, ხოლო შემდეგ ხელახლა 2017 წლის მაისში. მათ ასევე მხარი დაუჭირეს მასშტაბურ კამპანიას ISIS-ის წინააღმდეგ ცენტრალურ სირიაში, [[ევფრატი]]ს მდინარის ხეობამდე, რაც 2017 წლის ბოლომდე გაგრძელდა. 2017 წლის ნოემბერში გამოცხადდა სირიიდან რუსული ჯარების ნაწილობრივი გაყვანის შესახებ, რასაც სამხედრო ოპერაციების კლება მოჰყვა. [[2019]] წლის აგვისტოში კი ოფიციალურად აღინიშნა, რომ რუსეთის სამხედრო ფრენები „მინიმუმამდე შემცირდა და სრულდებოდა მხოლოდ საბრძოლო მომზადებისა და დაზვერვის მიზნით“.{{sfn|DIA 2017|page=13}} სტრატეგიული კვლევების საერთაშორისო ინსტიტუტის შეფასებით, [[2020]] წლისთვის რუსეთის სახმელეთო ჯარები მიიჩნეოდა „უფრო მცირერიცხოვან, თუმცა ბევრად უფრო ბრძოლისუნარიან ძალად, ვიდრე ისინი 1990-იანი წლების შუა პერიოდში იყვნენ“, ხოლო საჰაერო-სადესანტო ჯარები და რეორგანიზებული სპეციალური ოპერაციების ძალები ასევე წარმოადგენდნენ რუსეთის მაღალი საბრძოლო მზადყოფნის პოტენციალის ნაწილს.{{sfn|Blanc|Demus|Evans|Grisé|2023|pages=80-83}} თუმცა, უკრაინასთან სრულმასშტაბიან ომში მზარდი დანაკარგების შესავსებად ჯარების ფორმირების სასწრაფო ტემპებით გაზრდის აუცილებლობის გამო, შოიგუს მიერ 2022 წლის დეკემბერში გამოცხადებული რეფორმის გეგმა ზოგიერთმა ამერიკელმა სამხედრო დამკვირვებელმა შეაფასა, როგორც 2008 წლის „ახალი იერის“ რეფორმის დასამარება. ეს ახალი გეგმა აქცენტს აკეთებს მობილიზაციაზე, ასევე უფრო მეტი ისეთი ქვედანაყოფის შექმნაზე, რომლებიც დაკომპლექტებულნი იქნებიან როგორც წვევამდელებით, ისე საკონტრაქტო ჯარისკაცებით, და იგი „არსებითად აღადგენს საბჭოთა შეიარაღებულ ძალებს თანამედროვე რუსეთის ფედერაციაში“.{{sfn|Blanc|Demus|Evans|Grisé|2023|pages=88-90}} ===რუსეთ-უკრაინის ომი (2022 წლიდან დღემდე)=== [[2022]] წლის 24 თებერვალს, რუსეთის პრეზიდენტმა ვლადიმერ პუტინმა გასცა ბრძანება შეიარაღებული ძალების მიერ უკრაინაში რუსეთის შეჭრის დაწყების შესახებ.<ref>{{cite news |title='Terrible toll': Russia's invasion of Ukraine in numbers |url=https://www.euractiv.com/section/global-europe/news/terrible-toll-russias-invasion-of-ukraine-in-numbers/ |work=[[Euractiv]] |date=14 February 2023 |access-date=19 March 2023 |archive-date=12 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230712061818/https://www.euractiv.com/section/global-europe/news/terrible-toll-russias-invasion-of-ukraine-in-numbers/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last1=Hussain |first1=Murtaza |title=The War in Ukraine Is Just Getting Started |url=https://theintercept.com/2023/03/09/ukraine-war-russia-iran-iraq/ |work=The Intercept |date=9 March 2023 |access-date=19 March 2023 |archive-date=18 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230518234805/https://theintercept.com/2023/03/09/ukraine-war-russia-iran-iraq/ |url-status=live }}</ref> რუსეთის გენერალურმა შტაბმა ოპერაციაში ჩართულ თავის ოთხ საჯარისო დაჯგუფებას{{efn|A group of forces has permanently assigned Ground Forces field armies or direct-reporting army corps, and is assigned Airborne Forces or Naval Infantry units as needed.}} ხუთი სტრატეგიული მიმართულება განუსაზღვრა. ეს მიმართულებები იყო: [[კიევი]] — ძალების აღმოსავლეთ დაჯგუფებისთვის, რაც მთავარ დარტყმას წარმოადგენდა; [[ბროვარი]] — ცენტრალური დაჯგუფებისთვის; და [[პოლტავა]] — დასავლეთ დაჯგუფებისთვის. ძალების სამხრეთ დაჯგუფებას ორი მიმართულება ჰქონდა: დონეცკის ოლქის ქალაქ [[მარიუპოლი]]სკენ და [[ყირიმი]]ს დასავლეთით, [[ხერსონი]]სკენ. მას შემდეგ, რაც 2022 წლის მარტში კიევზე შეტევა ჩაიშალა და მასზე უარი თქვეს, მარიუპოლის მიმართულებით იერიში მთავარ დარტყმად იქცა. სამხრეთის დაჯგუფება ერთადერთი აღმოჩნდა, რომელმაც დასახულ საწყის მიზნებს მიაღწია — მან აჯობა უკრაინის შეიარაღებულ ძალებს სამხრეთ უკრაინაში მანევრირებაში და დიდ სამხედრო ძალაs მოუყარა თავი მარიუპოლთან. 2022 წლის მაისისთვის, აღმოსავლეთისა და ცენტრის დაჯგუფებები ფრონტიდან გაიყვანეს, აღადგინეს და უკრაინის სამხრეთ-აღმოსავლეთში გადაისროლეს, ხოლო დასავლეთის დაჯგუფება ხარკოვის ოლქისკენ გადააადგილეს.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pp=31–32, 39-45}} 2022 წლის 10 აპრილს ოპერაციის უშუალო მართვა სამხედრო ასპარეზზე გენერალმა ალექსანდრ დვორნიკოვმა გადაიბარა.<ref>{{Cite news |last1=Burns |first1=Robert |last2=Yen |first2=Hope |date=10 April 2022 |title=US doubts new Russian war chief can end Moscow's floundering |publisher=AP News |url=https://apnews.com/article/russia-appoints-new-ukraine-war-commander-dvornikov-225f976f9abfb5aff6154ac3b77c21e6 |access-date=3 June 2022 |archive-date=5 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220605060139/https://apnews.com/article/russia-appoints-new-ukraine-war-commander-dvornikov-225f976f9abfb5aff6154ac3b77c21e6?utm_source=Twitter&utm_medium=AP&utm_campaign=SocialFlow |url-status=live }}</ref> თუმცა, გენერალური შტაბი ოპერაციას თავდაპირველად მოსკოვიდან ხელმძღვანელობდა, ვიდრე 2022 წლის ოქტომბერში ძალების ცალკეული გაერთიანებული დაჯგუფება (დროებითი ოპერატიული სარდლობა) ჩამოყალიბდებოდა.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pp=31–32}} 2022 წლის ივლისში, იმავდროულად, როდესაც შეიარაღებულმა ძალებმა მძიმე დანაკარგების განცდა დაიწყეს, სახმელეთო ჯარებმა საბრძოლო მასალის განთავსება დაიწყეს იმ შენობებში ან მათ სიახლოვეს, სადაც ხშირად დადიოდნენ მშვიდობიანი მოქალაქეები, რათა ისინი „ცოცხალ ფარად“ გამოეყენებინათ; ეს, როგორც ჩანს, განპირობებული იყო იმით, რომ უკრაინულმა [[HIMARS]]-ის სისტემებმა სასწორი რუსეთის არტილერიით გამოფიტვის სტრატეგიის საზიანოდ გადახარა.<ref name="jpalj">{{cite news |last1=Psaropoulos |first1=John |title=Russia resumes eastern Ukraine offensive and expands war aims |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/7/21/russia-resumes-hostilities-as-ukraine-targets-ammunition |publisher=Al Jazeera Media Network |date=21 June 2022 |access-date=24 July 2022 |archive-date=25 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220725192317/https://www.aljazeera.com/news/2022/7/21/russia-resumes-hostilities-as-ukraine-targets-ammunition |url-status=live }}</ref> მას შემდეგ, რაც თავდაცვის მინისტრმა სერგეი შოიგუმ ხელი მოაწერა [[გაერო]]ს შუამავლობით მიღწეულ შეთანხმებას უკრაინის შავი ზღვის მარცვლეულის ექსპორტის განახლების შესახებ, სულ რამდენიმე საათში რუსეთმა [[ოდესა|ოდესის]] პორტი დაბომბა.<ref name="skyyt">{{cite news |title=Ukraine War: Missiles hit Odesa hours after grain agreement |url=https://www.youtube.com/watch?v=lgVplcsjxRc |agency=YouTube |publisher=Sky News |date=23 July 2022 |access-date=24 July 2022 |archive-date=3 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220803234052/https://www.youtube.com/watch?v=lgVplcsjxRc |url-status=live }}</ref><ref name="f24un">{{cite news |title=UN officials announce grain exports deal with Russia, Ukraine and Turkey |url=https://www.france24.com/en/europe/20220722-live-ukraine-ports-to-reopen-after-grain-export-deal-with-russia-says-turkey |publisher=FRANCE 24 |date=22 July 2022 |access-date=24 July 2022 |archive-date=24 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220724120705/https://www.france24.com/en/europe/20220722-live-ukraine-ports-to-reopen-after-grain-export-deal-with-russia-says-turkey |url-status=live }}</ref> [[Forbes]]-ის მონაცემებით, 2022 წლის ივლისის ბოლოსთვის მოსკოვს უკრაინაში შეჭრის ოპერაციაში თავისი 10 საერთო-საჯარისო არმია ჰყავდა ჩართული.<ref name="dasuf">{{cite news |last1=Axe |first1=David |title=In Southern Ukraine, Kyiv's Artillery Drops Bridges And Isolates A Whole Russian Army |url=https://www.forbes.com/sites/davidaxe/2022/07/29/in-southern-ukraine-kyivs-artillery-drops-bridges-and-isolates-a-whole-russian-army/?sh=54b2cb0c1e1a |work=Forbes |date=29 July 2022 |access-date=8 September 2022 |archive-date=8 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220908151335/https://www.forbes.com/sites/davidaxe/2022/07/29/in-southern-ukraine-kyivs-artillery-drops-bridges-and-isolates-a-whole-russian-army/?sh=54b2cb0c1e1a |url-status=live }}</ref> „[[ვაგნერის ჯგუფი|ვაგნერის ჯგუფმა]]“ სახელი გაითქვა, როგორც პუტინის „კერძო არმიამ“.<ref name="economistexplains">{{Cite news |title=What is the Wagner Group, Russia's mercenary organisation? |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/the-economist-explains/2022/03/07/what-is-the-wagner-group-russias-mercenary-organisation |access-date=16 March 2022 |issn=0013-0613 |quote="From a legal perspective, Wagner doesn't exist," says Sorcha MacLeod |archive-date=2 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202144401/https://www.economist.com/the-economist-explains/2022/03/07/what-is-the-wagner-group-russias-mercenary-organisation |url-status=live }}</ref> 2022 წლის ბოლოს, უკრაინაში ძალების გაერთიანებული დაჯგუფების ახლადდანიშნულმა სარდალმა, გენერალმა სერგეი სუროვიკინმა გადაწყვიტა, „ვაგნერის“ ძალები ბახმუტთან უკრაინის შეიარაღებული ძალების შესაბოჭად გამოეყენებინა, სანამ თავად — საწყისი შეჭრისა და უკრაინის მიერ განხორციელებული წარმატებული ხერსონისა და ხარკოვის კონტრშეტევების შემდგომ პერიოდში — რუსეთის სამხედრო ფორმირებების აღდგენით იქნებოდა დაკავებული.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pp=48–49}} 2023 წლის 11 იანვარს ძალების გაერთიანებული დაჯგუფების სარდლობა თავად გენერალური შტაბის უფროსმა, გენერალმა ვალერი გერასიმოვმა გადაიბარა, ხოლო სუროვიკინი მისი პირველი მოადგილე გახდა.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|p=32}} რუსეთის არმიამ 2023 წლის ზაფხულში უკრაინის კონტრშეტევის დროს ზაპოროჟიეს ოლქი შეინარჩუნა, რის შემდეგაც უკრაინაში ინიციატივა კვლავ ხელში ჩაიგდო.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pp=48–49}} 2023 წლის ივნისში პუტინმა მხარი დაუჭირა თავდაცვის სამინისტროს გეგმას, რომელიც დაქირავებულ მებრძოლთა ჯგუფებს კონტრაქტების გაფორმებას ავალდებულებდა, რასაც „ვაგნერის“ ლიდერი [[ევგენი პრიგოჟინი]] შეეწინააღმდეგა — ეს კონტრაქტები „ვაგნერის ჯგუფს“ სამინისტროს დაქვემდებარებაში, მის მართვის სტრუქტურაში მოაქცევდა და თავად პრიგოჟინის გავლენას შეზღუდავდა.<ref>{{Cite news |last=Osborn |first=Andrew |date=13 June 2023 |title=Putin backs push for mercenary groups to sign contracts despite Wagner's refusal |language=en |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/europe/putin-backs-push-mercenary-groups-sign-contracts-despite-wagners-refusal-2023-06-13/ |url-status=live |access-date=24 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230622143644/https://www.reuters.com/world/europe/putin-backs-push-mercenary-groups-sign-contracts-despite-wagners-refusal-2023-06-13/ |archive-date=22 June 2023}}</ref> მოგვიანებით, ივნისშივე, „ვაგნერის ჯგუფი“ რუსეთ-უკრაინის ომისა და თავდაცვის სამინისტროს [[ვაგნერის ჯგუფის აჯანყება|წინააღმდეგ წავიდა]],<ref>{{Cite web |date=23 June 2023 |title=Putin in crisis: Wagner chief Prigozhin declares war on Russian military leadership, says 'we will destroy everything' |url=https://www.politico.eu/article/putin-in-crisis-as-wagner-chief-prigozhin-declares-war-on-russian-military-leadership/ |access-date=24 June 2023 |website=Politico |language=en |archive-date=23 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230623231535/https://www.politico.eu/article/putin-in-crisis-as-wagner-chief-prigozhin-declares-war-on-russian-military-leadership/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last1=Regan |first1=Helen |last2=Raine |first2=Andrew |date=24 June 2023 |title=Russia accuses Wagner chief Yevgeny Prigozhin of urging "armed rebellion": Live updates |language=en |work=[[CNN]] |url=https://www.cnn.com/europe/live-news/russia-ukraine-war-news-06-24-23/index.html |url-status=live |access-date=24 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230624073110/https://www.cnn.com/europe/live-news/russia-ukraine-war-news-06-24-23/index.html |archive-date=24 June 2023}}</ref> ვიდრე სამშვიდობო შეთანხმებას არ მიაღწიეს. პრიგოჟინის თქმით, რუსეთის წინააღმდეგ მისი მარშის ერთ-ერთი მიზეზი სწორედ ის იყო, რომ ხელისუფლებას ხელი შეეშალა „კერძო სამხედრო კომპანია ვაგნერის ლიკვიდაციისთვის“.<ref>{{cite news|last1=Bourke|first1=Latika|title=Live updates: Putin vows to defend Russia against Wagner rebellion|url=https://www.smh.com.au/world/europe/live-updates-putin-vows-to-defend-russia-against-wagner-rebellion-20230624-p5dj6x.html|access-date=24 June 2023|work=The Sydney Morning Herald|date=24 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230624145405/https://www.smh.com.au/world/europe/live-updates-putin-vows-to-defend-russia-against-wagner-rebellion-20230624-p5dj6x.html|archive-date=24 June 2023|url-status=live}}</ref> რუსეთი 2024 წლის ბოლომდე გეგმავდა თავისი მოქმედი სამხედრო პერსონალის რაოდენობის 1,5 მილიონამდე გაზრდას,<ref>{{Cite web |last=Atlamazoglou |first=Stavros |date=19 September 2024 |title=Russia's Military Will Soon Have 1.5 Million Troops |url=https://nationalinterest.org/blog/buzz/russias-military-will-soon-have-15-million-troops-212838 |access-date=9 November 2024 |website=The National Interest |language=en}}</ref> რაც მას [[ჩინეთი]]ს შემდეგ მსოფლიოში მეორე უდიდეს მოქმედ არმიად აქცევდა.<ref>{{Cite web |date=28 February 2023 |title=Russia |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/#military-and-security |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210109173026/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/#military-and-security |archive-date=9 January 2021 |access-date=20 September 2022 |publisher=Central Intelligence Agency |via=CIA.gov}}</ref><ref>{{Cite web |date=17 September 2024 |title=Putin orders Russian army to expand to become the world's second largest |url=https://www.nbcnews.com/news/world/putin-orders-russian-army-expand-war-ukraine-rcna171429 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241109012651/https://www.nbcnews.com/news/world/putin-orders-russian-army-expand-war-ukraine-rcna171429 |archive-date=9 November 2024 |access-date=9 November 2024 |website=NBC News |language=en}}</ref> 2024 წლის თებერვალში რუსეთის არმიამ [[ავდიივკა]] აიღო და წლის განმავლობაში წინსვლა განაგრძო, მიუხედავად უკრაინული მხარის მცდელობებისა, ეს წინსვლა შეეჩერებინა.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|p=55}} 2024 წლის ივლისისთვის [[აშშ]]-ის არმიის გენერალმა და [[ნატო]]ს მოკავშირეთა ძალების უმაღლესმა მთავარსარდალმა ევროპაში, კრისტოფერ კავოლიმ განაცხადა, რომ „რუსები ძალიან ჭკვიანურად ახდენენ ტექნოლოგიურ და პროცედურულ ადაპტაციას იმ მრავალ გამოწვევასთან, რომლებსაც ისინი უკრაინაში აწყდებიან“.<ref>{{cite web | title=General Cavoli notes Russia's adaptation to challenges in war against Ukraine | website=Interfax-Ukraine | date=10 July 2024 | url=https://interfax.com.ua/news/general/999380.html | ref={{sfnref | Interfax-Ukraine | 2024}} | access-date=25 July 2024 | archive-date=13 July 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240713151622/https://interfax.com.ua/news/general/999380-amp.html | url-status=live }}</ref> კავოლიმ 2024 წლის აპრილში ისიც აღნიშნა, რომ რუსეთის არმიამ სრულად აანაზღაურა ცოცხალი ძალისა და ტექნიკის დანაკარგები და ახლა უფრო დიდია, ვიდრე კონფლიქტის დაწყებამდე იყო.<ref>{{cite web | title=Russian military replaced Ukraine battlefield losses 'far faster' than expected, general warns | website=Politico | date=11 April 2024 | url=https://www.politico.com/news/2024/04/11/christopher-cavoli-russian-military-losses-00151718 | ref={{sfnref | POLITICO | 2024}} | access-date=25 July 2024 | archive-date=13 July 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240713202847/https://www.politico.com/news/2024/04/11/christopher-cavoli-russian-military-losses-00151718 | url-status=live }}</ref> 2024 წლის 26 ივნისს, დიდ ბრიტანეთში ბაზირებულმა ანალიტიკურმა ცენტრმა „გაერთიანებული სამეფოს თავდაცვის კვლევების სამეფო ინსტიტუტმა“ გამოაქვეყნა ანგარიში, რომლის მიხედვითაც რუსეთი აგრძელებს თავისი ძირითადი იარაღის წარმოების ზრდასა და მის დახვეწას, თუმცა მისი თავდაცვის ინდუსტრია კვლავ ძლიერ არის დამოკიდებული კრიტიკული კომპონენტების უცხოურ იმპორტზე.<ref>{{cite web | title=A Methodology for Degrading the Arms of the Russian Federation | website=Royal United Services Institute | date=26 June 2024 | url=https://www.rusi.org/explore-our-research/publications/occasional-papers/methodology-degrading-arms-russian-federation | ref={{sfnref | Royal United Services Institute | 2024}} | access-date=25 July 2024}}</ref> უკრაინის შეიარაღებული ძალების მთავარსარდალმა, გენერალ-პოლკოვნიკმა ოლექსანდრ სირსკიმ 2024 წლის 24 ივლისს განაცხადა, რომ რუსებს ახლა ბევრად უკეთესი რესურსები აქვთ, თუმცა ამავდროულად სამჯერ მეტ დანაკარგს განიცდიან, ვიდრე უკრაინა.<ref>{{cite web | last1=Harding | first1=Luke | last2=Mamo | first2=Alessio | title='I know we will win – and how': Ukraine's top general on turning the tables against Russia | website=The Guardian | date=24 July 2024 | url=https://www.theguardian.com/world/article/2024/jul/24/i-know-we-will-win-and-how-ukraines-top-general-on-turning-the-tables-against-russia | access-date=25 July 2024}}</ref> ნატოსა და დასავლელი სამხედრო მაღალჩინოსნების განცხადებით, 2024 წლის მაისსა და ივნისში უკრაინაში ყოველდღიურად საშუალოდ 1200-მდე რუსი ჯარისკაცი იღუპებოდა ან შავდებოდა.<ref>{{cite news |title=Russia Sends Waves of Troops to the Front in a Brutal Style of Fighting |url=https://www.nytimes.com/2024/06/27/us/politics/russia-casualties-ukraine-war.html |work=The New York Times |date=27 June 2024}}</ref><ref>{{cite news |title=Ukraine calls them meat assaults: Russia's brutal plan to take ground |url=https://www.bbc.com/news/articles/c80xjne8ryxo |work=BBC News |date=4 July 2024}}</ref> 2024 წლის ივნისის მონაცემებით, სავარაუდო გათვლებით, 20-დან 50 წლამდე ასაკის ყველა რუსი მამაკაცის დაახლოებით 2% უკვე მოკლული ან მძიმედ დაჭრილი იყო უკრაინაში 2022 წლის თებერვლის შემდეგ.<ref>{{cite Q|Q127275136|url-access=subscription}}</ref> 2024 წლის ოქტომბრის მდგომარეობით, გავრცელებული შეფასებებით, უკრაინაში ბრძოლების დროს დაღუპული და დაჭრილი რუსი სამხედროების რაოდენობამ 600 000-ს გადააჭარბა.<ref>{{cite news |title=In wartime Russia, some men may be worth more dead than alive, economist says |url=https://fortune.com/2024/11/16/russia-economy-military-death-payouts-vs-civilian-earnings-ukraine-war/ |work=Fortune |date=16 November 2024}}</ref> მას შემდეგ, რაც რუსეთში 2022 წელს მობილიზაცია გამოცხადდა, სამხედრო სასამართლოებმა თვითნებურად ნაწილის დატოვების (დეზერტირობის) ათასობით საქმე მიიღეს.<ref>{{cite news |title=The Heavy Toll of Desertion From the Russian Army |url=https://www.nytimes.com/2024/09/22/magazine/desertion-russian-army-ukraine-war.html |work=The New York Times |date=22 September 2024}}</ref> ორგანიზაცია Pro Asyl-მა 2024 წელს განაცხადა, რომ 2022 წლის თებერვლიდან მოყოლებული, სულ მცირე 250 000-მა რუსმა წვევამდელმა დატოვა ქვეყანა და სხვა სახელმწიფოებს შეაფარა თავი.<ref>{{cite news |title=Fleeing Ukraine war, Russian deserters find refuge in France |url=https://www.dw.com/en/fleeing-ukraine-war-russian-deserters-find-refuge-in-france/a-70665369 |work=Deutsche Welle |date=2 November 2024}}</ref> მას შემდეგ, რაც 2022 წლის საწყისი შეჭრის დროს ფრონტზე რამდენიმე წვევამდელი აღმოჩნდა (მიუხედავად იმისა, რომ რუსული კანონმდებლობა კრძალავს მათ გამოყენებას ქვეყნის ფარგლებს გარეთ), ვლადიმერ პუტინმა საჯაროდ მოიხადა ბოდიში, ხოლო რამდენიმე გენერალი თანამდებობიდან გადააყენეს და/ან დააპატიმრეს. მას შემდეგ უკრაინის ტერიტორიაზე წვევამდელები აღარ შეუმჩნევიათ.{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|pp=41, 231–232, 235}} მიუხედავად პუტინის დაპირებისა, რომ წვევამდელებს საბრძოლველად არ გაგზავნიდნენ, რუსული საინფორმაციო გამოცემა ვერსტკას ცნობით, 2024 წელს უკრაინის მიერ კურსკის ოლქში განხორციელებული შეტევის დროს ათობით წვევამდელი ჩავარდა ტყვედ ან უგზო-უკვლოდ დაიკარგა.<ref name="e455">{{cite web | title=20 лет: в Курской области после вторжения ВСУ погибли как минимум 25 российских срочников | website=Вёрстка | date=20 February 2025 | url=https://verstka.media/v-kurskoi-oblasti-posle-vtorzheniya-vsu-pogibli-kak-minimum-25-rossiiskih-srochnikov | language=ru | access-date=21 January 2026}}</ref> აქტივისტებისა და იურისტების განცხადებით, არსებობს საკანონმდებლო ხვრელი, რომელიც წვევამდელების საბრძოლო მოქმედებებში ჩართვის საშუალებას იძლევა: სულ რაღაც ოთხთვიანი მომზადების შემდეგ მათ შეუძლიათ ხელი მოაწერონ სრულფასოვან მოხალისეობრივ საბრძოლო კონტრაქტებს, რასაც წვევამდელები ხშირად ისე აკეთებენ, რომ ბოლომდე ვერც კი აცნობიერებენ, რაზე აწერენ ხელს.<ref name="c774">{{cite web | title=Russian Conscripts Can't Be Sent Into Battle. This One Was. And He's Not Happy About It. | website=RadioFreeEurope/RadioLiberty | date=19 May 2025 | url=https://www.rferl.org/a/russia-ukraine-conscripts-war-combat/33415104.html | access-date=21 January 2026}}</ref><ref name="i729">{{cite web | last1=Asadzade | first1=Ulviyya | title=Putin's Broken Promise: Young Russian Conscripts Dying In Ukraine Invasion | website=RadioFreeEurope/RadioLiberty | date=18 March 2025 | url=https://www.rferl.org/a/russian-conscripts-youth-dying-ukraine-putin/33351828.html | access-date=21 January 2026}}</ref> 2024 წლის ნოემბერში გამოცემა The Telegraph-მა გაავრცელა ინფორმაცია, რომ რუსეთმა, მზარდი დანაკარგების ფონზე, პირველად გამოსცა სპეციალური სახელმძღვანელო ჯარისკაცებისთვის, სადაც დეტალურად არის აღწერილი, თუ როგორ უნდა გათხარონ და მოუარონ საძმო საფლავებს. ოკუპირებული უკრაინის აღმოსავლეთით, დონბასის რეგიონში, უკვე დაფიქსირებულია რუსეთის მიერ საკუთარი ჯარისკაცების დასაკრძალავად საძმო საფლავების გამოყენების ფაქტები.<ref name="q183">{{cite web | last=Kilner | first=James | title=Instruction manual for digging mass graves given to Russian troops | website=The Telegraph | date=3 November 2024 | url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2024/11/03/instruction-manual-digging-mass-graves-russian-troops/ | access-date=12 April 2025}}</ref> [[2025]] წლის აპრილში ოლექსანდრ სირსკიმ განაცხადა, რომ უკრაინაში მყოფი რუსული ჯარების რაოდენობა ამჟამად 623 000-ს შეადგენს, რაც შეჭრის დაწყებიდან მოყოლებული ხუთჯერ არის გაზრდილი, და ეს რიცხვი ყოველთვიურად კიდევ 8 000-9 000 ჯარისკაცით იმატებს. მან ასევე აღნიშნა, რომ რუსეთის მთლიანი მობილიზაციური რესურსი 20 მილიონ ადამიანს შეადგენს, ან 5 მილიონს — თუ მხოლოდ სამხედრო მომზადების მქონე პირებს გავითვალისწინებთ. თუმცა, სირსკიმ ხაზგასმით აღნიშნა, რომ რუსეთის უპირატესობა არტილერიაში 10:1-დან 2:1-მდე შემცირდა, რაც ძირითადად რუსეთის საბრძოლო მასალის საწყობებზე უკრაინის მიერ მიყენებული დარტყმების შედეგია.<ref>{{cite web | last=Fornusek | first=Martin | title=Russia has capacity to mobilize 5 million trained troops, Syrskyi says | website=The Kyiv Independent | date=9 April 2025 | url=https://kyivindependent.com/russia-has-capacity-to-mobilize-5-million-trained-troops-syrskyi-says/ | access-date=17 April 2025}}</ref> 2025 წლის ივნისში ნატოს გენერალურმა მდივანმა მარკ რუტემ განაცხადა, რომ რუსები „ძალზე სწრაფი ტემპით აღადგენენ საკუთარ პოტენციალს“ და ბევრად მეტ საბრძოლო მასალას აწარმოებენ, ვიდრე მთელი ნატო ერთად, მიუხედავად იმისა, რომ მათი ეკონომიკა გაცილებით მცირეა. რუტემ ასევე შეაფასა, რომ რუსეთს შეუძლია ნატოს ტერიტორიაზე იერიში მომდევნო სამიდან ხუთ წელიწადში მიიტანოს და წევრ ქვეყნებს მოუწოდა, თავდაცვის ხარჯები მათი მშპ-ის (მთლიანი შიდა პროდუქტის) 5%-მდე გაზარდონ.<ref>{{cite web | last=Murray | first=Shona | title=Russia developing multiples more ammunition than NATO, says Mark Rutte | website=euronews | date=4 June 2025 | url=https://www.euronews.com/2025/06/04/russia-developing-multiples-more-ammunition-than-nato-says-secretary-general | access-date=15 June 2025}}</ref> ვინაიდან [[დრონებით ომი]] რუსეთ-უკრაინის კონფლიქტის ცენტრალურ ასპექტად იქცა, რუსეთმა გაზარდა ინვესტიციები და განვითარების ტემპები სხვადასხვა ტიპის უპილოტო აპარატების მიმართულებით. [[2025]] წლის 12 ნოემბერს რუსეთმა ოფიციალურად შექმნა თავისი უახლესი სამხედრო შტო: უპილოტო სისტემების ძალები.<ref name="TASS12Nov25">{{cite news |title=Russia establishes Unmanned Systems Forces|url=https://tass.com/defense/2042371|access-date=12 November 2025|work=TASS|date=12 November 2025}}</ref> იგი ჩამოყალიბდა იმ მიზნით, რომ მოხდეს უპილოტო საფრენი, სახმელეთო და საზღვაო სისტემების განვითარების, განთავსებისა და ოპერატიული მართვის ცენტრალიზება, ასევე ავტონომიური პლატფორმების ინტეგრირება არსებულ სამხედრო სტრუქტურებში.<ref name="TSFRussia Unmanned">{{cite web |last1=McDermott|first1=Roger N.|title=Russia's New Unmanned Systems Forces and the Strategic Role of DKO Weapons|url=https://www.saratoga-foundation.org/p/russias-new-unmanned-systems-forces|website=www.saratoga-foundation.org|publisher=The Saratoga Foundation|access-date=12 November 2025|language=en|date=20 June 2025}}</ref><ref name="FDD12Nov25JohnHardie">{{cite web |last1=Hardie|first1=John|title=Russia announces plans to form Unmanned Systems Forces|url=https://www.longwarjournal.org/archives/2024/12/russia-announces-plans-to-form-unmanned-systems-forces.php|website=FDD's Long War Journal|access-date=12 November 2025|date=20 December 2024}}</ref> 2025 წლის ოქტომბერში რამდენიმე წყარომ გაავრცელა ინფორმაცია, რომ დევნილობაში მოქმედი საინფორმაციო გამოცემა „ვერსტკას“ გამოძიების თანახმად, რუსი სამხედრო მეთაურები შეჭრის პირველივე წლიდან აწამებენ და სიკვდილით სჯიან საკუთარ პერსონალს. „ვერსტკამ“ აღნიშნა, რომ გამოძიების ფარგლებში მოიპოვა ასობით ცნობა მსგავსი სიკვდილით დასჯის შესახებ. ეს ინციდენტები თავდაპირველად სანგრებში სიმთვრალისა თუ დაუმორჩილებლობის გამო დასჯით დაიწყო, დროთა განმავლობაში კი პირადი კონფლიქტებისა თუ გამოძალვის ნიადაგზე მკვლელობებში გადაიზარდა; გამოცემამ იდენტიფიცირება მოახდინა 101 სამხედრო მოსამსახურის, რომელთაც ამ ქმედებების ჩადენაში ედებათ ბრალი. სრულმასშტაბიანი ომის დაწყებიდან მოყოლებული, რუსეთის მთავარ სამხედრო პროკურატურაში ძალადობასთან დაკავშირებული 12 000-ზე მეტი საჩივარი შევიდა, რაც განსაკუთრებით 2023 წლის მეორე ნახევრიდან გახშირდა. აქედან მხოლოდ 10 სისხლის სამართლის საქმე აღიძრა, რის შედეგადაც ხუთი ოფიცერი იქნა მსჯავრდებული ხელქვეითების მკვლელობისთვის. გამოძიების მიხედვით, საველე მეთაურების ქმედებების გამოძიებაზე „არაოფიციალური აკრძალვაა“ დაწესებული. რუსმა ჯარისკაცებმა „ვერსტკასთან“ საუბარში აღნიშნეს, რომ სიკვდილით დასჯილ პერსონალს ხშირად დეზერტირებად ან უგზო-უკვლოდ დაკარგულებად აფორმებენ, ხოლო მათ ცხედრებს ტყეებში მარხავენ ან ბრძოლის ველზე ტოვებენ და ცეცხლს უხსნიან, რათა დაღუპვა საბრძოლო მოქმედებებს მიაწერონ.<ref name="o168">{{cite web | author=The Moscow Times | title=At Least 100 Russian Officers Have Executed Their Own Comrades in Ukraine – Vyorstka | website=The Moscow Times | date=6 November 2025 | url=https://www.themoscowtimes.com/2025/10/30/at-least-100-russian-officers-have-executed-their-own-comrades-in-ukraine-vyorstka-a90987 | access-date=6 November 2025}}</ref><ref name="y754">{{cite web | title=Report says over 100 Russian officers involved in frontline executions | website=TVP World | date=30 October 2025 | url=https://tvpworld.com/89758108/russian-officers-torture-kill-own-troops-on-ukraine-frontlines | access-date=6 November 2025}}</ref><ref name="t461">{{cite web | last=Sauer | first=Pjotr | title=Russian army chiefs torturing and executing soldiers who refuse to fight in Ukraine, report says | website=The Guardian | date=30 October 2025 | url=https://www.theguardian.com/world/2025/oct/30/russian-army-chiefs-torturing-and-executing-soldiers-who-refuse-to-fight-in-ukraine-report-says | access-date=6 November 2025}}</ref> ტელეკომპანია [[BBC]]-ის მიერ [[2026]] წლის თებერვალში გამოქვეყნებული მასალის მიხედვით (სადაც რუსი ჯარისკაცები ინტერვიუებში ღიად აღწერენ სიკვდილით დასჯის ფაქტებს), საკუთარი ჯარისკაცების მკვლელობას რუსულ სამხედრო სლენგზე „ნულზე დასმა“ ეწოდება.<ref name="i475">{{cite web | last=Steele | first=Ben | title=Russia soldiers tell BBC they saw fellow troops in Ukraine war executed on commanders' orders | website=BBC Home | date=24 February 2026 | url=https://www.bbc.com/news/articles/cz7gw3l395ro | access-date=26 February 2026}}</ref> [[გაერთიანებული სამეფო]]ს თავდაცვის კვლევების სამეფო ინსტიტუტის შეფასებით, რუსეთმა რუსეთ-უკრაინის ომის შედეგად უდიდესი „საბრძოლო გამოცდილება“ მიიღო.<ref name="ap">{{cite web | title=Russia is helping China to prepare for a potential invasion of Taiwan, defense institute says | website=Associated Press | date=26 September 2025 | url=https://apnews.com/article/russia-china-taiwan-xi-putin-ukraine-invasion-ac47ae6daf03ceb5d49d6e2d0da7fcab | access-date=21 February 2026|quote=It’s not certain that China has decided to invade Taiwan, but access to Russian equipment and localized training in China means Beijing will be better equipped for a potential invasion, Danylyuk said. “The greatest value of the deal” to China is likely in the training and procedures for command and control of parachute forces, because Russia has “combat experience,” whereas China doesn’t, write Oleksandr Danylyuk and Jack Watling.}}</ref> ===ომის დანაშაულები=== რუსეთის შეიარაღებული ძალების მიერ ჩადენილი სამხედრო დანაშაულები დოკუმენტირებულია რამდენიმე სამხედრო კონფლიქტში, მათ შორის ჩეჩნეთის მეორე ომში,<ref name="a907">{{cite book | last=Gilligan | first=Emma | title=Terror in Chechnya: Russia and the Tragedy of Civilians in War | publisher=Princeton University Press | date=9 November 2009 | isbn=978-1-4008-3176-0 | url=https://books.google.com/books?id=WLFzd1TP0PwC&pg=PA6 | access-date=31 May 2025 | page=}}</ref><ref name="p111">{{cite web | title=War Crimes In Chechnya and the Response of the West | website=Human Rights Watch | date=29 February 2000 | url=https://www.hrw.org/news/2000/02/29/war-crimes-chechnya-and-response-west | access-date=31 May 2025}}</ref> რუსეთ-საქართველოს ომსა<ref name="c800">{{cite web | title=Georgia: International Groups Should Send Missions | website=Human Rights Watch | date=18 August 2008 | url=https://www.hrw.org/news/2008/08/18/georgia-international-groups-should-send-missions | access-date=31 May 2025}}</ref> და რუსეთ-უკრაინის ომში.<ref name="h508">{{cite journal | last=Wille | first=Belkis | title="We Had No Choice" | journal=Human Rights Watch | date=1 September 2022 | url=https://www.hrw.org/report/2022/09/01/we-had-no-choice/filtration-and-crime-forcibly-transferring-ukrainian-civilians | access-date=31 May 2025 | page=}}</ref> 2024 წელს [[სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლო]]მ რუსეთის უმაღლესი სამხედრო ოფიცრების — სერგეი შოიგუს, ვალერი გერასიმოვის, სერგეი კობილაშისა და ვიქტორ სოკოლოვის დაკავების ორდერები გასცა უკრაინაში მშვიდობიან მოსახლეობასა და სამოქალაქო ობიექტებზე თავდასხმების წარმართვის გამო, რაც სავარაუდო სამხედრო დანაშაულად კვალიფიცირდება.<ref name="Reuters_11_July_2024">{{cite news |date=11 July 2024 |title=International Criminal Court issues arrest warrants for Russia's Shoigu and Gerasimov |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/europe/international-criminal-court-issues-arrest-warrant-russias-shoigu-gerasimov-2024-06-25/ |access-date=5 July 2025 }}</ref> 2025 წლის მაისში გამოქვეყნებულ გაეროს ანგარიშში გაკეთდა დასკვნა, რომ რუსეთის შეიარაღებული ძალების მიერ ხერსონში მშვიდობიან მოსახლეობაზე განხორციელებული განმეორებადი თავდასხმები დრონებით სამხედრო დანაშაულსა და კაცობრიობის წინააღმდეგ მიმართულ დანაშაულს უტოლდება.<ref name="p704">{{cite web | title=UN Commission concludes that Russian armed forces' drone attacks against civilians in Kherson Province amount to crimes against humanity of murder | website=OHCHR | date=28 May 2025 | url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/05/un-commission-concludes-russian-armed-forces-drone-attacks-against-civilians | access-date=31 May 2025}}</ref> ==სტრუქტურა== რუსეთის პრეზიდენტი შეიარაღებული ძალის უმაღლესი მთავარსარდალია. რუსეთის ფედერაციის თავდაცვის სამინისტრო ჯარის ადმინისტრაციული ორგანოა, რომელიც პასუხისმგებელია საბრძოლო მზადყოფნაზე, ცოცხალი ძალის მობილიზებასა და შესყიდვებზე. იგი ახორციელებს საპრეზიდენტო დირექტივების იმპლემენტაციას და ზედამხედველობს გენერალურ შტაბს.{{sfn|DIA 2017|pages=23-24}} თავად გენერალური შტაბის მოვალეობაა რუსეთის წინაშე არსებული საფრთხეების შესწავლა და ქვეყნისა თუ მისი ინტერესების დაცვის გეგმების შემუშავება.{{sfn|DIA 2017|page=24}} მოსკოვში მდებარე თავდაცვის ეროვნული მართვის ცენტრი, რომელიც [[2014]] წელს დაარსდა, შეიარაღებული ძალის მართვისა და კონტროლის სისტემის უმნიშვნელოვანესი კომპონენტია.{{sfn|DIA 2017|page=28}} ამერიკის შეერთებული შტატების შტაბების მეთაურთა გაერთიანებულ კომიტეტთან შედარებით, რუსეთის გენერალურ შტაბს გაცილებით ფართო როლი აკისრია, რაც მთელ შეიარაღებულ ძალაზე ოპერატიულ სარდლობას გულისხმობს. იგი ასევე პასუხისმგებელია გრძელვადიან დაგეგმარებაზე, დოქტრინების შემუშავებასა და აღჭურვილობის შესყიდვაზე. გენერალური შტაბის უფროსი, გარდა იმისა, რომ ყველა სახეობის ჯარსა და სამსახურს მეთაურობს, შტაბის შიგნით ფლობს „გენერალური ინსპექტორის“ მსგავს უფლებამოსილებებს — იგი პასუხისმგებელია შტაბის სტრუქტურასა და ფუნქციებზე და, ამავდროულად, თავდაცვის მინისტრის მოადგილის პოსტსაც იკავებს.<ref>{{Cite web |last=Bartles |first=Charles K. |title=Getting Gerasimov Right |date=January–February 2016 |access-date=24 January 2026 |work=[[Military Review]] |url=https://www.armyupress.army.mil/Portals/7/military-review/Archives/English/MilitaryReview_20160228_art009.pdf }}</ref>{{sfn|Donnelly|Ryan|Butler|Hartman|2025|page=13}} გენერალური შტაბის მნიშვნელოვან დეპარტამენტებს შორის აღსანიშნავია მთავარი ოპერატიული სამმართველო — ყველაზე დიდი დანაყოფი, რომელიც ოპერატიულ და სტრატეგიულ დაგეგმარებაზეა პასუხისმგებელი.{{sfn|Blanc|Demus|Evans|Grisé|2023|pages=22}} ასევე საკვანძოა მთავარი სამმართველო (წარსულში ცნობილი როგორც მთავარი სადაზვერვო სამმართველო), რომელიც სამხედრო და სამოქალაქო ხელმძღვანელობას ინფორმაციით ამარაგებს და გენშტაბის შიგნით გარკვეული ავტონომიით სარგებლობს.{{sfn|Blanc|Demus|Evans|Grisé|2023|pages=22}} ამავე სტრუქტურაში შედის სამხედრო პოლიციის მთავარი სამმართველო ([[2012]] წლიდან),<ref>{{cite news|author=<!--Staff writer(s)/no by-line.-->|date=3 July 2012|title=Военная полиция появится в России 1 декабря 2012 года|language=ru|work=[[Interfax]]|url=https://www.interfax.ru/russia/253641|access-date=22 April 2022|archive-date=23 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211023115756/https://www.interfax.ru/russia/253641|url-status=live}}</ref> მთავარი საორგანიზაციო-სამობილიზაციო სამმართველო და კავშირგაბმულობის მთავარი სამმართველო.{{sfn|Blanc|Demus|Evans|Grisé|2023|page=17}} [[2018]] წლის ივლისში კი შეიქმნა რუსეთის შეიარაღებული ძალის მთავარი სამხედრო-პოლიტიკური სამმართველო, რითაც აღდგა იდეოლოგიური მომზადების ფუნქცია — ის, რაც [[საბჭოთა არმია|საბჭოთა არმიის]] დაშლის შემდეგ გაუქმებული იყო.<ref>{{Cite web|date=31 July 2018|title=Putin gives Russian army a political wing|url=https://timesofmalta.com/articles/view/putin-gives-russian-army-a-political-wing.685749|access-date=12 December 2021|website=Times of Malta|language=en-gb|archive-date=6 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220506003904/https://timesofmalta.com/articles/view/putin-gives-russian-army-a-political-wing.685749|url-status=live}}</ref> ===ჯარის სახეობები=== შეიარაღებული ძალა შემდეგი სტრუქტურული ერთეულებისგან შედგება:{{sfn|Grau|Bartles|2016|page=27}} * შეიარაღებული ძალის სახეობები:{{efn|{{langx|ru|Вид вооружённых сил}}}} რუსეთის სახმელეთო ჯარები, რუსეთის საჰაერო-კოსმოსური ძალები და სამხედრო-საზღვაო ფლოტი. * ცალკეული გვარეობები:{{efn|{{langx|ru|Род войск}}}} სტრატეგიული დანიშნულების სარაკეტო ჯარები, რუსეთის საჰაერო-სადესანტო ჯარები და უპილოტო სისტემების ჯარი. * სპეციალური დანიშნულების ფორმირებები:{{efn|{{langx|ru|Формирования специального назначения}}}} სპეციალური ოპერაციების ძალები. * სპეციალური გვარეობები:{{efn|{{langx|ru|Специальные войска}}}} მატერიალურ-ტექნიკური უზრუნველყოფა. გარდა ამისა, არსებობს კიდევ ორი ცალკეული გვარეობა — ეროვნული გვარდია და სასაზღვრო სამსახური. მათ ნარჩუნებული აქვთ „შეიარაღებული ძალის“ სამართლებრივი სტატუსი, თუმცა არ შედიან რუსეთის გენერალური შტაბის იურისდიქციაში. ეროვნული გვარდია ყოფილი შინაგანი ჯარების ბაზაზეა ჩამოყალიბებული; ეს ახალი სტრუქტურა შინაგან საქმეთა სამინისტროს გამოეყო, ცალკე უწყებად ჩამოყალიბდა და უშუალოდ რუსეთის პრეზიდენტს ექვემდებარება. რაც შეეხება სასაზღვრო სამსახურს, იგი უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის (ქვეყნის მთავარი შიდა სადაზვერვო სააგენტოს) გასამხედროებული ორგანიზაციაა. ორივე ორგანიზაციას, თავიანთი ძირითადი სამშვიდობო საქმიანობის გარდა, საომარი მოქმედებების დროს მნიშვნელოვანი ამოცანები აკისრიათ და ფლობენ საკუთარ სახმელეთო, საჰაერო და საზღვაო დანაყოფებს. მთლიანობაში, შეიარაღებულ ძალას ტრადიციულად უბრალოდ „ჯარს“ (არმიას) უწოდებენ, გარდა იმ შემთხვევებისა, როდესაც სამხედრო-საზღვაო ფლოტი სპეციალურად არის გამოყოფილი. ===სამხედრო ოლქები, არმიები და საჰაერო ძალები=== რუსეთში არსებობს ხუთი სამხედრო ოლქი: [[მოსკოვი]]ს სამხედრო ოლქი, [[ლენინგრადი]]ს სამხედრო ოლქი, [[სამხრეთის სამხედრო ოლქი]], ცენტრალური სამხედრო ოლქი და აღმოსავლეთის სამხედრო ოლქი. [[2024]] წელს დასავლეთის სამხედრო ოლქი ლენინგრადისა და მოსკოვის ოლქებად დაიყო, ხოლო ჩრდილოეთის ფლოტის გაერთიანებული სტრატეგიული სარდლობა, რომელიც სამხედრო ოლქის დონეს უთანაბრდებოდა, გაუქმდა. [[1992]] წელს სულ რვა ოლქი არსებობდა: მოსკოვის, ლენინგრადის, ჩრდილოეთ კავკასიის, [[ვოლგა|ვოლგის]], [[ურალის ფედერალური ოკრუგი|ურალის]], იმიერბაიკალის, [[ციმბირი]]სა და შორეული აღმოსავლეთის. [[კალინინგრადი]]ს სპეციალური რაიონი [[1997]] წელს შეიქმნა, [[1998]] წელს კი იმიერბაიკალის ოლქი გაუქმდა და მისი ტერიტორია ციმბირისა და შორეული აღმოსავლეთის ოლქებს შორის განაწილდა. [[2001]] წელს ვოლგისა და ურალის ოლქები გაერთიანდა და ვოლგა-ურალის ოლქი ეწოდა. [[2010]] წელს მანამდე არსებული ექვსი ოლქი და კალინინგრადის რეგიონი ოთხ მსხვილ ოლქად შეაკუმშეს, რომლებიც, ამავდროულად, გაერთიანებულ საჯარისო სარდლობებს წარმოადგენდნენ; ესენია დასავლეთის, სამხრეთის, ცენტრალური და აღმოსავლეთის ოლქები. ჩრდილოეთის ფლოტის გაერთიანებული სტრატეგიული სარდლობა კი [[2015]] წელს ჩამოყალიბდა. რუსეთის ფედერაციის არსებობის ადრეულ პერიოდში სამხედრო ოლქებმა საბჭოთა ეპოქისგან მემკვიდრეობით მიიღეს „დაკომპლექტების, წვრთნისა და აღჭურვის“ ფუნქცია, რაც ძირითადად ლოგისტიკასა და ცოცხალი ძალის ფორმირებაზე — მათ შორის წვრთნასა და საკონტრაქტო ჯარისკაცების აყვანაზე — ვრცელდებოდა. ოლქები უმთავრესად სახმელეთო ძალებზე იყვნენ ფოკუსირებულნი. საბრძოლო სარდლობა გენერალური შტაბიდან ოლქების დაქვემდებარებაში მყოფ შენაერთებზე (მაგალითად, საველე არმიებზე) იყო დელეგირებული. ეს მიდგომა შეიცვალა 2008 წლის რეფორმით, რომელმაც თითოეული ოლქი ოპერატიულ-სტრატეგიულ სარდლობად აქცია. ამ ცვლილებამ რუსული სამხედრო ოლქები ამერიკულ გეოგრაფიულ გაერთიანებულ სარდლობებს გაუტოლა. ისინი ზედამხედველობენ ჯარის თითოეული სახეობის მუდმივმოქმედ ძალებს, ასევე საჰაერო-სადესანტო ან სხვა გვარეობების (მათ შორის, ზოგჯერ GRU-ს) მიმაგრებულ ნაწილებს. თითოეულ სამხედრო ოლქს აქვს თავდაცვის მართვის საკუთარი ცენტრი, რომელიც მოსკოვის თავდაცვის ეროვნული მართვის ცენტრის რეგიონულ ანალოგს წარმოადგენს და მასთან მუდმივ კავშირზეა. საომარ პირობებში სამხედრო ოლქი, კონკრეტული ოპერაციის საჭიროებიდან გამომდინარე, აყალიბებს ჯარების დაჯგუფებას. 2022 წელს უკრაინაში რუსეთის შეჭრის დასაწყისში, იმ დროისთვის არსებულმა ოლქებმა შექმნეს დასავლეთის, სამხრეთის, ცენტრალური და აღმოსავლეთის ჯარების დაჯგუფებები, სადაც ოლქის შტაბ-ბინა იმავდროულად ამ დაჯგუფების შტაბ-ბინასაც წარმოადგენდა. გარდა ამისა, სომხეთში მდებარე 102-ე სამხედრო ბაზა (ამიერკავკასიის ჯარების ყოფილი დაჯგუფებიდან) ექვემდებარება სამხრეთის სამხედრო ოლქს, რომლის შტაბიც დონის [[როსტოვის ოლქი|როსტოვშია]]. [[ტაჯიკეთი|ტაჯიკეთში]] განლაგებული 201-ე გვარდიული სამხედრო ბაზა ემორჩილება ცენტრალურ სამხედრო ოლქს ეკატერინბურგში, ხოლო [[მოლდოვა]]ში (დნესტრისპირეთში) მყოფი რუსული ჯარების ოპერატიული ჯგუფი ანგარიშვალდებული იყო დასავლეთის სამხედრო ოლქის წინაშე სანქტ-პეტერბურგში. სამხედრო ოლქების ქვემოთ, სახმელეთო ჯარების ძირითად ოპერატიულ ფორმირებებს დანომრილი არმიები წარმოადგენენ; 2022 წლის მონაცემებით, ესენია 11 საერთო-საჯარისო არმია და 1-ლი გვარდიული სატანკო არმია. მათ ასევე დიდი ტაქტიკური როლი აკისრიათ; უკრაინის ომის დროს არმიის დონის შტაბები ხშირად პირდაპირ მეთაურობდნენ ბატალიონის ტაქტიკურ ჯგუფებს და გვერდს უვლიდნენ დივიზიის, ბრიგადის ან პოლკის შტაბებს. საჰაერო-კოსმოსურ ძალებს, რომლებიც [[2015]] წელს რუსეთის სამხედრო-საჰაერო ძალებისა და საჰაერო-კოსმოსური თავდაცვის ძალების შერწყმით შეიქმნა, აქვთ თავიანთი ანალოგი — საჰაერო და საჰაერო თავდაცვის არმიები; [[2017]] წლის მონაცემებით, თითოეული ასეთი არმია მიმაგრებული იყო ოთხიდან ერთ-ერთ ოლქზე. თავად სახმელეთო ჯარებს საკუთარი ავიაცია არ გააჩნიათ, თუმცა 2022 წლის ბოლოს გამოცხადდა, რომ თითოეული საერთო-საჯარისო არმია მიიღებდა საავიაციო ბრიგადას (იმის დაზუსტების გარეშე, ეს ბრიგადები უშუალოდ სახმელეთო ჯარების საკუთრებაში იქნებოდა თუ საჰაერო-კოსმოსური ძალების მიმაგრებული ნაწილები). ასევე ცნობილი გახდა, რომ ყოფილი დასავლეთის სამხედრო ოლქის მე-6 საჰაერო და საჰაერო თავდაცვის არმიის აქტივები ახალ, ლენინგრადისა და მოსკოვის ოლქების ორ არმიას შორის გადანაწილდება. ===სამხედრო-საზღვაო ფლოტი=== სამხედრო-საზღვაო ფლოტის შტაბ-ბინა სანქტ-პეტერბურგში მდებარეობს და მის შემადგენლობაში ოთხი ფლოტი და ერთი ფლოტილია შედის. თითოეული მათგანი ადმინისტრაციულ ბრძანებებსა და მითითებებს ფლოტის მთავარი შტაბიდან იღებს, თუმცა ოპერატიულად ემორჩილება შესაბამის ოპერატიულ-სატრატეგიულ სარდლობას (OSK) და მიბმულია კონკრეტულ სამხედრო ოლქზე.[148] კალინინგრადში ბაზირებული ბალტიის ფლოტი ადრე დასავლეთის ოლქს ექვემდებარებოდა, ახლა კი ლენინგრადის ოლქის შემადგენლობაშია. [[ვლადივოსტოკი|ვლადივოსტოკში]] განლაგებული წყნარი ოკეანის ფლოტი მიბმულია აღმოსავლეთის ოლქზე. კასპიის ფლოტილია (შტაბ-ბინით [[ასტრახანი|ასტრახანში]]) და [[შავი ზღვის ფლოტი]] ფლოტი (შტაბ-ბინით [[სევასტოპოლი|სევასტოპოლში]]) სამხრეთის სამხედრო ოლქს ექვემდებარებიან. რაც შეეხება ჩრდილოეთის ფლოტს, რომლის შტაბიც [[სევერომორსკი|სევერომორსკშია]], იგი [[2015]]-დან [[2024]] წლამდე ოლქის დონის ცალკეულ გაერთიანებულ სტრატეგიულ სარდლობას წარმოადგენდა, დღეს კი ლენინგრადის ოლქის დაქვემდებარებაშია.[149][150] რუსეთის ბირთვული ტრიადის საზღვაო კომპონენტის უდიდეს ნაწილს ჩრდილოეთის ფლოტი აკონტროლებს, გარკვეულ წილს კი — წყნარი ოკეანის ფლოტიც ფლობს.[148] სამხედრო-საზღვაო ფლოტს მხარს უჭერს საზღვაო ავიაცია, რაც მას საჰაერო-კოსმოსური ძალების გარდა ერთადერთ საჯარისო სახეობად აქცევს, რომელსაც საკუთარი თვითმფრინავები ჰყავს,[151] და ასევე აქვს საზღვაო ქვეითი ჯარი, რომელიც 2022 წლამდე ხუთი ბრიგადისგან შედგებოდა. 2022 წელს გამოცხადდა, რომ ხუთივე ბრიგადა დივიზიებად გადაკეთდებოდა, 2023 წლის ზაფხულში კი მეექვსე ბრიგადაც ჩამოყალიბდა.[152] საზღვაო ქვეითების დანიშნულება არა იძულებითი ამფიბიური დესანტის გადასხმა, არამედ ისეთ სანაპიროზე გადასვლაა, სადაც წინააღმდეგობის დონე დაბალია ან გარემო უკვე კონტროლდება — მას შემდეგ, რაც უსაფრთხო პლაცდარმს მისივე ორგანული ნაწილები ან სხვა სახმელეთო ძალები მოამზადებენ.[153] რუსეთს ჰყავს მხოლოდ ერთი ავიამზიდი — [[ადმირალი კუზნეცოვი|„ადმირალი კუზნეცოვი“]].[154][155] გემი 2018 წლიდან მწყობრიდანაა გამოსული და სარემონტო სამუშაოებს გადის. რემონტის პროცესს მუდმივად აფერხებს სხვადასხვა ავარიები, სახსრების გაფლანგვა და სხვა დაბრკოლებები.[156] ==ლოგისტიკა== რუსეთის შეიარაღებული ძალის მატერიალურ-ტექნიკური უზრუნველყოფის სამსახური (MTO) არის სტრუქტურა, რომელსაც ჯარის მუდმივი საბრძოლო მზადყოფნისთვის მისი მომარაგება და შენახვა აკისრია. რუსეთმა მემკვიდრეობით მიიღო საბჭოთა ეპოქის ორი უწყება, რომლებიც ამ ამოცანას ასრულებდნენ — ზურგის სამსახური და ტექნიკური უზრუნველყოფის სამსახური (ეს უკანასკნელი შესყიდვებზე იყო ფოკუსირებული). 2008 წლის რეფორმების დროს ისინი ერთ ცენტრალიზებულ სისტემაში გაერთიანდნენ.[157] MTO-ს ხელმძღვანელი, ამავდროულად, თავდაცვის მინისტრის მოადგილეა ლოგისტიკის დარგში.[158][159] სახმელეთო ჯარების თითოეულ მანევრულ ბრიგადაში არის MTO-ს ბატალიონი, ხოლო სამხედრო ოლქის დონეზე არსებობს მატერიალურ-ტექნიკური უზრუნველყოფისა და სარკინიგზო ბრიგადები, მომარაგების საწყობები და სარემონტო ქარხნები.[160][161] რუსულ ლოგისტიკურ სისტემაში არ მოქმედებს პრინციპი „მოითხოვე და მიიღე“; აქ გამოიყენება „ზემოდან ქვემოთ მიწოდების“ მოდელი, სადაც ზემდგომი დანაყოფი ალგორითმული გათვლების საფუძველზე თავად განსაზღვრავს მარაგების რაოდენობასა და მიწოდების გრაფიკს.[160] MTO-ს სისტემა დიდ აქცენტს აკეთებს მომარაგებისთვის არსებული სატრანსპორტო ხაზების გამოყენებაზე. ამ მიზნით, ლოგისტიკურ ბრიგადებში შედის სარკინიგზო ბრიგადები და მილსადენების ბატალიონები.[160] MTO-ს დეპარტამენტებს შორის არის[162] სატრანსპორტო უზრუნველყოფის დეპარტამენტი (ამერიკის სატრანსპორტო სარდლობის მიახლოებითი ანალოგი), რომელიც კოორდინაციას უწევს და ხელშეკრულებებს აფორმებს სამხედრო გადაზიდვებზე რკინიგზით, ჰაერითა თუ ზღვით.[163] სხვა სტრუქტურებს შორისაა საავტომობილო და სატანკო, ასევე სარაკეტო და საარტილერიო დეპარტამენტები.[162] რუსეთის სარკინიგზო სისტემა არმიის მთავარი სტრატეგიული და ოპერატიული გადაადგილების საშუალებაა,[164] რადგან პირადი შემადგენლობისა და ტვირთების აბსოლუტური უმრავლესობა სწორედ რკინიგზით გადაადგილდება.[165] MTO-ს შემადგენლობაში შემავალ სარკინიგზო ჯარებს ევალებათ ლიანდაგების მომზადება, მშენებლობა და დაცვა. ისინი ათ ცალკეულ ბრიგადასა და ორ ცალკეულ ბატალიონში არიან ორგანიზებულნი.[166] სხვადასხვა ანგარიშების თანახმად, 2022 წელს უკრაინაში სრულმასშტაბიანი შეჭრის შემდეგ, რუსეთს სერიოზული პრობლემები შეექმნა ლოგისტიკის კუთხით, რამაც, სხვა საკითხებთან ერთად, რუს ჯარისკაცებში არასაკმარისი კვებაც გამოიწვია.[167] 2026 წლის აპრილში გამოცემა The Sunday Times-მა გაავრცელა ინფორმაცია, რომ უკრაინის დაზვერვისგან მიიღო მტკიცებულებები, რომლებიც რუსულ ჯარში კანიბალიზმის მინიმუმ ხუთ შემთხვევას ადასტურებდა. მტკიცებულებები მოიცავდა 2025 წლის ნოემბრის აუდიოჩანაწერებს, რომლებიც ეხებოდა დონეცკის ოკუპირებულ ტერიტორიაზე მომხდარ ინციდენტს — იქ რუსი ჯარისკაცი იმ ორ თანამებრძოლს შორის ერთ-ერთის მოჭრილი ფეხის ჭამას ცდილობდა, რომლებიც თავადვე მოკლა. ქვედანაყოფის მეთაურმა მომხდარი თავისი ბრიგადის ლეიტენანტს მოახსენა. ასევე გავრცელდა ფოტომასალაც, მათ შორის მოჭრილი ფეხის ფოტო, რომელიც Times-ის განცხადებით ავთენტურია. ფოტო სამხედრო ქირურგსაც გადაუგზავნეს, რომელმაც დაადასტურა, რომ ჭრილობა ბასრი დანით მიყენებულს ჰგავდა.[168][169] ==პირადი შემადგენლობა== რუსეთის შეიარაღებული ძალა ჰიბრიდულ სისტემას იყენებს, რომელიც სავალდებულო სამხედრო გაწვევასა და ნებაყოფლობით (საკონტრაქტო) სამსახურს აერთიანებს. რუსეთის ყველა მამრობითი სქესის მოქალაქე ვალდებულია 17 წლის ასაკში დარეგისტრირდეს სამხედრო აღრიცხვაზე, ხოლო 18-დან 27 წლამდე ასაკის ყველა მამაკაცისთვის სავალდებულოა თორმეტთვიანი სამხედრო სამსახურის გავრცელება. თავდაპირველად სამსახურის ვადა ორი წელი იყო, თუმცა 2007 წლის მარტში იგი 18 თვემდე შემცირდა, 2008 წლის იანვარში კი — ერთ წლამდე. 2022 წლის დეკემბერში გაწვევის მაქსიმალური ასაკი 30 წლამდე გაიზარდა, პარალელურად კი გაჟღერდა წინადადება სამსახურის თავდაპირველი ორწლიანი ვადის აღდგენის შესახებ. სამხედროების უმეტესობისთვის სავალდებულო საპენსიო ასაკი 65 წელია, გარდა პოლკოვნიკ-გენერლების, ადმირლებისა და მათზე მაღალი ჩინებისა, რომელთათვისაც ეს ზღვარი 70 წელს შეადგენს. თავდაცვის სამინისტროს განცხადებით, შეიარაღებულმა ძალამ უნდა შეინარჩუნოს სამობილიზაციო რეზერვი, რათა არსებობდეს მუდმივმოქმედი ჯარის გაძლიერების რესურსი იმ შემთხვევისთვის, თუ ეს უკანასკნელი დამოუკიდებლად ვერ შეძლებს შეიარაღებული კონფლიქტის შეკავებას ან ჩახშობას. შეიარაღებული ძალების ოფიციალური შტატების რაოდენობა რუსეთის პრეზიდენტის ბრძანებულებით განისაზღვრება. ჯარის რაოდენობა საბჭოთა ეპოქის 2.7 მილიონიანი ნიშნულიდან 1994 წლისთვის 2.1 მილიონამდე შემცირდა. [[1997]] წელს პირადი შემადგენლობა 1.6 მილიონს შეადგენდა, [[2000]] წლისთვის კი ეს ციფრი დაახლოებით 1 მილიონამდე ჩამოვიდა. 2008 წლის რეფორმამ ოფიცერთა საშტატო ერთეულები 220,000-მდე შეამცირა და მიზნად დაისახა 2017 წლისთვის 425,000 პროფესიონალი საკონტრაქტო ჯარისკაცის აყვანა. ყოველწლიურად სამხედრო სამსახურს 270,000 წვევამდელი გადიოდა. 2010 წელს მოქმედი ჯარისკაცების რაოდენობა დაახლოებით 1 მილიონად ფასდებოდა, თუმცა რუსეთის ანგარიშვალდებულების პალატამ 2013 წელს განაცხადა, რომ არმიაში საშტატო ადგილების თითქმის მეოთხედი ვაკანტური იყო. 2022 წლის უკრაინაში შეჭრამდე რუსული ჯარის სავარაუდო რაოდენობა 900,000-ს შეადგენდა. ვრცელდებოდა ინფორმაცია, რომ ომის მიმდინარეობისას თავდაცვის სამინისტრო ყოველწლიურად 400,000-დან 500,000-მდე ახალ ჯარისკაცს აიყვანდა. 2022 წლის დეკემბერში პუტინმა შეიარაღებული ძალების ოფიციალური შტატი 1.15 მილიონიდან 1.5 მილიონამდე გაზარდა. 2022 წლის 28 მაისს, უკრაინაში მიმდინარე აგრესიის ფონზე, ვლადიმერ პუტინმა ხელი მოაწერა კანონს, რომელმაც პირველი სამხედრო კონტრაქტის გაფორმებისთვის მანამდე არსებული ზედა ასაკობრივი ზღვარი (40 წელი) გააუქმა. უკრაინაში მებრძოლი საკონტრაქტო ჯარისკაცების უმრავლესობა რუსეთის მოსახლეობის ღარიბი ფენებიდანაა. ფულადი ბონუსი, რომელსაც უკრაინაში საომრად წასულებს პირველივე კონტრაქტის გაფორმებისას უხდიან, რუსეთში მრავალი ადამიანის მთელი წლის ხელფასზე მეტია. 2024 წლის ნოემბერში, ცოცხალი ძალის მძიმე დანაკარგების ფონზე, რუსეთმა უკრაინაში დაჭრილი სამხედროებისთვის განკუთვნილი კომპენსაციები შეამცირა, ვინაიდან დაჭრილთა დიდი რაოდენობის გამო მთავრობა სულ უფრო მზარდ სამხედრო ხარჯებს აწყდება. 2025 წლის ივნისში უკრაინულმა და დასავლურმა შეფასებებმა უკრაინაში რუსეთის სამხედრო დანაკარგების (დაღუპულთა და დაჭრილთა) შესახებ ერთ მილიონს გადააჭარბა. 2026 წლის იანვარში [[ნატო]]ს გენერალურმა მდივანმა მარკ რუტემ განაცხადა, რომ თვეში 25,000-მდე რუსი ჯარისკაცი იღუპებოდა და ამ დანაკარგებს „კატასტროფული“ უწოდა. 2026 წლის აპრილში რუსულმა უფლებადამცველმა ორგანიზაციებმა აღნიშნეს, რომ იმატა შეტყობინებებმა იმის შესახებ, რომ არაფხიზელ მდგომარეობაში მყოფ მამაკაცებს, სავარაუდოდ, მოტყუებით ან იძულებით აწერინებდნენ სამხედრო კონტრაქტებს. ეს გამოწვეულია იმით, რომ რეკრუტირებისთვის ფინანსური სტიმულების გამოყენება სულ უფრო რთულდება, რის გამოც სამხედრო კომისარიატებს გეგმების შესრულება უჭირთ. ===ქალები=== [[2013]] წლის მონაცემებით, რუსეთის შეიარაღებული ძალების სოციოლოგიური კვლევის ცენტრის სოციალური პროცესების მონიტორინგის დეპარტამენტის ხელმძღვანელმა, ვიცე-პოლკოვნიკმა ელენა სტეპანოვამ განაცხადა: „[[2007]] წელთან შედარებით, ქალი ოფიცრებისა და პრაპორშჩიკების რაოდენობა თითქმის ორი მესამედით შემცირდა. თუ 2007 წელს კონტრაქტით 30,000-ზე მეტი ქალი მსახურობდა, ახლა მათი რაოდენობა 11,000-ს ოდნავ აღემატება, მათ შორის სხვადასხვა ჩინის 4,300 ოფიცერია“. მისივე თქმით, ეს ტენდენცია არ არის რაიმე განსაკუთრებული და იგი სრულიად თანხვედრაშია რუსეთის შეიარაღებული ძალების საერთო შემცირების პროცესთან. ===უცხოელი პირადი შემადგენლობა=== რუსულ ჯარში მსახურება ასევე ნებადართულია „დამოუკიდებელ სახელმწიფოთა თანამეგობრობის“ ([[დსთ]]) იმ მოქალაქეებისთვის, რომლებიც არ ფლობენ რუსეთის მოქალაქეობას. 2003 წლის დეკემბრისთვის რუსეთის პარლამენტმა პრინციპების დონეზე დაამტკიცა კანონი, რომელიც შეიარაღებულ ძალებს უცხო ქვეყნის მოქალაქეების კონტრაქტით აყვანის უფლებას აძლევდა, რის სანაცვლოდაც მათ რამდენიმეწლიანი სამსახურის შემდეგ რუსეთის მოქალაქეობას სთავაზობდნენ. თუმცა, 2010 წლამდე უცხოელებს რუსეთის ჯარში მსახურება მხოლოდ რუსული პასპორტის მიღების შემდეგ შეეძლოთ. თავდაცვის სამინისტროს 2010 წლის გეგმით, ორმაგი მოქალაქეობის არმქონე უცხოელებს საშუალება მიეცათ გაეფორმებინათ 5-წლიანი კონტრაქტი და სამწლიანი სამსახურის შემდეგ რუსეთის მოქალაქეობის მიღების უფლება მოეპოვებინათ. 2022 წლის 20 სექტემბერს სახელმწიფო [[სახელმწიფო დუმა|დუმამ]] მიიღო კანონპროექტი, რომლის მიხედვითაც უცხოელ ჯარისკაცებს რუსეთის მოქალაქეობა უკვე 12-თვიანი სამსახურის შემდეგ გადაეცემათ (მანამდე ეს მოთხოვნა სამ წელს შეადგენდა). მედიაში გავრცელებული ინფორმაციით, უკრაინის ომში დიდი დანაკარგების ფონზე, ცოცხალი ძალის შესავსებად რუსეთის შეიარაღებულმა ძალებმა სულ უფრო ხშირად დაიწყო უცხოელი რეკრუტების გამოყენება. Los Angeles Times-ის თანახმად, მათი დიდი ნაწილი აფრიკის, ახლო აღმოსავლეთისა და სამხრეთ და აღმოსავლეთ აზიის ქვეყნებიდანაა. უკრაინის სამხედრო ტყვეებთან მოპყრობის საკოორდინაციო შტაბის მონაცემებით, 2025 წლის ოქტომბრისთვის უკრაინის ტყვეობაში იმყოფებოდა 37 სხვადასხვა ქვეყნის 200-მდე უცხოელი მოქალაქე, რომლებიც რუსეთის მხარეს ბრძოლისას ჩავარდნენ ტყვედ. უკრაინის თავდაცვის სამინისტროს დაზვერვის მთავარმა სამმართველომ განაცხადა, რომ 2024 წელს უკრაინამ ხუთჯერ მეტი უცხოელი მებრძოლი დაატყვევა, ვიდრე 2023 წელს, ხოლო 2025 წლის სექტემბრისთვის დატყვევებულთა რაოდენობა ორჯერ აღემატებოდა მთელი 2024 წლის მაჩვენებელს. ტელეკომპანია France24 ექსპერტებზე დაყრდნობით აღნიშნავს, რომ რუსეთი ცოცხალი ძალის გასაზრდელად აქტიურად იზიდავს მამაკაცებს ინდოეთის ნახევარკუნძულიდან. მაგალითად, მკვლევარმა იოჰან მიშელმა აღწერა, რომ უცხოელ ჯარისკაცებს ხშირად იყენებენ როგორც „საზარბაზნე ხორცს“ უკრაინული პოზიციების გამოსავლენად. ინდოეთმა დაადასტურა, რომ 2025 წლის ნოემბრის მონაცემებით, რუსულ ქვედანაყოფებში სულ მცირე 44 ინდოელი მსახურობდა, რამდენიმე მათგანი კი ბრძოლაში დაიღუპა. 2024 წლის მაისში ინდოეთის გამოძიების ცენტრალურმა ბიურომ დააკავა ოთხი პირი, რომლებიც დაკავშირებულნი იყვნენ ადამიანებით ვაჭრობის (ტრეფიკინგის) ქსელთან, რომელიც მამაკაცებს უკრაინაში რუსეთის მხარეს საომრად გზავნიდა. ზოგიერთი ინდოელი და ნეპალელი მამაკაცი, ისევე როგორც მათი ოჯახები, აცხადებდნენ, რომ მათ არასაბრძოლო, „დამხმარე“ პოზიციებს ჰპირდებოდნენ, თუმცა რეალურად ფრონტის ხაზზე გაგზავნეს. სხვები ამბობენ, რომ მათ სამოქალაქო სამსახურს ჰპირდებოდნენ, ან რუსეთში ტურისტებად და სტუდენტებად იმყოფებოდნენ, თუმცა მოტყუებითა და იძულებით ჩართეს სამხედრო სამსახურში. ინდოეთის მთავრობამ ეს საკითხი არაერთხელ წამოჭრა, ხოლო Channel News Asia-ს მიერ გამოკითხული დამკვირვებლების თქმით, ინდოელების იძულებითი რეკრუტირებისგან დაცვის მექანიზმები ერთ-ერთი მთავარი თემაა, რომელიც ინდოეთსა და რუსეთს შორის შრომითი მობილობის შესახებ პოტენციურ შეთანხმებაში უნდა აისახოს. რუსულ ჯარში ასევე ხდებოდა მამაკაცების რეკრუტირება აფრიკული ქვეყნებიდან. [[კენია]]მ 2025 წლის ნოემბერში განაცხადა, რომ 200-ზე მეტი კენიელი იბრძოდა რუსეთის მხარეს უკრაინაში. ამავე თვეში კენიის პრეზიდენტმა [[უილიამ რუტო]]მ მადლობა გადაუხადა უკრაინის პრეზიდენტ [[ვოლოდიმირ ზელენსკი]]ს იმ კენიელების გათავისუფლებაში დახმარებისთვის, რომლებიც მოტყუებით ჩააბეს რუსეთის სამხედრო კამპანიაში. 2025 წლის სექტემბერში კენიის პოლიციამ ქვეყნის სამხრეთში რეიდების შედეგად გადაარჩინა 22 ადამიანი, რომელთა გადაგზავნასაც რუსეთში ტრეფიკინგის გზით აპირებდნენ; მოწმეების თქმით, მათ წარმოდგენაც არ ჰქონდათ, რომ რუსეთის ჯარში ასაყვანად ამზადებდნენ. კენიის სახელმწიფო პროკურორმა კენედი ამვაიმ 2025 წლის დეკემბერში განაცხადა, რომ კრიმინალური გამოძიების დირექტორატი იკვლევდა „ორგანიზებულ, ტრანსნაციონალურ დანაშაულებრივ ქსელს“, რომელიც რუსეთში მყოფ პირებთან თანამშრომლობდა და კენიელებს მოტყუებით მიერეკებოდა ომში. [[ბოტსვანა]]მ ასევე განაცხადა ორი მოქალაქის შესახებ, რომლებიც მოტყუებით წაიყვანეს საომრად. 17 სამხრეთაფრიკელი მამაკაციც ამტკიცებდა, რომ ისინი სამუშაო თაღლითობის მსხვერპლნი გახდნენ და ასე აღმოჩნდნენ რუსულ არმიაში; სამხრეთ აფრიკის ყოფილი პრეზიდენტის, [[იაკობ ზუმა]]ს ქალიშვილი, დუდუზილე ზუმა-სამბუდლა, პარლამენტის წევრობიდან გადადგა მას შემდეგ, რაც ამ თაღლითურ სქემაში მონაწილეობაში დაადანაშაულეს. 2026 წლის მარტში კენიისა და რუსეთის მთავრობები შეთანხმდნენ, რომ რუსეთის თავდაცვის სამინისტრო აღარ აიყვანდა კენიელებს და შეწყვეტდა მათ გაგზავნას უკრაინის ფრონტზე. 2026 წლის იანვარში The Daily Telegraph-მა გამოაქვეყნა ინფორმაცია, რომ უკრაინის მიერ დატყვევებული 10,000-ზე მეტი რუსი ჯარისკაცის გამოკითხვის შედეგად, მათი 7% 40 სხვადასხვა ქვეყნის უცხოელი დაქირავებული მებრძოლი აღმოჩნდა. გამოცემამ რუსეთის მიერ უცხოელების რეკრუტირების ტაქტიკა ადამიანებით ვაჭრობას შეადარა და აღნიშნა, რომ რუსეთი აფრიკულ ქვეყნებში იყენებს იმ აგენტებს, რომლებიც მანამდე მიგრანტების არალეგალური ტრეფიკინგით იყვნენ დაკავებულნი. დანიელმა მკვლევარმა კარენ ფილიპა ლარსენმა, რომელიც სპეციალიზდება რუსულ კერძო სამხედრო კომპანიებზე და პირადად ესაუბრა უკრაინის მიერ დატყვევებულ უცხოელებს, რუსეთის მხარეს მებრძოლი უცხოელები სამ კატეგორიად დაყო: დაქირავებულები, რომლებმაც შეგნებულად აირჩიეს ბრძოლა; ადამიანები, რომლებმაც იცოდნენ, რომ კონტრაქტს აწერდნენ ხელს თავდაცვის სამინისტროსთან, თუმცა სჯეროდათ, რომ დაცვის ან ლოგისტიკის სფეროში იმუშავებდნენ; და ადამიანები, რომლებსაც სჯეროდათ, რომ სამოქალაქო სექტორში საქმდებოდნენ, მაგალითად ტექნიკოსებად ან სოფლის მეურნეობაში. 2026 წლის მარტში [[ევროპარლამენტი|ევროპარლამენტმა]] მიიღო რეზოლუცია, რომელიც გმობს რუსეთის მიერ უცხოელების, მათ შორის აფრიკელების, სამხრეთ და ცენტრალური აზიელებისა და [[კუბელები]]ს „ტრეფიკინგსა და იძულებით რეკრუტირებას“ სამხედრო სამსახურში. რეზოლუციაში აღწერილია რეკრუტირების ქსელები, რომლებიც ღარიბი რეგიონების მაცხოვრებლებს „დასაქმების, განათლების ან მოქალაქეობის ცრუ დაპირებებით“ ატყუებენ, რუსეთში ჩასვლისას კი საბუთებს ართმევენ და ჯარში მსახურებას აიძულებენ. დოკუმენტში ასევე აღნიშნულია, რომ ამ პროცესში ჩართულნი არიან „სახელმწიფოსთან დაკავშირებული კომპანიები, შუამავლები, სამხედრო სტრუქტურები და საელჩოს მოხელეები“, ხოლო გადაბირებულ აფრიკელებს „საზარბაზნე ხორცად“ ეპყრობიან და ყველაზე სახიფათო ფრონტის ხაზებზე გზავნიან. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:რუსეთის შეიარაღებული ძალები]] kuyl1e2zr5dk3l4szs80r2f2fpm411s 0 890181 5406614 5405112 2026-06-03T21:19:45Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 2 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5406614 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ხიდი | ხიდის_სახელი = პონტე-ვეკიო | სურათი = Ponte degli Alpini Bassano del Grappa 2007.jpg | infobox_width = 250px | წარწერა = ხედი | მშობლიური სახელწოდება = Ponte Vecchio | ისტორიული სახელწოდება = | ისტორიული სახელწოდება2 = | საპროექტო სახელწოდება = | გამოყენების სფერო = | გადებულია = [[ბრენტა]] | პოზრუკა = | პოზრუკა2 = | რუკა_ზომა = | ქვეყანა = [[იტალია]] | ადგილმდებარეობა = ბასანო-დელ-გრაპა | lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = | lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = | region = | CoordScale = | კონსტრუქციის ტიპი = გადახურული ხიდი | მასალა = ხე | თაღების რაოდენობა = | სიგრძე = 64 | სიგანე = 8 | კონსტრუქციის სიმაღლე = 11 | თაღის სიმაღლე წყლიდან = 4 | გზის ხაზების რაოდენობა = | დატვირთვა = | კონსტრუქტორი/არქიტექტორი = ანდრეა პალადიო | ღირებულება = | მშენებლობის დაწყების თარიღი = [[1567]] | მშენებლობის დასრულების თარიღი = [[1569]] (აღდგენილია [[1748]], [[1821]] და [[1947]] წლებში) | გახსნის თარიღი = | დახურვის თარიღი = | რეკონსტრუქცია1 = | რეკონსტრუქცია2 = | რეკონსტრუქცია3 = | რეკონსტრუქცია4 = | რეკონსტრუქცია5 = | კულტურული მემკვიდრეობის ობიექტი = | Commons = }} '''პონტე-ვეკიო (ბასანო-დელ-გრაპა)''' — გადახურული ხის ხიდი, რომელიც [[1569]] წელს არქიტექტორმა [[ანდრეა პალადიო|ანდრეა პალადიომ]] დააპროექტა. ხიდი მდებარეობს ბასანო-დელ-გრაპაში და მრავალჯერ განადგურდა, უკანასკნელად კი [[მეორე მსოფლიო ომი|მეორე მსოფლიო ომის]] დროს. ხიდი გადებულია მდინარე [[ბრენტა|ბრენტაზე]]. ბრენტა XVIII საუკუნეში მნიშვნელოვანი საკომუნიკაციო გზა იყო, რომელიც [[გრაპის მთები|გრაპის მთებიდან]] [[ვენეცია|ვენეციამდე]] მიემართებოდა. == ისტორია == 1569 წლამდე არსებული ხიდი, რომელიც [[1209]] წლიდან არსებობდა, იყო ბურჯებზე აგებული ხის კონსტრუქცია, გადახურული სახურავით. იგი ბასანოსა და [[ვიჩენცა|ვიჩენცას]] შორის კავშირის უზრუნველსაყოფად უმნიშვნელოვანეს გზას წარმოადგენდა. [[1315]] წელს ბასანო დელ გრაპა ჩართული იყო [[პადუა|პადუასა]] და [[კანგრანდე დელა სკალა|კანგრანდე დელა სკალას]] შორის მიმდინარე ომში. ხიდის დასაცავად ორი კოშკი აშენდა. 1402 წელს [[ჯან გალეაცო ვისკონტი|ჯან გალეაცოსა]] და კარარეზებს შორის ომმა ბასანოც მოიცვა. მილანის მმართველმა პადუის თავდაცვითი შესაძლებლობების შესუსტების მიზნით ბრენტის კალაპოტის გადაგდება სცადა და ააგო 94 ქვის თაღისგან შემდგარი ხიდი, რომელიც ხის კარებით იყო აღჭურვილი და საკეტების ფუნქციას ასრულებდა. 6-7 აგვისტოს ღამეს წყალდიდობამ ხიდი წალეკა და გაანადგურა. [[1511]] წელს გენერალ ჟაკ დე ლა პალისის მეთაურობით ფრანგულმა ჯარებმა ხიდს ცეცხლი წაუკიდეს, რათა კამბრეს ლიგის ომის დროს საიმპერატორო არმიისთვის თავი დაეღწიათ. == ანდრეა პალადიოს პროექტი == [[File:Pallarch3-2.jpg|thumb|ხიდი „არქიტექტურის ოთხ წიგნში“ (წიგნი III), რომელიც პალადიომ 1570 წელს გამოსცა]] [[1567]] წლის ოქტომბერში მდინარე ბრენტის ძლიერმა წყალდიდობამ ისტორიული ხიდი წაიღო. არქიტექტორი [[ანდრეა პალადიო|ანდრეა პალადიო]] ნგრევიდან მალევე ჩაერთო მის აღდგენაში. თავდაპირველად მან ქვის ხიდი დააპროექტა, რომელიც სრულიად განსხვავდებოდა წინამორბედისგან და სამი თაღისგან შედგებოდა, ძველი რომაული ხიდების ნიმუშის მიხედვით. თუმცა, საქალაქო საბჭომ პროექტი უარყო და არქიტექტორს ტრადიციული კონსტრუქციისგან მნიშვნელოვნად გადახვევის უფლება არ მისცა. [[1569]] წლის ზაფხულში პალადიომ წარადგინა ხის ხიდის ახალი საბოლოო პროექტი, რომელიც პრაქტიკულად იმეორებდა ძველ სტრუქტურას, თუმცა ტექნიკური და კონსტრუქციული გადაწყვეტების თვალსაზრისით საფუძვლიანად იყო განახლებული<ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=Structural analysis of palladios timber bridge in bassano del grappa|url=https://blog.msc-sahc.org/structural-analysis-of-palladios-timber-bridge-in-bassano-del-grappa/|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=}}</ref> და გამოირჩეოდა ძლიერი ვიზუალური ეფექტით. არქიტექტურული ენის ერთადერთი მინიშნება იყო [[არქიტრავი|არქიტრავის]] საყრდენებად ტოსკანური სვეტების გამოყენება, რომელზეც ეყრდნობოდა ორფერდა სახურავი, შედგენილი ხის ფერმების სისტემისგან. ხიდი შედგება ხუთი, დაახლოებით 13-მეტრიანი მალისგან, რომლებიც დიდი ხის კოჭებითა და დახრილი ტალღამჭრელებითაა ფორმირებული. ისინი ეყრდნობა ოთხ შუალედურ ბურჯსა და ორ ნაპირზე განლაგებულ საყრდენს. ოთხივე ხის ბურჯი მდინარის დინებასთან მიმართებით ჰიდროდინამიკური ფორმისაა და შედგება მდინარის ფსკერში ჩასმული რვა, დაახლოებით ნახევარმეტრიანი სვეტისგან, აგრეთვე თანდათანობით შემცირებული სიმაღლის სვეტების სერიისგან, რომლებიც შუალედურ ბურჯებს დახრილ პროფილს ანიჭებს. ==რესურსები ინტერნეტში== * [http://www.italia.it/fr/media/video/bassano-del-grappa-le-pont-des-alpins.html Bassano del Grappa, le pont des Alpins, Vidéo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150705215951/http://www.italia.it/fr/media/video/bassano-del-grappa-le-pont-des-alpins.html |date=2015-07-05 }} {{Commons category|Ponte Vecchio (Bassano del Grappa)}} * Palladio Museum - https://www.palladiomuseum.org/veneto/opera/29?lang=en * [https://www.bassanodelgrappaedintorni.it/bassano-del-grappa-nelle-immagini-dei-calendari-di-fulvio-bicego/ Some images on postcards and calendars] * [https://www.bassanodelgrappaedintorni.it/bassano-del-grappa-il-ponte-degli-alpini/ historical and artistic iconography] * [https://www.youtube.com/watch?v=swYtpm_rhUA Traditional song "Sul ponte di Bassano"] *Attualità di Andrea Palladio, [https://issuu.com/editriceartistica/docs/illustrepalladio] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220119030102/https://issuu.com/editriceartistica/docs/illustrepalladio |date=2022-01-19 }} L'illustre Bassanese, spec. n. XXXIV, Editrice Artistica Bassano, published on May 23, 2018. ==სქოლიო== <references /> [[კატეგორია:იტალიის არქიტექტურა]] [[კატეგორია:იტალიის ხიდები]] 45w6lrkoglcy37avfunsbssfengveak 0 890486 5406286 5406102 2026-06-03T12:17:41Z GiorgiXIII 62215 5406286 wikitext text/x-wiki [[სურათი:Draisine1817.jpg|250px|thumb|[[კარლ დრეზი]]ს დრეზინა]] '''დრეზინა''' — სპეციალური თვითმოძრავი [[სატრანსპორტო საშუალების სავალი ნაწილი|ურიკა]] ([[ნაწარმი]]), რომელიც [[რელსი|რელსებზე]] გადაადგილდება მექანიკურად და ემსახურება [[რკინიგზის ტრანსპორტი]]ს თანამშრომლების გადაადგილებას [[რკინიგზის ლიანდაგი]]ს დათვალიერების მიზნით და სხვა სამომსახურეო საჭიროებისათვის. როგორც წესი ადრეულ წლებში დრეზინები არ იყვნენ აღჭურვილები [[წევა-გადასაბმელი მოწყობილობა|გადასაბმელებით]] ან მორგებულები იყვნენ მხოლოდ სპეციალურად მორგებული [[მისაბმელი|მისაბმელების]] გამოთრევისათვის. თანამედროვე დროს ყველა დრეზინა აღჭურვილია გადასაბმელებით და შორი მანძილის გასავლელად შეიძლება ჩართული იყვნენ [[მატარებელი|მატარებლების]] შემადგენლობაში. თავისი დასახელება დრეზინამ მიიღო [[გერმანელები|გერმანელი]] გამომგონებლის [[კარლ დრეზი]]ს სახელისაგან, რომელმაც [[1817]] წელს გამოიგონა [[თვითმგორავი]] (ორბორბლიანი [[ლოკომოტივის ეკიპაჟური ნაწილი|ეკიპაჟი]]) საკუთარი გადაადგილებისათვის, თანამედროვე [[ველოსიპედი]]ს/[[უპედლებო ველოსიპედი]]ს პროტოტიპი. == დრეზინები [[კუნთოვანი ამძრავი|კუნთოვანი ამძრავებით]] == === კლასიკური დრეზინა ხელის კუნთოვანი ამძრავით === <gallery widths="300px" heights="250px" class="center"> სურათი:Dresin kongensgruve kongsbe.jpg|კლასიკური დრეზინა ხელის კუნთოვანი ამძრავით — სამეფო მაღაროები, კონგსბერგი, [[ნორვეგია]]. სურათი:Prokudin-Gorskii-02.jpg|დრეზინა [[რკინიგზის ხაზი სანქტ-პეტერბურგი — მურმანსკი|სანქტ-პეტერბურგი — მურმანსკის რკინიგზის ხაზზე]] [[პეტროზავოდსკი]]ს რაიონში.<br>[[სერგეი პროკუდინ-გორსკი]]ს ფოტოგრაფია (ზის წინ მარჯვნივ), 1915 წელი. </gallery> „კლასიკური“ დრეზინა ხელის კუნთოვანი ამძრავით შემოღებული იქნა რკინიგზაზე [[1839]] წელს. ის შედგებოდა მსუბუქი ჩარჩოსგან ოთხ ბორბალზე, რომლებსაც ქონდათ რკინიგზის ვაგონების ბორბლების მსგავსი [[ქიმი|ქიმები]]. დრეზინის წინა ნაწილში მდებარეობს სკამი ფეხის საყრდენით, რომელიც წარმოადგენს ადგილს ორი-სამი ადამიანისთვის. უკანა მხარეს მოთავსებული არიან მუშები, რომელთაგან ორს ასევე შეუძლია დრეზინა მოიყვანოს მოძრაობაში სახელურების ტრიალით, ხოლო ორი — შემცვლელია. კარგი კონსტრუქციის დრეზინამ წონით დაახლოებით 650 კილოგრამი, რომელიც მოძრაობაში მოდის ორი მუშის დახმარებით, შეუძლია 1:2000 აღმართზე მიაღწიოს სიჩქარეს 25-დან 30 კილომეტრ საათამდე. კუნთოვანი ამძრავებიანი დრეზინების მთავარი მახასიათებლებია მისი რელსებიდან მოშორების სიმარტივე, რადგან ზოგჯერ ხდება დრეზინიდან სწრაფი ჩამოხტომა და მისი ლიანდაგიდან მოხსნა მოახლოვებული მატარებლის გამო. === ველოდრეზინები === <gallery widths="300" heights="250" align="center"> სურათი:HotchkissBikeRR.JPG|[[ჰოჩკისის ველოგზა|ჰოჩკისის მონორელსური ველოგზის]] ველოდრეზინა, [[ამერიკის შეერთებული შტატები|აშშ]], [[დიდი ბრიტანეთი]], 1890-იანი წლები. სურათი:Narrow gauge Quadricycle 1940.jpg|ოთხბორბლიანი ველოდრეზინა (სარკინიგზო ველოსიპედი-კვადროციკლი), 1940 წელი. სურათი:Draisine-templin.jpg|ოთხბორბლიანი ორმაგი ველოდრეზინა<br> ტემპლინი — ფიურსტენბერგის ხაზზე, [[გერმანია]] </gallery> ველოდრეზინები — კუნთოვანი ამძრავიანი დრეზინების ხშირი შემთხვევა. ასე ეძახიან დრეზინებს, რომლებიც მოძრაობაში მოდიან ფეხის კუნთების გამოყენებით გადაცემათა სპეციალური სისტემის მეშვეობით. გამოირჩევა მოძრაობაში მოყვანის საკმარისი სიმსუბუქით, რადგან მათი რელსებზე გორვის წინააღმდეგობა საკმაოდ უმნიშვნელოა. ხშირად ეს მოწყობილობა კონსტრუქციულად ველოსიპედის მსგავსია. ზოგჯერ ეს უბრალოდ რელსებზე დადგმული ჩვეულებრივი ველოსიპედია, აღჭურვილი დამატებითი საყრდენი ბორბლით ან მეორე რელსზე სამოძრაო ბორბლებით. არსებობენ (არსებობდნენ) ოთხბორბლიანი ველოდრეზინებიც, სადაც ძალა გადაეცემა არა ერთ, არამედ ორ ან ყველა ოთხ ბორბალზე, რომლებიც ასეთ შემთხვევაში წამყვანებია. კერძოდ, ასეთი სახის ეკიპაჟი გამოიცადა [[საფრანგეთი]]ს აღმოსავლეთის რკინიგზაზე. მასზე შეიძლება განთავსდეს ორი ადამიანი. ერთ მუშას შეუძლია ის მოხსნას ლიანდაგიდან. დღეისათვის ველოდრეზინები (სარკინიგზო ველოსიპედები) გამოიყენება ევროპის ბევრ დაკეტილ რკინიგზებზე ტურისტების გასართობად. === დრეზინები კომბინირებული ამძრავებით === <gallery widths="300" heights="250" align="center"> სურათი:Three-wheel draisine.jpg|სამბორბლიანი დრეზინა კომბინირებული [[კუნთოვანი ამძრავი]]თ,<br>ოულუ, [[ფინეთი]]. სურათი:RailVelocipede.jpg|ჩრდილოეთ ამერიკაში ასეთი დრეზინები ფართედ ცნობილია, როგორც „''სარელსო ველოსიპედი''“ („''rail velocipede''“). სურათი:Three-wheelDraisineSRM.jpg|დრეზინა კომბინირებული ამძრავით [[სასკაჩევანის რკინიგზის მუზეუმი|სასკაჩევანის რკინიგზის მუზეუმში]], [[კანადა]].<ref name="Комм1">წინა ორი ფოტოს შედარებით შესაძლებელია დავინახოთ, რომ ირიბი საყრდენი და მესამე ბორბალი შეიძლება დაყენდეს საერთო ჩარჩოდან სხვადასხვა მხარეს.</ref> სურათი:Theb0741 - Flickr - NOAA Photo Library.jpg|ლიანდაგის შემომვლელები კომბინირებულ დრეზინაზე, აღჭურვილი სამი დასაჯდომი ადგილით და სატვირთო მოედნით,<br>ოკლაჰომის ინდიელთა ტერიტორია, [[ამერიკის შეერთებული შტატები|აშშ]], 1902 წელი. სურათი:Tricicle combined railway bike combined pedal and hand driven Khabarovsk Russia museum of Amur bridge.jpg|სამბორბლიანი დრეზინა კომბინირებული ხელის და პედლის ამძრავით [[ამურის ხიდის მუზეუმი|ამურის ხიდის ისტორიის მუზეუმში]]. </gallery> [[ამერიკა]]ში თითქმის ყველა რკინიგზაზე, ხოლო [[ევროპა]]ში მხოლოდ გამონაკლისის სახით არსებობდნენ დრეზინები, რომლებიც შედგებოდნენ უნაგირ-„სკამისგან“, დაყენებული ორ ბორბალზე, რომლებიც მდებარეობდნენ ერთმანეთის მიყოლებით და მოძრაობდნენ ერთ-ერთ რელსზე. ასეთი დრეზინები მოძრაობაში მოდიან წამყვანი ბორბლის ბრუნვით (როგორც წესი, უკანა), რომელიც, თავის მხრივ, ბრუნვაში მოდის ხელით და ფეხით ბერკეტების სისტემის მეშვეობით და კბილანური გადაცემით. საყრდენი წერტილი არის მესამე, როგორც წესი, ზომით უფრო პატარა ბორბალი, რომელიც მოძრაობს მეორე რელსზე და შეერთებულია საერთო ჩარჩოსთან ირიბი საყრდენით. ასეთი სამბორბლიანი დრეზინები ემსახურება ერთი-ორი ადამიანის გადაადგილებას, გამოიყენება გზის ოსტატებისა და ყარაულებისთვის. ამასთან ირიბ საყრდენს შეუძლია შეასრულოს მცირე სატვირთო მოედნის როლი. == დრეზინები, რომლებიც მოძრაობაში მოდიან ძრავით == === ორთქლის დრეზინები === ასეთ დრეზინებში თავდაპირველად ძრავის სახით გამოიყენებოდა [[ორთქლის მანქანა]]. ორთქლის დრეზინები უზრუნველყოფდნენ სვლის შესაძლებლობას საკმაოდ მაღალი სიჩქარეებით (50-დან 70-მდე კილომეტრი საათში). === მოტო- და ავტოდრეზინები === {{მთავარი|ავტოდრეზინა}} დღეისათვის რკინიგზებზე აბსოლუტურ უმრავლესობას შეადგენენ დრეზინები, რომლებიც მოძრაობაში მოდიან შიდა წვის ძრავებით. ასეთი დრეზინები იყოფიან მოტოდრეზინებად და ავტოდრეზინებად. ადრე ავტოდრეზინებს მიაკუთვნებდნენ მსუბუქ მოსახსნელ (300 კგ-მდე) მანქანებს, აღჭურვილებს [[მოტოციკლი|მოტოციკლეტის]] ძრავებით (რომლებსაც ასევე ერქვათ მოტოდრეზინები); შედეგად, არსებობდა ავტოდრეზინების ქვეტიპი მასაზე დამოკიდებულ მოსახსნელებად და არამოსახსნელებად.<ref>{{წიგნი|ავტორი=Добросельский К. М.|სათაური=Автодрезина|წყარო=|პასუხიამგებელი=гл. ред. А. М. Прохоров|ადგილი=М.|გამომცემლობა=Советская энциклопедия|წელი=1969|ტომი=1|ფურცელი=|ფურცლები=|ტირაჟი=}}</ref> დღეისათვის ასეთი კლასიფიკაცია მოძველებულია: მოსახსნელი მანქანები კლასიფიცირდება, როგორც [[მოტოდრეზინა|მოტოდრეზინები]],<ref>{{წიგნი|ავტორი=Моршин — Никиш.|სათაური=Мотодрезина|წყარო=|პასუხიამგებელი=гл. ред. А. М. Прохоров|ადგილი=М.|გამომცემლობა=Советская энциклопедия|წელი=1974|ტომი=17|ფურცელი=|ფურცლები=|ტირაჟი=}}</ref><ref name="ЖДТЭ">{{წიგნი|ავტორი=|სათაური=Дрезина|წყარო=|პასუხიამგებელი=гл. ред. Н. С. Конарев.|ადგილი=М.|გამომცემლობა=Железнодорожный транспорт: энциклопедия|წელი=1994|ტომი=|ფურცელი=125|ფურცლები=|ტირაჟი=|isbn=5-85270-115-7}}</ref><ref>{{წიგნი|ავტორი=Воробьёв В. В., Самсонов М. А., Чекулаев В. Е.|სათაური=Автомотрисы и автодрезины. Управление и обслуживание.|წყარო=|პასუხიამგებელი=|ადგილი=М.|გამომცემლობა=Транспорт|წელი=1987|ტომი=|ფურცელი=5|ფურცლები=215|ტირაჟი=30000}}</ref> მაშინ როდესაც ტერმინ „ავტოდრეზინის“ ქვეშ იგულისხმება მხოლოდ არამოსახსნელი მანქანები.<ref>{{წიგნი|ავტორი=Воробьёв В. В., Самсонов М. А., Чекулаев В. Е.|სათაური=Автомотрисы и автодрезины. Управление и обслуживание|წყარო=|ადგილი=М.|გამომცემლობა=Транспорт (издательство)|წელი=1987|ფურცელი=5|ფურცლები=215|ტირაჟი=30000}}</ref><ref>{{წიგნი|ავტორი=|სათაური=Автомотриса|წყარო=|პასუხიამგებელი=гл. ред. Н. С. Конарев.|ადგილი=М.|გამომცემლობა= Железнодорожный транспорт: энциклопедия|წელი=1994|ტომი=|ფურცელი=23|ფურცლები=|ტირაჟი=|isbn=5-85270-115-7}}</ref><ref name="ЖДТЭ" /> კონსტრუქციის მიხედვით მცირე ავტოდრეზინა გვაგონებს ავტომობილს. ისევე, როგორც ავტომობილში, გადაცემა ავტო- და მოტოდრეზინაზე მექანიკურია, მაგრამ, ავტომობილისგან განსხვავებით, მოტოდრეზინის ტრანსმისიას აქვს რევერს-რედუქტორი ერთი და იგივე გადამცემი რიცხვით წინა და უკანა სვლისთვის (ანუ დრეზინას შეუძლია ერთი და იგივე სიჩქარით იაროს წინ და უკან). მძღოლის ადგილს ცდილობენ დააყენონ ისეთი მეთოდით, რომ მისთვის მოსახერხებელი იყოს დრეზინის მართვა მოძრაობის ნებისმიერი მიმართულებით. ზოგჯერ დრეზინების სახით იყენებენ გადაკეთებულ ავტომანქანებს, ხშირად უბრალოდ ცვლიან პნევმატურ ბორბლებს ლითონისაზე, მაგრამ ამას მოაქვს გარკვეული უხერხულობები, რადგან უკანა სვლით მოძრაობისას მძღოლს ესაჭიროება შემოაბრუნოს თავი ან გამოიყენოს „ლოცმან“-„უკანმყურებლის“ განსაკუთრებული მომსახურებები. ამ პრობლემის გადასაწყვეტად ავტომობილ-დრეზინებს ზოგჯერ აღჭურავდნენ სპეციალური მოსაბრუნებელი მოწყობილობით. ის წარმოადგენს დაბლა დასაშვებ საყრდენს, დაყენებულს ძირის ქვეშ, მკაცრად მანქანის სიმძიმის ცენტრის ქვეშ. მუშა მდგომარეობაში ის ეშვება რელსებზე ჩადგმული დომკრატის დახმარებით, მანქანა იწევა რელსებს ზემოთ და შემობრუნდება 180°-ით დომკრატის ღერძის გარშემო.<ref>{{Cite web |url=http://www.zeljeznice.net/slike/ostalavoz/Volga/Dsc04432.jpg |title=Фото |access-date=2006-06-09 |archive-date=2007-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070312234000/http://www.zeljeznice.net/slike/ostalavoz/Volga/Dsc04432.jpg |url-status=live }}</ref> <gallery widths="300px" heights="250px" class="center" perrow="2"> სურათი:Motordraisine Simplex.jpg|მოტოდრეზინა. 1910 წელი. სურათი:Railway Jeep USArmyTransMuseumDSCN7473.JPG|[[მეორე მსოფლიო ომი]]ს დროინდელი ავტოდრეზინა Willys MB-ს ან ფორდ GPW Jeep-ის საფუძველზე<ref name="Комм2">რაც უფრო სავარაუდოა, რადიატორის შტამპირებული ცხაურიდან გამომდინარე.</ref><br>სარკინიგზო გორგოლაჭებზე ბორბლების ნაცვლად.<br>აშშ-ის ჯარის სატრანსპორტო მუზეუმის დიორამა ექსპოზიციაში,<br>[[ფორტ იუსტისი]], [[ვირჯინია|ვირჯინიის შტატი]], [[ამერიკის შეერთებული შტატები|აშშ]]. სურათი:Skansen w Chabówce - Drezyna na bazie samochodu Warszawa M20.JPG|ავტოდრეზინა [[პოლონეთი|პოლონური]] „[[FSO Warszawa]]“ М20-ის ბაზაზე. სურათი:GAZ-13 Chaika draisine.jpg|[[ГАЗ-13|ГАЗ-13 „ჩაიკა“]], გადაკეთებული ავტოდრეზინად. </gallery> ==== პიონერკა ==== [[სურათი:Alapayevsk-narrow-gauge draisine.jpg|thumb|თვითნაკეთი „პიონერკა“ [[ალაპაევის ვიწროლიანდაგიანი რკინიგზა|ალაპაევის ვიწროლიანდაგიან რკინიგზაზე]]]] ''პიონერკა'' — მსუბუქი, როგორც წესი, თვითნაკეთი მოტოდრეზინა. 1950-იან წლებში სერიულად გამოდიოდა მსუბუქი დრეზინა '''ТД-5 და ТД-5У „პიონერკა“''' (ვიწროლიანდაგიანი). მისმა გავრცელებამ მოიტანა ის, რომ რუსეთში და [[პოსტსაბჭოთა სივრცე]]ში სახელი „პიონერკა“ გახდა საყოველთაოდ ცნობილი და ასე უწოდებდნენ სხვადასხვა თვითნაკეთ მოწყობილობებს. თვითნაკეთი პიონერკები ხშირად გამოიყენება [[ვიწროლიანდაგიანი რკინიგზა|ვიწროლიანდაგიან რკინიგზებზე]] ადგილობრივი მაცხოვრებლების მიერ, როგორც პირადი ტრანსპორტი. გვხვდება „პიონერკები“ ფართე ლიანდაგიან რკინიგზებზეც, მაგრამ გაცილებით იშვიათად. ==== ჯავშანდრეზინები ==== {{მთავარი|ჯავშანდრეზინა}} ''ჯავშანდრეზინა, ჯავშანმფრინავი''<ref>Бронелетучка // Словарь синонимов ASIS / В. Н. Тришин. — 2013.</ref> — თვითმავალი სარკინიგზო [[საბრძოლო მანქანები|საბრძოლო მანქანა]], ჯავშნიანი სარკინიგზო მოტორიზებული დრეზინა (''მოტო-'' ან ''ავტოდრეზინა''). განკუთვნილია [[ჯარის დაზვერვა|დაზვერვის]] განსახორციელებლად და [[რკინიგზის ლიანდაგი]]ს გასწვრივ არსებული სივრცის დასაცავად, ხოლო ზოგიერთ შემთხვევაში — დამოუკიდებელი საბრძოლო ამოცანების შესასრულებლად.<ref name="БСЭ">{{წიგნი|ნაწილი=Бронедрезина|სათაური=Большая советская энциклопедия|წყარო=|პასუხისმგებელი=гл. ред. А. М. Прохоров.|გამოცემა=3-е изд|ადგილი=М.|გამომცემლობა=Советская энциклопедия|წელი=1969—1978|ფურცელი=|ფურცლები=|isbn=|тираж=}}</ref><ref name="СВЭ">{{წიგნი|ნაწილი=Бронедрезина|სათაური=Бюро военных комиссаров|წყარო=|პასუხისმგებელი=[под общ. ред. А. А. Гречко].|გამოცემა=|ადგილი=М.|გამომცემლობა=Военное изд-во М-ва обороны СССР|წელი=1976|ფურცელი=598|ფურცლები=|isbn=|тираж=}}</ref><ref name="СЭС">{{წიგნი|ნაწილი=Бронедрезина|სათაური=Советский энциклопедический словарь|წყარო=|პასუხისმგებელი= гл. ред. Прохоров А. М.|გამოცემა=3-е изд|ადგილი=М.|გამომცემლობა=Советская энциклопедия|წელი=1984|ფურცელი=170|ფურცლები=1600|isbn=|тираж=1000000}}</ref> სხვადასხვა კონსტრუქციის ჯავშანდრეზინები ფართედ გამოიყენებოდა ბევრი ქვეყნის მიერ [[რკინიგზა|რკინიგზებზე]] [[XX საუკუნე|XX საუკუნის]] პირველ ნახევარში, შემდგომში პრაქტიკულად მთლიანად გამოვიდნენ მოხმარებიდან. <gallery widths="300px" heights="150px" align="center"> სურათი:Obrněná drezína Tatra T 18.gif|[[ჩეხოსლოვაკია|ჩეხოსლოვაკიური]] წარმოების ჯავშანდრეზინა [[Tatra T 18]] [[პოლონეთი]]ს არმიის შემადგენლობაში, 1926 წელი. სურათი:Drezyna pancerna typu R.jpg|„R“ ტიპის პოლონური ჯავშანდრეზინა<br>ტანკით „[[FT-17]]“, 1926 წლამდე. სურათი:Drezyna pancerna typu TKS.jpg|ტიპ — ტანკეტ „[[TKS]]“-ის პოლონური ჯავშანდრეზინა მიმართულ ჩარჩოში, დაყენებული რკინიგზის გორგოლაჭებზე, რომელიც საშუალებას არ აძლევს ტანკეტს ჩავარდეს რელსებში, 1920-იანი წლები. სურათი:БТР-40 железнодорожный Хабаровск 7 мая 2015 ф3.JPG|[[ჯავშანავტომობილი]]-დრეზინა [[БТР-40|БТР-40ЖД]], [[2015]] წლის 9 მაისის გამარჯვების დღესასწაულზე, [[ხაბაროვსკი (ქალაქი)|ხაბაროვსკი]]. </gallery> ==რესურსები ინტერნეტში== {{Commons category|Draisines}} * [https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%AD%D0%A1%D0%91%D0%95/%D0%94%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D0%B0 Таненбаум А. С. Дрезина // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:რკინიგზის მოძრავი შემადგენლობა]] [[კატეგორია:სატრანსპორტო საშუალებები]] lsij7gdzqq8i35xt013zp17cvdguehu 0 890613 5406343 5406098 2026-06-03T15:42:06Z Eletskh-QR 175175 5406343 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Eletskh-QR|Eletskh-QR]].|2|06|2026}} {{ინფოდაფა მუსიკოსი | სახელი = ბელ ბეიქერი | ფოტო = | წარწერა = Baker in 1919 | დაიბადა = {{birth date|1893|12|25|mf=yes}} | დაბადების ადგილი = [[ნიუ-იორკი]] | death_date = {{death date and age|1957|4|29|1893|12|25|mf=yes}} | death_place = [[Los Angeles]], [[California]], U.S. | instrument = [[Singing|Vocals]] | genre = [[Jazz]]<br/>[[Vaudeville]] |საქმიანობა = [[მომღერალი]], [[მსახიობი]] | აქტიურობის წლები = 1904–1955 }} '''ბელ ბეიქერი''' ([[ინგლისური ენა|ინგლ]].Belle Baker;დ.[[25 დეკემბერი]], [[1893]],<ref>Although Baker shaved off as many as five years from her age (her gravestone cites 1898), she was born in 1893, as confirmed by the 1915 New York census, which required the censee's age as of June 1, 1915, and lists [https://familysearch.org/ark:/61903/1:1:K9LH-L7V Belle Leslie], living with her husband Louis and his family, as 21 years of age. She would turn 22 in December 1915.</ref> გ.[[29 აპრილი]], [[1957]],) — [[ებრაელები|ებრაელ]]-[[ამერიკელი]] [[მომღერალი]], [[მსახიობი]] და [[ვოდევილი]]ს შემსრულებელი. ბეიქერმა პირველმა შეასრულა ირვინგ ბერლინის „ლურჯი ცა" და „ჩემი ებრაული მამა". რადიოს ადრეული ათვისების მხრივ, ბეიქერმა [[1930]]-იანებში უმასპინძლა საკუთარ რადიო გადაცემას. [[ედი კანტორი|ედი კანტორ]]მა მას უწოდა „დაინა შორი, პეტი ფეიჯი, პეგი ლი, ჯუდი გარლანდი — ყველა ერთად."<ref>[http://movies2.nytimes.com/mem/movies/review.html?title1=Song%20of%20Love%2c%20The&title2=&reviewer=MORDAUNT%20HALL&pdate=19291114&v_id=111032 Mordaunt Hall review of ''Song of Love''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170510080646/http://movies2.nytimes.com/mem/movies/review.html?title1=Song%20of%20Love%2c%20The&title2=&reviewer=MORDAUNT%20HALL&pdate=19291114&v_id=111032 |date=May 10, 2017 }}, nytimes.com, November 14, 1929; accessed August 5, 2015.</ref> ==ადრეული ცხოვრება== ბეიქერი დაიბადა ბელა ბეკერის სახელით 1893 წელს ნიუ-იორქის , რუსულ-ებრაულ ოჯახში, რომელიც თავდაპირველად [[ლიტვა|ლიტვი]]ს ქალაქ [[აქმენე]]დან იყო. დედამისი ქრონიკულად ავად იყო.<ref>{{Cite news |date=October 3, 1924 |title=The Rise of Belle Baker |url=https://search.findmypast.com/search/us-and-world-newspapers/page/view/384516716 |work=Chicago Sentinel }}{{Dead link|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Born into extreme poverty, Baker was unable to attend school and was forced to work in a factory when she was 6 years old.<ref>{{Cite news |last=Rosenberg |first=Murray |date=April 2, 1932 |title=Radio Rays |url=https://www.newspapers.com/image/542653720/?match=1 |access-date=February 17, 2024 |work=The Brooklyn Citizen |pages=3}}</ref> უკიდურეს სიღარიბეში დაბადებული, ბეიქერი ვერ დადიოდა სკოლაში და 6 წლიდანვე იძულებული გახდა ქარხანაში ემუშავა.<ref>{{Cite news |last=Rosenberg |first=Murray |date=April 2, 1932 |title=Radio Rays |url=https://www.newspapers.com/image/542653720/?match=1 |access-date=February 17, 2024 |work=The Brooklyn Citizen |pages=3}}</ref> ბეიქერმა სცენაზე გამოსვლა 11 წლის ასაკში დაიწყო, სადაც მას მიაგნო იდიშური თეატრის მენეჯერმა [[იაკობ ადლერი|იაკობ ადლერ]]მა. ვოდევილში მისი მენეჯერი იყო [[ლიუ ლესლი]], რომელიც მოგვიანებით ბეიქერის პირველი ქმარი გახდა. ვოდევილში პირველად გამოვიდა [[სკრენტონი|სკრენტონ]]ში, [[პენსილვანია]]ში, 15 წლის ასაკში. [[1911]] წელს გამოვიდა ოსკარ ჰამერსტეინ I-ის ვიქტორია თეატრში, თუმცა მისი შესრულება ცუდად შეფასდა, ძირითადად სიმღერების არასწორი არჩევანის გამო. 17 წლისთვის უკვე სახელიც განთქმული ჰქონდა. მის ერთ-ერთ პირველ ჰიტს წარმოადგენდა „Cohen Owes Me $97".<ref>{{Cite book |last=S.D. |first=Trav |title=No Applause -- Just Throw Money: The Book That Made Vaudeville Famous |publisher=Farrar, Straus and Giroux |year=2006 |pages=178 |language=English}}</ref> ==ბროდვეი და კინო== ბეიქერმა ამერიკელი საზოგადოებისთვის პირველმა შეასრულა სიმღერა „ელი, ელი". სიმღერა თავდაპირველად დაწერა შინდლერის სახელით ცნობილმა ებრაელმა კომპოზიტორმა, სპეციალურად ბეიქერის სპექტაკლის ბავშვური როლისთვის. სპექტაკლში დედა ჯვარს ეცემა და ბეიქერი პირველ სტრიქონს ინგლისურად მღერის („ღმერთო, ღმერთო, რატომ მიმატოვე?"). იმ დროის არაებრაელები ფიქრობდნენ, რომ ეს ებრაული ლოცვის სამგალობლო ვერსია იყო. სიმღერა იმდროინდელ ერთ-ერთ ყველაზე პოპულარულ ნაწარმოებად იქცა. მოგვიანებით ის შეასრულეს [[ჯონ მაკკორმაქ]]მა, [[ჯონ სტილი|ჯონ სტილ]]მა და [[დოროთი ჯარდონ]]მა.<ref>{{Cite web |title=Times Union 02 Apr 1922, page 23 |url=https://www.newspapers.com/image/556110076/ |access-date=2024-02-19 |website=Newspapers.com |language=en}}</ref> [[1926]] წელს ბეიქერმა მიიღო მთავარი როლი „ბეტსი" სახელწოდების სპექტაკლში. ბეიქერი ასრულებდა კიცელების სახელობის ებრაული ოჯახის უფროსი ქალიშვილი ბეტსის როლს. დედა (პაულინა ჰოფმანი) არ აძლევდა შვილებს ქორწინების ნებართვას მანამ, სანამ ბეტსი არ გათხოვდებოდა. ლეგენდის თანახმად, სპექტაკლს სასწრაფოდ სჭირდებოდა ბეიქერის სიმღერა, და მან ირვინგ ბერლინს დაუკავშირდა.[7] ბეიქერმა „ბეტსიში" პირველმა შეასრულა ბერლინის ჰიტი „ლურჯი ცა". სიმღერამ დიდი აჟიოტაჟი გამოიწვია.<ref>{{Cite book |last=Hischak |first=Thomas |title=Broadway Plays and Musicals: Descriptions and Essential Facts of More Than 14,000 Shows Through 2007 |date=2009 |publisher=McFarland, Incorporated, Publishers |pages=41}}</ref> იმავე წელს ბეიქერმა ამერიკელი საზოგადოებისთვის პირველმა შეასრულა სიმღერა „ჩემი ებრაული მამა". სიმღერა კიდევ უფრო ცნობილი გახადა სოფი ტაქერმა, ხოლო გაავრცელა ბეირი სისტერსმა. ის ებრაელ-ამერიკული პერსპექტივიდან უაღრესად მნიშვნელოვანი იყო, ვინაიდან ასახავდა არაებრაელ საზოგადოებაში ასიმილაციასთან დაკავშირებულ შინაგან კონფლიქტს.[9] სიმღერამ მთელ მსოფლიოში ასეთი პოპულარობა მოიპოვა, რომ ნაცისტური გერმანია იძულებული გახდა ის აეკრძალა; საკონცენტრაციო ბანაკების ებრაელ პატიმრებს სიმღერა პირდაპირ ციხეებში გამოჰქონდათ.[10] ბეიქერს მოკლე კინოკარიერა ჰქონდა — იმ პერიოდში, როდესაც მუნჯ კინო ადგილს უთმობდა ტექნიკოლორის მუსიკალურ ტოქი-ფილმებს. კინოში დებიუტი 1929 წლის ტოქი-ფილმ „სიყვარულის სიმღერით" გახდა. ფილმი დღემდე შემონახულია და ფილმის ფესტივალებზე ნაჩვენებია, მაგრამ DVD-ზე არ გამოცემულა. „სიყვარულის სიმღერაში" ბეიქერი ასრულებს ორ სიმღერას, რომლებიც მის ქმარს ეკუთვნოდა: „ვდგავარ მთვარის შუქში (ვესაუბრები ვარსკვლავებს)" და „წაიღე ყველაფერი, მხოლოდ შენ არ წახვიდე". კიდევ ორი ფილმი გადაიღო: „ჩარინგ ქროს როუდი" (1935) და „ატლანტიქ სიტი" (1944; სადაც სიმღერა „Nobody's Sweetheart" შეასრულა). ==რადიო== ბეიქერი ადრეულ ეტაპზე შეუდგა რადიოს ათვისებას და 1930-იანების დასაწყისში საკუთარ რადიო გადაცემას უძღვებოდა. [[1932]] წელს ბეიქერი CBS-ის ჯეკ დენის რადიო გადაცემის მუდმივ სტუმრად იქცა.<ref>{{cite news |last1=Doran |first1=Dorothy |title=Belle Baker, Denny Join In Broadcasts |url=https://www.newspapers.com/clip/49421251/the-akron-beacon-journal/ |accessdate=April 24, 2020 |work=The Akron Beacon Journal |date=February 19, 1932 |location=Ohio, Akron |page=33}}</ref>. ==შეხედულებები და საქველმოქმედო საქმიანობა== ბეიქერი [[სიონიზმი]]ს მომხრე იყო. [[1924]] წელს მან განაცხადა: „მე [[სიონიზმი]]ს მტკიცე მხარდამჭერი ვარ. მჯერა, რომ ებრაელ ხალხს საკუთარი სამშობლო უნდა ჰქონდეს. ეს ის ლოცვაა, რომელიც ჩვენმა მამებმა საუკუნეების განმავლობაში გაიმეორეს.""<ref>{{Cite news |last=Bril |first=Ray |date=October 3, 1924 |title=The Rise of Belle Baker |work=The Sentinel}}</ref> [[1935]] წელს ბეიქერმა ინგლისში კონცერტი გამართა ნაცისტური დევნისგან გაქცეული ებრაელების სასარგებლოდ.<ref>{{Cite news |last=Neumark |first=Martha |date=August 29, 1935 |title=Lights of New York |url=https://www.nli.org.il/en/newspapers/cgs/1935/08/29/01/article/55/?srpos=35&e=-------en-20--21--img-txIN%7ctxTI-belle+baker-------------1 |work=The Sentinel |pages=24}}</ref> სიკვდილამდე რამდენიმე წლით ადრე, მან „Irving Place-ის Sons of Israel“ კრებულის გახსნაზე რამდენიმე სიმღერა შეასრულა, ამერიკულ-ებრაული კომიტეტის პრეზიდენტ, [[რაბინ ირვინგ მილერი|რაბინ ირვინგ მილერ]]თან ერთად.<ref>{{Cite web |title=Newsday (Suffolk Edition) 27 Mar 1950, page 14 |url=https://www.newspapers.com/image/712790127/ |access-date=2024-02-19 |website=Newspapers.com |language=en}}</ref> ==პირადი ცხოვრება== ბეიქერი პირველად [[1913]] წელს დაქორწინდა ლიუ ლესლიზე. თუმცა წყვილი [[1918]] წელს განქორწინდა. 1919 წელს მან ცოლად შეირთო მორის აბრაჰამსი,[15] წარმატებული რუსულ-ამერიკელი კომპოზიტორი. 1931 წელს აბრაჰამსის გარდაცვალების შემდეგ ბეიქერი მხოლოდ რადიოთი შემოიფარგლა. 21 სექტემბერს, 1937 წელს, მან კვლავ იქორწინა — ელიას შუგარმანთან, სათეატრო ვაჭრობის ჟურნალ Billboard-ის რედაქტორთან. წყვილი 1941 წელს განქორწინდა. ბეიქერმა სიკვდილამდე ორი წლით ადრე, 1955 წელს, ერთი ტელეგამოსვლა გახადა „This Is Your Life"-ში.[16] ბეიქერის ოჯახის ბევრი წევრი მოგვიანებით შოუბიზნესში ჩაება. მისი ძმა, ირვინგ ბეკერი, დაქორწინდა სცენის მსახიობ ვინი ფილიპსზე და გახდა „Tobacco Road"-ის გასტრულური წარმოდგენების გზის მენეჯერი.[17] ბროდვეის მსახიობი მარილინ კუპერი მისი დისშვილი იყო.[18] ==მემკვიდრეობა== ბეიქერს თავისი სიცოცხლის განმავლობაში სახელი განთქმული ჰქონდა. ბეიქერის ბევრი სიმღერა, მათ შორის „ჩემი ებრაული მამა", „ლურჯი ცა" და „All of Me", დღესაც პოპულარულია. == სქოლიო == {{სქოლიო}} sia4unw2dsawatuhs8otxsft1b8xd01 5406364 5406343 2026-06-03T16:12:36Z Eletskh-QR 175175 5406364 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Eletskh-QR|Eletskh-QR]].|2|06|2026}} {{ინფოდაფა მუსიკოსი | სახელი = ბელ ბეიქერი | ფოტო = | წარწერა = Baker in 1919 | დაიბადა = {{birth date|1893|12|25|mf=yes}} | დაბადების ადგილი = [[ნიუ-იორკი]] | death_date = {{death date and age|1957|4|29|1893|12|25|mf=yes}} | death_place = [[Los Angeles]], [[California]], U.S. | instrument = [[Singing|Vocals]] | genre = [[Jazz]]<br/>[[Vaudeville]] |საქმიანობა = [[მომღერალი]], [[მსახიობი]] | აქტიურობის წლები = 1904–1955 }} '''ბელ ბეიქერი''' ([[ინგლისური ენა|ინგლ]].Belle Baker;დ.[[25 დეკემბერი]], [[1893]],<ref>Although Baker shaved off as many as five years from her age (her gravestone cites 1898), she was born in 1893, as confirmed by the 1915 New York census, which required the censee's age as of June 1, 1915, and lists [https://familysearch.org/ark:/61903/1:1:K9LH-L7V Belle Leslie], living with her husband Louis and his family, as 21 years of age. She would turn 22 in December 1915.</ref> გ.[[29 აპრილი]], [[1957]],) — [[ებრაელები|ებრაელ]]-[[ამერიკელი]] [[მომღერალი]], [[მსახიობი]] და [[ვოდევილი]]ს შემსრულებელი. ბეიქერმა პირველმა შეასრულა ირვინგ ბერლინის „ლურჯი ცა" და „ჩემი ებრაული მამა". რადიოს ადრეული ათვისების მხრივ, ბეიქერმა [[1930]]-იანებში უმასპინძლა საკუთარ რადიო გადაცემას. [[ედი კანტორი|ედი კანტორ]]მა მას უწოდა „დაინა შორი, პეტი ფეიჯი, პეგი ლი, ჯუდი გარლანდი — ყველა ერთად."<ref>[http://movies2.nytimes.com/mem/movies/review.html?title1=Song%20of%20Love%2c%20The&title2=&reviewer=MORDAUNT%20HALL&pdate=19291114&v_id=111032 Mordaunt Hall review of ''Song of Love''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170510080646/http://movies2.nytimes.com/mem/movies/review.html?title1=Song%20of%20Love%2c%20The&title2=&reviewer=MORDAUNT%20HALL&pdate=19291114&v_id=111032 |date=May 10, 2017 }}, nytimes.com, November 14, 1929; accessed August 5, 2015.</ref> ==ადრეული ცხოვრება== ბეიქერი დაიბადა ბელა ბეკერის სახელით 1893 წელს ნიუ-იორქის , რუსულ-ებრაულ ოჯახში, რომელიც თავდაპირველად [[ლიტვა|ლიტვი]]ს ქალაქ [[აქმენე]]დან იყო. დედამისი ქრონიკულად ავად იყო.<ref>{{Cite news |date=October 3, 1924 |title=The Rise of Belle Baker |url=https://search.findmypast.com/search/us-and-world-newspapers/page/view/384516716 |work=Chicago Sentinel }}{{Dead link|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> უკიდურეს სიღარიბეში დაბადებული, ბეიქერი ვერ დადიოდა სკოლაში და 6 წლიდანვე იძულებული გახდა ქარხანაში ემუშავა.<ref>{{Cite news |last=Rosenberg |first=Murray |date=April 2, 1932 |title=Radio Rays |url=https://www.newspapers.com/image/542653720/?match=1 |access-date=February 17, 2024 |work=The Brooklyn Citizen |pages=3}}</ref> ბეიქერმა სცენაზე გამოსვლა 11 წლის ასაკში დაიწყო, სადაც მას მიაგნო იდიშური თეატრის მენეჯერმა [[იაკობ ადლერი|იაკობ ადლერ]]მა. ვოდევილში მისი მენეჯერი იყო [[ლიუ ლესლი]], რომელიც მოგვიანებით ბეიქერის პირველი ქმარი გახდა.<ref>{{Cite news |last=Rosenberg |first=Murray |date=April 2, 1932 |title=Radio Rays |url=https://www.newspapers.com/image/542653720/?match=1 |access-date=February 17, 2024 |work=The Brooklyn Citizen |pages=3}}</ref> ვოდევილში პირველად გამოვიდა [[სკრენტონი|სკრენტონ]]ში, [[პენსილვანია]]ში, 15 წლის ასაკში. [[1911]] წელს გამოვიდა ოსკარ ჰამერსტეინ I-ის ვიქტორია თეატრში, თუმცა მისი შესრულება ცუდად შეფასდა, ძირითადად სიმღერების არასწორი არჩევანის გამო. 17 წლისთვის უკვე სახელიც განთქმული ჰქონდა. მის ერთ-ერთ პირველ ჰიტს წარმოადგენდა „Cohen Owes Me $97".<ref>{{Cite book |last=S.D. |first=Trav |title=No Applause -- Just Throw Money: The Book That Made Vaudeville Famous |publisher=Farrar, Straus and Giroux |year=2006 |pages=178 |language=English}}</ref> ==ბროდვეი და კინო== ბეიქერმა იყო პირველი,ვინც შეასრულა სიმღერა „ელი, ელი". სიმღერა თავდაპირველად დაწერა ცნობილმა ებრაელმა კომპოზიტორმა, სპეციალურად ბეიქერის სპექტაკლის როლისთვის. სპექტაკლში დედა ჯვარს ეცემა და ბეიქერი პირველ სტრიქონს ინგლისურად მღერის („ღმერთო, ღმერთო, რატომ მიმატოვე?"). იმ დროის არაებრაელები ფიქრობდნენ, რომ ეს ებრაული ლოცვის სამგალობლო ვერსია იყო. სიმღერა იმდროინდელ ერთ-ერთ ყველაზე პოპულარულ ნაწარმოებად იქცა. მოგვიანებით ის შეასრულეს [[ჯონ მაკკორმაქ]]მა, [[ჯონ სტილი|ჯონ სტილ]]მა და [[დოროთი ჯარდონ]]მა.<ref>{{Cite web |title=Times Union 02 Apr 1922, page 23 |url=https://www.newspapers.com/image/556110076/ |access-date=2024-02-19 |website=Newspapers.com |language=en}}</ref> [[1926]] წელს ბეიქერი თამაშობდა მთავარ როლს სპექტაკლში სახელად „ბეტსი". ბეიქერი ასრულებდა კიცელების სახელობის ებრაული ოჯახის უფროსი ქალიშვილი ბეტსის როლს. ბეიქერმა „ბეტსიში" შეასრულა სიმღერა „ლურჯი ცა". სიმღერამ დიდი აჟიოტაჟი გამოიწვია.<ref>{{Cite book |last=Hischak |first=Thomas |title=Broadway Plays and Musicals: Descriptions and Essential Facts of More Than 14,000 Shows Through 2007 |date=2009 |publisher=McFarland, Incorporated, Publishers |pages=41}}</ref> იმავე წელს ბეიქერმა პირველმა შეასრულა სიმღერა „ჩემი ებრაული მამა". სიმღერა კიდევ უფრო ცნობილი გახადა [[სოფი ტაქერი|სოფი ტაქერ]]მა, ხოლო გაავრცელა [[ბეირი სისტერს]]მა.სიმღერამ მთელ მსოფლიოში ისეთი პოპულარობა მოიპოვა, რომ ნაცისტური გერმანია იძულებული გახდა ის აეკრძალა. [[საკონცენტრაციო ბანაკი|საკონცენტრაციო ბანაკები]]ში ებრაელი პატიმრები ამ სიმღერასმღეროდნენ.<ref>{{Cite web |last=Blakemore |first=Erin |date=May 20, 2019 |title=How a Sentimental Yiddish Song Became a Worldwide Hit—and a Nazi Target |url=https://www.history.com/news/jewish-song-sophie-tucker-nazi-holocaust |website=history.com}}</ref> ბეიქერს მოკლე კინოკარიერა ჰქონდა — იმ პერიოდში, როდესაც მუნჯ კინო ადგილს უთმობდა ტექნიკოლორის მუსიკალურ ტოქი-ფილმებს. კინოში დებიუტი 1929 წლის ტოქი-ფილმ „სიყვარულის სიმღერით" გახდა. ფილმი დღემდე შემონახულია და ფილმის ფესტივალებზე ნაჩვენებია, მაგრამ DVD-ზე არ გამოცემულა. „სიყვარულის სიმღერაში" ბეიქერი ასრულებს ორ სიმღერას, რომლებიც მის ქმარს ეკუთვნოდა: „ვდგავარ მთვარის შუქში (ვესაუბრები ვარსკვლავებს)" და „წაიღე ყველაფერი, მხოლოდ შენ არ წახვიდე". კიდევ იმონაწილევა ორ ფილმში: „ჩარინგ ქროს როუდი" ([[1935]]) და „ატლანტიქ სიტი" ([[1944]]). ==რადიო== ბეიქერი ადრეულ ეტაპზე შეუდგა რადიოს ათვისებას და 1930-იანების დასაწყისში საკუთარ რადიო გადაცემას უძღვებოდა. [[1932]] წელს ბეიქერი CBS-ის ჯეკ დენის რადიო გადაცემის მუდმივ სტუმრად იქცა.<ref>{{cite news |last1=Doran |first1=Dorothy |title=Belle Baker, Denny Join In Broadcasts |url=https://www.newspapers.com/clip/49421251/the-akron-beacon-journal/ |accessdate=April 24, 2020 |work=The Akron Beacon Journal |date=February 19, 1932 |location=Ohio, Akron |page=33}}</ref>. ==შეხედულებები და საქველმოქმედო საქმიანობა== ბეიქერი [[სიონიზმი]]ს მომხრე იყო. [[1924]] წელს მან განაცხადა: „მე [[სიონიზმი]]ს მტკიცე მხარდამჭერი ვარ. მჯერა, რომ ებრაელ ხალხს საკუთარი სამშობლო უნდა ჰქონდეს. ეს ის ლოცვაა, რომელიც ჩვენმა მამებმა საუკუნეების განმავლობაში გაიმეორეს.""<ref>{{Cite news |last=Bril |first=Ray |date=October 3, 1924 |title=The Rise of Belle Baker |work=The Sentinel}}</ref> [[1935]] წელს ბეიქერმა ინგლისში კონცერტი გამართა ნაცისტური დევნისგან გაქცეული ებრაელების სასარგებლოდ.<ref>{{Cite news |last=Neumark |first=Martha |date=August 29, 1935 |title=Lights of New York |url=https://www.nli.org.il/en/newspapers/cgs/1935/08/29/01/article/55/?srpos=35&e=-------en-20--21--img-txIN%7ctxTI-belle+baker-------------1 |work=The Sentinel |pages=24}}</ref> სიკვდილამდე რამდენიმე წლით ადრე, მან „Irving Place-ის Sons of Israel“ კრებულის გახსნაზე რამდენიმე სიმღერა შეასრულა, ამერიკულ-ებრაული კომიტეტის პრეზიდენტ, [[რაბინ ირვინგ მილერი|რაბინ ირვინგ მილერ]]თან ერთად.<ref>{{Cite web |title=Newsday (Suffolk Edition) 27 Mar 1950, page 14 |url=https://www.newspapers.com/image/712790127/ |access-date=2024-02-19 |website=Newspapers.com |language=en}}</ref> ==პირადი ცხოვრება== ბეიქერი პირველად [[1913]] წელს დაქორწინდა ლიუ ლესლიზე. თუმცა წყვილი [[1918]] წელს განქორწინდა. 1919 წელს მან ცოლად შეირთო მორის აბრაჰამსი,[15] წარმატებული რუსულ-ამერიკელი კომპოზიტორი. 1931 წელს აბრაჰამსის გარდაცვალების შემდეგ ბეიქერი მხოლოდ რადიოთი შემოიფარგლა. 21 სექტემბერს, 1937 წელს, მან კვლავ იქორწინა — ელიას შუგარმანთან, სათეატრო ვაჭრობის ჟურნალ Billboard-ის რედაქტორთან. წყვილი 1941 წელს განქორწინდა. ბეიქერმა სიკვდილამდე ორი წლით ადრე, 1955 წელს, ერთი ტელეგამოსვლა გახადა „This Is Your Life"-ში.[16] ბეიქერის ოჯახის ბევრი წევრი მოგვიანებით შოუბიზნესში ჩაება. მისი ძმა, ირვინგ ბეკერი, დაქორწინდა სცენის მსახიობ ვინი ფილიპსზე და გახდა „Tobacco Road"-ის გასტრულური წარმოდგენების გზის მენეჯერი.[17] ბროდვეის მსახიობი მარილინ კუპერი მისი დისშვილი იყო.[18] ==მემკვიდრეობა== ბეიქერს თავისი სიცოცხლის განმავლობაში სახელი განთქმული ჰქონდა. ბეიქერის ბევრი სიმღერა, მათ შორის „ჩემი ებრაული მამა", „ლურჯი ცა" და „All of Me", დღესაც პოპულარულია. == სქოლიო == {{სქოლიო}} q6imhk764unyo1weqf4zbjge8r1tz69 5406432 5406364 2026-06-03T17:50:39Z Eletskh-QR 175175 5406432 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Eletskh-QR|Eletskh-QR]].|2|06|2026}} {{ინფოდაფა მუსიკოსი | სახელი = ბელ ბეიქერი | ფოტო = | წარწერა = Baker in 1919 | დაიბადა = {{birth date|1893|12|25|mf=yes}} | დაბადების ადგილი = [[ნიუ-იორკი]] | death_date = {{death date and age|1957|4|29|1893|12|25|mf=yes}} | death_place = [[Los Angeles]], [[California]], U.S. | instrument = [[Singing|Vocals]] | genre = [[Jazz]]<br/>[[Vaudeville]] |საქმიანობა = [[მომღერალი]], [[მსახიობი]] | აქტიურობის წლები = 1904–1955 }} '''ბელ ბეიქერი''' ([[ინგლისური ენა|ინგლ]].Belle Baker;დ.[[25 დეკემბერი]], [[1893]],<ref>Although Baker shaved off as many as five years from her age (her gravestone cites 1898), she was born in 1893, as confirmed by the 1915 New York census, which required the censee's age as of June 1, 1915, and lists [https://familysearch.org/ark:/61903/1:1:K9LH-L7V Belle Leslie], living with her husband Louis and his family, as 21 years of age. She would turn 22 in December 1915.</ref> გ.[[29 აპრილი]], [[1957]],) — [[ებრაელები|ებრაელ]]-[[ამერიკელი]] [[მომღერალი]], [[მსახიობი]] და [[ვოდევილი]]ს შემსრულებელი. ბეიქერმა იყო პირველი, რომელმაც შეასრულა ირვინგ ბერლინის სიმღერა„ლურჯი ცა" და „ჩემი ებრაული მამა". რადიოს ადრეული ათვისების მხრივ, ბეიქერმა [[1930]]-იანებში უმასპინძლა საკუთარ რადიო გადაცემას. [[ედი კანტორი|ედი კანტორ]]მა მას უწოდა „დაინა შორი, პეტი ფეიჯი, პეგი ლი, ჯუდი გარლანდი — ყველა ერთად."<ref>[http://movies2.nytimes.com/mem/movies/review.html?title1=Song%20of%20Love%2c%20The&title2=&reviewer=MORDAUNT%20HALL&pdate=19291114&v_id=111032 Mordaunt Hall review of ''Song of Love''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170510080646/http://movies2.nytimes.com/mem/movies/review.html?title1=Song%20of%20Love%2c%20The&title2=&reviewer=MORDAUNT%20HALL&pdate=19291114&v_id=111032 |date=May 10, 2017 }}, nytimes.com, November 14, 1929; accessed August 5, 2015.</ref> ==ადრეული ცხოვრება== ბეიქერი დაიბადა ბელა ბეკერის სახელით [[1893]] წელს [[ნიუ-იორკი|ნიუ-იორკშ]]ი, რუსულ-ებრაულ ოჯახში, რომელიც თავდაპირველად [[ლიტვა|ლიტვი]]ს ქალაქ [[აკმიანე]]დან იყო. დედამისი ქრონიკულად ავად იყო.<ref>{{Cite news |date=October 3, 1924 |title=The Rise of Belle Baker |url=https://search.findmypast.com/search/us-and-world-newspapers/page/view/384516716 |work=Chicago Sentinel }}{{Dead link|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> უკიდურეს სიღარიბეში დაბადებული ბეიქერი სკოლაში ვერ დადიოდა და 6 წლიდანვე იძულებული გახდა ქარხანაში ემუშავა.<ref>{{Cite news |last=Rosenberg |first=Murray |date=April 2, 1932 |title=Radio Rays |url=https://www.newspapers.com/image/542653720/?match=1 |access-date=February 17, 2024 |work=The Brooklyn Citizen |pages=3}}</ref> ბეიქერმა სცენაზე გამოსვლა 11 წლის ასაკში დაიწყო, სადაც მას მიაგნო იდიშური თეატრის მენეჯერმა [[იაკობ ადლერი|იაკობ ადლერ]]მა. ვოდევილში მისი მენეჯერი იყო [[ლიუ ლესლი]], რომელიც მოგვიანებით ბეიქერის პირველი ქმარი გახდა.<ref>{{Cite news |last=Rosenberg |first=Murray |date=April 2, 1932 |title=Radio Rays |url=https://www.newspapers.com/image/542653720/?match=1 |access-date=February 17, 2024 |work=The Brooklyn Citizen |pages=3}}</ref> ვოდევილში პირველად გამოვიდა [[სკრენტონი|სკრენტონ]]ში, [[პენსილვანია]]ში, 15 წლის ასაკში. [[1911]] წელს გამოვიდა ოსკარ ჰამერსტეინ I-ის ვიქტორია თეატრში, თუმცა მისი შესრულება ცუდად შეფასდა, ძირითადად სიმღერების არასწორი არჩევანის გამო. 17 წლისთვის უკვე სახელიც განთქმული ჰქონდა. მის ერთ-ერთ პირველ ჰიტს წარმოადგენდა „Cohen Owes Me $97".<ref>{{Cite book |last=S.D. |first=Trav |title=No Applause -- Just Throw Money: The Book That Made Vaudeville Famous |publisher=Farrar, Straus and Giroux |year=2006 |pages=178 |language=English}}</ref> ==ბროდვეი და კინო== ბეიქერმა იყო პირველი,ვინც შეასრულა სიმღერა „ელი, ელი". სიმღერა თავდაპირველად დაწერა ცნობილმა ებრაელმა კომპოზიტორმა, სპეციალურად ბეიქერის სპექტაკლის როლისთვის. სპექტაკლში დედა ჯვარს ეცემა და ბეიქერი პირველ სტრიქონს ინგლისურად მღერის („ღმერთო, ღმერთო, რატომ მიმატოვე?"). იმ დროის არაებრაელები ფიქრობდნენ, რომ ეს ებრაული ლოცვის სამგალობლო ვერსია იყო. სიმღერა იმდროინდელ ერთ-ერთ ყველაზე პოპულარულ ნაწარმოებად იქცა. მოგვიანებით ის შეასრულეს [[ჯონ მაკკორმაქ]]მა, [[ჯონ სტილი|ჯონ სტილ]]მა და [[დოროთი ჯარდონ]]მა.<ref>{{Cite web |title=Times Union 02 Apr 1922, page 23 |url=https://www.newspapers.com/image/556110076/ |access-date=2024-02-19 |website=Newspapers.com |language=en}}</ref> [[1926]] წელს ბეიქერი თამაშობდა მთავარ როლს სპექტაკლში სახელად „ბეტსი". ბეიქერი ასრულებდა კიცელების სახელობის ებრაული ოჯახის უფროსი ქალიშვილი ბეტსის როლს. ბეიქერმა „ბეტსიში" შეასრულა სიმღერა „ლურჯი ცა". სიმღერამ დიდი აჟიოტაჟი გამოიწვია.<ref>{{Cite book |last=Hischak |first=Thomas |title=Broadway Plays and Musicals: Descriptions and Essential Facts of More Than 14,000 Shows Through 2007 |date=2009 |publisher=McFarland, Incorporated, Publishers |pages=41}}</ref> იმავე წელს ბეიქერმა პირველმა შეასრულა სიმღერა „ჩემი ებრაული მამა". სიმღერა კიდევ უფრო ცნობილი გახადა [[სოფი ტაქერი|სოფი ტაქერ]]მა, ხოლო გაავრცელა [[ბეირი სისტერს]]მა.სიმღერამ მთელ მსოფლიოში ისეთი პოპულარობა მოიპოვა, რომ ნაცისტური გერმანია იძულებული გახდა ის აეკრძალა. [[საკონცენტრაციო ბანაკი|საკონცენტრაციო ბანაკები]]ში ებრაელი პატიმრები ამ სიმღერასმღეროდნენ.<ref>{{Cite web |last=Blakemore |first=Erin |date=May 20, 2019 |title=How a Sentimental Yiddish Song Became a Worldwide Hit—and a Nazi Target |url=https://www.history.com/news/jewish-song-sophie-tucker-nazi-holocaust |website=history.com}}</ref> ბეიქერს მოკლე კინოკარიერა ჰქონდა. კინოში პირველად 1929 წელს იმონაწილევა, კინოს სახელწოდება „სიყვარულის სიმღერაა“. ფილმი დღემდე შემონახულია და ფილმის ფესტივალებზეა ნაჩვენები, მაგრამ DVD-ზე არ გამოცემულა. „სიყვარულის სიმღერაში" ბეიქერი ასრულებს ორ სიმღერას, რომლებიც მის ქმარს ეკუთვნოდა: „ვდგავარ მთვარის შუქში (ვესაუბრები ვარსკვლავებს)" და „წაიღე ყველაფერი, მხოლოდ შენ არ წახვიდე". კიდევ იმონაწილევა ორ ფილმში: „ჩარინგ ქროს როუდი" ([[1935]]) და „ატლანტიქ სიტი" ([[1944]]). ==რადიო== ბეიქერი ადრეულ ეტაპზე შეუდგა რადიოს ათვისებას და 1930-იანების დასაწყისში საკუთარ რადიო გადაცემას უძღვებოდა. [[1932]] წელს ბეიქერი CBS-ის ჯეკ დენის რადიო გადაცემის მუდმივ სტუმრად იქცა.<ref>{{cite news |last1=Doran |first1=Dorothy |title=Belle Baker, Denny Join In Broadcasts |url=https://www.newspapers.com/clip/49421251/the-akron-beacon-journal/ |accessdate=April 24, 2020 |work=The Akron Beacon Journal |date=February 19, 1932 |location=Ohio, Akron |page=33}}</ref>. ==შეხედულებები და საქველმოქმედო საქმიანობა== ბეიქერი [[სიონიზმი]]ს მომხრე იყო. [[1924]] წელს მან განაცხადა: „მე [[სიონიზმი]]ს მტკიცე მხარდამჭერი ვარ. მჯერა, რომ ებრაელ ხალხს საკუთარი სამშობლო უნდა ჰქონდეს. ეს ის ლოცვაა, რომელიც ჩვენმა მამებმა საუკუნეების განმავლობაში გაიმეორეს.""<ref>{{Cite news |last=Bril |first=Ray |date=October 3, 1924 |title=The Rise of Belle Baker |work=The Sentinel}}</ref> [[1935]] წელს ბეიქერმა ინგლისში კონცერტი გამართა ნაცისტური დევნისგან გაქცეული ებრაელების სასარგებლოდ.<ref>{{Cite news |last=Neumark |first=Martha |date=August 29, 1935 |title=Lights of New York |url=https://www.nli.org.il/en/newspapers/cgs/1935/08/29/01/article/55/?srpos=35&e=-------en-20--21--img-txIN%7ctxTI-belle+baker-------------1 |work=The Sentinel |pages=24}}</ref> სიკვდილამდე რამდენიმე წლით ადრე, მან „Irving Place-ის Sons of Israel“ კრებულის გახსნაზე რამდენიმე სიმღერა შეასრულა, ამერიკულ-ებრაული კომიტეტის პრეზიდენტ, [[რაბინ ირვინგ მილერი|რაბინ ირვინგ მილერ]]თან ერთად.<ref>{{Cite web |title=Newsday (Suffolk Edition) 27 Mar 1950, page 14 |url=https://www.newspapers.com/image/712790127/ |access-date=2024-02-19 |website=Newspapers.com |language=en}}</ref> ==პირადი ცხოვრება== ბეიქერი პირველად [[1913]] წელს დაქორწინდა ლიუ ლესლიზე. თუმცა წყვილი [[1918]] წელს განქორწინდა. 1919 წელს იქორწინა მორის აბრაჰამსი,<ref name="v">{{cite book |last1=Cullen |first1=Frank |last2=Hackman |first2=Florence |last3=McNeilly |first3=Donald |title=Vaudeville old & new: an encyclopedia of variety performances in America |year=2007 |publisher=Psychology Press |isbn=978-0-415-93853-2 |url=https://books.google.com/books?id=XFnfnKg6BcAC&q=%22Some+like+Jolson+and+Bayes+sometimes%22&pg=PA55 |accessdate=April 24, 2020 |language=en}}</ref> წარმატებული რუსულ-ამერიკელი კომპოზიტორი. 1931 წელს აბრაჰამსის გარდაცვალა. [[1937]] წლის [[21 სექტემბერი|21 სექტემბერ]]ს,კვლავ იქორწინა [[ელიას შუგარმან]]ზე. წყვილი [[1941]] წელს განქორწინდა. ==მემკვიდრეობა== ბეიქერს თავისი სიცოცხლის განმავლობაში სახელი განთქმული ჰქონდა. ბეიქერის ბევრი სიმღერა, მათ შორის „ჩემი ებრაული მამა", „ლურჯი ცა" და „All of Me", დღესაც პოპულარულია. == სქოლიო == {{სქოლიო}} ==Eრესურსები ინტერნეტში== {{Portal|Biography}} {{commons category|Belle Baker}} *{{IMDb name|0048252}} *{{IBDB name}} *{{Find a Grave|7082896}}<!--Gravestone has wrong year of birth--> *[https://archive.org/details/TheNearlyCompleteWorksOfBelleBaker Belle Baker at the Internet Archive] {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:ბეიქერ, ბელ}} 1u1enlaoh5ekqlb67dfqg244vs8ef7w 5406433 5406432 2026-06-03T17:52:15Z Eletskh-QR 175175 5406433 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მუსიკოსი | სახელი = ბელ ბეიქერი | ფოტო = | წარწერა = Baker in 1919 | დაიბადა = {{birth date|1893|12|25|mf=yes}} | დაბადების ადგილი = [[ნიუ-იორკი]] | death_date = {{death date and age|1957|4|29|1893|12|25|mf=yes}} | death_place = [[Los Angeles]], [[California]], U.S. | instrument = [[Singing|Vocals]] | genre = [[Jazz]]<br/>[[Vaudeville]] |საქმიანობა = [[მომღერალი]], [[მსახიობი]] | აქტიურობის წლები = 1904–1955 }} '''ბელ ბეიქერი''' ([[ინგლისური ენა|ინგლ]].Belle Baker;დ.[[25 დეკემბერი]], [[1893]],<ref>Although Baker shaved off as many as five years from her age (her gravestone cites 1898), she was born in 1893, as confirmed by the 1915 New York census, which required the censee's age as of June 1, 1915, and lists [https://familysearch.org/ark:/61903/1:1:K9LH-L7V Belle Leslie], living with her husband Louis and his family, as 21 years of age. She would turn 22 in December 1915.</ref> გ.[[29 აპრილი]], [[1957]],) — [[ებრაელები|ებრაელ]]-[[ამერიკელი]] [[მომღერალი]], [[მსახიობი]] და [[ვოდევილი]]ს შემსრულებელი. ბეიქერმა იყო პირველი, რომელმაც შეასრულა ირვინგ ბერლინის სიმღერა„ლურჯი ცა" და „ჩემი ებრაული მამა". რადიოს ადრეული ათვისების მხრივ, ბეიქერმა [[1930]]-იანებში უმასპინძლა საკუთარ რადიო გადაცემას. [[ედი კანტორი|ედი კანტორ]]მა მას უწოდა „დაინა შორი, პეტი ფეიჯი, პეგი ლი, ჯუდი გარლანდი — ყველა ერთად."<ref>[http://movies2.nytimes.com/mem/movies/review.html?title1=Song%20of%20Love%2c%20The&title2=&reviewer=MORDAUNT%20HALL&pdate=19291114&v_id=111032 Mordaunt Hall review of ''Song of Love''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170510080646/http://movies2.nytimes.com/mem/movies/review.html?title1=Song%20of%20Love%2c%20The&title2=&reviewer=MORDAUNT%20HALL&pdate=19291114&v_id=111032 |date=May 10, 2017 }}, nytimes.com, November 14, 1929; accessed August 5, 2015.</ref> ==ადრეული ცხოვრება== ბეიქერი დაიბადა ბელა ბეკერის სახელით [[1893]] წელს [[ნიუ-იორკი|ნიუ-იორკშ]]ი, რუსულ-ებრაულ ოჯახში, რომელიც თავდაპირველად [[ლიტვა|ლიტვი]]ს ქალაქ [[აკმიანე]]დან იყო. დედამისი ქრონიკულად ავად იყო.<ref>{{Cite news |date=October 3, 1924 |title=The Rise of Belle Baker |url=https://search.findmypast.com/search/us-and-world-newspapers/page/view/384516716 |work=Chicago Sentinel }}{{Dead link|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> უკიდურეს სიღარიბეში დაბადებული ბეიქერი სკოლაში ვერ დადიოდა და 6 წლიდანვე იძულებული გახდა ქარხანაში ემუშავა.<ref>{{Cite news |last=Rosenberg |first=Murray |date=April 2, 1932 |title=Radio Rays |url=https://www.newspapers.com/image/542653720/?match=1 |access-date=February 17, 2024 |work=The Brooklyn Citizen |pages=3}}</ref> ბეიქერმა სცენაზე გამოსვლა 11 წლის ასაკში დაიწყო, სადაც მას მიაგნო იდიშური თეატრის მენეჯერმა [[იაკობ ადლერი|იაკობ ადლერ]]მა. ვოდევილში მისი მენეჯერი იყო [[ლიუ ლესლი]], რომელიც მოგვიანებით ბეიქერის პირველი ქმარი გახდა.<ref>{{Cite news |last=Rosenberg |first=Murray |date=April 2, 1932 |title=Radio Rays |url=https://www.newspapers.com/image/542653720/?match=1 |access-date=February 17, 2024 |work=The Brooklyn Citizen |pages=3}}</ref> ვოდევილში პირველად გამოვიდა [[სკრენტონი|სკრენტონ]]ში, [[პენსილვანია]]ში, 15 წლის ასაკში. [[1911]] წელს გამოვიდა ოსკარ ჰამერსტეინ I-ის ვიქტორია თეატრში, თუმცა მისი შესრულება ცუდად შეფასდა, ძირითადად სიმღერების არასწორი არჩევანის გამო. 17 წლისთვის უკვე სახელიც განთქმული ჰქონდა. მის ერთ-ერთ პირველ ჰიტს წარმოადგენდა „Cohen Owes Me $97".<ref>{{Cite book |last=S.D. |first=Trav |title=No Applause -- Just Throw Money: The Book That Made Vaudeville Famous |publisher=Farrar, Straus and Giroux |year=2006 |pages=178 |language=English}}</ref> ==ბროდვეი და კინო== ბეიქერმა იყო პირველი,ვინც შეასრულა სიმღერა „ელი, ელი". სიმღერა თავდაპირველად დაწერა ცნობილმა ებრაელმა კომპოზიტორმა, სპეციალურად ბეიქერის სპექტაკლის როლისთვის. სპექტაკლში დედა ჯვარს ეცემა და ბეიქერი პირველ სტრიქონს ინგლისურად მღერის („ღმერთო, ღმერთო, რატომ მიმატოვე?"). იმ დროის არაებრაელები ფიქრობდნენ, რომ ეს ებრაული ლოცვის სამგალობლო ვერსია იყო. სიმღერა იმდროინდელ ერთ-ერთ ყველაზე პოპულარულ ნაწარმოებად იქცა. მოგვიანებით ის შეასრულეს [[ჯონ მაკკორმაქ]]მა, [[ჯონ სტილი|ჯონ სტილ]]მა და [[დოროთი ჯარდონ]]მა.<ref>{{Cite web |title=Times Union 02 Apr 1922, page 23 |url=https://www.newspapers.com/image/556110076/ |access-date=2024-02-19 |website=Newspapers.com |language=en}}</ref> [[1926]] წელს ბეიქერი თამაშობდა მთავარ როლს სპექტაკლში სახელად „ბეტსი". ბეიქერი ასრულებდა კიცელების სახელობის ებრაული ოჯახის უფროსი ქალიშვილი ბეტსის როლს. ბეიქერმა „ბეტსიში" შეასრულა სიმღერა „ლურჯი ცა". სიმღერამ დიდი აჟიოტაჟი გამოიწვია.<ref>{{Cite book |last=Hischak |first=Thomas |title=Broadway Plays and Musicals: Descriptions and Essential Facts of More Than 14,000 Shows Through 2007 |date=2009 |publisher=McFarland, Incorporated, Publishers |pages=41}}</ref> იმავე წელს ბეიქერმა პირველმა შეასრულა სიმღერა „ჩემი ებრაული მამა". სიმღერა კიდევ უფრო ცნობილი გახადა [[სოფი ტაქერი|სოფი ტაქერ]]მა, ხოლო გაავრცელა [[ბეირი სისტერს]]მა.სიმღერამ მთელ მსოფლიოში ისეთი პოპულარობა მოიპოვა, რომ ნაცისტური გერმანია იძულებული გახდა ის აეკრძალა. [[საკონცენტრაციო ბანაკი|საკონცენტრაციო ბანაკები]]ში ებრაელი პატიმრები ამ სიმღერასმღეროდნენ.<ref>{{Cite web |last=Blakemore |first=Erin |date=May 20, 2019 |title=How a Sentimental Yiddish Song Became a Worldwide Hit—and a Nazi Target |url=https://www.history.com/news/jewish-song-sophie-tucker-nazi-holocaust |website=history.com}}</ref> ბეიქერს მოკლე კინოკარიერა ჰქონდა. კინოში პირველად [[1929]] წელს იმონაწილევა, კინოს სახელწოდება „სიყვარულის სიმღერაა“. ფილმი დღემდე შემონახულია და ფილმის ფესტივალებზეა ნაჩვენები, მაგრამ DVD-ზე არ გამოცემულა. „სიყვარულის სიმღერაში" ბეიქერი ასრულებს ორ სიმღერას, რომლებიც მის ქმარს ეკუთვნოდა: „ვდგავარ მთვარის შუქში (ვესაუბრები ვარსკვლავებს)" და „წაიღე ყველაფერი, მხოლოდ შენ არ წახვიდე". კიდევ იმონაწილევა ორ ფილმში: „ჩარინგ ქროს როუდი" ([[1935]]) და „ატლანტიქ სიტი" ([[1944]]). ==რადიო== ბეიქერი ადრეულ ეტაპზე შეუდგა რადიოს ათვისებას და 1930-იანების დასაწყისში საკუთარ რადიო გადაცემას უძღვებოდა. [[1932]] წელს ბეიქერი CBS-ის ჯეკ დენის რადიო გადაცემის მუდმივ სტუმრად იქცა.<ref>{{cite news |last1=Doran |first1=Dorothy |title=Belle Baker, Denny Join In Broadcasts |url=https://www.newspapers.com/clip/49421251/the-akron-beacon-journal/ |accessdate=April 24, 2020 |work=The Akron Beacon Journal |date=February 19, 1932 |location=Ohio, Akron |page=33}}</ref>. ==შეხედულებები და საქველმოქმედო საქმიანობა== ბეიქერი [[სიონიზმი]]ს მომხრე იყო. [[1924]] წელს მან განაცხადა: „მე [[სიონიზმი]]ს მტკიცე მხარდამჭერი ვარ. მჯერა, რომ ებრაელ ხალხს საკუთარი სამშობლო უნდა ჰქონდეს. ეს ის ლოცვაა, რომელიც ჩვენმა მამებმა საუკუნეების განმავლობაში გაიმეორეს.""<ref>{{Cite news |last=Bril |first=Ray |date=October 3, 1924 |title=The Rise of Belle Baker |work=The Sentinel}}</ref> [[1935]] წელს ბეიქერმა ინგლისში კონცერტი გამართა ნაცისტური დევნისგან გაქცეული ებრაელების სასარგებლოდ.<ref>{{Cite news |last=Neumark |first=Martha |date=August 29, 1935 |title=Lights of New York |url=https://www.nli.org.il/en/newspapers/cgs/1935/08/29/01/article/55/?srpos=35&e=-------en-20--21--img-txIN%7ctxTI-belle+baker-------------1 |work=The Sentinel |pages=24}}</ref> სიკვდილამდე რამდენიმე წლით ადრე, მან „Irving Place-ის Sons of Israel“ კრებულის გახსნაზე რამდენიმე სიმღერა შეასრულა, ამერიკულ-ებრაული კომიტეტის პრეზიდენტ, [[რაბინ ირვინგ მილერი|რაბინ ირვინგ მილერ]]თან ერთად.<ref>{{Cite web |title=Newsday (Suffolk Edition) 27 Mar 1950, page 14 |url=https://www.newspapers.com/image/712790127/ |access-date=2024-02-19 |website=Newspapers.com |language=en}}</ref> ==პირადი ცხოვრება== ბეიქერი პირველად [[1913]] წელს დაქორწინდა ლიუ ლესლიზე. თუმცა წყვილი [[1918]] წელს განქორწინდა. [[1919]] წელს იქორწინა მორის აბრაჰამსი,<ref name="v">{{cite book |last1=Cullen |first1=Frank |last2=Hackman |first2=Florence |last3=McNeilly |first3=Donald |title=Vaudeville old & new: an encyclopedia of variety performances in America |year=2007 |publisher=Psychology Press |isbn=978-0-415-93853-2 |url=https://books.google.com/books?id=XFnfnKg6BcAC&q=%22Some+like+Jolson+and+Bayes+sometimes%22&pg=PA55 |accessdate=April 24, 2020 |language=en}}</ref> წარმატებული რუსულ-ამერიკელი კომპოზიტორი. [[1931]] წელს აბრაჰამსის გარდაცვალა. [[1937]] წლის [[21 სექტემბერი|21 სექტემბერ]]ს,კვლავ იქორწინა [[ელიას შუგარმან]]ზე. წყვილი [[1941]] წელს განქორწინდა. ==მემკვიდრეობა== ბეიქერს თავისი სიცოცხლის განმავლობაში სახელი განთქმული ჰქონდა. ბეიქერის ბევრი სიმღერა, მათ შორის „ჩემი ებრაული მამა", „ლურჯი ცა" და „All of Me", დღესაც პოპულარულია. == სქოლიო == {{სქოლიო}} ==რესურსები ინტერნეტში== {{Portal|Biography}} {{commons category|Belle Baker}} *{{IMDb name|0048252}} *{{IBDB name}} *{{Find a Grave|7082896}}<!--Gravestone has wrong year of birth--> *[https://archive.org/details/TheNearlyCompleteWorksOfBelleBaker Belle Baker at the Internet Archive] {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:ბეიქერ, ბელ}} kqrv3e4594ssu1j4748l4v0saahn40l 5406435 5406433 2026-06-03T17:53:11Z Eletskh-QR 175175 დაემატა [[კატეგორია:დაბადებული 1893]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5406435 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მუსიკოსი | სახელი = ბელ ბეიქერი | ფოტო = | წარწერა = Baker in 1919 | დაიბადა = {{birth date|1893|12|25|mf=yes}} | დაბადების ადგილი = [[ნიუ-იორკი]] | death_date = {{death date and age|1957|4|29|1893|12|25|mf=yes}} | death_place = [[Los Angeles]], [[California]], U.S. | instrument = [[Singing|Vocals]] | genre = [[Jazz]]<br/>[[Vaudeville]] |საქმიანობა = [[მომღერალი]], [[მსახიობი]] | აქტიურობის წლები = 1904–1955 }} '''ბელ ბეიქერი''' ([[ინგლისური ენა|ინგლ]].Belle Baker;დ.[[25 დეკემბერი]], [[1893]],<ref>Although Baker shaved off as many as five years from her age (her gravestone cites 1898), she was born in 1893, as confirmed by the 1915 New York census, which required the censee's age as of June 1, 1915, and lists [https://familysearch.org/ark:/61903/1:1:K9LH-L7V Belle Leslie], living with her husband Louis and his family, as 21 years of age. She would turn 22 in December 1915.</ref> გ.[[29 აპრილი]], [[1957]],) — [[ებრაელები|ებრაელ]]-[[ამერიკელი]] [[მომღერალი]], [[მსახიობი]] და [[ვოდევილი]]ს შემსრულებელი. ბეიქერმა იყო პირველი, რომელმაც შეასრულა ირვინგ ბერლინის სიმღერა„ლურჯი ცა" და „ჩემი ებრაული მამა". რადიოს ადრეული ათვისების მხრივ, ბეიქერმა [[1930]]-იანებში უმასპინძლა საკუთარ რადიო გადაცემას. [[ედი კანტორი|ედი კანტორ]]მა მას უწოდა „დაინა შორი, პეტი ფეიჯი, პეგი ლი, ჯუდი გარლანდი — ყველა ერთად."<ref>[http://movies2.nytimes.com/mem/movies/review.html?title1=Song%20of%20Love%2c%20The&title2=&reviewer=MORDAUNT%20HALL&pdate=19291114&v_id=111032 Mordaunt Hall review of ''Song of Love''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170510080646/http://movies2.nytimes.com/mem/movies/review.html?title1=Song%20of%20Love%2c%20The&title2=&reviewer=MORDAUNT%20HALL&pdate=19291114&v_id=111032 |date=May 10, 2017 }}, nytimes.com, November 14, 1929; accessed August 5, 2015.</ref> ==ადრეული ცხოვრება== ბეიქერი დაიბადა ბელა ბეკერის სახელით [[1893]] წელს [[ნიუ-იორკი|ნიუ-იორკშ]]ი, რუსულ-ებრაულ ოჯახში, რომელიც თავდაპირველად [[ლიტვა|ლიტვი]]ს ქალაქ [[აკმიანე]]დან იყო. დედამისი ქრონიკულად ავად იყო.<ref>{{Cite news |date=October 3, 1924 |title=The Rise of Belle Baker |url=https://search.findmypast.com/search/us-and-world-newspapers/page/view/384516716 |work=Chicago Sentinel }}{{Dead link|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> უკიდურეს სიღარიბეში დაბადებული ბეიქერი სკოლაში ვერ დადიოდა და 6 წლიდანვე იძულებული გახდა ქარხანაში ემუშავა.<ref>{{Cite news |last=Rosenberg |first=Murray |date=April 2, 1932 |title=Radio Rays |url=https://www.newspapers.com/image/542653720/?match=1 |access-date=February 17, 2024 |work=The Brooklyn Citizen |pages=3}}</ref> ბეიქერმა სცენაზე გამოსვლა 11 წლის ასაკში დაიწყო, სადაც მას მიაგნო იდიშური თეატრის მენეჯერმა [[იაკობ ადლერი|იაკობ ადლერ]]მა. ვოდევილში მისი მენეჯერი იყო [[ლიუ ლესლი]], რომელიც მოგვიანებით ბეიქერის პირველი ქმარი გახდა.<ref>{{Cite news |last=Rosenberg |first=Murray |date=April 2, 1932 |title=Radio Rays |url=https://www.newspapers.com/image/542653720/?match=1 |access-date=February 17, 2024 |work=The Brooklyn Citizen |pages=3}}</ref> ვოდევილში პირველად გამოვიდა [[სკრენტონი|სკრენტონ]]ში, [[პენსილვანია]]ში, 15 წლის ასაკში. [[1911]] წელს გამოვიდა ოსკარ ჰამერსტეინ I-ის ვიქტორია თეატრში, თუმცა მისი შესრულება ცუდად შეფასდა, ძირითადად სიმღერების არასწორი არჩევანის გამო. 17 წლისთვის უკვე სახელიც განთქმული ჰქონდა. მის ერთ-ერთ პირველ ჰიტს წარმოადგენდა „Cohen Owes Me $97".<ref>{{Cite book |last=S.D. |first=Trav |title=No Applause -- Just Throw Money: The Book That Made Vaudeville Famous |publisher=Farrar, Straus and Giroux |year=2006 |pages=178 |language=English}}</ref> ==ბროდვეი და კინო== ბეიქერმა იყო პირველი,ვინც შეასრულა სიმღერა „ელი, ელი". სიმღერა თავდაპირველად დაწერა ცნობილმა ებრაელმა კომპოზიტორმა, სპეციალურად ბეიქერის სპექტაკლის როლისთვის. სპექტაკლში დედა ჯვარს ეცემა და ბეიქერი პირველ სტრიქონს ინგლისურად მღერის („ღმერთო, ღმერთო, რატომ მიმატოვე?"). იმ დროის არაებრაელები ფიქრობდნენ, რომ ეს ებრაული ლოცვის სამგალობლო ვერსია იყო. სიმღერა იმდროინდელ ერთ-ერთ ყველაზე პოპულარულ ნაწარმოებად იქცა. მოგვიანებით ის შეასრულეს [[ჯონ მაკკორმაქ]]მა, [[ჯონ სტილი|ჯონ სტილ]]მა და [[დოროთი ჯარდონ]]მა.<ref>{{Cite web |title=Times Union 02 Apr 1922, page 23 |url=https://www.newspapers.com/image/556110076/ |access-date=2024-02-19 |website=Newspapers.com |language=en}}</ref> [[1926]] წელს ბეიქერი თამაშობდა მთავარ როლს სპექტაკლში სახელად „ბეტსი". ბეიქერი ასრულებდა კიცელების სახელობის ებრაული ოჯახის უფროსი ქალიშვილი ბეტსის როლს. ბეიქერმა „ბეტსიში" შეასრულა სიმღერა „ლურჯი ცა". სიმღერამ დიდი აჟიოტაჟი გამოიწვია.<ref>{{Cite book |last=Hischak |first=Thomas |title=Broadway Plays and Musicals: Descriptions and Essential Facts of More Than 14,000 Shows Through 2007 |date=2009 |publisher=McFarland, Incorporated, Publishers |pages=41}}</ref> იმავე წელს ბეიქერმა პირველმა შეასრულა სიმღერა „ჩემი ებრაული მამა". სიმღერა კიდევ უფრო ცნობილი გახადა [[სოფი ტაქერი|სოფი ტაქერ]]მა, ხოლო გაავრცელა [[ბეირი სისტერს]]მა.სიმღერამ მთელ მსოფლიოში ისეთი პოპულარობა მოიპოვა, რომ ნაცისტური გერმანია იძულებული გახდა ის აეკრძალა. [[საკონცენტრაციო ბანაკი|საკონცენტრაციო ბანაკები]]ში ებრაელი პატიმრები ამ სიმღერასმღეროდნენ.<ref>{{Cite web |last=Blakemore |first=Erin |date=May 20, 2019 |title=How a Sentimental Yiddish Song Became a Worldwide Hit—and a Nazi Target |url=https://www.history.com/news/jewish-song-sophie-tucker-nazi-holocaust |website=history.com}}</ref> ბეიქერს მოკლე კინოკარიერა ჰქონდა. კინოში პირველად [[1929]] წელს იმონაწილევა, კინოს სახელწოდება „სიყვარულის სიმღერაა“. ფილმი დღემდე შემონახულია და ფილმის ფესტივალებზეა ნაჩვენები, მაგრამ DVD-ზე არ გამოცემულა. „სიყვარულის სიმღერაში" ბეიქერი ასრულებს ორ სიმღერას, რომლებიც მის ქმარს ეკუთვნოდა: „ვდგავარ მთვარის შუქში (ვესაუბრები ვარსკვლავებს)" და „წაიღე ყველაფერი, მხოლოდ შენ არ წახვიდე". კიდევ იმონაწილევა ორ ფილმში: „ჩარინგ ქროს როუდი" ([[1935]]) და „ატლანტიქ სიტი" ([[1944]]). ==რადიო== ბეიქერი ადრეულ ეტაპზე შეუდგა რადიოს ათვისებას და 1930-იანების დასაწყისში საკუთარ რადიო გადაცემას უძღვებოდა. [[1932]] წელს ბეიქერი CBS-ის ჯეკ დენის რადიო გადაცემის მუდმივ სტუმრად იქცა.<ref>{{cite news |last1=Doran |first1=Dorothy |title=Belle Baker, Denny Join In Broadcasts |url=https://www.newspapers.com/clip/49421251/the-akron-beacon-journal/ |accessdate=April 24, 2020 |work=The Akron Beacon Journal |date=February 19, 1932 |location=Ohio, Akron |page=33}}</ref>. ==შეხედულებები და საქველმოქმედო საქმიანობა== ბეიქერი [[სიონიზმი]]ს მომხრე იყო. [[1924]] წელს მან განაცხადა: „მე [[სიონიზმი]]ს მტკიცე მხარდამჭერი ვარ. მჯერა, რომ ებრაელ ხალხს საკუთარი სამშობლო უნდა ჰქონდეს. ეს ის ლოცვაა, რომელიც ჩვენმა მამებმა საუკუნეების განმავლობაში გაიმეორეს.""<ref>{{Cite news |last=Bril |first=Ray |date=October 3, 1924 |title=The Rise of Belle Baker |work=The Sentinel}}</ref> [[1935]] წელს ბეიქერმა ინგლისში კონცერტი გამართა ნაცისტური დევნისგან გაქცეული ებრაელების სასარგებლოდ.<ref>{{Cite news |last=Neumark |first=Martha |date=August 29, 1935 |title=Lights of New York |url=https://www.nli.org.il/en/newspapers/cgs/1935/08/29/01/article/55/?srpos=35&e=-------en-20--21--img-txIN%7ctxTI-belle+baker-------------1 |work=The Sentinel |pages=24}}</ref> სიკვდილამდე რამდენიმე წლით ადრე, მან „Irving Place-ის Sons of Israel“ კრებულის გახსნაზე რამდენიმე სიმღერა შეასრულა, ამერიკულ-ებრაული კომიტეტის პრეზიდენტ, [[რაბინ ირვინგ მილერი|რაბინ ირვინგ მილერ]]თან ერთად.<ref>{{Cite web |title=Newsday (Suffolk Edition) 27 Mar 1950, page 14 |url=https://www.newspapers.com/image/712790127/ |access-date=2024-02-19 |website=Newspapers.com |language=en}}</ref> ==პირადი ცხოვრება== ბეიქერი პირველად [[1913]] წელს დაქორწინდა ლიუ ლესლიზე. თუმცა წყვილი [[1918]] წელს განქორწინდა. [[1919]] წელს იქორწინა მორის აბრაჰამსი,<ref name="v">{{cite book |last1=Cullen |first1=Frank |last2=Hackman |first2=Florence |last3=McNeilly |first3=Donald |title=Vaudeville old & new: an encyclopedia of variety performances in America |year=2007 |publisher=Psychology Press |isbn=978-0-415-93853-2 |url=https://books.google.com/books?id=XFnfnKg6BcAC&q=%22Some+like+Jolson+and+Bayes+sometimes%22&pg=PA55 |accessdate=April 24, 2020 |language=en}}</ref> წარმატებული რუსულ-ამერიკელი კომპოზიტორი. [[1931]] წელს აბრაჰამსის გარდაცვალა. [[1937]] წლის [[21 სექტემბერი|21 სექტემბერ]]ს,კვლავ იქორწინა [[ელიას შუგარმან]]ზე. წყვილი [[1941]] წელს განქორწინდა. ==მემკვიდრეობა== ბეიქერს თავისი სიცოცხლის განმავლობაში სახელი განთქმული ჰქონდა. ბეიქერის ბევრი სიმღერა, მათ შორის „ჩემი ებრაული მამა", „ლურჯი ცა" და „All of Me", დღესაც პოპულარულია. == სქოლიო == {{სქოლიო}} ==რესურსები ინტერნეტში== {{Portal|Biography}} {{commons category|Belle Baker}} *{{IMDb name|0048252}} *{{IBDB name}} *{{Find a Grave|7082896}}<!--Gravestone has wrong year of birth--> *[https://archive.org/details/TheNearlyCompleteWorksOfBelleBaker Belle Baker at the Internet Archive] {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:ბეიქერ, ბელ}} [[კატეგორია:დაბადებული 1893]] 3zh6m7ft9os3i4cdnbgqe56c32lgy2x 5406436 5406435 2026-06-03T17:53:34Z Eletskh-QR 175175 დაემატა [[კატეგორია:დაბადებული 25 დეკემბერი]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5406436 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მუსიკოსი | სახელი = ბელ ბეიქერი | ფოტო = | წარწერა = Baker in 1919 | დაიბადა = {{birth date|1893|12|25|mf=yes}} | დაბადების ადგილი = [[ნიუ-იორკი]] | death_date = {{death date and age|1957|4|29|1893|12|25|mf=yes}} | death_place = [[Los Angeles]], [[California]], U.S. | instrument = [[Singing|Vocals]] | genre = [[Jazz]]<br/>[[Vaudeville]] |საქმიანობა = [[მომღერალი]], [[მსახიობი]] | აქტიურობის წლები = 1904–1955 }} '''ბელ ბეიქერი''' ([[ინგლისური ენა|ინგლ]].Belle Baker;დ.[[25 დეკემბერი]], [[1893]],<ref>Although Baker shaved off as many as five years from her age (her gravestone cites 1898), she was born in 1893, as confirmed by the 1915 New York census, which required the censee's age as of June 1, 1915, and lists [https://familysearch.org/ark:/61903/1:1:K9LH-L7V Belle Leslie], living with her husband Louis and his family, as 21 years of age. She would turn 22 in December 1915.</ref> გ.[[29 აპრილი]], [[1957]],) — [[ებრაელები|ებრაელ]]-[[ამერიკელი]] [[მომღერალი]], [[მსახიობი]] და [[ვოდევილი]]ს შემსრულებელი. ბეიქერმა იყო პირველი, რომელმაც შეასრულა ირვინგ ბერლინის სიმღერა„ლურჯი ცა" და „ჩემი ებრაული მამა". რადიოს ადრეული ათვისების მხრივ, ბეიქერმა [[1930]]-იანებში უმასპინძლა საკუთარ რადიო გადაცემას. [[ედი კანტორი|ედი კანტორ]]მა მას უწოდა „დაინა შორი, პეტი ფეიჯი, პეგი ლი, ჯუდი გარლანდი — ყველა ერთად."<ref>[http://movies2.nytimes.com/mem/movies/review.html?title1=Song%20of%20Love%2c%20The&title2=&reviewer=MORDAUNT%20HALL&pdate=19291114&v_id=111032 Mordaunt Hall review of ''Song of Love''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170510080646/http://movies2.nytimes.com/mem/movies/review.html?title1=Song%20of%20Love%2c%20The&title2=&reviewer=MORDAUNT%20HALL&pdate=19291114&v_id=111032 |date=May 10, 2017 }}, nytimes.com, November 14, 1929; accessed August 5, 2015.</ref> ==ადრეული ცხოვრება== ბეიქერი დაიბადა ბელა ბეკერის სახელით [[1893]] წელს [[ნიუ-იორკი|ნიუ-იორკშ]]ი, რუსულ-ებრაულ ოჯახში, რომელიც თავდაპირველად [[ლიტვა|ლიტვი]]ს ქალაქ [[აკმიანე]]დან იყო. დედამისი ქრონიკულად ავად იყო.<ref>{{Cite news |date=October 3, 1924 |title=The Rise of Belle Baker |url=https://search.findmypast.com/search/us-and-world-newspapers/page/view/384516716 |work=Chicago Sentinel }}{{Dead link|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> უკიდურეს სიღარიბეში დაბადებული ბეიქერი სკოლაში ვერ დადიოდა და 6 წლიდანვე იძულებული გახდა ქარხანაში ემუშავა.<ref>{{Cite news |last=Rosenberg |first=Murray |date=April 2, 1932 |title=Radio Rays |url=https://www.newspapers.com/image/542653720/?match=1 |access-date=February 17, 2024 |work=The Brooklyn Citizen |pages=3}}</ref> ბეიქერმა სცენაზე გამოსვლა 11 წლის ასაკში დაიწყო, სადაც მას მიაგნო იდიშური თეატრის მენეჯერმა [[იაკობ ადლერი|იაკობ ადლერ]]მა. ვოდევილში მისი მენეჯერი იყო [[ლიუ ლესლი]], რომელიც მოგვიანებით ბეიქერის პირველი ქმარი გახდა.<ref>{{Cite news |last=Rosenberg |first=Murray |date=April 2, 1932 |title=Radio Rays |url=https://www.newspapers.com/image/542653720/?match=1 |access-date=February 17, 2024 |work=The Brooklyn Citizen |pages=3}}</ref> ვოდევილში პირველად გამოვიდა [[სკრენტონი|სკრენტონ]]ში, [[პენსილვანია]]ში, 15 წლის ასაკში. [[1911]] წელს გამოვიდა ოსკარ ჰამერსტეინ I-ის ვიქტორია თეატრში, თუმცა მისი შესრულება ცუდად შეფასდა, ძირითადად სიმღერების არასწორი არჩევანის გამო. 17 წლისთვის უკვე სახელიც განთქმული ჰქონდა. მის ერთ-ერთ პირველ ჰიტს წარმოადგენდა „Cohen Owes Me $97".<ref>{{Cite book |last=S.D. |first=Trav |title=No Applause -- Just Throw Money: The Book That Made Vaudeville Famous |publisher=Farrar, Straus and Giroux |year=2006 |pages=178 |language=English}}</ref> ==ბროდვეი და კინო== ბეიქერმა იყო პირველი,ვინც შეასრულა სიმღერა „ელი, ელი". სიმღერა თავდაპირველად დაწერა ცნობილმა ებრაელმა კომპოზიტორმა, სპეციალურად ბეიქერის სპექტაკლის როლისთვის. სპექტაკლში დედა ჯვარს ეცემა და ბეიქერი პირველ სტრიქონს ინგლისურად მღერის („ღმერთო, ღმერთო, რატომ მიმატოვე?"). იმ დროის არაებრაელები ფიქრობდნენ, რომ ეს ებრაული ლოცვის სამგალობლო ვერსია იყო. სიმღერა იმდროინდელ ერთ-ერთ ყველაზე პოპულარულ ნაწარმოებად იქცა. მოგვიანებით ის შეასრულეს [[ჯონ მაკკორმაქ]]მა, [[ჯონ სტილი|ჯონ სტილ]]მა და [[დოროთი ჯარდონ]]მა.<ref>{{Cite web |title=Times Union 02 Apr 1922, page 23 |url=https://www.newspapers.com/image/556110076/ |access-date=2024-02-19 |website=Newspapers.com |language=en}}</ref> [[1926]] წელს ბეიქერი თამაშობდა მთავარ როლს სპექტაკლში სახელად „ბეტსი". ბეიქერი ასრულებდა კიცელების სახელობის ებრაული ოჯახის უფროსი ქალიშვილი ბეტსის როლს. ბეიქერმა „ბეტსიში" შეასრულა სიმღერა „ლურჯი ცა". სიმღერამ დიდი აჟიოტაჟი გამოიწვია.<ref>{{Cite book |last=Hischak |first=Thomas |title=Broadway Plays and Musicals: Descriptions and Essential Facts of More Than 14,000 Shows Through 2007 |date=2009 |publisher=McFarland, Incorporated, Publishers |pages=41}}</ref> იმავე წელს ბეიქერმა პირველმა შეასრულა სიმღერა „ჩემი ებრაული მამა". სიმღერა კიდევ უფრო ცნობილი გახადა [[სოფი ტაქერი|სოფი ტაქერ]]მა, ხოლო გაავრცელა [[ბეირი სისტერს]]მა.სიმღერამ მთელ მსოფლიოში ისეთი პოპულარობა მოიპოვა, რომ ნაცისტური გერმანია იძულებული გახდა ის აეკრძალა. [[საკონცენტრაციო ბანაკი|საკონცენტრაციო ბანაკები]]ში ებრაელი პატიმრები ამ სიმღერასმღეროდნენ.<ref>{{Cite web |last=Blakemore |first=Erin |date=May 20, 2019 |title=How a Sentimental Yiddish Song Became a Worldwide Hit—and a Nazi Target |url=https://www.history.com/news/jewish-song-sophie-tucker-nazi-holocaust |website=history.com}}</ref> ბეიქერს მოკლე კინოკარიერა ჰქონდა. კინოში პირველად [[1929]] წელს იმონაწილევა, კინოს სახელწოდება „სიყვარულის სიმღერაა“. ფილმი დღემდე შემონახულია და ფილმის ფესტივალებზეა ნაჩვენები, მაგრამ DVD-ზე არ გამოცემულა. „სიყვარულის სიმღერაში" ბეიქერი ასრულებს ორ სიმღერას, რომლებიც მის ქმარს ეკუთვნოდა: „ვდგავარ მთვარის შუქში (ვესაუბრები ვარსკვლავებს)" და „წაიღე ყველაფერი, მხოლოდ შენ არ წახვიდე". კიდევ იმონაწილევა ორ ფილმში: „ჩარინგ ქროს როუდი" ([[1935]]) და „ატლანტიქ სიტი" ([[1944]]). ==რადიო== ბეიქერი ადრეულ ეტაპზე შეუდგა რადიოს ათვისებას და 1930-იანების დასაწყისში საკუთარ რადიო გადაცემას უძღვებოდა. [[1932]] წელს ბეიქერი CBS-ის ჯეკ დენის რადიო გადაცემის მუდმივ სტუმრად იქცა.<ref>{{cite news |last1=Doran |first1=Dorothy |title=Belle Baker, Denny Join In Broadcasts |url=https://www.newspapers.com/clip/49421251/the-akron-beacon-journal/ |accessdate=April 24, 2020 |work=The Akron Beacon Journal |date=February 19, 1932 |location=Ohio, Akron |page=33}}</ref>. ==შეხედულებები და საქველმოქმედო საქმიანობა== ბეიქერი [[სიონიზმი]]ს მომხრე იყო. [[1924]] წელს მან განაცხადა: „მე [[სიონიზმი]]ს მტკიცე მხარდამჭერი ვარ. მჯერა, რომ ებრაელ ხალხს საკუთარი სამშობლო უნდა ჰქონდეს. ეს ის ლოცვაა, რომელიც ჩვენმა მამებმა საუკუნეების განმავლობაში გაიმეორეს.""<ref>{{Cite news |last=Bril |first=Ray |date=October 3, 1924 |title=The Rise of Belle Baker |work=The Sentinel}}</ref> [[1935]] წელს ბეიქერმა ინგლისში კონცერტი გამართა ნაცისტური დევნისგან გაქცეული ებრაელების სასარგებლოდ.<ref>{{Cite news |last=Neumark |first=Martha |date=August 29, 1935 |title=Lights of New York |url=https://www.nli.org.il/en/newspapers/cgs/1935/08/29/01/article/55/?srpos=35&e=-------en-20--21--img-txIN%7ctxTI-belle+baker-------------1 |work=The Sentinel |pages=24}}</ref> სიკვდილამდე რამდენიმე წლით ადრე, მან „Irving Place-ის Sons of Israel“ კრებულის გახსნაზე რამდენიმე სიმღერა შეასრულა, ამერიკულ-ებრაული კომიტეტის პრეზიდენტ, [[რაბინ ირვინგ მილერი|რაბინ ირვინგ მილერ]]თან ერთად.<ref>{{Cite web |title=Newsday (Suffolk Edition) 27 Mar 1950, page 14 |url=https://www.newspapers.com/image/712790127/ |access-date=2024-02-19 |website=Newspapers.com |language=en}}</ref> ==პირადი ცხოვრება== ბეიქერი პირველად [[1913]] წელს დაქორწინდა ლიუ ლესლიზე. თუმცა წყვილი [[1918]] წელს განქორწინდა. [[1919]] წელს იქორწინა მორის აბრაჰამსი,<ref name="v">{{cite book |last1=Cullen |first1=Frank |last2=Hackman |first2=Florence |last3=McNeilly |first3=Donald |title=Vaudeville old & new: an encyclopedia of variety performances in America |year=2007 |publisher=Psychology Press |isbn=978-0-415-93853-2 |url=https://books.google.com/books?id=XFnfnKg6BcAC&q=%22Some+like+Jolson+and+Bayes+sometimes%22&pg=PA55 |accessdate=April 24, 2020 |language=en}}</ref> წარმატებული რუსულ-ამერიკელი კომპოზიტორი. [[1931]] წელს აბრაჰამსის გარდაცვალა. [[1937]] წლის [[21 სექტემბერი|21 სექტემბერ]]ს,კვლავ იქორწინა [[ელიას შუგარმან]]ზე. წყვილი [[1941]] წელს განქორწინდა. ==მემკვიდრეობა== ბეიქერს თავისი სიცოცხლის განმავლობაში სახელი განთქმული ჰქონდა. ბეიქერის ბევრი სიმღერა, მათ შორის „ჩემი ებრაული მამა", „ლურჯი ცა" და „All of Me", დღესაც პოპულარულია. == სქოლიო == {{სქოლიო}} ==რესურსები ინტერნეტში== {{Portal|Biography}} {{commons category|Belle Baker}} *{{IMDb name|0048252}} *{{IBDB name}} *{{Find a Grave|7082896}}<!--Gravestone has wrong year of birth--> *[https://archive.org/details/TheNearlyCompleteWorksOfBelleBaker Belle Baker at the Internet Archive] {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:ბეიქერ, ბელ}} [[კატეგორია:დაბადებული 1893]] [[კატეგორია:დაბადებული 25 დეკემბერი]] 1fzhujd6sv6nmp0vrcxrd3kv30d1f7h 5406437 5406436 2026-06-03T17:54:07Z Eletskh-QR 175175 დაემატა [[კატეგორია:ამერიკელი მომღერლები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5406437 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მუსიკოსი | სახელი = ბელ ბეიქერი | ფოტო = | წარწერა = Baker in 1919 | დაიბადა = {{birth date|1893|12|25|mf=yes}} | დაბადების ადგილი = [[ნიუ-იორკი]] | death_date = {{death date and age|1957|4|29|1893|12|25|mf=yes}} | death_place = [[Los Angeles]], [[California]], U.S. | instrument = [[Singing|Vocals]] | genre = [[Jazz]]<br/>[[Vaudeville]] |საქმიანობა = [[მომღერალი]], [[მსახიობი]] | აქტიურობის წლები = 1904–1955 }} '''ბელ ბეიქერი''' ([[ინგლისური ენა|ინგლ]].Belle Baker;დ.[[25 დეკემბერი]], [[1893]],<ref>Although Baker shaved off as many as five years from her age (her gravestone cites 1898), she was born in 1893, as confirmed by the 1915 New York census, which required the censee's age as of June 1, 1915, and lists [https://familysearch.org/ark:/61903/1:1:K9LH-L7V Belle Leslie], living with her husband Louis and his family, as 21 years of age. She would turn 22 in December 1915.</ref> გ.[[29 აპრილი]], [[1957]],) — [[ებრაელები|ებრაელ]]-[[ამერიკელი]] [[მომღერალი]], [[მსახიობი]] და [[ვოდევილი]]ს შემსრულებელი. ბეიქერმა იყო პირველი, რომელმაც შეასრულა ირვინგ ბერლინის სიმღერა„ლურჯი ცა" და „ჩემი ებრაული მამა". რადიოს ადრეული ათვისების მხრივ, ბეიქერმა [[1930]]-იანებში უმასპინძლა საკუთარ რადიო გადაცემას. [[ედი კანტორი|ედი კანტორ]]მა მას უწოდა „დაინა შორი, პეტი ფეიჯი, პეგი ლი, ჯუდი გარლანდი — ყველა ერთად."<ref>[http://movies2.nytimes.com/mem/movies/review.html?title1=Song%20of%20Love%2c%20The&title2=&reviewer=MORDAUNT%20HALL&pdate=19291114&v_id=111032 Mordaunt Hall review of ''Song of Love''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170510080646/http://movies2.nytimes.com/mem/movies/review.html?title1=Song%20of%20Love%2c%20The&title2=&reviewer=MORDAUNT%20HALL&pdate=19291114&v_id=111032 |date=May 10, 2017 }}, nytimes.com, November 14, 1929; accessed August 5, 2015.</ref> ==ადრეული ცხოვრება== ბეიქერი დაიბადა ბელა ბეკერის სახელით [[1893]] წელს [[ნიუ-იორკი|ნიუ-იორკშ]]ი, რუსულ-ებრაულ ოჯახში, რომელიც თავდაპირველად [[ლიტვა|ლიტვი]]ს ქალაქ [[აკმიანე]]დან იყო. დედამისი ქრონიკულად ავად იყო.<ref>{{Cite news |date=October 3, 1924 |title=The Rise of Belle Baker |url=https://search.findmypast.com/search/us-and-world-newspapers/page/view/384516716 |work=Chicago Sentinel }}{{Dead link|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> უკიდურეს სიღარიბეში დაბადებული ბეიქერი სკოლაში ვერ დადიოდა და 6 წლიდანვე იძულებული გახდა ქარხანაში ემუშავა.<ref>{{Cite news |last=Rosenberg |first=Murray |date=April 2, 1932 |title=Radio Rays |url=https://www.newspapers.com/image/542653720/?match=1 |access-date=February 17, 2024 |work=The Brooklyn Citizen |pages=3}}</ref> ბეიქერმა სცენაზე გამოსვლა 11 წლის ასაკში დაიწყო, სადაც მას მიაგნო იდიშური თეატრის მენეჯერმა [[იაკობ ადლერი|იაკობ ადლერ]]მა. ვოდევილში მისი მენეჯერი იყო [[ლიუ ლესლი]], რომელიც მოგვიანებით ბეიქერის პირველი ქმარი გახდა.<ref>{{Cite news |last=Rosenberg |first=Murray |date=April 2, 1932 |title=Radio Rays |url=https://www.newspapers.com/image/542653720/?match=1 |access-date=February 17, 2024 |work=The Brooklyn Citizen |pages=3}}</ref> ვოდევილში პირველად გამოვიდა [[სკრენტონი|სკრენტონ]]ში, [[პენსილვანია]]ში, 15 წლის ასაკში. [[1911]] წელს გამოვიდა ოსკარ ჰამერსტეინ I-ის ვიქტორია თეატრში, თუმცა მისი შესრულება ცუდად შეფასდა, ძირითადად სიმღერების არასწორი არჩევანის გამო. 17 წლისთვის უკვე სახელიც განთქმული ჰქონდა. მის ერთ-ერთ პირველ ჰიტს წარმოადგენდა „Cohen Owes Me $97".<ref>{{Cite book |last=S.D. |first=Trav |title=No Applause -- Just Throw Money: The Book That Made Vaudeville Famous |publisher=Farrar, Straus and Giroux |year=2006 |pages=178 |language=English}}</ref> ==ბროდვეი და კინო== ბეიქერმა იყო პირველი,ვინც შეასრულა სიმღერა „ელი, ელი". სიმღერა თავდაპირველად დაწერა ცნობილმა ებრაელმა კომპოზიტორმა, სპეციალურად ბეიქერის სპექტაკლის როლისთვის. სპექტაკლში დედა ჯვარს ეცემა და ბეიქერი პირველ სტრიქონს ინგლისურად მღერის („ღმერთო, ღმერთო, რატომ მიმატოვე?"). იმ დროის არაებრაელები ფიქრობდნენ, რომ ეს ებრაული ლოცვის სამგალობლო ვერსია იყო. სიმღერა იმდროინდელ ერთ-ერთ ყველაზე პოპულარულ ნაწარმოებად იქცა. მოგვიანებით ის შეასრულეს [[ჯონ მაკკორმაქ]]მა, [[ჯონ სტილი|ჯონ სტილ]]მა და [[დოროთი ჯარდონ]]მა.<ref>{{Cite web |title=Times Union 02 Apr 1922, page 23 |url=https://www.newspapers.com/image/556110076/ |access-date=2024-02-19 |website=Newspapers.com |language=en}}</ref> [[1926]] წელს ბეიქერი თამაშობდა მთავარ როლს სპექტაკლში სახელად „ბეტსი". ბეიქერი ასრულებდა კიცელების სახელობის ებრაული ოჯახის უფროსი ქალიშვილი ბეტსის როლს. ბეიქერმა „ბეტსიში" შეასრულა სიმღერა „ლურჯი ცა". სიმღერამ დიდი აჟიოტაჟი გამოიწვია.<ref>{{Cite book |last=Hischak |first=Thomas |title=Broadway Plays and Musicals: Descriptions and Essential Facts of More Than 14,000 Shows Through 2007 |date=2009 |publisher=McFarland, Incorporated, Publishers |pages=41}}</ref> იმავე წელს ბეიქერმა პირველმა შეასრულა სიმღერა „ჩემი ებრაული მამა". სიმღერა კიდევ უფრო ცნობილი გახადა [[სოფი ტაქერი|სოფი ტაქერ]]მა, ხოლო გაავრცელა [[ბეირი სისტერს]]მა.სიმღერამ მთელ მსოფლიოში ისეთი პოპულარობა მოიპოვა, რომ ნაცისტური გერმანია იძულებული გახდა ის აეკრძალა. [[საკონცენტრაციო ბანაკი|საკონცენტრაციო ბანაკები]]ში ებრაელი პატიმრები ამ სიმღერასმღეროდნენ.<ref>{{Cite web |last=Blakemore |first=Erin |date=May 20, 2019 |title=How a Sentimental Yiddish Song Became a Worldwide Hit—and a Nazi Target |url=https://www.history.com/news/jewish-song-sophie-tucker-nazi-holocaust |website=history.com}}</ref> ბეიქერს მოკლე კინოკარიერა ჰქონდა. კინოში პირველად [[1929]] წელს იმონაწილევა, კინოს სახელწოდება „სიყვარულის სიმღერაა“. ფილმი დღემდე შემონახულია და ფილმის ფესტივალებზეა ნაჩვენები, მაგრამ DVD-ზე არ გამოცემულა. „სიყვარულის სიმღერაში" ბეიქერი ასრულებს ორ სიმღერას, რომლებიც მის ქმარს ეკუთვნოდა: „ვდგავარ მთვარის შუქში (ვესაუბრები ვარსკვლავებს)" და „წაიღე ყველაფერი, მხოლოდ შენ არ წახვიდე". კიდევ იმონაწილევა ორ ფილმში: „ჩარინგ ქროს როუდი" ([[1935]]) და „ატლანტიქ სიტი" ([[1944]]). ==რადიო== ბეიქერი ადრეულ ეტაპზე შეუდგა რადიოს ათვისებას და 1930-იანების დასაწყისში საკუთარ რადიო გადაცემას უძღვებოდა. [[1932]] წელს ბეიქერი CBS-ის ჯეკ დენის რადიო გადაცემის მუდმივ სტუმრად იქცა.<ref>{{cite news |last1=Doran |first1=Dorothy |title=Belle Baker, Denny Join In Broadcasts |url=https://www.newspapers.com/clip/49421251/the-akron-beacon-journal/ |accessdate=April 24, 2020 |work=The Akron Beacon Journal |date=February 19, 1932 |location=Ohio, Akron |page=33}}</ref>. ==შეხედულებები და საქველმოქმედო საქმიანობა== ბეიქერი [[სიონიზმი]]ს მომხრე იყო. [[1924]] წელს მან განაცხადა: „მე [[სიონიზმი]]ს მტკიცე მხარდამჭერი ვარ. მჯერა, რომ ებრაელ ხალხს საკუთარი სამშობლო უნდა ჰქონდეს. ეს ის ლოცვაა, რომელიც ჩვენმა მამებმა საუკუნეების განმავლობაში გაიმეორეს.""<ref>{{Cite news |last=Bril |first=Ray |date=October 3, 1924 |title=The Rise of Belle Baker |work=The Sentinel}}</ref> [[1935]] წელს ბეიქერმა ინგლისში კონცერტი გამართა ნაცისტური დევნისგან გაქცეული ებრაელების სასარგებლოდ.<ref>{{Cite news |last=Neumark |first=Martha |date=August 29, 1935 |title=Lights of New York |url=https://www.nli.org.il/en/newspapers/cgs/1935/08/29/01/article/55/?srpos=35&e=-------en-20--21--img-txIN%7ctxTI-belle+baker-------------1 |work=The Sentinel |pages=24}}</ref> სიკვდილამდე რამდენიმე წლით ადრე, მან „Irving Place-ის Sons of Israel“ კრებულის გახსნაზე რამდენიმე სიმღერა შეასრულა, ამერიკულ-ებრაული კომიტეტის პრეზიდენტ, [[რაბინ ირვინგ მილერი|რაბინ ირვინგ მილერ]]თან ერთად.<ref>{{Cite web |title=Newsday (Suffolk Edition) 27 Mar 1950, page 14 |url=https://www.newspapers.com/image/712790127/ |access-date=2024-02-19 |website=Newspapers.com |language=en}}</ref> ==პირადი ცხოვრება== ბეიქერი პირველად [[1913]] წელს დაქორწინდა ლიუ ლესლიზე. თუმცა წყვილი [[1918]] წელს განქორწინდა. [[1919]] წელს იქორწინა მორის აბრაჰამსი,<ref name="v">{{cite book |last1=Cullen |first1=Frank |last2=Hackman |first2=Florence |last3=McNeilly |first3=Donald |title=Vaudeville old & new: an encyclopedia of variety performances in America |year=2007 |publisher=Psychology Press |isbn=978-0-415-93853-2 |url=https://books.google.com/books?id=XFnfnKg6BcAC&q=%22Some+like+Jolson+and+Bayes+sometimes%22&pg=PA55 |accessdate=April 24, 2020 |language=en}}</ref> წარმატებული რუსულ-ამერიკელი კომპოზიტორი. [[1931]] წელს აბრაჰამსის გარდაცვალა. [[1937]] წლის [[21 სექტემბერი|21 სექტემბერ]]ს,კვლავ იქორწინა [[ელიას შუგარმან]]ზე. წყვილი [[1941]] წელს განქორწინდა. ==მემკვიდრეობა== ბეიქერს თავისი სიცოცხლის განმავლობაში სახელი განთქმული ჰქონდა. ბეიქერის ბევრი სიმღერა, მათ შორის „ჩემი ებრაული მამა", „ლურჯი ცა" და „All of Me", დღესაც პოპულარულია. == სქოლიო == {{სქოლიო}} ==რესურსები ინტერნეტში== {{Portal|Biography}} {{commons category|Belle Baker}} *{{IMDb name|0048252}} *{{IBDB name}} *{{Find a Grave|7082896}}<!--Gravestone has wrong year of birth--> *[https://archive.org/details/TheNearlyCompleteWorksOfBelleBaker Belle Baker at the Internet Archive] {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:ბეიქერ, ბელ}} [[კატეგორია:დაბადებული 1893]] [[კატეგორია:დაბადებული 25 დეკემბერი]] [[კატეგორია:ამერიკელი მომღერლები]] l6lt2nosgqwfs1ekr3gy76t2kyzl3s0 5406438 5406437 2026-06-03T17:54:23Z Eletskh-QR 175175 დაემატა [[კატეგორია:ამერიკელი ქალი მსახიობები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5406438 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მუსიკოსი | სახელი = ბელ ბეიქერი | ფოტო = | წარწერა = Baker in 1919 | დაიბადა = {{birth date|1893|12|25|mf=yes}} | დაბადების ადგილი = [[ნიუ-იორკი]] | death_date = {{death date and age|1957|4|29|1893|12|25|mf=yes}} | death_place = [[Los Angeles]], [[California]], U.S. | instrument = [[Singing|Vocals]] | genre = [[Jazz]]<br/>[[Vaudeville]] |საქმიანობა = [[მომღერალი]], [[მსახიობი]] | აქტიურობის წლები = 1904–1955 }} '''ბელ ბეიქერი''' ([[ინგლისური ენა|ინგლ]].Belle Baker;დ.[[25 დეკემბერი]], [[1893]],<ref>Although Baker shaved off as many as five years from her age (her gravestone cites 1898), she was born in 1893, as confirmed by the 1915 New York census, which required the censee's age as of June 1, 1915, and lists [https://familysearch.org/ark:/61903/1:1:K9LH-L7V Belle Leslie], living with her husband Louis and his family, as 21 years of age. She would turn 22 in December 1915.</ref> გ.[[29 აპრილი]], [[1957]],) — [[ებრაელები|ებრაელ]]-[[ამერიკელი]] [[მომღერალი]], [[მსახიობი]] და [[ვოდევილი]]ს შემსრულებელი. ბეიქერმა იყო პირველი, რომელმაც შეასრულა ირვინგ ბერლინის სიმღერა„ლურჯი ცა" და „ჩემი ებრაული მამა". რადიოს ადრეული ათვისების მხრივ, ბეიქერმა [[1930]]-იანებში უმასპინძლა საკუთარ რადიო გადაცემას. [[ედი კანტორი|ედი კანტორ]]მა მას უწოდა „დაინა შორი, პეტი ფეიჯი, პეგი ლი, ჯუდი გარლანდი — ყველა ერთად."<ref>[http://movies2.nytimes.com/mem/movies/review.html?title1=Song%20of%20Love%2c%20The&title2=&reviewer=MORDAUNT%20HALL&pdate=19291114&v_id=111032 Mordaunt Hall review of ''Song of Love''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170510080646/http://movies2.nytimes.com/mem/movies/review.html?title1=Song%20of%20Love%2c%20The&title2=&reviewer=MORDAUNT%20HALL&pdate=19291114&v_id=111032 |date=May 10, 2017 }}, nytimes.com, November 14, 1929; accessed August 5, 2015.</ref> ==ადრეული ცხოვრება== ბეიქერი დაიბადა ბელა ბეკერის სახელით [[1893]] წელს [[ნიუ-იორკი|ნიუ-იორკშ]]ი, რუსულ-ებრაულ ოჯახში, რომელიც თავდაპირველად [[ლიტვა|ლიტვი]]ს ქალაქ [[აკმიანე]]დან იყო. დედამისი ქრონიკულად ავად იყო.<ref>{{Cite news |date=October 3, 1924 |title=The Rise of Belle Baker |url=https://search.findmypast.com/search/us-and-world-newspapers/page/view/384516716 |work=Chicago Sentinel }}{{Dead link|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> უკიდურეს სიღარიბეში დაბადებული ბეიქერი სკოლაში ვერ დადიოდა და 6 წლიდანვე იძულებული გახდა ქარხანაში ემუშავა.<ref>{{Cite news |last=Rosenberg |first=Murray |date=April 2, 1932 |title=Radio Rays |url=https://www.newspapers.com/image/542653720/?match=1 |access-date=February 17, 2024 |work=The Brooklyn Citizen |pages=3}}</ref> ბეიქერმა სცენაზე გამოსვლა 11 წლის ასაკში დაიწყო, სადაც მას მიაგნო იდიშური თეატრის მენეჯერმა [[იაკობ ადლერი|იაკობ ადლერ]]მა. ვოდევილში მისი მენეჯერი იყო [[ლიუ ლესლი]], რომელიც მოგვიანებით ბეიქერის პირველი ქმარი გახდა.<ref>{{Cite news |last=Rosenberg |first=Murray |date=April 2, 1932 |title=Radio Rays |url=https://www.newspapers.com/image/542653720/?match=1 |access-date=February 17, 2024 |work=The Brooklyn Citizen |pages=3}}</ref> ვოდევილში პირველად გამოვიდა [[სკრენტონი|სკრენტონ]]ში, [[პენსილვანია]]ში, 15 წლის ასაკში. [[1911]] წელს გამოვიდა ოსკარ ჰამერსტეინ I-ის ვიქტორია თეატრში, თუმცა მისი შესრულება ცუდად შეფასდა, ძირითადად სიმღერების არასწორი არჩევანის გამო. 17 წლისთვის უკვე სახელიც განთქმული ჰქონდა. მის ერთ-ერთ პირველ ჰიტს წარმოადგენდა „Cohen Owes Me $97".<ref>{{Cite book |last=S.D. |first=Trav |title=No Applause -- Just Throw Money: The Book That Made Vaudeville Famous |publisher=Farrar, Straus and Giroux |year=2006 |pages=178 |language=English}}</ref> ==ბროდვეი და კინო== ბეიქერმა იყო პირველი,ვინც შეასრულა სიმღერა „ელი, ელი". სიმღერა თავდაპირველად დაწერა ცნობილმა ებრაელმა კომპოზიტორმა, სპეციალურად ბეიქერის სპექტაკლის როლისთვის. სპექტაკლში დედა ჯვარს ეცემა და ბეიქერი პირველ სტრიქონს ინგლისურად მღერის („ღმერთო, ღმერთო, რატომ მიმატოვე?"). იმ დროის არაებრაელები ფიქრობდნენ, რომ ეს ებრაული ლოცვის სამგალობლო ვერსია იყო. სიმღერა იმდროინდელ ერთ-ერთ ყველაზე პოპულარულ ნაწარმოებად იქცა. მოგვიანებით ის შეასრულეს [[ჯონ მაკკორმაქ]]მა, [[ჯონ სტილი|ჯონ სტილ]]მა და [[დოროთი ჯარდონ]]მა.<ref>{{Cite web |title=Times Union 02 Apr 1922, page 23 |url=https://www.newspapers.com/image/556110076/ |access-date=2024-02-19 |website=Newspapers.com |language=en}}</ref> [[1926]] წელს ბეიქერი თამაშობდა მთავარ როლს სპექტაკლში სახელად „ბეტსი". ბეიქერი ასრულებდა კიცელების სახელობის ებრაული ოჯახის უფროსი ქალიშვილი ბეტსის როლს. ბეიქერმა „ბეტსიში" შეასრულა სიმღერა „ლურჯი ცა". სიმღერამ დიდი აჟიოტაჟი გამოიწვია.<ref>{{Cite book |last=Hischak |first=Thomas |title=Broadway Plays and Musicals: Descriptions and Essential Facts of More Than 14,000 Shows Through 2007 |date=2009 |publisher=McFarland, Incorporated, Publishers |pages=41}}</ref> იმავე წელს ბეიქერმა პირველმა შეასრულა სიმღერა „ჩემი ებრაული მამა". სიმღერა კიდევ უფრო ცნობილი გახადა [[სოფი ტაქერი|სოფი ტაქერ]]მა, ხოლო გაავრცელა [[ბეირი სისტერს]]მა.სიმღერამ მთელ მსოფლიოში ისეთი პოპულარობა მოიპოვა, რომ ნაცისტური გერმანია იძულებული გახდა ის აეკრძალა. [[საკონცენტრაციო ბანაკი|საკონცენტრაციო ბანაკები]]ში ებრაელი პატიმრები ამ სიმღერასმღეროდნენ.<ref>{{Cite web |last=Blakemore |first=Erin |date=May 20, 2019 |title=How a Sentimental Yiddish Song Became a Worldwide Hit—and a Nazi Target |url=https://www.history.com/news/jewish-song-sophie-tucker-nazi-holocaust |website=history.com}}</ref> ბეიქერს მოკლე კინოკარიერა ჰქონდა. კინოში პირველად [[1929]] წელს იმონაწილევა, კინოს სახელწოდება „სიყვარულის სიმღერაა“. ფილმი დღემდე შემონახულია და ფილმის ფესტივალებზეა ნაჩვენები, მაგრამ DVD-ზე არ გამოცემულა. „სიყვარულის სიმღერაში" ბეიქერი ასრულებს ორ სიმღერას, რომლებიც მის ქმარს ეკუთვნოდა: „ვდგავარ მთვარის შუქში (ვესაუბრები ვარსკვლავებს)" და „წაიღე ყველაფერი, მხოლოდ შენ არ წახვიდე". კიდევ იმონაწილევა ორ ფილმში: „ჩარინგ ქროს როუდი" ([[1935]]) და „ატლანტიქ სიტი" ([[1944]]). ==რადიო== ბეიქერი ადრეულ ეტაპზე შეუდგა რადიოს ათვისებას და 1930-იანების დასაწყისში საკუთარ რადიო გადაცემას უძღვებოდა. [[1932]] წელს ბეიქერი CBS-ის ჯეკ დენის რადიო გადაცემის მუდმივ სტუმრად იქცა.<ref>{{cite news |last1=Doran |first1=Dorothy |title=Belle Baker, Denny Join In Broadcasts |url=https://www.newspapers.com/clip/49421251/the-akron-beacon-journal/ |accessdate=April 24, 2020 |work=The Akron Beacon Journal |date=February 19, 1932 |location=Ohio, Akron |page=33}}</ref>. ==შეხედულებები და საქველმოქმედო საქმიანობა== ბეიქერი [[სიონიზმი]]ს მომხრე იყო. [[1924]] წელს მან განაცხადა: „მე [[სიონიზმი]]ს მტკიცე მხარდამჭერი ვარ. მჯერა, რომ ებრაელ ხალხს საკუთარი სამშობლო უნდა ჰქონდეს. ეს ის ლოცვაა, რომელიც ჩვენმა მამებმა საუკუნეების განმავლობაში გაიმეორეს.""<ref>{{Cite news |last=Bril |first=Ray |date=October 3, 1924 |title=The Rise of Belle Baker |work=The Sentinel}}</ref> [[1935]] წელს ბეიქერმა ინგლისში კონცერტი გამართა ნაცისტური დევნისგან გაქცეული ებრაელების სასარგებლოდ.<ref>{{Cite news |last=Neumark |first=Martha |date=August 29, 1935 |title=Lights of New York |url=https://www.nli.org.il/en/newspapers/cgs/1935/08/29/01/article/55/?srpos=35&e=-------en-20--21--img-txIN%7ctxTI-belle+baker-------------1 |work=The Sentinel |pages=24}}</ref> სიკვდილამდე რამდენიმე წლით ადრე, მან „Irving Place-ის Sons of Israel“ კრებულის გახსნაზე რამდენიმე სიმღერა შეასრულა, ამერიკულ-ებრაული კომიტეტის პრეზიდენტ, [[რაბინ ირვინგ მილერი|რაბინ ირვინგ მილერ]]თან ერთად.<ref>{{Cite web |title=Newsday (Suffolk Edition) 27 Mar 1950, page 14 |url=https://www.newspapers.com/image/712790127/ |access-date=2024-02-19 |website=Newspapers.com |language=en}}</ref> ==პირადი ცხოვრება== ბეიქერი პირველად [[1913]] წელს დაქორწინდა ლიუ ლესლიზე. თუმცა წყვილი [[1918]] წელს განქორწინდა. [[1919]] წელს იქორწინა მორის აბრაჰამსი,<ref name="v">{{cite book |last1=Cullen |first1=Frank |last2=Hackman |first2=Florence |last3=McNeilly |first3=Donald |title=Vaudeville old & new: an encyclopedia of variety performances in America |year=2007 |publisher=Psychology Press |isbn=978-0-415-93853-2 |url=https://books.google.com/books?id=XFnfnKg6BcAC&q=%22Some+like+Jolson+and+Bayes+sometimes%22&pg=PA55 |accessdate=April 24, 2020 |language=en}}</ref> წარმატებული რუსულ-ამერიკელი კომპოზიტორი. [[1931]] წელს აბრაჰამსის გარდაცვალა. [[1937]] წლის [[21 სექტემბერი|21 სექტემბერ]]ს,კვლავ იქორწინა [[ელიას შუგარმან]]ზე. წყვილი [[1941]] წელს განქორწინდა. ==მემკვიდრეობა== ბეიქერს თავისი სიცოცხლის განმავლობაში სახელი განთქმული ჰქონდა. ბეიქერის ბევრი სიმღერა, მათ შორის „ჩემი ებრაული მამა", „ლურჯი ცა" და „All of Me", დღესაც პოპულარულია. == სქოლიო == {{სქოლიო}} ==რესურსები ინტერნეტში== {{Portal|Biography}} {{commons category|Belle Baker}} *{{IMDb name|0048252}} *{{IBDB name}} *{{Find a Grave|7082896}}<!--Gravestone has wrong year of birth--> *[https://archive.org/details/TheNearlyCompleteWorksOfBelleBaker Belle Baker at the Internet Archive] {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:ბეიქერ, ბელ}} [[კატეგორია:დაბადებული 1893]] [[კატეგორია:დაბადებული 25 დეკემბერი]] [[კატეგორია:ამერიკელი მომღერლები]] [[კატეგორია:ამერიკელი ქალი მსახიობები]] nrrk9jq1nr3txa2fcodc1bflred0zah 5406439 5406438 2026-06-03T17:54:36Z Eletskh-QR 175175 დაემატა [[კატეგორია:ებრაელი მომღერლები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5406439 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მუსიკოსი | სახელი = ბელ ბეიქერი | ფოტო = | წარწერა = Baker in 1919 | დაიბადა = {{birth date|1893|12|25|mf=yes}} | დაბადების ადგილი = [[ნიუ-იორკი]] | death_date = {{death date and age|1957|4|29|1893|12|25|mf=yes}} | death_place = [[Los Angeles]], [[California]], U.S. | instrument = [[Singing|Vocals]] | genre = [[Jazz]]<br/>[[Vaudeville]] |საქმიანობა = [[მომღერალი]], [[მსახიობი]] | აქტიურობის წლები = 1904–1955 }} '''ბელ ბეიქერი''' ([[ინგლისური ენა|ინგლ]].Belle Baker;დ.[[25 დეკემბერი]], [[1893]],<ref>Although Baker shaved off as many as five years from her age (her gravestone cites 1898), she was born in 1893, as confirmed by the 1915 New York census, which required the censee's age as of June 1, 1915, and lists [https://familysearch.org/ark:/61903/1:1:K9LH-L7V Belle Leslie], living with her husband Louis and his family, as 21 years of age. She would turn 22 in December 1915.</ref> გ.[[29 აპრილი]], [[1957]],) — [[ებრაელები|ებრაელ]]-[[ამერიკელი]] [[მომღერალი]], [[მსახიობი]] და [[ვოდევილი]]ს შემსრულებელი. ბეიქერმა იყო პირველი, რომელმაც შეასრულა ირვინგ ბერლინის სიმღერა„ლურჯი ცა" და „ჩემი ებრაული მამა". რადიოს ადრეული ათვისების მხრივ, ბეიქერმა [[1930]]-იანებში უმასპინძლა საკუთარ რადიო გადაცემას. [[ედი კანტორი|ედი კანტორ]]მა მას უწოდა „დაინა შორი, პეტი ფეიჯი, პეგი ლი, ჯუდი გარლანდი — ყველა ერთად."<ref>[http://movies2.nytimes.com/mem/movies/review.html?title1=Song%20of%20Love%2c%20The&title2=&reviewer=MORDAUNT%20HALL&pdate=19291114&v_id=111032 Mordaunt Hall review of ''Song of Love''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170510080646/http://movies2.nytimes.com/mem/movies/review.html?title1=Song%20of%20Love%2c%20The&title2=&reviewer=MORDAUNT%20HALL&pdate=19291114&v_id=111032 |date=May 10, 2017 }}, nytimes.com, November 14, 1929; accessed August 5, 2015.</ref> ==ადრეული ცხოვრება== ბეიქერი დაიბადა ბელა ბეკერის სახელით [[1893]] წელს [[ნიუ-იორკი|ნიუ-იორკშ]]ი, რუსულ-ებრაულ ოჯახში, რომელიც თავდაპირველად [[ლიტვა|ლიტვი]]ს ქალაქ [[აკმიანე]]დან იყო. დედამისი ქრონიკულად ავად იყო.<ref>{{Cite news |date=October 3, 1924 |title=The Rise of Belle Baker |url=https://search.findmypast.com/search/us-and-world-newspapers/page/view/384516716 |work=Chicago Sentinel }}{{Dead link|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> უკიდურეს სიღარიბეში დაბადებული ბეიქერი სკოლაში ვერ დადიოდა და 6 წლიდანვე იძულებული გახდა ქარხანაში ემუშავა.<ref>{{Cite news |last=Rosenberg |first=Murray |date=April 2, 1932 |title=Radio Rays |url=https://www.newspapers.com/image/542653720/?match=1 |access-date=February 17, 2024 |work=The Brooklyn Citizen |pages=3}}</ref> ბეიქერმა სცენაზე გამოსვლა 11 წლის ასაკში დაიწყო, სადაც მას მიაგნო იდიშური თეატრის მენეჯერმა [[იაკობ ადლერი|იაკობ ადლერ]]მა. ვოდევილში მისი მენეჯერი იყო [[ლიუ ლესლი]], რომელიც მოგვიანებით ბეიქერის პირველი ქმარი გახდა.<ref>{{Cite news |last=Rosenberg |first=Murray |date=April 2, 1932 |title=Radio Rays |url=https://www.newspapers.com/image/542653720/?match=1 |access-date=February 17, 2024 |work=The Brooklyn Citizen |pages=3}}</ref> ვოდევილში პირველად გამოვიდა [[სკრენტონი|სკრენტონ]]ში, [[პენსილვანია]]ში, 15 წლის ასაკში. [[1911]] წელს გამოვიდა ოსკარ ჰამერსტეინ I-ის ვიქტორია თეატრში, თუმცა მისი შესრულება ცუდად შეფასდა, ძირითადად სიმღერების არასწორი არჩევანის გამო. 17 წლისთვის უკვე სახელიც განთქმული ჰქონდა. მის ერთ-ერთ პირველ ჰიტს წარმოადგენდა „Cohen Owes Me $97".<ref>{{Cite book |last=S.D. |first=Trav |title=No Applause -- Just Throw Money: The Book That Made Vaudeville Famous |publisher=Farrar, Straus and Giroux |year=2006 |pages=178 |language=English}}</ref> ==ბროდვეი და კინო== ბეიქერმა იყო პირველი,ვინც შეასრულა სიმღერა „ელი, ელი". სიმღერა თავდაპირველად დაწერა ცნობილმა ებრაელმა კომპოზიტორმა, სპეციალურად ბეიქერის სპექტაკლის როლისთვის. სპექტაკლში დედა ჯვარს ეცემა და ბეიქერი პირველ სტრიქონს ინგლისურად მღერის („ღმერთო, ღმერთო, რატომ მიმატოვე?"). იმ დროის არაებრაელები ფიქრობდნენ, რომ ეს ებრაული ლოცვის სამგალობლო ვერსია იყო. სიმღერა იმდროინდელ ერთ-ერთ ყველაზე პოპულარულ ნაწარმოებად იქცა. მოგვიანებით ის შეასრულეს [[ჯონ მაკკორმაქ]]მა, [[ჯონ სტილი|ჯონ სტილ]]მა და [[დოროთი ჯარდონ]]მა.<ref>{{Cite web |title=Times Union 02 Apr 1922, page 23 |url=https://www.newspapers.com/image/556110076/ |access-date=2024-02-19 |website=Newspapers.com |language=en}}</ref> [[1926]] წელს ბეიქერი თამაშობდა მთავარ როლს სპექტაკლში სახელად „ბეტსი". ბეიქერი ასრულებდა კიცელების სახელობის ებრაული ოჯახის უფროსი ქალიშვილი ბეტსის როლს. ბეიქერმა „ბეტსიში" შეასრულა სიმღერა „ლურჯი ცა". სიმღერამ დიდი აჟიოტაჟი გამოიწვია.<ref>{{Cite book |last=Hischak |first=Thomas |title=Broadway Plays and Musicals: Descriptions and Essential Facts of More Than 14,000 Shows Through 2007 |date=2009 |publisher=McFarland, Incorporated, Publishers |pages=41}}</ref> იმავე წელს ბეიქერმა პირველმა შეასრულა სიმღერა „ჩემი ებრაული მამა". სიმღერა კიდევ უფრო ცნობილი გახადა [[სოფი ტაქერი|სოფი ტაქერ]]მა, ხოლო გაავრცელა [[ბეირი სისტერს]]მა.სიმღერამ მთელ მსოფლიოში ისეთი პოპულარობა მოიპოვა, რომ ნაცისტური გერმანია იძულებული გახდა ის აეკრძალა. [[საკონცენტრაციო ბანაკი|საკონცენტრაციო ბანაკები]]ში ებრაელი პატიმრები ამ სიმღერასმღეროდნენ.<ref>{{Cite web |last=Blakemore |first=Erin |date=May 20, 2019 |title=How a Sentimental Yiddish Song Became a Worldwide Hit—and a Nazi Target |url=https://www.history.com/news/jewish-song-sophie-tucker-nazi-holocaust |website=history.com}}</ref> ბეიქერს მოკლე კინოკარიერა ჰქონდა. კინოში პირველად [[1929]] წელს იმონაწილევა, კინოს სახელწოდება „სიყვარულის სიმღერაა“. ფილმი დღემდე შემონახულია და ფილმის ფესტივალებზეა ნაჩვენები, მაგრამ DVD-ზე არ გამოცემულა. „სიყვარულის სიმღერაში" ბეიქერი ასრულებს ორ სიმღერას, რომლებიც მის ქმარს ეკუთვნოდა: „ვდგავარ მთვარის შუქში (ვესაუბრები ვარსკვლავებს)" და „წაიღე ყველაფერი, მხოლოდ შენ არ წახვიდე". კიდევ იმონაწილევა ორ ფილმში: „ჩარინგ ქროს როუდი" ([[1935]]) და „ატლანტიქ სიტი" ([[1944]]). ==რადიო== ბეიქერი ადრეულ ეტაპზე შეუდგა რადიოს ათვისებას და 1930-იანების დასაწყისში საკუთარ რადიო გადაცემას უძღვებოდა. [[1932]] წელს ბეიქერი CBS-ის ჯეკ დენის რადიო გადაცემის მუდმივ სტუმრად იქცა.<ref>{{cite news |last1=Doran |first1=Dorothy |title=Belle Baker, Denny Join In Broadcasts |url=https://www.newspapers.com/clip/49421251/the-akron-beacon-journal/ |accessdate=April 24, 2020 |work=The Akron Beacon Journal |date=February 19, 1932 |location=Ohio, Akron |page=33}}</ref>. ==შეხედულებები და საქველმოქმედო საქმიანობა== ბეიქერი [[სიონიზმი]]ს მომხრე იყო. [[1924]] წელს მან განაცხადა: „მე [[სიონიზმი]]ს მტკიცე მხარდამჭერი ვარ. მჯერა, რომ ებრაელ ხალხს საკუთარი სამშობლო უნდა ჰქონდეს. ეს ის ლოცვაა, რომელიც ჩვენმა მამებმა საუკუნეების განმავლობაში გაიმეორეს.""<ref>{{Cite news |last=Bril |first=Ray |date=October 3, 1924 |title=The Rise of Belle Baker |work=The Sentinel}}</ref> [[1935]] წელს ბეიქერმა ინგლისში კონცერტი გამართა ნაცისტური დევნისგან გაქცეული ებრაელების სასარგებლოდ.<ref>{{Cite news |last=Neumark |first=Martha |date=August 29, 1935 |title=Lights of New York |url=https://www.nli.org.il/en/newspapers/cgs/1935/08/29/01/article/55/?srpos=35&e=-------en-20--21--img-txIN%7ctxTI-belle+baker-------------1 |work=The Sentinel |pages=24}}</ref> სიკვდილამდე რამდენიმე წლით ადრე, მან „Irving Place-ის Sons of Israel“ კრებულის გახსნაზე რამდენიმე სიმღერა შეასრულა, ამერიკულ-ებრაული კომიტეტის პრეზიდენტ, [[რაბინ ირვინგ მილერი|რაბინ ირვინგ მილერ]]თან ერთად.<ref>{{Cite web |title=Newsday (Suffolk Edition) 27 Mar 1950, page 14 |url=https://www.newspapers.com/image/712790127/ |access-date=2024-02-19 |website=Newspapers.com |language=en}}</ref> ==პირადი ცხოვრება== ბეიქერი პირველად [[1913]] წელს დაქორწინდა ლიუ ლესლიზე. თუმცა წყვილი [[1918]] წელს განქორწინდა. [[1919]] წელს იქორწინა მორის აბრაჰამსი,<ref name="v">{{cite book |last1=Cullen |first1=Frank |last2=Hackman |first2=Florence |last3=McNeilly |first3=Donald |title=Vaudeville old & new: an encyclopedia of variety performances in America |year=2007 |publisher=Psychology Press |isbn=978-0-415-93853-2 |url=https://books.google.com/books?id=XFnfnKg6BcAC&q=%22Some+like+Jolson+and+Bayes+sometimes%22&pg=PA55 |accessdate=April 24, 2020 |language=en}}</ref> წარმატებული რუსულ-ამერიკელი კომპოზიტორი. [[1931]] წელს აბრაჰამსის გარდაცვალა. [[1937]] წლის [[21 სექტემბერი|21 სექტემბერ]]ს,კვლავ იქორწინა [[ელიას შუგარმან]]ზე. წყვილი [[1941]] წელს განქორწინდა. ==მემკვიდრეობა== ბეიქერს თავისი სიცოცხლის განმავლობაში სახელი განთქმული ჰქონდა. ბეიქერის ბევრი სიმღერა, მათ შორის „ჩემი ებრაული მამა", „ლურჯი ცა" და „All of Me", დღესაც პოპულარულია. == სქოლიო == {{სქოლიო}} ==რესურსები ინტერნეტში== {{Portal|Biography}} {{commons category|Belle Baker}} *{{IMDb name|0048252}} *{{IBDB name}} *{{Find a Grave|7082896}}<!--Gravestone has wrong year of birth--> *[https://archive.org/details/TheNearlyCompleteWorksOfBelleBaker Belle Baker at the Internet Archive] {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:ბეიქერ, ბელ}} [[კატეგორია:დაბადებული 1893]] [[კატეგორია:დაბადებული 25 დეკემბერი]] [[კატეგორია:ამერიკელი მომღერლები]] [[კატეგორია:ამერიკელი ქალი მსახიობები]] [[კატეგორია:ებრაელი მომღერლები]] 54glwnb9hp618r7ww65y21g78x8zrkq 5406440 5406439 2026-06-03T17:54:55Z Eletskh-QR 175175 დაემატა [[კატეგორია:ებრაელი მსახიობები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5406440 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მუსიკოსი | სახელი = ბელ ბეიქერი | ფოტო = | წარწერა = Baker in 1919 | დაიბადა = {{birth date|1893|12|25|mf=yes}} | დაბადების ადგილი = [[ნიუ-იორკი]] | death_date = {{death date and age|1957|4|29|1893|12|25|mf=yes}} | death_place = [[Los Angeles]], [[California]], U.S. | instrument = [[Singing|Vocals]] | genre = [[Jazz]]<br/>[[Vaudeville]] |საქმიანობა = [[მომღერალი]], [[მსახიობი]] | აქტიურობის წლები = 1904–1955 }} '''ბელ ბეიქერი''' ([[ინგლისური ენა|ინგლ]].Belle Baker;დ.[[25 დეკემბერი]], [[1893]],<ref>Although Baker shaved off as many as five years from her age (her gravestone cites 1898), she was born in 1893, as confirmed by the 1915 New York census, which required the censee's age as of June 1, 1915, and lists [https://familysearch.org/ark:/61903/1:1:K9LH-L7V Belle Leslie], living with her husband Louis and his family, as 21 years of age. She would turn 22 in December 1915.</ref> გ.[[29 აპრილი]], [[1957]],) — [[ებრაელები|ებრაელ]]-[[ამერიკელი]] [[მომღერალი]], [[მსახიობი]] და [[ვოდევილი]]ს შემსრულებელი. ბეიქერმა იყო პირველი, რომელმაც შეასრულა ირვინგ ბერლინის სიმღერა„ლურჯი ცა" და „ჩემი ებრაული მამა". რადიოს ადრეული ათვისების მხრივ, ბეიქერმა [[1930]]-იანებში უმასპინძლა საკუთარ რადიო გადაცემას. [[ედი კანტორი|ედი კანტორ]]მა მას უწოდა „დაინა შორი, პეტი ფეიჯი, პეგი ლი, ჯუდი გარლანდი — ყველა ერთად."<ref>[http://movies2.nytimes.com/mem/movies/review.html?title1=Song%20of%20Love%2c%20The&title2=&reviewer=MORDAUNT%20HALL&pdate=19291114&v_id=111032 Mordaunt Hall review of ''Song of Love''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170510080646/http://movies2.nytimes.com/mem/movies/review.html?title1=Song%20of%20Love%2c%20The&title2=&reviewer=MORDAUNT%20HALL&pdate=19291114&v_id=111032 |date=May 10, 2017 }}, nytimes.com, November 14, 1929; accessed August 5, 2015.</ref> ==ადრეული ცხოვრება== ბეიქერი დაიბადა ბელა ბეკერის სახელით [[1893]] წელს [[ნიუ-იორკი|ნიუ-იორკშ]]ი, რუსულ-ებრაულ ოჯახში, რომელიც თავდაპირველად [[ლიტვა|ლიტვი]]ს ქალაქ [[აკმიანე]]დან იყო. დედამისი ქრონიკულად ავად იყო.<ref>{{Cite news |date=October 3, 1924 |title=The Rise of Belle Baker |url=https://search.findmypast.com/search/us-and-world-newspapers/page/view/384516716 |work=Chicago Sentinel }}{{Dead link|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> უკიდურეს სიღარიბეში დაბადებული ბეიქერი სკოლაში ვერ დადიოდა და 6 წლიდანვე იძულებული გახდა ქარხანაში ემუშავა.<ref>{{Cite news |last=Rosenberg |first=Murray |date=April 2, 1932 |title=Radio Rays |url=https://www.newspapers.com/image/542653720/?match=1 |access-date=February 17, 2024 |work=The Brooklyn Citizen |pages=3}}</ref> ბეიქერმა სცენაზე გამოსვლა 11 წლის ასაკში დაიწყო, სადაც მას მიაგნო იდიშური თეატრის მენეჯერმა [[იაკობ ადლერი|იაკობ ადლერ]]მა. ვოდევილში მისი მენეჯერი იყო [[ლიუ ლესლი]], რომელიც მოგვიანებით ბეიქერის პირველი ქმარი გახდა.<ref>{{Cite news |last=Rosenberg |first=Murray |date=April 2, 1932 |title=Radio Rays |url=https://www.newspapers.com/image/542653720/?match=1 |access-date=February 17, 2024 |work=The Brooklyn Citizen |pages=3}}</ref> ვოდევილში პირველად გამოვიდა [[სკრენტონი|სკრენტონ]]ში, [[პენსილვანია]]ში, 15 წლის ასაკში. [[1911]] წელს გამოვიდა ოსკარ ჰამერსტეინ I-ის ვიქტორია თეატრში, თუმცა მისი შესრულება ცუდად შეფასდა, ძირითადად სიმღერების არასწორი არჩევანის გამო. 17 წლისთვის უკვე სახელიც განთქმული ჰქონდა. მის ერთ-ერთ პირველ ჰიტს წარმოადგენდა „Cohen Owes Me $97".<ref>{{Cite book |last=S.D. |first=Trav |title=No Applause -- Just Throw Money: The Book That Made Vaudeville Famous |publisher=Farrar, Straus and Giroux |year=2006 |pages=178 |language=English}}</ref> ==ბროდვეი და კინო== ბეიქერმა იყო პირველი,ვინც შეასრულა სიმღერა „ელი, ელი". სიმღერა თავდაპირველად დაწერა ცნობილმა ებრაელმა კომპოზიტორმა, სპეციალურად ბეიქერის სპექტაკლის როლისთვის. სპექტაკლში დედა ჯვარს ეცემა და ბეიქერი პირველ სტრიქონს ინგლისურად მღერის („ღმერთო, ღმერთო, რატომ მიმატოვე?"). იმ დროის არაებრაელები ფიქრობდნენ, რომ ეს ებრაული ლოცვის სამგალობლო ვერსია იყო. სიმღერა იმდროინდელ ერთ-ერთ ყველაზე პოპულარულ ნაწარმოებად იქცა. მოგვიანებით ის შეასრულეს [[ჯონ მაკკორმაქ]]მა, [[ჯონ სტილი|ჯონ სტილ]]მა და [[დოროთი ჯარდონ]]მა.<ref>{{Cite web |title=Times Union 02 Apr 1922, page 23 |url=https://www.newspapers.com/image/556110076/ |access-date=2024-02-19 |website=Newspapers.com |language=en}}</ref> [[1926]] წელს ბეიქერი თამაშობდა მთავარ როლს სპექტაკლში სახელად „ბეტსი". ბეიქერი ასრულებდა კიცელების სახელობის ებრაული ოჯახის უფროსი ქალიშვილი ბეტსის როლს. ბეიქერმა „ბეტსიში" შეასრულა სიმღერა „ლურჯი ცა". სიმღერამ დიდი აჟიოტაჟი გამოიწვია.<ref>{{Cite book |last=Hischak |first=Thomas |title=Broadway Plays and Musicals: Descriptions and Essential Facts of More Than 14,000 Shows Through 2007 |date=2009 |publisher=McFarland, Incorporated, Publishers |pages=41}}</ref> იმავე წელს ბეიქერმა პირველმა შეასრულა სიმღერა „ჩემი ებრაული მამა". სიმღერა კიდევ უფრო ცნობილი გახადა [[სოფი ტაქერი|სოფი ტაქერ]]მა, ხოლო გაავრცელა [[ბეირი სისტერს]]მა.სიმღერამ მთელ მსოფლიოში ისეთი პოპულარობა მოიპოვა, რომ ნაცისტური გერმანია იძულებული გახდა ის აეკრძალა. [[საკონცენტრაციო ბანაკი|საკონცენტრაციო ბანაკები]]ში ებრაელი პატიმრები ამ სიმღერასმღეროდნენ.<ref>{{Cite web |last=Blakemore |first=Erin |date=May 20, 2019 |title=How a Sentimental Yiddish Song Became a Worldwide Hit—and a Nazi Target |url=https://www.history.com/news/jewish-song-sophie-tucker-nazi-holocaust |website=history.com}}</ref> ბეიქერს მოკლე კინოკარიერა ჰქონდა. კინოში პირველად [[1929]] წელს იმონაწილევა, კინოს სახელწოდება „სიყვარულის სიმღერაა“. ფილმი დღემდე შემონახულია და ფილმის ფესტივალებზეა ნაჩვენები, მაგრამ DVD-ზე არ გამოცემულა. „სიყვარულის სიმღერაში" ბეიქერი ასრულებს ორ სიმღერას, რომლებიც მის ქმარს ეკუთვნოდა: „ვდგავარ მთვარის შუქში (ვესაუბრები ვარსკვლავებს)" და „წაიღე ყველაფერი, მხოლოდ შენ არ წახვიდე". კიდევ იმონაწილევა ორ ფილმში: „ჩარინგ ქროს როუდი" ([[1935]]) და „ატლანტიქ სიტი" ([[1944]]). ==რადიო== ბეიქერი ადრეულ ეტაპზე შეუდგა რადიოს ათვისებას და 1930-იანების დასაწყისში საკუთარ რადიო გადაცემას უძღვებოდა. [[1932]] წელს ბეიქერი CBS-ის ჯეკ დენის რადიო გადაცემის მუდმივ სტუმრად იქცა.<ref>{{cite news |last1=Doran |first1=Dorothy |title=Belle Baker, Denny Join In Broadcasts |url=https://www.newspapers.com/clip/49421251/the-akron-beacon-journal/ |accessdate=April 24, 2020 |work=The Akron Beacon Journal |date=February 19, 1932 |location=Ohio, Akron |page=33}}</ref>. ==შეხედულებები და საქველმოქმედო საქმიანობა== ბეიქერი [[სიონიზმი]]ს მომხრე იყო. [[1924]] წელს მან განაცხადა: „მე [[სიონიზმი]]ს მტკიცე მხარდამჭერი ვარ. მჯერა, რომ ებრაელ ხალხს საკუთარი სამშობლო უნდა ჰქონდეს. ეს ის ლოცვაა, რომელიც ჩვენმა მამებმა საუკუნეების განმავლობაში გაიმეორეს.""<ref>{{Cite news |last=Bril |first=Ray |date=October 3, 1924 |title=The Rise of Belle Baker |work=The Sentinel}}</ref> [[1935]] წელს ბეიქერმა ინგლისში კონცერტი გამართა ნაცისტური დევნისგან გაქცეული ებრაელების სასარგებლოდ.<ref>{{Cite news |last=Neumark |first=Martha |date=August 29, 1935 |title=Lights of New York |url=https://www.nli.org.il/en/newspapers/cgs/1935/08/29/01/article/55/?srpos=35&e=-------en-20--21--img-txIN%7ctxTI-belle+baker-------------1 |work=The Sentinel |pages=24}}</ref> სიკვდილამდე რამდენიმე წლით ადრე, მან „Irving Place-ის Sons of Israel“ კრებულის გახსნაზე რამდენიმე სიმღერა შეასრულა, ამერიკულ-ებრაული კომიტეტის პრეზიდენტ, [[რაბინ ირვინგ მილერი|რაბინ ირვინგ მილერ]]თან ერთად.<ref>{{Cite web |title=Newsday (Suffolk Edition) 27 Mar 1950, page 14 |url=https://www.newspapers.com/image/712790127/ |access-date=2024-02-19 |website=Newspapers.com |language=en}}</ref> ==პირადი ცხოვრება== ბეიქერი პირველად [[1913]] წელს დაქორწინდა ლიუ ლესლიზე. თუმცა წყვილი [[1918]] წელს განქორწინდა. [[1919]] წელს იქორწინა მორის აბრაჰამსი,<ref name="v">{{cite book |last1=Cullen |first1=Frank |last2=Hackman |first2=Florence |last3=McNeilly |first3=Donald |title=Vaudeville old & new: an encyclopedia of variety performances in America |year=2007 |publisher=Psychology Press |isbn=978-0-415-93853-2 |url=https://books.google.com/books?id=XFnfnKg6BcAC&q=%22Some+like+Jolson+and+Bayes+sometimes%22&pg=PA55 |accessdate=April 24, 2020 |language=en}}</ref> წარმატებული რუსულ-ამერიკელი კომპოზიტორი. [[1931]] წელს აბრაჰამსის გარდაცვალა. [[1937]] წლის [[21 სექტემბერი|21 სექტემბერ]]ს,კვლავ იქორწინა [[ელიას შუგარმან]]ზე. წყვილი [[1941]] წელს განქორწინდა. ==მემკვიდრეობა== ბეიქერს თავისი სიცოცხლის განმავლობაში სახელი განთქმული ჰქონდა. ბეიქერის ბევრი სიმღერა, მათ შორის „ჩემი ებრაული მამა", „ლურჯი ცა" და „All of Me", დღესაც პოპულარულია. == სქოლიო == {{სქოლიო}} ==რესურსები ინტერნეტში== {{Portal|Biography}} {{commons category|Belle Baker}} *{{IMDb name|0048252}} *{{IBDB name}} *{{Find a Grave|7082896}}<!--Gravestone has wrong year of birth--> *[https://archive.org/details/TheNearlyCompleteWorksOfBelleBaker Belle Baker at the Internet Archive] {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:ბეიქერ, ბელ}} [[კატეგორია:დაბადებული 1893]] [[კატეგორია:დაბადებული 25 დეკემბერი]] [[კატეგორია:ამერიკელი მომღერლები]] [[კატეგორია:ამერიკელი ქალი მსახიობები]] [[კატეგორია:ებრაელი მომღერლები]] [[კატეგორია:ებრაელი მსახიობები]] pt5zyalblybc8f5wg93c0r1ojf42rv6 5406441 5406440 2026-06-03T17:55:18Z Eletskh-QR 175175 დაემატა [[კატეგორია:ქალი მსახიობები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5406441 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მუსიკოსი | სახელი = ბელ ბეიქერი | ფოტო = | წარწერა = Baker in 1919 | დაიბადა = {{birth date|1893|12|25|mf=yes}} | დაბადების ადგილი = [[ნიუ-იორკი]] | death_date = {{death date and age|1957|4|29|1893|12|25|mf=yes}} | death_place = [[Los Angeles]], [[California]], U.S. | instrument = [[Singing|Vocals]] | genre = [[Jazz]]<br/>[[Vaudeville]] |საქმიანობა = [[მომღერალი]], [[მსახიობი]] | აქტიურობის წლები = 1904–1955 }} '''ბელ ბეიქერი''' ([[ინგლისური ენა|ინგლ]].Belle Baker;დ.[[25 დეკემბერი]], [[1893]],<ref>Although Baker shaved off as many as five years from her age (her gravestone cites 1898), she was born in 1893, as confirmed by the 1915 New York census, which required the censee's age as of June 1, 1915, and lists [https://familysearch.org/ark:/61903/1:1:K9LH-L7V Belle Leslie], living with her husband Louis and his family, as 21 years of age. She would turn 22 in December 1915.</ref> გ.[[29 აპრილი]], [[1957]],) — [[ებრაელები|ებრაელ]]-[[ამერიკელი]] [[მომღერალი]], [[მსახიობი]] და [[ვოდევილი]]ს შემსრულებელი. ბეიქერმა იყო პირველი, რომელმაც შეასრულა ირვინგ ბერლინის სიმღერა„ლურჯი ცა" და „ჩემი ებრაული მამა". რადიოს ადრეული ათვისების მხრივ, ბეიქერმა [[1930]]-იანებში უმასპინძლა საკუთარ რადიო გადაცემას. [[ედი კანტორი|ედი კანტორ]]მა მას უწოდა „დაინა შორი, პეტი ფეიჯი, პეგი ლი, ჯუდი გარლანდი — ყველა ერთად."<ref>[http://movies2.nytimes.com/mem/movies/review.html?title1=Song%20of%20Love%2c%20The&title2=&reviewer=MORDAUNT%20HALL&pdate=19291114&v_id=111032 Mordaunt Hall review of ''Song of Love''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170510080646/http://movies2.nytimes.com/mem/movies/review.html?title1=Song%20of%20Love%2c%20The&title2=&reviewer=MORDAUNT%20HALL&pdate=19291114&v_id=111032 |date=May 10, 2017 }}, nytimes.com, November 14, 1929; accessed August 5, 2015.</ref> ==ადრეული ცხოვრება== ბეიქერი დაიბადა ბელა ბეკერის სახელით [[1893]] წელს [[ნიუ-იორკი|ნიუ-იორკშ]]ი, რუსულ-ებრაულ ოჯახში, რომელიც თავდაპირველად [[ლიტვა|ლიტვი]]ს ქალაქ [[აკმიანე]]დან იყო. დედამისი ქრონიკულად ავად იყო.<ref>{{Cite news |date=October 3, 1924 |title=The Rise of Belle Baker |url=https://search.findmypast.com/search/us-and-world-newspapers/page/view/384516716 |work=Chicago Sentinel }}{{Dead link|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> უკიდურეს სიღარიბეში დაბადებული ბეიქერი სკოლაში ვერ დადიოდა და 6 წლიდანვე იძულებული გახდა ქარხანაში ემუშავა.<ref>{{Cite news |last=Rosenberg |first=Murray |date=April 2, 1932 |title=Radio Rays |url=https://www.newspapers.com/image/542653720/?match=1 |access-date=February 17, 2024 |work=The Brooklyn Citizen |pages=3}}</ref> ბეიქერმა სცენაზე გამოსვლა 11 წლის ასაკში დაიწყო, სადაც მას მიაგნო იდიშური თეატრის მენეჯერმა [[იაკობ ადლერი|იაკობ ადლერ]]მა. ვოდევილში მისი მენეჯერი იყო [[ლიუ ლესლი]], რომელიც მოგვიანებით ბეიქერის პირველი ქმარი გახდა.<ref>{{Cite news |last=Rosenberg |first=Murray |date=April 2, 1932 |title=Radio Rays |url=https://www.newspapers.com/image/542653720/?match=1 |access-date=February 17, 2024 |work=The Brooklyn Citizen |pages=3}}</ref> ვოდევილში პირველად გამოვიდა [[სკრენტონი|სკრენტონ]]ში, [[პენსილვანია]]ში, 15 წლის ასაკში. [[1911]] წელს გამოვიდა ოსკარ ჰამერსტეინ I-ის ვიქტორია თეატრში, თუმცა მისი შესრულება ცუდად შეფასდა, ძირითადად სიმღერების არასწორი არჩევანის გამო. 17 წლისთვის უკვე სახელიც განთქმული ჰქონდა. მის ერთ-ერთ პირველ ჰიტს წარმოადგენდა „Cohen Owes Me $97".<ref>{{Cite book |last=S.D. |first=Trav |title=No Applause -- Just Throw Money: The Book That Made Vaudeville Famous |publisher=Farrar, Straus and Giroux |year=2006 |pages=178 |language=English}}</ref> ==ბროდვეი და კინო== ბეიქერმა იყო პირველი,ვინც შეასრულა სიმღერა „ელი, ელი". სიმღერა თავდაპირველად დაწერა ცნობილმა ებრაელმა კომპოზიტორმა, სპეციალურად ბეიქერის სპექტაკლის როლისთვის. სპექტაკლში დედა ჯვარს ეცემა და ბეიქერი პირველ სტრიქონს ინგლისურად მღერის („ღმერთო, ღმერთო, რატომ მიმატოვე?"). იმ დროის არაებრაელები ფიქრობდნენ, რომ ეს ებრაული ლოცვის სამგალობლო ვერსია იყო. სიმღერა იმდროინდელ ერთ-ერთ ყველაზე პოპულარულ ნაწარმოებად იქცა. მოგვიანებით ის შეასრულეს [[ჯონ მაკკორმაქ]]მა, [[ჯონ სტილი|ჯონ სტილ]]მა და [[დოროთი ჯარდონ]]მა.<ref>{{Cite web |title=Times Union 02 Apr 1922, page 23 |url=https://www.newspapers.com/image/556110076/ |access-date=2024-02-19 |website=Newspapers.com |language=en}}</ref> [[1926]] წელს ბეიქერი თამაშობდა მთავარ როლს სპექტაკლში სახელად „ბეტსი". ბეიქერი ასრულებდა კიცელების სახელობის ებრაული ოჯახის უფროსი ქალიშვილი ბეტსის როლს. ბეიქერმა „ბეტსიში" შეასრულა სიმღერა „ლურჯი ცა". სიმღერამ დიდი აჟიოტაჟი გამოიწვია.<ref>{{Cite book |last=Hischak |first=Thomas |title=Broadway Plays and Musicals: Descriptions and Essential Facts of More Than 14,000 Shows Through 2007 |date=2009 |publisher=McFarland, Incorporated, Publishers |pages=41}}</ref> იმავე წელს ბეიქერმა პირველმა შეასრულა სიმღერა „ჩემი ებრაული მამა". სიმღერა კიდევ უფრო ცნობილი გახადა [[სოფი ტაქერი|სოფი ტაქერ]]მა, ხოლო გაავრცელა [[ბეირი სისტერს]]მა.სიმღერამ მთელ მსოფლიოში ისეთი პოპულარობა მოიპოვა, რომ ნაცისტური გერმანია იძულებული გახდა ის აეკრძალა. [[საკონცენტრაციო ბანაკი|საკონცენტრაციო ბანაკები]]ში ებრაელი პატიმრები ამ სიმღერასმღეროდნენ.<ref>{{Cite web |last=Blakemore |first=Erin |date=May 20, 2019 |title=How a Sentimental Yiddish Song Became a Worldwide Hit—and a Nazi Target |url=https://www.history.com/news/jewish-song-sophie-tucker-nazi-holocaust |website=history.com}}</ref> ბეიქერს მოკლე კინოკარიერა ჰქონდა. კინოში პირველად [[1929]] წელს იმონაწილევა, კინოს სახელწოდება „სიყვარულის სიმღერაა“. ფილმი დღემდე შემონახულია და ფილმის ფესტივალებზეა ნაჩვენები, მაგრამ DVD-ზე არ გამოცემულა. „სიყვარულის სიმღერაში" ბეიქერი ასრულებს ორ სიმღერას, რომლებიც მის ქმარს ეკუთვნოდა: „ვდგავარ მთვარის შუქში (ვესაუბრები ვარსკვლავებს)" და „წაიღე ყველაფერი, მხოლოდ შენ არ წახვიდე". კიდევ იმონაწილევა ორ ფილმში: „ჩარინგ ქროს როუდი" ([[1935]]) და „ატლანტიქ სიტი" ([[1944]]). ==რადიო== ბეიქერი ადრეულ ეტაპზე შეუდგა რადიოს ათვისებას და 1930-იანების დასაწყისში საკუთარ რადიო გადაცემას უძღვებოდა. [[1932]] წელს ბეიქერი CBS-ის ჯეკ დენის რადიო გადაცემის მუდმივ სტუმრად იქცა.<ref>{{cite news |last1=Doran |first1=Dorothy |title=Belle Baker, Denny Join In Broadcasts |url=https://www.newspapers.com/clip/49421251/the-akron-beacon-journal/ |accessdate=April 24, 2020 |work=The Akron Beacon Journal |date=February 19, 1932 |location=Ohio, Akron |page=33}}</ref>. ==შეხედულებები და საქველმოქმედო საქმიანობა== ბეიქერი [[სიონიზმი]]ს მომხრე იყო. [[1924]] წელს მან განაცხადა: „მე [[სიონიზმი]]ს მტკიცე მხარდამჭერი ვარ. მჯერა, რომ ებრაელ ხალხს საკუთარი სამშობლო უნდა ჰქონდეს. ეს ის ლოცვაა, რომელიც ჩვენმა მამებმა საუკუნეების განმავლობაში გაიმეორეს.""<ref>{{Cite news |last=Bril |first=Ray |date=October 3, 1924 |title=The Rise of Belle Baker |work=The Sentinel}}</ref> [[1935]] წელს ბეიქერმა ინგლისში კონცერტი გამართა ნაცისტური დევნისგან გაქცეული ებრაელების სასარგებლოდ.<ref>{{Cite news |last=Neumark |first=Martha |date=August 29, 1935 |title=Lights of New York |url=https://www.nli.org.il/en/newspapers/cgs/1935/08/29/01/article/55/?srpos=35&e=-------en-20--21--img-txIN%7ctxTI-belle+baker-------------1 |work=The Sentinel |pages=24}}</ref> სიკვდილამდე რამდენიმე წლით ადრე, მან „Irving Place-ის Sons of Israel“ კრებულის გახსნაზე რამდენიმე სიმღერა შეასრულა, ამერიკულ-ებრაული კომიტეტის პრეზიდენტ, [[რაბინ ირვინგ მილერი|რაბინ ირვინგ მილერ]]თან ერთად.<ref>{{Cite web |title=Newsday (Suffolk Edition) 27 Mar 1950, page 14 |url=https://www.newspapers.com/image/712790127/ |access-date=2024-02-19 |website=Newspapers.com |language=en}}</ref> ==პირადი ცხოვრება== ბეიქერი პირველად [[1913]] წელს დაქორწინდა ლიუ ლესლიზე. თუმცა წყვილი [[1918]] წელს განქორწინდა. [[1919]] წელს იქორწინა მორის აბრაჰამსი,<ref name="v">{{cite book |last1=Cullen |first1=Frank |last2=Hackman |first2=Florence |last3=McNeilly |first3=Donald |title=Vaudeville old & new: an encyclopedia of variety performances in America |year=2007 |publisher=Psychology Press |isbn=978-0-415-93853-2 |url=https://books.google.com/books?id=XFnfnKg6BcAC&q=%22Some+like+Jolson+and+Bayes+sometimes%22&pg=PA55 |accessdate=April 24, 2020 |language=en}}</ref> წარმატებული რუსულ-ამერიკელი კომპოზიტორი. [[1931]] წელს აბრაჰამსის გარდაცვალა. [[1937]] წლის [[21 სექტემბერი|21 სექტემბერ]]ს,კვლავ იქორწინა [[ელიას შუგარმან]]ზე. წყვილი [[1941]] წელს განქორწინდა. ==მემკვიდრეობა== ბეიქერს თავისი სიცოცხლის განმავლობაში სახელი განთქმული ჰქონდა. ბეიქერის ბევრი სიმღერა, მათ შორის „ჩემი ებრაული მამა", „ლურჯი ცა" და „All of Me", დღესაც პოპულარულია. == სქოლიო == {{სქოლიო}} ==რესურსები ინტერნეტში== {{Portal|Biography}} {{commons category|Belle Baker}} *{{IMDb name|0048252}} *{{IBDB name}} *{{Find a Grave|7082896}}<!--Gravestone has wrong year of birth--> *[https://archive.org/details/TheNearlyCompleteWorksOfBelleBaker Belle Baker at the Internet Archive] {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:ბეიქერ, ბელ}} [[კატეგორია:დაბადებული 1893]] [[კატეგორია:დაბადებული 25 დეკემბერი]] [[კატეგორია:ამერიკელი მომღერლები]] [[კატეგორია:ამერიკელი ქალი მსახიობები]] [[კატეგორია:ებრაელი მომღერლები]] [[კატეგორია:ებრაელი მსახიობები]] [[კატეგორია:ქალი მსახიობები]] 2wm9jjy890pyrgis279ku1e4mk7s15r 5406442 5406441 2026-06-03T17:55:25Z Eletskh-QR 175175 წაიშალა [[კატეგორია:ქალი მსახიობები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5406442 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მუსიკოსი | სახელი = ბელ ბეიქერი | ფოტო = | წარწერა = Baker in 1919 | დაიბადა = {{birth date|1893|12|25|mf=yes}} | დაბადების ადგილი = [[ნიუ-იორკი]] | death_date = {{death date and age|1957|4|29|1893|12|25|mf=yes}} | death_place = [[Los Angeles]], [[California]], U.S. | instrument = [[Singing|Vocals]] | genre = [[Jazz]]<br/>[[Vaudeville]] |საქმიანობა = [[მომღერალი]], [[მსახიობი]] | აქტიურობის წლები = 1904–1955 }} '''ბელ ბეიქერი''' ([[ინგლისური ენა|ინგლ]].Belle Baker;დ.[[25 დეკემბერი]], [[1893]],<ref>Although Baker shaved off as many as five years from her age (her gravestone cites 1898), she was born in 1893, as confirmed by the 1915 New York census, which required the censee's age as of June 1, 1915, and lists [https://familysearch.org/ark:/61903/1:1:K9LH-L7V Belle Leslie], living with her husband Louis and his family, as 21 years of age. She would turn 22 in December 1915.</ref> გ.[[29 აპრილი]], [[1957]],) — [[ებრაელები|ებრაელ]]-[[ამერიკელი]] [[მომღერალი]], [[მსახიობი]] და [[ვოდევილი]]ს შემსრულებელი. ბეიქერმა იყო პირველი, რომელმაც შეასრულა ირვინგ ბერლინის სიმღერა„ლურჯი ცა" და „ჩემი ებრაული მამა". რადიოს ადრეული ათვისების მხრივ, ბეიქერმა [[1930]]-იანებში უმასპინძლა საკუთარ რადიო გადაცემას. [[ედი კანტორი|ედი კანტორ]]მა მას უწოდა „დაინა შორი, პეტი ფეიჯი, პეგი ლი, ჯუდი გარლანდი — ყველა ერთად."<ref>[http://movies2.nytimes.com/mem/movies/review.html?title1=Song%20of%20Love%2c%20The&title2=&reviewer=MORDAUNT%20HALL&pdate=19291114&v_id=111032 Mordaunt Hall review of ''Song of Love''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170510080646/http://movies2.nytimes.com/mem/movies/review.html?title1=Song%20of%20Love%2c%20The&title2=&reviewer=MORDAUNT%20HALL&pdate=19291114&v_id=111032 |date=May 10, 2017 }}, nytimes.com, November 14, 1929; accessed August 5, 2015.</ref> ==ადრეული ცხოვრება== ბეიქერი დაიბადა ბელა ბეკერის სახელით [[1893]] წელს [[ნიუ-იორკი|ნიუ-იორკშ]]ი, რუსულ-ებრაულ ოჯახში, რომელიც თავდაპირველად [[ლიტვა|ლიტვი]]ს ქალაქ [[აკმიანე]]დან იყო. დედამისი ქრონიკულად ავად იყო.<ref>{{Cite news |date=October 3, 1924 |title=The Rise of Belle Baker |url=https://search.findmypast.com/search/us-and-world-newspapers/page/view/384516716 |work=Chicago Sentinel }}{{Dead link|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> უკიდურეს სიღარიბეში დაბადებული ბეიქერი სკოლაში ვერ დადიოდა და 6 წლიდანვე იძულებული გახდა ქარხანაში ემუშავა.<ref>{{Cite news |last=Rosenberg |first=Murray |date=April 2, 1932 |title=Radio Rays |url=https://www.newspapers.com/image/542653720/?match=1 |access-date=February 17, 2024 |work=The Brooklyn Citizen |pages=3}}</ref> ბეიქერმა სცენაზე გამოსვლა 11 წლის ასაკში დაიწყო, სადაც მას მიაგნო იდიშური თეატრის მენეჯერმა [[იაკობ ადლერი|იაკობ ადლერ]]მა. ვოდევილში მისი მენეჯერი იყო [[ლიუ ლესლი]], რომელიც მოგვიანებით ბეიქერის პირველი ქმარი გახდა.<ref>{{Cite news |last=Rosenberg |first=Murray |date=April 2, 1932 |title=Radio Rays |url=https://www.newspapers.com/image/542653720/?match=1 |access-date=February 17, 2024 |work=The Brooklyn Citizen |pages=3}}</ref> ვოდევილში პირველად გამოვიდა [[სკრენტონი|სკრენტონ]]ში, [[პენსილვანია]]ში, 15 წლის ასაკში. [[1911]] წელს გამოვიდა ოსკარ ჰამერსტეინ I-ის ვიქტორია თეატრში, თუმცა მისი შესრულება ცუდად შეფასდა, ძირითადად სიმღერების არასწორი არჩევანის გამო. 17 წლისთვის უკვე სახელიც განთქმული ჰქონდა. მის ერთ-ერთ პირველ ჰიტს წარმოადგენდა „Cohen Owes Me $97".<ref>{{Cite book |last=S.D. |first=Trav |title=No Applause -- Just Throw Money: The Book That Made Vaudeville Famous |publisher=Farrar, Straus and Giroux |year=2006 |pages=178 |language=English}}</ref> ==ბროდვეი და კინო== ბეიქერმა იყო პირველი,ვინც შეასრულა სიმღერა „ელი, ელი". სიმღერა თავდაპირველად დაწერა ცნობილმა ებრაელმა კომპოზიტორმა, სპეციალურად ბეიქერის სპექტაკლის როლისთვის. სპექტაკლში დედა ჯვარს ეცემა და ბეიქერი პირველ სტრიქონს ინგლისურად მღერის („ღმერთო, ღმერთო, რატომ მიმატოვე?"). იმ დროის არაებრაელები ფიქრობდნენ, რომ ეს ებრაული ლოცვის სამგალობლო ვერსია იყო. სიმღერა იმდროინდელ ერთ-ერთ ყველაზე პოპულარულ ნაწარმოებად იქცა. მოგვიანებით ის შეასრულეს [[ჯონ მაკკორმაქ]]მა, [[ჯონ სტილი|ჯონ სტილ]]მა და [[დოროთი ჯარდონ]]მა.<ref>{{Cite web |title=Times Union 02 Apr 1922, page 23 |url=https://www.newspapers.com/image/556110076/ |access-date=2024-02-19 |website=Newspapers.com |language=en}}</ref> [[1926]] წელს ბეიქერი თამაშობდა მთავარ როლს სპექტაკლში სახელად „ბეტსი". ბეიქერი ასრულებდა კიცელების სახელობის ებრაული ოჯახის უფროსი ქალიშვილი ბეტსის როლს. ბეიქერმა „ბეტსიში" შეასრულა სიმღერა „ლურჯი ცა". სიმღერამ დიდი აჟიოტაჟი გამოიწვია.<ref>{{Cite book |last=Hischak |first=Thomas |title=Broadway Plays and Musicals: Descriptions and Essential Facts of More Than 14,000 Shows Through 2007 |date=2009 |publisher=McFarland, Incorporated, Publishers |pages=41}}</ref> იმავე წელს ბეიქერმა პირველმა შეასრულა სიმღერა „ჩემი ებრაული მამა". სიმღერა კიდევ უფრო ცნობილი გახადა [[სოფი ტაქერი|სოფი ტაქერ]]მა, ხოლო გაავრცელა [[ბეირი სისტერს]]მა.სიმღერამ მთელ მსოფლიოში ისეთი პოპულარობა მოიპოვა, რომ ნაცისტური გერმანია იძულებული გახდა ის აეკრძალა. [[საკონცენტრაციო ბანაკი|საკონცენტრაციო ბანაკები]]ში ებრაელი პატიმრები ამ სიმღერასმღეროდნენ.<ref>{{Cite web |last=Blakemore |first=Erin |date=May 20, 2019 |title=How a Sentimental Yiddish Song Became a Worldwide Hit—and a Nazi Target |url=https://www.history.com/news/jewish-song-sophie-tucker-nazi-holocaust |website=history.com}}</ref> ბეიქერს მოკლე კინოკარიერა ჰქონდა. კინოში პირველად [[1929]] წელს იმონაწილევა, კინოს სახელწოდება „სიყვარულის სიმღერაა“. ფილმი დღემდე შემონახულია და ფილმის ფესტივალებზეა ნაჩვენები, მაგრამ DVD-ზე არ გამოცემულა. „სიყვარულის სიმღერაში" ბეიქერი ასრულებს ორ სიმღერას, რომლებიც მის ქმარს ეკუთვნოდა: „ვდგავარ მთვარის შუქში (ვესაუბრები ვარსკვლავებს)" და „წაიღე ყველაფერი, მხოლოდ შენ არ წახვიდე". კიდევ იმონაწილევა ორ ფილმში: „ჩარინგ ქროს როუდი" ([[1935]]) და „ატლანტიქ სიტი" ([[1944]]). ==რადიო== ბეიქერი ადრეულ ეტაპზე შეუდგა რადიოს ათვისებას და 1930-იანების დასაწყისში საკუთარ რადიო გადაცემას უძღვებოდა. [[1932]] წელს ბეიქერი CBS-ის ჯეკ დენის რადიო გადაცემის მუდმივ სტუმრად იქცა.<ref>{{cite news |last1=Doran |first1=Dorothy |title=Belle Baker, Denny Join In Broadcasts |url=https://www.newspapers.com/clip/49421251/the-akron-beacon-journal/ |accessdate=April 24, 2020 |work=The Akron Beacon Journal |date=February 19, 1932 |location=Ohio, Akron |page=33}}</ref>. ==შეხედულებები და საქველმოქმედო საქმიანობა== ბეიქერი [[სიონიზმი]]ს მომხრე იყო. [[1924]] წელს მან განაცხადა: „მე [[სიონიზმი]]ს მტკიცე მხარდამჭერი ვარ. მჯერა, რომ ებრაელ ხალხს საკუთარი სამშობლო უნდა ჰქონდეს. ეს ის ლოცვაა, რომელიც ჩვენმა მამებმა საუკუნეების განმავლობაში გაიმეორეს.""<ref>{{Cite news |last=Bril |first=Ray |date=October 3, 1924 |title=The Rise of Belle Baker |work=The Sentinel}}</ref> [[1935]] წელს ბეიქერმა ინგლისში კონცერტი გამართა ნაცისტური დევნისგან გაქცეული ებრაელების სასარგებლოდ.<ref>{{Cite news |last=Neumark |first=Martha |date=August 29, 1935 |title=Lights of New York |url=https://www.nli.org.il/en/newspapers/cgs/1935/08/29/01/article/55/?srpos=35&e=-------en-20--21--img-txIN%7ctxTI-belle+baker-------------1 |work=The Sentinel |pages=24}}</ref> სიკვდილამდე რამდენიმე წლით ადრე, მან „Irving Place-ის Sons of Israel“ კრებულის გახსნაზე რამდენიმე სიმღერა შეასრულა, ამერიკულ-ებრაული კომიტეტის პრეზიდენტ, [[რაბინ ირვინგ მილერი|რაბინ ირვინგ მილერ]]თან ერთად.<ref>{{Cite web |title=Newsday (Suffolk Edition) 27 Mar 1950, page 14 |url=https://www.newspapers.com/image/712790127/ |access-date=2024-02-19 |website=Newspapers.com |language=en}}</ref> ==პირადი ცხოვრება== ბეიქერი პირველად [[1913]] წელს დაქორწინდა ლიუ ლესლიზე. თუმცა წყვილი [[1918]] წელს განქორწინდა. [[1919]] წელს იქორწინა მორის აბრაჰამსი,<ref name="v">{{cite book |last1=Cullen |first1=Frank |last2=Hackman |first2=Florence |last3=McNeilly |first3=Donald |title=Vaudeville old & new: an encyclopedia of variety performances in America |year=2007 |publisher=Psychology Press |isbn=978-0-415-93853-2 |url=https://books.google.com/books?id=XFnfnKg6BcAC&q=%22Some+like+Jolson+and+Bayes+sometimes%22&pg=PA55 |accessdate=April 24, 2020 |language=en}}</ref> წარმატებული რუსულ-ამერიკელი კომპოზიტორი. [[1931]] წელს აბრაჰამსის გარდაცვალა. [[1937]] წლის [[21 სექტემბერი|21 სექტემბერ]]ს,კვლავ იქორწინა [[ელიას შუგარმან]]ზე. წყვილი [[1941]] წელს განქორწინდა. ==მემკვიდრეობა== ბეიქერს თავისი სიცოცხლის განმავლობაში სახელი განთქმული ჰქონდა. ბეიქერის ბევრი სიმღერა, მათ შორის „ჩემი ებრაული მამა", „ლურჯი ცა" და „All of Me", დღესაც პოპულარულია. == სქოლიო == {{სქოლიო}} ==რესურსები ინტერნეტში== {{Portal|Biography}} {{commons category|Belle Baker}} *{{IMDb name|0048252}} *{{IBDB name}} *{{Find a Grave|7082896}}<!--Gravestone has wrong year of birth--> *[https://archive.org/details/TheNearlyCompleteWorksOfBelleBaker Belle Baker at the Internet Archive] {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:ბეიქერ, ბელ}} [[კატეგორია:დაბადებული 1893]] [[კატეგორია:დაბადებული 25 დეკემბერი]] [[კატეგორია:ამერიკელი მომღერლები]] [[კატეგორია:ამერიკელი ქალი მსახიობები]] [[კატეგორია:ებრაელი მომღერლები]] [[კატეგორია:ებრაელი მსახიობები]] pt5zyalblybc8f5wg93c0r1ojf42rv6 0 890631 5406300 5406239 2026-06-03T13:28:26Z Jaba1977 3604 5406300 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |ქვეყანა = კვიპროსი |add1n= ქვეყანა (დე ფაქტო) |add1= {{დროშა|ჩრდილოეთი კვიპროსი}} }} '''ლისი''' ({{lang-el|Λύση}}; {{lang-tr|Akdoğan ან Lisi}}) — სოფელი [[კვიპროსი|კვიპროსში]], მესაორიას ვაკეზე, ქალაქ [[ლარნაკა]]ს ჩრდილოეთით. იგი იმყოფება ჩრდილოეთ კვიპროსის დე ფაქტო კონტროლის ქვეშ. ლისი ასევე წარმოადგენს ბეიარმუდუს (Beyarmudu), ფაშაქოის (Paşaköy), [[პილე]]სა (Pile) და ვადილის (Vadili) სოფლების ადმინისტრაციულ ცენტრს. [[1960]] წელს სოფელში 3 700 კვიპროსელი [[ბერძნები|ბერძენი]] ცხოვრობდა, ხოლო [[1974]] წელს დაახლოებით 6 000, როდესაც [[თურქეთი]]ს შემოჭრისა და კუნძულის შემდგომი გაყოფის გამო ყველა მათგანი გაიქცა. თურქეთის მატერიკიდან ჩამოსული თურქი განსახლებულებისა და კვიპროსის სამხრეთ ნაწილის სხვა სოფლებიდან დევნილი [[კვიპროსელი თურქები|კვიპროსელი თურქების]] მოსვლამ შეცვალა სოფლის დემოგრაფია.<ref name="PlērophoriōnPlērophoriōn1987">{{cite book|author1=Cyprus. Grapheio Typou kai Plērophoriōn|author2=Cyprus. Grapheion Dēmosiōn Plērophoriōn|title=Foreign press on Cyprus|url=https://books.google.com/books?id=GXUsAQAAIAAJ|accessdate=7 March 2011|date=1 August 1987|publisher=Public Information Office|page=14}}</ref> სოფლის ცენტრში დგას [[XIX საუკუნე|XIX საუკუნის]] გვიანდელი [[ბერძნული ენა|ბერძნული]] [[მართლმადიდებლური ეკლესია]], რომელიც დაფარულია ფამაგუსტასა და ნიქოზიის დიდი შუა საუკუნეების ტაძრებიდან გადმოღებული გოთური დეკორაციის სქელი ფენით. ეკლესია აშენდა ლისის მცხოვრებთა მიერ, რომლებიც რამდენიმე წლის განმავლობაში ნებაყოფლობით მუშაობდნენ. ლისის თურქული ოკუპაციის შემდეგ ეკლესია გაიძარცვა,<ref>{{Cite journal |last=Güney1 Yüceer2 |first=Yasemin İnce1 Hülya2 |date=October 2021 |title=Appropriation of Church Buildings in Northern Cyprus |url=https://adjournal.net/articles/94/948.pdf |journal=Online Journal of Art and Design |volume=9 |issue=4 |pages=99-112 |via=Eastern Mediterranean University}}</ref> მისი ყველა ქრისტიანული ხატი და სხვა ქრისტიანული ინტერიერის დეკორაცია გაიტანეს, ხოლო [[ეკლესია]] [[მეჩეთი|მეჩეთად]] გადააკეთეს. წმინდა ევფემიანოსის [[XIV საუკუნე|XIV საუკუნის]] პატარა ეკლესია, სოფლიდან სამხრეთ-დასავლეთით 2 კმ (1.2 მილი) დაშორებით, განმარტოებულ ადგილზე მდებარეობს და მოქცეულია ევკალიპტების ჯგუფის ჩრდილში, უშუალოდ წყლის ნაკადის ზემოთ. ამ პატარა ეკლესიაში გამოსახული იყო კუნძულ კვიპროსზე აღმოჩენილი ზოგიერთი ყველაზე ლამაზი და კარგად შემონახული [[ბიზანტიური არქიტექტურა|ბიზანტიური]] [[მოზაიკა]]. მოზაიკა მოგვიანებით მენილის ფონდმა (ტეხასი, [[ამერიკის შეერთებული შტატები|აშშ]]) შეიძინა კვიპროსის ეკლესიის სახელით და მას შემდეგ ისინი მენილის ფონდში გრძელვადიანი სესხით იმყოფებოდა. სასესხო ხელშეკრულებას ვადა 2012 წლის თებერვალში ამოეწურა.<ref>{{cite web|last1=Povoledo|first1=Elisabetta|title=The Menil Is to Return Frescoes to Cyprus|url=https://www.nytimes.com/2011/09/24/arts/design/menil-collection-is-to-return-frescoes-to-cyprus.html?_r=2&scp=1&sq=Menil%20frescoes&st=cse&|work=The New York Times|accessdate=22 June 2014|date=23 September 2011}}</ref> სოფლის დასავლეთით, ასფალტირებული გზით სოფელ არსოსისკენ 2 კმ-ის (1.2 მილი) დაშორებით, არის გამორჩეული ბორცვი, რომელიც მომრგვალებული ლოდებითაა დაგვირგვინებული. მისი სამხრეთ კალთის შუა ნაწილში არის [[ბერძნები|ბერძნული]] არქაული ნიმფეუმი პატარა ბუნებრივი გამოქვაბული, რომელიც [[არქეოლოგია|არქეოლოგებმა]] შესაწირი სტატუეტებით სავსე აღმოაჩინეს. სიბილას ბორცვის სილუეტი ჩრდილოეთ ჰორიზონტზე პენტადაქტილოსის მთების ვიზუალურ გამოძახილად ლივლივებს. ამ გზის გასწვრივ კიდევ დაახლოებით 4 კმ-ით (2.5 [[მილი]]) დასავლეთით, არსოსის მეორე მხარეს, მდებარეობს პატარა სოფელი ტრემეტუსია [[რიჩარდ I|რიჩარდ ლომგულის]] ისააკ კომნენოსზე გამარჯვების ადგილი. ნანგრევებად ქცეული ეკლესია და ჩრდილოეთ კიდეზე მდებარე შენობები წმინდა სპირიდონის უძველესი მონასტრის [[XVIII საუკუნე|XVIII საუკუნის]] რეკონსტრუქციის ნაშთებია. წმინდანის ნეშტი აქ რამდენიმე საუკუნის განმავლობაში განისვენებდა, სანამ მას კონსტანტინოპოლში, ხოლო საბოლოოდ კუნძულ კორფუზე გადაასვენებდნენ. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{ფამაგუსტის რაიონი}} {{გაზიმაგუსის რაიონი}} [[კატეგორია:1974 წელს კვიპროსში თურქეთის შეჭრის შემდეგ დაცლილი კვიპროსელი ბერძნების სოფლები]] [[კატეგორია:ფამაგუსტის რაიონის დასახლებული პუნქტები]] spw1z0ggmxu7nktlmd1pwrnpty9f3t1 5406301 5406300 2026-06-03T13:29:38Z Jaba1977 3604 5406301 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |ქვეყანა = კვიპროსი |add1n= ქვეყანა (დე ფაქტო) |add1= {{დროშა|ჩრდილოეთი კვიპროსი}} }} '''ლისი''' ({{lang-el|Λύση}}; {{lang-tr|Akdoğan ან Lisi}}) — სოფელი [[კვიპროსი|კვიპროსში]], მესაორიას ვაკეზე, ქალაქ [[ლარნაკა]]ს ჩრდილოეთით. იგი იმყოფება ჩრდილოეთ კვიპროსის დე ფაქტო კონტროლის ქვეშ. ლისი ასევე წარმოადგენს ბეიარმუდუს, ფაშაქოის, პილესა და ვადილის სოფლების ადმინისტრაციულ ცენტრს. [[1960]] წელს სოფელში 3 700 კვიპროსელი [[ბერძნები|ბერძენი]] ცხოვრობდა, ხოლო [[1974]] წელს დაახლოებით 6 000, როდესაც [[თურქეთი]]ს შემოჭრისა და კუნძულის შემდგომი გაყოფის გამო ყველა მათგანი გაიქცა. თურქეთის მატერიკიდან ჩამოსული თურქი განსახლებულებისა და კვიპროსის სამხრეთ ნაწილის სხვა სოფლებიდან დევნილი [[კვიპროსელი თურქები|კვიპროსელი თურქების]] მოსვლამ შეცვალა სოფლის დემოგრაფია.<ref name="PlērophoriōnPlērophoriōn1987">{{cite book|author1=Cyprus. Grapheio Typou kai Plērophoriōn|author2=Cyprus. Grapheion Dēmosiōn Plērophoriōn|title=Foreign press on Cyprus|url=https://books.google.com/books?id=GXUsAQAAIAAJ|accessdate=7 March 2011|date=1 August 1987|publisher=Public Information Office|page=14}}</ref> სოფლის ცენტრში დგას [[XIX საუკუნე|XIX საუკუნის]] გვიანდელი [[ბერძნული ენა|ბერძნული]] [[მართლმადიდებლური ეკლესია]], რომელიც დაფარულია ფამაგუსტასა და ნიქოზიის დიდი შუა საუკუნეების ტაძრებიდან გადმოღებული გოთური დეკორაციის სქელი ფენით. ეკლესია აშენდა ლისის მცხოვრებთა მიერ, რომლებიც რამდენიმე წლის განმავლობაში ნებაყოფლობით მუშაობდნენ. ლისის თურქული ოკუპაციის შემდეგ ეკლესია გაიძარცვა,<ref>{{Cite journal |last=Güney1 Yüceer2 |first=Yasemin İnce1 Hülya2 |date=October 2021 |title=Appropriation of Church Buildings in Northern Cyprus |url=https://adjournal.net/articles/94/948.pdf |journal=Online Journal of Art and Design |volume=9 |issue=4 |pages=99-112 |via=Eastern Mediterranean University}}</ref> მისი ყველა ქრისტიანული ხატი და სხვა ქრისტიანული ინტერიერის დეკორაცია გაიტანეს, ხოლო [[ეკლესია]] [[მეჩეთი|მეჩეთად]] გადააკეთეს. წმინდა ევფემიანოსის [[XIV საუკუნე|XIV საუკუნის]] პატარა ეკლესია, სოფლიდან სამხრეთ-დასავლეთით 2 კმ (1.2 მილი) დაშორებით, განმარტოებულ ადგილზე მდებარეობს და მოქცეულია ევკალიპტების ჯგუფის ჩრდილში, უშუალოდ წყლის ნაკადის ზემოთ. ამ პატარა ეკლესიაში გამოსახული იყო კუნძულ კვიპროსზე აღმოჩენილი ზოგიერთი ყველაზე ლამაზი და კარგად შემონახული [[ბიზანტიური არქიტექტურა|ბიზანტიური]] [[მოზაიკა]]. მოზაიკა მოგვიანებით მენილის ფონდმა (ტეხასი, [[ამერიკის შეერთებული შტატები|აშშ]]) შეიძინა კვიპროსის ეკლესიის სახელით და მას შემდეგ ისინი მენილის ფონდში გრძელვადიანი სესხით იმყოფებოდა. სასესხო ხელშეკრულებას ვადა 2012 წლის თებერვალში ამოეწურა.<ref>{{cite web|last1=Povoledo|first1=Elisabetta|title=The Menil Is to Return Frescoes to Cyprus|url=https://www.nytimes.com/2011/09/24/arts/design/menil-collection-is-to-return-frescoes-to-cyprus.html?_r=2&scp=1&sq=Menil%20frescoes&st=cse&|work=The New York Times|accessdate=22 June 2014|date=23 September 2011}}</ref> სოფლის დასავლეთით, ასფალტირებული გზით სოფელ არსოსისკენ 2 კმ-ის (1.2 მილი) დაშორებით, არის გამორჩეული ბორცვი, რომელიც მომრგვალებული ლოდებითაა დაგვირგვინებული. მისი სამხრეთ კალთის შუა ნაწილში არის [[ბერძნები|ბერძნული]] არქაული ნიმფეუმი პატარა ბუნებრივი გამოქვაბული, რომელიც [[არქეოლოგია|არქეოლოგებმა]] შესაწირი სტატუეტებით სავსე აღმოაჩინეს. სიბილას ბორცვის სილუეტი ჩრდილოეთ ჰორიზონტზე პენტადაქტილოსის მთების ვიზუალურ გამოძახილად ლივლივებს. ამ გზის გასწვრივ კიდევ დაახლოებით 4 კმ-ით (2.5 [[მილი]]) დასავლეთით, არსოსის მეორე მხარეს, მდებარეობს პატარა სოფელი ტრემეტუსია [[რიჩარდ I|რიჩარდ ლომგულის]] ისააკ კომნენოსზე გამარჯვების ადგილი. ნანგრევებად ქცეული ეკლესია და ჩრდილოეთ კიდეზე მდებარე შენობები წმინდა სპირიდონის უძველესი მონასტრის [[XVIII საუკუნე|XVIII საუკუნის]] რეკონსტრუქციის ნაშთებია. წმინდანის ნეშტი აქ რამდენიმე საუკუნის განმავლობაში განისვენებდა, სანამ მას კონსტანტინოპოლში, ხოლო საბოლოოდ კუნძულ კორფუზე გადაასვენებდნენ. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{ფამაგუსტის რაიონი}} {{გაზიმაგუსის რაიონი}} [[კატეგორია:1974 წელს კვიპროსში თურქეთის შეჭრის შემდეგ დაცლილი კვიპროსელი ბერძნების სოფლები]] [[კატეგორია:ფამაგუსტის რაიონის დასახლებული პუნქტები]] fjixaxi6vhsinbv9z16mw8q24v1erbw 0 890639 5406510 5406262 2026-06-03T19:03:15Z ლაზარე ზანგური 170233 5406510 wikitext text/x-wiki Colosteidae {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/ლაზარე ზანგური|ლაზარე ზანგური]].|3|06|2026}} '''კოლოსტეიდები'''— tmtd8pypd1wyvwwtdd3pv92s8njkz50 5406514 5406510 2026-06-03T19:05:07Z ლაზარე ზანგური 170233 5406514 wikitext text/x-wiki Colosteidae {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/ლაზარე ზანგური|ლაზარე ზანგური]].|3|06|2026}} '''კოლოსტეიდები'''— სტეგოკეფალიანების ( ღეროვანი ჯგუფის ტეტრაპოდების ) ოჯახი, რომლებიც კარბონულ პერიოდში ცხოვრობდნენ . [ 1 ] მათ გააჩნდათ სხვადასხვა ტეტრაპოდის ან ღერო-ტეტრაპოდის ჯგუფებისგან დამახასიათებელი მრავალფეროვანი მახასიათებლები , რაც მათ ისტორიულად ართულებდა კლასიფიკაციას. ამჟამად ისინი შუალედურ შტოს ნაწილად მიიჩნევიან დევონური პერიოდის ადრეული ხმელეთის ხერხემლიანებსა (მაგალითად, იხტიოსტეგა ) და ყველა თანამედროვე ტეტრაპოდის, მაგალითად, ტემნოსპონდილების (სავარაუდოდ თანამედროვე ამფიბიების ) და ქვეწარმავლების ( ამნიოტების , როგორიცაა ძუძუმწოვრები , ქვეწარმავლები და ფრინველები ) წინაპრებს შორის. rnbd9xnq5jp62ayltsc8j6kgthmv6p6 5406519 5406514 2026-06-03T19:06:10Z ლაზარე ზანგური 170233 5406519 wikitext text/x-wiki Colosteidae {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/ლაზარე ზანგური|ლაზარე ზანგური]].|3|06|2026}} '''კოლოსტეიდები'''— სტეგოკეფალიანების ( ღეროვანი ჯგუფის ტეტრაპოდების ) ოჯახი, რომლებიც [[კარბონული პერიოდი|კარბონულ პერიოდში]] ცხოვრობდნენ. [ 1 ] მათ გააჩნდათ სხვადასხვა ტეტრაპოდის ან ღერო-ტეტრაპოდის ჯგუფებისგან დამახასიათებელი მრავალფეროვანი მახასიათებლები , რაც მათ ისტორიულად ართულებდა კლასიფიკაციას. ამჟამად ისინი შუალედურ შტოს ნაწილად მიიჩნევიან დევონური პერიოდის ადრეული ხმელეთის ხერხემლიანებსა (მაგალითად, იხტიოსტეგა ) და ყველა თანამედროვე ტეტრაპოდის, მაგალითად, ტემნოსპონდილების (სავარაუდოდ თანამედროვე ამფიბიების ) და ქვეწარმავლების ( ამნიოტების , როგორიცაა ძუძუმწოვრები , ქვეწარმავლები და ფრინველები ) წინაპრებს შორის. 4zdp1fvcprpy60if57tc9npr8s89e6i 5406521 5406519 2026-06-03T19:08:31Z ლაზარე ზანგური 170233 5406521 wikitext text/x-wiki Colosteidae {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/ლაზარე ზანგური|ლაზარე ზანგური]].|3|06|2026}} '''კოლოსტეიდები'''— სტეგოკეფალიანების ( ღეროვანი ჯგუფის ტეტრაპოდების ) ოჯახი, რომლებიც [[კარბონული პერიოდი|კარბონულ პერიოდში]] ცხოვრობდნენ. [ 1 ] მათ გააჩნდათ სხვადასხვა ტეტრაპოდის ან ღერო-ტეტრაპოდის ჯგუფებისთბის დამახასიათებელი მრავალფეროვანი მახასიათებლები , რაც მათი ისტორიების კლასიფიკაციას ართულებდა. ამჟამად ისინი შუალედურ შტოს ნაწილად მიიჩნევიან [[დევონური პერიოდი|დევონური პერიოდის]] ადრეული ხმელეთის ხერხემლიანებსა (მაგალითად, იხტიოსტეგა ) და ყველა თანამედროვე ტეტრაპოდის, მაგალითად, ტემნოსპონდილების (სავარაუდოდ თანამედროვე ამფიბიების ) და ქვეწარმავლების ( ამნიოტების , როგორიცაა ძუძუმწოვრები , ქვეწარმავლები და ფრინველები ) წინაპრებს შორის. ck4v42vsnawyrpa8x9vroxxsmu4526t 5406526 5406521 2026-06-03T19:11:54Z ლაზარე ზანგური 170233 5406526 wikitext text/x-wiki Colosteidae {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/ლაზარე ზანგური|ლაზარე ზანგური]].|3|06|2026}} '''კოლოსტეიდები'''— სტეგოკეფალიანების (ღეროვანი ჯგუფის ტეტრაპოდების) ოჯახი, რომლებიც [[კარბონული პერიოდი|კარბონულ პერიოდში]] ცხოვრობდნენ. [ 1 ] მათ გააჩნდათ სხვადასხვა [[ტეტრაპოდი|ტეტრაპოდებისა]] და [[ღერო-ტეტრაპოდები|ღერო-ტეტრაპოდის]] ჯგუფებისთვის დამახასიათებელი მრავალფეროვანი მახასიათებლები, რაც მათი ისტორიების კლასიფიკაციასა და დათარიღებას ართულებდა. ამჟამად ისინი შუალედურ შტოს ნაწილად მიიჩნევიან [[დევონური პერიოდი|დევონური პერიოდის]] ადრეული ხმელეთის [[ხერხემლიანები|ხერხემლიანებსა]] (მაგალითად, [[იქტოსტეგა|იქტიოსტეგა]]) და ყველა თანამედროვე ტეტრაპოდის, მაგალითად, ტემნოსპონდილების (სავარაუდოდ თანამედროვე ამფიბიების ) და ქვეწარმავლების ( ამნიოტების , როგორიცაა ძუძუმწოვრები , ქვეწარმავლები და ფრინველები ) წინაპრებს შორის. bx9lltpkmdixrg5zmhteyemusdvgdbr 5406531 5406526 2026-06-03T19:14:53Z ლაზარე ზანგური 170233 5406531 wikitext text/x-wiki Colosteidae {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/ლაზარე ზანგური|ლაზარე ზანგური]].|3|06|2026}} '''კოლოსტეიდები'''— სტეგოკეფალიანების (ღეროვანი ჯგუფის ტეტრაპოდების) ოჯახი, რომლებიც [[კარბონული პერიოდი|კარბონულ პერიოდში]] ცხოვრობდნენ.<ref></ref> [ 1 ] მათ გააჩნდათ სხვადასხვა [[ტეტრაპოდი|ტეტრაპოდებისა]] და [[ღერო-ტეტრაპოდები|ღერო-ტეტრაპოდის]] ჯგუფებისთვის დამახასიათებელი მრავალფეროვანი მახასიათებლები, რაც მათი ისტორიების კლასიფიკაციასა და დათარიღებას ართულებდა. ამჟამად ისინი შუალედურ შტოს ნაწილად მიიჩნევიან [[დევონური პერიოდი|დევონური პერიოდის]] ადრეული ხმელეთის [[ხერხემლიანები|ხერხემლიანებსა]], მაგალითად, [[იქტოსტეგა|იქტიოსტეგა]] და ყველა თანამედროვე [[ტეტრაპოდი|ტეტრაპოდის]], მაგალითად, [[ტემნოსპონდილები|ტემნოსპონდილების]] სავარაუდოდ თანამედროვე [[ამფიბიები|ამფიბიებისა]] და [[ქვეწარმავლები|ქვეწარმავლების]] ([[ამონიტები|ამნიოტების]], როგორიცაა [[ძუძუმწოვრები]], [[ქვეწარმავლები]] და [[ფრინველები]]) წინაპრებს შორის. 80bxb714wigyq446pyhudco8qzottgr 5406533 5406531 2026-06-03T19:15:50Z ლაზარე ზანგური 170233 5406533 wikitext text/x-wiki Colosteidae {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/ლაზარე ზანგური|ლაზარე ზანგური]].|3|06|2026}} '''კოლოსტეიდები'''— სტეგოკეფალიანების (ღეროვანი ჯგუფის ტეტრაპოდების) ოჯახი, რომლებიც [[კარბონული პერიოდი|კარბონულ პერიოდში]] ცხოვრობდნენ.<ref>John R. Bolt & R. Eric Lombard (2010). "Deltaherpeton hiemstrae, a New Colosteid Tetrapod from the Mississippian of Iowa". Journal of Paleontology. 84 (6): 1135–1151. doi:10.1666/10-020.1. S2CID 83774501.</ref> მათ გააჩნდათ სხვადასხვა [[ტეტრაპოდი|ტეტრაპოდებისა]] და [[ღერო-ტეტრაპოდები|ღერო-ტეტრაპოდის]] ჯგუფებისთვის დამახასიათებელი მრავალფეროვანი მახასიათებლები, რაც მათი ისტორიების კლასიფიკაციასა და დათარიღებას ართულებდა. ამჟამად ისინი შუალედურ შტოს ნაწილად მიიჩნევიან [[დევონური პერიოდი|დევონური პერიოდის]] ადრეული ხმელეთის [[ხერხემლიანები|ხერხემლიანებსა]], მაგალითად, [[იქტოსტეგა|იქტიოსტეგა]] და ყველა თანამედროვე [[ტეტრაპოდი|ტეტრაპოდის]], მაგალითად, [[ტემნოსპონდილები|ტემნოსპონდილების]] სავარაუდოდ თანამედროვე [[ამფიბიები|ამფიბიებისა]] და [[ქვეწარმავლები|ქვეწარმავლების]] ([[ამონიტები|ამნიოტების]], როგორიცაა [[ძუძუმწოვრები]], [[ქვეწარმავლები]] და [[ფრინველები]]) წინაპრებს შორის. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} 8a66bhs18vdwxjsogsjbh3tmqi0c5d3 5406534 5406533 2026-06-03T19:16:27Z ლაზარე ზანგური 170233 5406534 wikitext text/x-wiki Colosteidae {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/ლაზარე ზანგური|ლაზარე ზანგური]].|3|06|2026}} '''კოლოსტეიდები'''— სტეგოკეფალიანების (ღეროვანი ჯგუფის ტეტრაპოდების) ოჯახი, რომლებიც [[კარბონული პერიოდი|კარბონულ პერიოდში]] ცხოვრობდნენ.<ref>John R. Bolt & R. Eric Lombard (2010). "Deltaherpeton hiemstrae, a New Colosteid Tetrapod from the Mississippian of Iowa". Journal of Paleontology. 84 (6): 1135–1151. doi:10.1666/10-020.1. S2CID 83774501.</ref> მათ გააჩნდათ სხვადასხვა [[ტეტრაპოდი|ტეტრაპოდებისა]] და [[ღერო-ტეტრაპოდები|ღერო-ტეტრაპოდის]] ჯგუფებისთვის დამახასიათებელი მრავალფეროვანი მახასიათებლები, რაც მათი ისტორიების კლასიფიკაციასა და დათარიღებას ართულებდა. ამჟამად ისინი შუალედურ შტოს ნაწილად მიიჩნევიან [[დევონური პერიოდი|დევონური პერიოდის]] ადრეული ხმელეთის [[ხერხემლიანები|ხერხემლიანებსა]], მაგალითად, [[იქტოსტეგა|იქტიოსტეგა]] და ყველა თანამედროვე [[ტეტრაპოდი|ტეტრაპოდის]], მაგალითად, [[ტემნოსპონდილები|ტემნოსპონდილების]] სავარაუდოდ თანამედროვე [[ამფიბიები|ამფიბიებისა]] და [[ქვეწარმავლები|ქვეწარმავლების]] ([[ამონიტები|ამნიოტების]], როგორიცაა [[ძუძუმწოვრები]], [[ქვეწარმავლები]] და [[ფრინველები]]) წინაპრებს შორის. ==ფილოგენეზი== ==სქოლიო== {{სქოლიო}} earfdl2akkwhrl48qzwvwdqooh1i4r3 5406535 5406534 2026-06-03T19:17:46Z ლაზარე ზანგური 170233 /* ფილოგენეზი */ 5406535 wikitext text/x-wiki Colosteidae {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/ლაზარე ზანგური|ლაზარე ზანგური]].|3|06|2026}} '''კოლოსტეიდები'''— სტეგოკეფალიანების (ღეროვანი ჯგუფის ტეტრაპოდების) ოჯახი, რომლებიც [[კარბონული პერიოდი|კარბონულ პერიოდში]] ცხოვრობდნენ.<ref>John R. Bolt & R. Eric Lombard (2010). "Deltaherpeton hiemstrae, a New Colosteid Tetrapod from the Mississippian of Iowa". Journal of Paleontology. 84 (6): 1135–1151. doi:10.1666/10-020.1. S2CID 83774501.</ref> მათ გააჩნდათ სხვადასხვა [[ტეტრაპოდი|ტეტრაპოდებისა]] და [[ღერო-ტეტრაპოდები|ღერო-ტეტრაპოდის]] ჯგუფებისთვის დამახასიათებელი მრავალფეროვანი მახასიათებლები, რაც მათი ისტორიების კლასიფიკაციასა და დათარიღებას ართულებდა. ამჟამად ისინი შუალედურ შტოს ნაწილად მიიჩნევიან [[დევონური პერიოდი|დევონური პერიოდის]] ადრეული ხმელეთის [[ხერხემლიანები|ხერხემლიანებსა]], მაგალითად, [[იქტოსტეგა|იქტიოსტეგა]] და ყველა თანამედროვე [[ტეტრაპოდი|ტეტრაპოდის]], მაგალითად, [[ტემნოსპონდილები|ტემნოსპონდილების]] სავარაუდოდ თანამედროვე [[ამფიბიები|ამფიბიებისა]] და [[ქვეწარმავლები|ქვეწარმავლების]] ([[ამონიტები|ამნიოტების]], როგორიცაა [[ძუძუმწოვრები]], [[ქვეწარმავლები]] და [[ფრინველები]]) წინაპრებს შორის. ==ფილოგენეზი== {{clade|style=font-size:85%;line-height:85% |label1=[[ელპისტოსტეგალია]] |1={{clade |1=''[[პანდერიხტისი]]'' <span style="{{MirrorH}}">[[File:Panderichthys BW.jpg|70 px]]</span> |2={{clade |1={{clade |1=''[[ტიკტაალიკი]]'' <span style="{{MirrorH}}">[[File:Tiktaalik restoration (side view) by ObsidianSoul 02.png| 70px]]</span> |2=''[[ელპისტოსტეგე]]''}} |label2=[[სტეგოცეფალები]] |2={{clade |1=''[[ელგინერპეტონი]]'' [[File:Elginerpeton BW.jpg|70 px]] |2={{clade |1=''[[ვენტასტეგა]]'' <span style="{{MirrorH}}">[[File:Ventastega life restoration white background.jpg|70 px]]</span> |2={{clade |1=''[[აკანტოსტეგა]]'' [[File:Acanthostega gunnari.png|70 px]] |2={{clade |1=[[იქტოსტეგა]] [[File:Ichthyostega stensioei.png|50 px]] |2={{clade |1=[[ვატჩერიისებრნი]] <span style="{{MirrorH}}">[[File:Pederpes22small.jpg|70 px]]</span> |2={{clade |1=[[კოლოსტეიდები]] <span style="{{MirrorH}}">[[File:Greererpeton BW.jpg|70 px]]</span> |2={{clade |1=''[[კრასიგირინუსი]]'' [[File:Crassigyrinus BW.jpg|70 px]] |2={{clade |1=[[ბაფეტიდები]] <span style="{{MirrorH}}">[[File:Loxomma1DB.jpg|70 px]]</span> |2=[[ტეტრაპოდი]] <span style="{{MirrorH}}">[[File:Seymouria2.jpg|70 px]]</span> }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} 268yhfmk443pbpfdcw18ofk9rtokb6n 5406536 5406535 2026-06-03T19:18:26Z ლაზარე ზანგური 170233 5406536 wikitext text/x-wiki Colosteidae {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/ლაზარე ზანგური|ლაზარე ზანგური]].|3|06|2026}} '''კოლოსტეიდები'''— სტეგოკეფალიანების (ღეროვანი ჯგუფის ტეტრაპოდების) ოჯახი, რომლებიც [[კარბონული პერიოდი|კარბონულ პერიოდში]] ცხოვრობდნენ.<ref>John R. Bolt & R. Eric Lombard (2010). "Deltaherpeton hiemstrae, a New Colosteid Tetrapod from the Mississippian of Iowa". Journal of Paleontology. 84 (6): 1135–1151. doi:10.1666/10-020.1. S2CID 83774501.</ref> მათ გააჩნდათ სხვადასხვა [[ტეტრაპოდი|ტეტრაპოდებისა]] და [[ღერო-ტეტრაპოდები|ღერო-ტეტრაპოდის]] ჯგუფებისთვის დამახასიათებელი მრავალფეროვანი მახასიათებლები, რაც მათი ისტორიების კლასიფიკაციასა და დათარიღებას ართულებდა. ამჟამად ისინი შუალედურ შტოს ნაწილად მიიჩნევიან [[დევონური პერიოდი|დევონური პერიოდის]] ადრეული ხმელეთის [[ხერხემლიანები|ხერხემლიანებსა]], მაგალითად, [[იქტოსტეგა|იქტიოსტეგა]] და ყველა თანამედროვე [[ტეტრაპოდი|ტეტრაპოდის]], მაგალითად, [[ტემნოსპონდილები|ტემნოსპონდილების]] სავარაუდოდ თანამედროვე [[ამფიბიები|ამფიბიებისა]] და [[ქვეწარმავლები|ქვეწარმავლების]] ([[ამონიტები|ამნიოტების]], როგორიცაა [[ძუძუმწოვრები]], [[ქვეწარმავლები]] და [[ფრინველები]]) წინაპრებს შორის. ==ფილოგენეზი== {{clade|style=font-size:85%;line-height:85% |label1=[[ელპისტოსტეგალია]] |1={{clade |1=''[[პანდერიხტისი]]'' <span style="{{MirrorH}}">[[File:Panderichthys BW.jpg|70 px]]</span> |2={{clade |1={{clade |1=''[[ტიკტაალიკი]]'' <span style="{{MirrorH}}">[[File:Tiktaalik restoration (side view) by ObsidianSoul 02.png| 70px]]</span> |2=''[[ელპისტოსტეგე]]''}} |label2=[[სტეგოცეფალები]] |2={{clade |1=''[[ელგინერპეტონი]]'' [[File:Elginerpeton BW.jpg|70 px]] |2={{clade |1=''[[ვენტასტეგა]]'' <span style="{{MirrorH}}">[[File:Ventastega life restoration white background.jpg|70 px]]</span> |2={{clade |1=''[[აკანტოსტეგა]]'' [[File:Acanthostega gunnari.png|70 px]] |2={{clade |1=[[იქტოსტეგა]] [[File:Ichthyostega stensioei.png|50 px]] |2={{clade |1=[[ვატჩერიისებრნი]] <span style="{{MirrorH}}">[[File:Pederpes22small.jpg|70 px]]</span> |2={{clade |1=[[კოლოსტეიდები]] <span style="{{MirrorH}}">[[File:Greererpeton BW.jpg|70 px]]</span> |2={{clade |1=''[[კრასიგირინუსი]]'' [[File:Crassigyrinus BW.jpg|70 px]] |2={{clade |1=[[ბაფეტიდები]] <span style="{{MirrorH}}">[[File:Loxomma1DB.jpg|70 px]]</span> |2=[[ტეტრაპოდი]] <span style="{{MirrorH}}">[[File:Seymouria2.jpg|70 px]]</span> }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:გარდამავალი ფორმები]] l5v9kzq3xbnc26aaz37e8282nxbgubl 5406537 5406536 2026-06-03T19:19:06Z ლაზარე ზანგური 170233 5406537 wikitext text/x-wiki '''კოლოსტეიდები'''— სტეგოკეფალიანების (ღეროვანი ჯგუფის ტეტრაპოდების) ოჯახი, რომლებიც [[კარბონული პერიოდი|კარბონულ პერიოდში]] ცხოვრობდნენ.<ref>John R. Bolt & R. Eric Lombard (2010). "Deltaherpeton hiemstrae, a New Colosteid Tetrapod from the Mississippian of Iowa". Journal of Paleontology. 84 (6): 1135–1151. doi:10.1666/10-020.1. S2CID 83774501.</ref> მათ გააჩნდათ სხვადასხვა [[ტეტრაპოდი|ტეტრაპოდებისა]] და [[ღერო-ტეტრაპოდები|ღერო-ტეტრაპოდის]] ჯგუფებისთვის დამახასიათებელი მრავალფეროვანი მახასიათებლები, რაც მათი ისტორიების კლასიფიკაციასა და დათარიღებას ართულებდა. ამჟამად ისინი შუალედურ შტოს ნაწილად მიიჩნევიან [[დევონური პერიოდი|დევონური პერიოდის]] ადრეული ხმელეთის [[ხერხემლიანები|ხერხემლიანებსა]], მაგალითად, [[იქტოსტეგა|იქტიოსტეგა]] და ყველა თანამედროვე [[ტეტრაპოდი|ტეტრაპოდის]], მაგალითად, [[ტემნოსპონდილები|ტემნოსპონდილების]] სავარაუდოდ თანამედროვე [[ამფიბიები|ამფიბიებისა]] და [[ქვეწარმავლები|ქვეწარმავლების]] ([[ამონიტები|ამნიოტების]], როგორიცაა [[ძუძუმწოვრები]], [[ქვეწარმავლები]] და [[ფრინველები]]) წინაპრებს შორის. ==ფილოგენეზი== {{clade|style=font-size:85%;line-height:85% |label1=[[ელპისტოსტეგალია]] |1={{clade |1=''[[პანდერიხტისი]]'' <span style="{{MirrorH}}">[[File:Panderichthys BW.jpg|70 px]]</span> |2={{clade |1={{clade |1=''[[ტიკტაალიკი]]'' <span style="{{MirrorH}}">[[File:Tiktaalik restoration (side view) by ObsidianSoul 02.png| 70px]]</span> |2=''[[ელპისტოსტეგე]]''}} |label2=[[სტეგოცეფალები]] |2={{clade |1=''[[ელგინერპეტონი]]'' [[File:Elginerpeton BW.jpg|70 px]] |2={{clade |1=''[[ვენტასტეგა]]'' <span style="{{MirrorH}}">[[File:Ventastega life restoration white background.jpg|70 px]]</span> |2={{clade |1=''[[აკანტოსტეგა]]'' [[File:Acanthostega gunnari.png|70 px]] |2={{clade |1=[[იქტოსტეგა]] [[File:Ichthyostega stensioei.png|50 px]] |2={{clade |1=[[ვატჩერიისებრნი]] <span style="{{MirrorH}}">[[File:Pederpes22small.jpg|70 px]]</span> |2={{clade |1=[[კოლოსტეიდები]] <span style="{{MirrorH}}">[[File:Greererpeton BW.jpg|70 px]]</span> |2={{clade |1=''[[კრასიგირინუსი]]'' [[File:Crassigyrinus BW.jpg|70 px]] |2={{clade |1=[[ბაფეტიდები]] <span style="{{MirrorH}}">[[File:Loxomma1DB.jpg|70 px]]</span> |2=[[ტეტრაპოდი]] <span style="{{MirrorH}}">[[File:Seymouria2.jpg|70 px]]</span> }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:გარდამავალი ფორმები]] jiaesexyff2hop0qgqayzz5aby30a1r 0 890642 5406306 5406278 2026-06-03T13:42:17Z Jaba1977 3604 /* რესურსები ინტერნეტში */ 5406306 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 1780 |ორგანო = უს |თარიღი = 15 ოქტომბერი |წელი = 2007 |სხდომა = 5758 |კოდი = S/RES/1780 |დოკუმენტი = https://docs.un.org/S/RES/1780(2007) |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = ჰაიტის საკითხი |შედეგი = მიღებულია |სურათი = Casco azul con una niña.jpg |წარწერა = MINUSTAH-ის ბრაზილიელი ჯარისკაცი ჰაიტელ გოგონასთან ერთად, 2005 წლის თებერვალი }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1780''' მიღებულია [[2007]] წლის [[15 ოქტომბერი|15 ოქტომბერს]]. [[გაეროს უშიშროების საბჭო|უშიშროების საბჭომ]] გააგრძელა [[გაეროს სტაბილიზაციის მისია ჰაიტიში|გაეროს ჰაიტიში სტაბილიზაციის მისიის]] (MINUSTAH) მანდატი ერთი წლით, [[2008]] წლის 15 ოქტომბრამდე, იმის გათვალისწინებით, რომ უსაფრთხოების მდგომარეობა [[ჰაიტი|ჰაიტიში]] გაუმჯობესდა. რეზოლუციის მეშვეობით გადაწყდა სამხედრო კონტინგენტის რაოდენობის შემცირება და პოლიციის რაოდენობის გაზრდა, რათა მისიას უკეთ შეძლებოდა ჰაიტის ეროვნული პოლიციის მხარდაჭერა ურბანულ ზონებში უსაფრთხოების მიღწეული შედეგების განმტკიცებაში. სამხედრო კომპონენტი შედგებოდა 7 060 პერსონალისგან, ხოლო პოლიციის კომპონენტი გაიზარდა 2 091-მდე. ამავე დოკუმენტის მეშვეობით, საბჭომ მოუწოდა [[MINUSTAH]]-ს, დახმარება გაეწია მთავრობისათვის, სასაზღვრო მართვის ყოვლისმომცველი სისტემის შექმნაში და ხაზი გაუსვა საერთაშორისო კოორდინირებული მხარდაჭერის აუცილებლობას ამ მიმართულებით. ==რესურსები ინტერნეტში== *[https://docs.un.org/S/RES/1780(2007) Text of the Resolution at undocs.org] {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2007}} [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2007 წლის რეზოლუციები]] [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები ჰაიტის შესახებ]] [[კატეგორია:2007 წელი ჰაიტიში]] 8230qyzza1s87tuvgnh2l9aqzhpgymm 0 890644 5406293 2026-06-03T13:12:06Z Tinatin kokhreidze55 178881 ახალი გვერდი: {{subst:მუშავდება}}{{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 1841 |ორგანო = უს |თარიღი =15 ოქტომბერი |წელი =2008 |სხდომა =5,996 |კოდი =S/RES/1841 |დოკუმენტი =https://undocs.org/S/RES/1841(2008) |მომხრე =15 |წინააღმდეგი =0 |თავი შეიკავა =... 5406293 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Tinatin kokhreidze55|Tinatin kokhreidze55]].|3|06|2026}}{{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 1841 |ორგანო = უს |თარიღი =15 ოქტომბერი |წელი =2008 |სხდომა =5,996 |კოდი =S/RES/1841 |დოკუმენტი =https://undocs.org/S/RES/1841(2008) |მომხრე =15 |წინააღმდეგი =0 |თავი შეიკავა =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა =სუდანი |შედეგი =მიღებულია |სურათი = |წარწერა = }} ==რესურსები ინტერნეტში== *[https://undocs.org/S/RES/1841(2008) Text of the Resolution at undocs.org] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2008}} [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2008 წლის რეზოლუციები]] [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები სუდანის შესახებ]] [[კატეგორია:2008 წელი სუდანში]] 6wg6zo287nacw2et485q61nhfkbt97s 5406296 5406293 2026-06-03T13:19:16Z Tinatin kokhreidze55 178881 5406296 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 1841 |ორგანო = უს |თარიღი =15 ოქტომბერი |წელი =2008 |სხდომა =5,996 |კოდი =S/RES/1841 |დოკუმენტი =https://undocs.org/S/RES/1841(2008) |მომხრე =15 |წინააღმდეგი =0 |თავი შეიკავა =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა =სუდანი |შედეგი =მიღებულია |სურათი = |წარწერა = }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1841''' მიიღეს [[2008]] წლის [[15 ოქტომბერი|15 ოქტომბერს]]. ==რეზოლუცია== მოითხოვა [[სუდანი|სუდანის]] [[დარფურის რეგიონი|დარფურის რეგიონში]] მიმდინარე კონფლიქტის მხარეებისგან ყოველგვარი სამხედრო მოქმედების შეწყვეტა, უშიშროების საბჭომ გაახანგრძლივა იმ ექსპერტთა ჯგუფის [[მანდატი]], რომელიც დანიშნულია იარაღის ემბარგოს მონიტორინგისთვის. [[გაეროს წესდების VII თავი]]ს საფუძველზე მოქმედმა საბჭომ ერთხმად მიიღო გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1841 (2008), რომლითაც გადაწყვიტა [[2009]] წლის 15 ოქტომბრამდე გაახანგრძლივოს ოთხწევრიანი ექსპერტთა ჯგუფის მანდატი, რომელიც თავდაპირველად [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1591|რეზოლუცია 1591]]-ის (2005) მეშვეობით იყო დანიშნული. საბჭომ სთხოვა ექსპერტთა ჯგუფს, წლის განმავლობაში სამი ანგარიში წარადგინოს. საბჭომ ასევე მოითხოვა, რომ ჯგუფმა თავისი საქმიანობის კოორდინაცია მოახდინოს გაერთიანებული ერების ორგანიზაციისა და [[აფრიკის კავშირი]]ს ერთობლივ სამშვიდობო ძალებთან, რომელიც ცნობილია როგორც UNAMID, ისე კონფლიქტის პოლიტიკური მოწესრიგებისკენ მიმართულ საერთაშორისო ძალისხმევასთან. ამ კონფლიქტში, რომელიც 2003 წლის დასაწყისში მეამბოხეებსა და სუდანის მთავრობასა და მის მოკავშირე შეიარაღებულ ფორმირებებს შორის დაპირისპირებით დაიწყო, სულ მცირე 200 000 ადამიანი დაიღუპა, ხოლო დაახლოებით 2 მილიონი იძულებით გადაადგილდა. თავის ბოლო ანგარიშებში ექსპერტთა ჯგუფმა აღნიშნა რეზოლუციების დარღვევის ფაქტები მეამბოხეების, შეიარაღებული ფორმირებებისა და მთავრობის მხრიდან. ჯგუფმა განაცხადა, რომ მთავრობა დარფურში თავდასხმითი საჰაერო ფრენების დროს იყენებდა თეთრი ფერის [[საჰაერო ხომალდი|საჰაერო ხომალდებს]], მათ შორის, სულ მცირე ერთ შემთხვევაში, [[თვითმფრინავი|თვითმფრინავს]] გაეროს საიდენტიფიკაციო ნიშნებით. დღევანდელი რეზოლუციის პრეამბულაში საბჭომ მოითხოვა ამგვარი პრაქტიკის შეწყვეტა. სანქციების დამწესებელ რეზოლუციებში საბჭომ მოუწოდა ყველა სახელმწიფოს, იმოქმედონ კონფლიქტში მონაწილე მხარეებისთვის სამხედრო აღჭურვილობის მიყიდვისა თუ მიწოდების აღსაკვეთად და მიაწოდონ ინფორმაცია სანქციების კომიტეტს იმ პირების შესახებ, რომლებიც ხელს უშლიან სამშვიდობო პროცესს, არღვევენ საერთაშორისო სამართალს ან პასუხისმგებელნი არიან თავდასხმით სამხედრო საჰაერო ფრენებზე.<ref>{{cite news|url=https://www.un.org/News/Press/docs/2008/sc9474.doc.htm|title=IN UNANIMOUS RESOLUTION 1841 (2008) SECURITY COUNCIL EXTENDS MANDATE OF ARMS EMBARGO PANEL IN DARFUR REGION BY ONE YEAR|date=October 15, 2008|publisher=United Nations}}</ref> ==რესურსები ინტერნეტში== *[https://undocs.org/S/RES/1841(2008) Text of the Resolution at undocs.org] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2008}} [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2008 წლის რეზოლუციები]] [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები სუდანის შესახებ]] [[კატეგორია:2008 წელი სუდანში]] 1dzmkv4qru2wmyrurswty6h7w7r5jsk 1 890645 5406297 2026-06-03T13:19:40Z Tinatin kokhreidze55 178881 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5406297 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 0 890646 5406298 2026-06-03T13:25:16Z Tinatin kokhreidze55 178881 ახალი გვერდი: {{subst:მუშავდება}}{{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი =1842 |ორგანო = უს |თარიღი =29 ოქტომბბერი |წელი =2008 |სხდომა =6,004 |კოდი =S/RES/1842 |დოკუმენტი =https://undocs.org/S/RES/1842(2008) |მომხრე =15 |წინააღმდეგი =0 |თავი შეიკავ... 5406298 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Tinatin kokhreidze55|Tinatin kokhreidze55]].|3|06|2026}}{{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი =1842 |ორგანო = უს |თარიღი =29 ოქტომბბერი |წელი =2008 |სხდომა =6,004 |კოდი =S/RES/1842 |დოკუმენტი =https://undocs.org/S/RES/1842(2008) |მომხრე =15 |წინააღმდეგი =0 |თავი შეიკავა =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა =კოტ-დ’ივუარი |შედეგი =მიღებულია |სურათი = |წარწერა = }}'''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1842''' მიღებულ იქნა ერთხმად 2008 წლის 29 ოქტომბერს. ==რეზოლუცია== უშიშროების საბჭომ დღეს დილით კიდევ ერთი წლით გაახანგრძლივა კოტ-დ’ივუარში იარაღის მიწოდების ემბარგო და ალმასით ვაჭრობის აკრძალვა, ისევე როგორც მიზნობრივი სანქციები, რომლებიც ზღუდავს იმ პირთა გადაადგილებას, ვინც საფრთხეს უქმნის ამ დასავლეთ აფრიკულ ქვეყანაში სამშვიდობო პროცესს. რეზოლუცია 1842-ის (2008) ერთხმად მიღებით, საბჭომ განაცხადა, რომ გადახედავდა ამ ზომებს, რომლებსაც ვადა 31 ოქტომბერს ეწურებოდა, თავისუფალი და სამართლიანი საპრეზიდენტო არჩევნების ჩატარების შემდეგ და უაგადუგუს შეთანხმების ძირითადი პუნქტების შესრულების კუთხით მიღწეული პროგრესის გათვალისწინებით. აღნიშნულმა შეთანხმებამ ბოლო მოუღო კონფლიქტს, რომელმაც 2002 წლიდან კოტ-დ’ივუარი მეამბოხეთა მიერ კონტროლირებად ჩრდილოეთად და მთავრობის მიერ კონტროლირებად სამხრეთად დაყო. საბჭომ კვლავ წამოაყენა მოთხოვნა, რომ კოტ-დ’ივუარის ყველა მხარემ უზრუნველყოს შეუფერხებელი წვდომა სანქციების მონიტორინგისთვის შექმნილი ექსპერტთა ჯგუფისთვის, და ამ ჯგუფის მანდატი კიდევ ერთი წლით გაახანგრძლივა. საბჭომ მოუწოდა კოტ-დ’ივუარის ყველა მხარეს, უფრო აქტიურად ითანამშრომლონ ექსპერტთა ჯგუფთან და მიაწოდონ მას მოთხოვნილი ინფორმაცია და დოკუმენტაცია. გენერალურ მდივანს ეთხოვა, სანქციების კომიტეტის მეშვეობით უშიშროების საბჭოს მიაწოდოს კოტ-დ’ივუარში გაეროს ოპერაციის (UNOCI) მიერ შეგროვებული და, შეძლებისდაგვარად, ექსპერტთა ჯგუფის მიერ გადამოწმებული ინფორმაცია ქვეყანაში იარაღისა და მასთან დაკავშირებული მასალების მიწოდების შესახებ. საბჭომ ხაზგასმით აღნიშნა, რომ მზად არის დააწესოს მიზნობრივი ზომები იმ პირთა მიმართ, რომლებიც მიჩნეულნი იქნებიან საფრთხედ კოტ-დ’ივუარში ეროვნული შერიგების პროცესისთვის, ისევე როგორც მათ წინააღმდეგ, ვინც იქ ადამიანის უფლებებს უქმნის საფრთხეს.<ref>{{cite news|url=https://www.un.org/News/Press/docs/2008/sc9486.doc.htm|title=SECURITY COUNCIL RENEWS CÔTE D’IVOIRE ARMS, DIAMOND TRADE BANS UNTIL 31 OCTOBER 2009 UNANIMOUSLY ADOPTING RESOLUTION 1842 (2008)|date=October 29, 2008|publisher=United Nations}}</ref> ==რესურსები ინტერნეტში== *[https://undocs.org/S/RES/1842(2008) Text of the Resolution at undocs.org] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2006}} [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2006 წლის რეზოლუციები]] [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები სომალის შესახებ]] [[კატეგორია:2006 წელი სომალიში]] qh0kclnxhzeswrn4q1uhy5rysi204jg 5406511 5406298 2026-06-03T19:04:10Z Tinatin kokhreidze55 178881 5406511 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი =1842 |ორგანო = უს |თარიღი =29 ოქტომბერი |წელი =2008 |სხდომა =6,004 |კოდი =S/RES/1842 |დოკუმენტი =https://undocs.org/S/RES/1842(2008) |მომხრე =15 |წინააღმდეგი =0 |თავი შეიკავა =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა =კოტ-დ’ივუარი |შედეგი =მიღებულია |სურათი = |წარწერა = }}'''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1842''' მიღებულ იქნა ერთხმად [[2008]] წლის [[29 ოქტომბერი|29 ოქტომბერს.]] ==რეზოლუცია== უშიშროების საბჭომ კიდევ ერთი წლით გაახანგრძლივა [[კოტ-დ’ივუარი|კოტ-დ’ივუარში]] იარაღის მიწოდების ემბარგო და [[ალმასი|ალმასით]] ვაჭრობის აკრძალვა, ისევე როგორც მიზნობრივი სანქციები, რომლებიც ზღუდავს იმ პირთა გადაადგილებას, ვინც საფრთხეს უქმნის ამ დასავლეთ აფრიკულ ქვეყანაში სამშვიდობო პროცესს. რეზოლუცია 1842-ის (2008) მიღებით, საბჭომ განაცხადა, რომ გადახედავდა ამ ზომებს, რომლებსაც ვადა 31 ოქტომბერს ეწურებოდა, თავისუფალი და სამართლიანი [[საპრეზიდენტო არჩევნები]]ს ჩატარების შემდეგ და უაგადუგუს შეთანხმების ძირითადი პუნქტების შესრულების კუთხით მიღწეული პროგრესის გათვალისწინებით. აღნიშნულმა შეთანხმებამ ბოლო მოუღო კონფლიქტს, რომელმაც [[2002]] წლიდან კოტ-დ’ივუარი მეამბოხეთა მიერ კონტროლირებად ჩრდილოეთად და მთავრობის მიერ კონტროლირებად სამხრეთად დაყო. საბჭომ კვლავ წამოაყენა მოთხოვნა, რომ კოტ-დ’ივუარის ყველა მხარემ უზრუნველყოს შეუფერხებელი წვდომა სანქციების მონიტორინგისთვის შექმნილი ექსპერტთა ჯგუფისთვის, და ამ ჯგუფის [[მანდატი]] კიდევ ერთი წლით გაახანგრძლივა. საბჭომ მოუწოდა კოტ-დ’ივუარის ყველა მხარეს, უფრო აქტიურად ითანამშრომლონ ექსპერტთა ჯგუფთან და მიაწოდონ მას მოთხოვნილი ინფორმაცია და დოკუმენტაცია. [[გაეროს გენერალური მდივანი|გენერალურ მდივანს]] ეთხოვა, სანქციების კომიტეტის მეშვეობით უშიშროების საბჭოს მიაწოდოს კოტ-დ’ივუარში გაეროს ოპერაციის (UNOCI) მიერ შეგროვებული და, შეძლებისდაგვარად, ექსპერტთა ჯგუფის მიერ გადამოწმებული ინფორმაცია ქვეყანაში იარაღისა და მასთან დაკავშირებული მასალების მიწოდების შესახებ. საბჭომ ხაზგასმით აღნიშნა, რომ მზად არის დააწესოს მიზნობრივი ზომები იმ პირთა მიმართ, რომლებიც მიჩნეულნი იქნებიან საფრთხედ კოტ-დ’ივუარში ეროვნული შერიგების პროცესისთვის, ისევე როგორც მათ წინააღმდეგ, ვინც იქ ადამიანის უფლებებს უქმნის საფრთხეს.<ref>{{cite news|url=https://www.un.org/News/Press/docs/2008/sc9486.doc.htm|title=SECURITY COUNCIL RENEWS CÔTE D’IVOIRE ARMS, DIAMOND TRADE BANS UNTIL 31 OCTOBER 2009 UNANIMOUSLY ADOPTING RESOLUTION 1842 (2008)|date=October 29, 2008|publisher=United Nations}}</ref> ==რესურსები ინტერნეტში== *[https://undocs.org/S/RES/1842(2008) Text of the Resolution at undocs.org] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2008}} [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2008 წლის რეზოლუციები]] [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები კოტ-დ’ივუარის შესახებ]] [[კატეგორია:2008 წელი კოტ-დ’ივუარში]] 0rp01z8v1dwlfssg5ozqs58fvmrdvho 0 890647 5406299 2026-06-03T13:25:56Z თეკლა ბიჭიკაშვილი 166292 ახალი გვერდი: {{ინფოდაფა დასახლება}} '''დერინეია''' ({{lang-el|Δερύνεια}}; {{lang-tr|Derinya}}) — დიდი სოფელი, კუნძულ [[კვიპროსი|კვიპროსის]] აღმოსავლეთ მხარეს, ქალაქ [[ფამაგუსტა|ფამაგუსტას]] სამხრეთით 2 კმ-ში (1 მილი). სოფლ... 5406299 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება}} '''დერინეია''' ({{lang-el|Δερύνεια}}; {{lang-tr|Derinya}}) — დიდი სოფელი, კუნძულ [[კვიპროსი|კვიპროსის]] აღმოსავლეთ მხარეს, ქალაქ [[ფამაგუსტა|ფამაგუსტას]] სამხრეთით 2 კმ-ში (1 მილი). სოფლის მოსახლეობა შეადგენს 5,758 ადამიანს (2011 წლის ოქტომბრის აღწერა) და იგი [[1994]] წლიდან მუნიციპალიტეტს წარმოადგენს. ამჟამინდელი მერი არის [[ანდროს კარაიიანისი]]. [[1974]] წლის [[თურქეთი|თურქეთის]] კვიპროსში შემოჭრის შემდეგ, ტერიტორიის დაახლოებით 75% მოქცეულია [[ჩრდილოეთი კვიპროსი|ჩრდილოეთ კვიპროსში]]. დერინეია 12 კილომეტრითაა დაშორებული ცნობილ კურორტ [[აია-ნაპა|აია-ნაპასგან]]. ვაროშას „მოჩვენებათა ქალაქის“ მკაფიოდ დანახვა შესაძლებელია კულტურის ცენტრის სახურავიდან, ისევე როგორც მოპირდაპირე მინდორში, შემოჭრის დროს ნასროლი ჭურვებისგან დარჩენილი კრატერებისა. f2zvwm8e6dip266szujdefkh4r4i8vz 5406302 5406299 2026-06-03T13:33:43Z თეკლა ბიჭიკაშვილი 166292 5406302 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება}} '''დერინეია''' ({{lang-el|Δερύνεια}}; {{lang-tr|Derinya}}) — დიდი სოფელი, კუნძულ [[კვიპროსი|კვიპროსის]] აღმოსავლეთ მხარეს, ქალაქ [[ფამაგუსტა|ფამაგუსტას]] სამხრეთით 2 კმ-ში (1 მილი). სოფლის მოსახლეობა შეადგენს 5,758 ადამიანს (2011 წლის ოქტომბრის აღწერა) და იგი [[1994]] წლიდან მუნიციპალიტეტს წარმოადგენს. ამჟამინდელი მერი არის [[ანდროს კარაიიანისი]]. [[1974]] წლის [[თურქეთი|თურქეთის]] კვიპროსში შემოჭრის შემდეგ, ტერიტორიის დაახლოებით 75% მოექცა [[ჩრდილოეთი კვიპროსი|ჩრდილოეთ კვიპროსში]]. დერინეია 12 კილომეტრითაა დაშორებული ცნობილ კურორტ [[აია-ნაპა|აია-ნაპასგან]]. ვაროშას „მოჩვენებათა ქალაქის“ მკაფიოდ დანახვა შესაძლებელია კულტურის ცენტრის სახურავიდან, ისევე როგორც მოპირდაპირე მინდორში, შემოჭრის დროს ნასროლი ჭურვებისგან დარჩენილი კრატერებისა. სოფლის გარშემო სასოფლო-სამეურნეო სავარგულებია. დერინეია არის ერთ-ერთი „კოკინოხორიადან“ (წითელი სოფლები), რომლებსაც ასე წითელი ნიადაგის გამო უწოდებენ. ფართოდაა გავრცელებული კარტოფილის მოყვანა, თუმცა ეს კონკრეტული სოფელი ცნობილია თავისი მარწყვით, რის გამოც ყოველ ორ წელიწადში ერთხელ ანაგენისი დერინეა (საფეხბურთო გუნდი) მართავს მარწყვის ფესტივალს საფეხბურთო მოედანზე, დერინეა-სოტირას გზაზე. jc1nh26s3r244o6p74wvait6hq25jg2 5406308 5406302 2026-06-03T13:53:44Z თეკლა ბიჭიკაშვილი 166292 5406308 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება}} '''დერინეია''' ({{lang-el|Δερύνεια}}; {{lang-tr|Derinya}}) — დიდი სოფელი, კუნძულ [[კვიპროსი|კვიპროსის]] აღმოსავლეთ მხარეს, ქალაქ [[ფამაგუსტა|ფამაგუსტას]] სამხრეთით 2 კმ-ში (1 მილი). სოფლის მოსახლეობა შეადგენს 5,758 ადამიანს (2011 წლის ოქტომბრის აღწერა) და იგი [[1994]] წლიდან მუნიციპალიტეტს წარმოადგენს. ამჟამინდელი მერი არის [[ანდროს კარაიიანისი]]. [[1974]] წლის [[თურქეთი|თურქეთის]] კვიპროსში შემოჭრის შემდეგ, ტერიტორიის დაახლოებით 75% მოექცა [[ჩრდილოეთი კვიპროსი|ჩრდილოეთ კვიპროსში]]. დერინეია 12 კილომეტრითაა დაშორებული ცნობილ კურორტ [[აია-ნაპა|აია-ნაპასგან]]. ვაროშას „მოჩვენებათა ქალაქის“ მკაფიოდ დანახვა შესაძლებელია კულტურის ცენტრის სახურავიდან, ისევე როგორც მოპირდაპირე მინდორში, შემოჭრის დროს ნასროლი ჭურვებისგან დარჩენილი კრატერებისა. სოფლის გარშემო სასოფლო-სამეურნეო სავარგულებია. დერინეია არის ერთ-ერთი „კოკინოხორიადან“ (წითელი სოფლები), რომლებსაც ასე წითელი ნიადაგის გამო უწოდებენ. ფართოდაა გავრცელებული კარტოფილის მოყვანა, თუმცა ეს კონკრეტული სოფელი ცნობილია თავისი მარწყვით, რის გამოც ყოველ ორ წელიწადში ერთხელ ანაგენისი დერინეა (საფეხბურთო გუნდი) მართავს მარწყვის ფესტივალს საფეხბურთო მოედანზე, დერინეა-სოტირას გზაზე. ==ისტორიული საფუძველი== არსებული მონაცემებისა და ინფორმაციის თანახმად, დერინეა ამ ადგილზე დაახლოებით 700 წელია არსებობს. თუმცა, ოკუპირებულ ტერიტორიასა და ბუფერულ ზონაში არსებული არქეოლოგიური ძეგლები და მონუმენტები მოწმობს, რომ მისი ისტორია გაცილებით დიდია. ჩვენ ზუსტად არ ვიცით, რატომ ეწოდა ამ ტერიტორიას „დერინეა“. სიმოს მენარდოსი (Simos Menardos) და ჯ. გუდვინი (Mr J. Goodwin) თავის წიგნში<ref>«An historical toponymy of Cyprus»Third Edition 1978 page 264</ref> ამტკიცებენ, რომ აქ დასახლდნენ კოლონისტები — შესაძლოა ტროას ომის შემდეგ — ანტიკურ ქალაქ გერინეადან, რომელიც მდებარეობდა პილოსთან ახლოს, პელოპონესზე და მას [[ჰომეროსი]] გერინიონს (GERINION) უწოდებდა. ზემოაღნიშნულ მოსაზრებას იზიარებს ნეარხუს კლერიდესიც (Nearchus Clerides) თავის წიგნში „კვიპროსის სოფლები და სახელმწიფოები“. სხვა ვერსიით, სახელი მომდინარეობს ინგლისელი ან ფრანკი გენერლის სახელიდან, რომელმაც ერთ დროს ბანაკი დააცემინა დერინეას „მთებში“. ეს და სხვა მოსაზრებები შესულია დერინეელი კომპოზიტორისა და მკვლევრის, ადამუ კაცანტონისის (Mr. Adamou Katsantoni) მიერ [[1991]] წელს გამოცემულ ნაშრომში. tuo1amz92u341pbr1ki4erkx52qvxph 5406313 5406308 2026-06-03T14:13:44Z თეკლა ბიჭიკაშვილი 166292 5406313 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება}} '''დერინეია''' ({{lang-el|Δερύνεια}}; {{lang-tr|Derinya}}) — დიდი სოფელი, კუნძულ [[კვიპროსი|კვიპროსის]] აღმოსავლეთ მხარეს, ქალაქ [[ფამაგუსტა|ფამაგუსტას]] სამხრეთით 2 კმ-ში (1 მილი). სოფლის მოსახლეობა შეადგენს 5,758 ადამიანს (2011 წლის ოქტომბრის აღწერა) და იგი [[1994]] წლიდან მუნიციპალიტეტს წარმოადგენს. ამჟამინდელი მერი არის [[ანდროს კარაიიანისი]]. [[1974]] წლის [[თურქეთი|თურქეთის]] კვიპროსში შემოჭრის შემდეგ, ტერიტორიის დაახლოებით 75% მოექცა [[ჩრდილოეთი კვიპროსი|ჩრდილოეთ კვიპროსში]]. დერინეია 12 კილომეტრითაა დაშორებული ცნობილ კურორტ [[აია-ნაპა|აია-ნაპასგან]]. ვაროშას „მოჩვენებათა ქალაქის“ მკაფიოდ დანახვა შესაძლებელია კულტურის ცენტრის სახურავიდან, ისევე როგორც მოპირდაპირე მინდორში, შემოჭრის დროს ნასროლი ჭურვებისგან დარჩენილი კრატერებისა. სოფლის გარშემო სასოფლო-სამეურნეო სავარგულებია. დერინეია არის ერთ-ერთი „კოკინოხორიადან“ (წითელი სოფლები), რომლებსაც ასე წითელი ნიადაგის გამო უწოდებენ. ფართოდაა გავრცელებული კარტოფილის მოყვანა, თუმცა ეს კონკრეტული სოფელი ცნობილია თავისი მარწყვით, რის გამოც ყოველ ორ წელიწადში ერთხელ ანაგენისი დერინეა (საფეხბურთო გუნდი) მართავს მარწყვის ფესტივალს საფეხბურთო მოედანზე, დერინეა-სოტირას გზაზე. ==ისტორიული საფუძველი== [[ფაილი:Virgin Mary Nativity Church, Deryneia.jpg|მინი|ღვთისმშობლის შობის ეკლესია რომელიც აშენდა XV ან XVI საუკუნეში]] არსებული მონაცემებისა და ინფორმაციის თანახმად, დერინეა ამ ადგილზე დაახლოებით 700 წელია არსებობს. თუმცა, ოკუპირებულ ტერიტორიასა და ბუფერულ ზონაში არსებული არქეოლოგიური ძეგლები და მონუმენტები მოწმობს, რომ მისი ისტორია გაცილებით დიდია. ჩვენ ზუსტად არ ვიცით, რატომ ეწოდა ამ ტერიტორიას „დერინეა“. სიმოს მენარდოსი (Simos Menardos) და ჯ. გუდვინი (Mr J. Goodwin) თავის წიგნში<ref>«An historical toponymy of Cyprus»Third Edition 1978 page 264</ref> ამტკიცებენ, რომ აქ დასახლდნენ კოლონისტები — შესაძლოა ტროას ომის შემდეგ — ანტიკურ ქალაქ გერინეადან, რომელიც მდებარეობდა პილოსთან ახლოს, პელოპონესზე და მას [[ჰომეროსი]] გერინიონს (GERINION) უწოდებდა. ზემოაღნიშნულ მოსაზრებას იზიარებს ნეარხუს კლერიდესიც (Nearchus Clerides) თავის წიგნში „კვიპროსის სოფლები და სახელმწიფოები“. სხვა ვერსიით, სახელი მომდინარეობს ინგლისელი ან ფრანკი გენერლის სახელიდან, რომელმაც ერთ დროს ბანაკი დააცემინა დერინეას „მთებში“. ეს და სხვა მოსაზრებები შესულია დერინეელი კომპოზიტორისა და მკვლევრის, ადამუ კაცანტონისის (Mr. Adamou Katsantoni) მიერ [[1991]] წელს გამოცემულ ნაშრომში. ==თანამედროვე ფორმა== [[ფაილი:Famagusta View Point - panoramio.jpg|მინი|ხედი ფამაგუსტასკენ]] კვიპროსის აღმოსავლეთ სანაპიროზე, ფამაგუსტას ყურის გარემოცვაში, ევაგორასის ისტორიული და კოსმოპოლიტური ქალაქის გვერდით, ცნობილ ფამაგუსტასთან ახლოს, მდებარეობს ულამაზესი და ზღვასთან ახლოს მყოფი დერინეა. იგი ფამაგუსტიდან სულ რაღაც 5 კილომეტრითაა დაშორებული, ხოლო ოქროსქვიშიანი ზღვიდან — 2 კმ-ით. [[1974]] წელს ატილას ხაზის გავლებამ გამოიწვია ის, რომ მუნიციპალიტეტის 70% ოკუპირებულია და ყველა მცხოვრებმა დაკარგა თავისი ქონება. 663pbf770twn5z6jkra3agvmkuj9id5 5406314 5406313 2026-06-03T14:15:22Z თეკლა ბიჭიკაშვილი 166292 5406314 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება}} '''დერინეია''' ({{lang-el|Δερύνεια}}; {{lang-tr|Derinya}}) — დიდი სოფელი, კუნძულ [[კვიპროსი|კვიპროსის]] აღმოსავლეთ მხარეს, ქალაქ [[ფამაგუსტა|ფამაგუსტას]] სამხრეთით 2 კმ-ში (1 მილი). სოფლის მოსახლეობა შეადგენს 5,758 ადამიანს (2011 წლის ოქტომბრის აღწერა) და იგი [[1994]] წლიდან მუნიციპალიტეტს წარმოადგენს. ამჟამინდელი მერი არის [[ანდროს კარაიიანისი]]. [[1974]] წლის [[თურქეთი|თურქეთის]] კვიპროსში შემოჭრის შემდეგ, ტერიტორიის დაახლოებით 75% მოექცა [[ჩრდილოეთი კვიპროსი|ჩრდილოეთ კვიპროსში]]. დერინეია 12 კილომეტრითაა დაშორებული ცნობილ კურორტ [[აია-ნაპა|აია-ნაპასგან]]. ვაროშას „მოჩვენებათა ქალაქის“ მკაფიოდ დანახვა შესაძლებელია კულტურის ცენტრის სახურავიდან, ისევე როგორც მოპირდაპირე მინდორში, შემოჭრის დროს ნასროლი ჭურვებისგან დარჩენილი კრატერებისა. სოფლის გარშემო სასოფლო-სამეურნეო სავარგულებია. დერინეია არის ერთ-ერთი „კოკინოხორიადან“ (წითელი სოფლები), რომლებსაც ასე წითელი ნიადაგის გამო უწოდებენ. ფართოდაა გავრცელებული კარტოფილის მოყვანა, თუმცა ეს კონკრეტული სოფელი ცნობილია თავისი მარწყვით, რის გამოც ყოველ ორ წელიწადში ერთხელ ანაგენისი დერინეა (საფეხბურთო გუნდი) მართავს მარწყვის ფესტივალს საფეხბურთო მოედანზე, დერინეა-სოტირას გზაზე. ==ისტორიული საფუძველი== [[ფაილი:Virgin Mary Nativity Church, Deryneia.jpg|მინი|ღვთისმშობლის შობის ეკლესია რომელიც აშენდა XV ან XVI საუკუნეში]] არსებული მონაცემებისა და ინფორმაციის თანახმად, დერინეა ამ ადგილზე დაახლოებით 700 წელია არსებობს. თუმცა, ოკუპირებულ ტერიტორიასა და ბუფერულ ზონაში არსებული არქეოლოგიური ძეგლები და მონუმენტები მოწმობს, რომ მისი ისტორია გაცილებით დიდია. ჩვენ ზუსტად არ ვიცით, რატომ ეწოდა ამ ტერიტორიას „დერინეა“. სიმოს მენარდოსი (Simos Menardos) და ჯ. გუდვინი (Mr J. Goodwin) თავის წიგნში<ref>«An historical toponymy of Cyprus»Third Edition 1978 page 264</ref> ამტკიცებენ, რომ აქ დასახლდნენ კოლონისტები — შესაძლოა ტროას ომის შემდეგ — ანტიკურ ქალაქ გერინეადან, რომელიც მდებარეობდა პილოსთან ახლოს, პელოპონესზე და მას [[ჰომეროსი]] გერინიონს (GERINION) უწოდებდა. ზემოაღნიშნულ მოსაზრებას იზიარებს ნეარხუს კლერიდესიც (Nearchus Clerides) თავის წიგნში „კვიპროსის სოფლები და სახელმწიფოები“. სხვა ვერსიით, სახელი მომდინარეობს ინგლისელი ან ფრანკი გენერლის სახელიდან, რომელმაც ერთ დროს ბანაკი დააცემინა დერინეას „მთებში“. ეს და სხვა მოსაზრებები შესულია დერინეელი კომპოზიტორისა და მკვლევრის, ადამუ კაცანტონისის (Mr. Adamou Katsantoni) მიერ [[1991]] წელს გამოცემულ ნაშრომში. ==თანამედროვე ფორმა== [[ფაილი:Famagusta View Point - panoramio.jpg|მინი|ხედი ფამაგუსტასკენ]] კვიპროსის აღმოსავლეთ სანაპიროზე, ფამაგუსტას ყურის გარემოცვაში, ევაგორასის ისტორიული და კოსმოპოლიტური ქალაქის გვერდით, ცნობილ ფამაგუსტასთან ახლოს, მდებარეობს ულამაზესი და ზღვასთან ახლოს მყოფი დერინეა. იგი ფამაგუსტიდან სულ რაღაც 5 კილომეტრითაა დაშორებული, ხოლო ოქროსქვიშიანი ზღვიდან — 2 კმ-ით. [[1974]] წელს ატილას ხაზის გავლებამ გამოიწვია ის, რომ მუნიციპალიტეტის 70% ოკუპირებულია და ყველა მცხოვრებმა დაკარგა თავისი ქონება. მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა დაახლოებით 7,500 ადამიანს შეადგენს. ეს ციფრი მოიცავს დერინეას ლტოლვილთა დასახლებაში მცხოვრებ 1,000 ლტოლვილს და არ მოიცავს ოკუპირებული „კატოს“, ანუ „ქვემო დერინეას“ 3,000 ლტოლვილ მცხოვრებელს, რომლებიც მიმოფანტულნი არიან მთელ კვიპროსსა და საზღვარგარეთ. მიუხედავად იმისა, რომ თურქეთის შემოჭრის შედეგებმა შეაფერხა რეგიონის პროგრესი და განვითარება როგორც ეკონომიკური, ისე კომერციული და ტურისტული თვალსაზრისით, მისი მცხოვრებლების პროგრესულობისა და შრომისმოყვარეობის, ასევე ცალკეული ადგილობრივი ხელისუფლების ორგანოებისა და ორგანიზებული მუნიციპალიტეტის ძალისხმევის წყალობით, შესაძლებელი გახდა დერინეას მაღალ დონეზე განვითარება. amjb8m11i9lj6b6q2dbyze4iysfnyer 5406315 5406314 2026-06-03T14:19:41Z თეკლა ბიჭიკაშვილი 166292 5406315 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება}} '''დერინეია''' ({{lang-el|Δερύνεια}}; {{lang-tr|Derinya}}) — დიდი სოფელი, კუნძულ [[კვიპროსი|კვიპროსის]] აღმოსავლეთ მხარეს, ქალაქ [[ფამაგუსტა|ფამაგუსტას]] სამხრეთით 2 კმ-ში (1 მილი). სოფლის მოსახლეობა შეადგენს 5,758 ადამიანს (2011 წლის ოქტომბრის აღწერა) და იგი [[1994]] წლიდან მუნიციპალიტეტს წარმოადგენს. ამჟამინდელი მერი არის [[ანდროს კარაიიანისი]]. [[1974]] წლის [[თურქეთი|თურქეთის]] კვიპროსში შემოჭრის შემდეგ, ტერიტორიის დაახლოებით 75% მოექცა [[ჩრდილოეთი კვიპროსი|ჩრდილოეთ კვიპროსში]]. დერინეია 12 კილომეტრითაა დაშორებული ცნობილ კურორტ [[აია-ნაპა|აია-ნაპასგან]]. ვაროშას „მოჩვენებათა ქალაქის“ მკაფიოდ დანახვა შესაძლებელია კულტურის ცენტრის სახურავიდან, ისევე როგორც მოპირდაპირე მინდორში, შემოჭრის დროს ნასროლი ჭურვებისგან დარჩენილი კრატერებისა. სოფლის გარშემო სასოფლო-სამეურნეო სავარგულებია. დერინეია არის ერთ-ერთი „კოკინოხორიადან“ (წითელი სოფლები), რომლებსაც ასე წითელი ნიადაგის გამო უწოდებენ. ფართოდაა გავრცელებული კარტოფილის მოყვანა, თუმცა ეს კონკრეტული სოფელი ცნობილია თავისი მარწყვით, რის გამოც ყოველ ორ წელიწადში ერთხელ ანაგენისი დერინეია (საფეხბურთო გუნდი) მართავს მარწყვის ფესტივალს საფეხბურთო მოედანზე, დერინეია-სოტირას გზაზე. ==ისტორიული საფუძველი== [[ფაილი:Virgin Mary Nativity Church, Deryneia.jpg|მინი|ღვთისმშობლის შობის ეკლესია რომელიც აშენდა XV ან XVI საუკუნეში]] არსებული მონაცემებისა და ინფორმაციის თანახმად, დერინეია ამ ადგილზე დაახლოებით 700 წელია არსებობს. თუმცა, ოკუპირებულ ტერიტორიასა და ბუფერულ ზონაში არსებული არქეოლოგიური ძეგლები და მონუმენტები მოწმობს, რომ მისი ისტორია გაცილებით დიდია. ჩვენ ზუსტად არ ვიცით, რატომ ეწოდა ამ ტერიტორიას „დერინეია“. სიმოს მენარდოსი (Simos Menardos) და ჯ. გუდვინი (Mr J. Goodwin) თავის წიგნში<ref>«An historical toponymy of Cyprus»Third Edition 1978 page 264</ref> ამტკიცებენ, რომ აქ დასახლდნენ კოლონისტები — შესაძლოა ტროას ომის შემდეგ — ანტიკურ ქალაქ გერინეადან, რომელიც მდებარეობდა პილოსთან ახლოს, პელოპონესზე და მას [[ჰომეროსი]] გერინიონს (GERINION) უწოდებდა. ზემოაღნიშნულ მოსაზრებას იზიარებს ნეარხუს კლერიდესიც (Nearchus Clerides) თავის წიგნში „კვიპროსის სოფლები და სახელმწიფოები“. სხვა ვერსიით, სახელი მომდინარეობს ინგლისელი ან ფრანკი გენერლის სახელიდან, რომელმაც ერთ დროს ბანაკი დააცემინა დერინეიას „მთებში“. ეს და სხვა მოსაზრებები შესულია დერინეელი კომპოზიტორისა და მკვლევრის, ადამუ კაცანტონისის (Mr. Adamou Katsantoni) მიერ [[1991]] წელს გამოცემულ ნაშრომში. ==თანამედროვე ფორმა== [[ფაილი:Famagusta View Point - panoramio.jpg|მინი|ხედი ფამაგუსტასკენ]] კვიპროსის აღმოსავლეთ სანაპიროზე, ფამაგუსტას ყურის გარემოცვაში, ევაგორასის ისტორიული და კოსმოპოლიტური ქალაქის გვერდით, ცნობილ ფამაგუსტასთან ახლოს, მდებარეობს ულამაზესი და ზღვასთან ახლოს მყოფი დერინეია. იგი ფამაგუსტიდან სულ რაღაც 5 კილომეტრითაა დაშორებული, ხოლო ოქროსქვიშიანი ზღვიდან — 2 კმ-ით. [[1974]] წელს ატილას ხაზის გავლებამ გამოიწვია ის, რომ მუნიციპალიტეტის 70% ოკუპირებულია და ყველა მცხოვრებმა დაკარგა თავისი ქონება. მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა დაახლოებით 7,500 ადამიანს შეადგენს. ეს ციფრი მოიცავს დერინეიას ლტოლვილთა დასახლებაში მცხოვრებ 1,000 ლტოლვილს და არ მოიცავს ოკუპირებული „კატოს“, ანუ „ქვემო დერინეიას“ 3,000 ლტოლვილ მცხოვრებელს, რომლებიც მიმოფანტულნი არიან მთელ კვიპროსსა და საზღვარგარეთ. მიუხედავად იმისა, რომ თურქეთის შემოჭრის შედეგებმა შეაფერხა რეგიონის პროგრესი და განვითარება როგორც ეკონომიკური, ისე კომერციული და ტურისტული თვალსაზრისით, მისი მცხოვრებლების პროგრესულობისა და შრომისმოყვარეობის, ასევე ცალკეული ადგილობრივი ხელისუფლების ორგანოებისა და ორგანიზებული მუნიციპალიტეტის ძალისხმევის წყალობით, შესაძლებელი გახდა დერინეიას მაღალ დონეზე განვითარება. ქალაქის მცხოვრებლები არიან ფერმერები, ან ისინი დასაქმებულნი არიან აია-ნაპასა და პროტარასის ტურისტულ ინდუსტრიაში, ვაჭრობაში, გადამამუშავებელ მრეწველობასა და ხელოსნობაში. ფერმერები დაკავებულნი არიან საადრეო ბოსტნეულის მოყვანით და განსაკუთრებით მარწყვის კულტივაციით. დერინეიას ტრადიციულად პირველი ადგილი უკავია მარწყვის წარმოებაში და ქვეყნის მასშტაბით საერთო პროდუქციის 60%-ს აწარმოებს. ფაქტობრივად, ამას დიდი მნიშვნელობა ენიჭება და ყოველ 2 წელიწადში ერთხელ, მაისის შუა რიცხვებში, დიდი წარმატებით ორგანიზდება „სრულიად კვიპროსის მარწყვის ფესტივალი“, რომელიც იზიდავს ათასობით ვიზიტორს, როგორც ადგილობრივებს, ისე უცხოელებს. კულტურის სფეროში დერინეიამ შექმნა და დღემდე ინარჩუნებს ხანგრძლივ ტრადიციას. იგი იკავებს ადგილს იმ პირველ თემებს შორის, რომლებმაც დააარსეს საცეკვაო, თეატრალური და მუსიკალური ჯგუფები. 1kpcx09r246djx688vyufii7mk4wf7r 5406316 5406315 2026-06-03T14:31:36Z თეკლა ბიჭიკაშვილი 166292 5406316 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება}} '''დერინეია''' ({{lang-el|Δερύνεια}}; {{lang-tr|Derinya}}) — დიდი სოფელი, კუნძულ [[კვიპროსი|კვიპროსის]] აღმოსავლეთ მხარეს, ქალაქ [[ფამაგუსტა|ფამაგუსტას]] სამხრეთით 2 კმ-ში (1 მილი). სოფლის მოსახლეობა შეადგენს 5,758 ადამიანს (2011 წლის ოქტომბრის აღწერა) და იგი [[1994]] წლიდან მუნიციპალიტეტს წარმოადგენს. ამჟამინდელი მერი არის [[ანდროს კარაიიანისი]]. [[1974]] წლის [[თურქეთი|თურქეთის]] კვიპროსში შემოჭრის შემდეგ, ტერიტორიის დაახლოებით 75% მოექცა [[ჩრდილოეთი კვიპროსი|ჩრდილოეთ კვიპროსში]]. დერინეია 12 კილომეტრითაა დაშორებული ცნობილ კურორტ [[აია-ნაპა|აია-ნაპასგან]]. ვაროშას „მოჩვენებათა ქალაქის“ მკაფიოდ დანახვა შესაძლებელია კულტურის ცენტრის სახურავიდან, ისევე როგორც მოპირდაპირე მინდორში, შემოჭრის დროს ნასროლი ჭურვებისგან დარჩენილი კრატერებისა. სოფლის გარშემო სასოფლო-სამეურნეო სავარგულებია. დერინეია არის ერთ-ერთი „კოკინოხორიადან“ (წითელი სოფლები), რომლებსაც ასე წითელი ნიადაგის გამო უწოდებენ. ფართოდაა გავრცელებული კარტოფილის მოყვანა, თუმცა ეს კონკრეტული სოფელი ცნობილია თავისი მარწყვით, რის გამოც ყოველ ორ წელიწადში ერთხელ ანაგენისი დერინეია (საფეხბურთო გუნდი) მართავს მარწყვის ფესტივალს საფეხბურთო მოედანზე, დერინეია-სოტირას გზაზე. ==ისტორიული საფუძველი== [[ფაილი:Virgin Mary Nativity Church, Deryneia.jpg|მინი|ღვთისმშობლის შობის ეკლესია რომელიც აშენდა XV ან XVI საუკუნეში]] არსებული მონაცემებისა და ინფორმაციის თანახმად, დერინეია ამ ადგილზე დაახლოებით 700 წელია არსებობს. თუმცა, ოკუპირებულ ტერიტორიასა და ბუფერულ ზონაში არსებული არქეოლოგიური ძეგლები და მონუმენტები მოწმობს, რომ მისი ისტორია გაცილებით დიდია. ჩვენ ზუსტად არ ვიცით, რატომ ეწოდა ამ ტერიტორიას „დერინეია“. სიმოს მენარდოსი (Simos Menardos) და ჯ. გუდვინი (Mr J. Goodwin) თავის წიგნში<ref>«An historical toponymy of Cyprus»Third Edition 1978 page 264</ref> ამტკიცებენ, რომ აქ დასახლდნენ კოლონისტები — შესაძლოა ტროას ომის შემდეგ — ანტიკურ ქალაქ გერინეადან, რომელიც მდებარეობდა პილოსთან ახლოს, პელოპონესზე და მას [[ჰომეროსი]] გერინიონს (GERINION) უწოდებდა. ზემოაღნიშნულ მოსაზრებას იზიარებს ნეარხუს კლერიდესიც (Nearchus Clerides) თავის წიგნში „კვიპროსის სოფლები და სახელმწიფოები“. სხვა ვერსიით, სახელი მომდინარეობს ინგლისელი ან ფრანკი გენერლის სახელიდან, რომელმაც ერთ დროს ბანაკი დააცემინა დერინეიას „მთებში“. ეს და სხვა მოსაზრებები შესულია დერინეელი კომპოზიტორისა და მკვლევრის, ადამუ კაცანტონისის (Mr. Adamou Katsantoni) მიერ [[1991]] წელს გამოცემულ ნაშრომში. ==თანამედროვე ფორმა== [[ფაილი:Famagusta View Point - panoramio.jpg|მინი|ხედი ფამაგუსტასკენ]] კვიპროსის აღმოსავლეთ სანაპიროზე, ფამაგუსტას ყურის გარემოცვაში, ევაგორასის ისტორიული და კოსმოპოლიტური ქალაქის გვერდით, ცნობილ ფამაგუსტასთან ახლოს, მდებარეობს ულამაზესი და ზღვასთან ახლოს მყოფი დერინეია. იგი ფამაგუსტიდან სულ რაღაც 5 კილომეტრითაა დაშორებული, ხოლო ოქროსქვიშიანი ზღვიდან — 2 კმ-ით. [[1974]] წელს ატილას ხაზის გავლებამ გამოიწვია ის, რომ მუნიციპალიტეტის 70% ოკუპირებულია და ყველა მცხოვრებმა დაკარგა თავისი ქონება. მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა დაახლოებით 7,500 ადამიანს შეადგენს. ეს ციფრი მოიცავს დერინეიას ლტოლვილთა დასახლებაში მცხოვრებ 1,000 ლტოლვილს და არ მოიცავს ოკუპირებული „კატოს“, ანუ „ქვემო დერინეიას“ 3,000 ლტოლვილ მცხოვრებელს, რომლებიც მიმოფანტულნი არიან მთელ კვიპროსსა და საზღვარგარეთ. მიუხედავად იმისა, რომ თურქეთის შემოჭრის შედეგებმა შეაფერხა რეგიონის პროგრესი და განვითარება როგორც ეკონომიკური, ისე კომერციული და ტურისტული თვალსაზრისით, მისი მცხოვრებლების პროგრესულობისა და შრომისმოყვარეობის, ასევე ცალკეული ადგილობრივი ხელისუფლების ორგანოებისა და ორგანიზებული მუნიციპალიტეტის ძალისხმევის წყალობით, შესაძლებელი გახდა დერინეიას მაღალ დონეზე განვითარება. ქალაქის მცხოვრებლები არიან ფერმერები, ან ისინი დასაქმებულნი არიან აია-ნაპასა და პროტარასის ტურისტულ ინდუსტრიაში, ვაჭრობაში, გადამამუშავებელ მრეწველობასა და ხელოსნობაში. ფერმერები დაკავებულნი არიან საადრეო ბოსტნეულის მოყვანით და განსაკუთრებით მარწყვის კულტივაციით. დერინეიას ტრადიციულად პირველი ადგილი უკავია მარწყვის წარმოებაში და ქვეყნის მასშტაბით საერთო პროდუქციის 60%-ს აწარმოებს. ფაქტობრივად, ამას დიდი მნიშვნელობა ენიჭება და ყოველ 2 წელიწადში ერთხელ, მაისის შუა რიცხვებში, დიდი წარმატებით ორგანიზდება „სრულიად კვიპროსის მარწყვის ფესტივალი“, რომელიც იზიდავს ათასობით ვიზიტორს, როგორც ადგილობრივებს, ისე უცხოელებს. კულტურის სფეროში დერინეიამ შექმნა და დღემდე ინარჩუნებს ხანგრძლივ ტრადიციას. იგი იკავებს ადგილს იმ პირველ თემებს შორის, რომლებმაც დააარსეს საცეკვაო, თეატრალური და მუსიკალური ჯგუფები. სოფელი სპორტის სფეროშიც დიდ წარმატებებს ფლობს. [[1920]] წელს დაარსებული სპორტული ასოციაცია „ანაგენისი (აღორძინება)“ კვიპროსის ისტორიულ კლუბებს შორის ირიცხება, იგი ინარჩუნებს ფეხბურთისა და ფრენბურთის მამაკაცთა და ქალთა გუნდებს. ეროვნულ ასოციაცია „ქრისტოდულუ დიმიტრაკისი“-ს (Christodoulou Dimitrakis) ჰყავს ფუტსალის გუნდი პირველ დივიზიონში. დერინეიელმა სპორტსმენებმა ეროვნულ და მსოფლიო დონეზე დიდ წარმატებებს მიაღწიეს მძლეოსნობასა და სროლაშიც. დერინეიას წვლილი ასევე დიდია ეროვნულ თამაშებში (ბრძოლებში). დემოკრატიისა და თავისუფლების იდეალებზე აღზრდილმა ახალგაზრდებმა, ჩვენი პატარა ქვეყნის მოხმობაზე პასუხად, თავიანთი სიცოცხლე შესწირეს თავისუფლებისთვის ბრძოლას. დერინეიაში არის რამდენიმე მონუმენტი, ღირსშესანიშნაობა და ორიენტირი, როგორიცაა [[ბიზანტია|ბიზანტიური]] ეკლესიები, ფოლკლორული მუზეუმი, გმირთა მონუმენტები, ღია ამფითეატრი, სპორტული ცენტრი, ქალაქის პარკი, მერია, ოკუპირებული ფამაგუსტას კულტურის ცენტრი. მიუხედავად დერინეიას ოკუპაციასთან და ნახევრად ოკუპაციასთან დაკავშირებული სირთულეებისა, პროგრესმა და ზრდამ განაპირობა ადგილობრივი თვითმმართველობის სტატუსის ამაღლება. გაუმჯობესების საბჭოდან, რომელიც ფუნქციონირებდა [[1994]] წლის 6 იანვრამდე, იგი მუნიციპალიტეტად გარდაიქმნა [[1993]] წლის 6 ივნისს ჩატარებული რეფერენდუმის შემდეგ, სადაც მცხოვრებთა 74.70%-მა ხმა მისცა სათემო საბჭოს სტატუსის ამაღლებას. pzf2l0vtf1w2cmo14s9nfvdw4t6qze5 5406317 5406316 2026-06-03T14:35:25Z თეკლა ბიჭიკაშვილი 166292 5406317 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} {{ინფოდაფა დასახლება}} '''დერინეია''' ({{lang-el|Δερύνεια}}; {{lang-tr|Derinya}}) — დიდი სოფელი, კუნძულ [[კვიპროსი|კვიპროსის]] აღმოსავლეთ მხარეს, ქალაქ [[ფამაგუსტა|ფამაგუსტას]] სამხრეთით 2 კმ-ში (1 მილი). სოფლის მოსახლეობა შეადგენს 5,758 ადამიანს (2011 წლის ოქტომბრის აღწერა) და იგი [[1994]] წლიდან მუნიციპალიტეტს წარმოადგენს. ამჟამინდელი მერი არის [[ანდროს კარაიიანისი]]. [[1974]] წლის [[თურქეთი|თურქეთის]] კვიპროსში შემოჭრის შემდეგ, ტერიტორიის დაახლოებით 75% მოექცა [[ჩრდილოეთი კვიპროსი|ჩრდილოეთ კვიპროსში]]. დერინეია 12 კილომეტრითაა დაშორებული ცნობილ კურორტ [[აია-ნაპა|აია-ნაპასგან]]. ვაროშას „მოჩვენებათა ქალაქის“ მკაფიოდ დანახვა შესაძლებელია კულტურის ცენტრის სახურავიდან, ისევე როგორც მოპირდაპირე მინდორში, შემოჭრის დროს ნასროლი ჭურვებისგან დარჩენილი კრატერებისა. სოფლის გარშემო სასოფლო-სამეურნეო სავარგულებია. დერინეია არის ერთ-ერთი „კოკინოხორიადან“ (წითელი სოფლები), რომლებსაც ასე წითელი ნიადაგის გამო უწოდებენ. ფართოდაა გავრცელებული კარტოფილის მოყვანა, თუმცა ეს კონკრეტული სოფელი ცნობილია თავისი მარწყვით, რის გამოც ყოველ ორ წელიწადში ერთხელ ანაგენისი დერინეია (საფეხბურთო გუნდი) მართავს მარწყვის ფესტივალს საფეხბურთო მოედანზე, დერინეია-სოტირას გზაზე. ==ისტორიული საფუძველი== [[ფაილი:Virgin Mary Nativity Church, Deryneia.jpg|მინი|ღვთისმშობლის შობის ეკლესია რომელიც აშენდა XV ან XVI საუკუნეში]] არსებული მონაცემებისა და ინფორმაციის თანახმად, დერინეია ამ ადგილზე დაახლოებით 700 წელია არსებობს. თუმცა, ოკუპირებულ ტერიტორიასა და ბუფერულ ზონაში არსებული არქეოლოგიური ძეგლები და მონუმენტები მოწმობს, რომ მისი ისტორია გაცილებით დიდია. ჩვენ ზუსტად არ ვიცით, რატომ ეწოდა ამ ტერიტორიას „დერინეია“. სიმოს მენარდოსი (Simos Menardos) და ჯ. გუდვინი (Mr J. Goodwin) თავის წიგნში<ref>«An historical toponymy of Cyprus»Third Edition 1978 page 264</ref> ამტკიცებენ, რომ აქ დასახლდნენ კოლონისტები — შესაძლოა ტროას ომის შემდეგ — ანტიკურ ქალაქ გერინეადან, რომელიც მდებარეობდა პილოსთან ახლოს, პელოპონესზე და მას [[ჰომეროსი]] გერინიონს (GERINION) უწოდებდა. ზემოაღნიშნულ მოსაზრებას იზიარებს ნეარხუს კლერიდესიც (Nearchus Clerides) თავის წიგნში „კვიპროსის სოფლები და სახელმწიფოები“. სხვა ვერსიით, სახელი მომდინარეობს ინგლისელი ან ფრანკი გენერლის სახელიდან, რომელმაც ერთ დროს ბანაკი დააცემინა დერინეიას „მთებში“. ეს და სხვა მოსაზრებები შესულია დერინეელი კომპოზიტორისა და მკვლევრის, ადამუ კაცანტონისის (Mr. Adamou Katsantoni) მიერ [[1991]] წელს გამოცემულ ნაშრომში. ==თანამედროვე ფორმა== [[ფაილი:Famagusta View Point - panoramio.jpg|მინი|ხედი ფამაგუსტასკენ]] კვიპროსის აღმოსავლეთ სანაპიროზე, ფამაგუსტას ყურის გარემოცვაში, ევაგორასის ისტორიული და კოსმოპოლიტური ქალაქის გვერდით, ცნობილ ფამაგუსტასთან ახლოს, მდებარეობს ულამაზესი და ზღვასთან ახლოს მყოფი დერინეია. იგი ფამაგუსტიდან სულ რაღაც 5 კილომეტრითაა დაშორებული, ხოლო ოქროსქვიშიანი ზღვიდან — 2 კმ-ით. [[1974]] წელს ატილას ხაზის გავლებამ გამოიწვია ის, რომ მუნიციპალიტეტის 70% ოკუპირებულია და ყველა მცხოვრებმა დაკარგა თავისი ქონება. მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა დაახლოებით 7,500 ადამიანს შეადგენს. ეს ციფრი მოიცავს დერინეიას ლტოლვილთა დასახლებაში მცხოვრებ 1,000 ლტოლვილს და არ მოიცავს ოკუპირებული „კატოს“, ანუ „ქვემო დერინეიას“ 3,000 ლტოლვილ მცხოვრებელს, რომლებიც მიმოფანტულნი არიან მთელ კვიპროსსა და საზღვარგარეთ. მიუხედავად იმისა, რომ თურქეთის შემოჭრის შედეგებმა შეაფერხა რეგიონის პროგრესი და განვითარება როგორც ეკონომიკური, ისე კომერციული და ტურისტული თვალსაზრისით, მისი მცხოვრებლების პროგრესულობისა და შრომისმოყვარეობის, ასევე ცალკეული ადგილობრივი ხელისუფლების ორგანოებისა და ორგანიზებული მუნიციპალიტეტის ძალისხმევის წყალობით, შესაძლებელი გახდა დერინეიას მაღალ დონეზე განვითარება. ქალაქის მცხოვრებლები არიან ფერმერები, ან ისინი დასაქმებულნი არიან აია-ნაპასა და პროტარასის ტურისტულ ინდუსტრიაში, ვაჭრობაში, გადამამუშავებელ მრეწველობასა და ხელოსნობაში. ფერმერები დაკავებულნი არიან საადრეო ბოსტნეულის მოყვანით და განსაკუთრებით მარწყვის კულტივაციით. დერინეიას ტრადიციულად პირველი ადგილი უკავია მარწყვის წარმოებაში და ქვეყნის მასშტაბით საერთო პროდუქციის 60%-ს აწარმოებს. ფაქტობრივად, ამას დიდი მნიშვნელობა ენიჭება და ყოველ 2 წელიწადში ერთხელ, მაისის შუა რიცხვებში, დიდი წარმატებით ორგანიზდება „სრულიად კვიპროსის მარწყვის ფესტივალი“, რომელიც იზიდავს ათასობით ვიზიტორს, როგორც ადგილობრივებს, ისე უცხოელებს. კულტურის სფეროში დერინეიამ შექმნა და დღემდე ინარჩუნებს ხანგრძლივ ტრადიციას. იგი იკავებს ადგილს იმ პირველ თემებს შორის, რომლებმაც დააარსეს საცეკვაო, თეატრალური და მუსიკალური ჯგუფები. სოფელი სპორტის სფეროშიც დიდ წარმატებებს ფლობს. [[1920]] წელს დაარსებული სპორტული ასოციაცია „ანაგენისი (აღორძინება)“ კვიპროსის ისტორიულ კლუბებს შორის ირიცხება, იგი ინარჩუნებს ფეხბურთისა და ფრენბურთის მამაკაცთა და ქალთა გუნდებს. ეროვნულ ასოციაცია „ქრისტოდულუ დიმიტრაკისი“-ს (Christodoulou Dimitrakis) ჰყავს ფუტსალის გუნდი პირველ დივიზიონში. დერინეიელმა სპორტსმენებმა ეროვნულ და მსოფლიო დონეზე დიდ წარმატებებს მიაღწიეს მძლეოსნობასა და სროლაშიც. დერინეიას წვლილი ასევე დიდია ეროვნულ თამაშებში (ბრძოლებში). დემოკრატიისა და თავისუფლების იდეალებზე აღზრდილმა ახალგაზრდებმა, ჩვენი პატარა ქვეყნის მოხმობაზე პასუხად, თავიანთი სიცოცხლე შესწირეს თავისუფლებისთვის ბრძოლას. დერინეიაში არის რამდენიმე მონუმენტი, ღირსშესანიშნაობა და ორიენტირი, როგორიცაა [[ბიზანტია|ბიზანტიური]] ეკლესიები, ფოლკლორული მუზეუმი, გმირთა მონუმენტები, ღია ამფითეატრი, სპორტული ცენტრი, ქალაქის პარკი, მერია, ოკუპირებული ფამაგუსტას კულტურის ცენტრი. მიუხედავად დერინეიას ოკუპაციასთან და ნახევრად ოკუპაციასთან დაკავშირებული სირთულეებისა, პროგრესმა და ზრდამ განაპირობა ადგილობრივი თვითმმართველობის სტატუსის ამაღლება. გაუმჯობესების საბჭოდან, რომელიც ფუნქციონირებდა [[1994]] წლის 6 იანვრამდე, იგი მუნიციპალიტეტად გარდაიქმნა [[1993]] წლის 6 ივნისს ჩატარებული რეფერენდუმის შემდეგ, სადაც მცხოვრებთა 74.70%-მა ხმა მისცა სათემო საბჭოს სტატუსის ამაღლებას. ==მარწყვის ფესტივალი== დერინეია პირდაპირაა დაკავშირებული მარწყვის კულტივაციასთან მას შემდეგ, რაც 55 წლის წინ პიონერმა ფერმერმა მიციო იანუკუმ (m.Mitsio Giannoukou) დერინეიაში გააშენა მარწყვის პირველი პლანტაციები კომერციულ საფუძველზე კვიპროსში. დღეს, მიუხედავად ოკუპაციისა და [[1974]] წლის ტრაგიკული მოვლენების შედეგად რეგიონის 70%-ის დაკარგვისა, დერინეია კვლავინდებურად შორსმიმავალი ლიდერია კვიპროსში მარწყვის მოყვანასა და წარმოებაში, როგორც რაოდენობრივად, ისე ხარისხობრივად. „სრულიად კვიპროსის მარწყვის ფესტივალი“ მუნიციპალიტეტის მიერ იქნა ორგანიზებული 1999 წელს და ტარდება ყოველ 2 წელიწადში ერთხელ. ეს ფესტივალი მიზნად ისახავს მარწყვის ინოვაციური კულტურის ჩვენებას და თავად პროდუქტისა და მისი თანაპროდუქტების რეალიზაციას, ხარისხიანი კულტურული და მხატვრული პროგრამების პრეზენტაციასთან ერთად. ფესტივალის ათასობით ვიზიტორს და ადგილობრივ მცხოვრებლებს უფასოდ სთავაზობენ ახალ მარწყვს და მარწყვისგან დამზადებულ სხვადასხვა ნაწარმს, როგორიცაა წვენი, მურაბები, ლიქიორები, ტკბილეული, ნაყინი და ა.შ., რომლებსაც მარწყვის მწარმოებლები და მათი მეუღლეები ამზადებენ. მთელი ორგანიზებული მუნიციპალიტეტი ფესტივალზე ამუშავებს ჯიხურებს საკვებითა და სასმელებით, ხოლო სტუმრებს შეუძლიათ ისიამოვნონ ფოიერვერკების სანახაობითა და გულუხვი მხატვრული პროგრამით. jfv5s60g6sucvavteaoh3d34i1660fb 5406409 5406317 2026-06-03T17:14:03Z თეკლა ბიჭიკაშვილი 166292 5406409 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება}} '''დერინეია''' ({{lang-el|Δερύνεια}}; {{lang-tr|Derinya}}) — დიდი სოფელი, კუნძულ [[კვიპროსი|კვიპროსის]] აღმოსავლეთ მხარეს, ქალაქ [[ფამაგუსტა|ფამაგუსტას]] სამხრეთით 2 კმ-ში (1 მილი). სოფლის მოსახლეობა შეადგენს 5,758 ადამიანს (2011 წლის ოქტომბრის აღწერა) და იგი [[1994]] წლიდან მუნიციპალიტეტს წარმოადგენს. ამჟამინდელი მერი არის [[ანდროს კარაიიანისი]]. [[1974]] წლის [[თურქეთი|თურქეთის]] კვიპროსში შემოჭრის შემდეგ, ტერიტორიის დაახლოებით 75% მოექცა [[ჩრდილოეთი კვიპროსი|ჩრდილოეთ კვიპროსში]]. დერინეია 12 კილომეტრითაა დაშორებული ცნობილ კურორტ [[აია-ნაპა|აია-ნაპასგან]]. ვაროშას „მოჩვენებათა ქალაქის“ მკაფიოდ დანახვა შესაძლებელია კულტურის ცენტრის სახურავიდან, ისევე როგორც მოპირდაპირე მინდორში, შემოჭრის დროს ნასროლი ჭურვებისგან დარჩენილი კრატერებისა. სოფლის გარშემო სასოფლო-სამეურნეო სავარგულებია. დერინეია არის ერთ-ერთი „კოკინოხორიადან“ (წითელი სოფლები), რომლებსაც ასე წითელი ნიადაგის გამო უწოდებენ. ფართოდაა გავრცელებული კარტოფილის მოყვანა, თუმცა ეს კონკრეტული სოფელი ცნობილია თავისი მარწყვით, რის გამოც ყოველ ორ წელიწადში ერთხელ ანაგენისი დერინეია (საფეხბურთო გუნდი) მართავს მარწყვის ფესტივალს საფეხბურთო მოედანზე, დერინეია-სოტირას გზაზე. ==ისტორიული საფუძველი== [[ფაილი:Virgin Mary Nativity Church, Deryneia.jpg|მინი|ღვთისმშობლის შობის ეკლესია რომელიც აშენდა XV ან XVI საუკუნეში]] არსებული მონაცემებისა და ინფორმაციის თანახმად, დერინეია ამ ადგილზე დაახლოებით 700 წელია არსებობს. თუმცა, ოკუპირებულ ტერიტორიასა და ბუფერულ ზონაში არსებული არქეოლოგიური ძეგლები და მონუმენტები მოწმობს, რომ მისი ისტორია გაცილებით დიდია. ჩვენ ზუსტად არ ვიცით, რატომ ეწოდა ამ ტერიტორიას „დერინეია“. სიმოს მენარდოსი (Simos Menardos) და ჯ. გუდვინი (Mr J. Goodwin) თავის წიგნში<ref>«An historical toponymy of Cyprus»Third Edition 1978 page 264</ref> ამტკიცებენ, რომ აქ დასახლდნენ კოლონისტები — შესაძლოა ტროას ომის შემდეგ — ანტიკურ ქალაქ გერინეადან, რომელიც მდებარეობდა პილოსთან ახლოს, პელოპონესზე და მას [[ჰომეროსი]] გერინიონს (GERINION) უწოდებდა. ზემოაღნიშნულ მოსაზრებას იზიარებს ნეარხუს კლერიდესიც (Nearchus Clerides) თავის წიგნში „კვიპროსის სოფლები და სახელმწიფოები“. სხვა ვერსიით, სახელი მომდინარეობს ინგლისელი ან ფრანკი გენერლის სახელიდან, რომელმაც ერთ დროს ბანაკი დააცემინა დერინეიას „მთებში“. ეს და სხვა მოსაზრებები შესულია დერინეელი კომპოზიტორისა და მკვლევრის, ადამუ კაცანტონისის (Mr. Adamou Katsantoni) მიერ [[1991]] წელს გამოცემულ ნაშრომში. ==თანამედროვე ფორმა== [[ფაილი:Famagusta View Point - panoramio.jpg|მინი|ხედი ფამაგუსტასკენ]] კვიპროსის აღმოსავლეთ სანაპიროზე, ფამაგუსტას ყურის გარემოცვაში, ევაგორასის ისტორიული და კოსმოპოლიტური ქალაქის გვერდით, ცნობილ ფამაგუსტასთან ახლოს, მდებარეობს ულამაზესი და ზღვასთან ახლოს მყოფი დერინეია. იგი ფამაგუსტიდან სულ რაღაც 5 კილომეტრითაა დაშორებული, ხოლო ოქროსქვიშიანი ზღვიდან — 2 კმ-ით. [[1974]] წელს ატილას ხაზის გავლებამ გამოიწვია ის, რომ მუნიციპალიტეტის 70% ოკუპირებულია და ყველა მცხოვრებმა დაკარგა თავისი ქონება. მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა დაახლოებით 7,500 ადამიანს შეადგენს. ეს ციფრი მოიცავს დერინეიას ლტოლვილთა დასახლებაში მცხოვრებ 1,000 ლტოლვილს და არ მოიცავს ოკუპირებული „კატოს“, ანუ „ქვემო დერინეიას“ 3,000 ლტოლვილ მცხოვრებელს, რომლებიც მიმოფანტულნი არიან მთელ კვიპროსსა და საზღვარგარეთ. მიუხედავად იმისა, რომ თურქეთის შემოჭრის შედეგებმა შეაფერხა რეგიონის პროგრესი და განვითარება როგორც ეკონომიკური, ისე კომერციული და ტურისტული თვალსაზრისით, მისი მცხოვრებლების პროგრესულობისა და შრომისმოყვარეობის, ასევე ცალკეული ადგილობრივი ხელისუფლების ორგანოებისა და ორგანიზებული მუნიციპალიტეტის ძალისხმევის წყალობით, შესაძლებელი გახდა დერინეიას მაღალ დონეზე განვითარება. ქალაქის მცხოვრებლები არიან ფერმერები, ან ისინი დასაქმებულნი არიან აია-ნაპასა და პროტარასის ტურისტულ ინდუსტრიაში, ვაჭრობაში, გადამამუშავებელ მრეწველობასა და ხელოსნობაში. ფერმერები დაკავებულნი არიან საადრეო ბოსტნეულის მოყვანით და განსაკუთრებით მარწყვის კულტივაციით. დერინეიას ტრადიციულად პირველი ადგილი უკავია მარწყვის წარმოებაში და ქვეყნის მასშტაბით საერთო პროდუქციის 60%-ს აწარმოებს. ფაქტობრივად, ამას დიდი მნიშვნელობა ენიჭება და ყოველ 2 წელიწადში ერთხელ, მაისის შუა რიცხვებში, დიდი წარმატებით ორგანიზდება „სრულიად კვიპროსის მარწყვის ფესტივალი“, რომელიც იზიდავს ათასობით ვიზიტორს, როგორც ადგილობრივებს, ისე უცხოელებს. კულტურის სფეროში დერინეიამ შექმნა და დღემდე ინარჩუნებს ხანგრძლივ ტრადიციას. იგი იკავებს ადგილს იმ პირველ თემებს შორის, რომლებმაც დააარსეს საცეკვაო, თეატრალური და მუსიკალური ჯგუფები. სოფელი სპორტის სფეროშიც დიდ წარმატებებს ფლობს. [[1920]] წელს დაარსებული სპორტული ასოციაცია „ანაგენისი (აღორძინება)“ კვიპროსის ისტორიულ კლუბებს შორის ირიცხება, იგი ინარჩუნებს ფეხბურთისა და ფრენბურთის მამაკაცთა და ქალთა გუნდებს. ეროვნულ ასოციაცია „ქრისტოდულუ დიმიტრაკისი“-ს (Christodoulou Dimitrakis) ჰყავს ფუტსალის გუნდი პირველ დივიზიონში. დერინეიელმა სპორტსმენებმა ეროვნულ და მსოფლიო დონეზე დიდ წარმატებებს მიაღწიეს მძლეოსნობასა და სროლაშიც. დერინეიას წვლილი ასევე დიდია ეროვნულ თამაშებში (ბრძოლებში). დემოკრატიისა და თავისუფლების იდეალებზე აღზრდილმა ახალგაზრდებმა, ჩვენი პატარა ქვეყნის მოხმობაზე პასუხად, თავიანთი სიცოცხლე შესწირეს თავისუფლებისთვის ბრძოლას. დერინეიაში არის რამდენიმე მონუმენტი, ღირსშესანიშნაობა და ორიენტირი, როგორიცაა [[ბიზანტია|ბიზანტიური]] ეკლესიები, ფოლკლორული მუზეუმი, გმირთა მონუმენტები, ღია ამფითეატრი, სპორტული ცენტრი, ქალაქის პარკი, მერია, ოკუპირებული ფამაგუსტას კულტურის ცენტრი. მიუხედავად დერინეიას ოკუპაციასთან და ნახევრად ოკუპაციასთან დაკავშირებული სირთულეებისა, პროგრესმა და ზრდამ განაპირობა ადგილობრივი თვითმმართველობის სტატუსის ამაღლება. გაუმჯობესების საბჭოდან, რომელიც ფუნქციონირებდა [[1994]] წლის 6 იანვრამდე, იგი მუნიციპალიტეტად გარდაიქმნა [[1993]] წლის 6 ივნისს ჩატარებული რეფერენდუმის შემდეგ, სადაც მცხოვრებთა 74.70%-მა ხმა მისცა სათემო საბჭოს სტატუსის ამაღლებას. ==მარწყვის ფესტივალი== დერინეია პირდაპირაა დაკავშირებული მარწყვის კულტივაციასთან მას შემდეგ, რაც 55 წლის წინ პიონერმა ფერმერმა მიციო იანუკუმ (m.Mitsio Giannoukou) დერინეიაში გააშენა მარწყვის პირველი პლანტაციები კომერციულ საფუძველზე კვიპროსში. დღეს, მიუხედავად ოკუპაციისა და [[1974]] წლის ტრაგიკული მოვლენების შედეგად რეგიონის 70%-ის დაკარგვისა, დერინეია კვლავინდებურად შორსმიმავალი ლიდერია კვიპროსში მარწყვის მოყვანასა და წარმოებაში, როგორც რაოდენობრივად, ისე ხარისხობრივად. „სრულიად კვიპროსის მარწყვის ფესტივალი“ მუნიციპალიტეტის მიერ იქნა ორგანიზებული 1999 წელს და ტარდება ყოველ 2 წელიწადში ერთხელ. ეს ფესტივალი მიზნად ისახავს მარწყვის ინოვაციური კულტურის ჩვენებას და თავად პროდუქტისა და მისი თანაპროდუქტების რეალიზაციას, ხარისხიანი კულტურული და მხატვრული პროგრამების პრეზენტაციასთან ერთად. ფესტივალის ათასობით ვიზიტორს და ადგილობრივ მცხოვრებლებს უფასოდ სთავაზობენ ახალ მარწყვს და მარწყვისგან დამზადებულ სხვადასხვა ნაწარმს, როგორიცაა წვენი, მურაბები, ლიქიორები, ტკბილეული, ნაყინი და ა.შ., რომლებსაც მარწყვის მწარმოებლები და მათი მეუღლეები ამზადებენ. მთელი ორგანიზებული მუნიციპალიტეტი ფესტივალზე ამუშავებს ჯიხურებს საკვებითა და სასმელებით, ხოლო სტუმრებს შეუძლიათ ისიამოვნონ ფოიერვერკების სანახაობითა და გულუხვი მხატვრული პროგრამით. 3zilp5t1j3f7i5ows4ty4bh53lp5sn6 5406427 5406409 2026-06-03T17:37:54Z თეკლა ბიჭიკაშვილი 166292 5406427 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება}} '''დერინეია''' ({{lang-el|Δερύνεια}}; {{lang-tr|Derinya}}) — დიდი სოფელი, კუნძულ [[კვიპროსი|კვიპროსის]] აღმოსავლეთ მხარეს, ქალაქ [[ფამაგუსტა|ფამაგუსტას]] სამხრეთით 2 კმ-ში (1 მილი). სოფლის მოსახლეობა შეადგენს 5,758 ადამიანს (2011 წლის ოქტომბრის აღწერა) და იგი [[1994]] წლიდან მუნიციპალიტეტს წარმოადგენს. ამჟამინდელი მერი არის [[ანდროს კარაიიანისი]]. [[1974]] წლის [[თურქეთი|თურქეთის]] კვიპროსში შემოჭრის შემდეგ, ტერიტორიის დაახლოებით 75% მოექცა [[ჩრდილოეთი კვიპროსი|ჩრდილოეთ კვიპროსში]]. დერინეია 12 კილომეტრითაა დაშორებული ცნობილ კურორტ [[აია-ნაპა|აია-ნაპასგან]]. ვაროშას „მოჩვენებათა ქალაქის“ მკაფიოდ დანახვა შესაძლებელია კულტურის ცენტრის სახურავიდან, ისევე როგორც მოპირდაპირე მინდორში, შემოჭრის დროს ნასროლი ჭურვებისგან დარჩენილი კრატერებისა. სოფლის გარშემო სასოფლო-სამეურნეო სავარგულებია. დერინეია არის ერთ-ერთი „კოკინოხორიადან“ (წითელი სოფლები), რომლებსაც ასე წითელი ნიადაგის გამო უწოდებენ. ფართოდაა გავრცელებული კარტოფილის მოყვანა, თუმცა ეს კონკრეტული სოფელი ცნობილია თავისი მარწყვით, რის გამოც ყოველ ორ წელიწადში ერთხელ ანაგენისი დერინეია (საფეხბურთო გუნდი) მართავს მარწყვის ფესტივალს საფეხბურთო მოედანზე, დერინეია-სოტირას გზაზე. ==ისტორიული საფუძველი== [[ფაილი:Virgin Mary Nativity Church, Deryneia.jpg|მინი|ღვთისმშობლის შობის ეკლესია რომელიც აშენდა XV ან XVI საუკუნეში]] არსებული მონაცემებისა და ინფორმაციის თანახმად, დერინეია ამ ადგილზე დაახლოებით 700 წელია არსებობს. თუმცა, ოკუპირებულ ტერიტორიასა და ბუფერულ ზონაში არსებული არქეოლოგიური ძეგლები და მონუმენტები მოწმობს, რომ მისი ისტორია გაცილებით დიდია. ჩვენ ზუსტად არ ვიცით, რატომ ეწოდა ამ ტერიტორიას „დერინეია“. სიმოს მენარდოსი (Simos Menardos) და ჯ. გუდვინი (Mr J. Goodwin) თავის წიგნში<ref>«An historical toponymy of Cyprus»Third Edition 1978 page 264</ref> ამტკიცებენ, რომ აქ დასახლდნენ კოლონისტები — შესაძლოა ტროას ომის შემდეგ — ანტიკურ ქალაქ გერინეადან, რომელიც მდებარეობდა პილოსთან ახლოს, პელოპონესზე და მას [[ჰომეროსი]] გერინიონს (GERINION) უწოდებდა. ზემოაღნიშნულ მოსაზრებას იზიარებს ნეარხუს კლერიდესიც (Nearchus Clerides) თავის წიგნში „კვიპროსის სოფლები და სახელმწიფოები“. სხვა ვერსიით, სახელი მომდინარეობს ინგლისელი ან ფრანკი გენერლის სახელიდან, რომელმაც ერთ დროს ბანაკი დააცემინა დერინეიას „მთებში“. ეს და სხვა მოსაზრებები შესულია დერინეელი კომპოზიტორისა და მკვლევრის, ადამუ კაცანტონისის (Mr. Adamou Katsantoni) მიერ [[1991]] წელს გამოცემულ ნაშრომში. ==თანამედროვე ფორმა== [[ფაილი:Famagusta View Point - panoramio.jpg|მინი|ხედი ფამაგუსტასკენ]] კვიპროსის აღმოსავლეთ სანაპიროზე, ფამაგუსტას ყურის გარემოცვაში, ევაგორასის ისტორიული და კოსმოპოლიტური ქალაქის გვერდით, ცნობილ ფამაგუსტასთან ახლოს, მდებარეობს ულამაზესი და ზღვასთან ახლოს მყოფი დერინეია. იგი ფამაგუსტიდან სულ რაღაც 5 კილომეტრითაა დაშორებული, ხოლო ოქროსქვიშიანი ზღვიდან — 2 კმ-ით. [[1974]] წელს ატილას ხაზის გავლებამ გამოიწვია ის, რომ მუნიციპალიტეტის 70% ოკუპირებულია და ყველა მცხოვრებმა დაკარგა თავისი ქონება. მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა დაახლოებით 7,500 ადამიანს შეადგენს. ეს ციფრი მოიცავს დერინეიას ლტოლვილთა დასახლებაში მცხოვრებ 1,000 ლტოლვილს და არ მოიცავს ოკუპირებული „კატოს“, ანუ „ქვემო დერინეიას“ 3,000 ლტოლვილ მცხოვრებელს, რომლებიც მიმოფანტულნი არიან მთელ კვიპროსსა და საზღვარგარეთ. მიუხედავად იმისა, რომ თურქეთის შემოჭრის შედეგებმა შეაფერხა რეგიონის პროგრესი და განვითარება როგორც ეკონომიკური, ისე კომერციული და ტურისტული თვალსაზრისით, მისი მცხოვრებლების პროგრესულობისა და შრომისმოყვარეობის, ასევე ცალკეული ადგილობრივი ხელისუფლების ორგანოებისა და ორგანიზებული მუნიციპალიტეტის ძალისხმევის წყალობით, შესაძლებელი გახდა დერინეიას მაღალ დონეზე განვითარება. ქალაქის მცხოვრებლები არიან ფერმერები, ან ისინი დასაქმებულნი არიან აია-ნაპასა და პროტარასის ტურისტულ ინდუსტრიაში, ვაჭრობაში, გადამამუშავებელ მრეწველობასა და ხელოსნობაში. ფერმერები დაკავებულნი არიან საადრეო ბოსტნეულის მოყვანით და განსაკუთრებით მარწყვის კულტივაციით. დერინეიას ტრადიციულად პირველი ადგილი უკავია მარწყვის წარმოებაში და ქვეყნის მასშტაბით საერთო პროდუქციის 60%-ს აწარმოებს. ფაქტობრივად, ამას დიდი მნიშვნელობა ენიჭება და ყოველ 2 წელიწადში ერთხელ, მაისის შუა რიცხვებში, დიდი წარმატებით ორგანიზდება „სრულიად კვიპროსის მარწყვის ფესტივალი“, რომელიც იზიდავს ათასობით ვიზიტორს, როგორც ადგილობრივებს, ისე უცხოელებს. კულტურის სფეროში დერინეიამ შექმნა და დღემდე ინარჩუნებს ხანგრძლივ ტრადიციას. იგი იკავებს ადგილს იმ პირველ თემებს შორის, რომლებმაც დააარსეს საცეკვაო, თეატრალური და მუსიკალური ჯგუფები. სოფელი სპორტის სფეროშიც დიდ წარმატებებს ფლობს. [[1920]] წელს დაარსებული სპორტული ასოციაცია „ანაგენისი (აღორძინება)“ კვიპროსის ისტორიულ კლუბებს შორის ირიცხება, იგი ინარჩუნებს ფეხბურთისა და ფრენბურთის მამაკაცთა და ქალთა გუნდებს. ეროვნულ ასოციაცია „ქრისტოდულუ დიმიტრაკისი“-ს (Christodoulou Dimitrakis) ჰყავს ფუტსალის გუნდი პირველ დივიზიონში. დერინეიელმა სპორტსმენებმა ეროვნულ და მსოფლიო დონეზე დიდ წარმატებებს მიაღწიეს მძლეოსნობასა და სროლაშიც. დერინეიას წვლილი ასევე დიდია ეროვნულ თამაშებში (ბრძოლებში). დემოკრატიისა და თავისუფლების იდეალებზე აღზრდილმა ახალგაზრდებმა, ჩვენი პატარა ქვეყნის მოხმობაზე პასუხად, თავიანთი სიცოცხლე შესწირეს თავისუფლებისთვის ბრძოლას. დერინეიაში არის რამდენიმე მონუმენტი, ღირსშესანიშნაობა და ორიენტირი, როგორიცაა [[ბიზანტია|ბიზანტიური]] ეკლესიები, ფოლკლორული მუზეუმი, გმირთა მონუმენტები, ღია ამფითეატრი, სპორტული ცენტრი, ქალაქის პარკი, მერია, ოკუპირებული ფამაგუსტას კულტურის ცენტრი. მიუხედავად დერინეიას ოკუპაციასთან და ნახევრად ოკუპაციასთან დაკავშირებული სირთულეებისა, პროგრესმა და ზრდამ განაპირობა ადგილობრივი თვითმმართველობის სტატუსის ამაღლება. გაუმჯობესების საბჭოდან, რომელიც ფუნქციონირებდა [[1994]] წლის 6 იანვრამდე, იგი მუნიციპალიტეტად გარდაიქმნა [[1993]] წლის 6 ივნისს ჩატარებული რეფერენდუმის შემდეგ, სადაც მცხოვრებთა 74.70%-მა ხმა მისცა სათემო საბჭოს სტატუსის ამაღლებას. ==მარწყვის ფესტივალი== დერინეია პირდაპირაა დაკავშირებული მარწყვის კულტივაციასთან მას შემდეგ, რაც 55 წლის წინ პიონერმა ფერმერმა, მიციო იანუკუმ (m.Mitsio Giannoukou) დერინეიაში გააშენა მარწყვის პირველი პლანტაციები კომერციულ საფუძველზე. დღეს, მიუხედავად ოკუპაციისა და [[1974]] წლის ტრაგიკული მოვლენების შედეგად რეგიონის 70%-ის დაკარგვისა, დერინეია კვლავინდებურად შორსმიმავალი ლიდერია კვიპროსში მარწყვის მოყვანასა და წარმოებაში, როგორც რაოდენობრივად, ისე ხარისხობრივად. „სრულიად კვიპროსის მარწყვის ფესტივალი“ მუნიციპალიტეტის მიერ დაორგანიზდა [[1999]] წელს და ტარდება ყოველ 2 წელიწადში ერთხელ. ეს ფესტივალი მიზნად ისახავს მარწყვის ინოვაციური კულტურის ჩვენებას და თავად პროდუქტისა და მისი თანაპროდუქტების რეალიზაციას, ხარისხიანი კულტურული და მხატვრული პროგრამების პრეზენტაციასთან ერთად. ფესტივალის ათასობით ვიზიტორს და ადგილობრივ მცხოვრებლებს უფასოდ სთავაზობენ ახალ მარწყვს და მარწყვისგან დამზადებულ სხვადასხვა ნაწარმს, როგორიცაა წვენი, მურაბები, ლიქიორები, ტკბილეული, ნაყინი და ა.შ. მათ მარწყვის მწარმოებლები და მათი მეუღლეები ამზადებენ. მთელი ორგანიზებული მუნიციპალიტეტი ,ფესტივალზე ამუშავებს ჯიხურებს საკვებითა და სასმელებით, ხოლო სტუმრებს შეუძლიათ ისიამოვნონ ფოიერვერკების სანახაობითა და გულუხვი მხატვრული პროგრამით. ==მერები== * [[2012]] წლიდან - დღემდე, ანდროს კარაიიანისი * [[2001]] - [[2011]], ანტრეას შიაპანისი * [[1994]] - [[2001]], ფლორა იოანუ ==გალერეა== <gallery perrow="5"> File:Dherynia_EN.jpg|დერინეას მოკლე პრეზენტაცია File:Famagusta area map el.png|დერინეა და მისი შემოგარენი </gallery> ==რესურსები ინტერნეტში== * [http://www.deryneia.org.cy Deryneia official website] * [https://www.facebook.com/Deryneia.community Deryneia History and Culture Facebook Page] 1n6t134o2eg9axmch9n6aw9ieb00b4t 5406430 5406427 2026-06-03T17:42:13Z თეკლა ბიჭიკაშვილი 166292 5406430 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება}} '''დერინეია''' ({{lang-el|Δερύνεια}}; {{lang-tr|Derinya}}) — დიდი სოფელი, კუნძულ [[კვიპროსი|კვიპროსის]] აღმოსავლეთ მხარეს, ქალაქ [[ფამაგუსტა|ფამაგუსტას]] სამხრეთით 2 კმ-ში (1 მილი). სოფლის მოსახლეობა შეადგენს 5,758 ადამიანს (2011 წლის ოქტომბრის აღწერა) და იგი [[1994]] წლიდან მუნიციპალიტეტს წარმოადგენს. ამჟამინდელი მერი არის [[ანდროს კარაიიანისი]]. [[1974]] წლის [[თურქეთი|თურქეთის]] კვიპროსში შემოჭრის შემდეგ, ტერიტორიის დაახლოებით 75% მოექცა [[ჩრდილოეთი კვიპროსი|ჩრდილოეთ კვიპროსში]]. დერინეია 12 კილომეტრითაა დაშორებული ცნობილ კურორტ [[აია-ნაპა|აია-ნაპასგან]]. ვაროშას „მოჩვენებათა ქალაქის“ მკაფიოდ დანახვა შესაძლებელია კულტურის ცენტრის სახურავიდან, ისევე როგორც მოპირდაპირე მინდორში, შემოჭრის დროს ნასროლი ჭურვებისგან დარჩენილი კრატერებისა. სოფლის გარშემო სასოფლო-სამეურნეო სავარგულებია. დერინეია არის ერთ-ერთი „კოკინოხორიადან“ (წითელი სოფლები), რომლებსაც ასე წითელი ნიადაგის გამო უწოდებენ. ფართოდაა გავრცელებული კარტოფილის მოყვანა, თუმცა ეს კონკრეტული სოფელი ცნობილია თავისი მარწყვით, რის გამოც ყოველ ორ წელიწადში ერთხელ ანაგენისი დერინეია (საფეხბურთო გუნდი) მართავს მარწყვის ფესტივალს საფეხბურთო მოედანზე, დერინეია-სოტირას გზაზე. ==ისტორიული საფუძველი== [[ფაილი:Virgin Mary Nativity Church, Deryneia.jpg|მინი|ღვთისმშობლის შობის ეკლესია რომელიც აშენდა XV ან XVI საუკუნეში]] არსებული მონაცემებისა და ინფორმაციის თანახმად, დერინეია ამ ადგილზე დაახლოებით 700 წელია არსებობს. თუმცა, ოკუპირებულ ტერიტორიასა და ბუფერულ ზონაში არსებული არქეოლოგიური ძეგლები და მონუმენტები მოწმობს, რომ მისი ისტორია გაცილებით დიდია. ჩვენ ზუსტად არ ვიცით, რატომ ეწოდა ამ ტერიტორიას „დერინეია“. სიმოს მენარდოსი (Simos Menardos) და ჯ. გუდვინი (Mr J. Goodwin) თავის წიგნში<ref>«An historical toponymy of Cyprus»Third Edition 1978 page 264</ref> ამტკიცებენ, რომ აქ დასახლდნენ კოლონისტები — შესაძლოა ტროას ომის შემდეგ — ანტიკურ ქალაქ გერინეადან, რომელიც მდებარეობდა პილოსთან ახლოს, პელოპონესზე და მას [[ჰომეროსი]] გერინიონს (GERINION) უწოდებდა. ზემოაღნიშნულ მოსაზრებას იზიარებს ნეარხუს კლერიდესიც (Nearchus Clerides) თავის წიგნში „კვიპროსის სოფლები და სახელმწიფოები“. სხვა ვერსიით, სახელი მომდინარეობს ინგლისელი ან ფრანკი გენერლის სახელიდან, რომელმაც ერთ დროს ბანაკი დააცემინა დერინეიას „მთებში“. ეს და სხვა მოსაზრებები შესულია დერინეელი კომპოზიტორისა და მკვლევრის, ადამუ კაცანტონისის (Mr. Adamou Katsantoni) მიერ [[1991]] წელს გამოცემულ ნაშრომში. ==თანამედროვე ფორმა== [[ფაილი:Famagusta View Point - panoramio.jpg|მინი|ხედი ფამაგუსტასკენ]] კვიპროსის აღმოსავლეთ სანაპიროზე, ფამაგუსტას ყურის გარემოცვაში, ევაგორასის ისტორიული და კოსმოპოლიტური ქალაქის გვერდით, ცნობილ ფამაგუსტასთან ახლოს, მდებარეობს ულამაზესი და ზღვასთან ახლოს მყოფი დერინეია. იგი ფამაგუსტიდან სულ რაღაც 5 კილომეტრითაა დაშორებული, ხოლო ოქროსქვიშიანი ზღვიდან — 2 კმ-ით. [[1974]] წელს ატილას ხაზის გავლებამ გამოიწვია ის, რომ მუნიციპალიტეტის 70% ოკუპირებულია და ყველა მცხოვრებმა დაკარგა თავისი ქონება. მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა დაახლოებით 7,500 ადამიანს შეადგენს. ეს ციფრი მოიცავს დერინეიას ლტოლვილთა დასახლებაში მცხოვრებ 1,000 ლტოლვილს და არ მოიცავს ოკუპირებული „კატოს“, ანუ „ქვემო დერინეიას“ 3,000 ლტოლვილ მცხოვრებელს, რომლებიც მიმოფანტულნი არიან მთელ კვიპროსსა და საზღვარგარეთ. მიუხედავად იმისა, რომ თურქეთის შემოჭრის შედეგებმა შეაფერხა რეგიონის პროგრესი და განვითარება როგორც ეკონომიკური, ისე კომერციული და ტურისტული თვალსაზრისით, მისი მცხოვრებლების პროგრესულობისა და შრომისმოყვარეობის, ასევე ცალკეული ადგილობრივი ხელისუფლების ორგანოებისა და ორგანიზებული მუნიციპალიტეტის ძალისხმევის წყალობით, შესაძლებელი გახდა დერინეიას მაღალ დონეზე განვითარება. ქალაქის მცხოვრებლები არიან ფერმერები, ან ისინი დასაქმებულნი არიან აია-ნაპასა და პროტარასის ტურისტულ ინდუსტრიაში, ვაჭრობაში, გადამამუშავებელ მრეწველობასა და ხელოსნობაში. ფერმერები დაკავებულნი არიან საადრეო ბოსტნეულის მოყვანით და განსაკუთრებით მარწყვის კულტივაციით. დერინეიას ტრადიციულად პირველი ადგილი უკავია მარწყვის წარმოებაში და ქვეყნის მასშტაბით საერთო პროდუქციის 60%-ს აწარმოებს. ფაქტობრივად, ამას დიდი მნიშვნელობა ენიჭება და ყოველ 2 წელიწადში ერთხელ, მაისის შუა რიცხვებში, დიდი წარმატებით ორგანიზდება „სრულიად კვიპროსის მარწყვის ფესტივალი“, რომელიც იზიდავს ათასობით ვიზიტორს, როგორც ადგილობრივებს, ისე უცხოელებს. კულტურის სფეროში დერინეიამ შექმნა და დღემდე ინარჩუნებს ხანგრძლივ ტრადიციას. იგი იკავებს ადგილს იმ პირველ თემებს შორის, რომლებმაც დააარსეს საცეკვაო, თეატრალური და მუსიკალური ჯგუფები. სოფელი სპორტის სფეროშიც დიდ წარმატებებს ფლობს. [[1920]] წელს დაარსებული სპორტული ასოციაცია „ანაგენისი (აღორძინება)“ კვიპროსის ისტორიულ კლუბებს შორის ირიცხება, იგი ინარჩუნებს ფეხბურთისა და ფრენბურთის მამაკაცთა და ქალთა გუნდებს. ეროვნულ ასოციაცია „ქრისტოდულუ დიმიტრაკისი“-ს (Christodoulou Dimitrakis) ჰყავს ფუტსალის გუნდი პირველ დივიზიონში. დერინეიელმა სპორტსმენებმა ეროვნულ და მსოფლიო დონეზე დიდ წარმატებებს მიაღწიეს მძლეოსნობასა და სროლაშიც. დერინეიას წვლილი ასევე დიდია ეროვნულ თამაშებში (ბრძოლებში). დემოკრატიისა და თავისუფლების იდეალებზე აღზრდილმა ახალგაზრდებმა, ჩვენი პატარა ქვეყნის მოხმობაზე პასუხად, თავიანთი სიცოცხლე შესწირეს თავისუფლებისთვის ბრძოლას. დერინეიაში არის რამდენიმე მონუმენტი, ღირსშესანიშნაობა და ორიენტირი, როგორიცაა [[ბიზანტია|ბიზანტიური]] ეკლესიები, ფოლკლორული მუზეუმი, გმირთა მონუმენტები, ღია ამფითეატრი, სპორტული ცენტრი, ქალაქის პარკი, მერია, ოკუპირებული ფამაგუსტას კულტურის ცენტრი. მიუხედავად დერინეიას ოკუპაციასთან და ნახევრად ოკუპაციასთან დაკავშირებული სირთულეებისა, პროგრესმა და ზრდამ განაპირობა ადგილობრივი თვითმმართველობის სტატუსის ამაღლება. გაუმჯობესების საბჭოდან, რომელიც ფუნქციონირებდა [[1994]] წლის 6 იანვრამდე, იგი მუნიციპალიტეტად გარდაიქმნა [[1993]] წლის 6 ივნისს ჩატარებული რეფერენდუმის შემდეგ, სადაც მცხოვრებთა 74.70%-მა ხმა მისცა სათემო საბჭოს სტატუსის ამაღლებას. ==მარწყვის ფესტივალი== დერინეია პირდაპირაა დაკავშირებული მარწყვის კულტივაციასთან მას შემდეგ, რაც 55 წლის წინ პიონერმა ფერმერმა, მიციო იანუკუმ (m.Mitsio Giannoukou) დერინეიაში გააშენა მარწყვის პირველი პლანტაციები კომერციულ საფუძველზე. დღეს, მიუხედავად ოკუპაციისა და [[1974]] წლის ტრაგიკული მოვლენების შედეგად რეგიონის 70%-ის დაკარგვისა, დერინეია კვლავინდებურად შორსმიმავალი ლიდერია კვიპროსში მარწყვის მოყვანასა და წარმოებაში, როგორც რაოდენობრივად, ისე ხარისხობრივად. „სრულიად კვიპროსის მარწყვის ფესტივალი“ მუნიციპალიტეტის მიერ დაორგანიზდა [[1999]] წელს და ტარდება ყოველ 2 წელიწადში ერთხელ. ეს ფესტივალი მიზნად ისახავს მარწყვის ინოვაციური კულტურის ჩვენებას და თავად პროდუქტისა და მისი თანაპროდუქტების რეალიზაციას, ხარისხიანი კულტურული და მხატვრული პროგრამების პრეზენტაციასთან ერთად. ფესტივალის ათასობით ვიზიტორს და ადგილობრივ მცხოვრებლებს უფასოდ სთავაზობენ ახალ მარწყვს და მარწყვისგან დამზადებულ სხვადასხვა ნაწარმს, როგორიცაა წვენი, მურაბები, ლიქიორები, ტკბილეული, ნაყინი და ა.შ. მათ მარწყვის მწარმოებლები და მათი მეუღლეები ამზადებენ. მთელი ორგანიზებული მუნიციპალიტეტი ,ფესტივალზე ამუშავებს ჯიხურებს საკვებითა და სასმელებით, ხოლო სტუმრებს შეუძლიათ ისიამოვნონ ფოიერვერკების სანახაობითა და გულუხვი მხატვრული პროგრამით. ==მერები== * [[2012]] წლიდან - დღემდე, ანდროს კარაიიანისი * [[2001]] - [[2011]], ანტრეას შიაპანისი * [[1994]] - [[2001]], ფლორა იოანუ ==გალერეა== <gallery perrow="5"> File:Dherynia_EN.jpg|დერინეას მოკლე პრეზენტაცია File:Famagusta area map el.png|დერინეა და მისი შემოგარენი </gallery> ==რესურსები ინტერნეტში== * [http://www.deryneia.org.cy Deryneia official website] * [https://www.facebook.com/Deryneia.community Deryneia History and Culture Facebook Page] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{ფამაგუსტის რაიონი}} [[კატეგორია:ფამაგუსტის რაიონის დასახლებული პუნქტები]] bx0zh1u92ull27c75xy9b73507p7jiz 0 890648 5406332 2026-06-03T15:25:31Z Qettoo55 173573 ახალი გვერდი: {{ინფოდაფა პიროვნება | სიგანე = | სახელი = რამზი ბედია | ფოტო =Ramzy_Bedia_Cabourg_2014.jpg | ფოტოს სიგანე = |წარწერა = | ალტ = | მშობლსახელი = | ენის კოდი = | დაბსახელი =რამზი ჰაბიბ ელ ჰაქ ბედია |... 5406332 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა პიროვნება | სიგანე = | სახელი = რამზი ბედია | ფოტო =Ramzy_Bedia_Cabourg_2014.jpg | ფოტოს სიგანე = |წარწერა = | ალტ = | მშობლსახელი = | ენის კოდი = | დაბსახელი =რამზი ჰაბიბ ელ ჰაქ ბედია | დაბთარიღი = 10 მარტი, 1972 | დაბადგილი = | მოინათლა = | გაუჩინარების თარიღი = | გაუჩინარების ადგილი = | გაუჩინარების სტატუსი = | გარდთარიღი = | გარდადგილი = | გარდაცვალების მიზეზი = | სხეულის პოვნის ადგილი = | დაკრძალვის ადგილი = | დაკრძალვის ადგილის კოორდინატები = | ძეგლები = | რეზიდენცია = | სხვა სახელები = | ეროვნება = | მოქალაქეობა = | ეთნიკური წარმომავლობა = | ქვეშევრდომობა = | განათლება = | ალმა-მატერი = | მოღვაწეობა = | საქმიანობა = მსახიობი, სცენარისტი,კინორეჟისორი | აქტიურობის წლები = | დამსაქმებელი = | ორგანიზაცია = | ხელფასი = | ქონება = | ცნობილია როგორც = | ცნობილი ნაშრომები = | სიმაღლე = | წონა = | წოდება = | წლები = | წინამორბედი = | მემკვიდრე = | პარტია = | მოძრაობა = | ოპონენტები = | რელიგია = | წაყენებული ბრალდება = | განაჩენი = | დანაშაულებრივი სტატუსი = | მეუღლეები = | პარტნიორები = | შვილები = | მამა = | დედა = | ნათესავები = მელჰა ბედია | ჯილდოები = | მოსახმობი სიგნალი = | სუფთა მოგება = | სახელი1 = | მოდული1 = | სახელი2 = | მოდული2 = | სახელი3 = | მოდული3 = | სახელი4 = | მოდული4 = | სახელი5 = | მოდული5 = | სახელი6 = | მოდული6 = | სახელი7 = | მოდული7 = | საიტი = | ხელმოწერა = | ხელმოწერის ზომა = | ხელმოწერა ალტ = | შენიშვნები = }} '''რამზი ჰაბიბ ელ ჰაქ ბედია''' (დ. {{დაბადების თარიღი|1972|3|10}}) - [[ფრანგები|ფრანგი]] [[მსახიობი]], [[სცენარისტი]] და კინორეჟისორი [[ალჟირი|ალჟირული]] წარმოშობით.<ref>{{cite web|url=http://www.premiere.fr/Star/Ramzy-BEDIA |title=Ramzy Bedia - News & actus people sur Premiere |publisher=Premiere.fr |date=2012-02-17 |accessdate=2012-04-10}}</ref> მან კარიერა [[1994]] წელს კომიკოსად დაიწყო, მას შემდეგ რაც [[ერიკ ჟუდორი]] გაიცნო. მათ ერთად შექმნეს დუეტი „ერიკი და რამზი“ და საკუთარი სატელევიზიო შოუც ჰქონდათ ტელეარხ M6-ზე. [[1998]] წელს ბედიამ და ჟუდორმა [[ჯამელ დებუზ]]თან ერთად ითამაშეს პოპულარულ ფრანგულ სატელევიზიო სერიალში „H“. [[1999]] წელს მან პირველი კინოროლი შეასრულა ფილმში „ცა, ჩიტები და... დედაშენი!“, რომლის რეჟისორი [[ჯამელ ბენსალაჰი]] იყო. ბედიასთვის გარდამტეხი როლი იყო ფანჯრების მრეცხავის პერსონაჟი [[2001]] წლის ფილმში „ჯოჯოხეთური მონპარნასის კოშკი“. ამ ფილმის სცენარი მან ერიკ ჟუდორთან ერთადაც დაწერა. [[2004]] წელს „ერიკი და რამზი“ მთავარ როლებში გამოჩნდნენ ფილმებში „[[დალტონები]]“ და „[[ორმაგი ნული]]“, რომლის რეჟისორი [[ფილიპ აიმი]] იყო. ბედიას სხვა ფილმებია: „[[ოდესღაც უედში]]“ ([[2005]]) „[[ბლედი ნომერი პირველი]]“ ([[2006]]) „[[ნოიი, დედაშენი!]]“ ([[2009]]) [[2018]] წელს მან ბოროტმოქმედ ზორგლუბის როლი შეასრულა ფილმში „[[სპირუსა და ფანტაზიოს თავგადასავლები]]“. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]] [[კატეგორია:დაბადებული 1972]] [[კატეგორია:დაბადებული 10 მარტი]] [[კატეგორია:მსახიობები]] [[კატეგორია:ფრანგი მსახიობები]] jicv3ws5qgwfw20bj4aqvgdave0cn41 3 890649 5406338 2026-06-03T15:33:39Z ქართული ვიკიპედია 174425 დაემატა [[თარგი:გამარჯობა|მისალმების შეტყობინება]] ახალი მომხმარებლის განხილვის გვერდზე 5406338 wikitext text/x-wiki {{გამარჯობა}} -- [[მომხმარებელი:ქართული ვიკიპედია|ქართული ვიკიპედია]] ([[მომხმარებლის განხილვა:ქართული ვიკიპედია|განხილვა]]/[[სპეციალური:Contributions/ქართული ვიკიპედია|წვლილი]]) 15:33, 3 ივნისი 2026 (UTC) 8v0jnppc0znorx02082a92rs73st1gb 0 890650 5406344 2026-06-03T15:44:03Z Qettoo55 173573 ახალი გვერდი: {{ინფოდაფა პიროვნება | სიგანე = | სახელი = იასმინ ბელმადი | ფოტო = | ფოტოს სიგანე = |წარწერა = | ალტ = | მშობლსახელი = | ენის კოდი = | დაბსახელი = | დაბთარიღი = 26 იანვარი, 1976 | დაბადგ... 5406344 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა პიროვნება | სიგანე = | სახელი = იასმინ ბელმადი | ფოტო = | ფოტოს სიგანე = |წარწერა = | ალტ = | მშობლსახელი = | ენის კოდი = | დაბსახელი = | დაბთარიღი = 26 იანვარი, 1976 | დაბადგილი = ობერვილიე | მოინათლა = | გაუჩინარების თარიღი = | გაუჩინარების ადგილი = | გაუჩინარების სტატუსი = | გარდთარიღი = 18 ივლისი, 2009 | გარდადგილი = პარიზი | გარდაცვალების მიზეზი = | სხეულის პოვნის ადგილი = | დაკრძალვის ადგილი = | დაკრძალვის ადგილის კოორდინატები = | ძეგლები = | რეზიდენცია = | სხვა სახელები = | ეროვნება = | მოქალაქეობა = | ეთნიკური წარმომავლობა = | ქვეშევრდომობა = | განათლება = | ალმა-მატერი = | მოღვაწეობა = | საქმიანობა = მსახიობი | აქტიურობის წლები = | დამსაქმებელი = | ორგანიზაცია = | ხელფასი = | ქონება = | ცნობილია როგორც = | ცნობილი ნაშრომები = | სიმაღლე = | წონა = | წოდება = | წლები = | წინამორბედი = | მემკვიდრე = | პარტია = | მოძრაობა = | ოპონენტები = | რელიგია = | წაყენებული ბრალდება = | განაჩენი = | დანაშაულებრივი სტატუსი = | მეუღლეები = | პარტნიორები = | შვილები = | მამა = | დედა = | ნათესავები = | ჯილდოები = | მოსახმობი სიგნალი = | სუფთა მოგება = | სახელი1 = | მოდული1 = | სახელი2 = | მოდული2 = | სახელი3 = | მოდული3 = | სახელი4 = | მოდული4 = | სახელი5 = | მოდული5 = | სახელი6 = | მოდული6 = | სახელი7 = | მოდული7 = | საიტი = | ხელმოწერა = | ხელმოწერის ზომა = | ხელმოწერა ალტ = | შენიშვნები = }} '''იასმინ ბელმადი''' ({{დაბადების თარიღი|1976|1|26}} - {{გარდაცვალების თარიღი|2009|7|18}}) [[ფრანგები|ფრანგი]] [[მსახიობი]] [[ალჟირი|ალჟირელი]] მშობლების ოჯახიდან. მან 13 ფილმში ითამაშა და თავისი ბოლო როლი, სატელევიზიო პროექტში, სიკვდილამდე ერთი დღით ადრე დაასრულა. ==ბიოგრაფია== ბელმადი გაიზარდა [[პარიზი|პარიზის]] ჩრდილოეთ გარეუბანში, [[ობერვილიე|ობერვილიეში]]. მისი პირველი ეკრანული გამოჩენა [[1997]] წელს შედგა, როდესაც მან ახალგაზრდა ჰომოსექსუალი ბერის (ჩრდილოაფრიკული წარმოშობის ფრანგი) როლი შეასრულა მოკლემეტრაჟიან ფილმში „[[ღია სხეულები]]“, რომლის რეჟისორი [[სებასტიენ ლიფშიცი]] იყო. ფილმმა დიდი წარმატება მოიპოვა და [[1998]] წელს მოკლემეტრაჟიანი ფილმების კატეგორიაში ორი ჯილდო მიიღო — „კოდაკის პრემია“ და „ჟან ვიგოს პრემია“. სხვა ცნობილი ფილმები, რომლებშიც ბელმადი მონაწილეობდა, არის: „[[კრიმინალი შეყვარებულები]]“, „[[ველური მხარე]]“, „[[თეთრი, წითელი ბერი]]“ „[[დიდი სკოლა]]“. [[2009]] წელს ბელმადიმ მთავარი როლი შეასრულა ფილმში „მშვიდობით, გარი“, რომლის რეჟისორი [[ნასიმ ამაუში]] იყო. ამ ფილმმა 2009 წლის კანის კინოფესტივალზე კრიტიკოსთა კვირეულის მთავარი პრიზი მოიპოვა. ფილმი საფრანგეთში 2009 წლის 22 ივლისს გამოვიდა, ანუ მსახიობის გარდაცვალებიდან ოთხი დღის შემდეგ. ბელმადის ბოლო როლი იყო „პიგალი“, ფრანგული ტელეარხ Canal+-ის სატელევიზიო პროექტი, რომელიც მან 2009 წლის 17 ივლისს დაასრულა. ==გარდაცვალება== 2009 წლის 18 ივლისს, დილის 6 საათზე, სკუტერი, რომელსაც იასმინ ბელმადი მართავდა, პარიზში, სულის ხიდისა და ანრი IV-ის ბულვარის კვეთაზე, განათების ბოძს შეეჯახა. ის გადაიყვანეს პიტიე-სალპეტრიერის საავადმყოფოში, სადაც მიღებული მძიმე დაზიანებების შედეგად გარდაიცვალა. იმ დროს იგი 33 წლის იყო.<ref>[http://www.leparisien.fr/aubervilliers-93300/mort-accidentelle-du-comedien-yasmine-belmadi-18-07-2009-584591.php Obituary (in French)]</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:დაბადებული 1976]] [[კატეგორია:დაბადებული 26 იანვარი]] [[კატეგორია:მსახიობები]] [[კატეგორია:ფრანგი მსახიობები]] 0kc6lmwzvq2e6scwvjho71gfxwkpahz 0 890651 5406345 2026-06-03T15:45:00Z ბარბარე ულუმბელაშვილი 164873 ახალი გვერდი: {{ინფოდაფა დასახლება}} '''ფრენაროსი''' ({{lang-el|Φρέναρος}}) — სოფელი [[კვიპროსი|კვიპროსში]], [[ფამაგუსტის რაიონი|ფამაგუსტას რაიონში]]. იგი მდებარეობს [[პარალიმნი]]დან დასავლეთით 4 მილში, ხოლო ... 5406345 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება}} '''ფრენაროსი''' ({{lang-el|Φρέναρος}}) — სოფელი [[კვიპროსი|კვიპროსში]], [[ფამაგუსტის რაიონი|ფამაგუსტას რაიონში]]. იგი მდებარეობს [[პარალიმნი]]დან დასავლეთით 4 მილში, ხოლო [[აია-ნაპა|აია-ნაპადა]]ნ ჩრდილო-დასავლეთით 9 მილში. [[2011]] წლის მონაცემებით, მისი მოსახლეობა 4298 ადამიანს შეადგენდა.[1] cnvsnmk25zieo9phgmst451xc8i5hx7 5406347 5406345 2026-06-03T15:51:54Z ბარბარე ულუმბელაშვილი 164873 5406347 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება}} '''ფრენაროსი''' ({{lang-el|Φρέναρος}}) — სოფელი [[კვიპროსი|კვიპროსში]], [[ფამაგუსტის რაიონი|ფამაგუსტას რაიონში]]. იგი მდებარეობს [[პარალიმნი]]დან დასავლეთით 4 მილში, ხოლო [[აია-ნაპა|აია-ნაპადა]]ნ ჩრდილო-დასავლეთით 9 მილში. [[2011]] წლის მონაცემებით, მისი მოსახლეობა 4298 ადამიანს შეადგენდა.[1] ==მიმოხილვა== ფრენაროსს სახელი ეწოდა ფრემენორების, [[ლუზინიანები|ლუზინიანელი]] ბერების ჯგუფის მიხედვით, რომლებიც მახლობელ მონასტერში ცხოვრობდნენ.[2] სოფლის შესახებ ყველაზე ადრეული წერილობითი ცნობა [[1498]]333 წლით თარიღდება, რაც კუნძულზე ვენეციური მმართველობის პერიოდს ემთხვევა.[2] ვენეციური დოკუმენტების თანახმად, სოფელი ორ ნაწილად იყო გაყოფილი, რომელთა სახელებიც მიახლოებით ითარგმნებოდა როგორც „ქვემო ფრენარო“ და „ზემო ფრენარო“.[2] [[1565]] წლის აღწერა იყო ბოლო შემთხვევა, როდესაც ფრენაროსი ორ ცალკეულ სოფლად დაფიქსირდა და არა ერთიან დასახლებად, როგორც ეს დღეს არის.[2] ვენეციურ რუკებზე სოფელს „ფრინარია“ (Frinaria) ეწოდება. ეს სახელი პირველად ჯაკომო ფრანკოს [[1570]] წლის რუკაზე ჩნდება და ვენეციურ რუკებზე [[1785]] წლამდე ნარჩუნდება.[3] სოფლის სახელწოდების „ფრენაროსის“ ფორმით მოხსენიება პირველად გვხვდება ინგლისელი მოგზაურის, რიჩარდ პოკოკის [[1738]] წლის რუკაზე.[3] [[1925]] წელს შვედმა არქეოლოგმა ევარდ გიერსტადმა აღმოაჩინა მტკიცებულებები, რომ სოფელი ჯერ კიდევ [[ნეოლითი]]ს ხანაში იყო დასახლებული.[4] [[XX საუკუნე|XX საუკუნის]] დასაწყისში ინგლისელმა კურატორმა ჯორჯ ჰ. ე. ჯეფერიმ, ჰერბერტ კიჩენერის [[1888]] წლის რუკაზე დაყრდნობით, სოფლის სახელი ჩაწერა როგორც „Phrenaros“. ეს მართლწერა დღესაც გამოიყენება ხოლმე დროდადრო, მიუხედავად იმისა, რომ ამ ტერიტორიის პირველმა თანამედროვე ბერძნულენოვანმა რუკამ კვლავ ძველი ფორმა, „Frenaros“ დააბრუნა.[3] o17s56e9mlxd1r2e3b3vaa4t8n34wo8 5406350 5406347 2026-06-03T15:55:56Z ბარბარე ულუმბელაშვილი 164873 5406350 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება}} '''ფრენაროსი''' ({{lang-el|Φρέναρος}}) — სოფელი [[კვიპროსი|კვიპროსში]], [[ფამაგუსტის რაიონი|ფამაგუსტას რაიონში]]. იგი მდებარეობს [[პარალიმნი]]დან დასავლეთით 4 მილში, ხოლო [[აია-ნაპა|აია-ნაპადა]]ნ ჩრდილო-დასავლეთით 9 მილში. [[2011]] წლის მონაცემებით, მისი მოსახლეობა 4298 ადამიანს შეადგენდა.[1] ==მიმოხილვა== ფრენაროსს სახელი ეწოდა ფრემენორების, [[ლუზინიანები|ლუზინიანელი]] ბერების ჯგუფის მიხედვით, რომლებიც მახლობელ მონასტერში ცხოვრობდნენ.[2] სოფლის შესახებ ყველაზე ადრეული წერილობითი ცნობა [[1498]]333 წლით თარიღდება, რაც კუნძულზე ვენეციური მმართველობის პერიოდს ემთხვევა.[2] ვენეციური დოკუმენტების თანახმად, სოფელი ორ ნაწილად იყო გაყოფილი, რომელთა სახელებიც მიახლოებით ითარგმნებოდა როგორც „ქვემო ფრენარო“ და „ზემო ფრენარო“.[2] [[1565]] წლის აღწერა იყო ბოლო შემთხვევა, როდესაც ფრენაროსი ორ ცალკეულ სოფლად დაფიქსირდა და არა ერთიან დასახლებად, როგორც ეს დღეს არის.[2] ვენეციურ რუკებზე სოფელს „ფრინარია“ (Frinaria) ეწოდება. ეს სახელი პირველად ჯაკომო ფრანკოს [[1570]] წლის რუკაზე ჩნდება და ვენეციურ რუკებზე [[1785]] წლამდე ნარჩუნდება.[3] სოფლის სახელწოდების „ფრენაროსის“ ფორმით მოხსენიება პირველად გვხვდება ინგლისელი მოგზაურის, რიჩარდ პოკოკის [[1738]] წლის რუკაზე.[3] [[1925]] წელს შვედმა არქეოლოგმა ევარდ გიერსტადმა აღმოაჩინა მტკიცებულებები, რომ სოფელი ჯერ კიდევ [[ნეოლითი]]ს ხანაში იყო დასახლებული.[4] [[XX საუკუნე|XX საუკუნის]] დასაწყისში ინგლისელმა კურატორმა ჯორჯ ჰ. ე. ჯეფერიმ, ჰერბერტ კიჩენერის [[1888]] წლის რუკაზე დაყრდნობით, სოფლის სახელი ჩაწერა როგორც „Phrenaros“. ეს მართლწერა დღესაც გამოიყენება ხოლმე დროდადრო, მიუხედავად იმისა, რომ ამ ტერიტორიის პირველმა თანამედროვე ბერძნულენოვანმა რუკამ კვლავ ძველი ფორმა, „Frenaros“ დააბრუნა.[3] [[1958]] წლის სექტემბერში, ფრენაროსის მკვიდრი და ადგილობრივი დაწყებითი სკოლის მასწავლებელი ფოტს პიტასი კუნძულზე ცნობილი გახდა მას შემდეგ, რაც იგი კვიპროსის კრიზისის დროს ბრიტანელმა ჯარისკაცებმა მოკლეს.[5][6] 1 სექტემბრის ღამეს პიტასი მეზობელ [[ლიოპეტრი]]ში გაემგზავრა, რათა კვიპროსის გათავისუფლების ეროვნული ორგანიზაცია-ს სამ თანამებრძოლთან ერთად ჩაბმულიყო ექვსსაათიან ბრძოლაში Royal Ulster Rifles-ის 200-ზე მეტი წევრის წინააღმდეგ. კონფლიქტი, რომელიც დღეს ლიოპეტრის ბრძოლის სახელითაა ცნობილი, მას შემდეგ დასრულდა, რაც [[ბრიტანელები|ბრიტანელმა]] ჯარისკაცებმა ოთხივე მამაკაცი ბეღელში გამოამწყვდიეს და შენობა გადაწვეს.[6] ამ ფაქტის გამო პოლკოვნიკმა [[გეორგიოს გრივასი|გეორგიოს გრივასმა]] შეწყვიტა ზავის რეჟიმი, რომელიც მანამდე ერთი თვის განმავლობაში მოქმედებდა.[7] ფრენაროსის ცენტრში პიტასის ბიუსტია აღმართული.[6] ლიოპეტრიში მდებარე ბეღელი კი დღეს ეროვნულ მონუმენტს წარმოადგენს და მოიცავს ოთხივე მამაკაცის ბრინჯაოს ქანდაკებას.[8][9] b8nq62rwq4dyi9xwhodp4uyclc0oniu 5406351 5406350 2026-06-03T15:58:58Z ბარბარე ულუმბელაშვილი 164873 5406351 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება}} '''ფრენაროსი''' ({{lang-el|Φρέναρος}}) — სოფელი [[კვიპროსი|კვიპროსში]], [[ფამაგუსტის რაიონი|ფამაგუსტას რაიონში]]. იგი მდებარეობს [[პარალიმნი]]დან დასავლეთით 4 მილში, ხოლო [[აია-ნაპა|აია-ნაპადა]]ნ ჩრდილო-დასავლეთით 9 მილში. [[2011]] წლის მონაცემებით, მისი მოსახლეობა 4298 ადამიანს შეადგენდა.[1] ==მიმოხილვა== ფრენაროსს სახელი ეწოდა ფრემენორების, [[ლუზინიანები|ლუზინიანელი]] ბერების ჯგუფის მიხედვით, რომლებიც მახლობელ მონასტერში ცხოვრობდნენ.[2] სოფლის შესახებ ყველაზე ადრეული წერილობითი ცნობა [[1498]]333 წლით თარიღდება, რაც კუნძულზე ვენეციური მმართველობის პერიოდს ემთხვევა.[2] ვენეციური დოკუმენტების თანახმად, სოფელი ორ ნაწილად იყო გაყოფილი, რომელთა სახელებიც მიახლოებით ითარგმნებოდა როგორც „ქვემო ფრენარო“ და „ზემო ფრენარო“.[2] [[1565]] წლის აღწერა იყო ბოლო შემთხვევა, როდესაც ფრენაროსი ორ ცალკეულ სოფლად დაფიქსირდა და არა ერთიან დასახლებად, როგორც ეს დღეს არის.[2] ვენეციურ რუკებზე სოფელს „ფრინარია“ (Frinaria) ეწოდება. ეს სახელი პირველად ჯაკომო ფრანკოს [[1570]] წლის რუკაზე ჩნდება და ვენეციურ რუკებზე [[1785]] წლამდე ნარჩუნდება.[3] სოფლის სახელწოდების „ფრენაროსის“ ფორმით მოხსენიება პირველად გვხვდება ინგლისელი მოგზაურის, რიჩარდ პოკოკის [[1738]] წლის რუკაზე.[3] [[1925]] წელს შვედმა არქეოლოგმა ევარდ გიერსტადმა აღმოაჩინა მტკიცებულებები, რომ სოფელი ჯერ კიდევ [[ნეოლითი]]ს ხანაში იყო დასახლებული.[4] [[XX საუკუნე|XX საუკუნის]] დასაწყისში ინგლისელმა კურატორმა ჯორჯ ჰ. ე. ჯეფერიმ, ჰერბერტ კიჩენერის [[1888]] წლის რუკაზე დაყრდნობით, სოფლის სახელი ჩაწერა როგორც „Phrenaros“. ეს მართლწერა დღესაც გამოიყენება ხოლმე დროდადრო, მიუხედავად იმისა, რომ ამ ტერიტორიის პირველმა თანამედროვე ბერძნულენოვანმა რუკამ კვლავ ძველი ფორმა, „Frenaros“ დააბრუნა.[3] [[1958]] წლის სექტემბერში, ფრენაროსის მკვიდრი და ადგილობრივი დაწყებითი სკოლის მასწავლებელი ფოტს პიტასი კუნძულზე ცნობილი გახდა მას შემდეგ, რაც იგი კვიპროსის კრიზისის დროს ბრიტანელმა ჯარისკაცებმა მოკლეს.[5][6] 1 სექტემბრის ღამეს პიტასი მეზობელ [[ლიოპეტრი]]ში გაემგზავრა, რათა კვიპროსის გათავისუფლების ეროვნული ორგანიზაცია-ს სამ თანამებრძოლთან ერთად ჩაბმულიყო ექვსსაათიან ბრძოლაში Royal Ulster Rifles-ის 200-ზე მეტი წევრის წინააღმდეგ. კონფლიქტი, რომელიც დღეს ლიოპეტრის ბრძოლის სახელითაა ცნობილი, მას შემდეგ დასრულდა, რაც [[ბრიტანელები|ბრიტანელმა]] ჯარისკაცებმა ოთხივე მამაკაცი ბეღელში გამოამწყვდიეს და შენობა გადაწვეს.[6] ამ ფაქტის გამო პოლკოვნიკმა [[გეორგიოს გრივასი|გეორგიოს გრივასმა]] შეწყვიტა ზავის რეჟიმი, რომელიც მანამდე ერთი თვის განმავლობაში მოქმედებდა.[7] ფრენაროსის ცენტრში პიტასის ბიუსტია აღმართული.[6] ლიოპეტრიში მდებარე ბეღელი კი დღეს ეროვნულ მონუმენტს წარმოადგენს და მოიცავს ოთხივე მამაკაცის ბრინჯაოს ქანდაკებას.[8][9] ფრენაროსში ორი ეკლესიაა, რომლებიც [[XIX საუკუნე|XII საუკუნით]] თარიღდება. ერთ-ერთი მათგანი, მთავარანგელოზ მიქაელის ეკლესია, აშენდა მეორის პატივსაცემად, რომელსაც დღეს მთავარანგელოზ მიქაელის ძველ ეკლესიას უწოდებენ.[10] უფრო ახალი ეკლესია მდებარეობს უშუალოდ ძველი და გაცილებით პატარა ტაძრის გვერდით, რომელიც საზოგადოებისთვის დაკეტილია.[10] სოფელს აქვს საკუთარი საფეხბურთო გუნდი „Frenaros FC 20000“, რომლის საშინაო მოედანია ფრენაროსის თემის სტადიონი.[11] სტადიონი ასევე მასპინძლობს მუსიკალურ კონცერტებსა და სხვადასხვა ღონისძიებებს, როგორიცაა საზამთროს ყოველწლიური ფესტივალი, რომელიც უამრავ მნახველს იზიდავს მიმდებარე ტერიტორიებიდან.[12] სოფლის გარეუბანში მდებარეობს დიდი ინდუსტრიული ზონა.[13] ფრენაროსი და რამდენიმე მეზობელი სოფელი ერთობლივად ცნობილია როგორც კოკინოხორია, რაც ითარგმნება როგორც „წითელი სოფლები“. ეს სახელი მათ მიიღეს საკვები ნივთიერებებით მდიდარი წითელი ნიადაგის გამო, რომელშიც სხვადასხვა ხილი და ბოსტნეული მოჰყავთ, განსაკუთრებით კი კარტოფილი, რომელიც უკიდურესად პოპულარულია მთელ კუნძულზე.[14] ფრენაროსი განსაკუთრებით გამოირჩევა კარტოფილისა და საზამთროს წარმოებით, რამაც უდიდესი წვლილი შეიტანა სოფლის განვითარებასა და ეკონომიკაში.[13] g1caea5t7wfugz3ox9wexh98ov3k7di 5406356 5406351 2026-06-03T16:02:20Z ბარბარე ულუმბელაშვილი 164873 5406356 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება}} '''ფრენაროსი''' ({{lang-el|Φρέναρος}}) — სოფელი [[კვიპროსი|კვიპროსში]], [[ფამაგუსტის რაიონი|ფამაგუსტას რაიონში]]. იგი მდებარეობს [[პარალიმნი]]დან დასავლეთით 4 მილში, ხოლო [[აია-ნაპა|აია-ნაპადა]]ნ ჩრდილო-დასავლეთით 9 მილში. [[2011]] წლის მონაცემებით, მისი მოსახლეობა 4298 ადამიანს შეადგენდა.[1] ==მიმოხილვა== ფრენაროსს სახელი ეწოდა ფრემენორების, [[ლუზინიანები|ლუზინიანელი]] ბერების ჯგუფის მიხედვით, რომლებიც მახლობელ მონასტერში ცხოვრობდნენ.[2] სოფლის შესახებ ყველაზე ადრეული წერილობითი ცნობა [[1498]]333 წლით თარიღდება, რაც კუნძულზე ვენეციური მმართველობის პერიოდს ემთხვევა.[2] ვენეციური დოკუმენტების თანახმად, სოფელი ორ ნაწილად იყო გაყოფილი, რომელთა სახელებიც მიახლოებით ითარგმნებოდა როგორც „ქვემო ფრენარო“ და „ზემო ფრენარო“.[2] [[1565]] წლის აღწერა იყო ბოლო შემთხვევა, როდესაც ფრენაროსი ორ ცალკეულ სოფლად დაფიქსირდა და არა ერთიან დასახლებად, როგორც ეს დღეს არის.[2] ვენეციურ რუკებზე სოფელს „ფრინარია“ (Frinaria) ეწოდება. ეს სახელი პირველად ჯაკომო ფრანკოს [[1570]] წლის რუკაზე ჩნდება და ვენეციურ რუკებზე [[1785]] წლამდე ნარჩუნდება.[3] სოფლის სახელწოდების „ფრენაროსის“ ფორმით მოხსენიება პირველად გვხვდება ინგლისელი მოგზაურის, რიჩარდ პოკოკის [[1738]] წლის რუკაზე.[3] [[1925]] წელს შვედმა არქეოლოგმა ევარდ გიერსტადმა აღმოაჩინა მტკიცებულებები, რომ სოფელი ჯერ კიდევ [[ნეოლითი]]ს ხანაში იყო დასახლებული.[4] [[XX საუკუნე|XX საუკუნის]] დასაწყისში ინგლისელმა კურატორმა ჯორჯ ჰ. ე. ჯეფერიმ, ჰერბერტ კიჩენერის [[1888]] წლის რუკაზე დაყრდნობით, სოფლის სახელი ჩაწერა როგორც „Phrenaros“. ეს მართლწერა დღესაც გამოიყენება ხოლმე დროდადრო, მიუხედავად იმისა, რომ ამ ტერიტორიის პირველმა თანამედროვე ბერძნულენოვანმა რუკამ კვლავ ძველი ფორმა, „Frenaros“ დააბრუნა.[3] [[1958]] წლის სექტემბერში, ფრენაროსის მკვიდრი და ადგილობრივი დაწყებითი სკოლის მასწავლებელი ფოტს პიტასი კუნძულზე ცნობილი გახდა მას შემდეგ, რაც იგი კვიპროსის კრიზისის დროს ბრიტანელმა ჯარისკაცებმა მოკლეს.[5][6] 1 სექტემბრის ღამეს პიტასი მეზობელ [[ლიოპეტრი]]ში გაემგზავრა, რათა კვიპროსის გათავისუფლების ეროვნული ორგანიზაცია-ს სამ თანამებრძოლთან ერთად ჩაბმულიყო ექვსსაათიან ბრძოლაში Royal Ulster Rifles-ის 200-ზე მეტი წევრის წინააღმდეგ. კონფლიქტი, რომელიც დღეს ლიოპეტრის ბრძოლის სახელითაა ცნობილი, მას შემდეგ დასრულდა, რაც [[ბრიტანელები|ბრიტანელმა]] ჯარისკაცებმა ოთხივე მამაკაცი ბეღელში გამოამწყვდიეს და შენობა გადაწვეს.[6] ამ ფაქტის გამო პოლკოვნიკმა [[გეორგიოს გრივასი|გეორგიოს გრივასმა]] შეწყვიტა ზავის რეჟიმი, რომელიც მანამდე ერთი თვის განმავლობაში მოქმედებდა.[7] ფრენაროსის ცენტრში პიტასის ბიუსტია აღმართული.[6] ლიოპეტრიში მდებარე ბეღელი კი დღეს ეროვნულ მონუმენტს წარმოადგენს და მოიცავს ოთხივე მამაკაცის ბრინჯაოს ქანდაკებას.[8][9] ფრენაროსში ორი ეკლესიაა, რომლებიც [[XIX საუკუნე|XII საუკუნით]] თარიღდება. ერთ-ერთი მათგანი, მთავარანგელოზ მიქაელის ეკლესია, აშენდა მეორის პატივსაცემად, რომელსაც დღეს მთავარანგელოზ მიქაელის ძველ ეკლესიას უწოდებენ.[10] უფრო ახალი ეკლესია მდებარეობს უშუალოდ ძველი და გაცილებით პატარა ტაძრის გვერდით, რომელიც საზოგადოებისთვის დაკეტილია.[10] სოფელს აქვს საკუთარი საფეხბურთო გუნდი „Frenaros FC 20000“, რომლის საშინაო მოედანია ფრენაროსის თემის სტადიონი.[11] სტადიონი ასევე მასპინძლობს მუსიკალურ კონცერტებსა და სხვადასხვა ღონისძიებებს, როგორიცაა საზამთროს ყოველწლიური ფესტივალი, რომელიც უამრავ მნახველს იზიდავს მიმდებარე ტერიტორიებიდან.[12] სოფლის გარეუბანში მდებარეობს დიდი ინდუსტრიული ზონა.[13] ფრენაროსი და რამდენიმე მეზობელი სოფელი ერთობლივად ცნობილია როგორც კოკინოხორია, რაც ითარგმნება როგორც „წითელი სოფლები“. ეს სახელი მათ მიიღეს საკვები ნივთიერებებით მდიდარი წითელი ნიადაგის გამო, რომელშიც სხვადასხვა ხილი და ბოსტნეული მოჰყავთ, განსაკუთრებით კი კარტოფილი, რომელიც უკიდურესად პოპულარულია მთელ კუნძულზე.[14] ფრენაროსი განსაკუთრებით გამოირჩევა კარტოფილისა და საზამთროს წარმოებით, რამაც უდიდესი წვლილი შეიტანა სოფლის განვითარებასა და ეკონომიკაში.[13] ==ცნობილი ადამიანები== *[[ელეფტერია ელეფტერიუ]] (დ. [[1989]]), კვიპროსელი ბერძენი მომღერალი და მსახიობი, დაიბადა და გაიზარდა ფრენაროსში.[15] *ფოტს პიტასი (დ. [[1935]] – გ.[[1958]]), EOKA-ს კვიპროსელი ბერძენი წევრი, რომელიც ბრიტანელმა ჯარისკაცებმა მოკლეს, დაიბადა და გაიზარდა ფრენაროსში.[6] *ანდრეკოს ვარნავა (დ, [[1979]]), ავსტრალიელი კვიპროსელი ისტორიკოსი და პროფესორი, რომლის მამაც ფრენაროსიდან იყო.[16] 94a0bpy5pvriklgjszbhjtj66jlw50s 5406366 5406356 2026-06-03T16:13:18Z ბარბარე ულუმბელაშვილი 164873 5406366 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება}} '''ფრენაროსი''' ({{lang-el|Φρέναρος}}) — სოფელი [[კვიპროსი|კვიპროსში]], [[ფამაგუსტის რაიონი|ფამაგუსტას რაიონში]]. იგი მდებარეობს [[პარალიმნი]]დან დასავლეთით 4 მილში, ხოლო [[აია-ნაპა|აია-ნაპადა]]ნ ჩრდილო-დასავლეთით 9 მილში. [[2011]] წლის მონაცემებით, მისი მოსახლეობა 4298 ადამიანს შეადგენდა.<ref>{{cite web|title=Population - Place of Residence, 2011|url=http://www.cystat.gov.cy/mof/cystat/statistics.nsf/All/7F6BB26ED9D00A00C2257AD90055542A/$file/POP_CEN_11-POP_PLACE_RESID-EN-170414.xls?OpenElement|website=Statistical Service of Cyprus (CYSTAT)|date=17 April 2014|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141016191920/http://www.cystat.gov.cy/mof/cystat/statistics.nsf/All/7F6BB26ED9D00A00C2257AD90055542A/$file/POP_CEN_11-POP_PLACE_RESID-EN-170414.xls?OpenElement|archivedate=16 October 2014}}</ref> ==მიმოხილვა== ფრენაროსს სახელი ეწოდა ფრემენორების, [[ლუზინიანები|ლუზინიანელი]] ბერების ჯგუფის მიხედვით, რომლებიც მახლობელ მონასტერში ცხოვრობდნენ.<ref name="historicaldata">{{cite web | url=https://phrenaros.org.cy/community/history/historical-data | title=Ιστορικά Στοιχεία &#124; Επίσημη Ιστοσελίδα Κοινότητας Φρενάρους }}</ref> სოფლის შესახებ ყველაზე ადრეული წერილობითი ცნობა [[1498]]333 წლით თარიღდება, რაც კუნძულზე ვენეციური მმართველობის პერიოდს ემთხვევა.<ref name="historicaldata" /> ვენეციური დოკუმენტების თანახმად, სოფელი ორ ნაწილად იყო გაყოფილი, რომელთა სახელებიც მიახლოებით ითარგმნებოდა როგორც „ქვემო ფრენარო“ და „ზემო ფრენარო“.<ref name="historicaldata" /> [[1565]] წლის აღწერა იყო ბოლო შემთხვევა, როდესაც ფრენაროსი ორ ცალკეულ სოფლად დაფიქსირდა და არა ერთიან დასახლებად, როგორც ეს დღეს არის.<ref name="historicaldata" /> ვენეციურ რუკებზე სოფელს „ფრინარია“ (Frinaria) ეწოდება. ეს სახელი პირველად ჯაკომო ფრანკოს [[1570]] წლის რუკაზე ჩნდება და ვენეციურ რუკებზე [[1785]] წლამდე ნარჩუნდება.<ref name="maps">{{cite web | url=https://phrenaros.org.cy/community/history/old-maps-phrenaros | title=Το Φρέναρος σε παλιούς χάρτες &#124; Επίσημη Ιστοσελίδα Κοινότητας Φρενάρους }}</ref> სოფლის სახელწოდების „ფრენაროსის“ ფორმით მოხსენიება პირველად გვხვდება ინგლისელი მოგზაურის, რიჩარდ პოკოკის [[1738]] წლის რუკაზე.<ref name="maps"/> [[1925]] წელს შვედმა არქეოლოგმა ევარდ გიერსტადმა აღმოაჩინა მტკიცებულებები, რომ სოფელი ჯერ კიდევ [[ნეოლითი]]ს ხანაში იყო დასახლებული.<ref>[https://pdfs.semanticscholar.org/6994/0b82b0ec68bfeef5b460bdd840bc4e123b78.pdf ''Cypro-Anatolian Relations in the 9th Millenium'' (2006)]</ref> [[XX საუკუნე|XX საუკუნის]] დასაწყისში ინგლისელმა კურატორმა ჯორჯ ჰ. ე. ჯეფერიმ, ჰერბერტ კიჩენერის [[1888]] წლის რუკაზე დაყრდნობით, სოფლის სახელი ჩაწერა როგორც „Phrenaros“. ეს მართლწერა დღესაც გამოიყენება ხოლმე დროდადრო, მიუხედავად იმისა, რომ ამ ტერიტორიის პირველმა თანამედროვე ბერძნულენოვანმა რუკამ კვლავ ძველი ფორმა, „Frenaros“ დააბრუნა.<ref name="maps" /> [[1958]] წლის სექტემბერში, ფრენაროსის მკვიდრი და ადგილობრივი დაწყებითი სკოლის მასწავლებელი ფოტს პიტასი კუნძულზე ცნობილი გახდა მას შემდეგ, რაც იგი კვიპროსის კრიზისის დროს ბრიტანელმა ჯარისკაცებმა მოკლეს.<ref>{{cite web | url=https://eokaheroes.com/heroes/fotis-pittas/ | title=Fotis Pittas | work=EOKAheroes }}</ref><ref name="fotis">{{cite web | url=https://phrenaros.org.cy/community/frenaros-brave-men/fotis-pittas | title=Φώτης Πίττας &#124; Επίσημη Ιστοσελίδα Κοινότητας Φρενάρους }}</ref> 1 სექტემბრის ღამეს პიტასი მეზობელ [[ლიოპეტრი]]ში გაემგზავრა, რათა კვიპროსის გათავისუფლების ეროვნული ორგანიზაცია-ს სამ თანამებრძოლთან ერთად ჩაბმულიყო ექვსსაათიან ბრძოლაში Royal Ulster Rifles-ის 200-ზე მეტი წევრის წინააღმდეგ. კონფლიქტი, რომელიც დღეს ლიოპეტრის ბრძოლის სახელითაა ცნობილი, მას შემდეგ დასრულდა, რაც [[ბრიტანელები|ბრიტანელმა]] ჯარისკაცებმა ოთხივე მამაკაცი ბეღელში გამოამწყვდიეს და შენობა გადაწვეს.<ref name="fotis" /> ამ ფაქტის გამო პოლკოვნიკმა [[გეორგიოს გრივასი|გეორგიოს გრივასმა]] შეწყვიტა ზავის რეჟიმი, რომელიც მანამდე ერთი თვის განმავლობაში მოქმედებდა.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article103120261 |title=EOKA Calls Off Cyprus Truce. |newspaper=[[The Canberra Times]] |date=9 September 1958 |accessdate=8 November 2015 |page=2 |via=National Library of Australia}}</ref> ფრენაროსის ცენტრში პიტასის ბიუსტია აღმართული.<ref name="fotis" /> ლიოპეტრიში მდებარე ბეღელი კი დღეს ეროვნულ მონუმენტს წარმოადგენს და მოიცავს ოთხივე მამაკაცის ბრინჯაოს ქანდაკებას.<ref>[https://www.royal-irish.com/events/battle-of-the-barn-liopetri-cyprus Battle description] at Royal Irish</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.visitfamagusta.com.cy/destinations/countryside/liopetri.html |title=Tourism page for Liopetri |access-date=2024-08-06 |archive-date=2015-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151116030131/http://visitfamagusta.com.cy/destinations/countryside/liopetri.html |url-status=dead }}</ref> ფრენაროსში ორი ეკლესიაა, რომლებიც [[XIX საუკუნე|XII საუკუნით]] თარიღდება. ერთ-ერთი მათგანი, მთავარანგელოზ მიქაელის ეკლესია, აშენდა მეორის პატივსაცემად, რომელსაც დღეს მთავარანგელოზ მიქაელის ძველ ეკლესიას უწოდებენ.<ref name="church">{{cite web | url=https://phrenaros.org.cy/churches | title=Εκκλησίες - Εξωκλήσια }}</ref> უფრო ახალი ეკლესია მდებარეობს უშუალოდ ძველი და გაცილებით პატარა ტაძრის გვერდით, რომელიც საზოგადოებისთვის დაკეტილია.<ref name="church" /> სოფელს აქვს საკუთარი საფეხბურთო გუნდი „Frenaros FC 20000“, რომლის საშინაო მოედანია ფრენაროსის თემის სტადიონი.<ref>{{cite web | url=http://www.frenarosfc.com/ | archive-url=https://web.archive.org/web/20091031053203/http://www.frenarosfc.com/ | archive-date=2009-10-31 | title=Frenaros F.C. 2000 }}</ref> სტადიონი ასევე მასპინძლობს მუსიკალურ კონცერტებსა და სხვადასხვა ღონისძიებებს, როგორიცაა საზამთროს ყოველწლიური ფესტივალი, რომელიც უამრავ მნახველს იზიდავს მიმდებარე ტერიტორიებიდან.<ref>{{cite web | url=https://heartlandoflegends.com/watermelon-festivals/ | title=Watermelon Festivals | date=21 August 2020 }}</ref> სოფლის გარეუბანში მდებარეობს დიდი ინდუსტრიული ზონა.<ref name="generaldata">{{cite web | url=https://phrenaros.org.cy/community/history/general-data | title=Γενικά Στοιχεία &#124; Επίσημη Ιστοσελίδα Κοινότητας Φρενάρους }}</ref> ფრენაროსი და რამდენიმე მეზობელი სოფელი ერთობლივად ცნობილია როგორც კოკინოხორია, რაც ითარგმნება როგორც „წითელი სოფლები“. ეს სახელი მათ მიიღეს საკვები ნივთიერებებით მდიდარი წითელი ნიადაგის გამო, რომელშიც სხვადასხვა ხილი და ბოსტნეული მოჰყავთ, განსაკუთრებით კი კარტოფილი, რომელიც უკიდურესად პოპულარულია მთელ კუნძულზე.<ref>https://www.cyprusalive.com/en/location/kokkinochoria-red-villages {{Bare URL inline|date=August 2024}}</ref> ფრენაროსი განსაკუთრებით გამოირჩევა კარტოფილისა და საზამთროს წარმოებით, რამაც უდიდესი წვლილი შეიტანა სოფლის განვითარებასა და ეკონომიკაში.<ref name="generaldata" /> ==ცნობილი ადამიანები== *[[ელეფტერია ელეფტერიუ]] (დ. [[1989]]), კვიპროსელი ბერძენი მომღერალი და მსახიობი, დაიბადა და გაიზარდა ფრენაროსში.<ref>{{cite web|url=http://www.sonymusic.gr/page/artist/artists_greek.asp?art_id=164|archive-url=https://archive.today/20110808185628/http://www.sonymusic.gr/page/artist/artists_greek.asp?art_id=164|url-status=dead|archive-date=August 8, 2011|script-title=el:ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ.|last=Staff|publisher=[[Sony Music|Sony Music Greece]]|language=el|access-date=24 April 2010}}</ref> *ფოტს პიტასი (დ. [[1935]] – გ.[[1958]]), EOKA-ს კვიპროსელი ბერძენი წევრი, რომელიც ბრიტანელმა ჯარისკაცებმა მოკლეს, დაიბადა და გაიზარდა ფრენაროსში.<ref name="fotis" /> *ანდრეკოს ვარნავა (დ, [[1979]]), ავსტრალიელი კვიპროსელი ისტორიკოსი და პროფესორი, რომლის მამაც ფრენაროსიდან იყო.<ref>{{cite web |last1=Anon |title=Q&A with Andrekos Varnava |url=https://theaha.org.au/aha-erc-blog-qa-with-andrekos-varnava/ |website=Early Career Researchers |date=9 May 2017 |publisher=Australian Historical Association |access-date=25 August 2022}}</ref> ==რესურსები ინტერნეტში== * [http://www.britishpathe.com/record.php?id=59422 British pathe newsreel from 1955, featuring Frenaros] * [http://www.phrenaros.org.cy Official community website] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} a4xgbk1x7uxvg5hrwfualq9amojvxe1 5406367 5406366 2026-06-03T16:14:18Z ბარბარე ულუმბელაშვილი 164873 5406367 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება}} '''ფრენაროსი''' ({{lang-el|Φρέναρος}}) — სოფელი [[კვიპროსი|კვიპროსში]], [[ფამაგუსტის რაიონი|ფამაგუსტას რაიონში]]. იგი მდებარეობს [[პარალიმნი]]დან დასავლეთით 4 მილში, ხოლო [[აია-ნაპა|აია-ნაპადა]]ნ ჩრდილო-დასავლეთით 9 მილში. [[2011]] წლის მონაცემებით, მისი მოსახლეობა 4298 ადამიანს შეადგენდა.<ref>{{cite web|title=Population - Place of Residence, 2011|url=http://www.cystat.gov.cy/mof/cystat/statistics.nsf/All/7F6BB26ED9D00A00C2257AD90055542A/$file/POP_CEN_11-POP_PLACE_RESID-EN-170414.xls?OpenElement|website=Statistical Service of Cyprus (CYSTAT)|date=17 April 2014|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141016191920/http://www.cystat.gov.cy/mof/cystat/statistics.nsf/All/7F6BB26ED9D00A00C2257AD90055542A/$file/POP_CEN_11-POP_PLACE_RESID-EN-170414.xls?OpenElement|archivedate=16 October 2014}}</ref> ==მიმოხილვა== ფრენაროსს სახელი ეწოდა ფრემენორების, [[ლუზინიანები|ლუზინიანელი]] ბერების ჯგუფის მიხედვით, რომლებიც მახლობელ მონასტერში ცხოვრობდნენ.<ref name="historicaldata">{{cite web | url=https://phrenaros.org.cy/community/history/historical-data | title=Ιστορικά Στοιχεία &#124; Επίσημη Ιστοσελίδα Κοινότητας Φρενάρους }}</ref> სოფლის შესახებ ყველაზე ადრეული წერილობითი ცნობა [[1498]]333 წლით თარიღდება, რაც კუნძულზე ვენეციური მმართველობის პერიოდს ემთხვევა.<ref name="historicaldata" /> ვენეციური დოკუმენტების თანახმად, სოფელი ორ ნაწილად იყო გაყოფილი, რომელთა სახელებიც მიახლოებით ითარგმნებოდა როგორც „ქვემო ფრენარო“ და „ზემო ფრენარო“.<ref name="historicaldata" /> [[1565]] წლის აღწერა იყო ბოლო შემთხვევა, როდესაც ფრენაროსი ორ ცალკეულ სოფლად დაფიქსირდა და არა ერთიან დასახლებად, როგორც ეს დღეს არის.<ref name="historicaldata" /> ვენეციურ რუკებზე სოფელს „ფრინარია“ (Frinaria) ეწოდება. ეს სახელი პირველად ჯაკომო ფრანკოს [[1570]] წლის რუკაზე ჩნდება და ვენეციურ რუკებზე [[1785]] წლამდე ნარჩუნდება.<ref name="maps">{{cite web | url=https://phrenaros.org.cy/community/history/old-maps-phrenaros | title=Το Φρέναρος σε παλιούς χάρτες &#124; Επίσημη Ιστοσελίδα Κοινότητας Φρενάρους }}</ref> სოფლის სახელწოდების „ფრენაროსის“ ფორმით მოხსენიება პირველად გვხვდება ინგლისელი მოგზაურის, რიჩარდ პოკოკის [[1738]] წლის რუკაზე.<ref name="maps"/> [[1925]] წელს შვედმა არქეოლოგმა ევარდ გიერსტადმა აღმოაჩინა მტკიცებულებები, რომ სოფელი ჯერ კიდევ [[ნეოლითი]]ს ხანაში იყო დასახლებული.<ref>[https://pdfs.semanticscholar.org/6994/0b82b0ec68bfeef5b460bdd840bc4e123b78.pdf ''Cypro-Anatolian Relations in the 9th Millenium'' (2006)]</ref> [[XX საუკუნე|XX საუკუნის]] დასაწყისში ინგლისელმა კურატორმა ჯორჯ ჰ. ე. ჯეფერიმ, ჰერბერტ კიჩენერის [[1888]] წლის რუკაზე დაყრდნობით, სოფლის სახელი ჩაწერა როგორც „Phrenaros“. ეს მართლწერა დღესაც გამოიყენება ხოლმე დროდადრო, მიუხედავად იმისა, რომ ამ ტერიტორიის პირველმა თანამედროვე ბერძნულენოვანმა რუკამ კვლავ ძველი ფორმა, „Frenaros“ დააბრუნა.<ref name="maps" /> [[1958]] წლის სექტემბერში, ფრენაროსის მკვიდრი და ადგილობრივი დაწყებითი სკოლის მასწავლებელი ფოტს პიტასი კუნძულზე ცნობილი გახდა მას შემდეგ, რაც იგი კვიპროსის კრიზისის დროს ბრიტანელმა ჯარისკაცებმა მოკლეს.<ref>{{cite web | url=https://eokaheroes.com/heroes/fotis-pittas/ | title=Fotis Pittas | work=EOKAheroes }}</ref><ref name="fotis">{{cite web | url=https://phrenaros.org.cy/community/frenaros-brave-men/fotis-pittas | title=Φώτης Πίττας &#124; Επίσημη Ιστοσελίδα Κοινότητας Φρενάρους }}</ref> 1 სექტემბრის ღამეს პიტასი მეზობელ [[ლიოპეტრი]]ში გაემგზავრა, რათა კვიპროსის გათავისუფლების ეროვნული ორგანიზაცია-ს სამ თანამებრძოლთან ერთად ჩაბმულიყო ექვსსაათიან ბრძოლაში Royal Ulster Rifles-ის 200-ზე მეტი წევრის წინააღმდეგ. კონფლიქტი, რომელიც დღეს ლიოპეტრის ბრძოლის სახელითაა ცნობილი, მას შემდეგ დასრულდა, რაც [[ბრიტანელები|ბრიტანელმა]] ჯარისკაცებმა ოთხივე მამაკაცი ბეღელში გამოამწყვდიეს და შენობა გადაწვეს.<ref name="fotis" /> ამ ფაქტის გამო პოლკოვნიკმა [[გეორგიოს გრივასი|გეორგიოს გრივასმა]] შეწყვიტა ზავის რეჟიმი, რომელიც მანამდე ერთი თვის განმავლობაში მოქმედებდა.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article103120261 |title=EOKA Calls Off Cyprus Truce. |newspaper=[[The Canberra Times]] |date=9 September 1958 |accessdate=8 November 2015 |page=2 |via=National Library of Australia}}</ref> ფრენაროსის ცენტრში პიტასის ბიუსტია აღმართული.<ref name="fotis" /> ლიოპეტრიში მდებარე ბეღელი კი დღეს ეროვნულ მონუმენტს წარმოადგენს და მოიცავს ოთხივე მამაკაცის ბრინჯაოს ქანდაკებას.<ref>[https://www.royal-irish.com/events/battle-of-the-barn-liopetri-cyprus Battle description] at Royal Irish</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.visitfamagusta.com.cy/destinations/countryside/liopetri.html |title=Tourism page for Liopetri |access-date=2024-08-06 |archive-date=2015-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151116030131/http://visitfamagusta.com.cy/destinations/countryside/liopetri.html |url-status=dead }}</ref> ფრენაროსში ორი ეკლესიაა, რომლებიც [[XIX საუკუნე|XII საუკუნით]] თარიღდება. ერთ-ერთი მათგანი, მთავარანგელოზ მიქაელის ეკლესია, აშენდა მეორის პატივსაცემად, რომელსაც დღეს მთავარანგელოზ მიქაელის ძველ ეკლესიას უწოდებენ.<ref name="church">{{cite web | url=https://phrenaros.org.cy/churches | title=Εκκλησίες - Εξωκλήσια }}</ref> უფრო ახალი ეკლესია მდებარეობს უშუალოდ ძველი და გაცილებით პატარა ტაძრის გვერდით, რომელიც საზოგადოებისთვის დაკეტილია.<ref name="church" /> სოფელს აქვს საკუთარი საფეხბურთო გუნდი „Frenaros FC 20000“, რომლის საშინაო მოედანია ფრენაროსის თემის სტადიონი.<ref>{{cite web | url=http://www.frenarosfc.com/ | archive-url=https://web.archive.org/web/20091031053203/http://www.frenarosfc.com/ | archive-date=2009-10-31 | title=Frenaros F.C. 2000 }}</ref> სტადიონი ასევე მასპინძლობს მუსიკალურ კონცერტებსა და სხვადასხვა ღონისძიებებს, როგორიცაა საზამთროს ყოველწლიური ფესტივალი, რომელიც უამრავ მნახველს იზიდავს მიმდებარე ტერიტორიებიდან.<ref>{{cite web | url=https://heartlandoflegends.com/watermelon-festivals/ | title=Watermelon Festivals | date=21 August 2020 }}</ref> სოფლის გარეუბანში მდებარეობს დიდი ინდუსტრიული ზონა.<ref name="generaldata">{{cite web | url=https://phrenaros.org.cy/community/history/general-data | title=Γενικά Στοιχεία &#124; Επίσημη Ιστοσελίδα Κοινότητας Φρενάρους }}</ref> ფრენაროსი და რამდენიმე მეზობელი სოფელი ერთობლივად ცნობილია როგორც კოკინოხორია, რაც ითარგმნება როგორც „წითელი სოფლები“. ეს სახელი მათ მიიღეს საკვები ნივთიერებებით მდიდარი წითელი ნიადაგის გამო, რომელშიც სხვადასხვა ხილი და ბოსტნეული მოჰყავთ, განსაკუთრებით კი კარტოფილი, რომელიც უკიდურესად პოპულარულია მთელ კუნძულზე.<ref>https://www.cyprusalive.com/en/location/kokkinochoria-red-villages {{Bare URL inline|date=August 2024}}</ref> ფრენაროსი განსაკუთრებით გამოირჩევა კარტოფილისა და საზამთროს წარმოებით, რამაც უდიდესი წვლილი შეიტანა სოფლის განვითარებასა და ეკონომიკაში.<ref name="generaldata" /> ==ცნობილი ადამიანები== *[[ელეფტერია ელეფტერიუ]] (დ. [[1989]]), კვიპროსელი ბერძენი მომღერალი და მსახიობი, დაიბადა და გაიზარდა ფრენაროსში.<ref>{{cite web|url=http://www.sonymusic.gr/page/artist/artists_greek.asp?art_id=164|archive-url=https://archive.today/20110808185628/http://www.sonymusic.gr/page/artist/artists_greek.asp?art_id=164|url-status=dead|archive-date=August 8, 2011|script-title=el:ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ.|last=Staff|publisher=[[Sony Music|Sony Music Greece]]|language=el|access-date=24 April 2010}}</ref> *ფოტს პიტასი (დ. [[1935]] – გ.[[1958]]), EOKA-ს კვიპროსელი ბერძენი წევრი, რომელიც ბრიტანელმა ჯარისკაცებმა მოკლეს, დაიბადა და გაიზარდა ფრენაროსში.<ref name="fotis" /> *ანდრეკოს ვარნავა (დ, [[1979]]), ავსტრალიელი კვიპროსელი ისტორიკოსი და პროფესორი, რომლის მამაც ფრენაროსიდან იყო.<ref>{{cite web |last1=Anon |title=Q&A with Andrekos Varnava |url=https://theaha.org.au/aha-erc-blog-qa-with-andrekos-varnava/ |website=Early Career Researchers |date=9 May 2017 |publisher=Australian Historical Association |access-date=25 August 2022}}</ref> ==რესურსები ინტერნეტში== * [http://www.britishpathe.com/record.php?id=59422 British pathe newsreel from 1955, featuring Frenaros] * [http://www.phrenaros.org.cy Official community website] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{ფამაგუსტის რაიონი}} [[კატეგორია:ფამაგუსტის რაიონის დასახლებული პუნქტები]] 1y89vso1peqddjxsrd7i37r0hnu75bt 0 890652 5406352 2026-06-03T15:59:19Z Surprizi 14671 ახალი გვერდი: {{ინფოდაფა წმინდანი}} '''მოციქული კარპეზი''' ან '''კარპე''' ({{lang-el|Πατροβᾶς}}) — [[ქრისტეს სამოცდაათი მოციქული|ქრისტეს 70 მოციქულთაგანი]]. თრაკიის ბერიის ეპისკოპოსი. მართლმადიდებლობა|მართლ... 5406352 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა წმინდანი}} '''მოციქული კარპეზი''' ან '''კარპე''' ({{lang-el|Πατροβᾶς}}) — [[ქრისტეს სამოცდაათი მოციქული|ქრისტეს 70 მოციქულთაგანი]]. თრაკიის ბერიის ეპისკოპოსი. [[მართლმადიდებლობა|მართლმადიდებელ]] ეკლესიაში მისი ხსენების დღეა {{OldStyleDate|26|მაისი||8|ივნისი}} და {{OldStyleDate|17|იანვარი||4|}} (სამოცდაათ მოციქულთა კრება), [[კათოლიციზმი|კათოლიკურში]] — [[4 ნოემბერი]]. ==ცხოვრება და მოღვაწეობა== წმიდა კარპეზი იყო წმიდა პავლე მოციქულის მოწაფე და თანამგზავრი. პავლე მოციქული მის სახელს იხსენიებს ტიმოთეს მიმართ მე-2 ეპისტოლეში: {{ციტატა|ფელონი, რომელ დაუტევე ტროადას კარპოსს თანა, მო-რაჲ-ხჳდოდი, მოიღე და წიგნებიცა იგი, უფროჲსღა წიგნის ტყავები. |2 ტიმ. 4,13}} წმიდა პავლემ კარპეზს ხელი დაასხა თრაკიის ბერიის ეპისკოპოსად. მოციქული კარპეზი სახარებას ქადაგებბდა კუნძულ კრეტაზე. აქ ის ინახულა წმიდა დიონისე არეოპაგელმა. თავის მოგონებებში დიონისე გადმოგვცემს წმიდა კარპეზის ღვთაებრივი გამოცხადების შესახებ. წმიდა მოციქული კარპეზი მშვიდობით აღესრულა ბერიაში (სხვა ცნობებით ის აწამეს იმპერატორ ნერონის დროს). == იხილეთ აგრეთვე == * [[ქრისტეს სამოცდაათი მოციქული]] ==რესურსები ინტერნეტში== *[https://www.orthodoxy.ge/tveni/maisi/26-karpezi.htm წმიდა კარპეზი და ალფესი, სამოცდაათთაგანნი (I)] — orthodoxy.ge {{ესკიზი-რელიგია}} {{ქრისტეს სამოცდაათი მოციქული}} [[კატეგორია:I საუკუნის ქრისტიანი წმინდანები]] [[კატეგორია:ქრისტეს სამოცდაათი მოციქული]] [[კატეგორია:მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანები]] gn07368k9oki1tqpcf3ov1ik6fi1fz5 5406354 5406352 2026-06-03T16:00:58Z Surprizi 14671 5406354 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა წმინდანი}} '''მოციქული კარპეზი''' ან '''კარპე''' ({{lang-el|Πατροβᾶς}}) — [[ქრისტეს სამოცდაათი მოციქული|ქრისტეს 70 მოციქულთაგანი]]. თრაკიის ბერიის ეპისკოპოსი. [[მართლმადიდებლობა|მართლმადიდებელ]] ეკლესიაში მისი ხსენების დღეა {{OldStyleDate|26|მაისი||8|ივნისი}} და {{OldStyleDate|17|იანვარი||4|}} (სამოცდაათ მოციქულთა კრება), [[კათოლიციზმი|კათოლიკურში]] — [[13 ოქტომბერი]]. ==ცხოვრება და მოღვაწეობა== წმიდა კარპეზი იყო წმიდა პავლე მოციქულის მოწაფე და თანამგზავრი. პავლე მოციქული მის სახელს იხსენიებს ტიმოთეს მიმართ მე-2 ეპისტოლეში: {{ციტატა|ფელონი, რომელ დაუტევე ტროადას კარპოსს თანა, მო-რაჲ-ხჳდოდი, მოიღე და წიგნებიცა იგი, უფროჲსღა წიგნის ტყავები.|2 ტიმ. 4,13}} წმიდა პავლემ კარპეზს ხელი დაასხა თრაკიის ბერიის ეპისკოპოსად. მოციქული კარპეზი სახარებას ქადაგებბდა კუნძულ კრეტაზე. აქ ის ინახულა წმიდა დიონისე არეოპაგელმა. თავის მოგონებებში დიონისე გადმოგვცემს წმიდა კარპეზის ღვთაებრივი გამოცხადების შესახებ. წმიდა მოციქული კარპეზი მშვიდობით აღესრულა ბერიაში (სხვა ცნობებით ის აწამეს იმპერატორ ნერონის დროს). == იხილეთ აგრეთვე == * [[ქრისტეს სამოცდაათი მოციქული]] ==რესურსები ინტერნეტში== *[https://www.orthodoxy.ge/tveni/maisi/26-karpezi.htm წმიდა კარპეზი და ალფესი, სამოცდაათთაგანნი (I)] — orthodoxy.ge {{ესკიზი-რელიგია}} {{ქრისტეს სამოცდაათი მოციქული}} [[კატეგორია:I საუკუნის ქრისტიანი წმინდანები]] [[კატეგორია:ქრისტეს სამოცდაათი მოციქული]] [[კატეგორია:მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანები]] 2w3r8gdejsflewfcn5215ez6i9l41g0 5406355 5406354 2026-06-03T16:01:30Z Surprizi 14671 5406355 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა წმინდანი}} '''მოციქული კარპეზი''' ან '''კარპე''' ({{lang-el|Κάρπος}}) — [[ქრისტეს სამოცდაათი მოციქული|ქრისტეს 70 მოციქულთაგანი]]. თრაკიის ბერიის ეპისკოპოსი. [[მართლმადიდებლობა|მართლმადიდებელ]] ეკლესიაში მისი ხსენების დღეა {{OldStyleDate|26|მაისი||8|ივნისი}} და {{OldStyleDate|17|იანვარი||4|}} (სამოცდაათ მოციქულთა კრება), [[კათოლიციზმი|კათოლიკურში]] — [[13 ოქტომბერი]]. ==ცხოვრება და მოღვაწეობა== წმიდა კარპეზი იყო წმიდა პავლე მოციქულის მოწაფე და თანამგზავრი. პავლე მოციქული მის სახელს იხსენიებს ტიმოთეს მიმართ მე-2 ეპისტოლეში: {{ციტატა|ფელონი, რომელ დაუტევე ტროადას კარპოსს თანა, მო-რაჲ-ხჳდოდი, მოიღე და წიგნებიცა იგი, უფროჲსღა წიგნის ტყავები.|2 ტიმ. 4,13}} წმიდა პავლემ კარპეზს ხელი დაასხა თრაკიის ბერიის ეპისკოპოსად. მოციქული კარპეზი სახარებას ქადაგებბდა კუნძულ კრეტაზე. აქ ის ინახულა წმიდა დიონისე არეოპაგელმა. თავის მოგონებებში დიონისე გადმოგვცემს წმიდა კარპეზის ღვთაებრივი გამოცხადების შესახებ. წმიდა მოციქული კარპეზი მშვიდობით აღესრულა ბერიაში (სხვა ცნობებით ის აწამეს იმპერატორ ნერონის დროს). == იხილეთ აგრეთვე == * [[ქრისტეს სამოცდაათი მოციქული]] ==რესურსები ინტერნეტში== *[https://www.orthodoxy.ge/tveni/maisi/26-karpezi.htm წმიდა კარპეზი და ალფესი, სამოცდაათთაგანნი (I)] — orthodoxy.ge {{ესკიზი-რელიგია}} {{ქრისტეს სამოცდაათი მოციქული}} [[კატეგორია:I საუკუნის ქრისტიანი წმინდანები]] [[კატეგორია:ქრისტეს სამოცდაათი მოციქული]] [[კატეგორია:მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანები]] pxukui27hmj3bp3l10ytdc52p8ez1xy 5406357 5406355 2026-06-03T16:03:36Z Surprizi 14671 5406357 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა წმინდანი}} '''მოციქული კარპეზი'''<ref name="orthodoxy"/> ან '''კარპე'''<ref name="გაბიძაშვილი"/> ({{lang-el|Κάρπος}}) — [[ქრისტეს სამოცდაათი მოციქული|ქრისტეს 70 მოციქულთაგანი]]. თრაკიის ბერიის ეპისკოპოსი. [[მართლმადიდებლობა|მართლმადიდებელ]] ეკლესიაში მისი ხსენების დღეა {{OldStyleDate|26|მაისი||8|ივნისი}} და {{OldStyleDate|17|იანვარი||4|}} (სამოცდაათ მოციქულთა კრება), [[კათოლიციზმი|კათოლიკურში]] — [[13 ოქტომბერი]]. ==ცხოვრება და მოღვაწეობა== წმიდა კარპეზი იყო წმიდა პავლე მოციქულის მოწაფე და თანამგზავრი. პავლე მოციქული მის სახელს იხსენიებს ტიმოთეს მიმართ მე-2 ეპისტოლეში: {{ციტატა|ფელონი, რომელ დაუტევე ტროადას კარპოსს თანა, მო-რაჲ-ხჳდოდი, მოიღე და წიგნებიცა იგი, უფროჲსღა წიგნის ტყავები.|2 ტიმ. 4,13}} წმიდა პავლემ კარპეზს ხელი დაასხა თრაკიის ბერიის ეპისკოპოსად. მოციქული კარპეზი სახარებას ქადაგებბდა კუნძულ კრეტაზე. აქ ის ინახულა წმიდა დიონისე არეოპაგელმა. თავის მოგონებებში დიონისე გადმოგვცემს წმიდა კარპეზის ღვთაებრივი გამოცხადების შესახებ. წმიდა მოციქული კარპეზი მშვიდობით აღესრულა ბერიაში (სხვა ცნობებით ის აწამეს იმპერატორ ნერონის დროს). ==სქოლიო== {{reflist|refs= <ref name="გაბიძაშვილი">{{წიგნი |გვარი = გაბიძაშვილი |სახელი = ე. |ნაწილი = |სათაური = საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის ენციკლოპედიური ლექსიკონი |ორიგინალი = |ბმული = |გამოცემა = |პასუხისმგებელი = |ადგილი = თბილისი |გამომცემლობა = |წელი = 2007 |ტომი = |გვერდები = 886 |გვერდნი = |isbn = 978-99940-69-47-7 }}</ref> <ref name="orthodoxy">[https://www.orthodoxy.ge/tveni/maisi/26-karpezi.htm წმიდა კარპეზი და ალფესი, სამოცდაათთაგანნი (I)] — orthodoxy.ge</ref> }} {{ესკიზი-რელიგია}} {{ქრისტეს სამოცდაათი მოციქული}} [[კატეგორია:I საუკუნის ქრისტიანი წმინდანები]] [[კატეგორია:ქრისტეს სამოცდაათი მოციქული]] [[კატეგორია:მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანები]] 9f1k3u4dca39og8ubybmnpdkz0zb9ap 5406358 5406357 2026-06-03T16:06:20Z Surprizi 14671 5406358 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა წმინდანი}} '''მოციქული კარპეზი'''<ref name="orthodoxy"/> ან '''კარპე'''<ref name="გაბიძაშვილი"/> ({{lang-el|Κάρπος}}) — [[ქრისტეს სამოცდაათი მოციქული|ქრისტეს 70 მოციქულთაგანი]]. თრაკიის ბერიის ეპისკოპოსი. [[მართლმადიდებლობა|მართლმადიდებელ]] ეკლესიაში მისი ხსენების დღეა {{OldStyleDate|26|მაისი||8|ივნისი}} და {{OldStyleDate|17|იანვარი||4|}} (სამოცდაათ მოციქულთა კრება), [[კათოლიციზმი|კათოლიკურში]] — [[13 ოქტომბერი]]. ==ცხოვრება და მოღვაწეობა== წმიდა კარპეზი იყო წმიდა პავლე მოციქულის მოწაფე და თანამგზავრი. პავლე მოციქული მის სახელს იხსენიებს ტიმოთეს მიმართ მე-2 ეპისტოლეში: {{ციტატა|ფელონი, რომელ დაუტევე ტროადას კარპოსს თანა, მო-რაჲ-ხჳდოდი, მოიღე და წიგნებიცა იგი, უფროჲსღა წიგნის ტყავები.|2 ტიმ. 4,13}} წმიდა პავლემ კარპეზს ხელი დაასხა თრაკიის ბერიის ეპისკოპოსად. მოციქული კარპეზი სახარებას ქადაგებბდა კუნძულ კრეტაზე. აქ ის ინახულა წმიდა დიონისე არეოპაგელმა. თავის მოგონებებში დიონისე გადმოგვცემს წმიდა კარპეზის ღვთაებრივი გამოცხადების შესახებ. წმიდა მოციქული კარპეზი მშვიდობით აღესრულა ბერიაში (სხვა ცნობებით ის აწამეს იმპერატორ ნერონის დროს). კარპეზი მოიხსენიება ტვირელი ეპისკოპოსის, დოროთეოსის „აღწერილი საეკლესიოჲ“-ში, რომელიც დართული აქვს გიორგი ატონელის მიერ თარგმნილ დიდ სვინაქსარს. უფრო ძველი თარგმანი შესულია „პარხლის მრავალთავში“. ==სქოლიო== {{reflist|refs= <ref name="გაბიძაშვილი">{{წიგნი |გვარი = გაბიძაშვილი |სახელი = ე. |ნაწილი = |სათაური = საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის ენციკლოპედიური ლექსიკონი |ორიგინალი = |ბმული = |გამოცემა = |პასუხისმგებელი = |ადგილი = თბილისი |გამომცემლობა = |წელი = 2007 |ტომი = |გვერდები = 452 |გვერდნი = |isbn = 978-99940-69-47-7 }}</ref> <ref name="orthodoxy">[https://www.orthodoxy.ge/tveni/maisi/26-karpezi.htm წმიდა კარპეზი და ალფესი, სამოცდაათთაგანნი (I)] — orthodoxy.ge</ref> }} {{ესკიზი-რელიგია}} {{ქრისტეს სამოცდაათი მოციქული}} [[კატეგორია:I საუკუნის ქრისტიანი წმინდანები]] [[კატეგორია:ქრისტეს სამოცდაათი მოციქული]] [[კატეგორია:მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანები]] qc0z98u2ut8zzsujfd1w75rfbkgsc2y 0 890653 5406353 2026-06-03T15:59:20Z Qettoo55 173573 ახალი გვერდი: {{ინფოდაფა პიროვნება | სიგანე = | სახელი = სებასტიან ლიფშიცი | ფოტო =Sébastien Lifschitz (2020).jpg | ფოტოს სიგანე = |წარწერა = | ალტ = | მშობლსახელი = | ენის კოდი = | დაბსახელი = | დაბთარიღი = 21 იან... 5406353 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა პიროვნება | სიგანე = | სახელი = სებასტიან ლიფშიცი | ფოტო =Sébastien Lifschitz (2020).jpg | ფოტოს სიგანე = |წარწერა = | ალტ = | მშობლსახელი = | ენის კოდი = | დაბსახელი = | დაბთარიღი = 21 იანვარი, 1968 | დაბადგილი = | მოინათლა = | გაუჩინარების თარიღი = | გაუჩინარების ადგილი = | გაუჩინარების სტატუსი = | გარდთარიღი = | გარდადგილი = | გარდაცვალების მიზეზი = | სხეულის პოვნის ადგილი = | დაკრძალვის ადგილი = | დაკრძალვის ადგილის კოორდინატები = | ძეგლები = | რეზიდენცია = | სხვა სახელები = | ეროვნება = | მოქალაქეობა = | ეთნიკური წარმომავლობა = | ქვეშევრდომობა = | განათლება = | ალმა-მატერი = | მოღვაწეობა = | საქმიანობა = სცენარისტი, რეჯისორი | აქტიურობის წლები = | დამსაქმებელი = | ორგანიზაცია = | ხელფასი = | ქონება = | ცნობილია როგორც = | ცნობილი ნაშრომები = | სიმაღლე = | წონა = | წოდება = | წლები = | წინამორბედი = | მემკვიდრე = | პარტია = | მოძრაობა = | ოპონენტები = | რელიგია = | წაყენებული ბრალდება = | განაჩენი = | დანაშაულებრივი სტატუსი = | მეუღლეები = | პარტნიორები = | შვილები = | მამა = | დედა = | ნათესავები = | ჯილდოები = | მოსახმობი სიგნალი = | სუფთა მოგება = | სახელი1 = | მოდული1 = | სახელი2 = | მოდული2 = | სახელი3 = | მოდული3 = | სახელი4 = | მოდული4 = | სახელი5 = | მოდული5 = | სახელი6 = | მოდული6 = | სახელი7 = | მოდული7 = | საიტი = | ხელმოწერა = | ხელმოწერის ზომა = | ხელმოწერა ალტ = | შენიშვნები = }} '''სებასტიენ ლიფშიცი''' - (დ. {{დაბადების თარიღი|1968|1|21}})<ref>{{cite web|access-date=2023-06-09|title=Sébastien Lifshitz|url=http://www.rencontres-arles.com//en/artistes/view/794/|website=www.rencontres-arles.com}}</ref> [[ფრანგები|ფრანგი]] [[სცენარისტი]] და [[რეჟისორი]]. ლიფშიცმა სწავლა მიიღო ლუვრის სკოლაში, ხოლო პარიზის უნივერსიტეტში ხელოვნების ისტორიის ბაკალავრის ხარისხი მოიპოვა. ==კარიერა== ლიფშიცის ნამუშევრები ხშირად ეხება [[ლგბტ]] თემებს. მისი [[2004]] წლის ფილმი „[[ველური მხარე]]“ რამდენიმე ერთმანეთთან გადაჯაჭვულ ისტორიას მოგვითხრობს. ზოგი ეპიზოდი ქრონოლოგიური თანმიმდევრობითაა ნაჩვენები, ზოგი კი უკუღმა. ფილმის მთავარი პერსონაჟი ტრანსგენდერი სექსმუშაკია. ლიფშიცი ორჯერ გახდა „ტედის ჯილდოს“ მფლობელი. ეს ჯილდო ბერლინის საერთაშორისო კინოფესტივალზე გადაეცემა წლის საუკეთესო ლგბტ თემატიკის ფილმებს. მისი მიღებული ჯილდოებია: 2004 წელს — საუკეთესო სრულმეტრაჟიანი ფილმისთვის „ველური მხარე“. 2013 წელს — საუკეთესო დოკუმენტური ფილმისთვის „[[ბამბი]]“, რომელიც ფრანგი ტრანსგენდერი არტისტის, მარი-პიერ პრუვოს ცხოვრების შესახებ არის გადაღებული.<ref name="teddyfamily">{{Cite magazine |last=Vollmer |first=Deenah |date=19 February 2013 |title=Berlin's Teddy Family |url=https://www.interviewmagazine.com/film/teddy-award-berlinale#_ |magazine=Interview Magazine}}</ref> 2014 წელს გამომცემლობამ რიცოლი ინტერნეიშენალმა გამოსცა ლიფშიცის წიგნი „უჩინარნი: სიყვარულისა და სიამაყის ვინტაჟური პორტრეტები“. წიგნი მე-20 საუკუნის დასაწყისის გეი თემატიკის ისტორიული ფოტოების კრებულია.<ref>{{Cite web|url=https://www.huffpost.com/entry/sebastien-lifshitz-the-invisibles_n_5030062|title=LOOK: Early 20th Century Gay Life Revealed In These Incredible Photos|date=May 1, 2014|website=HuffPost}}</ref><ref>{{cite news|first1=Abigail|last1=Radnor|access-date=2023-04-19|title=Pictures of the week: The Invisibles, by Sébastien Lifshitz|url=http://www.theguardian.com/artanddesign/gallery/2014/jun/13/invisibles-sebastien-lifshitz-gay-photography|newspaper=The Guardian|date=13 June 2014|issn=0261-3077}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]] [[კატეგორია:დაბადებული 1968]] [[კატეგორია:დაბადებული 21 იანვარი]] [[კატეგორია:რეჟისორები]] 8y8jdtxfopnrvvdo6l0xlmllw5k9of5 0 890654 5406359 2026-06-03T16:09:11Z Qettoo55 173573 ახალი გვერდი: {{ინფოდაფა პიროვნება | სიგანე = | სახელი = სიუზან ბიანკეტი | ფოტო =Suzanne Bianchetti.jpg | ფოტოს სიგანე = |წარწერა = | ალტ = | მშობლსახელი = | ენის კოდი = | დაბსახელი = | დაბთარიღი = 24 თებერვალ... 5406359 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა პიროვნება | სიგანე = | სახელი = სიუზან ბიანკეტი | ფოტო =Suzanne Bianchetti.jpg | ფოტოს სიგანე = |წარწერა = | ალტ = | მშობლსახელი = | ენის კოდი = | დაბსახელი = | დაბთარიღი = 24 თებერვალი, 1889 | დაბადგილი =პარიზი, საფრანგეთი | მოინათლა = | გაუჩინარების თარიღი = | გაუჩინარების ადგილი = | გაუჩინარების სტატუსი = | გარდთარიღი = 17 ოქტომბერი, 1936 | გარდადგილი = პარიზი, საფრანგეთი | გარდაცვალების მიზეზი = | სხეულის პოვნის ადგილი = | დაკრძალვის ადგილი = | დაკრძალვის ადგილის კოორდინატები = | ძეგლები = | რეზიდენცია = | სხვა სახელები = | ეროვნება = | მოქალაქეობა = | ეთნიკური წარმომავლობა = | ქვეშევრდომობა = | განათლება = | ალმა-მატერი = | მოღვაწეობა = | საქმიანობა = მსახიობი | აქტიურობის წლები = | დამსაქმებელი = | ორგანიზაცია = | ხელფასი = | ქონება = | ცნობილია როგორც = | ცნობილი ნაშრომები = | სიმაღლე = | წონა = | წოდება = | წლები = | წინამორბედი = | მემკვიდრე = | პარტია = | მოძრაობა = | ოპონენტები = | რელიგია = | წაყენებული ბრალდება = | განაჩენი = | დანაშაულებრივი სტატუსი = | მეუღლეები = | პარტნიორები = | შვილები = | მამა = | დედა = | ნათესავები = | ჯილდოები = | მოსახმობი სიგნალი = | სუფთა მოგება = | სახელი1 = | მოდული1 = | სახელი2 = | მოდული2 = | სახელი3 = | მოდული3 = | სახელი4 = | მოდული4 = | სახელი5 = | მოდული5 = | სახელი6 = | მოდული6 = | სახელი7 = | მოდული7 = | საიტი = | ხელმოწერა = | ხელმოწერის ზომა = | ხელმოწერა ალტ = | შენიშვნები = }} '''სიუზან ბიანკეტი''' - ({{დაბადების თარიღი|1889|2|24}} - {{გარდაცვალების თარიღი|1936|10|17}}) [[ფრანგები|ფრანგი]] კინომსახიობი. სიუზან ბიანკეტი პირველად ფილმში 1900-იანი წლების დასაწყისში გამოჩნდა და მალევე გახდა [[საფრანგეთი|საფრანგეთის]] ერთ-ერთი ყველაზე საყვარელი და პატივსაცემი მსახიობი. [[1927]] წელს მან მარია ანტუანეტას როლი შეასრულა [[აბელ განსი]]ს ეპიკურ ფილმში „ნაპოლეონი“. იგი ასევე თანამშრომლობდა უხმო კინოს ეპოქის მრავალ ცნობილ მოღვაწესთან, მათ შორის ანტონენ არტოსა და მომღერალ დამიასთან. სიუზან ბიანკეტი დაქორწინებული იყო მწერალსა და მსახიობ რენე ჟანზე ([[1887]]–[[1969]]), რომელიც სამხედრო კინემატოგრაფიული დაწესებულების დირექტორი იყო. ==სიუზან ბიანკეტის პრემია== [[1936]] წელს, 47 წლის ასაკში, სიუზან ბიანკეტი გარდაიცვალა. მომდევნო წელს მისმა მეუღლემ მისი ხსოვნის პატივსაცემად დააარსა ჯილდო, რომელიც ყოველწლიურად ყველაზე პერსპექტიულ ახალგაზრდა მსახიობ ქალს გადაეცემოდა. ეს პრემია პირველად 1937 წელს გადაეცა მსახიობ ჟიუნი ასტორს ([[1912]]–[[1967]]) ფილმ „[[ქალთა კლუბში]]“ შესრულებული როლისთვის. ჯილდო წარმოადგენს მედალიონს, რომელზეც სიუზან ბიანკეტის გამოსახულებაა ამოტვიფრული. დაარსების დღიდან სიუზან ბიანკეტის პრემია გადაეცა ფრანგული კინოს არაერთ მომავალ ვარსკვლავს, რომლებმაც შემდგომ როგორც ეროვნულ, ისე საერთაშორისო წარმატებას მიაღწიეს. მათ შორის არიან მიშლინ პრელი, სიმონ სინიორე, ანი ჟირარდო, ჟენევიევ ბიუჟო, ოდრი ტოტუ და იზაბელ აჯანი. [[კატეგორია:დაბადებული 1889]] [[კატეგორია:დაბადებული 24 თებერვალი]] [[კატეგორია:მსახიობები]] [[კატეგორია:ფრანგი მსახიობები]] 2o4hdcrhuvj07w6gc4d5r5jdvneerws 0 890655 5406362 2026-06-03T16:10:58Z მარიამ მაჭარაშვილი 164891 ახალი გვერდი: {{ინფოდაფა დასახლება}} '''პარალიმნი''' ({{lang-el|Παραλίμνι}}) — ქალაქი და პარალიმნი-დერინიას მუნიციპალიტეტის რაიონი [[კვიპროსი]]ს [[ფამაგუსტა]]ს ოლქში. [[2011]] წლის მონაცემებით, ქალაქის მოსახლეო... 5406362 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება}} '''პარალიმნი''' ({{lang-el|Παραλίμνι}}) — ქალაქი და პარალიმნი-დერინიას მუნიციპალიტეტის რაიონი [[კვიპროსი]]ს [[ფამაგუსტა]]ს ოლქში. [[2011]] წლის მონაცემებით, ქალაქის მოსახლეობა 15 000 ადამიანს შეადგენდა. [[1974]] წელს კვიპროსში [[თურქეთი]]ს შეჭრის შემდეგ, ქალაქის ზომა და სტატუსი საგრძნობლად გაიზარდა, რაც ძირითადად [[ჩრდილოეთი კვიპროსი|ჩრდილოეთ კვიპროსი]]დან ლტოლვილების გადმოსვლამ განაპირობა. პარალიმნი წარმოადგენს მთავარ საცხოვრებელ პუნქტს მათთვის, ვინც მეზობელი აია-ნაპასა და პროტარასის ტურისტულ სექტორებშია დასაქმებული. გარდა ამისა, იგი ფამაგუსტას ოლქის დროებითი ადმინისტრაციული ცენტრია. 16o0a54kx25osd4n3mvxhb3jyz7kkiy 5406365 5406362 2026-06-03T16:13:15Z მარიამ მაჭარაშვილი 164891 5406365 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება}} '''პარალიმნი''' ({{lang-el|Παραλίμνι}}) — ქალაქი და პარალიმნი-დერინიას მუნიციპალიტეტის რაიონი [[კვიპროსი]]ს [[ფამაგუსტა]]ს ოლქში. [[2011]] წლის მონაცემებით, ქალაქის მოსახლეობა 15 000 ადამიანს შეადგენდა. [[1974]] წელს კვიპროსში [[თურქეთი]]ს შეჭრის შემდეგ, ქალაქის ზომა და სტატუსი საგრძნობლად გაიზარდა, რაც ძირითადად [[ჩრდილოეთი კვიპროსი|ჩრდილოეთ კვიპროსი]]დან ლტოლვილების გადმოსვლამ განაპირობა. პარალიმნი წარმოადგენს მთავარ საცხოვრებელ პუნქტს მათთვის, ვინც მეზობელი აია-ნაპასა და პროტარასის ტურისტულ სექტორებშია დასაქმებული. გარდა ამისა, იგი ფამაგუსტას ოლქის დროებითი ადმინისტრაციული ცენტრია. ==მიმოხილვა== პარალიმნი მდებარეობს კვიპროსის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, დედაქალაქ [[ნიქოზია|ნიქოზი]]იდან აღმოსავლეთით, 110 კილომეტრის დაშორებით. ქალაქის თურქულ ოკუპაციამდე იგი ტრადიციულად ფამაგუსტას გარეუბნად ითვლებოდა, რომელიც მისგან ჩრდილოეთით სულ რაღაც 10 კილომეტრში მდებარეობს. ქალაქი გაშენებულია [[ხმელთაშუა ზღვა|ხმელთაშუა ზღვის]] სანაპიროსთან ახლოს, ზღვის დონიდან დაახლოებით 80 მეტრის სიმაღლეზე. პარალიმნი მდებარეობს კუნძულის ცენტრალური პლატოს, [[მესაორია]]ს, უკიდურეს სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, რის გამოც ქალაქის გარშემო ჩრდილოეთით ვაკეებია გადაჭიმული, ხოლო სამხრეთით სანაპირო ბორცვები იწყება. c2rahvz9ho18id7gvx9zn5wwkakgjmc 5406375 5406365 2026-06-03T16:18:27Z მარიამ მაჭარაშვილი 164891 5406375 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება}} '''პარალიმნი''' ({{lang-el|Παραλίμνι}}) — ქალაქი და პარალიმნი-დერინიას მუნიციპალიტეტის რაიონი [[კვიპროსი]]ს [[ფამაგუსტა]]ს ოლქში. [[2011]] წლის მონაცემებით, ქალაქის მოსახლეობა 15 000 ადამიანს შეადგენდა. [[1974]] წელს კვიპროსში [[თურქეთი]]ს შეჭრის შემდეგ, ქალაქის ზომა და სტატუსი საგრძნობლად გაიზარდა, რაც ძირითადად [[ჩრდილოეთი კვიპროსი|ჩრდილოეთ კვიპროსი]]დან ლტოლვილების გადმოსვლამ განაპირობა. პარალიმნი წარმოადგენს მთავარ საცხოვრებელ პუნქტს მათთვის, ვინც მეზობელი აია-ნაპასა და პროტარასის ტურისტულ სექტორებშია დასაქმებული. გარდა ამისა, იგი ფამაგუსტას ოლქის დროებითი ადმინისტრაციული ცენტრია. ==მიმოხილვა== პარალიმნი მდებარეობს კვიპროსის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, დედაქალაქ [[ნიქოზია|ნიქოზი]]იდან აღმოსავლეთით, 110 კილომეტრის დაშორებით. ქალაქის თურქულ ოკუპაციამდე იგი ტრადიციულად ფამაგუსტას გარეუბნად ითვლებოდა, რომელიც მისგან ჩრდილოეთით სულ რაღაც 10 კილომეტრში მდებარეობს. ქალაქი გაშენებულია [[ხმელთაშუა ზღვა|ხმელთაშუა ზღვის]] სანაპიროსთან ახლოს, ზღვის დონიდან დაახლოებით 80 მეტრის სიმაღლეზე. პარალიმნი მდებარეობს კუნძულის ცენტრალური პლატოს, [[მესაორია]]ს, უკიდურეს სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, რის გამოც ქალაქის გარშემო ჩრდილოეთით ვაკეებია გადაჭიმული, ხოლო სამხრეთით სანაპირო ბორცვები იწყება. ==ისტორია== სიტყვა „პარალიმნი“ ბერძნულია და „ტბის პირას“ ნიშნავს. ქალაქი არაღრმა ტბის ნაპირზეა გაშენებული, რომელიც ზამთარში წყლით ივსება (ერთადერთი წვიმის დროს) და წელიწადის ყველა სხვა დროს შრება. [[XX საუკუნე|XX საუკუნის]] დასაწყისში ტბის მთელი ფსკერი სასოფლო-სამეურნეო მიზნებისთვის იქნა გამოყენებული. პარალიმნი სადაც ახლაა ყოველთვის არ იყო იქ, თავდაპირველად ის დერინიასა და მის ამჟამინდელ ადგილს შორის მდებარე ბორცვზე იყო აშენებული. [[XV საუკუნე]]ში ის ხმელეთზე გადაიტანეს, რათა მეკობრეებმა არ შეემჩნიათ. ამბობენ, რომ პარალიმნიში პირველი დასახლებული ადამიანები [[1571]] წელს [[ოსმალეთის იმპერია|ოსმალეთი]]ს თურქების მიერ ახლომდებარე ქალაქ ფამაგუსტას დაპყრობის შემდეგ ჩავიდნენ. პირველ დასახლებას წმინდა დემეტრიუსი ერქვა და ეს ადგილი დღემდე მის სახელს ატარებს. [[1986]] წელს, რეფერენდუმის შემდეგ, ეს ტერიტორია მუნიციპალიტეტად გამოცხადდა პარალიმნის სახელით. მაისში მერისა და მუნიციპალური საბჭოს პირველი არჩევნები ჩატარდა, ნიკოს ვლიტისი პირველ მერად აირჩიეს და ამ თანამდებობაზე [[1986]] წლიდან [[2006]] წლამდე იმყოფებოდა. [[2006]] წლის დეკემბერში მან არჩევნები ანდრეას ევაგელოუსთან წააგო, რომელიც მერის თანამდებობას [[2011]] წლამდე იკავებდა. ქალაქი დემოკრატიული აქციის დასაყრდენია. არქიტექტურულად, პარალიმნი შეუმჩნეველია, რადგან თავდაპირველი სოფლიდან ძალიან ცოტა რამ არის შემორჩენილი. ქალაქის ცენტრის გარეთ, სახლების უმეტესობა პატარა მართკუთხა ბლოკებს წარმოადგენს, მათი მთავარი ღირსება მიმზიდველი ბაღებია, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც ხეები ყვავის. ახალგაზრდა თაობები, რომლებიც უფრო მაღალ ხელფასს იღებენ, უფრო მეტ თანხას ხარჯავენ ქალაქში უფრო თანამედროვე და მიმზიდველი სახლების მშენებლობაზე. პარალიმნის ქალაქის მოედანზე დიდი ეკლესია და მრავალი კაფე, ბარი და მაღაზიაა. მას შემდეგ, რაც ის სწრაფად გაიზარდა, კვიპროსის უდიდესმა სასურსათო საცალო ვაჭრობის კომპანიებმა, როგორიცაა Carrefour, იქ ფილიალები ააშენეს ან იქირავეს. ასევე ბევრი ადგილობრივი სუპერმარკეტია წარმოდგენილი. პარალიმნის მიმდებარე სოფლებს თუთიით მდიდარი წითელი ნიადაგი აქვს, რომელიც ცნობილია ძალიან ნოყიერი კარტოფილის წარმოებით. ის ასევე ცნობილია თავისი თვალწარმტაცი ქარის წისქვილებით, რომლებიც გამოიყენება მიწისქვეშა წყალშემკრები ფენებიდან წყლის მოსაზიდად მიმდებარე მიწების მოსარწყავად. ამ ქარის წისქვილების უმეტესობა ამჟამად მიტოვებულია, რადგან ისინი ელექტრო ან დიზელის ტუმბოებით შეიცვალა. ტურიზმის აღზევებამდე, პარალიმნის გარშემო არსებული მდიდარი სასოფლო-სამეურნეო მიწები მისი სიმდიდრის წყარო იყო და დღესაც დიდი მნიშვნელობისაა. ქალაქში ფუნქციონირებს საფეხბურთო გუნდი „ენოსის ნეონ პარალიმნი“ და კალათბურთის გუნდი „ენოსის ნეონ პარალიმნი“ BC. პარალიმნის ტბაში ბინადრობს კვიპროსული ბალახისებრი გველგესლა, რომელიც [[1960]]-იან წლებში გადაშენებულად გამოცხადდა, სანამ [[1994]] წელს ხელახლა არ აღმოაჩინეს.[2] შედეგად, ტბა საზოგადოებრივი ინტერესის ობიექტად (SCI) გამოცხადდა. ახლომდებარე ტურისტული კურორტი პროტარასი პარალიმნის ადმინისტრაციული იურისდიქციის ქვეშ მოექცა. fjs6h6bzs2eq0c01q2pcygt0orwkedu 5406377 5406375 2026-06-03T16:19:20Z მარიამ მაჭარაშვილი 164891 /* ისტორია */ 5406377 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება}} '''პარალიმნი''' ({{lang-el|Παραλίμνι}}) — ქალაქი და პარალიმნი-დერინიას მუნიციპალიტეტის რაიონი [[კვიპროსი]]ს [[ფამაგუსტა]]ს ოლქში. [[2011]] წლის მონაცემებით, ქალაქის მოსახლეობა 15 000 ადამიანს შეადგენდა. [[1974]] წელს კვიპროსში [[თურქეთი]]ს შეჭრის შემდეგ, ქალაქის ზომა და სტატუსი საგრძნობლად გაიზარდა, რაც ძირითადად [[ჩრდილოეთი კვიპროსი|ჩრდილოეთ კვიპროსი]]დან ლტოლვილების გადმოსვლამ განაპირობა. პარალიმნი წარმოადგენს მთავარ საცხოვრებელ პუნქტს მათთვის, ვინც მეზობელი აია-ნაპასა და პროტარასის ტურისტულ სექტორებშია დასაქმებული. გარდა ამისა, იგი ფამაგუსტას ოლქის დროებითი ადმინისტრაციული ცენტრია. ==მიმოხილვა== პარალიმნი მდებარეობს კვიპროსის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, დედაქალაქ [[ნიქოზია|ნიქოზი]]იდან აღმოსავლეთით, 110 კილომეტრის დაშორებით. ქალაქის თურქულ ოკუპაციამდე იგი ტრადიციულად ფამაგუსტას გარეუბნად ითვლებოდა, რომელიც მისგან ჩრდილოეთით სულ რაღაც 10 კილომეტრში მდებარეობს. ქალაქი გაშენებულია [[ხმელთაშუა ზღვა|ხმელთაშუა ზღვის]] სანაპიროსთან ახლოს, ზღვის დონიდან დაახლოებით 80 მეტრის სიმაღლეზე. პარალიმნი მდებარეობს კუნძულის ცენტრალური პლატოს, [[მესაორია]]ს, უკიდურეს სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, რის გამოც ქალაქის გარშემო ჩრდილოეთით ვაკეებია გადაჭიმული, ხოლო სამხრეთით სანაპირო ბორცვები იწყება. ==ისტორია== სიტყვა „პარალიმნი“ ბერძნულია და „ტბის პირას“ ნიშნავს. ქალაქი არაღრმა ტბის ნაპირზეა გაშენებული, რომელიც ზამთარში წყლით ივსება (ერთადერთი წვიმის დროს) და წელიწადის ყველა სხვა დროს შრება. [[XX საუკუნე|XX საუკუნის]] დასაწყისში ტბის მთელი ფსკერი სასოფლო-სამეურნეო მიზნებისთვის იქნა გამოყენებული. პარალიმნი სადაც ახლაა ყოველთვის არ იყო იქ, თავდაპირველად ის დერინიასა და მის ამჟამინდელ ადგილს შორის მდებარე ბორცვზე იყო აშენებული. [[XV საუკუნე]]ში ის ხმელეთზე გადაიტანეს, რათა მეკობრეებმა არ შეემჩნიათ. ამბობენ, რომ პარალიმნიში პირველი დასახლებული ადამიანები [[1571]] წელს [[ოსმალეთის იმპერია|ოსმალეთი]]ს თურქების მიერ ახლომდებარე ქალაქ ფამაგუსტას დაპყრობის შემდეგ ჩავიდნენ. პირველ დასახლებას წმინდა დემეტრიუსი ერქვა და ეს ადგილი დღემდე მის სახელს ატარებს. [[1986]] წელს, რეფერენდუმის შემდეგ, ეს ტერიტორია მუნიციპალიტეტად გამოცხადდა პარალიმნის სახელით. მაისში მერისა და მუნიციპალური საბჭოს პირველი არჩევნები ჩატარდა, ნიკოს ვლიტისი პირველ მერად აირჩიეს და ამ თანამდებობაზე [[1986]] წლიდან [[2006]] წლამდე იმყოფებოდა. [[2006]] წლის დეკემბერში მან არჩევნები ანდრეას ევაგელოუსთან წააგო, რომელიც მერის თანამდებობას [[2011]] წლამდე იკავებდა. ქალაქი დემოკრატიული აქციის დასაყრდენია. არქიტექტურულად, პარალიმნი შეუმჩნეველია, რადგან თავდაპირველი სოფლიდან ძალიან ცოტა რამ არის შემორჩენილი. ქალაქის ცენტრის გარეთ, სახლების უმეტესობა პატარა მართკუთხა ბლოკებს წარმოადგენს, მათი მთავარი ღირსება მიმზიდველი ბაღებია, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც ხეები ყვავის. ახალგაზრდა თაობები, რომლებიც უფრო მაღალ ხელფასს იღებენ, უფრო მეტ თანხას ხარჯავენ ქალაქში უფრო თანამედროვე და მიმზიდველი სახლების მშენებლობაზე. პარალიმნის ქალაქის მოედანზე დიდი ეკლესია და მრავალი კაფე, ბარი და მაღაზიაა. მას შემდეგ, რაც ის სწრაფად გაიზარდა, კვიპროსის უდიდესმა სასურსათო საცალო ვაჭრობის კომპანიებმა, როგორიცაა Carrefour, იქ ფილიალები ააშენეს ან იქირავეს. ასევე ბევრი ადგილობრივი სუპერმარკეტია წარმოდგენილი. პარალიმნის მიმდებარე სოფლებს თუთიით მდიდარი წითელი ნიადაგი აქვს, რომელიც ცნობილია ძალიან ნოყიერი კარტოფილის წარმოებით. ის ასევე ცნობილია თავისი თვალწარმტაცი ქარის წისქვილებით, რომლებიც გამოიყენება მიწისქვეშა წყალშემკრები ფენებიდან წყლის მოსაზიდად მიმდებარე მიწების მოსარწყავად. ამ ქარის წისქვილების უმეტესობა ამჟამად მიტოვებულია, რადგან ისინი ელექტრო ან დიზელის ტუმბოებით შეიცვალა. ტურიზმის აღზევებამდე, პარალიმნის გარშემო არსებული მდიდარი სასოფლო-სამეურნეო მიწები მისი სიმდიდრის წყარო იყო და დღესაც დიდი მნიშვნელობისაა. ქალაქში ფუნქციონირებს საფეხბურთო გუნდი „ენოსის ნეონ პარალიმნი“ და კალათბურთის გუნდი „ენოსის ნეონ პარალიმნი“ BC. პარალიმნის ტბაში ბინადრობს კვიპროსული ბალახისებრი გველგესლა, რომელიც [[1960]]-იან წლებში გადაშენებულად გამოცხადდა, სანამ [[1994]] წელს ხელახლა არ აღმოაჩინეს.<ref>Böhme, Wolfgang; Wiedl, Hansjoerg, 1994. ''Status and zoogeography of the herpetofauna of Cyprus, with taxonomic and natural history notes on selected species (genera Rana, Coluber, Natrix, Vipera)."Zoology in the Middle East"'' 10:31-52</ref> შედეგად, ტბა საზოგადოებრივი ინტერესის ობიექტად (SCI) გამოცხადდა. ახლომდებარე ტურისტული კურორტი პროტარასი პარალიმნის ადმინისტრაციული იურისდიქციის ქვეშ მოექცა. n1yn8s9uq17qb9l3lrd0sh0hmkf70ei 5406378 5406377 2026-06-03T16:20:07Z მარიამ მაჭარაშვილი 164891 5406378 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება}} '''პარალიმნი''' ({{lang-el|Παραλίμνι}}) — ქალაქი და პარალიმნი-დერინიას მუნიციპალიტეტის რაიონი [[კვიპროსი]]ს [[ფამაგუსტა]]ს ოლქში. [[2011]] წლის მონაცემებით, ქალაქის მოსახლეობა 15 000 ადამიანს შეადგენდა. [[1974]] წელს კვიპროსში [[თურქეთი]]ს შეჭრის შემდეგ, ქალაქის ზომა და სტატუსი საგრძნობლად გაიზარდა, რაც ძირითადად [[ჩრდილოეთი კვიპროსი|ჩრდილოეთ კვიპროსი]]დან ლტოლვილების გადმოსვლამ განაპირობა. პარალიმნი წარმოადგენს მთავარ საცხოვრებელ პუნქტს მათთვის, ვინც მეზობელი აია-ნაპასა და პროტარასის ტურისტულ სექტორებშია დასაქმებული. გარდა ამისა, იგი ფამაგუსტას ოლქის დროებითი ადმინისტრაციული ცენტრია. ==მიმოხილვა== პარალიმნი მდებარეობს კვიპროსის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, დედაქალაქ [[ნიქოზია|ნიქოზი]]იდან აღმოსავლეთით, 110 კილომეტრის დაშორებით. ქალაქის თურქულ ოკუპაციამდე იგი ტრადიციულად ფამაგუსტას გარეუბნად ითვლებოდა, რომელიც მისგან ჩრდილოეთით სულ რაღაც 10 კილომეტრში მდებარეობს. ქალაქი გაშენებულია [[ხმელთაშუა ზღვა|ხმელთაშუა ზღვის]] სანაპიროსთან ახლოს, ზღვის დონიდან დაახლოებით 80 მეტრის სიმაღლეზე. პარალიმნი მდებარეობს კუნძულის ცენტრალური პლატოს, [[მესაორია]]ს, უკიდურეს სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, რის გამოც ქალაქის გარშემო ჩრდილოეთით ვაკეებია გადაჭიმული, ხოლო სამხრეთით სანაპირო ბორცვები იწყება. ==ისტორია== სიტყვა „პარალიმნი“ ბერძნულია და „ტბის პირას“ ნიშნავს. ქალაქი არაღრმა ტბის ნაპირზეა გაშენებული, რომელიც ზამთარში წყლით ივსება (ერთადერთი წვიმის დროს) და წელიწადის ყველა სხვა დროს შრება. [[XX საუკუნე|XX საუკუნის]] დასაწყისში ტბის მთელი ფსკერი სასოფლო-სამეურნეო მიზნებისთვის იქნა გამოყენებული. პარალიმნი სადაც ახლაა ყოველთვის არ იყო იქ, თავდაპირველად ის დერინიასა და მის ამჟამინდელ ადგილს შორის მდებარე ბორცვზე იყო აშენებული. [[XV საუკუნე]]ში ის ხმელეთზე გადაიტანეს, რათა მეკობრეებმა არ შეემჩნიათ. ამბობენ, რომ პარალიმნიში პირველი დასახლებული ადამიანები [[1571]] წელს [[ოსმალეთის იმპერია|ოსმალეთი]]ს თურქების მიერ ახლომდებარე ქალაქ ფამაგუსტას დაპყრობის შემდეგ ჩავიდნენ. პირველ დასახლებას წმინდა დემეტრიუსი ერქვა და ეს ადგილი დღემდე მის სახელს ატარებს. [[1986]] წელს, რეფერენდუმის შემდეგ, ეს ტერიტორია მუნიციპალიტეტად გამოცხადდა პარალიმნის სახელით. მაისში მერისა და მუნიციპალური საბჭოს პირველი არჩევნები ჩატარდა, ნიკოს ვლიტისი პირველ მერად აირჩიეს და ამ თანამდებობაზე [[1986]] წლიდან [[2006]] წლამდე იმყოფებოდა. [[2006]] წლის დეკემბერში მან არჩევნები ანდრეას ევაგელოუსთან წააგო, რომელიც მერის თანამდებობას [[2011]] წლამდე იკავებდა. ქალაქი დემოკრატიული აქციის დასაყრდენია. არქიტექტურულად, პარალიმნი შეუმჩნეველია, რადგან თავდაპირველი სოფლიდან ძალიან ცოტა რამ არის შემორჩენილი. ქალაქის ცენტრის გარეთ, სახლების უმეტესობა პატარა მართკუთხა ბლოკებს წარმოადგენს, მათი მთავარი ღირსება მიმზიდველი ბაღებია, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც ხეები ყვავის. ახალგაზრდა თაობები, რომლებიც უფრო მაღალ ხელფასს იღებენ, უფრო მეტ თანხას ხარჯავენ ქალაქში უფრო თანამედროვე და მიმზიდველი სახლების მშენებლობაზე. პარალიმნის ქალაქის მოედანზე დიდი ეკლესია და მრავალი კაფე, ბარი და მაღაზიაა. მას შემდეგ, რაც ის სწრაფად გაიზარდა, კვიპროსის უდიდესმა სასურსათო საცალო ვაჭრობის კომპანიებმა, როგორიცაა Carrefour, იქ ფილიალები ააშენეს ან იქირავეს. ასევე ბევრი ადგილობრივი სუპერმარკეტია წარმოდგენილი. პარალიმნის მიმდებარე სოფლებს თუთიით მდიდარი წითელი ნიადაგი აქვს, რომელიც ცნობილია ძალიან ნოყიერი კარტოფილის წარმოებით. ის ასევე ცნობილია თავისი თვალწარმტაცი ქარის წისქვილებით, რომლებიც გამოიყენება მიწისქვეშა წყალშემკრები ფენებიდან წყლის მოსაზიდად მიმდებარე მიწების მოსარწყავად. ამ ქარის წისქვილების უმეტესობა ამჟამად მიტოვებულია, რადგან ისინი ელექტრო ან დიზელის ტუმბოებით შეიცვალა. ტურიზმის აღზევებამდე, პარალიმნის გარშემო არსებული მდიდარი სასოფლო-სამეურნეო მიწები მისი სიმდიდრის წყარო იყო და დღესაც დიდი მნიშვნელობისაა. ქალაქში ფუნქციონირებს საფეხბურთო გუნდი „ენოსის ნეონ პარალიმნი“ და კალათბურთის გუნდი „ენოსის ნეონ პარალიმნი“ BC. პარალიმნის ტბაში ბინადრობს კვიპროსული ბალახისებრი გველგესლა, რომელიც [[1960]]-იან წლებში გადაშენებულად გამოცხადდა, სანამ [[1994]] წელს ხელახლა არ აღმოაჩინეს.<ref>Böhme, Wolfgang; Wiedl, Hansjoerg, 1994. ''Status and zoogeography of the herpetofauna of Cyprus, with taxonomic and natural history notes on selected species (genera Rana, Coluber, Natrix, Vipera)."Zoology in the Middle East"'' 10:31-52</ref> შედეგად, ტბა საზოგადოებრივი ინტერესის ობიექტად (SCI) გამოცხადდა. ახლომდებარე ტურისტული კურორტი პროტარასი პარალიმნის ადმინისტრაციული იურისდიქციის ქვეშ მოექცა. ==კლიმატი== {{Weather box |location = Paralimni |metric first = yes |single line = yes |Jan high C = 16.0 |Feb high C = 16.1 |Mar high C = 18.7 |Apr high C = 22.2 |May high C = 26.8 |Jun high C = 30.8 |Jul high C = 33.1 |Aug high C = 33.3 |Sep high C = 31.2 |Oct high C = 27.7 |Nov high C = 21.7 |Dec high C = 17.3 |year high C = 24.6 |Jan mean C = 12.3 |Feb mean C = 12.0 |Mar mean C = 14.2 |Apr mean C = 17.4 |May mean C = 21.8 |Jun mean C = 25.7 |Jul mean C = 28.2 |Aug mean C = 28.5 |Sep mean C = 26.1 |Oct mean C = 22.8 |Nov mean C = 17.6 |Dec mean C = 13.7 |year mean C = 20.0 |Jan low C = 8.6 |Feb low C = 7.9 |Mar low C = 9.7 |Apr low C = 12.5 |May low C = 16.8 |Jun low C = 20.6 |Jul low C = 23.4 |Aug low C = 23.7 |Sep low C = 20.9 |Oct low C = 18.0 |Nov low C = 13.4 |Dec low C = 10.1 |year low C = 15.5 |Jan precipitation mm = 70.0 |Feb precipitation mm = 62.0 |Mar precipitation mm = 35.0 |Apr precipitation mm = 15.0 |May precipitation mm = 7.50 |Jun precipitation mm = 2.50 |Jul precipitation mm = 0.50 |Aug precipitation mm = 0.30 |Sep precipitation mm = 1.20 |Oct precipitation mm = 25.0 |Nov precipitation mm = 45.0 |Dec precipitation mm = 87.0 |year precipitation mm = 351.0 |Jan precipitation days = 8.2 |Feb precipitation days = 5.6 |Mar precipitation days = 4.7 |Apr precipitation days = 3.5 |May precipitation days = 1.2 |Jun precipitation days = 0.3 |Jul precipitation days = 0.1 |Aug precipitation days = 0.1 |Sep precipitation days = 0.6 |Oct precipitation days = 2.5 |Nov precipitation days = 4.9 |Dec precipitation days = 7.3 |year precipitation days = 38.9 |unit precipitation days = 1&nbsp;mm |source 1 = Meteorological Service (Cyprus)<ref>{{cite web |url=http://www.moa.gov.cy/moa/MS/MS.nsf/DMLclimet_reports_en/DMLclimet_reports_en?OpenDocument&Start=1&Count=1000&Expand=1 |title=Meteorological Service - Climatological and Meteorological Reports |access-date=2010-11-25 |archive-date=2010-06-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100621054634/http://www.moa.gov.cy/moa/ms/ms.nsf/DMLclimet_reports_en/DMLclimet_reports_en?OpenDocument&Start=1&Count=1000&Expand=1 |url-status=dead }}</ref> |date=December 2010}} 0jxt483rcarnvyqpdvhzy68yseq95og 5406382 5406378 2026-06-03T16:25:10Z მარიამ მაჭარაშვილი 164891 5406382 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება}} '''პარალიმნი''' ({{lang-el|Παραλίμνι}}) — ქალაქი და პარალიმნი-დერინიას მუნიციპალიტეტის რაიონი [[კვიპროსი]]ს [[ფამაგუსტა]]ს ოლქში. [[2011]] წლის მონაცემებით, ქალაქის მოსახლეობა 15 000 ადამიანს შეადგენდა. [[1974]] წელს კვიპროსში [[თურქეთი]]ს შეჭრის შემდეგ, ქალაქის ზომა და სტატუსი საგრძნობლად გაიზარდა, რაც ძირითადად [[ჩრდილოეთი კვიპროსი|ჩრდილოეთ კვიპროსი]]დან ლტოლვილების გადმოსვლამ განაპირობა. პარალიმნი წარმოადგენს მთავარ საცხოვრებელ პუნქტს მათთვის, ვინც მეზობელი აია-ნაპასა და პროტარასის ტურისტულ სექტორებშია დასაქმებული. გარდა ამისა, იგი ფამაგუსტას ოლქის დროებითი ადმინისტრაციული ცენტრია. ==მიმოხილვა== პარალიმნი მდებარეობს კვიპროსის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, დედაქალაქ [[ნიქოზია|ნიქოზი]]იდან აღმოსავლეთით, 110 კილომეტრის დაშორებით. ქალაქის თურქულ ოკუპაციამდე იგი ტრადიციულად ფამაგუსტას გარეუბნად ითვლებოდა, რომელიც მისგან ჩრდილოეთით სულ რაღაც 10 კილომეტრში მდებარეობს. ქალაქი გაშენებულია [[ხმელთაშუა ზღვა|ხმელთაშუა ზღვის]] სანაპიროსთან ახლოს, ზღვის დონიდან დაახლოებით 80 მეტრის სიმაღლეზე. პარალიმნი მდებარეობს კუნძულის ცენტრალური პლატოს, [[მესაორია]]ს, უკიდურეს სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, რის გამოც ქალაქის გარშემო ჩრდილოეთით ვაკეებია გადაჭიმული, ხოლო სამხრეთით სანაპირო ბორცვები იწყება. ==ისტორია== სიტყვა „პარალიმნი“ ბერძნულია და „ტბის პირას“ ნიშნავს. ქალაქი არაღრმა ტბის ნაპირზეა გაშენებული, რომელიც ზამთარში წყლით ივსება (ერთადერთი წვიმის დროს) და წელიწადის ყველა სხვა დროს შრება. [[XX საუკუნე|XX საუკუნის]] დასაწყისში ტბის მთელი ფსკერი სასოფლო-სამეურნეო მიზნებისთვის იქნა გამოყენებული. პარალიმნი სადაც ახლაა ყოველთვის არ იყო იქ, თავდაპირველად ის დერინიასა და მის ამჟამინდელ ადგილს შორის მდებარე ბორცვზე იყო აშენებული. [[XV საუკუნე]]ში ის ხმელეთზე გადაიტანეს, რათა მეკობრეებმა არ შეემჩნიათ. ამბობენ, რომ პარალიმნიში პირველი დასახლებული ადამიანები [[1571]] წელს [[ოსმალეთის იმპერია|ოსმალეთი]]ს თურქების მიერ ახლომდებარე ქალაქ ფამაგუსტას დაპყრობის შემდეგ ჩავიდნენ. პირველ დასახლებას წმინდა დემეტრიუსი ერქვა და ეს ადგილი დღემდე მის სახელს ატარებს. [[1986]] წელს, რეფერენდუმის შემდეგ, ეს ტერიტორია მუნიციპალიტეტად გამოცხადდა პარალიმნის სახელით. მაისში მერისა და მუნიციპალური საბჭოს პირველი არჩევნები ჩატარდა, ნიკოს ვლიტისი პირველ მერად აირჩიეს და ამ თანამდებობაზე [[1986]] წლიდან [[2006]] წლამდე იმყოფებოდა. [[2006]] წლის დეკემბერში მან არჩევნები ანდრეას ევაგელოუსთან წააგო, რომელიც მერის თანამდებობას [[2011]] წლამდე იკავებდა. ქალაქი დემოკრატიული აქციის დასაყრდენია. არქიტექტურულად, პარალიმნი შეუმჩნეველია, რადგან თავდაპირველი სოფლიდან ძალიან ცოტა რამ არის შემორჩენილი. ქალაქის ცენტრის გარეთ, სახლების უმეტესობა პატარა მართკუთხა ბლოკებს წარმოადგენს, მათი მთავარი ღირსება მიმზიდველი ბაღებია, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც ხეები ყვავის. ახალგაზრდა თაობები, რომლებიც უფრო მაღალ ხელფასს იღებენ, უფრო მეტ თანხას ხარჯავენ ქალაქში უფრო თანამედროვე და მიმზიდველი სახლების მშენებლობაზე. პარალიმნის ქალაქის მოედანზე დიდი ეკლესია და მრავალი კაფე, ბარი და მაღაზიაა. მას შემდეგ, რაც ის სწრაფად გაიზარდა, კვიპროსის უდიდესმა სასურსათო საცალო ვაჭრობის კომპანიებმა, როგორიცაა Carrefour, იქ ფილიალები ააშენეს ან იქირავეს. ასევე ბევრი ადგილობრივი სუპერმარკეტია წარმოდგენილი. პარალიმნის მიმდებარე სოფლებს თუთიით მდიდარი წითელი ნიადაგი აქვს, რომელიც ცნობილია ძალიან ნოყიერი კარტოფილის წარმოებით. ის ასევე ცნობილია თავისი თვალწარმტაცი ქარის წისქვილებით, რომლებიც გამოიყენება მიწისქვეშა წყალშემკრები ფენებიდან წყლის მოსაზიდად მიმდებარე მიწების მოსარწყავად. ამ ქარის წისქვილების უმეტესობა ამჟამად მიტოვებულია, რადგან ისინი ელექტრო ან დიზელის ტუმბოებით შეიცვალა. ტურიზმის აღზევებამდე, პარალიმნის გარშემო არსებული მდიდარი სასოფლო-სამეურნეო მიწები მისი სიმდიდრის წყარო იყო და დღესაც დიდი მნიშვნელობისაა. ქალაქში ფუნქციონირებს საფეხბურთო გუნდი „ენოსის ნეონ პარალიმნი“ და კალათბურთის გუნდი „ენოსის ნეონ პარალიმნი“ BC. პარალიმნის ტბაში ბინადრობს კვიპროსული ბალახისებრი გველგესლა, რომელიც [[1960]]-იან წლებში გადაშენებულად გამოცხადდა, სანამ [[1994]] წელს ხელახლა არ აღმოაჩინეს.<ref>Böhme, Wolfgang; Wiedl, Hansjoerg, 1994. ''Status and zoogeography of the herpetofauna of Cyprus, with taxonomic and natural history notes on selected species (genera Rana, Coluber, Natrix, Vipera)."Zoology in the Middle East"'' 10:31-52</ref> შედეგად, ტბა საზოგადოებრივი ინტერესის ობიექტად (SCI) გამოცხადდა. ახლომდებარე ტურისტული კურორტი პროტარასი პარალიმნის ადმინისტრაციული იურისდიქციის ქვეშ მოექცა. ==კლიმატი== {{Weather box |location = Paralimni |metric first = yes |single line = yes |Jan high C = 16.0 |Feb high C = 16.1 |Mar high C = 18.7 |Apr high C = 22.2 |May high C = 26.8 |Jun high C = 30.8 |Jul high C = 33.1 |Aug high C = 33.3 |Sep high C = 31.2 |Oct high C = 27.7 |Nov high C = 21.7 |Dec high C = 17.3 |year high C = 24.6 |Jan mean C = 12.3 |Feb mean C = 12.0 |Mar mean C = 14.2 |Apr mean C = 17.4 |May mean C = 21.8 |Jun mean C = 25.7 |Jul mean C = 28.2 |Aug mean C = 28.5 |Sep mean C = 26.1 |Oct mean C = 22.8 |Nov mean C = 17.6 |Dec mean C = 13.7 |year mean C = 20.0 |Jan low C = 8.6 |Feb low C = 7.9 |Mar low C = 9.7 |Apr low C = 12.5 |May low C = 16.8 |Jun low C = 20.6 |Jul low C = 23.4 |Aug low C = 23.7 |Sep low C = 20.9 |Oct low C = 18.0 |Nov low C = 13.4 |Dec low C = 10.1 |year low C = 15.5 |Jan precipitation mm = 70.0 |Feb precipitation mm = 62.0 |Mar precipitation mm = 35.0 |Apr precipitation mm = 15.0 |May precipitation mm = 7.50 |Jun precipitation mm = 2.50 |Jul precipitation mm = 0.50 |Aug precipitation mm = 0.30 |Sep precipitation mm = 1.20 |Oct precipitation mm = 25.0 |Nov precipitation mm = 45.0 |Dec precipitation mm = 87.0 |year precipitation mm = 351.0 |Jan precipitation days = 8.2 |Feb precipitation days = 5.6 |Mar precipitation days = 4.7 |Apr precipitation days = 3.5 |May precipitation days = 1.2 |Jun precipitation days = 0.3 |Jul precipitation days = 0.1 |Aug precipitation days = 0.1 |Sep precipitation days = 0.6 |Oct precipitation days = 2.5 |Nov precipitation days = 4.9 |Dec precipitation days = 7.3 |year precipitation days = 38.9 |unit precipitation days = 1&nbsp;mm |source 1 = Meteorological Service (Cyprus)<ref>{{cite web |url=http://www.moa.gov.cy/moa/MS/MS.nsf/DMLclimet_reports_en/DMLclimet_reports_en?OpenDocument&Start=1&Count=1000&Expand=1 |title=Meteorological Service - Climatological and Meteorological Reports |access-date=2010-11-25 |archive-date=2010-06-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100621054634/http://www.moa.gov.cy/moa/ms/ms.nsf/DMLclimet_reports_en/DMLclimet_reports_en?OpenDocument&Start=1&Count=1000&Expand=1 |url-status=dead }}</ref> |date=December 2010}} ==გალერეა== <gallery perrow="8"> File:Protaras beach at Paralimni in the Republic of Cyprus.jpg|პროტარასის სანაპირო ზაფხულში File:Modern new pedestrian seaside road next to Protaras beach in Paralimni.jpg|ხის საფეხმავლო გზა სანაპიროს გასწვრივ File:Cosmopolitan Protaras beach in Paralimni Republic of Cyprus.jpg|სანაპიროს გვერდით მდებარე პრომენადია File:Glamorous cafeteria in Protaras seaside city Paralimni Republic of Cyprus.jpg|კაფე სანაპიროს ხედით File:Motorbikes rent shop in Protaras Paralimni seaside paradise city Republic of Cyprus.jpg|მოტოციკლების გაქირავების მაღაზია File:25 24 plaz v Protaras - Fig Tree Bay.JPG|ლეღვის ხის ყურე File:Holdiay destination Protaras Paralimni road in Republic of Cyprus.jpg|პროტარასის ტიპიური გზა File:Beds of Sirena bay beach in Protaras Paralimni Republic of Cyprus.jpg|სირენა ბეის სანაპირო File:Sirena bay beach in Protaras Paralimni Republic of Cyprus 8.jpg|სირენა ბეის სანაპირო File:Sirena bay beach tavern and lounge bar in Protaras Paralimni Republic of Cyprus.jpg|ტავერნა სირენა ბეიში File:Paralimni-st-varvara-church.JPG|წმინდა ბარბარეს ეკლესია File:Protaras-agios-ilias.JPG|წმინდა ელიას ეკლესია File:FamagustaDistrict 01-2017 img03 Paralimni StDemetrius Church.jpg|წმინდა დემეტრიუსის ეკლესია File:FamagustaDistrict 01-2017 img01 Paralimni StGeorge Old Church.jpg|წმინდა გიორგის ძველი ეკლესია File:Protaras_road_by_night_Paralimni_Republic_of_Cyprus.jpg|პროტარასის ქუჩა ღამით File:Protaras blue lagoon.JPG|ბაღები პროტარასში File:Pernera-agia-triada-church.JPG|წმინდა ტრიადას ეკლესია File:Filippou, Paralimni 5295, Cyprus - panoramio (6).jpg|ხედი ზღვიდან File:Paralimni EL.jpg|პარალიმნის მუნიციპალური ტერიტორია და საგზაო ქსელი File:FamagustaDistrict 01-2017 img02 Paralimni StGeorge Metropolitan Church.jpg|წმინდა გიორგის ტაძარი პარალიმნიში File:Старый и новый кафедральные соборы в Паралимни.jpg|პარალიმნის ძველი და ახალი საკათედრო ტაძარი File:FamagustaDistrict 01-2017 img10 Cape Greco.jpg|კონცხი გრეკო პარალიმნის თემის ტერიტორიაზე </gallery> qnli83xx2xgsdzfqdynxus8oiijxv0w 5406383 5406382 2026-06-03T16:26:42Z მარიამ მაჭარაშვილი 164891 5406383 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება}} '''პარალიმნი''' ({{lang-el|Παραλίμνι}}) — ქალაქი და პარალიმნი-დერინიას მუნიციპალიტეტის რაიონი [[კვიპროსი]]ს [[ფამაგუსტა]]ს ოლქში. [[2011]] წლის მონაცემებით, ქალაქის მოსახლეობა 15 000 ადამიანს შეადგენდა. [[1974]] წელს კვიპროსში [[თურქეთი]]ს შეჭრის შემდეგ, ქალაქის ზომა და სტატუსი საგრძნობლად გაიზარდა, რაც ძირითადად [[ჩრდილოეთი კვიპროსი|ჩრდილოეთ კვიპროსი]]დან ლტოლვილების გადმოსვლამ განაპირობა. პარალიმნი წარმოადგენს მთავარ საცხოვრებელ პუნქტს მათთვის, ვინც მეზობელი აია-ნაპასა და პროტარასის ტურისტულ სექტორებშია დასაქმებული. გარდა ამისა, იგი ფამაგუსტას ოლქის დროებითი ადმინისტრაციული ცენტრია. ==მიმოხილვა== პარალიმნი მდებარეობს კვიპროსის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, დედაქალაქ [[ნიქოზია|ნიქოზი]]იდან აღმოსავლეთით, 110 კილომეტრის დაშორებით. ქალაქის თურქულ ოკუპაციამდე იგი ტრადიციულად ფამაგუსტას გარეუბნად ითვლებოდა, რომელიც მისგან ჩრდილოეთით სულ რაღაც 10 კილომეტრში მდებარეობს. ქალაქი გაშენებულია [[ხმელთაშუა ზღვა|ხმელთაშუა ზღვის]] სანაპიროსთან ახლოს, ზღვის დონიდან დაახლოებით 80 მეტრის სიმაღლეზე. პარალიმნი მდებარეობს კუნძულის ცენტრალური პლატოს, [[მესაორია]]ს, უკიდურეს სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, რის გამოც ქალაქის გარშემო ჩრდილოეთით ვაკეებია გადაჭიმული, ხოლო სამხრეთით სანაპირო ბორცვები იწყება. ==ისტორია== სიტყვა „პარალიმნი“ ბერძნულია და „ტბის პირას“ ნიშნავს. ქალაქი არაღრმა ტბის ნაპირზეა გაშენებული, რომელიც ზამთარში წყლით ივსება (ერთადერთი წვიმის დროს) და წელიწადის ყველა სხვა დროს შრება. [[XX საუკუნე|XX საუკუნის]] დასაწყისში ტბის მთელი ფსკერი სასოფლო-სამეურნეო მიზნებისთვის იქნა გამოყენებული. პარალიმნი სადაც ახლაა ყოველთვის არ იყო იქ, თავდაპირველად ის დერინიასა და მის ამჟამინდელ ადგილს შორის მდებარე ბორცვზე იყო აშენებული. [[XV საუკუნე]]ში ის ხმელეთზე გადაიტანეს, რათა მეკობრეებმა არ შეემჩნიათ. ამბობენ, რომ პარალიმნიში პირველი დასახლებული ადამიანები [[1571]] წელს [[ოსმალეთის იმპერია|ოსმალეთი]]ს თურქების მიერ ახლომდებარე ქალაქ ფამაგუსტას დაპყრობის შემდეგ ჩავიდნენ. პირველ დასახლებას წმინდა დემეტრიუსი ერქვა და ეს ადგილი დღემდე მის სახელს ატარებს. [[1986]] წელს, რეფერენდუმის შემდეგ, ეს ტერიტორია მუნიციპალიტეტად გამოცხადდა პარალიმნის სახელით. მაისში მერისა და მუნიციპალური საბჭოს პირველი არჩევნები ჩატარდა, ნიკოს ვლიტისი პირველ მერად აირჩიეს და ამ თანამდებობაზე [[1986]] წლიდან [[2006]] წლამდე იმყოფებოდა. [[2006]] წლის დეკემბერში მან არჩევნები ანდრეას ევაგელოუსთან წააგო, რომელიც მერის თანამდებობას [[2011]] წლამდე იკავებდა. ქალაქი დემოკრატიული აქციის დასაყრდენია. არქიტექტურულად, პარალიმნი შეუმჩნეველია, რადგან თავდაპირველი სოფლიდან ძალიან ცოტა რამ არის შემორჩენილი. ქალაქის ცენტრის გარეთ, სახლების უმეტესობა პატარა მართკუთხა ბლოკებს წარმოადგენს, მათი მთავარი ღირსება მიმზიდველი ბაღებია, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც ხეები ყვავის. ახალგაზრდა თაობები, რომლებიც უფრო მაღალ ხელფასს იღებენ, უფრო მეტ თანხას ხარჯავენ ქალაქში უფრო თანამედროვე და მიმზიდველი სახლების მშენებლობაზე. პარალიმნის ქალაქის მოედანზე დიდი ეკლესია და მრავალი კაფე, ბარი და მაღაზიაა. მას შემდეგ, რაც ის სწრაფად გაიზარდა, კვიპროსის უდიდესმა სასურსათო საცალო ვაჭრობის კომპანიებმა, როგორიცაა Carrefour, იქ ფილიალები ააშენეს ან იქირავეს. ასევე ბევრი ადგილობრივი სუპერმარკეტია წარმოდგენილი. პარალიმნის მიმდებარე სოფლებს თუთიით მდიდარი წითელი ნიადაგი აქვს, რომელიც ცნობილია ძალიან ნოყიერი კარტოფილის წარმოებით. ის ასევე ცნობილია თავისი თვალწარმტაცი ქარის წისქვილებით, რომლებიც გამოიყენება მიწისქვეშა წყალშემკრები ფენებიდან წყლის მოსაზიდად მიმდებარე მიწების მოსარწყავად. ამ ქარის წისქვილების უმეტესობა ამჟამად მიტოვებულია, რადგან ისინი ელექტრო ან დიზელის ტუმბოებით შეიცვალა. ტურიზმის აღზევებამდე, პარალიმნის გარშემო არსებული მდიდარი სასოფლო-სამეურნეო მიწები მისი სიმდიდრის წყარო იყო და დღესაც დიდი მნიშვნელობისაა. ქალაქში ფუნქციონირებს საფეხბურთო გუნდი „ენოსის ნეონ პარალიმნი“ და კალათბურთის გუნდი „ენოსის ნეონ პარალიმნი“ BC. პარალიმნის ტბაში ბინადრობს კვიპროსული ბალახისებრი გველგესლა, რომელიც [[1960]]-იან წლებში გადაშენებულად გამოცხადდა, სანამ [[1994]] წელს ხელახლა არ აღმოაჩინეს.<ref>Böhme, Wolfgang; Wiedl, Hansjoerg, 1994. ''Status and zoogeography of the herpetofauna of Cyprus, with taxonomic and natural history notes on selected species (genera Rana, Coluber, Natrix, Vipera)."Zoology in the Middle East"'' 10:31-52</ref> შედეგად, ტბა საზოგადოებრივი ინტერესის ობიექტად (SCI) გამოცხადდა. ახლომდებარე ტურისტული კურორტი პროტარასი პარალიმნის ადმინისტრაციული იურისდიქციის ქვეშ მოექცა. ==კლიმატი== {{Weather box |location = Paralimni |metric first = yes |single line = yes |Jan high C = 16.0 |Feb high C = 16.1 |Mar high C = 18.7 |Apr high C = 22.2 |May high C = 26.8 |Jun high C = 30.8 |Jul high C = 33.1 |Aug high C = 33.3 |Sep high C = 31.2 |Oct high C = 27.7 |Nov high C = 21.7 |Dec high C = 17.3 |year high C = 24.6 |Jan mean C = 12.3 |Feb mean C = 12.0 |Mar mean C = 14.2 |Apr mean C = 17.4 |May mean C = 21.8 |Jun mean C = 25.7 |Jul mean C = 28.2 |Aug mean C = 28.5 |Sep mean C = 26.1 |Oct mean C = 22.8 |Nov mean C = 17.6 |Dec mean C = 13.7 |year mean C = 20.0 |Jan low C = 8.6 |Feb low C = 7.9 |Mar low C = 9.7 |Apr low C = 12.5 |May low C = 16.8 |Jun low C = 20.6 |Jul low C = 23.4 |Aug low C = 23.7 |Sep low C = 20.9 |Oct low C = 18.0 |Nov low C = 13.4 |Dec low C = 10.1 |year low C = 15.5 |Jan precipitation mm = 70.0 |Feb precipitation mm = 62.0 |Mar precipitation mm = 35.0 |Apr precipitation mm = 15.0 |May precipitation mm = 7.50 |Jun precipitation mm = 2.50 |Jul precipitation mm = 0.50 |Aug precipitation mm = 0.30 |Sep precipitation mm = 1.20 |Oct precipitation mm = 25.0 |Nov precipitation mm = 45.0 |Dec precipitation mm = 87.0 |year precipitation mm = 351.0 |Jan precipitation days = 8.2 |Feb precipitation days = 5.6 |Mar precipitation days = 4.7 |Apr precipitation days = 3.5 |May precipitation days = 1.2 |Jun precipitation days = 0.3 |Jul precipitation days = 0.1 |Aug precipitation days = 0.1 |Sep precipitation days = 0.6 |Oct precipitation days = 2.5 |Nov precipitation days = 4.9 |Dec precipitation days = 7.3 |year precipitation days = 38.9 |unit precipitation days = 1&nbsp;mm |source 1 = Meteorological Service (Cyprus)<ref>{{cite web |url=http://www.moa.gov.cy/moa/MS/MS.nsf/DMLclimet_reports_en/DMLclimet_reports_en?OpenDocument&Start=1&Count=1000&Expand=1 |title=Meteorological Service - Climatological and Meteorological Reports |access-date=2010-11-25 |archive-date=2010-06-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100621054634/http://www.moa.gov.cy/moa/ms/ms.nsf/DMLclimet_reports_en/DMLclimet_reports_en?OpenDocument&Start=1&Count=1000&Expand=1 |url-status=dead }}</ref> |date=December 2010}} ==გალერეა== <gallery perrow="8"> File:Protaras beach at Paralimni in the Republic of Cyprus.jpg|პროტარასის სანაპირო ზაფხულში File:Modern new pedestrian seaside road next to Protaras beach in Paralimni.jpg|ხის საფეხმავლო გზა სანაპიროს გასწვრივ File:Cosmopolitan Protaras beach in Paralimni Republic of Cyprus.jpg|სანაპიროს გვერდით მდებარე პრომენადია File:Glamorous cafeteria in Protaras seaside city Paralimni Republic of Cyprus.jpg|კაფე სანაპიროს ხედით File:Motorbikes rent shop in Protaras Paralimni seaside paradise city Republic of Cyprus.jpg|მოტოციკლების გაქირავების მაღაზია File:25 24 plaz v Protaras - Fig Tree Bay.JPG|ლეღვის ხის ყურე File:Holdiay destination Protaras Paralimni road in Republic of Cyprus.jpg|პროტარასის ტიპიური გზა File:Beds of Sirena bay beach in Protaras Paralimni Republic of Cyprus.jpg|სირენა ბეის სანაპირო File:Sirena bay beach in Protaras Paralimni Republic of Cyprus 8.jpg|სირენა ბეის სანაპირო File:Sirena bay beach tavern and lounge bar in Protaras Paralimni Republic of Cyprus.jpg|ტავერნა სირენა ბეიში File:Paralimni-st-varvara-church.JPG|წმინდა ბარბარეს ეკლესია File:Protaras-agios-ilias.JPG|წმინდა ელიას ეკლესია File:FamagustaDistrict 01-2017 img03 Paralimni StDemetrius Church.jpg|წმინდა დემეტრიუსის ეკლესია File:FamagustaDistrict 01-2017 img01 Paralimni StGeorge Old Church.jpg|წმინდა გიორგის ძველი ეკლესია File:Protaras_road_by_night_Paralimni_Republic_of_Cyprus.jpg|პროტარასის ქუჩა ღამით File:Protaras blue lagoon.JPG|ბაღები პროტარასში File:Pernera-agia-triada-church.JPG|წმინდა ტრიადას ეკლესია File:Filippou, Paralimni 5295, Cyprus - panoramio (6).jpg|ხედი ზღვიდან File:Paralimni EL.jpg|პარალიმნის მუნიციპალური ტერიტორია და საგზაო ქსელი File:FamagustaDistrict 01-2017 img02 Paralimni StGeorge Metropolitan Church.jpg|წმინდა გიორგის ტაძარი პარალიმნიში File:Старый и новый кафедральные соборы в Паралимни.jpg|პარალიმნის ძველი და ახალი საკათედრო ტაძარი File:FamagustaDistrict 01-2017 img10 Cape Greco.jpg|კონცხი გრეკო პარალიმნის თემის ტერიტორიაზე </gallery> ==რესურსები ინტერნეტში== * [http://www.paralimni.org.cy/ Paralimni Official Municipality] * [https://web.archive.org/web/20130920005150/http://www.vcity.name/protaras/#0505 Virtual Tour of Protaras] rp3bd3l4gvdokanhwxkhg0p7vxn7u0r 5406385 5406383 2026-06-03T16:28:36Z მარიამ მაჭარაშვილი 164891 5406385 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება}} '''პარალიმნი''' ({{lang-el|Παραλίμνι}}) — ქალაქი და პარალიმნი-დერინიას მუნიციპალიტეტის რაიონი [[კვიპროსი]]ს [[ფამაგუსტა]]ს ოლქში. [[2011]] წლის მონაცემებით, ქალაქის მოსახლეობა 15 000 ადამიანს შეადგენდა. [[1974]] წელს კვიპროსში [[თურქეთი]]ს შეჭრის შემდეგ, ქალაქის ზომა და სტატუსი საგრძნობლად გაიზარდა, რაც ძირითადად [[ჩრდილოეთი კვიპროსი|ჩრდილოეთ კვიპროსი]]დან ლტოლვილების გადმოსვლამ განაპირობა. პარალიმნი წარმოადგენს მთავარ საცხოვრებელ პუნქტს მათთვის, ვინც მეზობელი აია-ნაპასა და პროტარასის ტურისტულ სექტორებშია დასაქმებული. გარდა ამისა, იგი ფამაგუსტას ოლქის დროებითი ადმინისტრაციული ცენტრია. ==მიმოხილვა== პარალიმნი მდებარეობს კვიპროსის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, დედაქალაქ [[ნიქოზია|ნიქოზი]]იდან აღმოსავლეთით, 110 კილომეტრის დაშორებით. ქალაქის თურქულ ოკუპაციამდე იგი ტრადიციულად ფამაგუსტას გარეუბნად ითვლებოდა, რომელიც მისგან ჩრდილოეთით სულ რაღაც 10 კილომეტრში მდებარეობს. ქალაქი გაშენებულია [[ხმელთაშუა ზღვა|ხმელთაშუა ზღვის]] სანაპიროსთან ახლოს, ზღვის დონიდან დაახლოებით 80 მეტრის სიმაღლეზე. პარალიმნი მდებარეობს კუნძულის ცენტრალური პლატოს, [[მესაორია]]ს, უკიდურეს სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, რის გამოც ქალაქის გარშემო ჩრდილოეთით ვაკეებია გადაჭიმული, ხოლო სამხრეთით სანაპირო ბორცვები იწყება. ==ისტორია== სიტყვა „პარალიმნი“ ბერძნულია და „ტბის პირას“ ნიშნავს. ქალაქი არაღრმა ტბის ნაპირზეა გაშენებული, რომელიც ზამთარში წყლით ივსება (ერთადერთი წვიმის დროს) და წელიწადის ყველა სხვა დროს შრება. [[XX საუკუნე|XX საუკუნის]] დასაწყისში ტბის მთელი ფსკერი სასოფლო-სამეურნეო მიზნებისთვის იქნა გამოყენებული. პარალიმნი სადაც ახლაა ყოველთვის არ იყო იქ, თავდაპირველად ის დერინიასა და მის ამჟამინდელ ადგილს შორის მდებარე ბორცვზე იყო აშენებული. [[XV საუკუნე]]ში ის ხმელეთზე გადაიტანეს, რათა მეკობრეებმა არ შეემჩნიათ. ამბობენ, რომ პარალიმნიში პირველი დასახლებული ადამიანები [[1571]] წელს [[ოსმალეთის იმპერია|ოსმალეთი]]ს თურქების მიერ ახლომდებარე ქალაქ ფამაგუსტას დაპყრობის შემდეგ ჩავიდნენ. პირველ დასახლებას წმინდა დემეტრიუსი ერქვა და ეს ადგილი დღემდე მის სახელს ატარებს. [[1986]] წელს, რეფერენდუმის შემდეგ, ეს ტერიტორია მუნიციპალიტეტად გამოცხადდა პარალიმნის სახელით. მაისში მერისა და მუნიციპალური საბჭოს პირველი არჩევნები ჩატარდა, ნიკოს ვლიტისი პირველ მერად აირჩიეს და ამ თანამდებობაზე [[1986]] წლიდან [[2006]] წლამდე იმყოფებოდა. [[2006]] წლის დეკემბერში მან არჩევნები ანდრეას ევაგელოუსთან წააგო, რომელიც მერის თანამდებობას [[2011]] წლამდე იკავებდა. ქალაქი დემოკრატიული აქციის დასაყრდენია. არქიტექტურულად, პარალიმნი შეუმჩნეველია, რადგან თავდაპირველი სოფლიდან ძალიან ცოტა რამ არის შემორჩენილი. ქალაქის ცენტრის გარეთ, სახლების უმეტესობა პატარა მართკუთხა ბლოკებს წარმოადგენს, მათი მთავარი ღირსება მიმზიდველი ბაღებია, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც ხეები ყვავის. ახალგაზრდა თაობები, რომლებიც უფრო მაღალ ხელფასს იღებენ, უფრო მეტ თანხას ხარჯავენ ქალაქში უფრო თანამედროვე და მიმზიდველი სახლების მშენებლობაზე. პარალიმნის ქალაქის მოედანზე დიდი ეკლესია და მრავალი კაფე, ბარი და მაღაზიაა. მას შემდეგ, რაც ის სწრაფად გაიზარდა, კვიპროსის უდიდესმა სასურსათო საცალო ვაჭრობის კომპანიებმა, როგორიცაა Carrefour, იქ ფილიალები ააშენეს ან იქირავეს. ასევე ბევრი ადგილობრივი სუპერმარკეტია წარმოდგენილი. პარალიმნის მიმდებარე სოფლებს თუთიით მდიდარი წითელი ნიადაგი აქვს, რომელიც ცნობილია ძალიან ნოყიერი კარტოფილის წარმოებით. ის ასევე ცნობილია თავისი თვალწარმტაცი ქარის წისქვილებით, რომლებიც გამოიყენება მიწისქვეშა წყალშემკრები ფენებიდან წყლის მოსაზიდად მიმდებარე მიწების მოსარწყავად. ამ ქარის წისქვილების უმეტესობა ამჟამად მიტოვებულია, რადგან ისინი ელექტრო ან დიზელის ტუმბოებით შეიცვალა. ტურიზმის აღზევებამდე, პარალიმნის გარშემო არსებული მდიდარი სასოფლო-სამეურნეო მიწები მისი სიმდიდრის წყარო იყო და დღესაც დიდი მნიშვნელობისაა. ქალაქში ფუნქციონირებს საფეხბურთო გუნდი „ენოსის ნეონ პარალიმნი“ და კალათბურთის გუნდი „ენოსის ნეონ პარალიმნი“ BC. პარალიმნის ტბაში ბინადრობს კვიპროსული ბალახისებრი გველგესლა, რომელიც [[1960]]-იან წლებში გადაშენებულად გამოცხადდა, სანამ [[1994]] წელს ხელახლა არ აღმოაჩინეს.<ref>Böhme, Wolfgang; Wiedl, Hansjoerg, 1994. ''Status and zoogeography of the herpetofauna of Cyprus, with taxonomic and natural history notes on selected species (genera Rana, Coluber, Natrix, Vipera)."Zoology in the Middle East"'' 10:31-52</ref> შედეგად, ტბა საზოგადოებრივი ინტერესის ობიექტად (SCI) გამოცხადდა. ახლომდებარე ტურისტული კურორტი პროტარასი პარალიმნის ადმინისტრაციული იურისდიქციის ქვეშ მოექცა. ==კლიმატი== {{Weather box |location = Paralimni |metric first = yes |single line = yes |Jan high C = 16.0 |Feb high C = 16.1 |Mar high C = 18.7 |Apr high C = 22.2 |May high C = 26.8 |Jun high C = 30.8 |Jul high C = 33.1 |Aug high C = 33.3 |Sep high C = 31.2 |Oct high C = 27.7 |Nov high C = 21.7 |Dec high C = 17.3 |year high C = 24.6 |Jan mean C = 12.3 |Feb mean C = 12.0 |Mar mean C = 14.2 |Apr mean C = 17.4 |May mean C = 21.8 |Jun mean C = 25.7 |Jul mean C = 28.2 |Aug mean C = 28.5 |Sep mean C = 26.1 |Oct mean C = 22.8 |Nov mean C = 17.6 |Dec mean C = 13.7 |year mean C = 20.0 |Jan low C = 8.6 |Feb low C = 7.9 |Mar low C = 9.7 |Apr low C = 12.5 |May low C = 16.8 |Jun low C = 20.6 |Jul low C = 23.4 |Aug low C = 23.7 |Sep low C = 20.9 |Oct low C = 18.0 |Nov low C = 13.4 |Dec low C = 10.1 |year low C = 15.5 |Jan precipitation mm = 70.0 |Feb precipitation mm = 62.0 |Mar precipitation mm = 35.0 |Apr precipitation mm = 15.0 |May precipitation mm = 7.50 |Jun precipitation mm = 2.50 |Jul precipitation mm = 0.50 |Aug precipitation mm = 0.30 |Sep precipitation mm = 1.20 |Oct precipitation mm = 25.0 |Nov precipitation mm = 45.0 |Dec precipitation mm = 87.0 |year precipitation mm = 351.0 |Jan precipitation days = 8.2 |Feb precipitation days = 5.6 |Mar precipitation days = 4.7 |Apr precipitation days = 3.5 |May precipitation days = 1.2 |Jun precipitation days = 0.3 |Jul precipitation days = 0.1 |Aug precipitation days = 0.1 |Sep precipitation days = 0.6 |Oct precipitation days = 2.5 |Nov precipitation days = 4.9 |Dec precipitation days = 7.3 |year precipitation days = 38.9 |unit precipitation days = 1&nbsp;mm |source 1 = Meteorological Service (Cyprus)<ref>{{cite web |url=http://www.moa.gov.cy/moa/MS/MS.nsf/DMLclimet_reports_en/DMLclimet_reports_en?OpenDocument&Start=1&Count=1000&Expand=1 |title=Meteorological Service - Climatological and Meteorological Reports |access-date=2010-11-25 |archive-date=2010-06-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100621054634/http://www.moa.gov.cy/moa/ms/ms.nsf/DMLclimet_reports_en/DMLclimet_reports_en?OpenDocument&Start=1&Count=1000&Expand=1 |url-status=dead }}</ref> |date=December 2010}} ==გალერეა== <gallery perrow="8"> File:Protaras beach at Paralimni in the Republic of Cyprus.jpg|პროტარასის სანაპირო ზაფხულში File:Modern new pedestrian seaside road next to Protaras beach in Paralimni.jpg|ხის საფეხმავლო გზა სანაპიროს გასწვრივ File:Cosmopolitan Protaras beach in Paralimni Republic of Cyprus.jpg|სანაპიროს გვერდით მდებარე პრომენადია File:Glamorous cafeteria in Protaras seaside city Paralimni Republic of Cyprus.jpg|კაფე სანაპიროს ხედით File:Motorbikes rent shop in Protaras Paralimni seaside paradise city Republic of Cyprus.jpg|მოტოციკლების გაქირავების მაღაზია File:25 24 plaz v Protaras - Fig Tree Bay.JPG|ლეღვის ხის ყურე File:Holdiay destination Protaras Paralimni road in Republic of Cyprus.jpg|პროტარასის ტიპიური გზა File:Beds of Sirena bay beach in Protaras Paralimni Republic of Cyprus.jpg|სირენა ბეის სანაპირო File:Sirena bay beach in Protaras Paralimni Republic of Cyprus 8.jpg|სირენა ბეის სანაპირო File:Sirena bay beach tavern and lounge bar in Protaras Paralimni Republic of Cyprus.jpg|ტავერნა სირენა ბეიში File:Paralimni-st-varvara-church.JPG|წმინდა ბარბარეს ეკლესია File:Protaras-agios-ilias.JPG|წმინდა ელიას ეკლესია File:FamagustaDistrict 01-2017 img03 Paralimni StDemetrius Church.jpg|წმინდა დემეტრიუსის ეკლესია File:FamagustaDistrict 01-2017 img01 Paralimni StGeorge Old Church.jpg|წმინდა გიორგის ძველი ეკლესია File:Protaras_road_by_night_Paralimni_Republic_of_Cyprus.jpg|პროტარასის ქუჩა ღამით File:Protaras blue lagoon.JPG|ბაღები პროტარასში File:Pernera-agia-triada-church.JPG|წმინდა ტრიადას ეკლესია File:Filippou, Paralimni 5295, Cyprus - panoramio (6).jpg|ხედი ზღვიდან File:Paralimni EL.jpg|პარალიმნის მუნიციპალური ტერიტორია და საგზაო ქსელი File:FamagustaDistrict 01-2017 img02 Paralimni StGeorge Metropolitan Church.jpg|წმინდა გიორგის ტაძარი პარალიმნიში File:Старый и новый кафедральные соборы в Паралимни.jpg|პარალიმნის ძველი და ახალი საკათედრო ტაძარი File:FamagustaDistrict 01-2017 img10 Cape Greco.jpg|კონცხი გრეკო პარალიმნის თემის ტერიტორიაზე </gallery> ==რესურსები ინტერნეტში== * [http://www.paralimni.org.cy/ Paralimni Official Municipality] * [https://web.archive.org/web/20130920005150/http://www.vcity.name/protaras/#0505 Virtual Tour of Protaras] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{ფამაგუსტის რაიონი}} [[კატეგორია:ფამაგუსტის რაიონის დასახლებული პუნქტები]] dfkk7cogyyyhpmtwn4m79xcj1f4udjy 1 890656 5406363 2026-06-03T16:11:33Z მარიამ მაჭარაშვილი 164891 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5406363 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 1 890657 5406368 2026-06-03T16:14:41Z ბარბარე ულუმბელაშვილი 164873 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5406368 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 0 890658 5406370 2026-06-03T16:16:06Z Surprizi 14671 ახალი გვერდი: {{ინფოდაფა წმინდანი}} '''მოციქული კუარტოსი'''<ref>[https://www.orthodoxy.ge/tveni/noemberi/10-erastosi.htm წმიდა მოციქულნი: ერასტოსი, ულუმპი, იროდიონი, სოსიპატრე, კუარტოსი და ტერტიოსი - სამოცდაათთაგანნი (I)] — orthodoxy.ge</ref><ref na... 5406370 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა წმინდანი}} '''მოციქული კუარტოსი'''<ref>[https://www.orthodoxy.ge/tveni/noemberi/10-erastosi.htm წმიდა მოციქულნი: ერასტოსი, ულუმპი, იროდიონი, სოსიპატრე, კუარტოსი და ტერტიოსი - სამოცდაათთაგანნი (I)] — orthodoxy.ge</ref><ref name="ენციკლოპედია" /> ან '''კორტოსი''' ({{lang-grc|Κούαρτος}}) — [[ქრისტეს სამოცდაათი მოციქული|ქრისტეს 70 მოციქულთაგანი]]. იყო ქალაქ ბირითის ეპისკოპოსი. [[მართლმადიდებლობა|მართლმადიდებელ]] ეკლესიაში მისი ხსენების დღეა {{OldStyleDate|23|ნოემბერი||10|}} და {{OldStyleDate|17|იანვარი||4|}} (სამოცდაათ მოციქულთა კრება), [[კათოლიციზმი|კათოლიკურში]] — [[3 ნოემბერი]]. ==ცხოვრება და მოწამეობრივი აღსასრული== მოციქული კუარტოსი იყო პავლე მოციქულის თანამოღვაწე. {{ციტატა|გიკითხავს თქუენ ერასტოს, მნე ქალაქისაჲ, და კუარტოს ძმაჲ.|რომ. 16,23}} წმიდა კუარტოსმა მრავალი წარმართი მოაქცია ქრისტიანულ სარწმუნოებაზე, ბოლოს კი ქალაქ ბირითის ეპისკოპოსის ხარისხში მშვიდობით შეჰვედრა სული უფალს. ==სქოლიო== {{reflist|refs= <ref name="ენციკლოპედია">{{წიგნი |გვარი = გაბიძაშვილი |სახელი = ე. |ნაწილი = |სათაური = „საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის ენციკლოპედიური ლექსიკონი“ |ორიგინალი = |ბმული = |გამოცემა = |პასუხისმგებელი = |ადგილი = თბილისი |გამომცემლობა = |წელი = 2007 |ტომი = |გვერდები = 308 |გვერდნი = |isbn = 978-99940-69-47-7 }}</ref> }} {{ესკიზი-რელიგია}} {{ქრისტეს სამოცდაათი მოციქული}} [[კატეგორია:I საუკუნის ქრისტიანი წმინდანები]] [[კატეგორია:ქრისტეს სამოცდაათი მოციქული]] [[კატეგორია:მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანები]] oftwq01k9uealidf4w93e1i0zvhaw0b 5406376 5406370 2026-06-03T16:18:49Z Surprizi 14671 5406376 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა წმინდანი}} '''მოციქული კუარტოსი'''<ref>[https://www.orthodoxy.ge/tveni/noemberi/10-erastosi.htm წმიდა მოციქულნი: ერასტოსი, ულუმპი, იროდიონი, სოსიპატრე, კუარტოსი და ტერტიოსი - სამოცდაათთაგანნი (I)] — orthodoxy.ge</ref><ref name="ენციკლოპედია" /> ან '''კორტოსი'''<ref name="ენციკლოპედია" /> ({{lang-grc|Κούαρτος}}) — [[ქრისტეს სამოცდაათი მოციქული|ქრისტეს 70 მოციქულთაგანი]]. იყო ქალაქ ბირითის ეპისკოპოსი. [[მართლმადიდებლობა|მართლმადიდებელ]] ეკლესიაში მისი ხსენების დღეა {{OldStyleDate|23|ნოემბერი||10|}} და {{OldStyleDate|17|იანვარი||4|}} (სამოცდაათ მოციქულთა კრება), [[კათოლიციზმი|კათოლიკურში]] — [[3 ნოემბერი]]. ==ცხოვრება და მოწამეობრივი აღსასრული== მოციქული კუარტოსი იყო პავლე მოციქულის თანამოღვაწე. {{ციტატა|გიკითხავს თქუენ ერასტოს, მნე ქალაქისაჲ, და კუარტოს ძმაჲ.|რომ. 16,23}} წმიდა კუარტოსმა მრავალი წარმართი მოაქცია ქრისტიანულ სარწმუნოებაზე, ბოლოს კი ქალაქ ბირითის ეპისკოპოსის ხარისხში მშვიდობით შეჰვედრა სული უფალს. ==სქოლიო== {{reflist|refs= <ref name="ენციკლოპედია">{{წიგნი |გვარი = გაბიძაშვილი |სახელი = ე. |ნაწილი = |სათაური = „საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის ენციკლოპედიური ლექსიკონი“ |ორიგინალი = |ბმული = |გამოცემა = |პასუხისმგებელი = |ადგილი = თბილისი |გამომცემლობა = |წელი = 2007 |ტომი = |გვერდები = 308 |გვერდნი = |isbn = 978-99940-69-47-7 }}</ref> }} {{ესკიზი-რელიგია}} {{ქრისტეს სამოცდაათი მოციქული}} [[კატეგორია:I საუკუნის ქრისტიანი წმინდანები]] [[კატეგორია:ქრისტეს სამოცდაათი მოციქული]] [[კატეგორია:მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანები]] 9vr1mfokfvvq58zrghia3rrlxxt7eei 5406379 5406376 2026-06-03T16:21:19Z Surprizi 14671 5406379 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა წმინდანი}} '''მოციქული კუარტოსი'''<ref>[https://www.orthodoxy.ge/tveni/noemberi/10-erastosi.htm წმიდა მოციქულნი: ერასტოსი, ულუმპი, იროდიონი, სოსიპატრე, კუარტოსი და ტერტიოსი - სამოცდაათთაგანნი (I)] — orthodoxy.ge</ref><ref name="ენციკლოპედია" /> ან '''კორტოსი'''<ref name="ენციკლოპედია" /> ({{lang-grc|Κούαρτος}}) — [[ქრისტეს სამოცდაათი მოციქული|ქრისტეს 70 მოციქულთაგანი]]. იყო ქალაქ ბირითის ეპისკოპოსი. [[მართლმადიდებლობა|მართლმადიდებელ]] ეკლესიაში მისი ხსენების დღეა {{OldStyleDate|23|ნოემბერი||10|}} და {{OldStyleDate|17|იანვარი||4|}} (სამოცდაათ მოციქულთა კრება), [[კათოლიციზმი|კათოლიკურში]] — [[3 ნოემბერი]]. ==ცხოვრება და მოწამეობრივი აღსასრული== მოციქული კუარტოსი იყო პავლე მოციქულის თანამოღვაწე. {{ციტატა|გიკითხავს თქუენ ერასტოს, მნე ქალაქისაჲ, და კუარტოს ძმაჲ.|რომ. 16,23}} წმიდა კუარტოსმა მრავალი წარმართი მოაქცია ქრისტიანულ სარწმუნოებაზე, ბოლოს კი ქალაქ ბირითის ეპისკოპოსის ხარისხში მშვიდობით შეჰვედრა სული უფალს. ==სქოლიო== {{reflist|refs= <ref name="ენციკლოპედია">{{წიგნი |გვარი = გაბიძაშვილი |სახელი = ე. |ნაწილი = |სათაური = „საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის ენციკლოპედიური ლექსიკონი“ |ორიგინალი = |ბმული = |გამოცემა = |პასუხისმგებელი = |ადგილი = თბილისი |გამომცემლობა = |წელი = 2007 |ტომი = |გვერდები = 492 |გვერდნი = |isbn = 978-99940-69-47-7 }}</ref> }} {{ესკიზი-რელიგია}} {{ქრისტეს სამოცდაათი მოციქული}} [[კატეგორია:I საუკუნის ქრისტიანი წმინდანები]] [[კატეგორია:ქრისტეს სამოცდაათი მოციქული]] [[კატეგორია:მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანები]] fkmgcqvjbgn7k4wz9tby93170dopxry 1 890659 5406371 2026-06-03T16:16:45Z Surprizi 14671 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5406371 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 1 890660 5406372 2026-06-03T16:17:06Z Surprizi 14671 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5406372 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 0 890661 5406373 2026-06-03T16:17:15Z ბარბარე ულუმბელაშვილი 164873 ახალი გვერდი: {{ინფოდაფა დასახლება}} 5406373 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება}} igyxq5up7j7grlqm92wbws7xyhcdbxv 5406448 5406373 2026-06-03T18:16:56Z ბარბარე ულუმბელაშვილი 164873 5406448 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება}} '''ლიოპეტრი''' ({{lang-el|Λιοπέτρι}}) — სოფელი [[კვიპროსი|კვიპროსში]], [[ფამაგუსტის რაიონი]]ს სამხრეთ ნაწილში. იგი მდებარეობს [[ფრენაროსი]]ს, [[სოტირა (ფამაგუსტა)|სოტირას]], [[ავგორუ]]სა და ქსილოფაგუს თემებთან ახლოს. [[2011]] წლის მონაცემებით, ლიოპეტრის მოსახლეობა 4591 ადამიანს შეადგენდა. [[1958]] წლის 2 სექტემბერს აქ გაიმართა ბრძოლა [[ბრიტანეთი]]ს შეიარაღებულ ძალებსა და [[კვიპროსის გათავისუფლების ეროვნული ორგანიზაცია|EOKA-ს]] ოთხ მებრძოლს, ფოტს პიტასს, ანდრეას კარიოსს, ელიას პაპაკირიაკუსა და ქრისტოს სამარასს შორის, რომლებიც ლიოპეტრიდან იყვნენ. ბეღელი, სადაც ეს შეტაკება მოხდა, დღეს ეროვნულ მონუმენტს წარმოადგენს. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{ფამაგუსტის რაიონი}} [[კატეგორია:ფამაგუსტის რაიონის დასახლებული პუნქტები]] js66wqy397kttyk8mbnjtjgdp5873m4 1 890662 5406374 2026-06-03T16:18:11Z ბარბარე ულუმბელაშვილი 164873 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5406374 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 0 890663 5406380 2026-06-03T16:23:46Z Qettoo55 173573 ახალი გვერდი: {{ინფოდაფა პიროვნება | სიგანე = | სახელი = ვალერი კაპრისკი | ფოტო =Valérie Kaprisky Cannes 2016.jpg | ფოტოს სიგანე = |წარწერა = | ალტ = | მშობლსახელი = ვალერი შრესი | ენის კოდი = | დაბსახელი = | დაბთ... 5406380 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა პიროვნება | სიგანე = | სახელი = ვალერი კაპრისკი | ფოტო =Valérie Kaprisky Cannes 2016.jpg | ფოტოს სიგანე = |წარწერა = | ალტ = | მშობლსახელი = ვალერი შრესი | ენის კოდი = | დაბსახელი = | დაბთარიღი = 19 ოქტომბერი, 1962 | დაბადგილი = | მოინათლა = | გაუჩინარების თარიღი = | გაუჩინარების ადგილი = | გაუჩინარების სტატუსი = | გარდთარიღი = | გარდადგილი = | გარდაცვალების მიზეზი = | სხეულის პოვნის ადგილი = | დაკრძალვის ადგილი = | დაკრძალვის ადგილის კოორდინატები = | ძეგლები = | რეზიდენცია = | სხვა სახელები = | ეროვნება = | მოქალაქეობა = | ეთნიკური წარმომავლობა = | ქვეშევრდომობა = | განათლება = | ალმა-მატერი = | მოღვაწეობა = | საქმიანობა = მსახიობი | აქტიურობის წლები = | დამსაქმებელი = | ორგანიზაცია = | ხელფასი = | ქონება = | ცნობილია როგორც = | ცნობილი ნაშრომები = | სიმაღლე = | წონა = | წოდება = | წლები = | წინამორბედი = | მემკვიდრე = | პარტია = | მოძრაობა = | ოპონენტები = | რელიგია = | წაყენებული ბრალდება = | განაჩენი = | დანაშაულებრივი სტატუსი = | მეუღლეები = | პარტნიორები = | შვილები = | მამა = | დედა = | ნათესავები = | ჯილდოები = | მოსახმობი სიგნალი = | სუფთა მოგება = | სახელი1 = | მოდული1 = | სახელი2 = | მოდული2 = | სახელი3 = | მოდული3 = | სახელი4 = | მოდული4 = | სახელი5 = | მოდული5 = | სახელი6 = | მოდული6 = | სახელი7 = | მოდული7 = | საიტი = | ხელმოწერა = | ხელმოწერის ზომა = | ხელმოწერა ალტ = | შენიშვნები = }} '''ვალერი კაპრისკი''' - (დ. {{დაბადების თარიღი|1962|10|19}}) [[ფრანგები|ფრანგი]] [[მსახიობი]]. ==ცხოვრება და კარიერა== იგი დაიბადა [[1962]] წლის 19 აგვისტოს ქალაქ [[ნეი-სიურ-სენი|ნეიი-სიურ-სენ]]ში, სახელით ვალერი შერესი. „კაპრისკი“ მისი [[პოლონელები|პოლონელი]] დედის ქალიშვილობის გვარია. მამის მხრიდან მას ბერძნულ-ოსმალური და არგენტინული წარმოშობა აქვს.<ref>{{cite web|title=The Filming Is Over, but Valerie Kaprisky Is Still Breathless Over Richard Gere |date=30 May 1983 |publisher=[[People (magazine)|People]] |author=Arthur Lubow |url=http://www.people.com/people/archive/article/0,,20085129,00.html}}</ref> როდესაც ვალერი რვა წლის იყო, მისი ოჯახი ქალაქ კანში გადავიდა საცხოვრებლად. სწორედ იქ გაიცნო კანის კინოფესტივალი და გადაწყვიტა, რომ მსახიობი გამხდარიყო. 17 წლის ასაკში ის პარიზში გადავიდა. დღის განმავლობაში საშუალო სკოლაში სწავლობდა, საღამოობით კი სამსახიობო სკოლა „კურ ფლორანს“ ესწრებოდა.<ref>{{Cite web|url=http://www.voici.fr/bios-people/valerie-kaprisky|title=Valérie Kaprisky – La biographie de Valérie Kaprisky avec Voici.fr|last=Média|first=Prisma|website=Voici.fr|language=fr|access-date=20 December 2017}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.lexpress.fr/culture/cinema/valerie-kaprisky-revient-dans-le-coeur-des-hommes-2_816682.html|title=Valérie Kaprisky revient dans Le coeur des hommes 2|date=26 October 2007|work=LExpress.fr|access-date=20 December 2017|language=fr}}</ref> მან მონაწილეობა მიიღო ფრანგულ ეროტიკულ ფილმში „აფროდიტე“, რის შემდეგაც ამერიკულ კინოში დებიუტი შედგა ფილმში „[[უსუნთქოდ]]“ ([[1983]]). ეს ფილმი იყო ფრანგული ფილმის „სუნთქვის შეწყვეტამდე“ ახალი ვერსია. ამ ფილმში ვალერი კაპრისკი ამერიკელ მსახიობ [[რიჩარდ გირი|რიჩარდ გირ]]თან ერთად თამაშობდა. ასევე მონაწილეობდა პოლონელი რეჟისორის [[ანდჟეი ჟუავსკი]]ს [[1984]] წლის ფილმში „[[საზოგადო ქალი]]“. ამ როლისთვის იგი [[1985]] წელს სეზარის პრემიის ნომინანტი გახდა საუკეთესო მსახიობი ქალის კატეგორიაში. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]] [[კატეგორია:დაბადებული 1962]] [[კატეგორია:დაბადებული 19 ოქტომბერი]] [[კატეგორია:მსახიობები]] [[კატეგორია:ფრანგი მსახიობები]] 73j71pnovtsi9bg2gnwunht39gnjbu6 0 890664 5406386 2026-06-03T16:30:41Z მარიამ მაჭარაშვილი 164891 ახალი გვერდი: {{ინფოდაფა დასახლება}} '''სოტირა''' ({{lang-el|Σωτήρα}}) — ქალაქი [[კვიპროსი]]ს [[ფამაგუსტის რაიონი|ფამაგუსტის რაიონში]], [[პარალიმნი]]ს დასავლეთით. [[2011]] წელს მას 5474 მოსახლე ჰყავდა. 5406386 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება}} '''სოტირა''' ({{lang-el|Σωτήρα}}) — ქალაქი [[კვიპროსი]]ს [[ფამაგუსტის რაიონი|ფამაგუსტის რაიონში]], [[პარალიმნი]]ს დასავლეთით. [[2011]] წელს მას 5474 მოსახლე ჰყავდა. gz3u6dnrvo9wsgdqisqmd1wo6pdne1k 5406389 5406386 2026-06-03T16:32:34Z მარიამ მაჭარაშვილი 164891 5406389 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება}} '''სოტირა''' ({{lang-el|Σωτήρα}}) — ქალაქი [[კვიპროსი]]ს [[ფამაგუსტის რაიონი|ფამაგუსტის რაიონში]], [[პარალიმნი]]ს დასავლეთით. [[2011]] წელს მას 5474 მოსახლე ჰყავდა. ==გალერეა== <gallery> File:Aerial view of Ayia Thekla beach.jpg|პლაჟისა და სამლოცველოს ხედი აეროდან File:ΑΓΙΑ ΘΕΚΛΑ (Agia Thekla) - panoramio.jpg|წმინდა თეკლას სამლოცველო File:The chappel of Ayia Thekla.jpg|წმინდა თეკლას სამლოცველო File:Sotira's municipal amphitheater.jpg|სოტირას მუნიციპალური ამფითეატრი File:02 Cyprus vacation, sandy beach of Ayia Thekla, Sotira, Cyprus.jpg|აია თეკლას სანაპირო </gallery> kwnyn2pjhzbconki56ihnvxyus71w5r 5406390 5406389 2026-06-03T16:33:00Z მარიამ მაჭარაშვილი 164891 5406390 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება}} '''სოტირა''' ({{lang-el|Σωτήρα}}) — ქალაქი [[კვიპროსი]]ს [[ფამაგუსტის რაიონი|ფამაგუსტის რაიონში]], [[პარალიმნი]]ს დასავლეთით. [[2011]] წელს მას 5474 მოსახლე ჰყავდა. ==გალერეა== <gallery> File:Aerial view of Ayia Thekla beach.jpg|პლაჟისა და სამლოცველოს ხედი აეროდან File:ΑΓΙΑ ΘΕΚΛΑ (Agia Thekla) - panoramio.jpg|წმინდა თეკლას სამლოცველო File:The chappel of Ayia Thekla.jpg|წმინდა თეკლას სამლოცველო File:Sotira's municipal amphitheater.jpg|სოტირას მუნიციპალური ამფითეატრი File:02 Cyprus vacation, sandy beach of Ayia Thekla, Sotira, Cyprus.jpg|აია თეკლას სანაპირო </gallery> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{ფამაგუსტის რაიონი}} [[კატეგორია:ფამაგუსტის რაიონის დასახლებული პუნქტები]] seje8yor5b7qk6pdatkth7ihfgjn59f 1 890665 5406387 2026-06-03T16:31:18Z მარიამ მაჭარაშვილი 164891 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5406387 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 0 890666 5406393 2026-06-03T16:41:32Z Surprizi 14671 ახალი გვერდი: ტიგელი ({{lang-de|Tiegel}}) — [[ჭურჭელი]], რომელშიც ადნობენ, ხარშავენ ან ახურებენ სხვადასხვა მასალას. ტიგელს იყენებენ ლითონებისა და შენადნობების გასადნობად, ლითონის ნაკეთობათა თერმული... 5406393 wikitext text/x-wiki ტიგელი ({{lang-de|Tiegel}}) — [[ჭურჭელი]], რომელშიც ადნობენ, ხარშავენ ან ახურებენ სხვადასხვა მასალას. ტიგელს იყენებენ ლითონებისა და შენადნობების გასადნობად, ლითონის ნაკეთობათა თერმული დამუშავებისათვის კონტროლირებად ატმოსფეროში ან თხევად გარემოში, მინის სახარშად და სხვა. დამუშავების ტემპერატურისა და დასამუშავებელი მასალის ქიმიური შედგენილობის მიხედვით ტიგელს ამზადებენ ლითონებისაგან ([[თუჯი]], მხურვალგამძლე ფოლადები და შენადნობები, [[პლატინა]] და სხვა), [[გრაფიტი]]სა და [[ფაიფური]]საგან ან ცეცხლგამძლე მასალისაგან. ტიგელი განივკვეთში მრგვალი ფორმისაა და ქვევით ვიწროვდება. ==იხილეთ აგრეთვე== *[[ტიგელებში დნობა]] ==ლიტერატურა== {{ქსე|9|715}} pdz8wpyuv0spyrmbx6jyqc7wkwi8hr0 5406394 5406393 2026-06-03T16:43:08Z Surprizi 14671 5406394 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Тигель для плавки металла (корунд).jpg|მინი|ლითონის სადნობი კურუნდის ტიგელი]] ტიგელი ({{lang-de|Tiegel}}) — [[ჭურჭელი]], რომელშიც ადნობენ, ხარშავენ ან ახურებენ სხვადასხვა მასალას. ტიგელს იყენებენ ლითონებისა და შენადნობების გასადნობად, ლითონის ნაკეთობათა თერმული დამუშავებისათვის კონტროლირებად ატმოსფეროში ან თხევად გარემოში, მინის სახარშად და სხვა. დამუშავების ტემპერატურისა და დასამუშავებელი მასალის ქიმიური შედგენილობის მიხედვით ტიგელს ამზადებენ ლითონებისაგან ([[თუჯი]], მხურვალგამძლე ფოლადები და შენადნობები, [[პლატინა]] და სხვა), [[გრაფიტი]]სა და [[ფაიფური]]საგან ან ცეცხლგამძლე მასალისაგან. ტიგელი განივკვეთში მრგვალი ფორმისაა და ქვევით ვიწროვდება. ==იხილეთ აგრეთვე== *[[ტიგელებში დნობა]] ==ლიტერატურა== {{ქსე|9|715}} 610i0g3ux5m927qd2473t2fj4rsabp9 5406396 5406394 2026-06-03T16:44:06Z Surprizi 14671 დაემატა [[კატეგორია:ლაბორატორიული ჭურჭელი]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5406396 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Тигель для плавки металла (корунд).jpg|მინი|ლითონის სადნობი კურუნდის ტიგელი]] ტიგელი ({{lang-de|Tiegel}}) — [[ჭურჭელი]], რომელშიც ადნობენ, ხარშავენ ან ახურებენ სხვადასხვა მასალას. ტიგელს იყენებენ ლითონებისა და შენადნობების გასადნობად, ლითონის ნაკეთობათა თერმული დამუშავებისათვის კონტროლირებად ატმოსფეროში ან თხევად გარემოში, მინის სახარშად და სხვა. დამუშავების ტემპერატურისა და დასამუშავებელი მასალის ქიმიური შედგენილობის მიხედვით ტიგელს ამზადებენ ლითონებისაგან ([[თუჯი]], მხურვალგამძლე ფოლადები და შენადნობები, [[პლატინა]] და სხვა), [[გრაფიტი]]სა და [[ფაიფური]]საგან ან ცეცხლგამძლე მასალისაგან. ტიგელი განივკვეთში მრგვალი ფორმისაა და ქვევით ვიწროვდება. ==იხილეთ აგრეთვე== *[[ტიგელებში დნობა]] ==ლიტერატურა== {{ქსე|9|715}} [[კატეგორია:ლაბორატორიული ჭურჭელი]] liy1p25wrlzc08pxqftwhvh7gnoyd07 5406398 5406396 2026-06-03T16:45:33Z Surprizi 14671 5406398 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Тигель для плавки металла (корунд).jpg|მინი|ლითონის სადნობი [[კორუნდი]]ს ტიგელი]] ტიგელი ({{lang-de|Tiegel}}) — [[ჭურჭელი]], რომელშიც ადნობენ, ხარშავენ ან ახურებენ სხვადასხვა მასალას. ტიგელს იყენებენ ლითონებისა და შენადნობების გასადნობად, ლითონის ნაკეთობათა თერმული დამუშავებისათვის კონტროლირებად ატმოსფეროში ან თხევად გარემოში, მინის სახარშად და სხვა. დამუშავების ტემპერატურისა და დასამუშავებელი მასალის ქიმიური შედგენილობის მიხედვით ტიგელს ამზადებენ ლითონებისაგან ([[თუჯი]], მხურვალგამძლე ფოლადები და შენადნობები, [[პლატინა]] და სხვა), [[გრაფიტი]]სა და [[ფაიფური]]საგან ან ცეცხლგამძლე მასალისაგან. ტიგელი განივკვეთში მრგვალი ფორმისაა და ქვევით ვიწროვდება. ==იხილეთ აგრეთვე== *[[ტიგელებში დნობა]] ==ლიტერატურა== {{ქსე|9|715}} [[კატეგორია:ლაბორატორიული ჭურჭელი]] dxk8tiaaqnku7lc6v27n5vdx1slo8az 5406399 5406398 2026-06-03T16:47:19Z Surprizi 14671 5406399 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Тигель для плавки металла (корунд).jpg|მინი|ლითონის სადნობი [[კორუნდი]]ს ტიგელი]] ტიგელი ({{lang-de|Tiegel}}) — ცეცხლგამძლე კერამიკული ან ლითონის ჭურჭელი, რომელშიც ადნობენ ან ახურებენ სხვადასხვა მასალას, ნივთიერებას. ტიგელს იყენებენ ლითონებისა და შენადნობების გასადნობად, ლითონის ნაკეთობათა თერმული დამუშავებისათვის კონტროლირებად ატმოსფეროში ან თხევად გარემოში, მინის სახარშად და სხვა. დამუშავების ტემპერატურისა და დასამუშავებელი მასალის ქიმიური შედგენილობის მიხედვით ტიგელს ამზადებენ ლითონებისაგან ([[თუჯი]], მხურვალგამძლე ფოლადები და შენადნობები, [[პლატინა]] და სხვა), [[გრაფიტი]]სა და [[ფაიფური]]საგან ან ცეცხლგამძლე მასალისაგან. ტიგელი განივკვეთში მრგვალი ფორმისაა და ქვევით ვიწროვდება. ==იხილეთ აგრეთვე== *[[ტიგელებში დნობა]] ==ლიტერატურა== {{ქსე|9|715}} [[კატეგორია:ლაბორატორიული ჭურჭელი]] 80hen2qtdsgpitolmo9x4559zrrilvb 5406400 5406399 2026-06-03T16:48:19Z Surprizi 14671 5406400 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Тигель для плавки металла (корунд).jpg|მინი|ლითონის სადნობი [[კორუნდი]]ს ტიგელი]] ტიგელი ({{lang-de|Tiegel}}) — ცეცხლგამძლე კერამიკული ან ლითონის ჭურჭელი, რომელშიც ადნობენ ან ახურებენ სხვადასხვა მასალას, ნივთიერებას. ტიგელს იყენებენ ლითონებისა და შენადნობების გასადნობად, ლითონის ნაკეთობათა თერმული დამუშავებისათვის კონტროლირებად ატმოსფეროში ან თხევად გარემოში, მინის სახარშად და სხვა. დამუშავების ტემპერატურისა და დასამუშავებელი მასალის ქიმიური შედგენილობის მიხედვით ტიგელს ამზადებენ ლითონებისაგან ([[თუჯი]], მხურვალგამძლე ფოლადები და შენადნობები, [[პლატინა]] და სხვა), [[გრაფიტი]]სა და [[ფაიფური]]საგან ან ცეცხლგამძლე მასალისაგან. ტიგელი განივკვეთში მრგვალი ფორმისაა და ქვევით ვიწროვდება. ==იხილეთ აგრეთვე== *[[ტიგელებში დნობა]] ==ლიტერატურა== {{ქსე|9|715}} *{{წიგნი| ავტორი= ხმელიძე თ., გურგენიძე დ., კლიმიაშვილი ლ., ხმელიძე კ.| series=| სათაური=„სამშენებლო ენციკლოპედიური ლექსიკონი“| გამომცემლობა=საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტი|ადგილი=თბილისი |წელი=2019| isbn=978-9941-28-496-0| ტომი=IV|გვერდი=331|ბმული=https://construction.gtu.ge/wp-content/uploads/2019/11/IV.pdf|ადგილი=თბილისი|გამომცემლობა=„ტექნიკური უნივერსიტეტი“|ref=სამშენებლო ენციკლოპედიური ლექსიკონი}} [[კატეგორია:ლაბორატორიული ჭურჭელი]] omo58e4idphqyxc7n81p85zx6yvsfhi 5406401 5406400 2026-06-03T16:48:32Z Surprizi 14671 5406401 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Тигель для плавки металла (корунд).jpg|მინი|ლითონის სადნობი [[კორუნდი]]ს ტიგელი]] '''ტიგელი''' ({{lang-de|Tiegel}}) — ცეცხლგამძლე კერამიკული ან ლითონის ჭურჭელი, რომელშიც ადნობენ ან ახურებენ სხვადასხვა მასალას, ნივთიერებას. ტიგელს იყენებენ ლითონებისა და შენადნობების გასადნობად, ლითონის ნაკეთობათა თერმული დამუშავებისათვის კონტროლირებად ატმოსფეროში ან თხევად გარემოში, მინის სახარშად და სხვა. დამუშავების ტემპერატურისა და დასამუშავებელი მასალის ქიმიური შედგენილობის მიხედვით ტიგელს ამზადებენ ლითონებისაგან ([[თუჯი]], მხურვალგამძლე ფოლადები და შენადნობები, [[პლატინა]] და სხვა), [[გრაფიტი]]სა და [[ფაიფური]]საგან ან ცეცხლგამძლე მასალისაგან. ტიგელი განივკვეთში მრგვალი ფორმისაა და ქვევით ვიწროვდება. ==იხილეთ აგრეთვე== *[[ტიგელებში დნობა]] ==ლიტერატურა== {{ქსე|9|715}} *{{წიგნი| ავტორი= ხმელიძე თ., გურგენიძე დ., კლიმიაშვილი ლ., ხმელიძე კ.| series=| სათაური=„სამშენებლო ენციკლოპედიური ლექსიკონი“| გამომცემლობა=საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტი|ადგილი=თბილისი |წელი=2019| isbn=978-9941-28-496-0| ტომი=IV|გვერდი=331|ბმული=https://construction.gtu.ge/wp-content/uploads/2019/11/IV.pdf|ადგილი=თბილისი|გამომცემლობა=„ტექნიკური უნივერსიტეტი“|ref=სამშენებლო ენციკლოპედიური ლექსიკონი}} [[კატეგორია:ლაბორატორიული ჭურჭელი]] qj3dolzh3q5rbbo502fyiarmlq1yajv 5406404 5406401 2026-06-03T17:03:30Z Surprizi 14671 5406404 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Тигель для плавки металла (корунд).jpg|მინი|ლითონის სადნობი [[კორუნდი]]ს ტიგელი]] '''ტიგელი''' ({{lang-de|Tiegel}}) — ცეცხლგამძლე კერამიკული ან ლითონის ჭურჭელი, რომელშიც ადნობენ ან ახურებენ სხვადასხვა მასალას, ნივთიერებას. ტიგელს იყენებენ ლითონებისა და შენადნობების გასადნობად, ლითონის ნაკეთობათა თერმული დამუშავებისათვის კონტროლირებად ატმოსფეროში ან თხევად გარემოში, მინის სახარშად და სხვა. დამუშავების ტემპერატურისა და დასამუშავებელი მასალის ქიმიური შედგენილობის მიხედვით ტიგელს ამზადებენ ლითონებისაგან ([[თუჯი]], მხურვალგამძლე ფოლადები და შენადნობები, [[პლატინა]] და სხვა), [[გრაფიტი]]სა და [[ფაიფური]]საგან ან ცეცხლგამძლე მასალისაგან. ტიგელი განივკვეთში მრგვალი ფორმისაა და ქვევით ვიწროვდება. ==ტიგელებში დნობა== ტიგელებში დნობა ლითონების ([[სპილენძი]], [[ბრინჯაო]]) დნობის უძველესი პროცესია. ტიგელებში დნობის შესახებ წერდა [[არისტოტელე]] (ძვ. წ. IV საუკუნე). ამ ხერხით მიღებულ ფოლადს იყენებდნენ ცივი იარაღის დასამზადებლად. შემდგომში ტიგელებში დნობის რეცეპტი დაიკარგა. ლითონთა დნობის ეს ხერხი ევროპაში XVIII საუკუნეში აღადგინა ბ. ჰანტსმენმა (ინგლისი, 1740). მისი ხერხით შვედურ დაცემენტებულ ფოლადს გადაადნობდნენ ტიგელებში მწვანე მინის ფლუსის ფენის ქვეშ, რის შედეგად ღებულობდნენ წმინდა და ერთგვაროვანი შედგენილობის ფოლადს, რომლისგანაც ამზადებდნენ დანებს, საათის ზამბარებს და სხვა. ინგლისში დ. მიუშეტმა დაიწყო ტიგელის კაზმში მანგანუმის უჟანგეულების დამატება — შემოიღო ფოლადის განჟანგვის პროცესი (1801). ს. ბადაევმა შექმნა ღუმელი, რომელიც აერთიანებდა საცემენტაციო და ტიგელის განყოფილებებს, რომლებსაც რიგრიგობით ამუშავებდნენ. 1808 წელს პ. ანოსოვმა ბულატის ფოლადზე მუშაობის დროს აღმოაჩინა ტიგელებში დნობისას რკინის აირული დაცემენტების პროცესი (1837), რის შედეგად ტიგელებში დნობის პროცესი რამდენიმე დღის ნაცვლად 9-10 სთ-ს მიმდინარეობდა. ცნობილი იყო აგრეთვე პ. ობუხოვის ხერხი (1857), რომლის მიხედვით, ტიგელებში დნობისას იყენებდნენ რკინის მადანს. ზლატოუსტში (1860), პერმსა (1863) და პეტერბურგში (1865) ააგეს ფოლადსასხმელი ქარხნები, რომელთა მუშაობის პრინციპი ემყარებოდა პ. ობუხოვის ხერხს. მიუხედავად იმისა, რომ ტიგელებში დნობით მიღებული ფოლადი ძვირი იყო და პროცესი მცირედმწარმოებლური, ხანგრძლივი დროის განმავლობაში მხოლოდ მისგან ამზადებდნენ საპასუხისმგებლო ხელსაწყოებისა და მექანიზმების დეტალებს. XX საუკუნის შუა წლებში ტიგელებში დნობის ხერხი მხოლოდ შვეციაშიღლა იყო შემორჩენილი. ტიგელებში დნობას იყენებენ აგრეთვე ფერადი ლითონების შენადნობთა მისაღებად ან ლითონთა სადნობად სამსხმელო ყალიბებში ჩასხმის წინ. ==ლიტერატურა== {{ქსე|9|715}} *{{წიგნი| ავტორი= ხმელიძე თ., გურგენიძე დ., კლიმიაშვილი ლ., ხმელიძე კ.| series=| სათაური=„სამშენებლო ენციკლოპედიური ლექსიკონი“| გამომცემლობა=საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტი|ადგილი=თბილისი |წელი=2019| isbn=978-9941-28-496-0| ტომი=IV|გვერდი=331|ბმული=https://construction.gtu.ge/wp-content/uploads/2019/11/IV.pdf|ადგილი=თბილისი|გამომცემლობა=„ტექნიკური უნივერსიტეტი“|ref=სამშენებლო ენციკლოპედიური ლექსიკონი}} [[კატეგორია:ლაბორატორიული ჭურჭელი]] baazxq86x1delq73tekeh1b0ukbbefd 5406405 5406404 2026-06-03T17:04:02Z Surprizi 14671 5406405 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Тигель для плавки металла (корунд).jpg|მინი|ლითონის სადნობი [[კორუნდი]]ს ტიგელი]] '''ტიგელი''' ({{lang-de|Tiegel}}) — ცეცხლგამძლე კერამიკული ან ლითონის ჭურჭელი, რომელშიც ადნობენ ან ახურებენ სხვადასხვა მასალას, ნივთიერებას. ტიგელს იყენებენ ლითონებისა და შენადნობების გასადნობად, ლითონის ნაკეთობათა თერმული დამუშავებისათვის კონტროლირებად ატმოსფეროში ან თხევად გარემოში, მინის სახარშად და სხვა. დამუშავების ტემპერატურისა და დასამუშავებელი მასალის ქიმიური შედგენილობის მიხედვით ტიგელს ამზადებენ ლითონებისაგან ([[თუჯი]], მხურვალგამძლე ფოლადები და შენადნობები, [[პლატინა]] და სხვა), [[გრაფიტი]]სა და [[ფაიფური]]საგან ან ცეცხლგამძლე მასალისაგან. ტიგელი განივკვეთში მრგვალი ფორმისაა და ქვევით ვიწროვდება. ==ტიგელებში დნობა== ტიგელებში დნობა ლითონების ([[სპილენძი]], [[ბრინჯაო]]) დნობის უძველესი პროცესია. ტიგელებში დნობის შესახებ წერდა [[არისტოტელე]] ([[ძვ. წ. IV საუკუნე]]). ამ ხერხით მიღებულ ფოლადს იყენებდნენ ცივი იარაღის დასამზადებლად. შემდგომში ტიგელებში დნობის რეცეპტი დაიკარგა. ლითონთა დნობის ეს ხერხი ევროპაში XVIII საუკუნეში აღადგინა ბ. ჰანტსმენმა (ინგლისი, 1740). მისი ხერხით შვედურ დაცემენტებულ ფოლადს გადაადნობდნენ ტიგელებში მწვანე მინის ფლუსის ფენის ქვეშ, რის შედეგად ღებულობდნენ წმინდა და ერთგვაროვანი შედგენილობის ფოლადს, რომლისგანაც ამზადებდნენ დანებს, საათის ზამბარებს და სხვა. ინგლისში დ. მიუშეტმა დაიწყო ტიგელის კაზმში მანგანუმის უჟანგეულების დამატება — შემოიღო ფოლადის განჟანგვის პროცესი (1801). ს. ბადაევმა შექმნა ღუმელი, რომელიც აერთიანებდა საცემენტაციო და ტიგელის განყოფილებებს, რომლებსაც რიგრიგობით ამუშავებდნენ. [[1808]] წელს პ. ანოსოვმა ბულატის ფოლადზე მუშაობის დროს აღმოაჩინა ტიგელებში დნობისას რკინის აირული დაცემენტების პროცესი (1837), რის შედეგად ტიგელებში დნობის პროცესი რამდენიმე დღის ნაცვლად 9-10 სთ-ს მიმდინარეობდა. ცნობილი იყო აგრეთვე პ. ობუხოვის ხერხი (1857), რომლის მიხედვით, ტიგელებში დნობისას იყენებდნენ რკინის მადანს. ზლატოუსტში (1860), პერმსა (1863) და პეტერბურგში (1865) ააგეს ფოლადსასხმელი ქარხნები, რომელთა მუშაობის პრინციპი ემყარებოდა პ. ობუხოვის ხერხს. მიუხედავად იმისა, რომ ტიგელებში დნობით მიღებული ფოლადი ძვირი იყო და პროცესი მცირედმწარმოებლური, ხანგრძლივი დროის განმავლობაში მხოლოდ მისგან ამზადებდნენ საპასუხისმგებლო ხელსაწყოებისა და მექანიზმების დეტალებს. XX საუკუნის შუა წლებში ტიგელებში დნობის ხერხი მხოლოდ შვეციაშიღლა იყო შემორჩენილი. ტიგელებში დნობას იყენებენ აგრეთვე ფერადი ლითონების შენადნობთა მისაღებად ან ლითონთა სადნობად სამსხმელო ყალიბებში ჩასხმის წინ. ==ლიტერატურა== {{ქსე|9|715}} *{{წიგნი| ავტორი= ხმელიძე თ., გურგენიძე დ., კლიმიაშვილი ლ., ხმელიძე კ.| series=| სათაური=„სამშენებლო ენციკლოპედიური ლექსიკონი“| გამომცემლობა=საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტი|ადგილი=თბილისი |წელი=2019| isbn=978-9941-28-496-0| ტომი=IV|გვერდი=331|ბმული=https://construction.gtu.ge/wp-content/uploads/2019/11/IV.pdf|ადგილი=თბილისი|გამომცემლობა=„ტექნიკური უნივერსიტეტი“|ref=სამშენებლო ენციკლოპედიური ლექსიკონი}} [[კატეგორია:ლაბორატორიული ჭურჭელი]] 9p2drp1ngc2dylgqhtm06qnfes0dfzp 5406410 5406405 2026-06-03T17:14:15Z Surprizi 14671 /* ტიგელებში დნობა */ 5406410 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Тигель для плавки металла (корунд).jpg|მინი|ლითონის სადნობი [[კორუნდი]]ს ტიგელი]] '''ტიგელი''' ({{lang-de|Tiegel}}) — ცეცხლგამძლე კერამიკული ან ლითონის ჭურჭელი, რომელშიც ადნობენ ან ახურებენ სხვადასხვა მასალას, ნივთიერებას. ტიგელს იყენებენ ლითონებისა და შენადნობების გასადნობად, ლითონის ნაკეთობათა თერმული დამუშავებისათვის კონტროლირებად ატმოსფეროში ან თხევად გარემოში, მინის სახარშად და სხვა. დამუშავების ტემპერატურისა და დასამუშავებელი მასალის ქიმიური შედგენილობის მიხედვით ტიგელს ამზადებენ ლითონებისაგან ([[თუჯი]], მხურვალგამძლე ფოლადები და შენადნობები, [[პლატინა]] და სხვა), [[გრაფიტი]]სა და [[ფაიფური]]საგან ან ცეცხლგამძლე მასალისაგან. ტიგელი განივკვეთში მრგვალი ფორმისაა და ქვევით ვიწროვდება. ==ტიგელებში დნობა== ტიგელებში დნობა ლითონების ([[სპილენძი]], [[ბრინჯაო]]) დნობის უძველესი პროცესია. ტიგელებში დნობის შესახებ წერდა [[არისტოტელე]] ([[ძვ. წ. IV საუკუნე]]). ამ ხერხით მიღებულ ფოლადს იყენებდნენ [[ცივი იარაღი]]ს დასამზადებლად. შემდგომში ტიგელებში დნობის რეცეპტი დაიკარგა. ლითონთა დნობის ეს ხერხი [[ევროპა]]ში [[XVIII საუკუნე]]ში აღადგინა [[ბენჟამინ ჰანტსმენი|ბ. ჰანტსმენმა]] (ინგლისი, 1740). მისი ხერხით შვედურ დაცემენტებულ ფოლადს გადაადნობდნენ ტიგელებში მწვანე მინის ფლუსის ფენის ქვეშ, რის შედეგად ღებულობდნენ წმინდა და ერთგვაროვანი შედგენილობის ფოლადს, რომლისგანაც ამზადებდნენ დანებს, საათის ზამბარებს და სხვა. [[ინგლისი|ინგლისში]] [[დევიდ მიუშეტი|დ. მიუშეტმა]] დაიწყო ტიგელის კაზმში მანგანუმის უჟანგეულების დამატება — შემოიღო ფოლადის განჟანგვის პროცესი (1801). [[სემიონ ბადაევი|ს. ბადაევმა]] შექმნა ღუმელი, რომელიც აერთიანებდა საცემენტაციო და ტიგელის განყოფილებებს, რომლებსაც რიგრიგობით ამუშავებდნენ. [[1808]] წელს [[პავლე ანოსოვი|პ. ანოსოვმა]] [[ბულატი]]ს ფოლადზე მუშაობის დროს აღმოაჩინა ტიგელებში დნობისას რკინის აირული დაცემენტების პროცესი (1837), რის შედეგად ტიგელებში დნობის პროცესი რამდენიმე დღის ნაცვლად 9-10 სთ-ს მიმდინარეობდა. ცნობილი იყო აგრეთვე [[პავლე ობუხოვი|პ. ობუხოვის]] ხერხი (1857), რომლის მიხედვით, ტიგელებში დნობისას იყენებდნენ რკინის მადანს. [[ზლატოუსტი|ზლატოუსტში]] (1860), [[პერმი|პერმსა]] (1863) და [[პეტერბურგი|პეტერბურგში]] (1865) ააგეს [[ფოლადსასხმელი ქარხანა|ფოლადსასხმელი ქარხნები]], რომელთა მუშაობის პრინციპი ემყარებოდა პ. ობუხოვის ხერხს. მიუხედავად იმისა, რომ ტიგელებში დნობით მიღებული ფოლადი ძვირი იყო და პროცესი მცირედმწარმოებლური, ხანგრძლივი დროის განმავლობაში მხოლოდ მისგან ამზადებდნენ საპასუხისმგებლო ხელსაწყოებისა და მექანიზმების დეტალებს. [[ XX საუკუნე|XX საუკუნის]] შუა წლებში ტიგელებში დნობის ხერხი მხოლოდ შვეციაშიღლა იყო შემორჩენილი. ტიგელებში დნობას იყენებენ აგრეთვე ფერადი ლითონების შენადნობთა მისაღებად ან ლითონთა სადნობად სამსხმელო ყალიბებში ჩასხმის წინ. ==ლიტერატურა== {{ქსე|9|715}} *{{წიგნი| ავტორი= ხმელიძე თ., გურგენიძე დ., კლიმიაშვილი ლ., ხმელიძე კ.| series=| სათაური=„სამშენებლო ენციკლოპედიური ლექსიკონი“| გამომცემლობა=საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტი|ადგილი=თბილისი |წელი=2019| isbn=978-9941-28-496-0| ტომი=IV|გვერდი=331|ბმული=https://construction.gtu.ge/wp-content/uploads/2019/11/IV.pdf|ადგილი=თბილისი|გამომცემლობა=„ტექნიკური უნივერსიტეტი“|ref=სამშენებლო ენციკლოპედიური ლექსიკონი}} [[კატეგორია:ლაბორატორიული ჭურჭელი]] 4mre9ordruyy1s0uzro4b6wqb2wt5tt 1 890667 5406395 2026-06-03T16:43:22Z Surprizi 14671 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5406395 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 0 890668 5406408 2026-06-03T17:10:21Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{ინფოდაფა მუზეუმი | სახელი = კოტე და სოსო წერეთლების მემორიალური სახლ-მუზეუმი | სურათი = | სურათისზომა = | წარწერა = | დაარსდა = [[2003]] | დამაარსებლები = | დაიხურა = | მდება... 5406408 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მუზეუმი | სახელი = კოტე და სოსო წერეთლების მემორიალური სახლ-მუზეუმი | სურათი = | სურათისზომა = | წარწერა = | დაარსდა = [[2003]] | დამაარსებლები = | დაიხურა = | მდებარეობა = {{დროშა|საქართველო}}, [[თბილისი]], <br />დიმიტრი უზნაძის ქ. N2 | პოზრუკა = საქართველო | პოზრუკის ზომა = | ალტერნატიული რუკა = | პოზრუკა2 = | პოზრუკის ზომა2 = | ალტერნატიული რუკა2 = | სტატუსი = მემორიალური | ექსპონატი = 5000-ზე მეტი | კლასიფიკაცია = }} '''კოტე და სოსო წერეთლების მემორიალური სახლ-მუზეუმი''' — 87pmtdaeceqm88pmk9eeg3g26nvczi2 5406411 5406408 2026-06-03T17:15:53Z Jaba1977 3604 5406411 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მუზეუმი | სახელი = კოტე და სოსო წერეთლების მემორიალური სახლ-მუზეუმი | სურათი = | სურათისზომა = | წარწერა = | დაარსდა = [[2003]] | დამაარსებლები = | დაიხურა = | მდებარეობა = {{დროშა|საქართველო}}, [[თბილისი]], <br />დიმიტრი უზნაძის ქ. N2 | პოზრუკა = საქართველო | პოზრუკის ზომა = | ალტერნატიული რუკა = | პოზრუკა2 = | პოზრუკის ზომა2 = | ალტერნატიული რუკა2 = | სტატუსი = მემორიალური | ექსპონატი = 5000-ზე მეტი | კლასიფიკაცია = }} '''კოტე და სოსო წერეთლების მემორიალური სახლ-მუზეუმი''' — მემორიალური სახლ-მუზეუმი თბილისში, მდებარეობს დიმიტრი უზნაძის ქ. N2-ში. განთავსებულია [[კონსტანტინე წერეთელი|კოტე]] და [[სოსო წერეთელი|სოსო წერეთლების]] სახლში. 7lt8c8hk1xkjjgo70njqi0e1i1ytijg 5406412 5406411 2026-06-03T17:17:06Z Jaba1977 3604 5406412 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მუზეუმი | სახელი = კოტე და სოსო წერეთლების მემორიალური სახლ-მუზეუმი | სურათი = | სურათისზომა = | წარწერა = | დაარსდა = [[2003]] | დამაარსებლები = | დაიხურა = | მდებარეობა = {{დროშა|საქართველო}}, [[თბილისი]], <br />დიმიტრი უზნაძის ქ. N2 | პოზრუკა = საქართველო | პოზრუკის ზომა = | ალტერნატიული რუკა = | პოზრუკა2 = | პოზრუკის ზომა2 = | ალტერნატიული რუკა2 = | სტატუსი = მემორიალური | ექსპონატი = 5000-ზე მეტი | კლასიფიკაცია = }} '''კოტე და სოსო წერეთლების მემორიალური სახლ-მუზეუმი''' — მემორიალური სახლ-მუზეუმი თბილისში, მდებარეობს დიმიტრი უზნაძის ქ. N2-ში. განთავსებულია [[კონსტანტინე წერეთელი|კოტე]] და [[სოსო წერეთელი|სოსო წერეთლების]] სახლში. ==ისტორია== 7t6n8h4g9973agh3zbmrwr2q9huil60 5406413 5406412 2026-06-03T17:17:17Z Jaba1977 3604 დაემატა [[კატეგორია:თბილისის მუზეუმები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5406413 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მუზეუმი | სახელი = კოტე და სოსო წერეთლების მემორიალური სახლ-მუზეუმი | სურათი = | სურათისზომა = | წარწერა = | დაარსდა = [[2003]] | დამაარსებლები = | დაიხურა = | მდებარეობა = {{დროშა|საქართველო}}, [[თბილისი]], <br />დიმიტრი უზნაძის ქ. N2 | პოზრუკა = საქართველო | პოზრუკის ზომა = | ალტერნატიული რუკა = | პოზრუკა2 = | პოზრუკის ზომა2 = | ალტერნატიული რუკა2 = | სტატუსი = მემორიალური | ექსპონატი = 5000-ზე მეტი | კლასიფიკაცია = }} '''კოტე და სოსო წერეთლების მემორიალური სახლ-მუზეუმი''' — მემორიალური სახლ-მუზეუმი თბილისში, მდებარეობს დიმიტრი უზნაძის ქ. N2-ში. განთავსებულია [[კონსტანტინე წერეთელი|კოტე]] და [[სოსო წერეთელი|სოსო წერეთლების]] სახლში. ==ისტორია== [[კატეგორია:თბილისის მუზეუმები]] 3vt454a8j1j6z70cpa4g2p8l55ogitz 5406414 5406413 2026-06-03T17:18:44Z Jaba1977 3604 /* ისტორია */ 5406414 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მუზეუმი | სახელი = კოტე და სოსო წერეთლების მემორიალური სახლ-მუზეუმი | სურათი = | სურათისზომა = | წარწერა = | დაარსდა = [[2003]] | დამაარსებლები = | დაიხურა = | მდებარეობა = {{დროშა|საქართველო}}, [[თბილისი]], <br />დიმიტრი უზნაძის ქ. N2 | პოზრუკა = საქართველო | პოზრუკის ზომა = | ალტერნატიული რუკა = | პოზრუკა2 = | პოზრუკის ზომა2 = | ალტერნატიული რუკა2 = | სტატუსი = მემორიალური | ექსპონატი = 5000-ზე მეტი | კლასიფიკაცია = }} '''კოტე და სოსო წერეთლების მემორიალური სახლ-მუზეუმი''' — მემორიალური სახლ-მუზეუმი თბილისში, მდებარეობს დიმიტრი უზნაძის ქ. N2-ში. განთავსებულია [[კონსტანტინე წერეთელი|კოტე]] და [[სოსო წერეთელი|სოსო წერეთლების]] სახლში. ==ისტორია== მუზეუმის დაარსების შესახებ მთავრობის პირველი დადგენილება [[2003]] წლიდან არსებობს. [[2011]] წელს კი სოსო წერეთლის დედამ – ლეილა წერეთელმა თავისი უძრავი ქონება ქალაქ თბილისის თვითმართველობას უსასყიდლოდ გადასცა. მუზეუმში დაცულია თავისუფლებისთვის მებრძოლი მხატვრის, სოსო წერეთლისა და ცნობილი ქართველი აღმოსავლეთმცოდნის, საქართველოში ებრაისტიკა-არამეისტიკის ფუძემდებლის, კონსტანტინე წერეთლის ცხოვრებასა და მოღვაწეობასთან დაკავშირებული მასალები: მემორიალური ნივთები, პირადი არქივი, ხელნაწერები, ფოტომასალა, სხვადასხვა დოკუმენტები, სოსო წერეთლის შემოქმედებითი მემკვიდრეობა (ფერწერა, გრაფიკა, ჩანაწერები), კოტე წერეთლის ბიბლიოთეკა, როგორც მისი ნაშრომები, ასევე აღმოსავლეთმცოდნეობის დარგის იშვიათი გამოცემები. 2018 წლიდან მუზეუმში სარეაბილიტაციო სამუშაოები მიმდინარეობდა. განახლებული მუზეუმი 2019 წლის 18 მაისს მუზეუმების საერთაშორისო დღისადმი მიძღვნილი კვირეულის ფარგლებში გაიხსნა. განახლებული სამუზეუმო სივრცე ორ ნაწილადაა გაყოფილი, სახლ-მუზეუმის ერთი ნაწილი ცნობილი ქართველი ენათმეცნიერის, არამეული დიალექტოლოგიის ფუძემდებლის, აკადემიკოს კოტე წერეთლის, სამეცნიერო და საზოგადოებრივ მოღვაწეობას ეთმობა, ხოლო მეორე ნაწილი, მისი ვაჟის, ნიჭიერი მხატვრის სოსო წერეთლის შემოქმედებას, რომელიც 80-იანი წლების ერთ-ერთი ყველაზე გახმაურებული ამბის „თვითმფრინავის საქმის“ მონაწილე იყო. ==რესურსები ინტერნეტში== [[კატეგორია:თბილისის მუზეუმები]] qbwhaqxa0fqz0u3g6eza0f5azdyej1s 5406415 5406414 2026-06-03T17:19:05Z Jaba1977 3604 /* რესურსები ინტერნეტში */ 5406415 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მუზეუმი | სახელი = კოტე და სოსო წერეთლების მემორიალური სახლ-მუზეუმი | სურათი = | სურათისზომა = | წარწერა = | დაარსდა = [[2003]] | დამაარსებლები = | დაიხურა = | მდებარეობა = {{დროშა|საქართველო}}, [[თბილისი]], <br />დიმიტრი უზნაძის ქ. N2 | პოზრუკა = საქართველო | პოზრუკის ზომა = | ალტერნატიული რუკა = | პოზრუკა2 = | პოზრუკის ზომა2 = | ალტერნატიული რუკა2 = | სტატუსი = მემორიალური | ექსპონატი = 5000-ზე მეტი | კლასიფიკაცია = }} '''კოტე და სოსო წერეთლების მემორიალური სახლ-მუზეუმი''' — მემორიალური სახლ-მუზეუმი თბილისში, მდებარეობს დიმიტრი უზნაძის ქ. N2-ში. განთავსებულია [[კონსტანტინე წერეთელი|კოტე]] და [[სოსო წერეთელი|სოსო წერეთლების]] სახლში. ==ისტორია== მუზეუმის დაარსების შესახებ მთავრობის პირველი დადგენილება [[2003]] წლიდან არსებობს. [[2011]] წელს კი სოსო წერეთლის დედამ – ლეილა წერეთელმა თავისი უძრავი ქონება ქალაქ თბილისის თვითმართველობას უსასყიდლოდ გადასცა. მუზეუმში დაცულია თავისუფლებისთვის მებრძოლი მხატვრის, სოსო წერეთლისა და ცნობილი ქართველი აღმოსავლეთმცოდნის, საქართველოში ებრაისტიკა-არამეისტიკის ფუძემდებლის, კონსტანტინე წერეთლის ცხოვრებასა და მოღვაწეობასთან დაკავშირებული მასალები: მემორიალური ნივთები, პირადი არქივი, ხელნაწერები, ფოტომასალა, სხვადასხვა დოკუმენტები, სოსო წერეთლის შემოქმედებითი მემკვიდრეობა (ფერწერა, გრაფიკა, ჩანაწერები), კოტე წერეთლის ბიბლიოთეკა, როგორც მისი ნაშრომები, ასევე აღმოსავლეთმცოდნეობის დარგის იშვიათი გამოცემები. 2018 წლიდან მუზეუმში სარეაბილიტაციო სამუშაოები მიმდინარეობდა. განახლებული მუზეუმი 2019 წლის 18 მაისს მუზეუმების საერთაშორისო დღისადმი მიძღვნილი კვირეულის ფარგლებში გაიხსნა. განახლებული სამუზეუმო სივრცე ორ ნაწილადაა გაყოფილი, სახლ-მუზეუმის ერთი ნაწილი ცნობილი ქართველი ენათმეცნიერის, არამეული დიალექტოლოგიის ფუძემდებლის, აკადემიკოს კოტე წერეთლის, სამეცნიერო და საზოგადოებრივ მოღვაწეობას ეთმობა, ხოლო მეორე ნაწილი, მისი ვაჟის, ნიჭიერი მხატვრის სოსო წერეთლის შემოქმედებას, რომელიც 80-იანი წლების ერთ-ერთი ყველაზე გახმაურებული ამბის „თვითმფრინავის საქმის“ მონაწილე იყო. ==რესურსები ინტერნეტში== * [https://tbilisimuseumsunion.ge/muzeumebi/kote-da-soso-tseretlebis-sakhl-muzeumi/ კოტე და სოსო წერეთლების მემორიალური სახლ-მუზეუმი] [[კატეგორია:თბილისის მუზეუმები]] 8q4mqz9gdcnle2muodqqueqh3ia6q50 5406417 5406415 2026-06-03T17:19:55Z Jaba1977 3604 /* რესურსები ინტერნეტში */ 5406417 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მუზეუმი | სახელი = კოტე და სოსო წერეთლების მემორიალური სახლ-მუზეუმი | სურათი = | სურათისზომა = | წარწერა = | დაარსდა = [[2003]] | დამაარსებლები = | დაიხურა = | მდებარეობა = {{დროშა|საქართველო}}, [[თბილისი]], <br />დიმიტრი უზნაძის ქ. N2 | პოზრუკა = საქართველო | პოზრუკის ზომა = | ალტერნატიული რუკა = | პოზრუკა2 = | პოზრუკის ზომა2 = | ალტერნატიული რუკა2 = | სტატუსი = მემორიალური | ექსპონატი = 5000-ზე მეტი | კლასიფიკაცია = }} '''კოტე და სოსო წერეთლების მემორიალური სახლ-მუზეუმი''' — მემორიალური სახლ-მუზეუმი თბილისში, მდებარეობს დიმიტრი უზნაძის ქ. N2-ში. განთავსებულია [[კონსტანტინე წერეთელი|კოტე]] და [[სოსო წერეთელი|სოსო წერეთლების]] სახლში. ==ისტორია== მუზეუმის დაარსების შესახებ მთავრობის პირველი დადგენილება [[2003]] წლიდან არსებობს. [[2011]] წელს კი სოსო წერეთლის დედამ – ლეილა წერეთელმა თავისი უძრავი ქონება ქალაქ თბილისის თვითმართველობას უსასყიდლოდ გადასცა. მუზეუმში დაცულია თავისუფლებისთვის მებრძოლი მხატვრის, სოსო წერეთლისა და ცნობილი ქართველი აღმოსავლეთმცოდნის, საქართველოში ებრაისტიკა-არამეისტიკის ფუძემდებლის, კონსტანტინე წერეთლის ცხოვრებასა და მოღვაწეობასთან დაკავშირებული მასალები: მემორიალური ნივთები, პირადი არქივი, ხელნაწერები, ფოტომასალა, სხვადასხვა დოკუმენტები, სოსო წერეთლის შემოქმედებითი მემკვიდრეობა (ფერწერა, გრაფიკა, ჩანაწერები), კოტე წერეთლის ბიბლიოთეკა, როგორც მისი ნაშრომები, ასევე აღმოსავლეთმცოდნეობის დარგის იშვიათი გამოცემები. 2018 წლიდან მუზეუმში სარეაბილიტაციო სამუშაოები მიმდინარეობდა. განახლებული მუზეუმი 2019 წლის 18 მაისს მუზეუმების საერთაშორისო დღისადმი მიძღვნილი კვირეულის ფარგლებში გაიხსნა. განახლებული სამუზეუმო სივრცე ორ ნაწილადაა გაყოფილი, სახლ-მუზეუმის ერთი ნაწილი ცნობილი ქართველი ენათმეცნიერის, არამეული დიალექტოლოგიის ფუძემდებლის, აკადემიკოს კოტე წერეთლის, სამეცნიერო და საზოგადოებრივ მოღვაწეობას ეთმობა, ხოლო მეორე ნაწილი, მისი ვაჟის, ნიჭიერი მხატვრის სოსო წერეთლის შემოქმედებას, რომელიც 80-იანი წლების ერთ-ერთი ყველაზე გახმაურებული ამბის „თვითმფრინავის საქმის“ მონაწილე იყო. ==იხილეთ აგრეთვე== * [[საქართველოს მუზეუმების სია]] ==რესურსები ინტერნეტში== * [https://tbilisimuseumsunion.ge/muzeumebi/kote-da-soso-tseretlebis-sakhl-muzeumi/ კოტე და სოსო წერეთლების მემორიალური სახლ-მუზეუმი] [[კატეგორია:თბილისის მუზეუმები]] b5zmx4kpewekhzx2jkjyhpkxttlj4uu 1 890669 5406416 2026-06-03T17:19:32Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5406416 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 1 890670 5406434 2026-06-03T17:52:36Z Eletskh-QR 175175 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5406434 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 0 890671 5406444 2026-06-03T18:08:12Z Eletskh-QR 175175 ახალი გვერდი: {{subst:მუშავდება}} {{ინფოდაფა პიროვნება | სახელი = ჯესიკა დაიენ აბერი | ფოტო = Jessica D. Aber, U.S. Attorney.jpg | წარწერა = ოფიციალური პორტრეტი, 2021 | office = [[United States Attorney]] for the United States District Court for the Eastern District of Virginia|Eastern District of Vir... 5406444 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Eletskh-QR|Eletskh-QR]].|3|06|2026}} {{ინფოდაფა პიროვნება | სახელი = ჯესიკა დაიენ აბერი | ფოტო = Jessica D. Aber, U.S. Attorney.jpg | წარწერა = ოფიციალური პორტრეტი, 2021 | office = [[United States Attorney]] for the [[United States District Court for the Eastern District of Virginia|Eastern District of Virginia]] | appointer = [[Joe Biden]] | term_start = October 12, 2021 | term_end = January 20, 2025 | predecessor = Raj Parekh (acting) | successor = [[Erik Siebert]] | birth_name = Jessica Diane Aber | birth_date = {{birth date|1981|9|9}} | birth_place = [[Walnut Creek, California]], U.S. | death_date = {{death date and given age|2025|3|22|43}} | death_place = [[Alexandria, Virginia]], U.S. | education = [[University of Richmond]] ([[Bachelor of Arts|BA]])<br>[[College of William & Mary]] ([[Juris Doctor|JD]]) }} '''ჯესიკა დაიენ აბერი''' ([[ინგლისური ენა|ინგლ]].Jessica Diane Aber; დ.[[9 სექტემბერი]], [[1981]],გ. [[22 მარტი]], [[2025]]) — [[ამერიკელი]] [[იურისტი]], რომელიც 2021-დან [[2025]] წლამდე იკავებდა შეერთებული შტატების პროკურორის თანამდებობას [[ვირჯინია|ვირჯინი]]ის აღმოსავლეთ ოლქში (EDVA). ცნობილია ორგანიზებულ დანაშაულთან და ეროვნულ უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული მაღალპროფილური საქმეების წარმოებით.<ref>{{cite news |title=Who was Jessica Aber? Ex-US attorney investigated Russians, Israelis, financial fraudsters and violent criminals |url=https://www.independent.co.uk/news/world/americas/jessica-aber-death-us-attorney-virginia-b2720618.html |newspaper=[[The Independent]] |last=Baio |first=Ariana |access-date=March 24, 2025 |date=March 24, 2025}}</ref> ადრეული ცხოვრება და განათლება დაბადებული ვოლნათ-კრიკში, კალიფორნია, 1981 წელს, აბერმა 2003 წელს magna cum laude დაამთავრა რიჩმონდის უნივერსიტეტი და მიიღო ხელოვნების ბაკალავრის ხარისხი.[2] 2006 წელს კი მიიღო სამართლის დოქტორის ხარისხი უილიამ და მარის სამართლის სკოლიდან.[3] კარიერა 2006-2007 წლებში EDVA-ში მოსამართლე მ. ჰანა ლოუქის თანაშემწედ მუშაობის შემდეგ, აბერი მაკგუაირვუდსში ასოცირებულ იურისტად მუშაობდა, შემდეგ კი 2009 წელს შეუერთდა EDVA-ს შეერთებული შტატების პროკურატურას, სადაც პროკურორის თანაშემწედ დაიწყო მუშაობა. მოგვიანებით იგი მსახურობდა სისხლის სამართლის დეპარტამენტის გენერალური პროკურორის თანაშემწის მრჩევლად (2015–2016) და EDVA-ს სისხლის სამართლის განყოფილების უფროსის მოადგილედ (2016–2021).[2] შეერთებული შტატების პროკურორი ვირჯინიის აღმოსავლეთ ოლქში პრეზიდენტ ბაიდენის მიერ 2021 წლის აგვისტოში დასახელების შემდეგ, აბერი სენატმა დაამტკიცა 2021 წლის 5 ოქტომბერს, ხოლო ფიცი დადო 12 ოქტომბერს.[4][5] მისი მოღვაწეობის პერიოდში განხილულ საქმეებს შორის იყო: MS-13-ის ლიდერის პასუხისგებაში მიცემა მრავალი მკვლელობისთვის,[6] რუსი მოქალაქეების წინააღმდეგ ბრალდების წაყენება უკანონო კრიპტოვალუტის ბირჟების მართვისთვის,[7] რუსი ჯარისკაცების წინააღმდეგ ისტორიული საომარი დანაშაულის ბრალდებები უკრაინაში ჩადენილი ქმედებებისთვის,[8] ისრაელი მოქალაქის მსჯავრდება შეერთებულ შტატებში უცხოელთა უკანონო შემოყვანისთვის,[9] ასევე CIA-ს ყოფილი ანალიტიკოსის მსჯავრდება კლასიფიცირებული ინფორმაციის გამჟღავნებისთვის.[10] აბერი გადადგა 2025 წლის 20 იანვარს, პრეზიდენტობის გადაბარების შემდეგ.[11] ავადმყოფობა და გარდაცვალება აბერი გარდაიცვალა საკუთარ სახლში ალექსანდრიაში, ვირჯინია, 2025 წლის 22 მარტს, 43 წლის ასაკში. ვირჯინიის შტატის სასამართლო-სამედიცინო სამსახურმა სიკვდილის მიზეზად დაასახელა ეპილეფსიით გამოწვეული მოულოდნელი სიკვდილი.[12] 14hrzo5ttlww2n2mrvgrcdsm6w2s3bm 5406446 5406444 2026-06-03T18:13:34Z Eletskh-QR 175175 5406446 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Eletskh-QR|Eletskh-QR]].|3|06|2026}} {{ინფოდაფა პიროვნება | სახელი = ჯესიკა დაიენ აბერი | ფოტო = Jessica D. Aber, U.S. Attorney.jpg | წარწერა = ოფიციალური პორტრეტი, 2021 | დაბსახელი = ჯესიკა დაიენ აბერი | დაბთარიღი = {{birth date|1981|9|9}} | გარდთარიღი = {{death date and given age|2025|3|22|43}} | განათლება = [[რიჩმონდის უნივერსიტეტი]] (ბაკალავრიატი)<br>[[უილიამისა და მერის კოლეჯი]] }} '''ჯესიკა დაიენ აბერი''' ([[ინგლისური ენა|ინგლ]].Jessica Diane Aber; დ.[[9 სექტემბერი]], [[1981]],გ. [[22 მარტი]], [[2025]]) — [[ამერიკელი]] [[იურისტი]], რომელიც 2021-დან [[2025]] წლამდე იკავებდა შეერთებული შტატების პროკურორის თანამდებობას [[ვირჯინია|ვირჯინი]]ის აღმოსავლეთ ოლქში (EDVA). ცნობილია ორგანიზებულ დანაშაულთან და ეროვნულ უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული მაღალპროფილური საქმეების წარმოებით.<ref>{{cite news |title=Who was Jessica Aber? Ex-US attorney investigated Russians, Israelis, financial fraudsters and violent criminals |url=https://www.independent.co.uk/news/world/americas/jessica-aber-death-us-attorney-virginia-b2720618.html |newspaper=[[The Independent]] |last=Baio |first=Ariana |access-date=March 24, 2025 |date=March 24, 2025}}</ref> ადრეული ცხოვრება და განათლება დაბადებული ვოლნათ-კრიკში, კალიფორნია, 1981 წელს, აბერმა 2003 წელს magna cum laude დაამთავრა რიჩმონდის უნივერსიტეტი და მიიღო ხელოვნების ბაკალავრის ხარისხი.[2] 2006 წელს კი მიიღო სამართლის დოქტორის ხარისხი უილიამ და მარის სამართლის სკოლიდან.[3] კარიერა 2006-2007 წლებში EDVA-ში მოსამართლე მ. ჰანა ლოუქის თანაშემწედ მუშაობის შემდეგ, აბერი მაკგუაირვუდსში ასოცირებულ იურისტად მუშაობდა, შემდეგ კი 2009 წელს შეუერთდა EDVA-ს შეერთებული შტატების პროკურატურას, სადაც პროკურორის თანაშემწედ დაიწყო მუშაობა. მოგვიანებით იგი მსახურობდა სისხლის სამართლის დეპარტამენტის გენერალური პროკურორის თანაშემწის მრჩევლად (2015–2016) და EDVA-ს სისხლის სამართლის განყოფილების უფროსის მოადგილედ (2016–2021).[2] შეერთებული შტატების პროკურორი ვირჯინიის აღმოსავლეთ ოლქში პრეზიდენტ ბაიდენის მიერ 2021 წლის აგვისტოში დასახელების შემდეგ, აბერი სენატმა დაამტკიცა 2021 წლის 5 ოქტომბერს, ხოლო ფიცი დადო 12 ოქტომბერს.[4][5] მისი მოღვაწეობის პერიოდში განხილულ საქმეებს შორის იყო: MS-13-ის ლიდერის პასუხისგებაში მიცემა მრავალი მკვლელობისთვის,[6] რუსი მოქალაქეების წინააღმდეგ ბრალდების წაყენება უკანონო კრიპტოვალუტის ბირჟების მართვისთვის,[7] რუსი ჯარისკაცების წინააღმდეგ ისტორიული საომარი დანაშაულის ბრალდებები უკრაინაში ჩადენილი ქმედებებისთვის,[8] ისრაელი მოქალაქის მსჯავრდება შეერთებულ შტატებში უცხოელთა უკანონო შემოყვანისთვის,[9] ასევე CIA-ს ყოფილი ანალიტიკოსის მსჯავრდება კლასიფიცირებული ინფორმაციის გამჟღავნებისთვის.[10] აბერი გადადგა 2025 წლის 20 იანვარს, პრეზიდენტობის გადაბარების შემდეგ.[11] ავადმყოფობა და გარდაცვალება აბერი გარდაიცვალა საკუთარ სახლში ალექსანდრიაში, ვირჯინია, 2025 წლის 22 მარტს, 43 წლის ასაკში. ვირჯინიის შტატის სასამართლო-სამედიცინო სამსახურმა სიკვდილის მიზეზად დაასახელა ეპილეფსიით გამოწვეული მოულოდნელი სიკვდილი.[12] pzq4ve9xuo5bvpfk9dnvvwidnkq14cj 5406472 5406446 2026-06-03T18:40:50Z Eletskh-QR 175175 5406472 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Eletskh-QR|Eletskh-QR]].|3|06|2026}} {{ინფოდაფა პიროვნება | სახელი = ჯესიკა დაიენ აბერი | ფოტო = Jessica D. Aber, U.S. Attorney.jpg | წარწერა = ოფიციალური პორტრეტი, 2021 | დაბსახელი = ჯესიკა დაიენ აბერი | დაბთარიღი = {{birth date|1981|9|9}} | გარდთარიღი = {{death date and given age|2025|3|22|43}} | განათლება = [[რიჩმონდის უნივერსიტეტი]] (ბაკალავრიატი)<br>[[უილიამისა და მერის კოლეჯი]] }} '''ჯესიკა დაიენ აბერი''' ([[ინგლისური ენა|ინგლ]].Jessica Diane Aber; დ.[[9 სექტემბერი]], [[1981]],გ. [[22 მარტი]], [[2025]]) — [[ამერიკელი]] [[იურისტი]], რომელიც 2021-დან [[2025]] წლამდე იკავებდა შეერთებული შტატების პროკურორის თანამდებობას [[ვირჯინია|ვირჯინი]]ის აღმოსავლეთ ოლქში (EDVA). ცნობილია ორგანიზებულ დანაშაულთან და ეროვნულ უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული მაღალპროფილური საქმეების წარმოებით.<ref>{{cite news |title=Who was Jessica Aber? Ex-US attorney investigated Russians, Israelis, financial fraudsters and violent criminals |url=https://www.independent.co.uk/news/world/americas/jessica-aber-death-us-attorney-virginia-b2720618.html |newspaper=[[The Independent]] |last=Baio |first=Ariana |access-date=March 24, 2025 |date=March 24, 2025}}</ref> ==ადრეული ცხოვრება და განათლება== დაბადებული ვოლნათ-კრიკში, [[კალიფორნია]], [[1981]] წელს, აბერმა [[2003]] წელს magna cum laude დაამთავრა რიჩმონდის უნივერსიტეტი და მიიღო ხელოვნების ბაკალავრის ხარისხი.<ref name ="White_House_August2021">{{cite press release |author=<!-- not stated --> |date=August 10, 2021 |title=President Biden Announces Eight New Nominees to Serve as U.S. Attorneys |url=https://bidenwhitehouse.archives.gov/briefing-room/statements-releases/2021/08/10/president-biden-announces-eight-new-nominees-to-serve-as-u-s-attorneys/ |location=Washington, D.C. |publisher=The White House |access-date=March 27, 2025}} {{PD-notice}}</ref>2006 წელს კი მიიღო სამართლის დოქტორის ხარისხი უილიამ და მარის სამართლის სკოლიდან.<ref name="wapo">{{cite news |last=Rizzo |first=Salvador |date=March 22, 2025 |title=Jessica Aber, former U.S. attorney for Virginia, dies at 43 |url=https://www.washingtonpost.com/dc-md-va/2025/03/22/jessica-aber-va-us-attorney-death/ |url-access=subscription |access-date=March 22, 2025 |newspaper=[[The Washington Post]] |id={{ProQuest|3180257920}} |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250322221808/https://www.washingtonpost.com/dc-md-va/2025/03/22/jessica-aber-va-us-attorney-death/ |archive-date=March 22, 2025}}</ref> ==კარიერა== [[2006]]-[[2007]] წლებში EDVA-ში მოსამართლე მ. [[ჰანა ლოუქი]]ს თანაშემწედ მუშაობის შემდეგ, აბერი მაკგუაირვუდსში ასოცირებულ იურისტად მუშაობდა, შემდეგ კი [[2009]] წელს შეუერთდა EDVA-ს [[ამერიკის შეერთებული შტატები|შეერთებული შტატები]]ს პროკურატურას, სადაც პროკურორის თანაშემწედ დაიწყო მუშაობა. მოგვიანებით იგი მსახურობდა სისხლის სამართლის დეპარტამენტის გენერალური პროკურორის თანაშემწის მრჩევლად ([[2015]]–[[2016]]) და EDVA-ს სისხლის სამართლის განყოფილების უფროსის მოადგილედ ([[2016]]–[[2021]]).<ref name ="White_House_August2021" /> ==შეერთებული შტატების პროკურორი ვირჯინიის აღმოსავლეთ ოლქში== პრეზიდენტ ბაიდენის მიერ [[2021]] წლის აგვისტოში დასახელების შემდეგ, აბერი სენატმა დაამტკიცა [[2021]] წლის [[5 ოქტომბერი|5 ოქტომბერ]]ს, ხოლო ფიცი დადო [[12 ოქტომბერი|12 ოქტომბერ]]ს.<ref>{{cite web |title=PN1043 - Nomination of Jessica D. Aber for Department of Justice, 117th Congress (2021-2022) |url=https://www.congress.gov/nomination/117th-congress/1043 |website=[[United States Congress]] |date=October 5, 2021 |access-date=October 7, 2021}}</ref><ref>{{cite web |title=Meet the U.S. Attorney |url=https://www.justice.gov/archives/usao-edva/meet-us-attorney |website=[[United States Department of Justice]] |access-date=March 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019112025/https://www.justice.gov/usao-edva/meet-us-attorney |archive-date=October 19, 2021}}</ref> მისი მოღვაწეობის პერიოდში განხილულ საქმეებს შორის იყო: MS-13-ის ლიდერის პასუხისგებაში მიცემა მრავალი მკვლელობისთვის,<ref>{{cite press release |title=Federal Jury Convicts MS-13 Member for Multiple Murders |date=June 15, 2023 |publisher=U.S. Attorney's Office for the EDVA |url=https://www.justice.gov/usao-edva/pr/federal-jury-convicts-ms-13-member-multiple-murders}}</ref> რუსი მოქალაქეების წინააღმდეგ ბრალდების წაყენება უკანონო კრიპტოვალუტის ბირჟების მართვისთვის,<ref>{{cite press release |title=Two Russian Nationals Charged with Operating Billion-Dollar Money Laundering Platform |date=May 3, 2024 |publisher=U.S. Department of Justice |url=https://www.justice.gov/archives/opa/pr/two-russian-nationals-charged-connection-operating-billion-dollar-money-laundering-1}}</ref> რუსი ჯარისკაცების წინააღმდეგ ისტორიული საომარი დანაშაულის ბრალდებები უკრაინაში ჩადენილი ქმედებებისთვის,<ref>{{cite news |last=Viswanatha |first=Aruna |date=December 6, 2023 |title=U.S. Charges Russian Soldiers with War Crimes in Ukraine |url=https://nypost.com/2023/12/06/news/us-charges-russian-soldiers-with-war-crimes-in-ukraine/ |work=[[New York Post]]}}</ref> the conviction of an Israeli national for the smuggling of non-citizens into the United States,<ref>{{cite press release |title=Foreign National Sentenced for Human Smuggling and Money Laundering Scheme |url=https://www.justice.gov/usao-edva/pr/foreign-national-sentenced-human-smuggling-and-money-laundering-scheme |date=January 19, 2024 |publisher=U.S. Attorney's Office for the EDVA}}</ref> ისრაელი მოქალაქის მსჯავრდება შეერთებულ შტატებში უცხოელთა უკანონო შემოყვანისთვის,<ref>{{cite press release |title=Former CIA Analyst Pleads Guilty to Transmitting Top Secret Information |date=February 9, 2024 |publisher=U.S. Attorney's Office for the EDVA |url=https://www.justice.gov/usao-edva/pr/former-cia-analyst-pleads-guilty-transmitting-top-secret-national-defense-information}}</ref> ასევე CIA-ს ყოფილი ანალიტიკოსის მსჯავრდება კლასიფიცირებული ინფორმაციის გამჟღავნებისთვის.<ref>{{cite press release |title=U.S. Attorney Jessica D. Aber Announces Resignation |date=January 17, 2025 |publisher=U.S. Attorney's Office for the EDVA |url=https://www.justice.gov/usao-edva/pr/us-attorney-jessica-d-aber-announces-resignation |access-date=March 22, 2025}}</ref> აბერი გადადგა [[2025]] წლის [[20 იანვარი|20 იანვარ]]ს, პრეზიდენტობის გადაბარების შემდეგ.<ref>{{cite press release |title=U.S. Attorney Jessica D. Aber Announces Resignation |date=January 17, 2025 |publisher=U.S. Attorney's Office for the EDVA |url=https://www.justice.gov/usao-edva/pr/us-attorney-jessica-d-aber-announces-resignation |access-date=March 22, 2025}}</ref> ==ავადმყოფობა და გარდაცვალება== აბერი გარდაიცვალა საკუთარ სახლში [[ალექსანდრია]]ში, [[ვირჯინია]], 2025 წლის 22 მარტს, 43 წლის ასაკში. ვირჯინიის შტატის სასამართლო-სამედიცინო სამსახურმა სიკვდილის მიზეზად დაასახელა [[ეპილეფსია|ეპილეფსი]]ით გამოწვეული მოულოდნელი სიკვდილი.<ref>{{cite news |last=Kile |first=Meredith |date=September 1, 2025 |title=Jessica Aber’s Cause of Death Revealed: Former U.S. Attorney |url=https://people.com/cause-of-death-revealed-for-former-federal-prosecutor-jessica-aber-11703031 |access-date=September 1, 2025 |work=People}}</ref> 7yqha02yjnznlswvl06b8da6atpo4u9 5406483 5406472 2026-06-03T18:49:52Z Eletskh-QR 175175 5406483 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Eletskh-QR|Eletskh-QR]].|3|06|2026}} {{ინფოდაფა პიროვნება | სახელი = ჯესიკა დაიენ აბერი | ფოტო = Jessica D. Aber, U.S. Attorney.jpg | წარწერა = ოფიციალური პორტრეტი, 2021 | დაბსახელი = ჯესიკა დაიენ აბერი | დაბთარიღი = {{birth date|1981|9|9}} | გარდთარიღი = {{death date and given age|2025|3|22|43}} | განათლება = [[რიჩმონდის უნივერსიტეტი]] (ბაკალავრიატი)<br>[[უილიამისა და მერის კოლეჯი]] }} '''ჯესიკა დაიენ აბერი''' ([[ინგლისური ენა|ინგლ]].Jessica Diane Aber; დ.[[9 სექტემბერი]], [[1981]],გ. [[22 მარტი]], [[2025]]) — [[ამერიკელი]] [[იურისტი]], რომელიც 2021-დან [[2025]] წლამდე იკავებდა შეერთებული შტატების პროკურორის თანამდებობას [[ვირჯინია|ვირჯინი]]ის აღმოსავლეთ ოლქში (EDVA). ცნობილია ორგანიზებულ დანაშაულთან და ეროვნულ უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული მაღალპროფილური საქმეების წარმოებით.<ref>{{cite news |title=Who was Jessica Aber? Ex-US attorney investigated Russians, Israelis, financial fraudsters and violent criminals |url=https://www.independent.co.uk/news/world/americas/jessica-aber-death-us-attorney-virginia-b2720618.html |newspaper=[[The Independent]] |last=Baio |first=Ariana |access-date=March 24, 2025 |date=March 24, 2025}}</ref> ==ადრეული ცხოვრება და განათლება== დაბადებული ვოლნათ-კრიკში, [[კალიფორნია]], [[1981]] წელს, აბერმა [[2003]] წელს დაამთავრა [[რიჩმონდის უნივერსიტეტი]] და მიიღო ხელოვნების [[ბაკალავრიატი|ბაკალავრის]] ხარისხი.<ref name ="White_House_August2021">{{cite press release |author=<!-- not stated --> |date=August 10, 2021 |title=President Biden Announces Eight New Nominees to Serve as U.S. Attorneys |url=https://bidenwhitehouse.archives.gov/briefing-room/statements-releases/2021/08/10/president-biden-announces-eight-new-nominees-to-serve-as-u-s-attorneys/ |location=Washington, D.C. |publisher=The White House |access-date=March 27, 2025}} {{PD-notice}}</ref> [[2006]] წელს კი მიიღო სამართლის [[დოქტორანტურა|დოქტორის ხარისხი]] [[უილიამისა და მერის კოლეჯი]].<ref name="wapo">{{cite news |last=Rizzo |first=Salvador |date=March 22, 2025 |title=Jessica Aber, former U.S. attorney for Virginia, dies at 43 |url=https://www.washingtonpost.com/dc-md-va/2025/03/22/jessica-aber-va-us-attorney-death/ |url-access=subscription |access-date=March 22, 2025 |newspaper=[[The Washington Post]] |id={{ProQuest|3180257920}} |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250322221808/https://www.washingtonpost.com/dc-md-va/2025/03/22/jessica-aber-va-us-attorney-death/ |archive-date=March 22, 2025}}</ref> ==კარიერა== [[2006]]-[[2007]] წლებში EDVA-ში მოსამართლე მ. [[ჰანა ლოუქი]]ს თანაშემწედ მუშაობის შემდეგ, აბერი მაკგუაირვუდსში ასოცირებულ იურისტად მუშაობდა, შემდეგ კი [[2009]] წელს შეუერთდა EDVA-ს [[ამერიკის შეერთებული შტატები|შეერთებული შტატები]]ს პროკურატურას, სადაც პროკურორის თანაშემწედ დაიწყო მუშაობა. მოგვიანებით მსახურობდა სისხლის სამართლის დეპარტამენტის გენერალური პროკურორის თანაშემწის მრჩევლად ([[2015]]–[[2016]]) და EDVA-ს სისხლის სამართლის განყოფილების უფროსის მოადგილედ ([[2016]]–[[2021]]).<ref name ="White_House_August2021" /> ==შეერთებული შტატების პროკურორი ვირჯინიის აღმოსავლეთ ოლქში== პრეზიდენტ ბაიდენის მიერ [[2021]] წლის აგვისტოში დასახელების შემდეგ, აბერი სენატმა დაამტკიცა [[2021]] წლის [[5 ოქტომბერი|5 ოქტომბერ]]ს, ხოლო ფიცი დადო [[12 ოქტომბერი|12 ოქტომბერ]]ს.<ref>{{cite web |title=PN1043 - Nomination of Jessica D. Aber for Department of Justice, 117th Congress (2021-2022) |url=https://www.congress.gov/nomination/117th-congress/1043 |website=[[United States Congress]] |date=October 5, 2021 |access-date=October 7, 2021}}</ref><ref>{{cite web |title=Meet the U.S. Attorney |url=https://www.justice.gov/archives/usao-edva/meet-us-attorney |website=[[United States Department of Justice]] |access-date=March 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019112025/https://www.justice.gov/usao-edva/meet-us-attorney |archive-date=October 19, 2021}}</ref> მისი მოღვაწეობის პერიოდში განხილულ საქმეებს შორის იყო: MS-13-ის ლიდერის პასუხისგებაში მიცემა მრავალი მკვლელობისთვის,<ref>{{cite press release |title=Federal Jury Convicts MS-13 Member for Multiple Murders |date=June 15, 2023 |publisher=U.S. Attorney's Office for the EDVA |url=https://www.justice.gov/usao-edva/pr/federal-jury-convicts-ms-13-member-multiple-murders}}</ref> რუსი მოქალაქეების წინააღმდეგ ბრალდების წაყენება უკანონო კრიპტოვალუტის ბირჟების მართვისთვის,<ref>{{cite press release |title=Two Russian Nationals Charged with Operating Billion-Dollar Money Laundering Platform |date=May 3, 2024 |publisher=U.S. Department of Justice |url=https://www.justice.gov/archives/opa/pr/two-russian-nationals-charged-connection-operating-billion-dollar-money-laundering-1}}</ref> რუსი ჯარისკაცების წინააღმდეგ ისტორიული საომარი დანაშაულის ბრალდებები უკრაინაში ჩადენილი ქმედებებისთვის,<ref>{{cite news |last=Viswanatha |first=Aruna |date=December 6, 2023 |title=U.S. Charges Russian Soldiers with War Crimes in Ukraine |url=https://nypost.com/2023/12/06/news/us-charges-russian-soldiers-with-war-crimes-in-ukraine/ |work=[[New York Post]]}}</ref> <ref>{{cite press release |title=Foreign National Sentenced for Human Smuggling and Money Laundering Scheme |url=https://www.justice.gov/usao-edva/pr/foreign-national-sentenced-human-smuggling-and-money-laundering-scheme |date=January 19, 2024 |publisher=U.S. Attorney's Office for the EDVA}}</ref> ისრაელი მოქალაქის მსჯავრდება შეერთებულ შტატებში უცხოელთა უკანონო შემოყვანისთვის,<ref>{{cite press release |title=Former CIA Analyst Pleads Guilty to Transmitting Top Secret Information |date=February 9, 2024 |publisher=U.S. Attorney's Office for the EDVA |url=https://www.justice.gov/usao-edva/pr/former-cia-analyst-pleads-guilty-transmitting-top-secret-national-defense-information}}</ref> ასევე CIA-ს ყოფილი ანალიტიკოსის მსჯავრდება კლასიფიცირებული ინფორმაციის გამჟღავნებისთვის.<ref>{{cite press release |title=U.S. Attorney Jessica D. Aber Announces Resignation |date=January 17, 2025 |publisher=U.S. Attorney's Office for the EDVA |url=https://www.justice.gov/usao-edva/pr/us-attorney-jessica-d-aber-announces-resignation |access-date=March 22, 2025}}</ref> აბერი გადადგა [[2025]] წლის [[20 იანვარი|20 იანვარ]]ს, პრეზიდენტობის გადაბარების შემდეგ.<ref>{{cite press release |title=U.S. Attorney Jessica D. Aber Announces Resignation |date=January 17, 2025 |publisher=U.S. Attorney's Office for the EDVA |url=https://www.justice.gov/usao-edva/pr/us-attorney-jessica-d-aber-announces-resignation |access-date=March 22, 2025}}</ref> ==ავადმყოფობა და გარდაცვალება== აბერი გარდაიცვალა საკუთარ სახლში [[ალექსანდრია]]ში, [[ვირჯინია]], 2025 წლის 22 მარტს, 43 წლის ასაკში. ვირჯინიის შტატის სასამართლო-სამედიცინო სამსახურმა სიკვდილის მიზეზად დაასახელა [[ეპილეფსია|ეპილეფსი]]ით გამოწვეული მოულოდნელი სიკვდილი.<ref>{{cite news |last=Kile |first=Meredith |date=September 1, 2025 |title=Jessica Aber’s Cause of Death Revealed: Former U.S. Attorney |url=https://people.com/cause-of-death-revealed-for-former-federal-prosecutor-jessica-aber-11703031 |access-date=September 1, 2025 |work=People}}</ref> 9vvbbc088pi6la999bp5hf2dnhwk9y9 5406484 5406483 2026-06-03T18:52:19Z Eletskh-QR 175175 5406484 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Eletskh-QR|Eletskh-QR]].|3|06|2026}} {{ინფოდაფა პიროვნება | სახელი = ჯესიკა დაიენ აბერი | ფოტო = Jessica D. Aber, U.S. Attorney.jpg | წარწერა = ოფიციალური პორტრეტი, 2021 | დაბსახელი = ჯესიკა დაიენ აბერი | დაბთარიღი = {{birth date|1981|9|9}} | გარდთარიღი = {{death date and given age|2025|3|22|43}} | განათლება = [[რიჩმონდის უნივერსიტეტი]] (ბაკალავრიატი)<br>[[უილიამისა და მერის კოლეჯი]] }} '''ჯესიკა დაიენ აბერი''' ([[ინგლისური ენა|ინგლ]].Jessica Diane Aber; დ.[[9 სექტემბერი]], [[1981]],გ. [[22 მარტი]], [[2025]]) — [[ამერიკელი]] [[იურისტი]], რომელიც 2021-დან [[2025]] წლამდე იკავებდა შეერთებული შტატების პროკურორის თანამდებობას [[ვირჯინია|ვირჯინი]]ის აღმოსავლეთ ოლქში (EDVA). ცნობილია ორგანიზებულ დანაშაულთან და ეროვნულ უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული მაღალპროფილური საქმეების წარმოებით.<ref>{{cite news |title=Who was Jessica Aber? Ex-US attorney investigated Russians, Israelis, financial fraudsters and violent criminals |url=https://www.independent.co.uk/news/world/americas/jessica-aber-death-us-attorney-virginia-b2720618.html |newspaper=[[The Independent]] |last=Baio |first=Ariana |access-date=March 24, 2025 |date=March 24, 2025}}</ref> ==ადრეული ცხოვრება და განათლება== დაბადებული ვოლნათ-კრიკში, [[კალიფორნია]], [[1981]] წელს, აბერმა [[2003]] წელს დაამთავრა [[რიჩმონდის უნივერსიტეტი]] და მიიღო ხელოვნების [[ბაკალავრიატი|ბაკალავრის]] ხარისხი.<ref name ="White_House_August2021">{{cite press release |author=<!-- not stated --> |date=August 10, 2021 |title=President Biden Announces Eight New Nominees to Serve as U.S. Attorneys |url=https://bidenwhitehouse.archives.gov/briefing-room/statements-releases/2021/08/10/president-biden-announces-eight-new-nominees-to-serve-as-u-s-attorneys/ |location=Washington, D.C. |publisher=The White House |access-date=March 27, 2025}} {{PD-notice}}</ref> [[2006]] წელს კი მიიღო სამართლის [[დოქტორანტურა|დოქტორის ხარისხი]] [[უილიამისა და მერის კოლეჯი]].<ref name="wapo">{{cite news |last=Rizzo |first=Salvador |date=March 22, 2025 |title=Jessica Aber, former U.S. attorney for Virginia, dies at 43 |url=https://www.washingtonpost.com/dc-md-va/2025/03/22/jessica-aber-va-us-attorney-death/ |url-access=subscription |access-date=March 22, 2025 |newspaper=[[The Washington Post]] |id={{ProQuest|3180257920}} |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250322221808/https://www.washingtonpost.com/dc-md-va/2025/03/22/jessica-aber-va-us-attorney-death/ |archive-date=March 22, 2025}}</ref> ==კარიერა== [[2006]]-[[2007]] წლებში EDVA-ში მოსამართლე მ. [[ჰანა ლოუქი]]ს თანაშემწედ მუშაობის შემდეგ, აბერი მაკგუაირვუდსში ასოცირებულ იურისტად მუშაობდა, შემდეგ კი [[2009]] წელს შეუერთდა EDVA-ს [[ამერიკის შეერთებული შტატები|შეერთებული შტატები]]ს პროკურატურას, სადაც პროკურორის თანაშემწედ დაიწყო მუშაობა. მოგვიანებით მსახურობდა სისხლის სამართლის დეპარტამენტის გენერალური პროკურორის თანაშემწის მრჩევლად ([[2015]]–[[2016]]) და EDVA-ს სისხლის სამართლის განყოფილების უფროსის მოადგილედ ([[2016]]–[[2021]]).<ref name ="White_House_August2021" /> ==შეერთებული შტატების პროკურორი ვირჯინიის აღმოსავლეთ ოლქში== პრეზიდენტ ბაიდენის მიერ [[2021]] წლის აგვისტოში დასახელების შემდეგ, აბერი სენატმა დაამტკიცა [[2021]] წლის [[5 ოქტომბერი|5 ოქტომბერ]]ს, ხოლო ფიცი დადო [[12 ოქტომბერი|12 ოქტომბერ]]ს.<ref>{{cite web |title=PN1043 - Nomination of Jessica D. Aber for Department of Justice, 117th Congress (2021-2022) |url=https://www.congress.gov/nomination/117th-congress/1043 |website=[[United States Congress]] |date=October 5, 2021 |access-date=October 7, 2021}}</ref><ref>{{cite web |title=Meet the U.S. Attorney |url=https://www.justice.gov/archives/usao-edva/meet-us-attorney |website=[[United States Department of Justice]] |access-date=March 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019112025/https://www.justice.gov/usao-edva/meet-us-attorney |archive-date=October 19, 2021}}</ref> მისი მოღვაწეობის პერიოდში განხილულ საქმეებს შორის იყო: MS-13-ის ლიდერის პასუხისგებაში მიცემა მრავალი მკვლელობისთვის,<ref>{{cite press release |title=Federal Jury Convicts MS-13 Member for Multiple Murders |date=June 15, 2023 |publisher=U.S. Attorney's Office for the EDVA |url=https://www.justice.gov/usao-edva/pr/federal-jury-convicts-ms-13-member-multiple-murders}}</ref> რუსი მოქალაქეების წინააღმდეგ ბრალდების წაყენება უკანონო კრიპტოვალუტის ბირჟების მართვისთვის,<ref>{{cite press release |title=Two Russian Nationals Charged with Operating Billion-Dollar Money Laundering Platform |date=May 3, 2024 |publisher=U.S. Department of Justice |url=https://www.justice.gov/archives/opa/pr/two-russian-nationals-charged-connection-operating-billion-dollar-money-laundering-1}}</ref> რუსი ჯარისკაცების წინააღმდეგ ისტორიული საომარი დანაშაულის ბრალდებები უკრაინაში ჩადენილი ქმედებებისთვის,<ref>{{cite news |last=Viswanatha |first=Aruna |date=December 6, 2023 |title=U.S. Charges Russian Soldiers with War Crimes in Ukraine |url=https://nypost.com/2023/12/06/news/us-charges-russian-soldiers-with-war-crimes-in-ukraine/ |work=[[New York Post]]}}</ref> <ref>{{cite press release |title=Foreign National Sentenced for Human Smuggling and Money Laundering Scheme |url=https://www.justice.gov/usao-edva/pr/foreign-national-sentenced-human-smuggling-and-money-laundering-scheme |date=January 19, 2024 |publisher=U.S. Attorney's Office for the EDVA}}</ref> ისრაელი მოქალაქის მსჯავრდება შეერთებულ შტატებში უცხოელთა უკანონო შემოყვანისთვის,<ref>{{cite press release |title=Former CIA Analyst Pleads Guilty to Transmitting Top Secret Information |date=February 9, 2024 |publisher=U.S. Attorney's Office for the EDVA |url=https://www.justice.gov/usao-edva/pr/former-cia-analyst-pleads-guilty-transmitting-top-secret-national-defense-information}}</ref> ასევე CIA-ს ყოფილი ანალიტიკოსის მსჯავრდება კლასიფიცირებული ინფორმაციის გამჟღავნებისთვის.<ref>{{cite press release |title=U.S. Attorney Jessica D. Aber Announces Resignation |date=January 17, 2025 |publisher=U.S. Attorney's Office for the EDVA |url=https://www.justice.gov/usao-edva/pr/us-attorney-jessica-d-aber-announces-resignation |access-date=March 22, 2025}}</ref> აბერი გადადგა [[2025]] წლის [[20 იანვარი|20 იანვარ]]ს, პრეზიდენტობის გადაბარების შემდეგ.<ref>{{cite press release |title=U.S. Attorney Jessica D. Aber Announces Resignation |date=January 17, 2025 |publisher=U.S. Attorney's Office for the EDVA |url=https://www.justice.gov/usao-edva/pr/us-attorney-jessica-d-aber-announces-resignation |access-date=March 22, 2025}}</ref> ==ავადმყოფობა და გარდაცვალება== აბერი გარდაიცვალა საკუთარ სახლში [[ალექსანდრია]]ში, [[ვირჯინია]], 2025 წლის 22 მარტს, 43 წლის ასაკში. ვირჯინიის შტატის სასამართლო-სამედიცინო სამსახურმა სიკვდილის მიზეზად დაასახელა [[ეპილეფსია|ეპილეფსი]]ით გამოწვეული მოულოდნელი სიკვდილი.<ref>{{cite news |last=Kile |first=Meredith |date=September 1, 2025 |title=Jessica Aber’s Cause of Death Revealed: Former U.S. Attorney |url=https://people.com/cause-of-death-revealed-for-former-federal-prosecutor-jessica-aber-11703031 |access-date=September 1, 2025 |work=People}}</ref> == სქოლიო== {{reflist}} == რესურსები ინტერნეტში == *[https://www.judiciary.senate.gov/imo/media/doc/VAE%20-%20Aber%20Senate%20Judiciary%20Comm%20Ques%20(public).pdf Senate Judiciary Committee Questionnaire] (Public) *{{C-SPAN|138801}} {{s-start}} {{s-legal}} {{s-bef|before=Raj Parekh<br>Acting}} {{s-ttl|title=[[United States Attorney]] for the [[United States District Court for the Eastern District of Virginia|Eastern District of Virginia]]|years=2021–2025}} {{s-aft|after=Erik Siebert<br>Acting}} {{s-end}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:აბერი,ჯესიკა}} b0ho2791von4dkny70t14a5u7h39g5p 5406503 5406484 2026-06-03T18:59:36Z Eletskh-QR 175175 5406503 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Eletskh-QR|Eletskh-QR]].|3|06|2026}} {{ინფოდაფა პიროვნება | სახელი = ჯესიკა დაიენ აბერი | ფოტო = Jessica D. Aber, U.S. Attorney.jpg | წარწერა = ოფიციალური პორტრეტი, 2021 | დაბსახელი = ჯესიკა დაიენ აბერი | დაბთარიღი = {{birth date|1981|9|9}} | გარდთარიღი = {{death date and given age|2025|3|22|43}} | განათლება = [[რიჩმონდის უნივერსიტეტი]] (ბაკალავრიატი)<br>[[უილიამისა და მერის კოლეჯი]] }} '''ჯესიკა დაიენ აბერი''' ([[ინგლისური ენა|ინგლ]].Jessica Diane Aber; დ.[[9 სექტემბერი]], [[1981]],გ. [[22 მარტი]], [[2025]]) — [[ამერიკელი]] [[იურისტი]], რომელიც 2021-დან [[2025]] წლამდე იკავებდა შეერთებული შტატების პროკურორის თანამდებობას [[ვირჯინია|ვირჯინი]]ის აღმოსავლეთ ოლქში (EDVA). ცნობილია ორგანიზებულ დანაშაულთან და ეროვნულ უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული მაღალპროფილური საქმეების წარმოებით.<ref>{{cite news |title=Who was Jessica Aber? Ex-US attorney investigated Russians, Israelis, financial fraudsters and violent criminals |url=https://www.independent.co.uk/news/world/americas/jessica-aber-death-us-attorney-virginia-b2720618.html |newspaper=[[The Independent]] |last=Baio |first=Ariana |access-date=March 24, 2025 |date=March 24, 2025}}</ref> ==ადრეული ცხოვრება და განათლება== ჯესიკა აბერი დაბადებული ვოლნათ-კრიკში, [[კალიფორნია]]ში, [[1981]] წელს, აბერმა [[2003]] წელს დაამთავრა [[რიჩმონდის უნივერსიტეტი]] და მიიღო ხელოვნების [[ბაკალავრიატი|ბაკალავრის]] ხარისხი.<ref name ="White_House_August2021">{{cite press release |author=<!-- not stated --> |date=August 10, 2021 |title=President Biden Announces Eight New Nominees to Serve as U.S. Attorneys |url=https://bidenwhitehouse.archives.gov/briefing-room/statements-releases/2021/08/10/president-biden-announces-eight-new-nominees-to-serve-as-u-s-attorneys/ |location=Washington, D.C. |publisher=The White House |access-date=March 27, 2025}} {{PD-notice}}</ref> [[2006]] წელს კი მიიღო სამართლის [[დოქტორანტურა|დოქტორის ხარისხი]] [[უილიამისა და მერის კოლეჯი]].<ref name="wapo">{{cite news |last=Rizzo |first=Salvador |date=March 22, 2025 |title=Jessica Aber, former U.S. attorney for Virginia, dies at 43 |url=https://www.washingtonpost.com/dc-md-va/2025/03/22/jessica-aber-va-us-attorney-death/ |url-access=subscription |access-date=March 22, 2025 |newspaper=[[The Washington Post]] |id={{ProQuest|3180257920}} |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250322221808/https://www.washingtonpost.com/dc-md-va/2025/03/22/jessica-aber-va-us-attorney-death/ |archive-date=March 22, 2025}}</ref> ==კარიერა== [[2006]]-[[2007]] წლებში EDVA-ში მოსამართლე მ. [[ჰანა ლოუქი]]ს თანაშემწედ მუშაობის შემდეგ, აბერი მაკგუაირვუდსში ასოცირებულ იურისტად მუშაობდა, შემდეგ კი [[2009]] წელს შეუერთდა [[ამერიკის შეერთებული შტატები|შეერთებული შტატები]]ს პროკურატურას, სადაც პროკურორის თანაშემწედ დაიწყო მუშაობა. მოგვიანებით მსახურობდა სისხლის სამართლის დეპარტამენტის გენერალური პროკურორის თანაშემწის მრჩევლად ([[2015]]–[[2016]]) და სისხლის სამართლის განყოფილების უფროსის მოადგილედ ([[2016]]–[[2021]]).<ref name ="White_House_August2021" /> ==შეერთებული შტატების პროკურორი ვირჯინიის აღმოსავლეთ ოლქში== პრეზიდენტ ბაიდენის მიერ [[2021]] წლის აგვისტოში დასახელების შემდეგ, აბერი სენატმა დაამტკიცა [[2021]] წლის [[5 ოქტომბერი|5 ოქტომბერ]]ს, ხოლო ფიცი დადო [[12 ოქტომბერი|12 ოქტომბერ]]ს.<ref>{{cite web |title=PN1043 - Nomination of Jessica D. Aber for Department of Justice, 117th Congress (2021-2022) |url=https://www.congress.gov/nomination/117th-congress/1043 |website=[[United States Congress]] |date=October 5, 2021 |access-date=October 7, 2021}}</ref><ref>{{cite web |title=Meet the U.S. Attorney |url=https://www.justice.gov/archives/usao-edva/meet-us-attorney |website=[[United States Department of Justice]] |access-date=March 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019112025/https://www.justice.gov/usao-edva/meet-us-attorney |archive-date=October 19, 2021}}</ref> მისი მოღვაწეობის პერიოდში განხილულ საქმეებს შორის იყო: MS-13-ის ლიდერის პასუხისგებაში მიცემა მრავალი მკვლელობისთვის,<ref>{{cite press release |title=Federal Jury Convicts MS-13 Member for Multiple Murders |date=June 15, 2023 |publisher=U.S. Attorney's Office for the EDVA |url=https://www.justice.gov/usao-edva/pr/federal-jury-convicts-ms-13-member-multiple-murders}}</ref> რუსი მოქალაქეების წინააღმდეგ ბრალდების წაყენება უკანონო კრიპტოვალუტის ბირჟების მართვისთვის,<ref>{{cite press release |title=Two Russian Nationals Charged with Operating Billion-Dollar Money Laundering Platform |date=May 3, 2024 |publisher=U.S. Department of Justice |url=https://www.justice.gov/archives/opa/pr/two-russian-nationals-charged-connection-operating-billion-dollar-money-laundering-1}}</ref> რუსი ჯარისკაცების წინააღმდეგ ისტორიული საომარი დანაშაულის ბრალდებები უკრაინაში ჩადენილი ქმედებებისთვის,<ref>{{cite news |last=Viswanatha |first=Aruna |date=December 6, 2023 |title=U.S. Charges Russian Soldiers with War Crimes in Ukraine |url=https://nypost.com/2023/12/06/news/us-charges-russian-soldiers-with-war-crimes-in-ukraine/ |work=[[New York Post]]}}</ref> <ref>{{cite press release |title=Foreign National Sentenced for Human Smuggling and Money Laundering Scheme |url=https://www.justice.gov/usao-edva/pr/foreign-national-sentenced-human-smuggling-and-money-laundering-scheme |date=January 19, 2024 |publisher=U.S. Attorney's Office for the EDVA}}</ref> ისრაელი მოქალაქის მსჯავრდება შეერთებულ შტატებში უცხოელთა უკანონო შემოყვანისთვის,<ref>{{cite press release |title=Former CIA Analyst Pleads Guilty to Transmitting Top Secret Information |date=February 9, 2024 |publisher=U.S. Attorney's Office for the EDVA |url=https://www.justice.gov/usao-edva/pr/former-cia-analyst-pleads-guilty-transmitting-top-secret-national-defense-information}}</ref> ასევე CIA-ს ყოფილი ანალიტიკოსის მსჯავრდება კლასიფიცირებული ინფორმაციის გამჟღავნებისთვის.<ref>{{cite press release |title=U.S. Attorney Jessica D. Aber Announces Resignation |date=January 17, 2025 |publisher=U.S. Attorney's Office for the EDVA |url=https://www.justice.gov/usao-edva/pr/us-attorney-jessica-d-aber-announces-resignation |access-date=March 22, 2025}}</ref> აბერი გადადგა [[2025]] წლის [[20 იანვარი|20 იანვარ]]ს.<ref>{{cite press release |title=U.S. Attorney Jessica D. Aber Announces Resignation |date=January 17, 2025 |publisher=U.S. Attorney's Office for the EDVA |url=https://www.justice.gov/usao-edva/pr/us-attorney-jessica-d-aber-announces-resignation |access-date=March 22, 2025}}</ref> ==ავადმყოფობა და გარდაცვალება== აბერი გარდაიცვალა საკუთარ სახლში [[ალექსანდრია]]ში, [[ვირჯინია]], 2025 წლის 22 მარტს, 43 წლის ასაკში. ვირჯინიის შტატის სასამართლო-სამედიცინო სამსახურმა სიკვდილის მიზეზად დაასახელა [[ეპილეფსია|ეპილეფსი]]ით გამოწვეული მოულოდნელი სიკვდილი.<ref>{{cite news |last=Kile |first=Meredith |date=September 1, 2025 |title=Jessica Aber’s Cause of Death Revealed: Former U.S. Attorney |url=https://people.com/cause-of-death-revealed-for-former-federal-prosecutor-jessica-aber-11703031 |access-date=September 1, 2025 |work=People}}</ref> == სქოლიო== {{reflist}} == რესურსები ინტერნეტში == *[https://www.judiciary.senate.gov/imo/media/doc/VAE%20-%20Aber%20Senate%20Judiciary%20Comm%20Ques%20(public).pdf Senate Judiciary Committee Questionnaire] (Public) *{{C-SPAN|138801}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:აბერი,ჯესიკა}} 4ebsxxsxo4gncbefnk5rgfp2ppv6sf4 5406504 5406503 2026-06-03T19:00:20Z Eletskh-QR 175175 დაემატა [[კატეგორია:დაბადებული 9 სექტემბერი]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5406504 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Eletskh-QR|Eletskh-QR]].|3|06|2026}} {{ინფოდაფა პიროვნება | სახელი = ჯესიკა დაიენ აბერი | ფოტო = Jessica D. Aber, U.S. Attorney.jpg | წარწერა = ოფიციალური პორტრეტი, 2021 | დაბსახელი = ჯესიკა დაიენ აბერი | დაბთარიღი = {{birth date|1981|9|9}} | გარდთარიღი = {{death date and given age|2025|3|22|43}} | განათლება = [[რიჩმონდის უნივერსიტეტი]] (ბაკალავრიატი)<br>[[უილიამისა და მერის კოლეჯი]] }} '''ჯესიკა დაიენ აბერი''' ([[ინგლისური ენა|ინგლ]].Jessica Diane Aber; დ.[[9 სექტემბერი]], [[1981]],გ. [[22 მარტი]], [[2025]]) — [[ამერიკელი]] [[იურისტი]], რომელიც 2021-დან [[2025]] წლამდე იკავებდა შეერთებული შტატების პროკურორის თანამდებობას [[ვირჯინია|ვირჯინი]]ის აღმოსავლეთ ოლქში (EDVA). ცნობილია ორგანიზებულ დანაშაულთან და ეროვნულ უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული მაღალპროფილური საქმეების წარმოებით.<ref>{{cite news |title=Who was Jessica Aber? Ex-US attorney investigated Russians, Israelis, financial fraudsters and violent criminals |url=https://www.independent.co.uk/news/world/americas/jessica-aber-death-us-attorney-virginia-b2720618.html |newspaper=[[The Independent]] |last=Baio |first=Ariana |access-date=March 24, 2025 |date=March 24, 2025}}</ref> ==ადრეული ცხოვრება და განათლება== ჯესიკა აბერი დაბადებული ვოლნათ-კრიკში, [[კალიფორნია]]ში, [[1981]] წელს, აბერმა [[2003]] წელს დაამთავრა [[რიჩმონდის უნივერსიტეტი]] და მიიღო ხელოვნების [[ბაკალავრიატი|ბაკალავრის]] ხარისხი.<ref name ="White_House_August2021">{{cite press release |author=<!-- not stated --> |date=August 10, 2021 |title=President Biden Announces Eight New Nominees to Serve as U.S. Attorneys |url=https://bidenwhitehouse.archives.gov/briefing-room/statements-releases/2021/08/10/president-biden-announces-eight-new-nominees-to-serve-as-u-s-attorneys/ |location=Washington, D.C. |publisher=The White House |access-date=March 27, 2025}} {{PD-notice}}</ref> [[2006]] წელს კი მიიღო სამართლის [[დოქტორანტურა|დოქტორის ხარისხი]] [[უილიამისა და მერის კოლეჯი]].<ref name="wapo">{{cite news |last=Rizzo |first=Salvador |date=March 22, 2025 |title=Jessica Aber, former U.S. attorney for Virginia, dies at 43 |url=https://www.washingtonpost.com/dc-md-va/2025/03/22/jessica-aber-va-us-attorney-death/ |url-access=subscription |access-date=March 22, 2025 |newspaper=[[The Washington Post]] |id={{ProQuest|3180257920}} |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250322221808/https://www.washingtonpost.com/dc-md-va/2025/03/22/jessica-aber-va-us-attorney-death/ |archive-date=March 22, 2025}}</ref> ==კარიერა== [[2006]]-[[2007]] წლებში EDVA-ში მოსამართლე მ. [[ჰანა ლოუქი]]ს თანაშემწედ მუშაობის შემდეგ, აბერი მაკგუაირვუდსში ასოცირებულ იურისტად მუშაობდა, შემდეგ კი [[2009]] წელს შეუერთდა [[ამერიკის შეერთებული შტატები|შეერთებული შტატები]]ს პროკურატურას, სადაც პროკურორის თანაშემწედ დაიწყო მუშაობა. მოგვიანებით მსახურობდა სისხლის სამართლის დეპარტამენტის გენერალური პროკურორის თანაშემწის მრჩევლად ([[2015]]–[[2016]]) და სისხლის სამართლის განყოფილების უფროსის მოადგილედ ([[2016]]–[[2021]]).<ref name ="White_House_August2021" /> ==შეერთებული შტატების პროკურორი ვირჯინიის აღმოსავლეთ ოლქში== პრეზიდენტ ბაიდენის მიერ [[2021]] წლის აგვისტოში დასახელების შემდეგ, აბერი სენატმა დაამტკიცა [[2021]] წლის [[5 ოქტომბერი|5 ოქტომბერ]]ს, ხოლო ფიცი დადო [[12 ოქტომბერი|12 ოქტომბერ]]ს.<ref>{{cite web |title=PN1043 - Nomination of Jessica D. Aber for Department of Justice, 117th Congress (2021-2022) |url=https://www.congress.gov/nomination/117th-congress/1043 |website=[[United States Congress]] |date=October 5, 2021 |access-date=October 7, 2021}}</ref><ref>{{cite web |title=Meet the U.S. Attorney |url=https://www.justice.gov/archives/usao-edva/meet-us-attorney |website=[[United States Department of Justice]] |access-date=March 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019112025/https://www.justice.gov/usao-edva/meet-us-attorney |archive-date=October 19, 2021}}</ref> მისი მოღვაწეობის პერიოდში განხილულ საქმეებს შორის იყო: MS-13-ის ლიდერის პასუხისგებაში მიცემა მრავალი მკვლელობისთვის,<ref>{{cite press release |title=Federal Jury Convicts MS-13 Member for Multiple Murders |date=June 15, 2023 |publisher=U.S. Attorney's Office for the EDVA |url=https://www.justice.gov/usao-edva/pr/federal-jury-convicts-ms-13-member-multiple-murders}}</ref> რუსი მოქალაქეების წინააღმდეგ ბრალდების წაყენება უკანონო კრიპტოვალუტის ბირჟების მართვისთვის,<ref>{{cite press release |title=Two Russian Nationals Charged with Operating Billion-Dollar Money Laundering Platform |date=May 3, 2024 |publisher=U.S. Department of Justice |url=https://www.justice.gov/archives/opa/pr/two-russian-nationals-charged-connection-operating-billion-dollar-money-laundering-1}}</ref> რუსი ჯარისკაცების წინააღმდეგ ისტორიული საომარი დანაშაულის ბრალდებები უკრაინაში ჩადენილი ქმედებებისთვის,<ref>{{cite news |last=Viswanatha |first=Aruna |date=December 6, 2023 |title=U.S. Charges Russian Soldiers with War Crimes in Ukraine |url=https://nypost.com/2023/12/06/news/us-charges-russian-soldiers-with-war-crimes-in-ukraine/ |work=[[New York Post]]}}</ref> <ref>{{cite press release |title=Foreign National Sentenced for Human Smuggling and Money Laundering Scheme |url=https://www.justice.gov/usao-edva/pr/foreign-national-sentenced-human-smuggling-and-money-laundering-scheme |date=January 19, 2024 |publisher=U.S. Attorney's Office for the EDVA}}</ref> ისრაელი მოქალაქის მსჯავრდება შეერთებულ შტატებში უცხოელთა უკანონო შემოყვანისთვის,<ref>{{cite press release |title=Former CIA Analyst Pleads Guilty to Transmitting Top Secret Information |date=February 9, 2024 |publisher=U.S. Attorney's Office for the EDVA |url=https://www.justice.gov/usao-edva/pr/former-cia-analyst-pleads-guilty-transmitting-top-secret-national-defense-information}}</ref> ასევე CIA-ს ყოფილი ანალიტიკოსის მსჯავრდება კლასიფიცირებული ინფორმაციის გამჟღავნებისთვის.<ref>{{cite press release |title=U.S. Attorney Jessica D. Aber Announces Resignation |date=January 17, 2025 |publisher=U.S. Attorney's Office for the EDVA |url=https://www.justice.gov/usao-edva/pr/us-attorney-jessica-d-aber-announces-resignation |access-date=March 22, 2025}}</ref> აბერი გადადგა [[2025]] წლის [[20 იანვარი|20 იანვარ]]ს.<ref>{{cite press release |title=U.S. Attorney Jessica D. Aber Announces Resignation |date=January 17, 2025 |publisher=U.S. Attorney's Office for the EDVA |url=https://www.justice.gov/usao-edva/pr/us-attorney-jessica-d-aber-announces-resignation |access-date=March 22, 2025}}</ref> ==ავადმყოფობა და გარდაცვალება== აბერი გარდაიცვალა საკუთარ სახლში [[ალექსანდრია]]ში, [[ვირჯინია]], 2025 წლის 22 მარტს, 43 წლის ასაკში. ვირჯინიის შტატის სასამართლო-სამედიცინო სამსახურმა სიკვდილის მიზეზად დაასახელა [[ეპილეფსია|ეპილეფსი]]ით გამოწვეული მოულოდნელი სიკვდილი.<ref>{{cite news |last=Kile |first=Meredith |date=September 1, 2025 |title=Jessica Aber’s Cause of Death Revealed: Former U.S. Attorney |url=https://people.com/cause-of-death-revealed-for-former-federal-prosecutor-jessica-aber-11703031 |access-date=September 1, 2025 |work=People}}</ref> == სქოლიო== {{reflist}} == რესურსები ინტერნეტში == *[https://www.judiciary.senate.gov/imo/media/doc/VAE%20-%20Aber%20Senate%20Judiciary%20Comm%20Ques%20(public).pdf Senate Judiciary Committee Questionnaire] (Public) *{{C-SPAN|138801}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:აბერი,ჯესიკა}} [[კატეგორია:დაბადებული 9 სექტემბერი]] navqaxzfn76m1pmiupnr131rlklol3y 5406505 5406504 2026-06-03T19:00:33Z Eletskh-QR 175175 დაემატა [[კატეგორია:დაბადებული 1981]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5406505 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Eletskh-QR|Eletskh-QR]].|3|06|2026}} {{ინფოდაფა პიროვნება | სახელი = ჯესიკა დაიენ აბერი | ფოტო = Jessica D. Aber, U.S. Attorney.jpg | წარწერა = ოფიციალური პორტრეტი, 2021 | დაბსახელი = ჯესიკა დაიენ აბერი | დაბთარიღი = {{birth date|1981|9|9}} | გარდთარიღი = {{death date and given age|2025|3|22|43}} | განათლება = [[რიჩმონდის უნივერსიტეტი]] (ბაკალავრიატი)<br>[[უილიამისა და მერის კოლეჯი]] }} '''ჯესიკა დაიენ აბერი''' ([[ინგლისური ენა|ინგლ]].Jessica Diane Aber; დ.[[9 სექტემბერი]], [[1981]],გ. [[22 მარტი]], [[2025]]) — [[ამერიკელი]] [[იურისტი]], რომელიც 2021-დან [[2025]] წლამდე იკავებდა შეერთებული შტატების პროკურორის თანამდებობას [[ვირჯინია|ვირჯინი]]ის აღმოსავლეთ ოლქში (EDVA). ცნობილია ორგანიზებულ დანაშაულთან და ეროვნულ უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული მაღალპროფილური საქმეების წარმოებით.<ref>{{cite news |title=Who was Jessica Aber? Ex-US attorney investigated Russians, Israelis, financial fraudsters and violent criminals |url=https://www.independent.co.uk/news/world/americas/jessica-aber-death-us-attorney-virginia-b2720618.html |newspaper=[[The Independent]] |last=Baio |first=Ariana |access-date=March 24, 2025 |date=March 24, 2025}}</ref> ==ადრეული ცხოვრება და განათლება== ჯესიკა აბერი დაბადებული ვოლნათ-კრიკში, [[კალიფორნია]]ში, [[1981]] წელს, აბერმა [[2003]] წელს დაამთავრა [[რიჩმონდის უნივერსიტეტი]] და მიიღო ხელოვნების [[ბაკალავრიატი|ბაკალავრის]] ხარისხი.<ref name ="White_House_August2021">{{cite press release |author=<!-- not stated --> |date=August 10, 2021 |title=President Biden Announces Eight New Nominees to Serve as U.S. Attorneys |url=https://bidenwhitehouse.archives.gov/briefing-room/statements-releases/2021/08/10/president-biden-announces-eight-new-nominees-to-serve-as-u-s-attorneys/ |location=Washington, D.C. |publisher=The White House |access-date=March 27, 2025}} {{PD-notice}}</ref> [[2006]] წელს კი მიიღო სამართლის [[დოქტორანტურა|დოქტორის ხარისხი]] [[უილიამისა და მერის კოლეჯი]].<ref name="wapo">{{cite news |last=Rizzo |first=Salvador |date=March 22, 2025 |title=Jessica Aber, former U.S. attorney for Virginia, dies at 43 |url=https://www.washingtonpost.com/dc-md-va/2025/03/22/jessica-aber-va-us-attorney-death/ |url-access=subscription |access-date=March 22, 2025 |newspaper=[[The Washington Post]] |id={{ProQuest|3180257920}} |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250322221808/https://www.washingtonpost.com/dc-md-va/2025/03/22/jessica-aber-va-us-attorney-death/ |archive-date=March 22, 2025}}</ref> ==კარიერა== [[2006]]-[[2007]] წლებში EDVA-ში მოსამართლე მ. [[ჰანა ლოუქი]]ს თანაშემწედ მუშაობის შემდეგ, აბერი მაკგუაირვუდსში ასოცირებულ იურისტად მუშაობდა, შემდეგ კი [[2009]] წელს შეუერთდა [[ამერიკის შეერთებული შტატები|შეერთებული შტატები]]ს პროკურატურას, სადაც პროკურორის თანაშემწედ დაიწყო მუშაობა. მოგვიანებით მსახურობდა სისხლის სამართლის დეპარტამენტის გენერალური პროკურორის თანაშემწის მრჩევლად ([[2015]]–[[2016]]) და სისხლის სამართლის განყოფილების უფროსის მოადგილედ ([[2016]]–[[2021]]).<ref name ="White_House_August2021" /> ==შეერთებული შტატების პროკურორი ვირჯინიის აღმოსავლეთ ოლქში== პრეზიდენტ ბაიდენის მიერ [[2021]] წლის აგვისტოში დასახელების შემდეგ, აბერი სენატმა დაამტკიცა [[2021]] წლის [[5 ოქტომბერი|5 ოქტომბერ]]ს, ხოლო ფიცი დადო [[12 ოქტომბერი|12 ოქტომბერ]]ს.<ref>{{cite web |title=PN1043 - Nomination of Jessica D. Aber for Department of Justice, 117th Congress (2021-2022) |url=https://www.congress.gov/nomination/117th-congress/1043 |website=[[United States Congress]] |date=October 5, 2021 |access-date=October 7, 2021}}</ref><ref>{{cite web |title=Meet the U.S. Attorney |url=https://www.justice.gov/archives/usao-edva/meet-us-attorney |website=[[United States Department of Justice]] |access-date=March 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019112025/https://www.justice.gov/usao-edva/meet-us-attorney |archive-date=October 19, 2021}}</ref> მისი მოღვაწეობის პერიოდში განხილულ საქმეებს შორის იყო: MS-13-ის ლიდერის პასუხისგებაში მიცემა მრავალი მკვლელობისთვის,<ref>{{cite press release |title=Federal Jury Convicts MS-13 Member for Multiple Murders |date=June 15, 2023 |publisher=U.S. Attorney's Office for the EDVA |url=https://www.justice.gov/usao-edva/pr/federal-jury-convicts-ms-13-member-multiple-murders}}</ref> რუსი მოქალაქეების წინააღმდეგ ბრალდების წაყენება უკანონო კრიპტოვალუტის ბირჟების მართვისთვის,<ref>{{cite press release |title=Two Russian Nationals Charged with Operating Billion-Dollar Money Laundering Platform |date=May 3, 2024 |publisher=U.S. Department of Justice |url=https://www.justice.gov/archives/opa/pr/two-russian-nationals-charged-connection-operating-billion-dollar-money-laundering-1}}</ref> რუსი ჯარისკაცების წინააღმდეგ ისტორიული საომარი დანაშაულის ბრალდებები უკრაინაში ჩადენილი ქმედებებისთვის,<ref>{{cite news |last=Viswanatha |first=Aruna |date=December 6, 2023 |title=U.S. Charges Russian Soldiers with War Crimes in Ukraine |url=https://nypost.com/2023/12/06/news/us-charges-russian-soldiers-with-war-crimes-in-ukraine/ |work=[[New York Post]]}}</ref> <ref>{{cite press release |title=Foreign National Sentenced for Human Smuggling and Money Laundering Scheme |url=https://www.justice.gov/usao-edva/pr/foreign-national-sentenced-human-smuggling-and-money-laundering-scheme |date=January 19, 2024 |publisher=U.S. Attorney's Office for the EDVA}}</ref> ისრაელი მოქალაქის მსჯავრდება შეერთებულ შტატებში უცხოელთა უკანონო შემოყვანისთვის,<ref>{{cite press release |title=Former CIA Analyst Pleads Guilty to Transmitting Top Secret Information |date=February 9, 2024 |publisher=U.S. Attorney's Office for the EDVA |url=https://www.justice.gov/usao-edva/pr/former-cia-analyst-pleads-guilty-transmitting-top-secret-national-defense-information}}</ref> ასევე CIA-ს ყოფილი ანალიტიკოსის მსჯავრდება კლასიფიცირებული ინფორმაციის გამჟღავნებისთვის.<ref>{{cite press release |title=U.S. Attorney Jessica D. Aber Announces Resignation |date=January 17, 2025 |publisher=U.S. Attorney's Office for the EDVA |url=https://www.justice.gov/usao-edva/pr/us-attorney-jessica-d-aber-announces-resignation |access-date=March 22, 2025}}</ref> აბერი გადადგა [[2025]] წლის [[20 იანვარი|20 იანვარ]]ს.<ref>{{cite press release |title=U.S. Attorney Jessica D. Aber Announces Resignation |date=January 17, 2025 |publisher=U.S. Attorney's Office for the EDVA |url=https://www.justice.gov/usao-edva/pr/us-attorney-jessica-d-aber-announces-resignation |access-date=March 22, 2025}}</ref> ==ავადმყოფობა და გარდაცვალება== აბერი გარდაიცვალა საკუთარ სახლში [[ალექსანდრია]]ში, [[ვირჯინია]], 2025 წლის 22 მარტს, 43 წლის ასაკში. ვირჯინიის შტატის სასამართლო-სამედიცინო სამსახურმა სიკვდილის მიზეზად დაასახელა [[ეპილეფსია|ეპილეფსი]]ით გამოწვეული მოულოდნელი სიკვდილი.<ref>{{cite news |last=Kile |first=Meredith |date=September 1, 2025 |title=Jessica Aber’s Cause of Death Revealed: Former U.S. Attorney |url=https://people.com/cause-of-death-revealed-for-former-federal-prosecutor-jessica-aber-11703031 |access-date=September 1, 2025 |work=People}}</ref> == სქოლიო== {{reflist}} == რესურსები ინტერნეტში == *[https://www.judiciary.senate.gov/imo/media/doc/VAE%20-%20Aber%20Senate%20Judiciary%20Comm%20Ques%20(public).pdf Senate Judiciary Committee Questionnaire] (Public) *{{C-SPAN|138801}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:აბერი,ჯესიკა}} [[კატეგორია:დაბადებული 9 სექტემბერი]] [[კატეგორია:დაბადებული 1981]] q385cavmejwy24keagr50iaxhmfjkp1 5406506 5406505 2026-06-03T19:00:46Z Eletskh-QR 175175 დაემატა [[კატეგორია:გარდაცვლილი 22 მარტი]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5406506 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Eletskh-QR|Eletskh-QR]].|3|06|2026}} {{ინფოდაფა პიროვნება | სახელი = ჯესიკა დაიენ აბერი | ფოტო = Jessica D. Aber, U.S. Attorney.jpg | წარწერა = ოფიციალური პორტრეტი, 2021 | დაბსახელი = ჯესიკა დაიენ აბერი | დაბთარიღი = {{birth date|1981|9|9}} | გარდთარიღი = {{death date and given age|2025|3|22|43}} | განათლება = [[რიჩმონდის უნივერსიტეტი]] (ბაკალავრიატი)<br>[[უილიამისა და მერის კოლეჯი]] }} '''ჯესიკა დაიენ აბერი''' ([[ინგლისური ენა|ინგლ]].Jessica Diane Aber; დ.[[9 სექტემბერი]], [[1981]],გ. [[22 მარტი]], [[2025]]) — [[ამერიკელი]] [[იურისტი]], რომელიც 2021-დან [[2025]] წლამდე იკავებდა შეერთებული შტატების პროკურორის თანამდებობას [[ვირჯინია|ვირჯინი]]ის აღმოსავლეთ ოლქში (EDVA). ცნობილია ორგანიზებულ დანაშაულთან და ეროვნულ უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული მაღალპროფილური საქმეების წარმოებით.<ref>{{cite news |title=Who was Jessica Aber? Ex-US attorney investigated Russians, Israelis, financial fraudsters and violent criminals |url=https://www.independent.co.uk/news/world/americas/jessica-aber-death-us-attorney-virginia-b2720618.html |newspaper=[[The Independent]] |last=Baio |first=Ariana |access-date=March 24, 2025 |date=March 24, 2025}}</ref> ==ადრეული ცხოვრება და განათლება== ჯესიკა აბერი დაბადებული ვოლნათ-კრიკში, [[კალიფორნია]]ში, [[1981]] წელს, აბერმა [[2003]] წელს დაამთავრა [[რიჩმონდის უნივერსიტეტი]] და მიიღო ხელოვნების [[ბაკალავრიატი|ბაკალავრის]] ხარისხი.<ref name ="White_House_August2021">{{cite press release |author=<!-- not stated --> |date=August 10, 2021 |title=President Biden Announces Eight New Nominees to Serve as U.S. Attorneys |url=https://bidenwhitehouse.archives.gov/briefing-room/statements-releases/2021/08/10/president-biden-announces-eight-new-nominees-to-serve-as-u-s-attorneys/ |location=Washington, D.C. |publisher=The White House |access-date=March 27, 2025}} {{PD-notice}}</ref> [[2006]] წელს კი მიიღო სამართლის [[დოქტორანტურა|დოქტორის ხარისხი]] [[უილიამისა და მერის კოლეჯი]].<ref name="wapo">{{cite news |last=Rizzo |first=Salvador |date=March 22, 2025 |title=Jessica Aber, former U.S. attorney for Virginia, dies at 43 |url=https://www.washingtonpost.com/dc-md-va/2025/03/22/jessica-aber-va-us-attorney-death/ |url-access=subscription |access-date=March 22, 2025 |newspaper=[[The Washington Post]] |id={{ProQuest|3180257920}} |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250322221808/https://www.washingtonpost.com/dc-md-va/2025/03/22/jessica-aber-va-us-attorney-death/ |archive-date=March 22, 2025}}</ref> ==კარიერა== [[2006]]-[[2007]] წლებში EDVA-ში მოსამართლე მ. [[ჰანა ლოუქი]]ს თანაშემწედ მუშაობის შემდეგ, აბერი მაკგუაირვუდსში ასოცირებულ იურისტად მუშაობდა, შემდეგ კი [[2009]] წელს შეუერთდა [[ამერიკის შეერთებული შტატები|შეერთებული შტატები]]ს პროკურატურას, სადაც პროკურორის თანაშემწედ დაიწყო მუშაობა. მოგვიანებით მსახურობდა სისხლის სამართლის დეპარტამენტის გენერალური პროკურორის თანაშემწის მრჩევლად ([[2015]]–[[2016]]) და სისხლის სამართლის განყოფილების უფროსის მოადგილედ ([[2016]]–[[2021]]).<ref name ="White_House_August2021" /> ==შეერთებული შტატების პროკურორი ვირჯინიის აღმოსავლეთ ოლქში== პრეზიდენტ ბაიდენის მიერ [[2021]] წლის აგვისტოში დასახელების შემდეგ, აბერი სენატმა დაამტკიცა [[2021]] წლის [[5 ოქტომბერი|5 ოქტომბერ]]ს, ხოლო ფიცი დადო [[12 ოქტომბერი|12 ოქტომბერ]]ს.<ref>{{cite web |title=PN1043 - Nomination of Jessica D. Aber for Department of Justice, 117th Congress (2021-2022) |url=https://www.congress.gov/nomination/117th-congress/1043 |website=[[United States Congress]] |date=October 5, 2021 |access-date=October 7, 2021}}</ref><ref>{{cite web |title=Meet the U.S. Attorney |url=https://www.justice.gov/archives/usao-edva/meet-us-attorney |website=[[United States Department of Justice]] |access-date=March 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019112025/https://www.justice.gov/usao-edva/meet-us-attorney |archive-date=October 19, 2021}}</ref> მისი მოღვაწეობის პერიოდში განხილულ საქმეებს შორის იყო: MS-13-ის ლიდერის პასუხისგებაში მიცემა მრავალი მკვლელობისთვის,<ref>{{cite press release |title=Federal Jury Convicts MS-13 Member for Multiple Murders |date=June 15, 2023 |publisher=U.S. Attorney's Office for the EDVA |url=https://www.justice.gov/usao-edva/pr/federal-jury-convicts-ms-13-member-multiple-murders}}</ref> რუსი მოქალაქეების წინააღმდეგ ბრალდების წაყენება უკანონო კრიპტოვალუტის ბირჟების მართვისთვის,<ref>{{cite press release |title=Two Russian Nationals Charged with Operating Billion-Dollar Money Laundering Platform |date=May 3, 2024 |publisher=U.S. Department of Justice |url=https://www.justice.gov/archives/opa/pr/two-russian-nationals-charged-connection-operating-billion-dollar-money-laundering-1}}</ref> რუსი ჯარისკაცების წინააღმდეგ ისტორიული საომარი დანაშაულის ბრალდებები უკრაინაში ჩადენილი ქმედებებისთვის,<ref>{{cite news |last=Viswanatha |first=Aruna |date=December 6, 2023 |title=U.S. Charges Russian Soldiers with War Crimes in Ukraine |url=https://nypost.com/2023/12/06/news/us-charges-russian-soldiers-with-war-crimes-in-ukraine/ |work=[[New York Post]]}}</ref> <ref>{{cite press release |title=Foreign National Sentenced for Human Smuggling and Money Laundering Scheme |url=https://www.justice.gov/usao-edva/pr/foreign-national-sentenced-human-smuggling-and-money-laundering-scheme |date=January 19, 2024 |publisher=U.S. Attorney's Office for the EDVA}}</ref> ისრაელი მოქალაქის მსჯავრდება შეერთებულ შტატებში უცხოელთა უკანონო შემოყვანისთვის,<ref>{{cite press release |title=Former CIA Analyst Pleads Guilty to Transmitting Top Secret Information |date=February 9, 2024 |publisher=U.S. Attorney's Office for the EDVA |url=https://www.justice.gov/usao-edva/pr/former-cia-analyst-pleads-guilty-transmitting-top-secret-national-defense-information}}</ref> ასევე CIA-ს ყოფილი ანალიტიკოსის მსჯავრდება კლასიფიცირებული ინფორმაციის გამჟღავნებისთვის.<ref>{{cite press release |title=U.S. Attorney Jessica D. Aber Announces Resignation |date=January 17, 2025 |publisher=U.S. Attorney's Office for the EDVA |url=https://www.justice.gov/usao-edva/pr/us-attorney-jessica-d-aber-announces-resignation |access-date=March 22, 2025}}</ref> აბერი გადადგა [[2025]] წლის [[20 იანვარი|20 იანვარ]]ს.<ref>{{cite press release |title=U.S. Attorney Jessica D. Aber Announces Resignation |date=January 17, 2025 |publisher=U.S. Attorney's Office for the EDVA |url=https://www.justice.gov/usao-edva/pr/us-attorney-jessica-d-aber-announces-resignation |access-date=March 22, 2025}}</ref> ==ავადმყოფობა და გარდაცვალება== აბერი გარდაიცვალა საკუთარ სახლში [[ალექსანდრია]]ში, [[ვირჯინია]], 2025 წლის 22 მარტს, 43 წლის ასაკში. ვირჯინიის შტატის სასამართლო-სამედიცინო სამსახურმა სიკვდილის მიზეზად დაასახელა [[ეპილეფსია|ეპილეფსი]]ით გამოწვეული მოულოდნელი სიკვდილი.<ref>{{cite news |last=Kile |first=Meredith |date=September 1, 2025 |title=Jessica Aber’s Cause of Death Revealed: Former U.S. Attorney |url=https://people.com/cause-of-death-revealed-for-former-federal-prosecutor-jessica-aber-11703031 |access-date=September 1, 2025 |work=People}}</ref> == სქოლიო== {{reflist}} == რესურსები ინტერნეტში == *[https://www.judiciary.senate.gov/imo/media/doc/VAE%20-%20Aber%20Senate%20Judiciary%20Comm%20Ques%20(public).pdf Senate Judiciary Committee Questionnaire] (Public) *{{C-SPAN|138801}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:აბერი,ჯესიკა}} [[კატეგორია:დაბადებული 9 სექტემბერი]] [[კატეგორია:დაბადებული 1981]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 22 მარტი]] 83spm7lf2aeanpa2xcmtlfphdulvhxa 5406507 5406506 2026-06-03T19:00:57Z Eletskh-QR 175175 დაემატა [[კატეგორია:გარდაცვლილი 2025]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5406507 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Eletskh-QR|Eletskh-QR]].|3|06|2026}} {{ინფოდაფა პიროვნება | სახელი = ჯესიკა დაიენ აბერი | ფოტო = Jessica D. Aber, U.S. Attorney.jpg | წარწერა = ოფიციალური პორტრეტი, 2021 | დაბსახელი = ჯესიკა დაიენ აბერი | დაბთარიღი = {{birth date|1981|9|9}} | გარდთარიღი = {{death date and given age|2025|3|22|43}} | განათლება = [[რიჩმონდის უნივერსიტეტი]] (ბაკალავრიატი)<br>[[უილიამისა და მერის კოლეჯი]] }} '''ჯესიკა დაიენ აბერი''' ([[ინგლისური ენა|ინგლ]].Jessica Diane Aber; დ.[[9 სექტემბერი]], [[1981]],გ. [[22 მარტი]], [[2025]]) — [[ამერიკელი]] [[იურისტი]], რომელიც 2021-დან [[2025]] წლამდე იკავებდა შეერთებული შტატების პროკურორის თანამდებობას [[ვირჯინია|ვირჯინი]]ის აღმოსავლეთ ოლქში (EDVA). ცნობილია ორგანიზებულ დანაშაულთან და ეროვნულ უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული მაღალპროფილური საქმეების წარმოებით.<ref>{{cite news |title=Who was Jessica Aber? Ex-US attorney investigated Russians, Israelis, financial fraudsters and violent criminals |url=https://www.independent.co.uk/news/world/americas/jessica-aber-death-us-attorney-virginia-b2720618.html |newspaper=[[The Independent]] |last=Baio |first=Ariana |access-date=March 24, 2025 |date=March 24, 2025}}</ref> ==ადრეული ცხოვრება და განათლება== ჯესიკა აბერი დაბადებული ვოლნათ-კრიკში, [[კალიფორნია]]ში, [[1981]] წელს, აბერმა [[2003]] წელს დაამთავრა [[რიჩმონდის უნივერსიტეტი]] და მიიღო ხელოვნების [[ბაკალავრიატი|ბაკალავრის]] ხარისხი.<ref name ="White_House_August2021">{{cite press release |author=<!-- not stated --> |date=August 10, 2021 |title=President Biden Announces Eight New Nominees to Serve as U.S. Attorneys |url=https://bidenwhitehouse.archives.gov/briefing-room/statements-releases/2021/08/10/president-biden-announces-eight-new-nominees-to-serve-as-u-s-attorneys/ |location=Washington, D.C. |publisher=The White House |access-date=March 27, 2025}} {{PD-notice}}</ref> [[2006]] წელს კი მიიღო სამართლის [[დოქტორანტურა|დოქტორის ხარისხი]] [[უილიამისა და მერის კოლეჯი]].<ref name="wapo">{{cite news |last=Rizzo |first=Salvador |date=March 22, 2025 |title=Jessica Aber, former U.S. attorney for Virginia, dies at 43 |url=https://www.washingtonpost.com/dc-md-va/2025/03/22/jessica-aber-va-us-attorney-death/ |url-access=subscription |access-date=March 22, 2025 |newspaper=[[The Washington Post]] |id={{ProQuest|3180257920}} |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250322221808/https://www.washingtonpost.com/dc-md-va/2025/03/22/jessica-aber-va-us-attorney-death/ |archive-date=March 22, 2025}}</ref> ==კარიერა== [[2006]]-[[2007]] წლებში EDVA-ში მოსამართლე მ. [[ჰანა ლოუქი]]ს თანაშემწედ მუშაობის შემდეგ, აბერი მაკგუაირვუდსში ასოცირებულ იურისტად მუშაობდა, შემდეგ კი [[2009]] წელს შეუერთდა [[ამერიკის შეერთებული შტატები|შეერთებული შტატები]]ს პროკურატურას, სადაც პროკურორის თანაშემწედ დაიწყო მუშაობა. მოგვიანებით მსახურობდა სისხლის სამართლის დეპარტამენტის გენერალური პროკურორის თანაშემწის მრჩევლად ([[2015]]–[[2016]]) და სისხლის სამართლის განყოფილების უფროსის მოადგილედ ([[2016]]–[[2021]]).<ref name ="White_House_August2021" /> ==შეერთებული შტატების პროკურორი ვირჯინიის აღმოსავლეთ ოლქში== პრეზიდენტ ბაიდენის მიერ [[2021]] წლის აგვისტოში დასახელების შემდეგ, აბერი სენატმა დაამტკიცა [[2021]] წლის [[5 ოქტომბერი|5 ოქტომბერ]]ს, ხოლო ფიცი დადო [[12 ოქტომბერი|12 ოქტომბერ]]ს.<ref>{{cite web |title=PN1043 - Nomination of Jessica D. Aber for Department of Justice, 117th Congress (2021-2022) |url=https://www.congress.gov/nomination/117th-congress/1043 |website=[[United States Congress]] |date=October 5, 2021 |access-date=October 7, 2021}}</ref><ref>{{cite web |title=Meet the U.S. Attorney |url=https://www.justice.gov/archives/usao-edva/meet-us-attorney |website=[[United States Department of Justice]] |access-date=March 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019112025/https://www.justice.gov/usao-edva/meet-us-attorney |archive-date=October 19, 2021}}</ref> მისი მოღვაწეობის პერიოდში განხილულ საქმეებს შორის იყო: MS-13-ის ლიდერის პასუხისგებაში მიცემა მრავალი მკვლელობისთვის,<ref>{{cite press release |title=Federal Jury Convicts MS-13 Member for Multiple Murders |date=June 15, 2023 |publisher=U.S. Attorney's Office for the EDVA |url=https://www.justice.gov/usao-edva/pr/federal-jury-convicts-ms-13-member-multiple-murders}}</ref> რუსი მოქალაქეების წინააღმდეგ ბრალდების წაყენება უკანონო კრიპტოვალუტის ბირჟების მართვისთვის,<ref>{{cite press release |title=Two Russian Nationals Charged with Operating Billion-Dollar Money Laundering Platform |date=May 3, 2024 |publisher=U.S. Department of Justice |url=https://www.justice.gov/archives/opa/pr/two-russian-nationals-charged-connection-operating-billion-dollar-money-laundering-1}}</ref> რუსი ჯარისკაცების წინააღმდეგ ისტორიული საომარი დანაშაულის ბრალდებები უკრაინაში ჩადენილი ქმედებებისთვის,<ref>{{cite news |last=Viswanatha |first=Aruna |date=December 6, 2023 |title=U.S. Charges Russian Soldiers with War Crimes in Ukraine |url=https://nypost.com/2023/12/06/news/us-charges-russian-soldiers-with-war-crimes-in-ukraine/ |work=[[New York Post]]}}</ref> <ref>{{cite press release |title=Foreign National Sentenced for Human Smuggling and Money Laundering Scheme |url=https://www.justice.gov/usao-edva/pr/foreign-national-sentenced-human-smuggling-and-money-laundering-scheme |date=January 19, 2024 |publisher=U.S. Attorney's Office for the EDVA}}</ref> ისრაელი მოქალაქის მსჯავრდება შეერთებულ შტატებში უცხოელთა უკანონო შემოყვანისთვის,<ref>{{cite press release |title=Former CIA Analyst Pleads Guilty to Transmitting Top Secret Information |date=February 9, 2024 |publisher=U.S. Attorney's Office for the EDVA |url=https://www.justice.gov/usao-edva/pr/former-cia-analyst-pleads-guilty-transmitting-top-secret-national-defense-information}}</ref> ასევე CIA-ს ყოფილი ანალიტიკოსის მსჯავრდება კლასიფიცირებული ინფორმაციის გამჟღავნებისთვის.<ref>{{cite press release |title=U.S. Attorney Jessica D. Aber Announces Resignation |date=January 17, 2025 |publisher=U.S. Attorney's Office for the EDVA |url=https://www.justice.gov/usao-edva/pr/us-attorney-jessica-d-aber-announces-resignation |access-date=March 22, 2025}}</ref> აბერი გადადგა [[2025]] წლის [[20 იანვარი|20 იანვარ]]ს.<ref>{{cite press release |title=U.S. Attorney Jessica D. Aber Announces Resignation |date=January 17, 2025 |publisher=U.S. Attorney's Office for the EDVA |url=https://www.justice.gov/usao-edva/pr/us-attorney-jessica-d-aber-announces-resignation |access-date=March 22, 2025}}</ref> ==ავადმყოფობა და გარდაცვალება== აბერი გარდაიცვალა საკუთარ სახლში [[ალექსანდრია]]ში, [[ვირჯინია]], 2025 წლის 22 მარტს, 43 წლის ასაკში. ვირჯინიის შტატის სასამართლო-სამედიცინო სამსახურმა სიკვდილის მიზეზად დაასახელა [[ეპილეფსია|ეპილეფსი]]ით გამოწვეული მოულოდნელი სიკვდილი.<ref>{{cite news |last=Kile |first=Meredith |date=September 1, 2025 |title=Jessica Aber’s Cause of Death Revealed: Former U.S. Attorney |url=https://people.com/cause-of-death-revealed-for-former-federal-prosecutor-jessica-aber-11703031 |access-date=September 1, 2025 |work=People}}</ref> == სქოლიო== {{reflist}} == რესურსები ინტერნეტში == *[https://www.judiciary.senate.gov/imo/media/doc/VAE%20-%20Aber%20Senate%20Judiciary%20Comm%20Ques%20(public).pdf Senate Judiciary Committee Questionnaire] (Public) *{{C-SPAN|138801}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:აბერი,ჯესიკა}} [[კატეგორია:დაბადებული 9 სექტემბერი]] [[კატეგორია:დაბადებული 1981]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 22 მარტი]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 2025]] 1z3r49g58pyw1jhuu0cdujoi94hrwj8 5406508 5406507 2026-06-03T19:02:07Z Eletskh-QR 175175 დაემატა [[კატეგორია:ქალი იურისტები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5406508 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Eletskh-QR|Eletskh-QR]].|3|06|2026}} {{ინფოდაფა პიროვნება | სახელი = ჯესიკა დაიენ აბერი | ფოტო = Jessica D. Aber, U.S. Attorney.jpg | წარწერა = ოფიციალური პორტრეტი, 2021 | დაბსახელი = ჯესიკა დაიენ აბერი | დაბთარიღი = {{birth date|1981|9|9}} | გარდთარიღი = {{death date and given age|2025|3|22|43}} | განათლება = [[რიჩმონდის უნივერსიტეტი]] (ბაკალავრიატი)<br>[[უილიამისა და მერის კოლეჯი]] }} '''ჯესიკა დაიენ აბერი''' ([[ინგლისური ენა|ინგლ]].Jessica Diane Aber; დ.[[9 სექტემბერი]], [[1981]],გ. [[22 მარტი]], [[2025]]) — [[ამერიკელი]] [[იურისტი]], რომელიც 2021-დან [[2025]] წლამდე იკავებდა შეერთებული შტატების პროკურორის თანამდებობას [[ვირჯინია|ვირჯინი]]ის აღმოსავლეთ ოლქში (EDVA). ცნობილია ორგანიზებულ დანაშაულთან და ეროვნულ უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული მაღალპროფილური საქმეების წარმოებით.<ref>{{cite news |title=Who was Jessica Aber? Ex-US attorney investigated Russians, Israelis, financial fraudsters and violent criminals |url=https://www.independent.co.uk/news/world/americas/jessica-aber-death-us-attorney-virginia-b2720618.html |newspaper=[[The Independent]] |last=Baio |first=Ariana |access-date=March 24, 2025 |date=March 24, 2025}}</ref> ==ადრეული ცხოვრება და განათლება== ჯესიკა აბერი დაბადებული ვოლნათ-კრიკში, [[კალიფორნია]]ში, [[1981]] წელს, აბერმა [[2003]] წელს დაამთავრა [[რიჩმონდის უნივერსიტეტი]] და მიიღო ხელოვნების [[ბაკალავრიატი|ბაკალავრის]] ხარისხი.<ref name ="White_House_August2021">{{cite press release |author=<!-- not stated --> |date=August 10, 2021 |title=President Biden Announces Eight New Nominees to Serve as U.S. Attorneys |url=https://bidenwhitehouse.archives.gov/briefing-room/statements-releases/2021/08/10/president-biden-announces-eight-new-nominees-to-serve-as-u-s-attorneys/ |location=Washington, D.C. |publisher=The White House |access-date=March 27, 2025}} {{PD-notice}}</ref> [[2006]] წელს კი მიიღო სამართლის [[დოქტორანტურა|დოქტორის ხარისხი]] [[უილიამისა და მერის კოლეჯი]].<ref name="wapo">{{cite news |last=Rizzo |first=Salvador |date=March 22, 2025 |title=Jessica Aber, former U.S. attorney for Virginia, dies at 43 |url=https://www.washingtonpost.com/dc-md-va/2025/03/22/jessica-aber-va-us-attorney-death/ |url-access=subscription |access-date=March 22, 2025 |newspaper=[[The Washington Post]] |id={{ProQuest|3180257920}} |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250322221808/https://www.washingtonpost.com/dc-md-va/2025/03/22/jessica-aber-va-us-attorney-death/ |archive-date=March 22, 2025}}</ref> ==კარიერა== [[2006]]-[[2007]] წლებში EDVA-ში მოსამართლე მ. [[ჰანა ლოუქი]]ს თანაშემწედ მუშაობის შემდეგ, აბერი მაკგუაირვუდსში ასოცირებულ იურისტად მუშაობდა, შემდეგ კი [[2009]] წელს შეუერთდა [[ამერიკის შეერთებული შტატები|შეერთებული შტატები]]ს პროკურატურას, სადაც პროკურორის თანაშემწედ დაიწყო მუშაობა. მოგვიანებით მსახურობდა სისხლის სამართლის დეპარტამენტის გენერალური პროკურორის თანაშემწის მრჩევლად ([[2015]]–[[2016]]) და სისხლის სამართლის განყოფილების უფროსის მოადგილედ ([[2016]]–[[2021]]).<ref name ="White_House_August2021" /> ==შეერთებული შტატების პროკურორი ვირჯინიის აღმოსავლეთ ოლქში== პრეზიდენტ ბაიდენის მიერ [[2021]] წლის აგვისტოში დასახელების შემდეგ, აბერი სენატმა დაამტკიცა [[2021]] წლის [[5 ოქტომბერი|5 ოქტომბერ]]ს, ხოლო ფიცი დადო [[12 ოქტომბერი|12 ოქტომბერ]]ს.<ref>{{cite web |title=PN1043 - Nomination of Jessica D. Aber for Department of Justice, 117th Congress (2021-2022) |url=https://www.congress.gov/nomination/117th-congress/1043 |website=[[United States Congress]] |date=October 5, 2021 |access-date=October 7, 2021}}</ref><ref>{{cite web |title=Meet the U.S. Attorney |url=https://www.justice.gov/archives/usao-edva/meet-us-attorney |website=[[United States Department of Justice]] |access-date=March 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019112025/https://www.justice.gov/usao-edva/meet-us-attorney |archive-date=October 19, 2021}}</ref> მისი მოღვაწეობის პერიოდში განხილულ საქმეებს შორის იყო: MS-13-ის ლიდერის პასუხისგებაში მიცემა მრავალი მკვლელობისთვის,<ref>{{cite press release |title=Federal Jury Convicts MS-13 Member for Multiple Murders |date=June 15, 2023 |publisher=U.S. Attorney's Office for the EDVA |url=https://www.justice.gov/usao-edva/pr/federal-jury-convicts-ms-13-member-multiple-murders}}</ref> რუსი მოქალაქეების წინააღმდეგ ბრალდების წაყენება უკანონო კრიპტოვალუტის ბირჟების მართვისთვის,<ref>{{cite press release |title=Two Russian Nationals Charged with Operating Billion-Dollar Money Laundering Platform |date=May 3, 2024 |publisher=U.S. Department of Justice |url=https://www.justice.gov/archives/opa/pr/two-russian-nationals-charged-connection-operating-billion-dollar-money-laundering-1}}</ref> რუსი ჯარისკაცების წინააღმდეგ ისტორიული საომარი დანაშაულის ბრალდებები უკრაინაში ჩადენილი ქმედებებისთვის,<ref>{{cite news |last=Viswanatha |first=Aruna |date=December 6, 2023 |title=U.S. Charges Russian Soldiers with War Crimes in Ukraine |url=https://nypost.com/2023/12/06/news/us-charges-russian-soldiers-with-war-crimes-in-ukraine/ |work=[[New York Post]]}}</ref> <ref>{{cite press release |title=Foreign National Sentenced for Human Smuggling and Money Laundering Scheme |url=https://www.justice.gov/usao-edva/pr/foreign-national-sentenced-human-smuggling-and-money-laundering-scheme |date=January 19, 2024 |publisher=U.S. Attorney's Office for the EDVA}}</ref> ისრაელი მოქალაქის მსჯავრდება შეერთებულ შტატებში უცხოელთა უკანონო შემოყვანისთვის,<ref>{{cite press release |title=Former CIA Analyst Pleads Guilty to Transmitting Top Secret Information |date=February 9, 2024 |publisher=U.S. Attorney's Office for the EDVA |url=https://www.justice.gov/usao-edva/pr/former-cia-analyst-pleads-guilty-transmitting-top-secret-national-defense-information}}</ref> ასევე CIA-ს ყოფილი ანალიტიკოსის მსჯავრდება კლასიფიცირებული ინფორმაციის გამჟღავნებისთვის.<ref>{{cite press release |title=U.S. Attorney Jessica D. Aber Announces Resignation |date=January 17, 2025 |publisher=U.S. Attorney's Office for the EDVA |url=https://www.justice.gov/usao-edva/pr/us-attorney-jessica-d-aber-announces-resignation |access-date=March 22, 2025}}</ref> აბერი გადადგა [[2025]] წლის [[20 იანვარი|20 იანვარ]]ს.<ref>{{cite press release |title=U.S. Attorney Jessica D. Aber Announces Resignation |date=January 17, 2025 |publisher=U.S. Attorney's Office for the EDVA |url=https://www.justice.gov/usao-edva/pr/us-attorney-jessica-d-aber-announces-resignation |access-date=March 22, 2025}}</ref> ==ავადმყოფობა და გარდაცვალება== აბერი გარდაიცვალა საკუთარ სახლში [[ალექსანდრია]]ში, [[ვირჯინია]], 2025 წლის 22 მარტს, 43 წლის ასაკში. ვირჯინიის შტატის სასამართლო-სამედიცინო სამსახურმა სიკვდილის მიზეზად დაასახელა [[ეპილეფსია|ეპილეფსი]]ით გამოწვეული მოულოდნელი სიკვდილი.<ref>{{cite news |last=Kile |first=Meredith |date=September 1, 2025 |title=Jessica Aber’s Cause of Death Revealed: Former U.S. Attorney |url=https://people.com/cause-of-death-revealed-for-former-federal-prosecutor-jessica-aber-11703031 |access-date=September 1, 2025 |work=People}}</ref> == სქოლიო== {{reflist}} == რესურსები ინტერნეტში == *[https://www.judiciary.senate.gov/imo/media/doc/VAE%20-%20Aber%20Senate%20Judiciary%20Comm%20Ques%20(public).pdf Senate Judiciary Committee Questionnaire] (Public) *{{C-SPAN|138801}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:აბერი,ჯესიკა}} [[კატეგორია:დაბადებული 9 სექტემბერი]] [[კატეგორია:დაბადებული 1981]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 22 მარტი]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 2025]] [[კატეგორია:ქალი იურისტები]] 4sw9gw46jzclcvsw7h5dq6ywjt78h0h 5406509 5406508 2026-06-03T19:02:19Z Eletskh-QR 175175 დაემატა [[კატეგორია:ამერიკელი იურისტები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5406509 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Eletskh-QR|Eletskh-QR]].|3|06|2026}} {{ინფოდაფა პიროვნება | სახელი = ჯესიკა დაიენ აბერი | ფოტო = Jessica D. Aber, U.S. Attorney.jpg | წარწერა = ოფიციალური პორტრეტი, 2021 | დაბსახელი = ჯესიკა დაიენ აბერი | დაბთარიღი = {{birth date|1981|9|9}} | გარდთარიღი = {{death date and given age|2025|3|22|43}} | განათლება = [[რიჩმონდის უნივერსიტეტი]] (ბაკალავრიატი)<br>[[უილიამისა და მერის კოლეჯი]] }} '''ჯესიკა დაიენ აბერი''' ([[ინგლისური ენა|ინგლ]].Jessica Diane Aber; დ.[[9 სექტემბერი]], [[1981]],გ. [[22 მარტი]], [[2025]]) — [[ამერიკელი]] [[იურისტი]], რომელიც 2021-დან [[2025]] წლამდე იკავებდა შეერთებული შტატების პროკურორის თანამდებობას [[ვირჯინია|ვირჯინი]]ის აღმოსავლეთ ოლქში (EDVA). ცნობილია ორგანიზებულ დანაშაულთან და ეროვნულ უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული მაღალპროფილური საქმეების წარმოებით.<ref>{{cite news |title=Who was Jessica Aber? Ex-US attorney investigated Russians, Israelis, financial fraudsters and violent criminals |url=https://www.independent.co.uk/news/world/americas/jessica-aber-death-us-attorney-virginia-b2720618.html |newspaper=[[The Independent]] |last=Baio |first=Ariana |access-date=March 24, 2025 |date=March 24, 2025}}</ref> ==ადრეული ცხოვრება და განათლება== ჯესიკა აბერი დაბადებული ვოლნათ-კრიკში, [[კალიფორნია]]ში, [[1981]] წელს, აბერმა [[2003]] წელს დაამთავრა [[რიჩმონდის უნივერსიტეტი]] და მიიღო ხელოვნების [[ბაკალავრიატი|ბაკალავრის]] ხარისხი.<ref name ="White_House_August2021">{{cite press release |author=<!-- not stated --> |date=August 10, 2021 |title=President Biden Announces Eight New Nominees to Serve as U.S. Attorneys |url=https://bidenwhitehouse.archives.gov/briefing-room/statements-releases/2021/08/10/president-biden-announces-eight-new-nominees-to-serve-as-u-s-attorneys/ |location=Washington, D.C. |publisher=The White House |access-date=March 27, 2025}} {{PD-notice}}</ref> [[2006]] წელს კი მიიღო სამართლის [[დოქტორანტურა|დოქტორის ხარისხი]] [[უილიამისა და მერის კოლეჯი]].<ref name="wapo">{{cite news |last=Rizzo |first=Salvador |date=March 22, 2025 |title=Jessica Aber, former U.S. attorney for Virginia, dies at 43 |url=https://www.washingtonpost.com/dc-md-va/2025/03/22/jessica-aber-va-us-attorney-death/ |url-access=subscription |access-date=March 22, 2025 |newspaper=[[The Washington Post]] |id={{ProQuest|3180257920}} |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250322221808/https://www.washingtonpost.com/dc-md-va/2025/03/22/jessica-aber-va-us-attorney-death/ |archive-date=March 22, 2025}}</ref> ==კარიერა== [[2006]]-[[2007]] წლებში EDVA-ში მოსამართლე მ. [[ჰანა ლოუქი]]ს თანაშემწედ მუშაობის შემდეგ, აბერი მაკგუაირვუდსში ასოცირებულ იურისტად მუშაობდა, შემდეგ კი [[2009]] წელს შეუერთდა [[ამერიკის შეერთებული შტატები|შეერთებული შტატები]]ს პროკურატურას, სადაც პროკურორის თანაშემწედ დაიწყო მუშაობა. მოგვიანებით მსახურობდა სისხლის სამართლის დეპარტამენტის გენერალური პროკურორის თანაშემწის მრჩევლად ([[2015]]–[[2016]]) და სისხლის სამართლის განყოფილების უფროსის მოადგილედ ([[2016]]–[[2021]]).<ref name ="White_House_August2021" /> ==შეერთებული შტატების პროკურორი ვირჯინიის აღმოსავლეთ ოლქში== პრეზიდენტ ბაიდენის მიერ [[2021]] წლის აგვისტოში დასახელების შემდეგ, აბერი სენატმა დაამტკიცა [[2021]] წლის [[5 ოქტომბერი|5 ოქტომბერ]]ს, ხოლო ფიცი დადო [[12 ოქტომბერი|12 ოქტომბერ]]ს.<ref>{{cite web |title=PN1043 - Nomination of Jessica D. Aber for Department of Justice, 117th Congress (2021-2022) |url=https://www.congress.gov/nomination/117th-congress/1043 |website=[[United States Congress]] |date=October 5, 2021 |access-date=October 7, 2021}}</ref><ref>{{cite web |title=Meet the U.S. Attorney |url=https://www.justice.gov/archives/usao-edva/meet-us-attorney |website=[[United States Department of Justice]] |access-date=March 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019112025/https://www.justice.gov/usao-edva/meet-us-attorney |archive-date=October 19, 2021}}</ref> მისი მოღვაწეობის პერიოდში განხილულ საქმეებს შორის იყო: MS-13-ის ლიდერის პასუხისგებაში მიცემა მრავალი მკვლელობისთვის,<ref>{{cite press release |title=Federal Jury Convicts MS-13 Member for Multiple Murders |date=June 15, 2023 |publisher=U.S. Attorney's Office for the EDVA |url=https://www.justice.gov/usao-edva/pr/federal-jury-convicts-ms-13-member-multiple-murders}}</ref> რუსი მოქალაქეების წინააღმდეგ ბრალდების წაყენება უკანონო კრიპტოვალუტის ბირჟების მართვისთვის,<ref>{{cite press release |title=Two Russian Nationals Charged with Operating Billion-Dollar Money Laundering Platform |date=May 3, 2024 |publisher=U.S. Department of Justice |url=https://www.justice.gov/archives/opa/pr/two-russian-nationals-charged-connection-operating-billion-dollar-money-laundering-1}}</ref> რუსი ჯარისკაცების წინააღმდეგ ისტორიული საომარი დანაშაულის ბრალდებები უკრაინაში ჩადენილი ქმედებებისთვის,<ref>{{cite news |last=Viswanatha |first=Aruna |date=December 6, 2023 |title=U.S. Charges Russian Soldiers with War Crimes in Ukraine |url=https://nypost.com/2023/12/06/news/us-charges-russian-soldiers-with-war-crimes-in-ukraine/ |work=[[New York Post]]}}</ref> <ref>{{cite press release |title=Foreign National Sentenced for Human Smuggling and Money Laundering Scheme |url=https://www.justice.gov/usao-edva/pr/foreign-national-sentenced-human-smuggling-and-money-laundering-scheme |date=January 19, 2024 |publisher=U.S. Attorney's Office for the EDVA}}</ref> ისრაელი მოქალაქის მსჯავრდება შეერთებულ შტატებში უცხოელთა უკანონო შემოყვანისთვის,<ref>{{cite press release |title=Former CIA Analyst Pleads Guilty to Transmitting Top Secret Information |date=February 9, 2024 |publisher=U.S. Attorney's Office for the EDVA |url=https://www.justice.gov/usao-edva/pr/former-cia-analyst-pleads-guilty-transmitting-top-secret-national-defense-information}}</ref> ასევე CIA-ს ყოფილი ანალიტიკოსის მსჯავრდება კლასიფიცირებული ინფორმაციის გამჟღავნებისთვის.<ref>{{cite press release |title=U.S. Attorney Jessica D. Aber Announces Resignation |date=January 17, 2025 |publisher=U.S. Attorney's Office for the EDVA |url=https://www.justice.gov/usao-edva/pr/us-attorney-jessica-d-aber-announces-resignation |access-date=March 22, 2025}}</ref> აბერი გადადგა [[2025]] წლის [[20 იანვარი|20 იანვარ]]ს.<ref>{{cite press release |title=U.S. Attorney Jessica D. Aber Announces Resignation |date=January 17, 2025 |publisher=U.S. Attorney's Office for the EDVA |url=https://www.justice.gov/usao-edva/pr/us-attorney-jessica-d-aber-announces-resignation |access-date=March 22, 2025}}</ref> ==ავადმყოფობა და გარდაცვალება== აბერი გარდაიცვალა საკუთარ სახლში [[ალექსანდრია]]ში, [[ვირჯინია]], 2025 წლის 22 მარტს, 43 წლის ასაკში. ვირჯინიის შტატის სასამართლო-სამედიცინო სამსახურმა სიკვდილის მიზეზად დაასახელა [[ეპილეფსია|ეპილეფსი]]ით გამოწვეული მოულოდნელი სიკვდილი.<ref>{{cite news |last=Kile |first=Meredith |date=September 1, 2025 |title=Jessica Aber’s Cause of Death Revealed: Former U.S. Attorney |url=https://people.com/cause-of-death-revealed-for-former-federal-prosecutor-jessica-aber-11703031 |access-date=September 1, 2025 |work=People}}</ref> == სქოლიო== {{reflist}} == რესურსები ინტერნეტში == *[https://www.judiciary.senate.gov/imo/media/doc/VAE%20-%20Aber%20Senate%20Judiciary%20Comm%20Ques%20(public).pdf Senate Judiciary Committee Questionnaire] (Public) *{{C-SPAN|138801}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:აბერი,ჯესიკა}} [[კატეგორია:დაბადებული 9 სექტემბერი]] [[კატეგორია:დაბადებული 1981]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 22 მარტი]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 2025]] [[კატეგორია:ქალი იურისტები]] [[კატეგორია:ამერიკელი იურისტები]] fquoiwa16qeeiec7gz2mf13nsa3w2rv 5406515 5406509 2026-06-03T19:05:23Z Eletskh-QR 175175 5406515 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა პიროვნება | სახელი = ჯესიკა დაიენ აბერი | ფოტო = Jessica D. Aber, U.S. Attorney.jpg | წარწერა = ოფიციალური პორტრეტი, 2021 | დაბსახელი = ჯესიკა დაიენ აბერი | დაბთარიღი = {{birth date|1981|9|9}} | გარდთარიღი = {{death date and given age|2025|3|22|43}} | განათლება = [[რიჩმონდის უნივერსიტეტი]] (ბაკალავრიატი)<br>[[უილიამისა და მერის კოლეჯი]] }} '''ჯესიკა დაიენ აბერი''' ([[ინგლისური ენა|ინგლ]].Jessica Diane Aber; დ.[[9 სექტემბერი]], [[1981]],გ. [[22 მარტი]], [[2025]]) — [[ამერიკელი]] [[იურისტი]], რომელიც [[2021]]-დან [[2025]] წლამდე იკავებდა შეერთებული შტატების პროკურორის თანამდებობას [[ვირჯინია|ვირჯინი]]ის აღმოსავლეთ ოლქში (EDVA). ცნობილია ორგანიზებულ დანაშაულთან და ეროვნულ უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული მაღალპროფილური საქმეების წარმოებით.<ref>{{cite news |title=Who was Jessica Aber? Ex-US attorney investigated Russians, Israelis, financial fraudsters and violent criminals |url=https://www.independent.co.uk/news/world/americas/jessica-aber-death-us-attorney-virginia-b2720618.html |newspaper=[[The Independent]] |last=Baio |first=Ariana |access-date=March 24, 2025 |date=March 24, 2025}}</ref> ==ადრეული ცხოვრება და განათლება== ჯესიკა აბერი დაიბადა [[ვოლნათ-კრიკ]]ში, [[კალიფორნია]]ში, [[1981]] წელს, აბერმა [[2003]] წელს დაამთავრა [[რიჩმონდის უნივერსიტეტი]] და მიიღო ხელოვნების [[ბაკალავრიატი|ბაკალავრის]] ხარისხი.<ref name ="White_House_August2021">{{cite press release |author=<!-- not stated --> |date=August 10, 2021 |title=President Biden Announces Eight New Nominees to Serve as U.S. Attorneys |url=https://bidenwhitehouse.archives.gov/briefing-room/statements-releases/2021/08/10/president-biden-announces-eight-new-nominees-to-serve-as-u-s-attorneys/ |location=Washington, D.C. |publisher=The White House |access-date=March 27, 2025}} {{PD-notice}}</ref> [[2006]] წელს კი მიიღო სამართლის [[დოქტორანტურა|დოქტორის ხარისხი]] [[უილიამისა და მერის კოლეჯი]].<ref name="wapo">{{cite news |last=Rizzo |first=Salvador |date=March 22, 2025 |title=Jessica Aber, former U.S. attorney for Virginia, dies at 43 |url=https://www.washingtonpost.com/dc-md-va/2025/03/22/jessica-aber-va-us-attorney-death/ |url-access=subscription |access-date=March 22, 2025 |newspaper=[[The Washington Post]] |id={{ProQuest|3180257920}} |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250322221808/https://www.washingtonpost.com/dc-md-va/2025/03/22/jessica-aber-va-us-attorney-death/ |archive-date=March 22, 2025}}</ref> ==კარიერა== [[2006]]-[[2007]] წლებში EDVA-ში მოსამართლე მ. [[ჰანა ლოუქი]]ს თანაშემწედ მუშაობის შემდეგ, აბერი მაკგუაირვუდსში ასოცირებულ იურისტად მუშაობდა, შემდეგ კი [[2009]] წელს შეუერთდა [[ამერიკის შეერთებული შტატები|შეერთებული შტატები]]ს პროკურატურას, სადაც პროკურორის თანაშემწედ დაიწყო მუშაობა. მოგვიანებით მსახურობდა სისხლის სამართლის დეპარტამენტის გენერალური პროკურორის თანაშემწის მრჩევლად ([[2015]]–[[2016]]) და სისხლის სამართლის განყოფილების უფროსის მოადგილედ ([[2016]]–[[2021]]).<ref name ="White_House_August2021" /> ==შეერთებული შტატების პროკურორი ვირჯინიის აღმოსავლეთ ოლქში== პრეზიდენტ ბაიდენის მიერ [[2021]] წლის აგვისტოში დასახელების შემდეგ, აბერი სენატმა დაამტკიცა [[2021]] წლის [[5 ოქტომბერი|5 ოქტომბერ]]ს, ხოლო ფიცი დადო [[12 ოქტომბერი|12 ოქტომბერ]]ს.<ref>{{cite web |title=PN1043 - Nomination of Jessica D. Aber for Department of Justice, 117th Congress (2021-2022) |url=https://www.congress.gov/nomination/117th-congress/1043 |website=[[United States Congress]] |date=October 5, 2021 |access-date=October 7, 2021}}</ref><ref>{{cite web |title=Meet the U.S. Attorney |url=https://www.justice.gov/archives/usao-edva/meet-us-attorney |website=[[United States Department of Justice]] |access-date=March 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019112025/https://www.justice.gov/usao-edva/meet-us-attorney |archive-date=October 19, 2021}}</ref> მისი მოღვაწეობის პერიოდში განხილულ საქმეებს შორის იყო: MS-13-ის ლიდერის პასუხისგებაში მიცემა მრავალი მკვლელობისთვის,<ref>{{cite press release |title=Federal Jury Convicts MS-13 Member for Multiple Murders |date=June 15, 2023 |publisher=U.S. Attorney's Office for the EDVA |url=https://www.justice.gov/usao-edva/pr/federal-jury-convicts-ms-13-member-multiple-murders}}</ref> რუსი მოქალაქეების წინააღმდეგ ბრალდების წაყენება უკანონო კრიპტოვალუტის ბირჟების მართვისთვის,<ref>{{cite press release |title=Two Russian Nationals Charged with Operating Billion-Dollar Money Laundering Platform |date=May 3, 2024 |publisher=U.S. Department of Justice |url=https://www.justice.gov/archives/opa/pr/two-russian-nationals-charged-connection-operating-billion-dollar-money-laundering-1}}</ref> რუსი ჯარისკაცების წინააღმდეგ ისტორიული საომარი დანაშაულის ბრალდებები უკრაინაში ჩადენილი ქმედებებისთვის,<ref>{{cite news |last=Viswanatha |first=Aruna |date=December 6, 2023 |title=U.S. Charges Russian Soldiers with War Crimes in Ukraine |url=https://nypost.com/2023/12/06/news/us-charges-russian-soldiers-with-war-crimes-in-ukraine/ |work=[[New York Post]]}}</ref> <ref>{{cite press release |title=Foreign National Sentenced for Human Smuggling and Money Laundering Scheme |url=https://www.justice.gov/usao-edva/pr/foreign-national-sentenced-human-smuggling-and-money-laundering-scheme |date=January 19, 2024 |publisher=U.S. Attorney's Office for the EDVA}}</ref> ისრაელი მოქალაქის მსჯავრდება შეერთებულ შტატებში უცხოელთა უკანონო შემოყვანისთვის,<ref>{{cite press release |title=Former CIA Analyst Pleads Guilty to Transmitting Top Secret Information |date=February 9, 2024 |publisher=U.S. Attorney's Office for the EDVA |url=https://www.justice.gov/usao-edva/pr/former-cia-analyst-pleads-guilty-transmitting-top-secret-national-defense-information}}</ref> ასევე CIA-ს ყოფილი ანალიტიკოსის მსჯავრდება კლასიფიცირებული ინფორმაციის გამჟღავნებისთვის.<ref>{{cite press release |title=U.S. Attorney Jessica D. Aber Announces Resignation |date=January 17, 2025 |publisher=U.S. Attorney's Office for the EDVA |url=https://www.justice.gov/usao-edva/pr/us-attorney-jessica-d-aber-announces-resignation |access-date=March 22, 2025}}</ref> აბერი გადადგა [[2025]] წლის [[20 იანვარი|20 იანვარ]]ს.<ref>{{cite press release |title=U.S. Attorney Jessica D. Aber Announces Resignation |date=January 17, 2025 |publisher=U.S. Attorney's Office for the EDVA |url=https://www.justice.gov/usao-edva/pr/us-attorney-jessica-d-aber-announces-resignation |access-date=March 22, 2025}}</ref> ==ავადმყოფობა და გარდაცვალება== აბერი გარდაიცვალა საკუთარ სახლში [[ალექსანდრია]]ში, [[ვირჯინია]], 2025 წლის 22 მარტს, 43 წლის ასაკში. ვირჯინიის შტატის სასამართლო-სამედიცინო სამსახურმა სიკვდილის მიზეზად დაასახელა [[ეპილეფსია|ეპილეფსი]]ით გამოწვეული მოულოდნელი სიკვდილი.<ref>{{cite news |last=Kile |first=Meredith |date=September 1, 2025 |title=Jessica Aber’s Cause of Death Revealed: Former U.S. Attorney |url=https://people.com/cause-of-death-revealed-for-former-federal-prosecutor-jessica-aber-11703031 |access-date=September 1, 2025 |work=People}}</ref> == სქოლიო== {{reflist}} == რესურსები ინტერნეტში == *[https://www.judiciary.senate.gov/imo/media/doc/VAE%20-%20Aber%20Senate%20Judiciary%20Comm%20Ques%20(public).pdf Senate Judiciary Committee Questionnaire] (Public) *{{C-SPAN|138801}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:აბერი,ჯესიკა}} [[კატეგორია:დაბადებული 9 სექტემბერი]] [[კატეგორია:დაბადებული 1981]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 22 მარტი]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 2025]] [[კატეგორია:ქალი იურისტები]] [[კატეგორია:ამერიკელი იურისტები]] p8c9gcds6nf95v87bzzlevqihijb6b8 5406634 5406515 2026-06-04T01:45:48Z ToprakBot 172403 სხვადასხვა სქოლიო შესწორებები 5406634 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა პიროვნება | სახელი = ჯესიკა დაიენ აბერი | ფოტო = Jessica D. Aber, U.S. Attorney.jpg | წარწერა = ოფიციალური პორტრეტი, 2021 | დაბსახელი = ჯესიკა დაიენ აბერი | დაბთარიღი = {{birth date|1981|9|9}} | გარდთარიღი = {{death date and given age|2025|3|22|43}} | განათლება = [[რიჩმონდის უნივერსიტეტი]] (ბაკალავრიატი)<br>[[უილიამისა და მერის კოლეჯი]] }} '''ჯესიკა დაიენ აბერი''' ([[ინგლისური ენა|ინგლ]].Jessica Diane Aber; დ.[[9 სექტემბერი]], [[1981]],გ. [[22 მარტი]], [[2025]]) — [[ამერიკელი]] [[იურისტი]], რომელიც [[2021]]-დან [[2025]] წლამდე იკავებდა შეერთებული შტატების პროკურორის თანამდებობას [[ვირჯინია|ვირჯინი]]ის აღმოსავლეთ ოლქში (EDVA). ცნობილია ორგანიზებულ დანაშაულთან და ეროვნულ უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული მაღალპროფილური საქმეების წარმოებით.<ref>{{cite news |title=Who was Jessica Aber? Ex-US attorney investigated Russians, Israelis, financial fraudsters and violent criminals |url=https://www.independent.co.uk/news/world/americas/jessica-aber-death-us-attorney-virginia-b2720618.html |newspaper=[[The Independent]] |last=Baio |first=Ariana |access-date=March 24, 2025 |date=March 24, 2025}}</ref> ==ადრეული ცხოვრება და განათლება== ჯესიკა აბერი დაიბადა [[ვოლნათ-კრიკ]]ში, [[კალიფორნია]]ში, [[1981]] წელს, აბერმა [[2003]] წელს დაამთავრა [[რიჩმონდის უნივერსიტეტი]] და მიიღო ხელოვნების [[ბაკალავრიატი|ბაკალავრის]] ხარისხი.<ref name ="White_House_August2021">{{cite press release |author=<!-- not stated --> |date=August 10, 2021 |title=President Biden Announces Eight New Nominees to Serve as U.S. Attorneys |url=https://bidenwhitehouse.archives.gov/briefing-room/statements-releases/2021/08/10/president-biden-announces-eight-new-nominees-to-serve-as-u-s-attorneys/ |location=Washington, D.C. |publisher=The White House |access-date=March 27, 2025}} {{PD-notice}}</ref> [[2006]] წელს კი მიიღო სამართლის [[დოქტორანტურა|დოქტორის ხარისხი]] [[უილიამისა და მერის კოლეჯი]].<ref name="wapo">{{cite news |last=Rizzo |first=Salvador |date=March 22, 2025 |title=Jessica Aber, former U.S. attorney for Virginia, dies at 43 |url=https://www.washingtonpost.com/dc-md-va/2025/03/22/jessica-aber-va-us-attorney-death/ |url-access=subscription |access-date=March 22, 2025 |newspaper=[[The Washington Post]] |id={{ProQuest|3180257920}} |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250322221808/https://www.washingtonpost.com/dc-md-va/2025/03/22/jessica-aber-va-us-attorney-death/ |archive-date=March 22, 2025}}</ref> ==კარიერა== [[2006]]-[[2007]] წლებში EDVA-ში მოსამართლე მ. [[ჰანა ლოუქი]]ს თანაშემწედ მუშაობის შემდეგ, აბერი მაკგუაირვუდსში ასოცირებულ იურისტად მუშაობდა, შემდეგ კი [[2009]] წელს შეუერთდა [[ამერიკის შეერთებული შტატები|შეერთებული შტატები]]ს პროკურატურას, სადაც პროკურორის თანაშემწედ დაიწყო მუშაობა. მოგვიანებით მსახურობდა სისხლის სამართლის დეპარტამენტის გენერალური პროკურორის თანაშემწის მრჩევლად ([[2015]]–[[2016]]) და სისხლის სამართლის განყოფილების უფროსის მოადგილედ ([[2016]]–[[2021]]).<ref name ="White_House_August2021" /> ==შეერთებული შტატების პროკურორი ვირჯინიის აღმოსავლეთ ოლქში== პრეზიდენტ ბაიდენის მიერ [[2021]] წლის აგვისტოში დასახელების შემდეგ, აბერი სენატმა დაამტკიცა [[2021]] წლის [[5 ოქტომბერი|5 ოქტომბერ]]ს, ხოლო ფიცი დადო [[12 ოქტომბერი|12 ოქტომბერ]]ს.<ref>{{cite web |title=PN1043 - Nomination of Jessica D. Aber for Department of Justice, 117th Congress (2021-2022) |url=https://www.congress.gov/nomination/117th-congress/1043 |website=[[United States Congress]] |date=October 5, 2021 |access-date=October 7, 2021}}</ref><ref>{{cite web |title=Meet the U.S. Attorney |url=https://www.justice.gov/archives/usao-edva/meet-us-attorney |website=[[United States Department of Justice]] |access-date=March 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019112025/https://www.justice.gov/usao-edva/meet-us-attorney |archive-date=October 19, 2021}}</ref> მისი მოღვაწეობის პერიოდში განხილულ საქმეებს შორის იყო: MS-13-ის ლიდერის პასუხისგებაში მიცემა მრავალი მკვლელობისთვის,<ref>{{cite press release |title=Federal Jury Convicts MS-13 Member for Multiple Murders |date=June 15, 2023 |publisher=U.S. Attorney's Office for the EDVA |url=https://www.justice.gov/usao-edva/pr/federal-jury-convicts-ms-13-member-multiple-murders}}</ref> რუსი მოქალაქეების წინააღმდეგ ბრალდების წაყენება უკანონო კრიპტოვალუტის ბირჟების მართვისთვის,<ref>{{cite press release |title=Two Russian Nationals Charged with Operating Billion-Dollar Money Laundering Platform |date=May 3, 2024 |publisher=U.S. Department of Justice |url=https://www.justice.gov/archives/opa/pr/two-russian-nationals-charged-connection-operating-billion-dollar-money-laundering-1}}</ref> რუსი ჯარისკაცების წინააღმდეგ ისტორიული საომარი დანაშაულის ბრალდებები უკრაინაში ჩადენილი ქმედებებისთვის,<ref>{{cite news |last=Viswanatha |first=Aruna |date=December 6, 2023 |title=U.S. Charges Russian Soldiers with War Crimes in Ukraine |url=https://nypost.com/2023/12/06/news/us-charges-russian-soldiers-with-war-crimes-in-ukraine/ |work=[[New York Post]]}}</ref><ref>{{cite press release |title=Foreign National Sentenced for Human Smuggling and Money Laundering Scheme |url=https://www.justice.gov/usao-edva/pr/foreign-national-sentenced-human-smuggling-and-money-laundering-scheme |date=January 19, 2024 |publisher=U.S. Attorney's Office for the EDVA}}</ref> ისრაელი მოქალაქის მსჯავრდება შეერთებულ შტატებში უცხოელთა უკანონო შემოყვანისთვის,<ref>{{cite press release |title=Former CIA Analyst Pleads Guilty to Transmitting Top Secret Information |date=February 9, 2024 |publisher=U.S. Attorney's Office for the EDVA |url=https://www.justice.gov/usao-edva/pr/former-cia-analyst-pleads-guilty-transmitting-top-secret-national-defense-information}}</ref> ასევე CIA-ს ყოფილი ანალიტიკოსის მსჯავრდება კლასიფიცირებული ინფორმაციის გამჟღავნებისთვის.<ref name="justice.gov">{{cite press release |title=U.S. Attorney Jessica D. Aber Announces Resignation |date=January 17, 2025 |publisher=U.S. Attorney's Office for the EDVA |url=https://www.justice.gov/usao-edva/pr/us-attorney-jessica-d-aber-announces-resignation |access-date=March 22, 2025}}</ref> აბერი გადადგა [[2025]] წლის [[20 იანვარი|20 იანვარ]]ს.<ref name="justice.gov"/> ==ავადმყოფობა და გარდაცვალება== აბერი გარდაიცვალა საკუთარ სახლში [[ალექსანდრია]]ში, [[ვირჯინია]], 2025 წლის 22 მარტს, 43 წლის ასაკში. ვირჯინიის შტატის სასამართლო-სამედიცინო სამსახურმა სიკვდილის მიზეზად დაასახელა [[ეპილეფსია|ეპილეფსი]]ით გამოწვეული მოულოდნელი სიკვდილი.<ref>{{cite news |last=Kile |first=Meredith |date=September 1, 2025 |title=Jessica Aber’s Cause of Death Revealed: Former U.S. Attorney |url=https://people.com/cause-of-death-revealed-for-former-federal-prosecutor-jessica-aber-11703031 |access-date=September 1, 2025 |work=People}}</ref> == სქოლიო== {{reflist}} == რესურსები ინტერნეტში == *[https://www.judiciary.senate.gov/imo/media/doc/VAE%20-%20Aber%20Senate%20Judiciary%20Comm%20Ques%20(public).pdf Senate Judiciary Committee Questionnaire] (Public) *{{C-SPAN|138801}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:აბერი, ჯესიკა}} [[კატეგორია:დაბადებული 9 სექტემბერი]] [[კატეგორია:დაბადებული 1981]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 22 მარტი]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 2025]] [[კატეგორია:ქალი იურისტები]] [[კატეგორია:ამერიკელი იურისტები]] dduhn54g8y6reoxcqrdc8midutswq2f 0 890672 5406445 2026-06-03T18:13:16Z ~2026-33103-29 183788 ახალი გვერდი: დილდო 5406445 wikitext text/x-wiki დილდო g7564kwum7twl615p9vzhjhazdpskb5 5406672 5406445 2026-06-04T06:50:47Z Jaba1977 3604 გვერდი წასაშლელია ([[en:User:Awesome Aasim/oneclickdelete|oneclickdelete]]) 5406672 wikitext text/x-wiki {{წასაშლელი|ზ3}}დილდო fgyuxhqekcvwhbd7rars6pzhbryoaa9 0 890673 5406449 2026-06-03T18:20:11Z ANANO2024 165814 ახალი გვერდი: '''კარლოს აგილარი''' (დ. [[1958]]) — [[ესპანელი]] კინოკრიტიკოსი და ნოველისტი. ==ადრეული ცხოვრება და განათლება== კარლოს აგილარი დაიბადა [[მადრიდი|მადრიდში]] 1958 წელს. მან [[1979]] წელს დაიწყო ფანზი... 5406449 wikitext text/x-wiki '''კარლოს აგილარი''' (დ. [[1958]]) — [[ესპანელი]] კინოკრიტიკოსი და ნოველისტი. ==ადრეული ცხოვრება და განათლება== კარლოს აგილარი დაიბადა [[მადრიდი|მადრიდში]] 1958 წელს. მან [[1979]] წელს დაიწყო ფანზინების (მოყვარულთა ჟურნალების) წერა, მათ შორის იყო ფანტასტიკური ჟანრის კინოს შესახებ შექმნილი ჟურნალი „Morpho“.[1] ამავდროულად, იგი ფსიქოლოგიას სწავლობდა მადრიდის ავტონომიურ უნივერსიტეტში, მოგვიანებით კი კინოხელოვნებას დაეუფლა „წარმოსახვითი ხელოვნების სახელოსნოში“ (Imaginary Arts Workshop). nuih3u42e6tyrpdzevdm3c2ygu9kqin 5406453 5406449 2026-06-03T18:23:10Z ANANO2024 165814 5406453 wikitext text/x-wiki '''კარლოს აგილარი''' (დ. [[1958]]) — [[ესპანელი]] კინოკრიტიკოსი და ნოველისტი. ==ადრეული ცხოვრება და განათლება== კარლოს აგილარი დაიბადა [[მადრიდი|მადრიდში]] 1958 წელს. მან [[1979]] წელს დაიწყო ფანზინების (მოყვარულთა ჟურნალების) წერა, მათ შორის იყო ფანტასტიკური ჟანრის კინოს შესახებ შექმნილი ჟურნალი „Morpho“.[1] ამავდროულად, იგი ფსიქოლოგიას სწავლობდა მადრიდის ავტონომიურ უნივერსიტეტში, მოგვიანებით კი კინოხელოვნებას დაეუფლა „წარმოსახვითი ხელოვნების სახელოსნოში“ (Imaginary Arts Workshop). ==კარიერა== აგილარის პროფესიული დებიუტი [[1982]] წელს შედგა. მას შემდეგ იგი ჩართული იყო კინოსთან დაკავშირებულ სხვადასხვა აქტივობაში. ამასთანავე, იგი თანამშრომლობდა მრავალ ესპანურ და უცხოურ ჟურნალთან, როგორებიცაა ფრანგული „Mad Movies“, გერმანული „Schnitt“, იტალიური „Nocturno“, ხოლო [[ესპანეთი|ესპანეთში]] — „Nosferatu“, „Quatermass“, „Fotogramas“, „Casablanca“, „Nickel Odeon“ და „Cuadernos de la Academia“. p55kggilorxjf45vmgj0xvmuagu43ti 5406455 5406453 2026-06-03T18:24:58Z ANANO2024 165814 5406455 wikitext text/x-wiki '''კარლოს აგილარი''' (დ. [[1958]]) — [[ესპანელი]] კინოკრიტიკოსი და ნოველისტი. ==ადრეული ცხოვრება და განათლება== კარლოს აგილარი დაიბადა [[მადრიდი|მადრიდში]] 1958 წელს. მან [[1979]] წელს დაიწყო ფანზინების (მოყვარულთა ჟურნალების) წერა, მათ შორის იყო ფანტასტიკური ჟანრის კინოს შესახებ შექმნილი ჟურნალი „Morpho“.[1] ამავდროულად, იგი ფსიქოლოგიას სწავლობდა მადრიდის ავტონომიურ უნივერსიტეტში, მოგვიანებით კი კინოხელოვნებას დაეუფლა „წარმოსახვითი ხელოვნების სახელოსნოში“ (Imaginary Arts Workshop). ==კარიერა== აგილარის პროფესიული დებიუტი [[1982]] წელს შედგა. მას შემდეგ იგი ჩართული იყო კინოსთან დაკავშირებულ სხვადასხვა აქტივობაში. ამასთანავე, იგი თანამშრომლობდა მრავალ ესპანურ და უცხოურ ჟურნალთან, როგორებიცაა ფრანგული „Mad Movies“, გერმანული „Schnitt“, იტალიური „Nocturno“, ხოლო [[ესპანეთი|ესპანეთში]] — „Nosferatu“, „Quatermass“, „Fotogramas“, „Casablanca“, „Nickel Odeon“ და „Cuadernos de la Academia“. ==პუბლიკაციები== ჟურნალებთან თანამშრომლობის გარდა, კარლოს აგილარმა გამოაქვეყნა ორმოცდაათზე მეტი წიგნი კინოს შესახებ ესპანეთში, [[იტალია]]სა და [[გერმანია]]ში. ეს გამოცემები იბეჭდებოდა როგორც კომერციულ გამომცემლობებში, ისე სხვადასხვა ინსტიტუტის მიერ დაფინანსებული ფესტივალებისთვის. მისი ინდივიდუალური ნაშრომებიდან აღსანიშნავია: „Joaquín Romero Marchent. La firmeza del profesional“ ([[1999]]), „Ricardo Palacios. Actor, director, observador“ ([[2003]]), „Giuliano Gemma. El factor romano“ (2003), „La espada mágica. El cine fantástico de aventuras“ ([[2006]]), „Sergio Leone“, „Guía del cine“, „Guía del cine español“[2] და „Clint Eastwood in Spain“. იტალიაში კი გამოიცა მისი წიგნები „Jess Franco. El sexo del horror“ (1999) და „FantaEspaña“ ([[2002]]). იგი ასევე მონაწილეობდა, როგორც რედაქტორი და მრჩეველი, დოკუმენტურ ფილმში „Sergio Leone. Cinema, cinema“ ([[2000]]) და სერიალში „Érase una vez en Europa“ ([[2001]]), რომელიც 1950-იანი, 60-იანი და 70-იანი წლების ევროპულ ფანტასტიკურ კინოს ეხება და [[კრისტოფერ ლი]]ს მიერ იყო წარდგენილი.[3] 2wkz7gpk0d5t1195r57uo16vn0rxzpz 5406457 5406455 2026-06-03T18:25:59Z ANANO2024 165814 5406457 wikitext text/x-wiki '''კარლოს აგილარი''' (დ. [[1958]]) — [[ესპანელი]] კინოკრიტიკოსი და ნოველისტი. ==ადრეული ცხოვრება და განათლება== კარლოს აგილარი დაიბადა [[მადრიდი|მადრიდში]] 1958 წელს. მან [[1979]] წელს დაიწყო ფანზინების (მოყვარულთა ჟურნალების) წერა, მათ შორის იყო ფანტასტიკური ჟანრის კინოს შესახებ შექმნილი ჟურნალი „Morpho“.<ref>{{cite web |archive-url=https://archive.today/20120629153617/http://www.pasadizo.com/index.php?option=com_content&view=article&id=1254 |title=Entrevista con Carlos Aguilar |work=pasadizo.com |language=es |archive-date=29 June 2012 |url=http://www.pasadizo.com/index.php?option=com_content&view=article&id=1254 |access-date=6 July 2020 |first=Carlos |last=Díaz Maroto |url-status=usurped |date=9 December 2004}}</ref> ამავდროულად, იგი ფსიქოლოგიას სწავლობდა მადრიდის ავტონომიურ უნივერსიტეტში, მოგვიანებით კი კინოხელოვნებას დაეუფლა „წარმოსახვითი ხელოვნების სახელოსნოში“ (Imaginary Arts Workshop). ==კარიერა== აგილარის პროფესიული დებიუტი [[1982]] წელს შედგა. მას შემდეგ იგი ჩართული იყო კინოსთან დაკავშირებულ სხვადასხვა აქტივობაში. ამასთანავე, იგი თანამშრომლობდა მრავალ ესპანურ და უცხოურ ჟურნალთან, როგორებიცაა ფრანგული „Mad Movies“, გერმანული „Schnitt“, იტალიური „Nocturno“, ხოლო [[ესპანეთი|ესპანეთში]] — „Nosferatu“, „Quatermass“, „Fotogramas“, „Casablanca“, „Nickel Odeon“ და „Cuadernos de la Academia“. ==პუბლიკაციები== ჟურნალებთან თანამშრომლობის გარდა, კარლოს აგილარმა გამოაქვეყნა ორმოცდაათზე მეტი წიგნი კინოს შესახებ ესპანეთში, [[იტალია]]სა და [[გერმანია]]ში. ეს გამოცემები იბეჭდებოდა როგორც კომერციულ გამომცემლობებში, ისე სხვადასხვა ინსტიტუტის მიერ დაფინანსებული ფესტივალებისთვის. მისი ინდივიდუალური ნაშრომებიდან აღსანიშნავია: „Joaquín Romero Marchent. La firmeza del profesional“ ([[1999]]), „Ricardo Palacios. Actor, director, observador“ ([[2003]]), „Giuliano Gemma. El factor romano“ (2003), „La espada mágica. El cine fantástico de aventuras“ ([[2006]]), „Sergio Leone“, „Guía del cine“, „Guía del cine español“<ref>{{cite news |url=http://www.europapress.es/00126/20071129140919/carlos-aguilar-recopila-guia-cine-espanol-informacion-mas-6000-peliculas-producidas-1897.html |title=Carlos Aguilar recopila en la 'Guía del cine español' información sobre más de 6.000 películas producidas desde 1897 |newspaper=[[Europa Press (news agency)|Europa Press]] |language=es |date=29 November 2007 |access-date=6 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131228111943/http://www.europapress.es/00126/20071129140919/carlos-aguilar-recopila-guia-cine-espanol-informacion-mas-6000-peliculas-producidas-1897.html |archive-date=28 December 2013 |url-status=live }}</ref> და „Clint Eastwood in Spain“. იტალიაში კი გამოიცა მისი წიგნები „Jess Franco. El sexo del horror“ (1999) და „FantaEspaña“ ([[2002]]). იგი ასევე მონაწილეობდა, როგორც რედაქტორი და მრჩეველი, დოკუმენტურ ფილმში „Sergio Leone. Cinema, cinema“ ([[2000]]) და სერიალში „Érase una vez en Europa“ ([[2001]]), რომელიც 1950-იანი, 60-იანი და 70-იანი წლების ევროპულ ფანტასტიკურ კინოს ეხება და [[კრისტოფერ ლი]]ს მიერ იყო წარდგენილი.<ref>{{cite web |url=http://encuentrosdigitales.rtve.es/2011/sara_gibbins.html |title=Charla de los internautas con la directora del documental 'Los niños de la pasarela', emitido por 'La Noche Temática' |work=[[RTVE.es]] |language=es |archive-url=https://web.archive.org/web/20120425204210/http://encuentrosdigitales.rtve.es/2011/sara_gibbins.html |archive-date=25 April 2012 |date=31 January 2011 |access-date=6 July 2020 |url-status=live }}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:აგილარი, კარლოს}} bwnaohjgms0mw95g870ofp7fqkw6n2c 5406458 5406457 2026-06-03T18:26:16Z ANANO2024 165814 დაემატა [[კატეგორია:დაბადებული 1958]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5406458 wikitext text/x-wiki '''კარლოს აგილარი''' (დ. [[1958]]) — [[ესპანელი]] კინოკრიტიკოსი და ნოველისტი. ==ადრეული ცხოვრება და განათლება== კარლოს აგილარი დაიბადა [[მადრიდი|მადრიდში]] 1958 წელს. მან [[1979]] წელს დაიწყო ფანზინების (მოყვარულთა ჟურნალების) წერა, მათ შორის იყო ფანტასტიკური ჟანრის კინოს შესახებ შექმნილი ჟურნალი „Morpho“.<ref>{{cite web |archive-url=https://archive.today/20120629153617/http://www.pasadizo.com/index.php?option=com_content&view=article&id=1254 |title=Entrevista con Carlos Aguilar |work=pasadizo.com |language=es |archive-date=29 June 2012 |url=http://www.pasadizo.com/index.php?option=com_content&view=article&id=1254 |access-date=6 July 2020 |first=Carlos |last=Díaz Maroto |url-status=usurped |date=9 December 2004}}</ref> ამავდროულად, იგი ფსიქოლოგიას სწავლობდა მადრიდის ავტონომიურ უნივერსიტეტში, მოგვიანებით კი კინოხელოვნებას დაეუფლა „წარმოსახვითი ხელოვნების სახელოსნოში“ (Imaginary Arts Workshop). ==კარიერა== აგილარის პროფესიული დებიუტი [[1982]] წელს შედგა. მას შემდეგ იგი ჩართული იყო კინოსთან დაკავშირებულ სხვადასხვა აქტივობაში. ამასთანავე, იგი თანამშრომლობდა მრავალ ესპანურ და უცხოურ ჟურნალთან, როგორებიცაა ფრანგული „Mad Movies“, გერმანული „Schnitt“, იტალიური „Nocturno“, ხოლო [[ესპანეთი|ესპანეთში]] — „Nosferatu“, „Quatermass“, „Fotogramas“, „Casablanca“, „Nickel Odeon“ და „Cuadernos de la Academia“. ==პუბლიკაციები== ჟურნალებთან თანამშრომლობის გარდა, კარლოს აგილარმა გამოაქვეყნა ორმოცდაათზე მეტი წიგნი კინოს შესახებ ესპანეთში, [[იტალია]]სა და [[გერმანია]]ში. ეს გამოცემები იბეჭდებოდა როგორც კომერციულ გამომცემლობებში, ისე სხვადასხვა ინსტიტუტის მიერ დაფინანსებული ფესტივალებისთვის. მისი ინდივიდუალური ნაშრომებიდან აღსანიშნავია: „Joaquín Romero Marchent. La firmeza del profesional“ ([[1999]]), „Ricardo Palacios. Actor, director, observador“ ([[2003]]), „Giuliano Gemma. El factor romano“ (2003), „La espada mágica. El cine fantástico de aventuras“ ([[2006]]), „Sergio Leone“, „Guía del cine“, „Guía del cine español“<ref>{{cite news |url=http://www.europapress.es/00126/20071129140919/carlos-aguilar-recopila-guia-cine-espanol-informacion-mas-6000-peliculas-producidas-1897.html |title=Carlos Aguilar recopila en la 'Guía del cine español' información sobre más de 6.000 películas producidas desde 1897 |newspaper=[[Europa Press (news agency)|Europa Press]] |language=es |date=29 November 2007 |access-date=6 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131228111943/http://www.europapress.es/00126/20071129140919/carlos-aguilar-recopila-guia-cine-espanol-informacion-mas-6000-peliculas-producidas-1897.html |archive-date=28 December 2013 |url-status=live }}</ref> და „Clint Eastwood in Spain“. იტალიაში კი გამოიცა მისი წიგნები „Jess Franco. El sexo del horror“ (1999) და „FantaEspaña“ ([[2002]]). იგი ასევე მონაწილეობდა, როგორც რედაქტორი და მრჩეველი, დოკუმენტურ ფილმში „Sergio Leone. Cinema, cinema“ ([[2000]]) და სერიალში „Érase una vez en Europa“ ([[2001]]), რომელიც 1950-იანი, 60-იანი და 70-იანი წლების ევროპულ ფანტასტიკურ კინოს ეხება და [[კრისტოფერ ლი]]ს მიერ იყო წარდგენილი.<ref>{{cite web |url=http://encuentrosdigitales.rtve.es/2011/sara_gibbins.html |title=Charla de los internautas con la directora del documental 'Los niños de la pasarela', emitido por 'La Noche Temática' |work=[[RTVE.es]] |language=es |archive-url=https://web.archive.org/web/20120425204210/http://encuentrosdigitales.rtve.es/2011/sara_gibbins.html |archive-date=25 April 2012 |date=31 January 2011 |access-date=6 July 2020 |url-status=live }}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:აგილარი, კარლოს}} [[კატეგორია:დაბადებული 1958]] hsk48cs9puxdmsfro6qvh8b28m95vw3 5406459 5406458 2026-06-03T18:26:25Z ANANO2024 165814 დაემატა [[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5406459 wikitext text/x-wiki '''კარლოს აგილარი''' (დ. [[1958]]) — [[ესპანელი]] კინოკრიტიკოსი და ნოველისტი. ==ადრეული ცხოვრება და განათლება== კარლოს აგილარი დაიბადა [[მადრიდი|მადრიდში]] 1958 წელს. მან [[1979]] წელს დაიწყო ფანზინების (მოყვარულთა ჟურნალების) წერა, მათ შორის იყო ფანტასტიკური ჟანრის კინოს შესახებ შექმნილი ჟურნალი „Morpho“.<ref>{{cite web |archive-url=https://archive.today/20120629153617/http://www.pasadizo.com/index.php?option=com_content&view=article&id=1254 |title=Entrevista con Carlos Aguilar |work=pasadizo.com |language=es |archive-date=29 June 2012 |url=http://www.pasadizo.com/index.php?option=com_content&view=article&id=1254 |access-date=6 July 2020 |first=Carlos |last=Díaz Maroto |url-status=usurped |date=9 December 2004}}</ref> ამავდროულად, იგი ფსიქოლოგიას სწავლობდა მადრიდის ავტონომიურ უნივერსიტეტში, მოგვიანებით კი კინოხელოვნებას დაეუფლა „წარმოსახვითი ხელოვნების სახელოსნოში“ (Imaginary Arts Workshop). ==კარიერა== აგილარის პროფესიული დებიუტი [[1982]] წელს შედგა. მას შემდეგ იგი ჩართული იყო კინოსთან დაკავშირებულ სხვადასხვა აქტივობაში. ამასთანავე, იგი თანამშრომლობდა მრავალ ესპანურ და უცხოურ ჟურნალთან, როგორებიცაა ფრანგული „Mad Movies“, გერმანული „Schnitt“, იტალიური „Nocturno“, ხოლო [[ესპანეთი|ესპანეთში]] — „Nosferatu“, „Quatermass“, „Fotogramas“, „Casablanca“, „Nickel Odeon“ და „Cuadernos de la Academia“. ==პუბლიკაციები== ჟურნალებთან თანამშრომლობის გარდა, კარლოს აგილარმა გამოაქვეყნა ორმოცდაათზე მეტი წიგნი კინოს შესახებ ესპანეთში, [[იტალია]]სა და [[გერმანია]]ში. ეს გამოცემები იბეჭდებოდა როგორც კომერციულ გამომცემლობებში, ისე სხვადასხვა ინსტიტუტის მიერ დაფინანსებული ფესტივალებისთვის. მისი ინდივიდუალური ნაშრომებიდან აღსანიშნავია: „Joaquín Romero Marchent. La firmeza del profesional“ ([[1999]]), „Ricardo Palacios. Actor, director, observador“ ([[2003]]), „Giuliano Gemma. El factor romano“ (2003), „La espada mágica. El cine fantástico de aventuras“ ([[2006]]), „Sergio Leone“, „Guía del cine“, „Guía del cine español“<ref>{{cite news |url=http://www.europapress.es/00126/20071129140919/carlos-aguilar-recopila-guia-cine-espanol-informacion-mas-6000-peliculas-producidas-1897.html |title=Carlos Aguilar recopila en la 'Guía del cine español' información sobre más de 6.000 películas producidas desde 1897 |newspaper=[[Europa Press (news agency)|Europa Press]] |language=es |date=29 November 2007 |access-date=6 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131228111943/http://www.europapress.es/00126/20071129140919/carlos-aguilar-recopila-guia-cine-espanol-informacion-mas-6000-peliculas-producidas-1897.html |archive-date=28 December 2013 |url-status=live }}</ref> და „Clint Eastwood in Spain“. იტალიაში კი გამოიცა მისი წიგნები „Jess Franco. El sexo del horror“ (1999) და „FantaEspaña“ ([[2002]]). იგი ასევე მონაწილეობდა, როგორც რედაქტორი და მრჩეველი, დოკუმენტურ ფილმში „Sergio Leone. Cinema, cinema“ ([[2000]]) და სერიალში „Érase una vez en Europa“ ([[2001]]), რომელიც 1950-იანი, 60-იანი და 70-იანი წლების ევროპულ ფანტასტიკურ კინოს ეხება და [[კრისტოფერ ლი]]ს მიერ იყო წარდგენილი.<ref>{{cite web |url=http://encuentrosdigitales.rtve.es/2011/sara_gibbins.html |title=Charla de los internautas con la directora del documental 'Los niños de la pasarela', emitido por 'La Noche Temática' |work=[[RTVE.es]] |language=es |archive-url=https://web.archive.org/web/20120425204210/http://encuentrosdigitales.rtve.es/2011/sara_gibbins.html |archive-date=25 April 2012 |date=31 January 2011 |access-date=6 July 2020 |url-status=live }}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:აგილარი, კარლოს}} [[კატეგორია:დაბადებული 1958]] [[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]] ccl1fjw8s2by525luji73sebr0l7tpo 5406460 5406459 2026-06-03T18:26:55Z ANANO2024 165814 დაემატა [[კატეგორია:XX საუკუნის ესპანელი მწერლები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5406460 wikitext text/x-wiki '''კარლოს აგილარი''' (დ. [[1958]]) — [[ესპანელი]] კინოკრიტიკოსი და ნოველისტი. ==ადრეული ცხოვრება და განათლება== კარლოს აგილარი დაიბადა [[მადრიდი|მადრიდში]] 1958 წელს. მან [[1979]] წელს დაიწყო ფანზინების (მოყვარულთა ჟურნალების) წერა, მათ შორის იყო ფანტასტიკური ჟანრის კინოს შესახებ შექმნილი ჟურნალი „Morpho“.<ref>{{cite web |archive-url=https://archive.today/20120629153617/http://www.pasadizo.com/index.php?option=com_content&view=article&id=1254 |title=Entrevista con Carlos Aguilar |work=pasadizo.com |language=es |archive-date=29 June 2012 |url=http://www.pasadizo.com/index.php?option=com_content&view=article&id=1254 |access-date=6 July 2020 |first=Carlos |last=Díaz Maroto |url-status=usurped |date=9 December 2004}}</ref> ამავდროულად, იგი ფსიქოლოგიას სწავლობდა მადრიდის ავტონომიურ უნივერსიტეტში, მოგვიანებით კი კინოხელოვნებას დაეუფლა „წარმოსახვითი ხელოვნების სახელოსნოში“ (Imaginary Arts Workshop). ==კარიერა== აგილარის პროფესიული დებიუტი [[1982]] წელს შედგა. მას შემდეგ იგი ჩართული იყო კინოსთან დაკავშირებულ სხვადასხვა აქტივობაში. ამასთანავე, იგი თანამშრომლობდა მრავალ ესპანურ და უცხოურ ჟურნალთან, როგორებიცაა ფრანგული „Mad Movies“, გერმანული „Schnitt“, იტალიური „Nocturno“, ხოლო [[ესპანეთი|ესპანეთში]] — „Nosferatu“, „Quatermass“, „Fotogramas“, „Casablanca“, „Nickel Odeon“ და „Cuadernos de la Academia“. ==პუბლიკაციები== ჟურნალებთან თანამშრომლობის გარდა, კარლოს აგილარმა გამოაქვეყნა ორმოცდაათზე მეტი წიგნი კინოს შესახებ ესპანეთში, [[იტალია]]სა და [[გერმანია]]ში. ეს გამოცემები იბეჭდებოდა როგორც კომერციულ გამომცემლობებში, ისე სხვადასხვა ინსტიტუტის მიერ დაფინანსებული ფესტივალებისთვის. მისი ინდივიდუალური ნაშრომებიდან აღსანიშნავია: „Joaquín Romero Marchent. La firmeza del profesional“ ([[1999]]), „Ricardo Palacios. Actor, director, observador“ ([[2003]]), „Giuliano Gemma. El factor romano“ (2003), „La espada mágica. El cine fantástico de aventuras“ ([[2006]]), „Sergio Leone“, „Guía del cine“, „Guía del cine español“<ref>{{cite news |url=http://www.europapress.es/00126/20071129140919/carlos-aguilar-recopila-guia-cine-espanol-informacion-mas-6000-peliculas-producidas-1897.html |title=Carlos Aguilar recopila en la 'Guía del cine español' información sobre más de 6.000 películas producidas desde 1897 |newspaper=[[Europa Press (news agency)|Europa Press]] |language=es |date=29 November 2007 |access-date=6 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131228111943/http://www.europapress.es/00126/20071129140919/carlos-aguilar-recopila-guia-cine-espanol-informacion-mas-6000-peliculas-producidas-1897.html |archive-date=28 December 2013 |url-status=live }}</ref> და „Clint Eastwood in Spain“. იტალიაში კი გამოიცა მისი წიგნები „Jess Franco. El sexo del horror“ (1999) და „FantaEspaña“ ([[2002]]). იგი ასევე მონაწილეობდა, როგორც რედაქტორი და მრჩეველი, დოკუმენტურ ფილმში „Sergio Leone. Cinema, cinema“ ([[2000]]) და სერიალში „Érase una vez en Europa“ ([[2001]]), რომელიც 1950-იანი, 60-იანი და 70-იანი წლების ევროპულ ფანტასტიკურ კინოს ეხება და [[კრისტოფერ ლი]]ს მიერ იყო წარდგენილი.<ref>{{cite web |url=http://encuentrosdigitales.rtve.es/2011/sara_gibbins.html |title=Charla de los internautas con la directora del documental 'Los niños de la pasarela', emitido por 'La Noche Temática' |work=[[RTVE.es]] |language=es |archive-url=https://web.archive.org/web/20120425204210/http://encuentrosdigitales.rtve.es/2011/sara_gibbins.html |archive-date=25 April 2012 |date=31 January 2011 |access-date=6 July 2020 |url-status=live }}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:აგილარი, კარლოს}} [[კატეგორია:დაბადებული 1958]] [[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]] [[კატეგორია:XX საუკუნის ესპანელი მწერლები]] hjsovksaonprcndhavoyxylki9lz8qj 5406461 5406460 2026-06-03T18:27:25Z ANANO2024 165814 დაემატა [[კატეგორია:XXI საუკუნის ესპანელი მამაკაცი მწერლები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5406461 wikitext text/x-wiki '''კარლოს აგილარი''' (დ. [[1958]]) — [[ესპანელი]] კინოკრიტიკოსი და ნოველისტი. ==ადრეული ცხოვრება და განათლება== კარლოს აგილარი დაიბადა [[მადრიდი|მადრიდში]] 1958 წელს. მან [[1979]] წელს დაიწყო ფანზინების (მოყვარულთა ჟურნალების) წერა, მათ შორის იყო ფანტასტიკური ჟანრის კინოს შესახებ შექმნილი ჟურნალი „Morpho“.<ref>{{cite web |archive-url=https://archive.today/20120629153617/http://www.pasadizo.com/index.php?option=com_content&view=article&id=1254 |title=Entrevista con Carlos Aguilar |work=pasadizo.com |language=es |archive-date=29 June 2012 |url=http://www.pasadizo.com/index.php?option=com_content&view=article&id=1254 |access-date=6 July 2020 |first=Carlos |last=Díaz Maroto |url-status=usurped |date=9 December 2004}}</ref> ამავდროულად, იგი ფსიქოლოგიას სწავლობდა მადრიდის ავტონომიურ უნივერსიტეტში, მოგვიანებით კი კინოხელოვნებას დაეუფლა „წარმოსახვითი ხელოვნების სახელოსნოში“ (Imaginary Arts Workshop). ==კარიერა== აგილარის პროფესიული დებიუტი [[1982]] წელს შედგა. მას შემდეგ იგი ჩართული იყო კინოსთან დაკავშირებულ სხვადასხვა აქტივობაში. ამასთანავე, იგი თანამშრომლობდა მრავალ ესპანურ და უცხოურ ჟურნალთან, როგორებიცაა ფრანგული „Mad Movies“, გერმანული „Schnitt“, იტალიური „Nocturno“, ხოლო [[ესპანეთი|ესპანეთში]] — „Nosferatu“, „Quatermass“, „Fotogramas“, „Casablanca“, „Nickel Odeon“ და „Cuadernos de la Academia“. ==პუბლიკაციები== ჟურნალებთან თანამშრომლობის გარდა, კარლოს აგილარმა გამოაქვეყნა ორმოცდაათზე მეტი წიგნი კინოს შესახებ ესპანეთში, [[იტალია]]სა და [[გერმანია]]ში. ეს გამოცემები იბეჭდებოდა როგორც კომერციულ გამომცემლობებში, ისე სხვადასხვა ინსტიტუტის მიერ დაფინანსებული ფესტივალებისთვის. მისი ინდივიდუალური ნაშრომებიდან აღსანიშნავია: „Joaquín Romero Marchent. La firmeza del profesional“ ([[1999]]), „Ricardo Palacios. Actor, director, observador“ ([[2003]]), „Giuliano Gemma. El factor romano“ (2003), „La espada mágica. El cine fantástico de aventuras“ ([[2006]]), „Sergio Leone“, „Guía del cine“, „Guía del cine español“<ref>{{cite news |url=http://www.europapress.es/00126/20071129140919/carlos-aguilar-recopila-guia-cine-espanol-informacion-mas-6000-peliculas-producidas-1897.html |title=Carlos Aguilar recopila en la 'Guía del cine español' información sobre más de 6.000 películas producidas desde 1897 |newspaper=[[Europa Press (news agency)|Europa Press]] |language=es |date=29 November 2007 |access-date=6 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131228111943/http://www.europapress.es/00126/20071129140919/carlos-aguilar-recopila-guia-cine-espanol-informacion-mas-6000-peliculas-producidas-1897.html |archive-date=28 December 2013 |url-status=live }}</ref> და „Clint Eastwood in Spain“. იტალიაში კი გამოიცა მისი წიგნები „Jess Franco. El sexo del horror“ (1999) და „FantaEspaña“ ([[2002]]). იგი ასევე მონაწილეობდა, როგორც რედაქტორი და მრჩეველი, დოკუმენტურ ფილმში „Sergio Leone. Cinema, cinema“ ([[2000]]) და სერიალში „Érase una vez en Europa“ ([[2001]]), რომელიც 1950-იანი, 60-იანი და 70-იანი წლების ევროპულ ფანტასტიკურ კინოს ეხება და [[კრისტოფერ ლი]]ს მიერ იყო წარდგენილი.<ref>{{cite web |url=http://encuentrosdigitales.rtve.es/2011/sara_gibbins.html |title=Charla de los internautas con la directora del documental 'Los niños de la pasarela', emitido por 'La Noche Temática' |work=[[RTVE.es]] |language=es |archive-url=https://web.archive.org/web/20120425204210/http://encuentrosdigitales.rtve.es/2011/sara_gibbins.html |archive-date=25 April 2012 |date=31 January 2011 |access-date=6 July 2020 |url-status=live }}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:აგილარი, კარლოს}} [[კატეგორია:დაბადებული 1958]] [[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]] [[კატეგორია:XX საუკუნის ესპანელი მწერლები]] [[კატეგორია:XXI საუკუნის ესპანელი მამაკაცი მწერლები]] bjd92vozveowhw231wo5i1cv6vek9ae 0 890674 5406450 2026-06-03T18:21:40Z მარიამ აბუაშვილი 170334 ახალი გვერდი: {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 1800 |ორგანო = უს |თარიღი = 20 თებერვალი |წელი =2008 |სხდომა =5,841 |კოდი = S/RES/1800 |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/1800(2008) |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებო... 5406450 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 1800 |ორგანო = უს |თარიღი = 20 თებერვალი |წელი =2008 |სხდომა =5,841 |კოდი = S/RES/1800 |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/1800(2008) |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართალი, ჩადენილი ყოფილი იუგოსლავიის ტერიტორიაზე |შედეგი =მიღებულია |სურათი =Scheveningen prison.jpg |წარწერა =შევენინგენის ციხე, სადაც ყოფილი იუგოსლავიის საერთაშორისო სისხლის სამართლის ტრიბუნალის მიერ გასამართლებული პირები იმყოფებიან. }} 37qfmd1nkqrs5syjty5c9yjxiaxtwxb 5406452 5406450 2026-06-03T18:22:53Z მარიამ აბუაშვილი 170334 5406452 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 1800 |ორგანო = უს |თარიღი = 20 თებერვალი |წელი =2008 |სხდომა =5,841 |კოდი = S/RES/1800 |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/1800(2008) |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართალი, ჩადენილი ყოფილი იუგოსლავიის ტერიტორიაზე |შედეგი =მიღებულია |სურათი =Scheveningen prison.jpg |წარწერა =შევენინგენის ციხე, სადაც ყოფილი იუგოსლავიის საერთაშორისო სისხლის სამართლის ტრიბუნალის მიერ გასამართლებული პირები იმყოფებიან. }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1800''' ერთხმად მიიღეს 2008 წლის 20 თებერვალს. m2p3lt5tr85crqxzrpqyoevr1y2qf7z 5406456 5406452 2026-06-03T18:25:41Z მარიამ აბუაშვილი 170334 5406456 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 1800 |ორგანო = უს |თარიღი = 20 თებერვალი |წელი =2008 |სხდომა =5,841 |კოდი = S/RES/1800 |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/1800(2008) |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართალი, ჩადენილი ყოფილი იუგოსლავიის ტერიტორიაზე |შედეგი =მიღებულია |სურათი =Scheveningen prison.jpg |წარწერა =შევენინგენის ციხე, სადაც ყოფილი იუგოსლავიის საერთაშორისო სისხლის სამართლის ტრიბუნალის მიერ გასამართლებული პირები იმყოფებიან. }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1800''' ერთხმად მიიღეს 2008 წლის 20 თებერვალს. == რეზოლუცია == იმისათვის, რომ ყოფილი იუგოსლავიის საერთაშორისო სისხლის სამართლის ტრიბუნალს რაც შეიძლება მალე შესძლებოდა დამატებითი სასამართლო პროცესების წარმოება და თავისი დასრულების სტრატეგია შეესრულებინა, უშიშროების საბჭომ მწვანე შუქი აუნთო იმაზე მეტი ad litem მოსამართლის დანიშვნას, ვიდრე სასამართლოს წესდებით გათვალისწინებული 12 მოსამართლეა. sozom9dsrfy3br2nyou7h264h3969tp 5406463 5406456 2026-06-03T18:29:04Z მარიამ აბუაშვილი 170334 5406463 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 1800 |ორგანო = უს |თარიღი = 20 თებერვალი |წელი =2008 |სხდომა =5,841 |კოდი = S/RES/1800 |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/1800(2008) |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართალი, ჩადენილი ყოფილი იუგოსლავიის ტერიტორიაზე |შედეგი =მიღებულია |სურათი =Scheveningen prison.jpg |წარწერა =შევენინგენის ციხე, სადაც ყოფილი იუგოსლავიის საერთაშორისო სისხლის სამართლის ტრიბუნალის მიერ გასამართლებული პირები იმყოფებიან. }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1800''' ერთხმად მიიღეს 2008 წლის 20 თებერვალს. == რეზოლუცია == იმისათვის, რომ ყოფილი იუგოსლავიის საერთაშორისო სისხლის სამართლის ტრიბუნალს რაც შეიძლება მალე შესძლებოდა დამატებითი სასამართლო პროცესების წარმოება და თავისი დასრულების სტრატეგია შეესრულებინა, უშიშროების საბჭომ მწვანე შუქი აუნთო იმაზე მეტი ad litem მოსამართლის დანიშვნას, ვიდრე სასამართლოს წესდებით გათვალისწინებული 12 მოსამართლეა. რეზოლუცია 1800 (2008) ერთხმად მიღებით და გაეროს წესდების VII თავის შესაბამისად მოქმედებით, საბჭომ გადაწყვიტა, რომ გენერალურ მდივანს შეუძლია, არსებული რესურსების ფარგლებში, ტრიბუნალში დამატებითი ad litem მოსამართლეები დანიშნოს, იმ გარემოების მიუხედავად, რომ პალატებში დანიშნული ad litem მოსამართლეების საერთო რაოდენობა დროდადრო გადააჭარბებდა ტრიბუნალის წესდებით გათვალისწინებულ მაქსიმუმს 12-ს. საერთო რაოდენობა არც ერთ მომენტში არ უნდა აღემატებოდეს 16-ს და 2008 წლის 31 დეკემბრისთვის უნდა დაბრუნდეს მაქსიმუმ 12-მდე.[1] hsm0yr465lpxby2wac3hdjofdxab52o 5406464 5406463 2026-06-03T18:29:40Z მარიამ აბუაშვილი 170334 5406464 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 1800 |ორგანო = უს |თარიღი = 20 თებერვალი |წელი =2008 |სხდომა =5,841 |კოდი = S/RES/1800 |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/1800(2008) |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართალი, ჩადენილი ყოფილი იუგოსლავიის ტერიტორიაზე |შედეგი =მიღებულია |სურათი =Scheveningen prison.jpg |წარწერა =შევენინგენის ციხე, სადაც ყოფილი იუგოსლავიის საერთაშორისო სისხლის სამართლის ტრიბუნალის მიერ გასამართლებული პირები იმყოფებიან. }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1800''' ერთხმად მიიღეს 2008 წლის 20 თებერვალს. == რეზოლუცია == იმისათვის, რომ ყოფილი იუგოსლავიის საერთაშორისო სისხლის სამართლის ტრიბუნალს რაც შეიძლება მალე შესძლებოდა დამატებითი სასამართლო პროცესების წარმოება და თავისი დასრულების სტრატეგია შეესრულებინა, უშიშროების საბჭომ მწვანე შუქი აუნთო იმაზე მეტი ad litem მოსამართლის დანიშვნას, ვიდრე სასამართლოს წესდებით გათვალისწინებული 12 მოსამართლეა. რეზოლუცია 1800 (2008) ერთხმად მიღებით და გაეროს წესდების VII თავის შესაბამისად მოქმედებით, საბჭომ გადაწყვიტა, რომ გენერალურ მდივანს შეუძლია, არსებული რესურსების ფარგლებში, ტრიბუნალში დამატებითი ad litem მოსამართლეები დანიშნოს, იმ გარემოების მიუხედავად, რომ პალატებში დანიშნული ad litem მოსამართლეების საერთო რაოდენობა დროდადრო გადააჭარბებდა ტრიბუნალის წესდებით გათვალისწინებულ მაქსიმუმს 12-ს. საერთო რაოდენობა არც ერთ მომენტში არ უნდა აღემატებოდეს 16-ს და 2008 წლის 31 დეკემბრისთვის უნდა დაბრუნდეს მაქსიმუმ 12-მდე.<ref>{{cite news|url=https://www.un.org/News/Press/docs/2008/sc9257.doc.htm|title=SECURITY COUNCIL APPROVES APPOINTMENT OF ADDITIONAL AD LITEM JUDGES FOR FORMER YUGOSLAVIA TRIBUNAL|date=February 20, 2008|publisher=United Nations}}</ref> 5ax4jabce1t1l7iwh8b8wxylzd3m66m 5406465 5406464 2026-06-03T18:33:34Z მარიამ აბუაშვილი 170334 5406465 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 1800 |ორგანო = უს |თარიღი = 20 თებერვალი |წელი =2008 |სხდომა =5,841 |კოდი = S/RES/1800 |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/1800(2008) |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართალი, ჩადენილი ყოფილი იუგოსლავიის ტერიტორიაზე |შედეგი =მიღებულია |სურათი =Scheveningen prison.jpg |წარწერა =შევენინგენის ციხე, სადაც ყოფილი იუგოსლავიის საერთაშორისო სისხლის სამართლის ტრიბუნალის მიერ გასამართლებული პირები იმყოფებიან. }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1800''' ერთხმად მიიღეს 2008 წლის 20 თებერვალს. == რეზოლუცია == იმისათვის, რომ ყოფილი [[იუგოსლავია|იუგოსლავიის]] საერთაშორისო სისხლის სამართლის ტრიბუნალს რაც შეიძლება მალე შესძლებოდა დამატებითი სასამართლო პროცესების წარმოება და თავისი დასრულების სტრატეგია შეესრულებინა, [[გაეროს უშიშროების საბჭო|უშიშროების საბჭომ]] მწვანე შუქი აუნთო იმაზე მეტი ''ad litem'' მოსამართლის დანიშვნას, ვიდრე სასამართლოს წესდებით გათვალისწინებული 12 მოსამართლეა. რეზოლუცია 1800 ([[2008]]) ერთხმად მიღებით და გაეროს წესდების VII თავის შესაბამისად მოქმედებით, საბჭომ გადაწყვიტა, რომ გენერალურ მდივანს შეუძლია, არსებული რესურსების ფარგლებში, ტრიბუნალში დამატებითი ''ad litem'' მოსამართლეები დანიშნოს, იმ გარემოების მიუხედავად, რომ პალატებში დანიშნული ''ad litem'' მოსამართლეების საერთო რაოდენობა დროდადრო გადააჭარბებდა ტრიბუნალის წესდებით გათვალისწინებულ მაქსიმუმს 12-ს. საერთო რაოდენობა არც ერთ მომენტში არ უნდა აღემატებოდეს 16-ს და [[2008]] წლის [[31 დეკემბერი|31 დეკემბრისთვის]] უნდა დაბრუნდეს მაქსიმუმ 12-მდე.<ref>{{cite news|url=https://www.un.org/News/Press/docs/2008/sc9257.doc.htm|title=SECURITY COUNCIL APPROVES APPOINTMENT OF ADDITIONAL AD LITEM JUDGES FOR FORMER YUGOSLAVIA TRIBUNAL|date=February 20, 2008|publisher=United Nations}}</ref> g2ysyje780rxwq91egr3pn6jehiyjmu 5406466 5406465 2026-06-03T18:34:17Z მარიამ აბუაშვილი 170334 5406466 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 1800 |ორგანო = უს |თარიღი = 20 თებერვალი |წელი =2008 |სხდომა =5,841 |კოდი = S/RES/1800 |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/1800(2008) |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართალი, ჩადენილი ყოფილი იუგოსლავიის ტერიტორიაზე |შედეგი =მიღებულია |სურათი =Scheveningen prison.jpg |წარწერა =შევენინგენის ციხე, სადაც ყოფილი იუგოსლავიის საერთაშორისო სისხლის სამართლის ტრიბუნალის მიერ გასამართლებული პირები იმყოფებიან. }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1800''' ერთხმად მიიღეს 2008 წლის 20 თებერვალს. == რეზოლუცია == იმისათვის, რომ ყოფილი [[იუგოსლავია|იუგოსლავიის]] საერთაშორისო სისხლის სამართლის ტრიბუნალს რაც შეიძლება მალე შესძლებოდა დამატებითი სასამართლო პროცესების წარმოება და თავისი დასრულების სტრატეგია შეესრულებინა, [[გაეროს უშიშროების საბჭო|უშიშროების საბჭომ]] მწვანე შუქი აუნთო იმაზე მეტი ''ad litem'' მოსამართლის დანიშვნას, ვიდრე სასამართლოს წესდებით გათვალისწინებული 12 მოსამართლეა. რეზოლუცია 1800 ([[2008]]) ერთხმად მიღებით და გაეროს წესდების VII თავის შესაბამისად მოქმედებით, საბჭომ გადაწყვიტა, რომ გენერალურ მდივანს შეუძლია, არსებული რესურსების ფარგლებში, ტრიბუნალში დამატებითი ''ad litem'' მოსამართლეები დანიშნოს, იმ გარემოების მიუხედავად, რომ პალატებში დანიშნული ''ad litem'' მოსამართლეების საერთო რაოდენობა დროდადრო გადააჭარბებდა ტრიბუნალის წესდებით გათვალისწინებულ მაქსიმუმს 12-ს. საერთო რაოდენობა არც ერთ მომენტში არ უნდა აღემატებოდეს 16-ს და [[2008]] წლის [[31 დეკემბერი|31 დეკემბრისთვის]] უნდა დაბრუნდეს მაქსიმუმ 12-მდე.<ref>{{cite news|url=https://www.un.org/News/Press/docs/2008/sc9257.doc.htm|title=SECURITY COUNCIL APPROVES APPOINTMENT OF ADDITIONAL AD LITEM JUDGES FOR FORMER YUGOSLAVIA TRIBUNAL|date=February 20, 2008|publisher=United Nations}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} oko68leam1to7wbr4arw18luxot6f7q 5406467 5406466 2026-06-03T18:34:52Z მარიამ აბუაშვილი 170334 5406467 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 1800 |ორგანო = უს |თარიღი = 20 თებერვალი |წელი =2008 |სხდომა =5,841 |კოდი = S/RES/1800 |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/1800(2008) |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართალი, ჩადენილი ყოფილი იუგოსლავიის ტერიტორიაზე |შედეგი =მიღებულია |სურათი =Scheveningen prison.jpg |წარწერა =შევენინგენის ციხე, სადაც ყოფილი იუგოსლავიის საერთაშორისო სისხლის სამართლის ტრიბუნალის მიერ გასამართლებული პირები იმყოფებიან. }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1800''' ერთხმად მიიღეს 2008 წლის 20 თებერვალს. == რეზოლუცია == იმისათვის, რომ ყოფილი [[იუგოსლავია|იუგოსლავიის]] საერთაშორისო სისხლის სამართლის ტრიბუნალს რაც შეიძლება მალე შესძლებოდა დამატებითი სასამართლო პროცესების წარმოება და თავისი დასრულების სტრატეგია შეესრულებინა, [[გაეროს უშიშროების საბჭო|უშიშროების საბჭომ]] მწვანე შუქი აუნთო იმაზე მეტი ''ad litem'' მოსამართლის დანიშვნას, ვიდრე სასამართლოს წესდებით გათვალისწინებული 12 მოსამართლეა. რეზოლუცია 1800 ([[2008]]) ერთხმად მიღებით და გაეროს წესდების VII თავის შესაბამისად მოქმედებით, საბჭომ გადაწყვიტა, რომ გენერალურ მდივანს შეუძლია, არსებული რესურსების ფარგლებში, ტრიბუნალში დამატებითი ''ad litem'' მოსამართლეები დანიშნოს, იმ გარემოების მიუხედავად, რომ პალატებში დანიშნული ''ad litem'' მოსამართლეების საერთო რაოდენობა დროდადრო გადააჭარბებდა ტრიბუნალის წესდებით გათვალისწინებულ მაქსიმუმს 12-ს. საერთო რაოდენობა არც ერთ მომენტში არ უნდა აღემატებოდეს 16-ს და [[2008]] წლის [[31 დეკემბერი|31 დეკემბრისთვის]] უნდა დაბრუნდეს მაქსიმუმ 12-მდე.<ref>{{cite news|url=https://www.un.org/News/Press/docs/2008/sc9257.doc.htm|title=SECURITY COUNCIL APPROVES APPOINTMENT OF ADDITIONAL AD LITEM JUDGES FOR FORMER YUGOSLAVIA TRIBUNAL|date=February 20, 2008|publisher=United Nations}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2008}} 81xm1j22uo51wkosoffb8dr6f8rwl77 5406468 5406467 2026-06-03T18:35:18Z მარიამ აბუაშვილი 170334 5406468 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 1800 |ორგანო = უს |თარიღი = 20 თებერვალი |წელი =2008 |სხდომა =5,841 |კოდი = S/RES/1800 |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/1800(2008) |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართალი, ჩადენილი ყოფილი იუგოსლავიის ტერიტორიაზე |შედეგი =მიღებულია |სურათი =Scheveningen prison.jpg |წარწერა =შევენინგენის ციხე, სადაც ყოფილი იუგოსლავიის საერთაშორისო სისხლის სამართლის ტრიბუნალის მიერ გასამართლებული პირები იმყოფებიან. }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1800''' ერთხმად მიიღეს [[2008]] წლის [[20 თებერვალი|20 თებერვალს]]. == რეზოლუცია == იმისათვის, რომ ყოფილი [[იუგოსლავია|იუგოსლავიის]] საერთაშორისო სისხლის სამართლის ტრიბუნალს რაც შეიძლება მალე შესძლებოდა დამატებითი სასამართლო პროცესების წარმოება და თავისი დასრულების სტრატეგია შეესრულებინა, [[გაეროს უშიშროების საბჭო|უშიშროების საბჭომ]] მწვანე შუქი აუნთო იმაზე მეტი ''ad litem'' მოსამართლის დანიშვნას, ვიდრე სასამართლოს წესდებით გათვალისწინებული 12 მოსამართლეა. რეზოლუცია 1800 ([[2008]]) ერთხმად მიღებით და გაეროს წესდების VII თავის შესაბამისად მოქმედებით, საბჭომ გადაწყვიტა, რომ გენერალურ მდივანს შეუძლია, არსებული რესურსების ფარგლებში, ტრიბუნალში დამატებითი ''ad litem'' მოსამართლეები დანიშნოს, იმ გარემოების მიუხედავად, რომ პალატებში დანიშნული ''ad litem'' მოსამართლეების საერთო რაოდენობა დროდადრო გადააჭარბებდა ტრიბუნალის წესდებით გათვალისწინებულ მაქსიმუმს 12-ს. საერთო რაოდენობა არც ერთ მომენტში არ უნდა აღემატებოდეს 16-ს და [[2008]] წლის [[31 დეკემბერი|31 დეკემბრისთვის]] უნდა დაბრუნდეს მაქსიმუმ 12-მდე.<ref>{{cite news|url=https://www.un.org/News/Press/docs/2008/sc9257.doc.htm|title=SECURITY COUNCIL APPROVES APPOINTMENT OF ADDITIONAL AD LITEM JUDGES FOR FORMER YUGOSLAVIA TRIBUNAL|date=February 20, 2008|publisher=United Nations}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2008}} f5p6untkxrrt9kxp6udbp844i7apxlf 5406469 5406468 2026-06-03T18:35:40Z მარიამ აბუაშვილი 170334 დაემატა [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2008 წლის რეზოლუციები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5406469 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 1800 |ორგანო = უს |თარიღი = 20 თებერვალი |წელი =2008 |სხდომა =5,841 |კოდი = S/RES/1800 |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/1800(2008) |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართალი, ჩადენილი ყოფილი იუგოსლავიის ტერიტორიაზე |შედეგი =მიღებულია |სურათი =Scheveningen prison.jpg |წარწერა =შევენინგენის ციხე, სადაც ყოფილი იუგოსლავიის საერთაშორისო სისხლის სამართლის ტრიბუნალის მიერ გასამართლებული პირები იმყოფებიან. }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1800''' ერთხმად მიიღეს [[2008]] წლის [[20 თებერვალი|20 თებერვალს]]. == რეზოლუცია == იმისათვის, რომ ყოფილი [[იუგოსლავია|იუგოსლავიის]] საერთაშორისო სისხლის სამართლის ტრიბუნალს რაც შეიძლება მალე შესძლებოდა დამატებითი სასამართლო პროცესების წარმოება და თავისი დასრულების სტრატეგია შეესრულებინა, [[გაეროს უშიშროების საბჭო|უშიშროების საბჭომ]] მწვანე შუქი აუნთო იმაზე მეტი ''ad litem'' მოსამართლის დანიშვნას, ვიდრე სასამართლოს წესდებით გათვალისწინებული 12 მოსამართლეა. რეზოლუცია 1800 ([[2008]]) ერთხმად მიღებით და გაეროს წესდების VII თავის შესაბამისად მოქმედებით, საბჭომ გადაწყვიტა, რომ გენერალურ მდივანს შეუძლია, არსებული რესურსების ფარგლებში, ტრიბუნალში დამატებითი ''ad litem'' მოსამართლეები დანიშნოს, იმ გარემოების მიუხედავად, რომ პალატებში დანიშნული ''ad litem'' მოსამართლეების საერთო რაოდენობა დროდადრო გადააჭარბებდა ტრიბუნალის წესდებით გათვალისწინებულ მაქსიმუმს 12-ს. საერთო რაოდენობა არც ერთ მომენტში არ უნდა აღემატებოდეს 16-ს და [[2008]] წლის [[31 დეკემბერი|31 დეკემბრისთვის]] უნდა დაბრუნდეს მაქსიმუმ 12-მდე.<ref>{{cite news|url=https://www.un.org/News/Press/docs/2008/sc9257.doc.htm|title=SECURITY COUNCIL APPROVES APPOINTMENT OF ADDITIONAL AD LITEM JUDGES FOR FORMER YUGOSLAVIA TRIBUNAL|date=February 20, 2008|publisher=United Nations}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2008}} [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2008 წლის რეზოლუციები]] k03o00jbve94t5ik7btqy684fxb8pd5 1 890675 5406462 2026-06-03T18:28:00Z ANANO2024 165814 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5406462 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 1 890676 5406470 2026-06-03T18:37:20Z მარიამ აბუაშვილი 170334 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5406470 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 0 890677 5406471 2026-06-03T18:40:43Z ANANO2024 165814 ახალი გვერდი: '''ფლორინა ალიასი''' (დ. [[1921]], — გ. [[1999]], [[ხიხონი]], [[ასტურია]]) — [[ესპანელი]] [[მწერალი]], „Xeneración de la posguerra“-ის წევრი.[1] ==ბიოგრაფია== იგი იყო ორენოვანი მწერალი, რომელიც [[ესპანური ენა|ესპანურ]] და ასტ... 5406471 wikitext text/x-wiki '''ფლორინა ალიასი''' (დ. [[1921]], — გ. [[1999]], [[ხიხონი]], [[ასტურია]]) — [[ესპანელი]] [[მწერალი]], „Xeneración de la posguerra“-ის წევრი.[1] ==ბიოგრაფია== იგი იყო ორენოვანი მწერალი, რომელიც [[ესპანური ენა|ესპანურ]] და ასტურიულ ენებზე წერდა.[2][3] ნაწარმოებების გამოქვეყნება [[1950-იანები|1950-იან]] წლებში, რეგიონულ გაზეთებში დაიწყო. იგი დაქორწინებული იყო მწერალ ლუის აურელიო ალვარესზე. მათ ერთობლივად დაწერეს და გამოსცეს წიგნი „Xente de casa: Cien asturianos de hoy“ ([[1974]]). თავის ტექსტებში ალიასი ასტურიას იდეალიზებულად, თუმცა ცოცხლად წარმოაჩენს და მასზე მკაფიო, სუფთა და ბუნებრივი ენით მოგვითხრობს. მან მრავალი ჯილდო მოიპოვა როგორც ასტურიულ, ისე ესპანურ ენებზე, მათ შორის „I Andecha de los Amigos del Bable“, მადრიდის ასტურიული ცენტრის მოთხრობების მეორე კონკურსი ([[1980]]) ნაწარმოებისთვის „Señaldaes del Sueve“, ასევე პირველი პრემია საზღვაო პოეზიაში, რომელიც ესპანეთის საზღვაო ლიგის მიერ იყო ორგანიზებული.[4] cue66icmezbmplhfj9ker969kn5pjsy 5406475 5406471 2026-06-03T18:42:47Z ANANO2024 165814 5406475 wikitext text/x-wiki '''ფლორინა ალიასი''' (დ. [[1921]], — გ. [[1999]], [[ხიხონი]], [[ასტურია]]) — [[ესპანელი]] [[მწერალი]], „Xeneración de la posguerra“-ის წევრი.<ref>{{Cite web |last=SL |first=Información facilitada por EuroWeb Media |title=Alías Rodríguez, Florina |url=https://www.biografiasasturias.es/ficha/i/43658665/alias-rodriguez-florina |access-date=2023-05-21 |website=www.biografiasasturias.es |language=es}}</ref> ==ბიოგრაფია== იგი იყო ორენოვანი მწერალი, რომელიც [[ესპანური ენა|ესპანურ]] და ასტურიულ ენებზე წერდა.<ref>{{Cite web |last=ESTRADA |first=PABLO ANTÓN MARÍN |date=2021-01-05 |title=El centenariu de la gran Florina Alías |url=https://www.elcomercio.es/culturas/centenariu-gran-florina-20210105001835-ntvo.html |access-date=2023-05-21 |website=El Comercio: Diario de Asturias |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |title=Florina Alías Rodríguez |url=https://asturies.com/espaciuytiempu/escritores/florina-alias-rodriguez |access-date=2023-05-21 |website=Asturies.com}}</ref> ნაწარმოებების გამოქვეყნება [[1950-იანები|1950-იან]] წლებში, რეგიონულ გაზეთებში დაიწყო. იგი დაქორწინებული იყო მწერალ ლუის აურელიო ალვარესზე. მათ ერთობლივად დაწერეს და გამოსცეს წიგნი „Xente de casa: Cien asturianos de hoy“ ([[1974]]). თავის ტექსტებში ალიასი ასტურიას იდეალიზებულად, თუმცა ცოცხლად წარმოაჩენს და მასზე მკაფიო, სუფთა და ბუნებრივი ენით მოგვითხრობს. მან მრავალი ჯილდო მოიპოვა როგორც ასტურიულ, ისე ესპანურ ენებზე, მათ შორის „I Andecha de los Amigos del Bable“, მადრიდის ასტურიული ცენტრის მოთხრობების მეორე კონკურსი ([[1980]]) ნაწარმოებისთვის „Señaldaes del Sueve“, ასევე პირველი პრემია საზღვაო პოეზიაში, რომელიც ესპანეთის საზღვაო ლიგის მიერ იყო ორგანიზებული.<ref>Antón García, “Florina Alías”, en Lliteratura asturiana nel tiempu, Uviéu, Conseyería d’Educación, Cultura, Deportes y Xuventú, 1994</ref> ==ნამუშევრები== * "Xente de casa : Cien asturianos de hoy" / Luis Aurelio Alvarez y Florina Alías; prólogo, Emilio Alarcos Llorach; epílogo, Francisco Aguilar y Paz. . — Oviedo : [s.n.], 1974 (Ensidesa). * "Señaldaes del Sueve" / de Florina Alias Rodríguez.... – [S.l.] : ALSA, D.L. 1980. – 41 p.; 17&nbsp;cm * A la sombra del carbayón: (Guía poética de Oviedo) / Florina Alías; dibujos de Gaspar Meana]. — Gijón : Libros de la Luna Llena, 1995. * "Gijón y el mar en el recuerdo" / Florina Alías; prólogo de Francisco Carantoña; epílogo de Pedro de Silva Cienfuegos-Jovellanos. — Gijón : [L'autora], 1997. * Antón García, “Florina Alías”, en Lliteratura asturiana nel tiempu, Uviéu, Conseyería d’Educación, Cultura, Deportes y Xuventú, 1994 ==რესურსები ინტერნეტში== * [https://web.archive.org/web/20110908044932/http://www.araz.net/escritores/alias.htm Página de Araz.net sobre Florina Alías] (in Asturian) ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:ალიასი, ფლორინა}} rp3buuhflez7vqg6bolc3ii32czkpop 5406476 5406475 2026-06-03T18:43:09Z ANANO2024 165814 დაემატა [[კატეგორია:დაბადებული 1921]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5406476 wikitext text/x-wiki '''ფლორინა ალიასი''' (დ. [[1921]], — გ. [[1999]], [[ხიხონი]], [[ასტურია]]) — [[ესპანელი]] [[მწერალი]], „Xeneración de la posguerra“-ის წევრი.<ref>{{Cite web |last=SL |first=Información facilitada por EuroWeb Media |title=Alías Rodríguez, Florina |url=https://www.biografiasasturias.es/ficha/i/43658665/alias-rodriguez-florina |access-date=2023-05-21 |website=www.biografiasasturias.es |language=es}}</ref> ==ბიოგრაფია== იგი იყო ორენოვანი მწერალი, რომელიც [[ესპანური ენა|ესპანურ]] და ასტურიულ ენებზე წერდა.<ref>{{Cite web |last=ESTRADA |first=PABLO ANTÓN MARÍN |date=2021-01-05 |title=El centenariu de la gran Florina Alías |url=https://www.elcomercio.es/culturas/centenariu-gran-florina-20210105001835-ntvo.html |access-date=2023-05-21 |website=El Comercio: Diario de Asturias |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |title=Florina Alías Rodríguez |url=https://asturies.com/espaciuytiempu/escritores/florina-alias-rodriguez |access-date=2023-05-21 |website=Asturies.com}}</ref> ნაწარმოებების გამოქვეყნება [[1950-იანები|1950-იან]] წლებში, რეგიონულ გაზეთებში დაიწყო. იგი დაქორწინებული იყო მწერალ ლუის აურელიო ალვარესზე. მათ ერთობლივად დაწერეს და გამოსცეს წიგნი „Xente de casa: Cien asturianos de hoy“ ([[1974]]). თავის ტექსტებში ალიასი ასტურიას იდეალიზებულად, თუმცა ცოცხლად წარმოაჩენს და მასზე მკაფიო, სუფთა და ბუნებრივი ენით მოგვითხრობს. მან მრავალი ჯილდო მოიპოვა როგორც ასტურიულ, ისე ესპანურ ენებზე, მათ შორის „I Andecha de los Amigos del Bable“, მადრიდის ასტურიული ცენტრის მოთხრობების მეორე კონკურსი ([[1980]]) ნაწარმოებისთვის „Señaldaes del Sueve“, ასევე პირველი პრემია საზღვაო პოეზიაში, რომელიც ესპანეთის საზღვაო ლიგის მიერ იყო ორგანიზებული.<ref>Antón García, “Florina Alías”, en Lliteratura asturiana nel tiempu, Uviéu, Conseyería d’Educación, Cultura, Deportes y Xuventú, 1994</ref> ==ნამუშევრები== * "Xente de casa : Cien asturianos de hoy" / Luis Aurelio Alvarez y Florina Alías; prólogo, Emilio Alarcos Llorach; epílogo, Francisco Aguilar y Paz. . — Oviedo : [s.n.], 1974 (Ensidesa). * "Señaldaes del Sueve" / de Florina Alias Rodríguez.... – [S.l.] : ALSA, D.L. 1980. – 41 p.; 17&nbsp;cm * A la sombra del carbayón: (Guía poética de Oviedo) / Florina Alías; dibujos de Gaspar Meana]. — Gijón : Libros de la Luna Llena, 1995. * "Gijón y el mar en el recuerdo" / Florina Alías; prólogo de Francisco Carantoña; epílogo de Pedro de Silva Cienfuegos-Jovellanos. — Gijón : [L'autora], 1997. * Antón García, “Florina Alías”, en Lliteratura asturiana nel tiempu, Uviéu, Conseyería d’Educación, Cultura, Deportes y Xuventú, 1994 ==რესურსები ინტერნეტში== * [https://web.archive.org/web/20110908044932/http://www.araz.net/escritores/alias.htm Página de Araz.net sobre Florina Alías] (in Asturian) ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:ალიასი, ფლორინა}} [[კატეგორია:დაბადებული 1921]] 9k662b6cpl6tjg7bdk7z0khhqgjvt8w 5406478 5406476 2026-06-03T18:43:19Z ANANO2024 165814 დაემატა [[კატეგორია:გარდაცვლილი 1999]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5406478 wikitext text/x-wiki '''ფლორინა ალიასი''' (დ. [[1921]], — გ. [[1999]], [[ხიხონი]], [[ასტურია]]) — [[ესპანელი]] [[მწერალი]], „Xeneración de la posguerra“-ის წევრი.<ref>{{Cite web |last=SL |first=Información facilitada por EuroWeb Media |title=Alías Rodríguez, Florina |url=https://www.biografiasasturias.es/ficha/i/43658665/alias-rodriguez-florina |access-date=2023-05-21 |website=www.biografiasasturias.es |language=es}}</ref> ==ბიოგრაფია== იგი იყო ორენოვანი მწერალი, რომელიც [[ესპანური ენა|ესპანურ]] და ასტურიულ ენებზე წერდა.<ref>{{Cite web |last=ESTRADA |first=PABLO ANTÓN MARÍN |date=2021-01-05 |title=El centenariu de la gran Florina Alías |url=https://www.elcomercio.es/culturas/centenariu-gran-florina-20210105001835-ntvo.html |access-date=2023-05-21 |website=El Comercio: Diario de Asturias |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |title=Florina Alías Rodríguez |url=https://asturies.com/espaciuytiempu/escritores/florina-alias-rodriguez |access-date=2023-05-21 |website=Asturies.com}}</ref> ნაწარმოებების გამოქვეყნება [[1950-იანები|1950-იან]] წლებში, რეგიონულ გაზეთებში დაიწყო. იგი დაქორწინებული იყო მწერალ ლუის აურელიო ალვარესზე. მათ ერთობლივად დაწერეს და გამოსცეს წიგნი „Xente de casa: Cien asturianos de hoy“ ([[1974]]). თავის ტექსტებში ალიასი ასტურიას იდეალიზებულად, თუმცა ცოცხლად წარმოაჩენს და მასზე მკაფიო, სუფთა და ბუნებრივი ენით მოგვითხრობს. მან მრავალი ჯილდო მოიპოვა როგორც ასტურიულ, ისე ესპანურ ენებზე, მათ შორის „I Andecha de los Amigos del Bable“, მადრიდის ასტურიული ცენტრის მოთხრობების მეორე კონკურსი ([[1980]]) ნაწარმოებისთვის „Señaldaes del Sueve“, ასევე პირველი პრემია საზღვაო პოეზიაში, რომელიც ესპანეთის საზღვაო ლიგის მიერ იყო ორგანიზებული.<ref>Antón García, “Florina Alías”, en Lliteratura asturiana nel tiempu, Uviéu, Conseyería d’Educación, Cultura, Deportes y Xuventú, 1994</ref> ==ნამუშევრები== * "Xente de casa : Cien asturianos de hoy" / Luis Aurelio Alvarez y Florina Alías; prólogo, Emilio Alarcos Llorach; epílogo, Francisco Aguilar y Paz. . — Oviedo : [s.n.], 1974 (Ensidesa). * "Señaldaes del Sueve" / de Florina Alias Rodríguez.... – [S.l.] : ALSA, D.L. 1980. – 41 p.; 17&nbsp;cm * A la sombra del carbayón: (Guía poética de Oviedo) / Florina Alías; dibujos de Gaspar Meana]. — Gijón : Libros de la Luna Llena, 1995. * "Gijón y el mar en el recuerdo" / Florina Alías; prólogo de Francisco Carantoña; epílogo de Pedro de Silva Cienfuegos-Jovellanos. — Gijón : [L'autora], 1997. * Antón García, “Florina Alías”, en Lliteratura asturiana nel tiempu, Uviéu, Conseyería d’Educación, Cultura, Deportes y Xuventú, 1994 ==რესურსები ინტერნეტში== * [https://web.archive.org/web/20110908044932/http://www.araz.net/escritores/alias.htm Página de Araz.net sobre Florina Alías] (in Asturian) ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:ალიასი, ფლორინა}} [[კატეგორია:დაბადებული 1921]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 1999]] 0roh2bqrqiaxztuxvymvg61ru9asmca 5406479 5406478 2026-06-03T18:43:34Z ANANO2024 165814 დაემატა [[კატეგორია:XX საუკუნის ესპანელი მწერლები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5406479 wikitext text/x-wiki '''ფლორინა ალიასი''' (დ. [[1921]], — გ. [[1999]], [[ხიხონი]], [[ასტურია]]) — [[ესპანელი]] [[მწერალი]], „Xeneración de la posguerra“-ის წევრი.<ref>{{Cite web |last=SL |first=Información facilitada por EuroWeb Media |title=Alías Rodríguez, Florina |url=https://www.biografiasasturias.es/ficha/i/43658665/alias-rodriguez-florina |access-date=2023-05-21 |website=www.biografiasasturias.es |language=es}}</ref> ==ბიოგრაფია== იგი იყო ორენოვანი მწერალი, რომელიც [[ესპანური ენა|ესპანურ]] და ასტურიულ ენებზე წერდა.<ref>{{Cite web |last=ESTRADA |first=PABLO ANTÓN MARÍN |date=2021-01-05 |title=El centenariu de la gran Florina Alías |url=https://www.elcomercio.es/culturas/centenariu-gran-florina-20210105001835-ntvo.html |access-date=2023-05-21 |website=El Comercio: Diario de Asturias |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |title=Florina Alías Rodríguez |url=https://asturies.com/espaciuytiempu/escritores/florina-alias-rodriguez |access-date=2023-05-21 |website=Asturies.com}}</ref> ნაწარმოებების გამოქვეყნება [[1950-იანები|1950-იან]] წლებში, რეგიონულ გაზეთებში დაიწყო. იგი დაქორწინებული იყო მწერალ ლუის აურელიო ალვარესზე. მათ ერთობლივად დაწერეს და გამოსცეს წიგნი „Xente de casa: Cien asturianos de hoy“ ([[1974]]). თავის ტექსტებში ალიასი ასტურიას იდეალიზებულად, თუმცა ცოცხლად წარმოაჩენს და მასზე მკაფიო, სუფთა და ბუნებრივი ენით მოგვითხრობს. მან მრავალი ჯილდო მოიპოვა როგორც ასტურიულ, ისე ესპანურ ენებზე, მათ შორის „I Andecha de los Amigos del Bable“, მადრიდის ასტურიული ცენტრის მოთხრობების მეორე კონკურსი ([[1980]]) ნაწარმოებისთვის „Señaldaes del Sueve“, ასევე პირველი პრემია საზღვაო პოეზიაში, რომელიც ესპანეთის საზღვაო ლიგის მიერ იყო ორგანიზებული.<ref>Antón García, “Florina Alías”, en Lliteratura asturiana nel tiempu, Uviéu, Conseyería d’Educación, Cultura, Deportes y Xuventú, 1994</ref> ==ნამუშევრები== * "Xente de casa : Cien asturianos de hoy" / Luis Aurelio Alvarez y Florina Alías; prólogo, Emilio Alarcos Llorach; epílogo, Francisco Aguilar y Paz. . — Oviedo : [s.n.], 1974 (Ensidesa). * "Señaldaes del Sueve" / de Florina Alias Rodríguez.... – [S.l.] : ALSA, D.L. 1980. – 41 p.; 17&nbsp;cm * A la sombra del carbayón: (Guía poética de Oviedo) / Florina Alías; dibujos de Gaspar Meana]. — Gijón : Libros de la Luna Llena, 1995. * "Gijón y el mar en el recuerdo" / Florina Alías; prólogo de Francisco Carantoña; epílogo de Pedro de Silva Cienfuegos-Jovellanos. — Gijón : [L'autora], 1997. * Antón García, “Florina Alías”, en Lliteratura asturiana nel tiempu, Uviéu, Conseyería d’Educación, Cultura, Deportes y Xuventú, 1994 ==რესურსები ინტერნეტში== * [https://web.archive.org/web/20110908044932/http://www.araz.net/escritores/alias.htm Página de Araz.net sobre Florina Alías] (in Asturian) ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:ალიასი, ფლორინა}} [[კატეგორია:დაბადებული 1921]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 1999]] [[კატეგორია:XX საუკუნის ესპანელი მწერლები]] 2wge5j28ta496jn4uviwxbrvf3024wa 0 890678 5406474 2026-06-03T18:42:31Z მარიამ აბუაშვილი 170334 ახალი გვერდი: {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 1837 |ორგანო = უს |თარიღი = 29 სექტემბერი |წელი =2008 |სხდომა =5,986 |კოდი = S/RES/1837 |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/1837(2008) |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებ... 5406474 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 1837 |ორგანო = უს |თარიღი = 29 სექტემბერი |წელი =2008 |სხდომა =5,986 |კოდი = S/RES/1837 |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/1837(2008) |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართალი, ჩადენილი ყოფილი იუგოსლავიის ტერიტორიაზე |შედეგი =მიღებულია |სურათი = |წარწერა = }} 1bw0jcwchhnm313a8zolzaa34k3di4i 5406477 5406474 2026-06-03T18:43:12Z მარიამ აბუაშვილი 170334 5406477 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 1837 |ორგანო = უს |თარიღი = 29 სექტემბერი |წელი =2008 |სხდომა =5,986 |კოდი = S/RES/1837 |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/1837(2008) |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართალი, ჩადენილი ყოფილი იუგოსლავიის ტერიტორიაზე |შედეგი =მიღებულია |სურათი = |წარწერა = }} გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1837 ერთხმად მიიღეს 2008 წლის 29 სექტემბერს. oxopkmxifisfw7xod5f40l81upx6cm6 5406481 5406477 2026-06-03T18:45:52Z მარიამ აბუაშვილი 170334 5406481 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 1837 |ორგანო = უს |თარიღი = 29 სექტემბერი |წელი =2008 |სხდომა =5,986 |კოდი = S/RES/1837 |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/1837(2008) |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართალი, ჩადენილი ყოფილი იუგოსლავიის ტერიტორიაზე |შედეგი =მიღებულია |სურათი = |წარწერა = }} გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1837 ერთხმად მიიღეს 2008 წლის 29 სექტემბერს. უშიშროების საბჭომ დღეს დილით გაახანგრძლივა სააპელაციო პალატის 4 მოსამართლის, ასევე ყოფილი იუგოსლავიის საერთაშორისო სისხლის სამართლის ტრიბუნალის 10 მუდმივი და 27 ad litem მოსამართლის უფლებამოსილების ვადა 2009 წლის 31 დეკემბრამდე, ან მათზე დაკისრებული საქმეების დასრულებამდე, თუ ეს უფრო ადრე მოხდებოდა. 8xfqmbzlqtommui90c2apo65zixbz0o 5406482 5406481 2026-06-03T18:47:57Z მარიამ აბუაშვილი 170334 5406482 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 1837 |ორგანო = უს |თარიღი = 29 სექტემბერი |წელი =2008 |სხდომა =5,986 |კოდი = S/RES/1837 |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/1837(2008) |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართალი, ჩადენილი ყოფილი იუგოსლავიის ტერიტორიაზე |შედეგი =მიღებულია |სურათი = |წარწერა = }} გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1837 ერთხმად მიიღეს 2008 წლის 29 სექტემბერს. == რეზოლუცია== უშიშროების საბჭომ დღეს დილით გაახანგრძლივა სააპელაციო პალატის 4 მოსამართლის, ასევე ყოფილი იუგოსლავიის საერთაშორისო სისხლის სამართლის ტრიბუნალის 10 მუდმივი და 27 ad litem მოსამართლის უფლებამოსილების ვადა 2009 წლის 31 დეკემბრამდე, ან მათზე დაკისრებული საქმეების დასრულებამდე, თუ ეს უფრო ადრე მოხდებოდა. გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის წესდების VII თავის შესაბამისად ერთხმად მიღებული 1837 (2008) რეზოლუციის თანახმად, საბჭომ ასევე ცვლილებები შეიტანა ტრიბუნალის წესდების მე-12 მუხლის პირველ და მეორე პუნქტებში მისი პალატების შემადგენლობის შესახებ.[1] 0vu14pcff6kf90jv165tlvcj2v1ogh5 5406486 5406482 2026-06-03T18:53:29Z მარიამ აბუაშვილი 170334 5406486 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 1837 |ორგანო = უს |თარიღი = 29 სექტემბერი |წელი =2008 |სხდომა =5,986 |კოდი = S/RES/1837 |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/1837(2008) |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართალი, ჩადენილი ყოფილი იუგოსლავიის ტერიტორიაზე |შედეგი =მიღებულია |სურათი = |წარწერა = }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1837''' ერთხმად მიიღეს [[2008]] წლის [[29 სექტემბერი|29 სექტემბერს]]. == რეზოლუცია== უშიშროების საბჭომ დღეს დილით გაახანგრძლივა სააპელაციო პალატის 4 მოსამართლის, ასევე ყოფილი [[იუგოსლავია|იუგოსლავიის]] საერთაშორისო სისხლის სამართლის ტრიბუნალის 10 მუდმივი და 27 ''ad litem'' მოსამართლის უფლებამოსილების ვადა [[2009]] წლის [[31 დეკემბერი|31 დეკემბრამდე]], ან მათზე დაკისრებული საქმეების დასრულებამდე, თუ ეს უფრო ადრე მოხდებოდა. გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის წესდების VII თავის შესაბამისად ერთხმად მიღებული 1837 ([[2008]]) რეზოლუციის თანახმად, საბჭომ ასევე ცვლილებები შეიტანა ტრიბუნალის წესდების მე-12 მუხლის პირველ და მეორე პუნქტებში მისი პალატების შემადგენლობის შესახებ.<ref>{{cite news|url=https://www.un.org/News/Press/docs/2008/sc9462.doc.htm|title=SECURITY COUNCIL VOTES TO EXTEND TERMS IN OFFICE OF 41 JUDGES ON INTERNATIONAL CRIMINAL TRIBUNAL FOR THE FORMER YUGOSLAVIA|date=September 29, 2008|publisher=United Nations}}</ref> 8v9ggoh7whyz930v11d5ihbh461xz0e 5406487 5406486 2026-06-03T18:54:11Z მარიამ აბუაშვილი 170334 5406487 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 1837 |ორგანო = უს |თარიღი = 29 სექტემბერი |წელი =2008 |სხდომა =5,986 |კოდი = S/RES/1837 |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/1837(2008) |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართალი, ჩადენილი ყოფილი იუგოსლავიის ტერიტორიაზე |შედეგი =მიღებულია |სურათი = |წარწერა = }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1837''' ერთხმად მიიღეს [[2008]] წლის [[29 სექტემბერი|29 სექტემბერს]]. == რეზოლუცია== უშიშროების საბჭომ დღეს დილით გაახანგრძლივა სააპელაციო პალატის 4 მოსამართლის, ასევე ყოფილი [[იუგოსლავია|იუგოსლავიის]] საერთაშორისო სისხლის სამართლის ტრიბუნალის 10 მუდმივი და 27 ''ad litem'' მოსამართლის უფლებამოსილების ვადა [[2009]] წლის [[31 დეკემბერი|31 დეკემბრამდე]], ან მათზე დაკისრებული საქმეების დასრულებამდე, თუ ეს უფრო ადრე მოხდებოდა. გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის წესდების VII თავის შესაბამისად ერთხმად მიღებული 1837 ([[2008]]) რეზოლუციის თანახმად, საბჭომ ასევე ცვლილებები შეიტანა ტრიბუნალის წესდების მე-12 მუხლის პირველ და მეორე პუნქტებში მისი პალატების შემადგენლობის შესახებ.<ref>{{cite news|url=https://www.un.org/News/Press/docs/2008/sc9462.doc.htm|title=SECURITY COUNCIL VOTES TO EXTEND TERMS IN OFFICE OF 41 JUDGES ON INTERNATIONAL CRIMINAL TRIBUNAL FOR THE FORMER YUGOSLAVIA|date=September 29, 2008|publisher=United Nations}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} 9m4unhvvkz9uls0xt96j19glkhpn9bd 5406488 5406487 2026-06-03T18:54:35Z მარიამ აბუაშვილი 170334 5406488 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 1837 |ორგანო = უს |თარიღი = 29 სექტემბერი |წელი =2008 |სხდომა =5,986 |კოდი = S/RES/1837 |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/1837(2008) |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართალი, ჩადენილი ყოფილი იუგოსლავიის ტერიტორიაზე |შედეგი =მიღებულია |სურათი = |წარწერა = }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1837''' ერთხმად მიიღეს [[2008]] წლის [[29 სექტემბერი|29 სექტემბერს]]. == რეზოლუცია== უშიშროების საბჭომ დღეს დილით გაახანგრძლივა სააპელაციო პალატის 4 მოსამართლის, ასევე ყოფილი [[იუგოსლავია|იუგოსლავიის]] საერთაშორისო სისხლის სამართლის ტრიბუნალის 10 მუდმივი და 27 ''ad litem'' მოსამართლის უფლებამოსილების ვადა [[2009]] წლის [[31 დეკემბერი|31 დეკემბრამდე]], ან მათზე დაკისრებული საქმეების დასრულებამდე, თუ ეს უფრო ადრე მოხდებოდა. გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის წესდების VII თავის შესაბამისად ერთხმად მიღებული 1837 ([[2008]]) რეზოლუციის თანახმად, საბჭომ ასევე ცვლილებები შეიტანა ტრიბუნალის წესდების მე-12 მუხლის პირველ და მეორე პუნქტებში მისი პალატების შემადგენლობის შესახებ.<ref>{{cite news|url=https://www.un.org/News/Press/docs/2008/sc9462.doc.htm|title=SECURITY COUNCIL VOTES TO EXTEND TERMS IN OFFICE OF 41 JUDGES ON INTERNATIONAL CRIMINAL TRIBUNAL FOR THE FORMER YUGOSLAVIA|date=September 29, 2008|publisher=United Nations}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2008}} a2jlc9v598e4pzxqj05j9eg7sno6k2x 5406489 5406488 2026-06-03T18:54:55Z მარიამ აბუაშვილი 170334 დაემატა [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2008 წლის რეზოლუციები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5406489 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 1837 |ორგანო = უს |თარიღი = 29 სექტემბერი |წელი =2008 |სხდომა =5,986 |კოდი = S/RES/1837 |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/1837(2008) |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართალი, ჩადენილი ყოფილი იუგოსლავიის ტერიტორიაზე |შედეგი =მიღებულია |სურათი = |წარწერა = }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1837''' ერთხმად მიიღეს [[2008]] წლის [[29 სექტემბერი|29 სექტემბერს]]. == რეზოლუცია== უშიშროების საბჭომ დღეს დილით გაახანგრძლივა სააპელაციო პალატის 4 მოსამართლის, ასევე ყოფილი [[იუგოსლავია|იუგოსლავიის]] საერთაშორისო სისხლის სამართლის ტრიბუნალის 10 მუდმივი და 27 ''ad litem'' მოსამართლის უფლებამოსილების ვადა [[2009]] წლის [[31 დეკემბერი|31 დეკემბრამდე]], ან მათზე დაკისრებული საქმეების დასრულებამდე, თუ ეს უფრო ადრე მოხდებოდა. გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის წესდების VII თავის შესაბამისად ერთხმად მიღებული 1837 ([[2008]]) რეზოლუციის თანახმად, საბჭომ ასევე ცვლილებები შეიტანა ტრიბუნალის წესდების მე-12 მუხლის პირველ და მეორე პუნქტებში მისი პალატების შემადგენლობის შესახებ.<ref>{{cite news|url=https://www.un.org/News/Press/docs/2008/sc9462.doc.htm|title=SECURITY COUNCIL VOTES TO EXTEND TERMS IN OFFICE OF 41 JUDGES ON INTERNATIONAL CRIMINAL TRIBUNAL FOR THE FORMER YUGOSLAVIA|date=September 29, 2008|publisher=United Nations}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2008}} [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2008 წლის რეზოლუციები]] mjaa6s29hfxolag24daifrxni2llkpf 5406491 5406489 2026-06-03T18:55:38Z მარიამ აბუაშვილი 170334 დაემატა [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები იუგოსლავიის საერთაშორისო სისხლის სამართლის ტრიბუნალის შესახებ]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5406491 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 1837 |ორგანო = უს |თარიღი = 29 სექტემბერი |წელი =2008 |სხდომა =5,986 |კოდი = S/RES/1837 |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/1837(2008) |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართალი, ჩადენილი ყოფილი იუგოსლავიის ტერიტორიაზე |შედეგი =მიღებულია |სურათი = |წარწერა = }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1837''' ერთხმად მიიღეს [[2008]] წლის [[29 სექტემბერი|29 სექტემბერს]]. == რეზოლუცია== უშიშროების საბჭომ დღეს დილით გაახანგრძლივა სააპელაციო პალატის 4 მოსამართლის, ასევე ყოფილი [[იუგოსლავია|იუგოსლავიის]] საერთაშორისო სისხლის სამართლის ტრიბუნალის 10 მუდმივი და 27 ''ad litem'' მოსამართლის უფლებამოსილების ვადა [[2009]] წლის [[31 დეკემბერი|31 დეკემბრამდე]], ან მათზე დაკისრებული საქმეების დასრულებამდე, თუ ეს უფრო ადრე მოხდებოდა. გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის წესდების VII თავის შესაბამისად ერთხმად მიღებული 1837 ([[2008]]) რეზოლუციის თანახმად, საბჭომ ასევე ცვლილებები შეიტანა ტრიბუნალის წესდების მე-12 მუხლის პირველ და მეორე პუნქტებში მისი პალატების შემადგენლობის შესახებ.<ref>{{cite news|url=https://www.un.org/News/Press/docs/2008/sc9462.doc.htm|title=SECURITY COUNCIL VOTES TO EXTEND TERMS IN OFFICE OF 41 JUDGES ON INTERNATIONAL CRIMINAL TRIBUNAL FOR THE FORMER YUGOSLAVIA|date=September 29, 2008|publisher=United Nations}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2008}} [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2008 წლის რეზოლუციები]] [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები იუგოსლავიის საერთაშორისო სისხლის სამართლის ტრიბუნალის შესახებ]] e08o083wtaibzditl7pxmqnrq7paqnu 5406493 5406491 2026-06-03T18:55:55Z მარიამ აბუაშვილი 170334 5406493 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 1837 |ორგანო = უს |თარიღი = 29 სექტემბერი |წელი =2008 |სხდომა =5,986 |კოდი = S/RES/1837 |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/1837(2008) |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართალი, ჩადენილი ყოფილი იუგოსლავიის ტერიტორიაზე |შედეგი =მიღებულია |სურათი = |წარწერა = }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1837''' ერთხმად მიიღეს [[2008]] წლის [[29 სექტემბერი|29 სექტემბერს]]. == რეზოლუცია== უშიშროების საბჭომ დღეს დილით გაახანგრძლივა სააპელაციო პალატის 4 მოსამართლის, ასევე ყოფილი [[იუგოსლავია|იუგოსლავიის]] საერთაშორისო სისხლის სამართლის ტრიბუნალის 10 მუდმივი და 27 ''ad litem'' მოსამართლის უფლებამოსილების ვადა [[2009]] წლის [[31 დეკემბერი|31 დეკემბრამდე]], ან მათზე დაკისრებული საქმეების დასრულებამდე, თუ ეს უფრო ადრე მოხდებოდა. გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის წესდების VII თავის შესაბამისად ერთხმად მიღებული 1837 ([[2008]]) რეზოლუციის თანახმად, საბჭომ ასევე ცვლილებები შეიტანა ტრიბუნალის წესდების მე-12 მუხლის პირველ და მეორე პუნქტებში მისი პალატების შემადგენლობის შესახებ.<ref>{{cite news|url=https://www.un.org/News/Press/docs/2008/sc9462.doc.htm|title=SECURITY COUNCIL VOTES TO EXTEND TERMS IN OFFICE OF 41 JUDGES ON INTERNATIONAL CRIMINAL TRIBUNAL FOR THE FORMER YUGOSLAVIA|date=September 29, 2008|publisher=United Nations}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2008}} [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2008 წლის რეზოლუციები]] mjaa6s29hfxolag24daifrxni2llkpf 1 890679 5406480 2026-06-03T18:44:19Z ANANO2024 165814 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5406480 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 0 890680 5406485 2026-06-03T18:53:08Z ANANO2024 165814 ახალი გვერდი: '''ხესუს ალონსო მონტერო''' (დ. [[28 ნოემბერი]], [[1928]] — გ. [[12 თებერვალი]], [[2026]]) — [[ესპანელი]] [[მწერალი]] და გალისიური ლიტერატურის სპეციალისტი.[1] ==ადრეული ცხოვრება და კარიერა== ალონსო მონტერო დ... 5406485 wikitext text/x-wiki '''ხესუს ალონსო მონტერო''' (დ. [[28 ნოემბერი]], [[1928]] — გ. [[12 თებერვალი]], [[2026]]) — [[ესპანელი]] [[მწერალი]] და გალისიური ლიტერატურის სპეციალისტი.[1] ==ადრეული ცხოვრება და კარიერა== ალონსო მონტერო დაიბადა [[ვიგო]]ში 1928 წლის 28 ნოემბერს. თავისი კარიერის განმავლობაში მან მრავალი ნაშრომი გამოაქვეყნა, რომლებიც ძირითადად [[გალისია|გალისიის]] ისტორიას ეხებოდა.[2] იგი იყო გალისიის სამეფო აკადემიის პრეზიდენტი [[2013]]-[[2017]] წლებში.[3] ==პირადი ცხოვრება და გარდაცვალება== ალონსომ [[1958]] წელს [[მადრიდი|მადრიდში]] ჯვარი დაიწერა თავის ყოფილ კურსელზე, ემილია პიმენტელ იგლესიასზე. მათ შეეძინათ სამი შვილი: ემილიო, ხესუსი და სარა. [[1984]] წელს ალონსო და პიმენტელი ოფიციალურად განქორწინდნენ.[4] [[1997]] წლის [[16 ივლისი|16 ივლისს]] მან ცოლად შეირთო მკვლევარი და თავისი ყოფილი სტუდენტი, ვიქტორია ალვარეს რუის დე ოხედა.[5] იგი გარდაიცვალა 2026 წლის 12 თებერვალს, 97 წლის ასაკში.[6] jd55zs44118z4r5jqndwasvrs0se9zo 5406490 5406485 2026-06-03T18:55:26Z ANANO2024 165814 5406490 wikitext text/x-wiki '''ხესუს ალონსო მონტერო''' (დ. [[28 ნოემბერი]], [[1928]] — გ. [[12 თებერვალი]], [[2026]]) — [[ესპანელი]] [[მწერალი]] და გალისიური ლიტერატურის სპეციალისტი.<ref>{{Cite web |date=24 November 2013 |title=Xesús Alonso Montero, 84 años: 'Me jubilaron cuando más sabía' |url=https://www.lavanguardia.com/vida/20131125/54394473497/xesus-alonso-montero-84-anos-me-jubilaron-cuando-sabia.html |access-date=13 February 2026 |website=La Vanguardia |language=es}}</ref> [[ფაილი:Xesus Alonso Montero en 2013.jpg|მინი|მონტერო 2013-ში]] ==ადრეული ცხოვრება და კარიერა== ალონსო მონტერო დაიბადა [[ვიგო]]ში 1928 წლის 28 ნოემბერს. თავისი კარიერის განმავლობაში მან მრავალი ნაშრომი გამოაქვეყნა, რომლებიც ძირითადად [[გალისია|გალისიის]] ისტორიას ეხებოდა.<ref>{{Cite news |last=Salgado |first=Daniel |date=9 March 2007 |title=de historia da literatura |url=https://elpais.com/diario/2007/03/09/galicia/1173439114_850215.html |access-date=13 February 2026 |work=El País |language=es |issn=1134-6582}}</ref> იგი იყო გალისიის სამეფო აკადემიის პრეზიდენტი [[2013]]-[[2017]] წლებში.<ref>{{Cite web |title=Xesús Alonso Montero |url=https://academia.gal/membro/-/membro/xesus-alonso-montero |access-date=13 February 2026 |website=Real Academia Galega |language=gl-ES}}</ref> ==პირადი ცხოვრება და გარდაცვალება== ალონსომ [[1958]] წელს [[მადრიდი|მადრიდში]] ჯვარი დაიწერა თავის ყოფილ კურსელზე, ემილია პიმენტელ იგლესიასზე. მათ შეეძინათ სამი შვილი: ემილიო, ხესუსი და სარა. [[1984]] წელს ალონსო და პიმენტელი ოფიციალურად განქორწინდნენ.<ref>{{Cite web |last=de Cora |first=José |date=7 September 2022 |title=Xesús Alonso Montero |url=https://www.elprogreso.es/articulo/album-de-los-lucenses/xesus-alonso-montero/202204131258441570518.html |access-date=13 February 2026 |website=El Progreso de Lugo |language=es}}</ref> [[1997]] წლის [[16 ივლისი|16 ივლისს]] მან ცოლად შეირთო მკვლევარი და თავისი ყოფილი სტუდენტი, ვიქტორია ალვარეს რუის დე ოხედა.<ref>{{Cite web |date=24 September 2018 |title=Fallece Victoria Álvarez, investigadora y esposa de Alonso Montero |url=https://www.lavozdegalicia.es/noticia/cultura/2018/09/24/fallece-vigo-victoria-alvarez-investigadora-esposa-alonso-montero/0003_201809O24P27994.htm |access-date=13 February 2026 |website=La Voz de Galicia |language=es}}</ref> იგი გარდაიცვალა 2026 წლის 12 თებერვალს, 97 წლის ასაკში.<ref>{{Cite web |date=12 February 2026 |title=Muere Xesús Alonso Montero, hijo adoptivo de Ribadavia y referente de la cultura gallega |url=https://www.laregion.es/esquelas-ourense/muere-xesus-alonso-montero-hijo_1_20260212-4159143.html |access-date=13 February 2026 |website=La Región |language=es}}</ref> ==რესურსები ინტერნეტში== * {{IMDb name|2014637}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:ალონსო მონტერო, ხესუს}} n9onldkz1klognfygvx0t6x9k6dda8s 5406492 5406490 2026-06-03T18:55:42Z ANANO2024 165814 დაემატა [[კატეგორია:დაბადებული 28 ნოემბერი]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5406492 wikitext text/x-wiki '''ხესუს ალონსო მონტერო''' (დ. [[28 ნოემბერი]], [[1928]] — გ. [[12 თებერვალი]], [[2026]]) — [[ესპანელი]] [[მწერალი]] და გალისიური ლიტერატურის სპეციალისტი.<ref>{{Cite web |date=24 November 2013 |title=Xesús Alonso Montero, 84 años: 'Me jubilaron cuando más sabía' |url=https://www.lavanguardia.com/vida/20131125/54394473497/xesus-alonso-montero-84-anos-me-jubilaron-cuando-sabia.html |access-date=13 February 2026 |website=La Vanguardia |language=es}}</ref> [[ფაილი:Xesus Alonso Montero en 2013.jpg|მინი|მონტერო 2013-ში]] ==ადრეული ცხოვრება და კარიერა== ალონსო მონტერო დაიბადა [[ვიგო]]ში 1928 წლის 28 ნოემბერს. თავისი კარიერის განმავლობაში მან მრავალი ნაშრომი გამოაქვეყნა, რომლებიც ძირითადად [[გალისია|გალისიის]] ისტორიას ეხებოდა.<ref>{{Cite news |last=Salgado |first=Daniel |date=9 March 2007 |title=de historia da literatura |url=https://elpais.com/diario/2007/03/09/galicia/1173439114_850215.html |access-date=13 February 2026 |work=El País |language=es |issn=1134-6582}}</ref> იგი იყო გალისიის სამეფო აკადემიის პრეზიდენტი [[2013]]-[[2017]] წლებში.<ref>{{Cite web |title=Xesús Alonso Montero |url=https://academia.gal/membro/-/membro/xesus-alonso-montero |access-date=13 February 2026 |website=Real Academia Galega |language=gl-ES}}</ref> ==პირადი ცხოვრება და გარდაცვალება== ალონსომ [[1958]] წელს [[მადრიდი|მადრიდში]] ჯვარი დაიწერა თავის ყოფილ კურსელზე, ემილია პიმენტელ იგლესიასზე. მათ შეეძინათ სამი შვილი: ემილიო, ხესუსი და სარა. [[1984]] წელს ალონსო და პიმენტელი ოფიციალურად განქორწინდნენ.<ref>{{Cite web |last=de Cora |first=José |date=7 September 2022 |title=Xesús Alonso Montero |url=https://www.elprogreso.es/articulo/album-de-los-lucenses/xesus-alonso-montero/202204131258441570518.html |access-date=13 February 2026 |website=El Progreso de Lugo |language=es}}</ref> [[1997]] წლის [[16 ივლისი|16 ივლისს]] მან ცოლად შეირთო მკვლევარი და თავისი ყოფილი სტუდენტი, ვიქტორია ალვარეს რუის დე ოხედა.<ref>{{Cite web |date=24 September 2018 |title=Fallece Victoria Álvarez, investigadora y esposa de Alonso Montero |url=https://www.lavozdegalicia.es/noticia/cultura/2018/09/24/fallece-vigo-victoria-alvarez-investigadora-esposa-alonso-montero/0003_201809O24P27994.htm |access-date=13 February 2026 |website=La Voz de Galicia |language=es}}</ref> იგი გარდაიცვალა 2026 წლის 12 თებერვალს, 97 წლის ასაკში.<ref>{{Cite web |date=12 February 2026 |title=Muere Xesús Alonso Montero, hijo adoptivo de Ribadavia y referente de la cultura gallega |url=https://www.laregion.es/esquelas-ourense/muere-xesus-alonso-montero-hijo_1_20260212-4159143.html |access-date=13 February 2026 |website=La Región |language=es}}</ref> ==რესურსები ინტერნეტში== * {{IMDb name|2014637}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:ალონსო მონტერო, ხესუს}} [[კატეგორია:დაბადებული 28 ნოემბერი]] 50it2lpwb7f2j1cb3i6qs4tx818ecms 5406494 5406492 2026-06-03T18:55:55Z ANANO2024 165814 დაემატა [[კატეგორია:დაბადებული 1928]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5406494 wikitext text/x-wiki '''ხესუს ალონსო მონტერო''' (დ. [[28 ნოემბერი]], [[1928]] — გ. [[12 თებერვალი]], [[2026]]) — [[ესპანელი]] [[მწერალი]] და გალისიური ლიტერატურის სპეციალისტი.<ref>{{Cite web |date=24 November 2013 |title=Xesús Alonso Montero, 84 años: 'Me jubilaron cuando más sabía' |url=https://www.lavanguardia.com/vida/20131125/54394473497/xesus-alonso-montero-84-anos-me-jubilaron-cuando-sabia.html |access-date=13 February 2026 |website=La Vanguardia |language=es}}</ref> [[ფაილი:Xesus Alonso Montero en 2013.jpg|მინი|მონტერო 2013-ში]] ==ადრეული ცხოვრება და კარიერა== ალონსო მონტერო დაიბადა [[ვიგო]]ში 1928 წლის 28 ნოემბერს. თავისი კარიერის განმავლობაში მან მრავალი ნაშრომი გამოაქვეყნა, რომლებიც ძირითადად [[გალისია|გალისიის]] ისტორიას ეხებოდა.<ref>{{Cite news |last=Salgado |first=Daniel |date=9 March 2007 |title=de historia da literatura |url=https://elpais.com/diario/2007/03/09/galicia/1173439114_850215.html |access-date=13 February 2026 |work=El País |language=es |issn=1134-6582}}</ref> იგი იყო გალისიის სამეფო აკადემიის პრეზიდენტი [[2013]]-[[2017]] წლებში.<ref>{{Cite web |title=Xesús Alonso Montero |url=https://academia.gal/membro/-/membro/xesus-alonso-montero |access-date=13 February 2026 |website=Real Academia Galega |language=gl-ES}}</ref> ==პირადი ცხოვრება და გარდაცვალება== ალონსომ [[1958]] წელს [[მადრიდი|მადრიდში]] ჯვარი დაიწერა თავის ყოფილ კურსელზე, ემილია პიმენტელ იგლესიასზე. მათ შეეძინათ სამი შვილი: ემილიო, ხესუსი და სარა. [[1984]] წელს ალონსო და პიმენტელი ოფიციალურად განქორწინდნენ.<ref>{{Cite web |last=de Cora |first=José |date=7 September 2022 |title=Xesús Alonso Montero |url=https://www.elprogreso.es/articulo/album-de-los-lucenses/xesus-alonso-montero/202204131258441570518.html |access-date=13 February 2026 |website=El Progreso de Lugo |language=es}}</ref> [[1997]] წლის [[16 ივლისი|16 ივლისს]] მან ცოლად შეირთო მკვლევარი და თავისი ყოფილი სტუდენტი, ვიქტორია ალვარეს რუის დე ოხედა.<ref>{{Cite web |date=24 September 2018 |title=Fallece Victoria Álvarez, investigadora y esposa de Alonso Montero |url=https://www.lavozdegalicia.es/noticia/cultura/2018/09/24/fallece-vigo-victoria-alvarez-investigadora-esposa-alonso-montero/0003_201809O24P27994.htm |access-date=13 February 2026 |website=La Voz de Galicia |language=es}}</ref> იგი გარდაიცვალა 2026 წლის 12 თებერვალს, 97 წლის ასაკში.<ref>{{Cite web |date=12 February 2026 |title=Muere Xesús Alonso Montero, hijo adoptivo de Ribadavia y referente de la cultura gallega |url=https://www.laregion.es/esquelas-ourense/muere-xesus-alonso-montero-hijo_1_20260212-4159143.html |access-date=13 February 2026 |website=La Región |language=es}}</ref> ==რესურსები ინტერნეტში== * {{IMDb name|2014637}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:ალონსო მონტერო, ხესუს}} [[კატეგორია:დაბადებული 28 ნოემბერი]] [[კატეგორია:დაბადებული 1928]] fqhktjs7d1t4ym4cm1d963wv9nfb8d2 5406495 5406494 2026-06-03T18:56:06Z ANANO2024 165814 დაემატა [[კატეგორია:გარდაცვლილი 12 თებერვალი]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5406495 wikitext text/x-wiki '''ხესუს ალონსო მონტერო''' (დ. [[28 ნოემბერი]], [[1928]] — გ. [[12 თებერვალი]], [[2026]]) — [[ესპანელი]] [[მწერალი]] და გალისიური ლიტერატურის სპეციალისტი.<ref>{{Cite web |date=24 November 2013 |title=Xesús Alonso Montero, 84 años: 'Me jubilaron cuando más sabía' |url=https://www.lavanguardia.com/vida/20131125/54394473497/xesus-alonso-montero-84-anos-me-jubilaron-cuando-sabia.html |access-date=13 February 2026 |website=La Vanguardia |language=es}}</ref> [[ფაილი:Xesus Alonso Montero en 2013.jpg|მინი|მონტერო 2013-ში]] ==ადრეული ცხოვრება და კარიერა== ალონსო მონტერო დაიბადა [[ვიგო]]ში 1928 წლის 28 ნოემბერს. თავისი კარიერის განმავლობაში მან მრავალი ნაშრომი გამოაქვეყნა, რომლებიც ძირითადად [[გალისია|გალისიის]] ისტორიას ეხებოდა.<ref>{{Cite news |last=Salgado |first=Daniel |date=9 March 2007 |title=de historia da literatura |url=https://elpais.com/diario/2007/03/09/galicia/1173439114_850215.html |access-date=13 February 2026 |work=El País |language=es |issn=1134-6582}}</ref> იგი იყო გალისიის სამეფო აკადემიის პრეზიდენტი [[2013]]-[[2017]] წლებში.<ref>{{Cite web |title=Xesús Alonso Montero |url=https://academia.gal/membro/-/membro/xesus-alonso-montero |access-date=13 February 2026 |website=Real Academia Galega |language=gl-ES}}</ref> ==პირადი ცხოვრება და გარდაცვალება== ალონსომ [[1958]] წელს [[მადრიდი|მადრიდში]] ჯვარი დაიწერა თავის ყოფილ კურსელზე, ემილია პიმენტელ იგლესიასზე. მათ შეეძინათ სამი შვილი: ემილიო, ხესუსი და სარა. [[1984]] წელს ალონსო და პიმენტელი ოფიციალურად განქორწინდნენ.<ref>{{Cite web |last=de Cora |first=José |date=7 September 2022 |title=Xesús Alonso Montero |url=https://www.elprogreso.es/articulo/album-de-los-lucenses/xesus-alonso-montero/202204131258441570518.html |access-date=13 February 2026 |website=El Progreso de Lugo |language=es}}</ref> [[1997]] წლის [[16 ივლისი|16 ივლისს]] მან ცოლად შეირთო მკვლევარი და თავისი ყოფილი სტუდენტი, ვიქტორია ალვარეს რუის დე ოხედა.<ref>{{Cite web |date=24 September 2018 |title=Fallece Victoria Álvarez, investigadora y esposa de Alonso Montero |url=https://www.lavozdegalicia.es/noticia/cultura/2018/09/24/fallece-vigo-victoria-alvarez-investigadora-esposa-alonso-montero/0003_201809O24P27994.htm |access-date=13 February 2026 |website=La Voz de Galicia |language=es}}</ref> იგი გარდაიცვალა 2026 წლის 12 თებერვალს, 97 წლის ასაკში.<ref>{{Cite web |date=12 February 2026 |title=Muere Xesús Alonso Montero, hijo adoptivo de Ribadavia y referente de la cultura gallega |url=https://www.laregion.es/esquelas-ourense/muere-xesus-alonso-montero-hijo_1_20260212-4159143.html |access-date=13 February 2026 |website=La Región |language=es}}</ref> ==რესურსები ინტერნეტში== * {{IMDb name|2014637}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:ალონსო მონტერო, ხესუს}} [[კატეგორია:დაბადებული 28 ნოემბერი]] [[კატეგორია:დაბადებული 1928]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 12 თებერვალი]] gae80rijqvah3rhi77wwbrm5u37c26e 5406496 5406495 2026-06-03T18:57:01Z ANANO2024 165814 დაემატა [[კატეგორია:გარდაცვლილი 2026]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5406496 wikitext text/x-wiki '''ხესუს ალონსო მონტერო''' (დ. [[28 ნოემბერი]], [[1928]] — გ. [[12 თებერვალი]], [[2026]]) — [[ესპანელი]] [[მწერალი]] და გალისიური ლიტერატურის სპეციალისტი.<ref>{{Cite web |date=24 November 2013 |title=Xesús Alonso Montero, 84 años: 'Me jubilaron cuando más sabía' |url=https://www.lavanguardia.com/vida/20131125/54394473497/xesus-alonso-montero-84-anos-me-jubilaron-cuando-sabia.html |access-date=13 February 2026 |website=La Vanguardia |language=es}}</ref> [[ფაილი:Xesus Alonso Montero en 2013.jpg|მინი|მონტერო 2013-ში]] ==ადრეული ცხოვრება და კარიერა== ალონსო მონტერო დაიბადა [[ვიგო]]ში 1928 წლის 28 ნოემბერს. თავისი კარიერის განმავლობაში მან მრავალი ნაშრომი გამოაქვეყნა, რომლებიც ძირითადად [[გალისია|გალისიის]] ისტორიას ეხებოდა.<ref>{{Cite news |last=Salgado |first=Daniel |date=9 March 2007 |title=de historia da literatura |url=https://elpais.com/diario/2007/03/09/galicia/1173439114_850215.html |access-date=13 February 2026 |work=El País |language=es |issn=1134-6582}}</ref> იგი იყო გალისიის სამეფო აკადემიის პრეზიდენტი [[2013]]-[[2017]] წლებში.<ref>{{Cite web |title=Xesús Alonso Montero |url=https://academia.gal/membro/-/membro/xesus-alonso-montero |access-date=13 February 2026 |website=Real Academia Galega |language=gl-ES}}</ref> ==პირადი ცხოვრება და გარდაცვალება== ალონსომ [[1958]] წელს [[მადრიდი|მადრიდში]] ჯვარი დაიწერა თავის ყოფილ კურსელზე, ემილია პიმენტელ იგლესიასზე. მათ შეეძინათ სამი შვილი: ემილიო, ხესუსი და სარა. [[1984]] წელს ალონსო და პიმენტელი ოფიციალურად განქორწინდნენ.<ref>{{Cite web |last=de Cora |first=José |date=7 September 2022 |title=Xesús Alonso Montero |url=https://www.elprogreso.es/articulo/album-de-los-lucenses/xesus-alonso-montero/202204131258441570518.html |access-date=13 February 2026 |website=El Progreso de Lugo |language=es}}</ref> [[1997]] წლის [[16 ივლისი|16 ივლისს]] მან ცოლად შეირთო მკვლევარი და თავისი ყოფილი სტუდენტი, ვიქტორია ალვარეს რუის დე ოხედა.<ref>{{Cite web |date=24 September 2018 |title=Fallece Victoria Álvarez, investigadora y esposa de Alonso Montero |url=https://www.lavozdegalicia.es/noticia/cultura/2018/09/24/fallece-vigo-victoria-alvarez-investigadora-esposa-alonso-montero/0003_201809O24P27994.htm |access-date=13 February 2026 |website=La Voz de Galicia |language=es}}</ref> იგი გარდაიცვალა 2026 წლის 12 თებერვალს, 97 წლის ასაკში.<ref>{{Cite web |date=12 February 2026 |title=Muere Xesús Alonso Montero, hijo adoptivo de Ribadavia y referente de la cultura gallega |url=https://www.laregion.es/esquelas-ourense/muere-xesus-alonso-montero-hijo_1_20260212-4159143.html |access-date=13 February 2026 |website=La Región |language=es}}</ref> ==რესურსები ინტერნეტში== * {{IMDb name|2014637}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:ალონსო მონტერო, ხესუს}} [[კატეგორია:დაბადებული 28 ნოემბერი]] [[კატეგორია:დაბადებული 1928]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 12 თებერვალი]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 2026]] 7oe7s0yx6smysxo0s9ikv9k7gqx5fq8 5406499 5406496 2026-06-03T18:57:30Z ANANO2024 165814 დაემატა [[კატეგორია:XX საუკუნის ესპანელი მწერლები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5406499 wikitext text/x-wiki '''ხესუს ალონსო მონტერო''' (დ. [[28 ნოემბერი]], [[1928]] — გ. [[12 თებერვალი]], [[2026]]) — [[ესპანელი]] [[მწერალი]] და გალისიური ლიტერატურის სპეციალისტი.<ref>{{Cite web |date=24 November 2013 |title=Xesús Alonso Montero, 84 años: 'Me jubilaron cuando más sabía' |url=https://www.lavanguardia.com/vida/20131125/54394473497/xesus-alonso-montero-84-anos-me-jubilaron-cuando-sabia.html |access-date=13 February 2026 |website=La Vanguardia |language=es}}</ref> [[ფაილი:Xesus Alonso Montero en 2013.jpg|მინი|მონტერო 2013-ში]] ==ადრეული ცხოვრება და კარიერა== ალონსო მონტერო დაიბადა [[ვიგო]]ში 1928 წლის 28 ნოემბერს. თავისი კარიერის განმავლობაში მან მრავალი ნაშრომი გამოაქვეყნა, რომლებიც ძირითადად [[გალისია|გალისიის]] ისტორიას ეხებოდა.<ref>{{Cite news |last=Salgado |first=Daniel |date=9 March 2007 |title=de historia da literatura |url=https://elpais.com/diario/2007/03/09/galicia/1173439114_850215.html |access-date=13 February 2026 |work=El País |language=es |issn=1134-6582}}</ref> იგი იყო გალისიის სამეფო აკადემიის პრეზიდენტი [[2013]]-[[2017]] წლებში.<ref>{{Cite web |title=Xesús Alonso Montero |url=https://academia.gal/membro/-/membro/xesus-alonso-montero |access-date=13 February 2026 |website=Real Academia Galega |language=gl-ES}}</ref> ==პირადი ცხოვრება და გარდაცვალება== ალონსომ [[1958]] წელს [[მადრიდი|მადრიდში]] ჯვარი დაიწერა თავის ყოფილ კურსელზე, ემილია პიმენტელ იგლესიასზე. მათ შეეძინათ სამი შვილი: ემილიო, ხესუსი და სარა. [[1984]] წელს ალონსო და პიმენტელი ოფიციალურად განქორწინდნენ.<ref>{{Cite web |last=de Cora |first=José |date=7 September 2022 |title=Xesús Alonso Montero |url=https://www.elprogreso.es/articulo/album-de-los-lucenses/xesus-alonso-montero/202204131258441570518.html |access-date=13 February 2026 |website=El Progreso de Lugo |language=es}}</ref> [[1997]] წლის [[16 ივლისი|16 ივლისს]] მან ცოლად შეირთო მკვლევარი და თავისი ყოფილი სტუდენტი, ვიქტორია ალვარეს რუის დე ოხედა.<ref>{{Cite web |date=24 September 2018 |title=Fallece Victoria Álvarez, investigadora y esposa de Alonso Montero |url=https://www.lavozdegalicia.es/noticia/cultura/2018/09/24/fallece-vigo-victoria-alvarez-investigadora-esposa-alonso-montero/0003_201809O24P27994.htm |access-date=13 February 2026 |website=La Voz de Galicia |language=es}}</ref> იგი გარდაიცვალა 2026 წლის 12 თებერვალს, 97 წლის ასაკში.<ref>{{Cite web |date=12 February 2026 |title=Muere Xesús Alonso Montero, hijo adoptivo de Ribadavia y referente de la cultura gallega |url=https://www.laregion.es/esquelas-ourense/muere-xesus-alonso-montero-hijo_1_20260212-4159143.html |access-date=13 February 2026 |website=La Región |language=es}}</ref> ==რესურსები ინტერნეტში== * {{IMDb name|2014637}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:ალონსო მონტერო, ხესუს}} [[კატეგორია:დაბადებული 28 ნოემბერი]] [[კატეგორია:დაბადებული 1928]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 12 თებერვალი]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 2026]] [[კატეგორია:XX საუკუნის ესპანელი მწერლები]] qnjzngbpj4shkesg9drgqog0xymndm7 5406500 5406499 2026-06-03T18:57:46Z ANANO2024 165814 დაემატა [[კატეგორია:XXI საუკუნის ესპანელი მწერლები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5406500 wikitext text/x-wiki '''ხესუს ალონსო მონტერო''' (დ. [[28 ნოემბერი]], [[1928]] — გ. [[12 თებერვალი]], [[2026]]) — [[ესპანელი]] [[მწერალი]] და გალისიური ლიტერატურის სპეციალისტი.<ref>{{Cite web |date=24 November 2013 |title=Xesús Alonso Montero, 84 años: 'Me jubilaron cuando más sabía' |url=https://www.lavanguardia.com/vida/20131125/54394473497/xesus-alonso-montero-84-anos-me-jubilaron-cuando-sabia.html |access-date=13 February 2026 |website=La Vanguardia |language=es}}</ref> [[ფაილი:Xesus Alonso Montero en 2013.jpg|მინი|მონტერო 2013-ში]] ==ადრეული ცხოვრება და კარიერა== ალონსო მონტერო დაიბადა [[ვიგო]]ში 1928 წლის 28 ნოემბერს. თავისი კარიერის განმავლობაში მან მრავალი ნაშრომი გამოაქვეყნა, რომლებიც ძირითადად [[გალისია|გალისიის]] ისტორიას ეხებოდა.<ref>{{Cite news |last=Salgado |first=Daniel |date=9 March 2007 |title=de historia da literatura |url=https://elpais.com/diario/2007/03/09/galicia/1173439114_850215.html |access-date=13 February 2026 |work=El País |language=es |issn=1134-6582}}</ref> იგი იყო გალისიის სამეფო აკადემიის პრეზიდენტი [[2013]]-[[2017]] წლებში.<ref>{{Cite web |title=Xesús Alonso Montero |url=https://academia.gal/membro/-/membro/xesus-alonso-montero |access-date=13 February 2026 |website=Real Academia Galega |language=gl-ES}}</ref> ==პირადი ცხოვრება და გარდაცვალება== ალონსომ [[1958]] წელს [[მადრიდი|მადრიდში]] ჯვარი დაიწერა თავის ყოფილ კურსელზე, ემილია პიმენტელ იგლესიასზე. მათ შეეძინათ სამი შვილი: ემილიო, ხესუსი და სარა. [[1984]] წელს ალონსო და პიმენტელი ოფიციალურად განქორწინდნენ.<ref>{{Cite web |last=de Cora |first=José |date=7 September 2022 |title=Xesús Alonso Montero |url=https://www.elprogreso.es/articulo/album-de-los-lucenses/xesus-alonso-montero/202204131258441570518.html |access-date=13 February 2026 |website=El Progreso de Lugo |language=es}}</ref> [[1997]] წლის [[16 ივლისი|16 ივლისს]] მან ცოლად შეირთო მკვლევარი და თავისი ყოფილი სტუდენტი, ვიქტორია ალვარეს რუის დე ოხედა.<ref>{{Cite web |date=24 September 2018 |title=Fallece Victoria Álvarez, investigadora y esposa de Alonso Montero |url=https://www.lavozdegalicia.es/noticia/cultura/2018/09/24/fallece-vigo-victoria-alvarez-investigadora-esposa-alonso-montero/0003_201809O24P27994.htm |access-date=13 February 2026 |website=La Voz de Galicia |language=es}}</ref> იგი გარდაიცვალა 2026 წლის 12 თებერვალს, 97 წლის ასაკში.<ref>{{Cite web |date=12 February 2026 |title=Muere Xesús Alonso Montero, hijo adoptivo de Ribadavia y referente de la cultura gallega |url=https://www.laregion.es/esquelas-ourense/muere-xesus-alonso-montero-hijo_1_20260212-4159143.html |access-date=13 February 2026 |website=La Región |language=es}}</ref> ==რესურსები ინტერნეტში== * {{IMDb name|2014637}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:ალონსო მონტერო, ხესუს}} [[კატეგორია:დაბადებული 28 ნოემბერი]] [[კატეგორია:დაბადებული 1928]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 12 თებერვალი]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 2026]] [[კატეგორია:XX საუკუნის ესპანელი მწერლები]] [[კატეგორია:XXI საუკუნის ესპანელი მწერლები]] eksnocq8g52yvxrtis12rm9eygwpn1m 5406501 5406500 2026-06-03T18:58:05Z ANANO2024 165814 დაემატა [[კატეგორია:გალისიურენოვანი მწერლები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5406501 wikitext text/x-wiki '''ხესუს ალონსო მონტერო''' (დ. [[28 ნოემბერი]], [[1928]] — გ. [[12 თებერვალი]], [[2026]]) — [[ესპანელი]] [[მწერალი]] და გალისიური ლიტერატურის სპეციალისტი.<ref>{{Cite web |date=24 November 2013 |title=Xesús Alonso Montero, 84 años: 'Me jubilaron cuando más sabía' |url=https://www.lavanguardia.com/vida/20131125/54394473497/xesus-alonso-montero-84-anos-me-jubilaron-cuando-sabia.html |access-date=13 February 2026 |website=La Vanguardia |language=es}}</ref> [[ფაილი:Xesus Alonso Montero en 2013.jpg|მინი|მონტერო 2013-ში]] ==ადრეული ცხოვრება და კარიერა== ალონსო მონტერო დაიბადა [[ვიგო]]ში 1928 წლის 28 ნოემბერს. თავისი კარიერის განმავლობაში მან მრავალი ნაშრომი გამოაქვეყნა, რომლებიც ძირითადად [[გალისია|გალისიის]] ისტორიას ეხებოდა.<ref>{{Cite news |last=Salgado |first=Daniel |date=9 March 2007 |title=de historia da literatura |url=https://elpais.com/diario/2007/03/09/galicia/1173439114_850215.html |access-date=13 February 2026 |work=El País |language=es |issn=1134-6582}}</ref> იგი იყო გალისიის სამეფო აკადემიის პრეზიდენტი [[2013]]-[[2017]] წლებში.<ref>{{Cite web |title=Xesús Alonso Montero |url=https://academia.gal/membro/-/membro/xesus-alonso-montero |access-date=13 February 2026 |website=Real Academia Galega |language=gl-ES}}</ref> ==პირადი ცხოვრება და გარდაცვალება== ალონსომ [[1958]] წელს [[მადრიდი|მადრიდში]] ჯვარი დაიწერა თავის ყოფილ კურსელზე, ემილია პიმენტელ იგლესიასზე. მათ შეეძინათ სამი შვილი: ემილიო, ხესუსი და სარა. [[1984]] წელს ალონსო და პიმენტელი ოფიციალურად განქორწინდნენ.<ref>{{Cite web |last=de Cora |first=José |date=7 September 2022 |title=Xesús Alonso Montero |url=https://www.elprogreso.es/articulo/album-de-los-lucenses/xesus-alonso-montero/202204131258441570518.html |access-date=13 February 2026 |website=El Progreso de Lugo |language=es}}</ref> [[1997]] წლის [[16 ივლისი|16 ივლისს]] მან ცოლად შეირთო მკვლევარი და თავისი ყოფილი სტუდენტი, ვიქტორია ალვარეს რუის დე ოხედა.<ref>{{Cite web |date=24 September 2018 |title=Fallece Victoria Álvarez, investigadora y esposa de Alonso Montero |url=https://www.lavozdegalicia.es/noticia/cultura/2018/09/24/fallece-vigo-victoria-alvarez-investigadora-esposa-alonso-montero/0003_201809O24P27994.htm |access-date=13 February 2026 |website=La Voz de Galicia |language=es}}</ref> იგი გარდაიცვალა 2026 წლის 12 თებერვალს, 97 წლის ასაკში.<ref>{{Cite web |date=12 February 2026 |title=Muere Xesús Alonso Montero, hijo adoptivo de Ribadavia y referente de la cultura gallega |url=https://www.laregion.es/esquelas-ourense/muere-xesus-alonso-montero-hijo_1_20260212-4159143.html |access-date=13 February 2026 |website=La Región |language=es}}</ref> ==რესურსები ინტერნეტში== * {{IMDb name|2014637}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:ალონსო მონტერო, ხესუს}} [[კატეგორია:დაბადებული 28 ნოემბერი]] [[კატეგორია:დაბადებული 1928]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 12 თებერვალი]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 2026]] [[კატეგორია:XX საუკუნის ესპანელი მწერლები]] [[კატეგორია:XXI საუკუნის ესპანელი მწერლები]] [[კატეგორია:გალისიურენოვანი მწერლები]] sjz77hi06dsx9rantjh60iii982gu7l 1 890681 5406498 2026-06-03T18:57:19Z მარიამ აბუაშვილი 170334 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5406498 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 1 890682 5406502 2026-06-03T18:58:44Z ANANO2024 165814 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5406502 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 0 890683 5406512 2026-06-03T19:04:33Z მარიამ აბუაშვილი 170334 ახალი გვერდი: {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 1839 |ორგანო = უს |თარიღი = 9 ოქტომბერი |წელი =2008 |სხდომა =5,992 |კოდი = S/RES/1839 |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/1839(2008) |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებო... 5406512 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 1839 |ორგანო = უს |თარიღი = 9 ოქტომბერი |წელი =2008 |სხდომა =5,992 |კოდი = S/RES/1839 |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/1839(2008) |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = სიტუაცია საქართველოში |შედეგი =მიღებულია |სურათი =Gori EUMM field office sign.jpg |წარწერა =ევროკავშირის სადამკვირვებლო მისია საქართველოში }} lusbp3k3emrplwgohr0oum4x5mq1aw6 5406516 5406512 2026-06-03T19:05:25Z მარიამ აბუაშვილი 170334 5406516 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 1839 |ორგანო = უს |თარიღი = 9 ოქტომბერი |წელი =2008 |სხდომა =5,992 |კოდი = S/RES/1839 |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/1839(2008) |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = სიტუაცია საქართველოში |შედეგი =მიღებულია |სურათი =Gori EUMM field office sign.jpg |წარწერა =ევროკავშირის სადამკვირვებლო მისია საქართველოში }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1839''' ერთხმად მიიღეს 2008 წლის 9 ოქტომბერს. 46r0awprhc1keir36tmppv0qjo25h4x 5406517 5406516 2026-06-03T19:05:47Z მარიამ აბუაშვილი 170334 5406517 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 1839 |ორგანო = უს |თარიღი = 9 ოქტომბერი |წელი =2008 |სხდომა =5,992 |კოდი = S/RES/1839 |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/1839(2008) |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = სიტუაცია საქართველოში |შედეგი =მიღებულია |სურათი =Gori EUMM field office sign.jpg |წარწერა =ევროკავშირის სადამკვირვებლო მისია საქართველოში }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1839''' ერთხმად მიიღეს 2008 წლის 9 ოქტომბერს. == რეზოლუცია == 01wthktlpagcoghnoddr278eo1ij432 5406520 5406517 2026-06-03T19:07:34Z მარიამ აბუაშვილი 170334 5406520 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 1839 |ორგანო = უს |თარიღი = 9 ოქტომბერი |წელი =2008 |სხდომა =5,992 |კოდი = S/RES/1839 |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/1839(2008) |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = სიტუაცია საქართველოში |შედეგი =მიღებულია |სურათი =Gori EUMM field office sign.jpg |წარწერა =ევროკავშირის სადამკვირვებლო მისია საქართველოში }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1839''' ერთხმად მიიღეს 2008 წლის 9 ოქტომბერს. == რეზოლუცია == რეზოლუცია 1839 (2008) ერთხმად მიღებით, საბჭომ სხვა გადაწყვეტილებები არ მიიღო, თუმცა მიუთითა გენერალური მდივნის უახლეს მოხსენებაზე, რომელშიც ის აღნიშნავს, რომ ბოლოდროინდელი რუსეთ-საქართველოს კონფლიქტის შემდეგ სამხრეთ ოსეთში, გაეროს მისიის პასუხისმგებლობის სფერო გაურკვეველია. 8bxquynvjd4zdu58k403qndvp2a5rcx 5406522 5406520 2026-06-03T19:08:44Z მარიამ აბუაშვილი 170334 5406522 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 1839 |ორგანო = უს |თარიღი = 9 ოქტომბერი |წელი =2008 |სხდომა =5,992 |კოდი = S/RES/1839 |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/1839(2008) |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = სიტუაცია საქართველოში |შედეგი =მიღებულია |სურათი =Gori EUMM field office sign.jpg |წარწერა =ევროკავშირის სადამკვირვებლო მისია საქართველოში }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1839''' ერთხმად მიიღეს 2008 წლის 9 ოქტომბერს. == რეზოლუცია == რეზოლუცია 1839 (2008) ერთხმად მიღებით, საბჭომ სხვა გადაწყვეტილებები არ მიიღო, თუმცა მიუთითა გენერალური მდივნის უახლეს მოხსენებაზე, რომელშიც ის აღნიშნავს, რომ ბოლოდროინდელი რუსეთ-საქართველოს კონფლიქტის შემდეგ სამხრეთ ოსეთში, გაეროს მისიის პასუხისმგებლობის სფერო გაურკვეველია. მოხსენებაში გენერალური მდივანი რეკომენდაციას უწევს მისიის ტექნიკურ, ოთხთვიან გაგრძელებას, რომელსაც ბოლო 14 წლის განმავლობაში დაეკისრა საქართველოს მთავრობასა და ქვეყნის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში აფხაზ სეპარატისტებს შორის დადებული ცეცხლის შეწყვეტის შეთანხმების ზედამხედველობა.[1] g7ismmmnlv4oo0i5cou1e9u5vd1o6st 5406523 5406522 2026-06-03T19:09:09Z მარიამ აბუაშვილი 170334 5406523 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 1839 |ორგანო = უს |თარიღი = 9 ოქტომბერი |წელი =2008 |სხდომა =5,992 |კოდი = S/RES/1839 |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/1839(2008) |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = სიტუაცია საქართველოში |შედეგი =მიღებულია |სურათი =Gori EUMM field office sign.jpg |წარწერა =ევროკავშირის სადამკვირვებლო მისია საქართველოში }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1839''' ერთხმად მიიღეს 2008 წლის 9 ოქტომბერს. == რეზოლუცია == რეზოლუცია 1839 (2008) ერთხმად მიღებით, საბჭომ სხვა გადაწყვეტილებები არ მიიღო, თუმცა მიუთითა გენერალური მდივნის უახლეს მოხსენებაზე, რომელშიც ის აღნიშნავს, რომ ბოლოდროინდელი რუსეთ-საქართველოს კონფლიქტის შემდეგ სამხრეთ ოსეთში, გაეროს მისიის პასუხისმგებლობის სფერო გაურკვეველია. მოხსენებაში გენერალური მდივანი რეკომენდაციას უწევს მისიის ტექნიკურ, ოთხთვიან გაგრძელებას, რომელსაც ბოლო 14 წლის განმავლობაში დაეკისრა საქართველოს მთავრობასა და ქვეყნის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში აფხაზ სეპარატისტებს შორის დადებული ცეცხლის შეწყვეტის შეთანხმების ზედამხედველობა.<ref>[https://www.un.org/News/Press/docs/2008/sc9470.doc.htm IN UNANIMOUS RESOLUTION 1839 (2008) SECURITY COUNCIL, ACCEPTING SECRETARY-GENERAL’S RECOMMENDATION, EXTENDS GEORGIA MISSION MANDATE FOR FOUR MONTHS]</ref> nqlk2n5rnzslwiu7gitsxxqnw00nw9v 5406524 5406523 2026-06-03T19:09:59Z მარიამ აბუაშვილი 170334 5406524 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 1839 |ორგანო = უს |თარიღი = 9 ოქტომბერი |წელი =2008 |სხდომა =5,992 |კოდი = S/RES/1839 |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/1839(2008) |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = სიტუაცია საქართველოში |შედეგი =მიღებულია |სურათი =Gori EUMM field office sign.jpg |წარწერა =ევროკავშირის სადამკვირვებლო მისია საქართველოში }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1839''' ერთხმად მიიღეს 2008 წლის 9 ოქტომბერს. == რეზოლუცია == რეზოლუცია 1839 (2008) ერთხმად მიღებით, საბჭომ სხვა გადაწყვეტილებები არ მიიღო, თუმცა მიუთითა გენერალური მდივნის უახლეს მოხსენებაზე, რომელშიც ის აღნიშნავს, რომ ბოლოდროინდელი რუსეთ-საქართველოს კონფლიქტის შემდეგ სამხრეთ ოსეთში, გაეროს მისიის პასუხისმგებლობის სფერო გაურკვეველია. მოხსენებაში გენერალური მდივანი რეკომენდაციას უწევს მისიის ტექნიკურ, ოთხთვიან გაგრძელებას, რომელსაც ბოლო 14 წლის განმავლობაში დაეკისრა საქართველოს მთავრობასა და ქვეყნის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში აფხაზ სეპარატისტებს შორის დადებული ცეცხლის შეწყვეტის შეთანხმების ზედამხედველობა.<ref>[https://www.un.org/News/Press/docs/2008/sc9470.doc.htm IN UNANIMOUS RESOLUTION 1839 (2008) SECURITY COUNCIL, ACCEPTING SECRETARY-GENERAL’S RECOMMENDATION, EXTENDS GEORGIA MISSION MANDATE FOR FOUR MONTHS]</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2008}} s1qrv4a5adoi950k7jr00n3si3emdqa 5406525 5406524 2026-06-03T19:10:24Z მარიამ აბუაშვილი 170334 დაემატა [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2008 წლის რეზოლუციები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5406525 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 1839 |ორგანო = უს |თარიღი = 9 ოქტომბერი |წელი =2008 |სხდომა =5,992 |კოდი = S/RES/1839 |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/1839(2008) |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = სიტუაცია საქართველოში |შედეგი =მიღებულია |სურათი =Gori EUMM field office sign.jpg |წარწერა =ევროკავშირის სადამკვირვებლო მისია საქართველოში }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1839''' ერთხმად მიიღეს 2008 წლის 9 ოქტომბერს. == რეზოლუცია == რეზოლუცია 1839 (2008) ერთხმად მიღებით, საბჭომ სხვა გადაწყვეტილებები არ მიიღო, თუმცა მიუთითა გენერალური მდივნის უახლეს მოხსენებაზე, რომელშიც ის აღნიშნავს, რომ ბოლოდროინდელი რუსეთ-საქართველოს კონფლიქტის შემდეგ სამხრეთ ოსეთში, გაეროს მისიის პასუხისმგებლობის სფერო გაურკვეველია. მოხსენებაში გენერალური მდივანი რეკომენდაციას უწევს მისიის ტექნიკურ, ოთხთვიან გაგრძელებას, რომელსაც ბოლო 14 წლის განმავლობაში დაეკისრა საქართველოს მთავრობასა და ქვეყნის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში აფხაზ სეპარატისტებს შორის დადებული ცეცხლის შეწყვეტის შეთანხმების ზედამხედველობა.<ref>[https://www.un.org/News/Press/docs/2008/sc9470.doc.htm IN UNANIMOUS RESOLUTION 1839 (2008) SECURITY COUNCIL, ACCEPTING SECRETARY-GENERAL’S RECOMMENDATION, EXTENDS GEORGIA MISSION MANDATE FOR FOUR MONTHS]</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2008}} [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2008 წლის რეზოლუციები]] puux4s75a4plpgvqina6lbiaxvzeyr0 5406527 5406525 2026-06-03T19:12:03Z მარიამ აბუაშვილი 170334 დაემატა [[კატეგორია:სამხრეთ ოსეთის რესპუბლიკა]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5406527 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 1839 |ორგანო = უს |თარიღი = 9 ოქტომბერი |წელი =2008 |სხდომა =5,992 |კოდი = S/RES/1839 |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/1839(2008) |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = სიტუაცია საქართველოში |შედეგი =მიღებულია |სურათი =Gori EUMM field office sign.jpg |წარწერა =ევროკავშირის სადამკვირვებლო მისია საქართველოში }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1839''' ერთხმად მიიღეს 2008 წლის 9 ოქტომბერს. == რეზოლუცია == რეზოლუცია 1839 (2008) ერთხმად მიღებით, საბჭომ სხვა გადაწყვეტილებები არ მიიღო, თუმცა მიუთითა გენერალური მდივნის უახლეს მოხსენებაზე, რომელშიც ის აღნიშნავს, რომ ბოლოდროინდელი რუსეთ-საქართველოს კონფლიქტის შემდეგ სამხრეთ ოსეთში, გაეროს მისიის პასუხისმგებლობის სფერო გაურკვეველია. მოხსენებაში გენერალური მდივანი რეკომენდაციას უწევს მისიის ტექნიკურ, ოთხთვიან გაგრძელებას, რომელსაც ბოლო 14 წლის განმავლობაში დაეკისრა საქართველოს მთავრობასა და ქვეყნის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში აფხაზ სეპარატისტებს შორის დადებული ცეცხლის შეწყვეტის შეთანხმების ზედამხედველობა.<ref>[https://www.un.org/News/Press/docs/2008/sc9470.doc.htm IN UNANIMOUS RESOLUTION 1839 (2008) SECURITY COUNCIL, ACCEPTING SECRETARY-GENERAL’S RECOMMENDATION, EXTENDS GEORGIA MISSION MANDATE FOR FOUR MONTHS]</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2008}} [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2008 წლის რეზოლუციები]] [[კატეგორია:სამხრეთ ოსეთის რესპუბლიკა]] 3pz4ev7hron6jmtrbzjehsp410gaz3n 5406528 5406527 2026-06-03T19:12:22Z მარიამ აბუაშვილი 170334 დაემატა [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები აფხაზეთის შესახებ]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5406528 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 1839 |ორგანო = უს |თარიღი = 9 ოქტომბერი |წელი =2008 |სხდომა =5,992 |კოდი = S/RES/1839 |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/1839(2008) |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = სიტუაცია საქართველოში |შედეგი =მიღებულია |სურათი =Gori EUMM field office sign.jpg |წარწერა =ევროკავშირის სადამკვირვებლო მისია საქართველოში }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1839''' ერთხმად მიიღეს 2008 წლის 9 ოქტომბერს. == რეზოლუცია == რეზოლუცია 1839 (2008) ერთხმად მიღებით, საბჭომ სხვა გადაწყვეტილებები არ მიიღო, თუმცა მიუთითა გენერალური მდივნის უახლეს მოხსენებაზე, რომელშიც ის აღნიშნავს, რომ ბოლოდროინდელი რუსეთ-საქართველოს კონფლიქტის შემდეგ სამხრეთ ოსეთში, გაეროს მისიის პასუხისმგებლობის სფერო გაურკვეველია. მოხსენებაში გენერალური მდივანი რეკომენდაციას უწევს მისიის ტექნიკურ, ოთხთვიან გაგრძელებას, რომელსაც ბოლო 14 წლის განმავლობაში დაეკისრა საქართველოს მთავრობასა და ქვეყნის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში აფხაზ სეპარატისტებს შორის დადებული ცეცხლის შეწყვეტის შეთანხმების ზედამხედველობა.<ref>[https://www.un.org/News/Press/docs/2008/sc9470.doc.htm IN UNANIMOUS RESOLUTION 1839 (2008) SECURITY COUNCIL, ACCEPTING SECRETARY-GENERAL’S RECOMMENDATION, EXTENDS GEORGIA MISSION MANDATE FOR FOUR MONTHS]</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2008}} [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2008 წლის რეზოლუციები]] [[კატეგორია:სამხრეთ ოსეთის რესპუბლიკა]] [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები აფხაზეთის შესახებ]] jxdmx0fe4vsi2gn5z9vkmirf3skdz3o 5406529 5406528 2026-06-03T19:12:40Z მარიამ აბუაშვილი 170334 დაემატა [[კატეგორია:2008 წელი საქართველოში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5406529 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 1839 |ორგანო = უს |თარიღი = 9 ოქტომბერი |წელი =2008 |სხდომა =5,992 |კოდი = S/RES/1839 |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/1839(2008) |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = სიტუაცია საქართველოში |შედეგი =მიღებულია |სურათი =Gori EUMM field office sign.jpg |წარწერა =ევროკავშირის სადამკვირვებლო მისია საქართველოში }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1839''' ერთხმად მიიღეს 2008 წლის 9 ოქტომბერს. == რეზოლუცია == რეზოლუცია 1839 (2008) ერთხმად მიღებით, საბჭომ სხვა გადაწყვეტილებები არ მიიღო, თუმცა მიუთითა გენერალური მდივნის უახლეს მოხსენებაზე, რომელშიც ის აღნიშნავს, რომ ბოლოდროინდელი რუსეთ-საქართველოს კონფლიქტის შემდეგ სამხრეთ ოსეთში, გაეროს მისიის პასუხისმგებლობის სფერო გაურკვეველია. მოხსენებაში გენერალური მდივანი რეკომენდაციას უწევს მისიის ტექნიკურ, ოთხთვიან გაგრძელებას, რომელსაც ბოლო 14 წლის განმავლობაში დაეკისრა საქართველოს მთავრობასა და ქვეყნის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში აფხაზ სეპარატისტებს შორის დადებული ცეცხლის შეწყვეტის შეთანხმების ზედამხედველობა.<ref>[https://www.un.org/News/Press/docs/2008/sc9470.doc.htm IN UNANIMOUS RESOLUTION 1839 (2008) SECURITY COUNCIL, ACCEPTING SECRETARY-GENERAL’S RECOMMENDATION, EXTENDS GEORGIA MISSION MANDATE FOR FOUR MONTHS]</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2008}} [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2008 წლის რეზოლუციები]] [[კატეგორია:სამხრეთ ოსეთის რესპუბლიკა]] [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები აფხაზეთის შესახებ]] [[კატეგორია:2008 წელი საქართველოში]] g8zv4b1pdffutfvqxmgp86eff1jv02p 5406530 5406529 2026-06-03T19:14:33Z მარიამ აბუაშვილი 170334 5406530 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 1839 |ორგანო = უს |თარიღი = 9 ოქტომბერი |წელი =2008 |სხდომა =5,992 |კოდი = S/RES/1839 |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/1839(2008) |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = სიტუაცია საქართველოში |შედეგი =მიღებულია |სურათი =Gori EUMM field office sign.jpg |წარწერა =ევროკავშირის სადამკვირვებლო მისია საქართველოში }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1839''' ერთხმად მიიღეს [[2008]] წლის [[9 ოქტომბერი|9 ოქტომბერს]]. == რეზოლუცია == რეზოლუცია 1839 ([[2008]]) ერთხმად მიღებით, საბჭომ სხვა გადაწყვეტილებები არ მიიღო, თუმცა მიუთითა გენერალური მდივნის უახლეს მოხსენებაზე, რომელშიც ის აღნიშნავს, რომ ბოლოდროინდელი რუსეთ-საქართველოს კონფლიქტის შემდეგ [[სამხრეთ ოსეთის რესპუბლიკა|სამხრეთ ოსეთში]], გაეროს მისიის პასუხისმგებლობის სფერო გაურკვეველია. მოხსენებაში გენერალური მდივანი რეკომენდაციას უწევს მისიის ტექნიკურ, ოთხთვიან გაგრძელებას, რომელსაც ბოლო 14 წლის განმავლობაში დაეკისრა საქართველოს მთავრობასა და ქვეყნის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში აფხაზ სეპარატისტებს შორის დადებული ცეცხლის შეწყვეტის შეთანხმების ზედამხედველობა.<ref>[https://www.un.org/News/Press/docs/2008/sc9470.doc.htm IN UNANIMOUS RESOLUTION 1839 (2008) SECURITY COUNCIL, ACCEPTING SECRETARY-GENERAL’S RECOMMENDATION, EXTENDS GEORGIA MISSION MANDATE FOR FOUR MONTHS]</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2008}} [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2008 წლის რეზოლუციები]] [[კატეგორია:სამხრეთ ოსეთის რესპუბლიკა]] [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები აფხაზეთის შესახებ]] [[კატეგორია:2008 წელი საქართველოში]] sf2st4x0vr9bs438rbzjfm7212bzozo 1 890684 5406513 2026-06-03T19:04:36Z Tinatin kokhreidze55 178881 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5406513 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 1 890685 5406518 2026-06-03T19:05:56Z Eletskh-QR 175175 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5406518 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 1 890686 5406532 2026-06-03T19:15:17Z მარიამ აბუაშვილი 170334 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5406532 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 1 890687 5406538 2026-06-03T19:23:46Z თეკლა ბიჭიკაშვილი 166292 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5406538 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 0 890688 5406539 2026-06-03T19:28:17Z მარიამ აბუაშვილი 170334 ახალი გვერდი: {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 1847 |ორგანო = უს |თარიღი = 12 დეკემბერი |წელი =2008 |სხდომა =6,038 |კოდი = S/RES/1847 |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/1847(2008) |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებო... 5406539 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 1847 |ორგანო = უს |თარიღი = 12 დეკემბერი |წელი =2008 |სხდომა =6,038 |კოდი = S/RES/1847 |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/1847(2008) |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = კვიპროსში არსებული ვითარება |შედეგი =მიღებულია |სურათი =Nicosia, the only divided capital in the world.jpg |წარწერა =სასაზღვრო კედელი ნიქოზიაში }} 5b6ita09ud9r9wxy3fcfsqrnjndmsi0 5406540 5406539 2026-06-03T19:29:06Z მარიამ აბუაშვილი 170334 5406540 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 1847 |ორგანო = უს |თარიღი = 12 დეკემბერი |წელი =2008 |სხდომა =6,038 |კოდი = S/RES/1847 |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/1847(2008) |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = კვიპროსში არსებული ვითარება |შედეგი =მიღებულია |სურათი =Nicosia, the only divided capital in the world.jpg |წარწერა =სასაზღვრო კედელი ნიქოზიაში }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1847''' ერთხმად მიიღეს [[2008]] წლის [[12 დეკემბერი|12 დეკემბერს]]. kdng25jjvh7bv8z6kkhwj28ckpngcyi 5406541 5406540 2026-06-03T19:30:20Z მარიამ აბუაშვილი 170334 5406541 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 1847 |ორგანო = უს |თარიღი = 12 დეკემბერი |წელი =2008 |სხდომა =6,038 |კოდი = S/RES/1847 |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/1847(2008) |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = კვიპროსში არსებული ვითარება |შედეგი =მიღებულია |სურათი =Nicosia, the only divided capital in the world.jpg |წარწერა =სასაზღვრო კედელი ნიქოზიაში }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1847''' ერთხმად მიიღეს [[2008]] წლის [[12 დეკემბერი|12 დეკემბერს]]. == რეზოლუცია == კვიპროსში გაეროს სამშვიდობო ძალების (UNFICYP) მიმართ სრული მხარდაჭერის გამოხატვით, უშიშროების საბჭომ გადაწყვიტა გაეგრძელებინა მისიის მანდატი 2009 წლის 15 ივნისამდე. eu8v3g2iwien3m1g155gs2q12ju994s 5406544 5406541 2026-06-03T19:34:01Z მარიამ აბუაშვილი 170334 5406544 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 1847 |ორგანო = უს |თარიღი = 12 დეკემბერი |წელი =2008 |სხდომა =6,038 |კოდი = S/RES/1847 |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/1847(2008) |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = კვიპროსში არსებული ვითარება |შედეგი =მიღებულია |სურათი =Nicosia, the only divided capital in the world.jpg |წარწერა =სასაზღვრო კედელი ნიქოზიაში }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1847''' ერთხმად მიიღეს [[2008]] წლის [[12 დეკემბერი|12 დეკემბერს]]. == რეზოლუცია == კვიპროსში გაეროს სამშვიდობო ძალების (UNFICYP) მიმართ სრული მხარდაჭერის გამოხატვით, უშიშროების საბჭომ გადაწყვიტა გაეგრძელებინა მისიის მანდატი 2009 წლის 15 ივნისამდე. რეზოლუცია 1847 (2008) ერთხმად მიღებით და გაეროს წესდების VII თავის შესაბამისად მოქმედებით, საბჭო მიესალმა 3 სექტემბერს სრულფასოვანი მოლაპარაკებების დაწყებას და მის მიერ შექმნილ ყოვლისმომცველი და მდგრადი მოგვარების პერსპექტივას, ასევე მოუწოდა ამ შესაძლებლობის სრული გამოყენებისაკენ, ნდობისა და კეთილი ნების იმჟამინდელი ატმოსფეროს შენარჩუნებით. 3avrqc1x4j93y3ae9d0s1ca00src9an 5406546 5406544 2026-06-03T19:38:59Z მარიამ აბუაშვილი 170334 5406546 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 1847 |ორგანო = უს |თარიღი = 12 დეკემბერი |წელი =2008 |სხდომა =6,038 |კოდი = S/RES/1847 |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/1847(2008) |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = კვიპროსში არსებული ვითარება |შედეგი =მიღებულია |სურათი =Nicosia, the only divided capital in the world.jpg |წარწერა =სასაზღვრო კედელი ნიქოზიაში }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1847''' ერთხმად მიიღეს [[2008]] წლის [[12 დეკემბერი|12 დეკემბერს]]. == რეზოლუცია == კვიპროსში გაეროს სამშვიდობო ძალების (UNFICYP) მიმართ სრული მხარდაჭერის გამოხატვით, უშიშროების საბჭომ გადაწყვიტა გაეგრძელებინა მისიის მანდატი 2009 წლის 15 ივნისამდე. რეზოლუცია 1847 (2008) ერთხმად მიღებით და გაეროს წესდების VII თავის შესაბამისად მოქმედებით, საბჭო მიესალმა 3 სექტემბერს სრულფასოვანი მოლაპარაკებების დაწყებას და მის მიერ შექმნილ ყოვლისმომცველი და მდგრადი მოგვარების პერსპექტივას, ასევე მოუწოდა ამ შესაძლებლობის სრული გამოყენებისაკენ, ნდობისა და კეთილი ნების იმჟამინდელი ატმოსფეროს შენარჩუნებით. რეზოლუციის დებულებების თანახმად, საბჭომ მოუწოდა ორივე მხარეს გადაუდებელი საჭიროებით და UNFICYP-თან კონსულტაციით გაეგრძელებინათ ჩართულობა საბუფერო ზონის დემარკაციის საკითხში და მოუწოდა კვიპროსის თურქულ მხარეს და თურქულ ძალებს აღედგინათ სტროვილიაში ის სამხედრო სტატუს კვო, რომელიც იქ 2000 წლის 30 ივნისამდე არსებობდა.[1] i9imcgexsozylyo7fpftkuwbeq9bixa 5406549 5406546 2026-06-03T19:39:39Z მარიამ აბუაშვილი 170334 5406549 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 1847 |ორგანო = უს |თარიღი = 12 დეკემბერი |წელი =2008 |სხდომა =6,038 |კოდი = S/RES/1847 |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/1847(2008) |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = კვიპროსში არსებული ვითარება |შედეგი =მიღებულია |სურათი =Nicosia, the only divided capital in the world.jpg |წარწერა =სასაზღვრო კედელი ნიქოზიაში }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1847''' ერთხმად მიიღეს [[2008]] წლის [[12 დეკემბერი|12 დეკემბერს]]. == რეზოლუცია == კვიპროსში გაეროს სამშვიდობო ძალების (UNFICYP) მიმართ სრული მხარდაჭერის გამოხატვით, უშიშროების საბჭომ გადაწყვიტა გაეგრძელებინა მისიის მანდატი 2009 წლის 15 ივნისამდე. რეზოლუცია 1847 (2008) ერთხმად მიღებით და გაეროს წესდების VII თავის შესაბამისად მოქმედებით, საბჭო მიესალმა 3 სექტემბერს სრულფასოვანი მოლაპარაკებების დაწყებას და მის მიერ შექმნილ ყოვლისმომცველი და მდგრადი მოგვარების პერსპექტივას, ასევე მოუწოდა ამ შესაძლებლობის სრული გამოყენებისაკენ, ნდობისა და კეთილი ნების იმჟამინდელი ატმოსფეროს შენარჩუნებით. რეზოლუციის დებულებების თანახმად, საბჭომ მოუწოდა ორივე მხარეს გადაუდებელი საჭიროებით და UNFICYP-თან კონსულტაციით გაეგრძელებინათ ჩართულობა საბუფერო ზონის დემარკაციის საკითხში და მოუწოდა კვიპროსის თურქულ მხარეს და თურქულ ძალებს აღედგინათ სტროვილიაში ის სამხედრო სტატუს კვო, რომელიც იქ 2000 წლის 30 ივნისამდე არსებობდა.<ref>{{cite news|url=https://www.un.org/News/Press/docs/2008/sc9532.doc.htm|title=SECURITY COUNCIL EXTENDS MANDATE OF CYPRUS MISSION UNTIL 15 JUNE 2009, UNANIMOUSLY ADOPTING RESOLUTION 1847 (2008)|date=12 December 2008|publisher=United Nations}}</ref> 4jddvohmgq1krap6u6s5hf8gszmjxrx 5406553 5406549 2026-06-03T19:40:37Z მარიამ აბუაშვილი 170334 5406553 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 1847 |ორგანო = უს |თარიღი = 12 დეკემბერი |წელი =2008 |სხდომა =6,038 |კოდი = S/RES/1847 |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/1847(2008) |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = კვიპროსში არსებული ვითარება |შედეგი =მიღებულია |სურათი =Nicosia, the only divided capital in the world.jpg |წარწერა =სასაზღვრო კედელი ნიქოზიაში }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1847''' ერთხმად მიიღეს [[2008]] წლის [[12 დეკემბერი|12 დეკემბერს]]. == რეზოლუცია == კვიპროსში გაეროს სამშვიდობო ძალების (UNFICYP) მიმართ სრული მხარდაჭერის გამოხატვით, უშიშროების საბჭომ გადაწყვიტა გაეგრძელებინა მისიის მანდატი 2009 წლის 15 ივნისამდე. რეზოლუცია 1847 (2008) ერთხმად მიღებით და გაეროს წესდების VII თავის შესაბამისად მოქმედებით, საბჭო მიესალმა 3 სექტემბერს სრულფასოვანი მოლაპარაკებების დაწყებას და მის მიერ შექმნილ ყოვლისმომცველი და მდგრადი მოგვარების პერსპექტივას, ასევე მოუწოდა ამ შესაძლებლობის სრული გამოყენებისაკენ, ნდობისა და კეთილი ნების იმჟამინდელი ატმოსფეროს შენარჩუნებით. რეზოლუციის დებულებების თანახმად, საბჭომ მოუწოდა ორივე მხარეს გადაუდებელი საჭიროებით და UNFICYP-თან კონსულტაციით გაეგრძელებინათ ჩართულობა საბუფერო ზონის დემარკაციის საკითხში და მოუწოდა კვიპროსის თურქულ მხარეს და თურქულ ძალებს აღედგინათ სტროვილიაში ის სამხედრო სტატუს კვო, რომელიც იქ 2000 წლის 30 ივნისამდე არსებობდა.<ref>{{cite news|url=https://www.un.org/News/Press/docs/2008/sc9532.doc.htm|title=SECURITY COUNCIL EXTENDS MANDATE OF CYPRUS MISSION UNTIL 15 JUNE 2009, UNANIMOUSLY ADOPTING RESOLUTION 1847 (2008)|date=12 December 2008|publisher=United Nations}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2008}} tsve7c5cemn1w3lokxynbnl5er6ouig 5406555 5406553 2026-06-03T19:41:02Z მარიამ აბუაშვილი 170334 დაემატა [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2008 წლის რეზოლუციები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5406555 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 1847 |ორგანო = უს |თარიღი = 12 დეკემბერი |წელი =2008 |სხდომა =6,038 |კოდი = S/RES/1847 |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/1847(2008) |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = კვიპროსში არსებული ვითარება |შედეგი =მიღებულია |სურათი =Nicosia, the only divided capital in the world.jpg |წარწერა =სასაზღვრო კედელი ნიქოზიაში }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1847''' ერთხმად მიიღეს [[2008]] წლის [[12 დეკემბერი|12 დეკემბერს]]. == რეზოლუცია == კვიპროსში გაეროს სამშვიდობო ძალების (UNFICYP) მიმართ სრული მხარდაჭერის გამოხატვით, უშიშროების საბჭომ გადაწყვიტა გაეგრძელებინა მისიის მანდატი 2009 წლის 15 ივნისამდე. რეზოლუცია 1847 (2008) ერთხმად მიღებით და გაეროს წესდების VII თავის შესაბამისად მოქმედებით, საბჭო მიესალმა 3 სექტემბერს სრულფასოვანი მოლაპარაკებების დაწყებას და მის მიერ შექმნილ ყოვლისმომცველი და მდგრადი მოგვარების პერსპექტივას, ასევე მოუწოდა ამ შესაძლებლობის სრული გამოყენებისაკენ, ნდობისა და კეთილი ნების იმჟამინდელი ატმოსფეროს შენარჩუნებით. რეზოლუციის დებულებების თანახმად, საბჭომ მოუწოდა ორივე მხარეს გადაუდებელი საჭიროებით და UNFICYP-თან კონსულტაციით გაეგრძელებინათ ჩართულობა საბუფერო ზონის დემარკაციის საკითხში და მოუწოდა კვიპროსის თურქულ მხარეს და თურქულ ძალებს აღედგინათ სტროვილიაში ის სამხედრო სტატუს კვო, რომელიც იქ 2000 წლის 30 ივნისამდე არსებობდა.<ref>{{cite news|url=https://www.un.org/News/Press/docs/2008/sc9532.doc.htm|title=SECURITY COUNCIL EXTENDS MANDATE OF CYPRUS MISSION UNTIL 15 JUNE 2009, UNANIMOUSLY ADOPTING RESOLUTION 1847 (2008)|date=12 December 2008|publisher=United Nations}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2008}} [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2008 წლის რეზოლუციები]] 4db8m9o3la31euho3zsm7bxs5wmk33o 5406558 5406555 2026-06-03T19:41:34Z მარიამ აბუაშვილი 170334 დაემატა [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები კვიპროსის შესახებ]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5406558 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 1847 |ორგანო = უს |თარიღი = 12 დეკემბერი |წელი =2008 |სხდომა =6,038 |კოდი = S/RES/1847 |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/1847(2008) |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = კვიპროსში არსებული ვითარება |შედეგი =მიღებულია |სურათი =Nicosia, the only divided capital in the world.jpg |წარწერა =სასაზღვრო კედელი ნიქოზიაში }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1847''' ერთხმად მიიღეს [[2008]] წლის [[12 დეკემბერი|12 დეკემბერს]]. == რეზოლუცია == კვიპროსში გაეროს სამშვიდობო ძალების (UNFICYP) მიმართ სრული მხარდაჭერის გამოხატვით, უშიშროების საბჭომ გადაწყვიტა გაეგრძელებინა მისიის მანდატი 2009 წლის 15 ივნისამდე. რეზოლუცია 1847 (2008) ერთხმად მიღებით და გაეროს წესდების VII თავის შესაბამისად მოქმედებით, საბჭო მიესალმა 3 სექტემბერს სრულფასოვანი მოლაპარაკებების დაწყებას და მის მიერ შექმნილ ყოვლისმომცველი და მდგრადი მოგვარების პერსპექტივას, ასევე მოუწოდა ამ შესაძლებლობის სრული გამოყენებისაკენ, ნდობისა და კეთილი ნების იმჟამინდელი ატმოსფეროს შენარჩუნებით. რეზოლუციის დებულებების თანახმად, საბჭომ მოუწოდა ორივე მხარეს გადაუდებელი საჭიროებით და UNFICYP-თან კონსულტაციით გაეგრძელებინათ ჩართულობა საბუფერო ზონის დემარკაციის საკითხში და მოუწოდა კვიპროსის თურქულ მხარეს და თურქულ ძალებს აღედგინათ სტროვილიაში ის სამხედრო სტატუს კვო, რომელიც იქ 2000 წლის 30 ივნისამდე არსებობდა.<ref>{{cite news|url=https://www.un.org/News/Press/docs/2008/sc9532.doc.htm|title=SECURITY COUNCIL EXTENDS MANDATE OF CYPRUS MISSION UNTIL 15 JUNE 2009, UNANIMOUSLY ADOPTING RESOLUTION 1847 (2008)|date=12 December 2008|publisher=United Nations}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2008}} [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2008 წლის რეზოლუციები]] [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები კვიპროსის შესახებ]] aeucmgweaxz6c9zczckocvcdzi0hdvn 5406561 5406558 2026-06-03T19:43:59Z მარიამ აბუაშვილი 170334 5406561 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 1847 |ორგანო = უს |თარიღი = 12 დეკემბერი |წელი =2008 |სხდომა =6,038 |კოდი = S/RES/1847 |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/1847(2008) |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = კვიპროსში არსებული ვითარება |შედეგი =მიღებულია |სურათი =Nicosia, the only divided capital in the world.jpg |წარწერა =სასაზღვრო კედელი ნიქოზიაში }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1847''' ერთხმად მიიღეს [[2008]] წლის [[12 დეკემბერი|12 დეკემბერს]]. == რეზოლუცია == კვიპროსში გაეროს სამშვიდობო ძალების (''UNFICYP'') მიმართ სრული მხარდაჭერის გამოხატვით, უშიშროების საბჭომ გადაწყვიტა გაეგრძელებინა მისიის მანდატი [[2009]] წლის [[15 ივნისი|15 ივნისამდე]]. რეზოლუცია 1847 ([[2008]]) ერთხმად მიღებით და გაეროს წესდების VII თავის შესაბამისად მოქმედებით, საბჭო მიესალმა [[3 სექტემბერი|3 სექტემბერს]] სრულფასოვანი მოლაპარაკებების დაწყებას და მის მიერ შექმნილ ყოვლისმომცველი და მდგრადი მოგვარების პერსპექტივას, ასევე მოუწოდა ამ შესაძლებლობის სრული გამოყენებისაკენ, ნდობისა და კეთილი ნების იმჟამინდელი ატმოსფეროს შენარჩუნებით. რეზოლუციის დებულებების თანახმად, საბჭომ მოუწოდა ორივე მხარეს გადაუდებელი საჭიროებით და ''UNFICYP''-თან კონსულტაციით გაეგრძელებინათ ჩართულობა საბუფერო ზონის დემარკაციის საკითხში და მოუწოდა კვიპროსის თურქულ მხარეს და თურქულ ძალებს აღედგინათ სტროვილიაში ის სამხედრო სტატუს კვო, რომელიც იქ [[2000]] წლის [[30 ივნისი|30 ივნისამდე]] არსებობდა.<ref>{{cite news|url=https://www.un.org/News/Press/docs/2008/sc9532.doc.htm|title=SECURITY COUNCIL EXTENDS MANDATE OF CYPRUS MISSION UNTIL 15 JUNE 2009, UNANIMOUSLY ADOPTING RESOLUTION 1847 (2008)|date=12 December 2008|publisher=United Nations}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2008}} [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2008 წლის რეზოლუციები]] [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები კვიპროსის შესახებ]] cs26v00exp3266pjyeipcqidulkfzfh 5406662 5406561 2026-06-04T06:00:16Z Jaba1977 3604 დაემატა [[კატეგორია:2008 წელი კვიპროსში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5406662 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 1847 |ორგანო = უს |თარიღი = 12 დეკემბერი |წელი =2008 |სხდომა =6,038 |კოდი = S/RES/1847 |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/1847(2008) |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = კვიპროსში არსებული ვითარება |შედეგი =მიღებულია |სურათი =Nicosia, the only divided capital in the world.jpg |წარწერა =სასაზღვრო კედელი ნიქოზიაში }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1847''' ერთხმად მიიღეს [[2008]] წლის [[12 დეკემბერი|12 დეკემბერს]]. == რეზოლუცია == კვიპროსში გაეროს სამშვიდობო ძალების (''UNFICYP'') მიმართ სრული მხარდაჭერის გამოხატვით, უშიშროების საბჭომ გადაწყვიტა გაეგრძელებინა მისიის მანდატი [[2009]] წლის [[15 ივნისი|15 ივნისამდე]]. რეზოლუცია 1847 ([[2008]]) ერთხმად მიღებით და გაეროს წესდების VII თავის შესაბამისად მოქმედებით, საბჭო მიესალმა [[3 სექტემბერი|3 სექტემბერს]] სრულფასოვანი მოლაპარაკებების დაწყებას და მის მიერ შექმნილ ყოვლისმომცველი და მდგრადი მოგვარების პერსპექტივას, ასევე მოუწოდა ამ შესაძლებლობის სრული გამოყენებისაკენ, ნდობისა და კეთილი ნების იმჟამინდელი ატმოსფეროს შენარჩუნებით. რეზოლუციის დებულებების თანახმად, საბჭომ მოუწოდა ორივე მხარეს გადაუდებელი საჭიროებით და ''UNFICYP''-თან კონსულტაციით გაეგრძელებინათ ჩართულობა საბუფერო ზონის დემარკაციის საკითხში და მოუწოდა კვიპროსის თურქულ მხარეს და თურქულ ძალებს აღედგინათ სტროვილიაში ის სამხედრო სტატუს კვო, რომელიც იქ [[2000]] წლის [[30 ივნისი|30 ივნისამდე]] არსებობდა.<ref>{{cite news|url=https://www.un.org/News/Press/docs/2008/sc9532.doc.htm|title=SECURITY COUNCIL EXTENDS MANDATE OF CYPRUS MISSION UNTIL 15 JUNE 2009, UNANIMOUSLY ADOPTING RESOLUTION 1847 (2008)|date=12 December 2008|publisher=United Nations}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2008}} [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2008 წლის რეზოლუციები]] [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები კვიპროსის შესახებ]] [[კატეგორია:2008 წელი კვიპროსში]] 2d1toh83fk4pfo0f7x9s1sl6r27j55b 5406666 5406662 2026-06-04T06:08:29Z Jaba1977 3604 5406666 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 1847 |ორგანო = უს |თარიღი = 12 დეკემბერი |წელი =2008 |სხდომა =6,038 |კოდი = S/RES/1847 |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/1847(2008) |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = კვიპროსში არსებული ვითარება |შედეგი =მიღებულია |სურათი =Nicosia, the only divided capital in the world.jpg |წარწერა =სასაზღვრო კედელი ნიქოზიაში }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1847''' ერთხმად მიიღეს [[2008]] წლის [[12 დეკემბერი|12 დეკემბერს]]. == რეზოლუცია == კვიპროსში გაეროს სამშვიდობო ძალების (''UNFICYP'') მიმართ სრული მხარდაჭერის გამოხატვით, უშიშროების საბჭომ გადაწყვიტა გაეგრძელებინა მისიის მანდატი [[2009]] წლის [[15 ივნისი|15 ივნისამდე]]. რეზოლუცია 1847 ([[2008]]) ერთხმად მიღებით და გაეროს წესდების VII თავის შესაბამისად მოქმედებით, საბჭო მიესალმა [[3 სექტემბერი|3 სექტემბერს]] სრულფასოვანი მოლაპარაკებების დაწყებას და მის მიერ შექმნილ ყოვლისმომცველი და მდგრადი მოგვარების პერსპექტივას, ასევე მოუწოდა ამ შესაძლებლობის სრული გამოყენებისაკენ, ნდობისა და კეთილი ნების იმჟამინდელი ატმოსფეროს შენარჩუნებით. რეზოლუციის დებულებების თანახმად, საბჭომ მოუწოდა ორივე მხარეს გადაუდებელი საჭიროებით და ''UNFICYP''-თან კონსულტაციით გაეგრძელებინათ ჩართულობა საბუფერო ზონის დემარკაციის საკითხში და მოუწოდა კვიპროსის თურქულ მხარეს და თურქულ ძალებს აღედგინათ სტროვილიაში ის სამხედრო სტატუს კვო, რომელიც იქ [[2000]] წლის [[30 ივნისი|30 ივნისამდე]] არსებობდა.<ref>{{cite news|url=https://www.un.org/News/Press/docs/2008/sc9532.doc.htm|title=SECURITY COUNCIL EXTENDS MANDATE OF CYPRUS MISSION UNTIL 15 JUNE 2009, UNANIMOUSLY ADOPTING RESOLUTION 1847 (2008)|date=12 December 2008|publisher=United Nations}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2008}} [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2008 წლის რეზოლუციები]] [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები კვიპროსის შესახებ]] [[კატეგორია:2008 წელი კვიპროსში]] 7169ad0cl5jp1bayiiqqnob2e8qehok 0 890689 5406542 2026-06-03T19:30:53Z Eletskh-QR 175175 ახალი გვერდი: {{subst:მუშავდება}} {{ინფოდაფა პიროვნება | სახელი = სიუზან ალენი | ფოტო = Susan Allen.jpg | წარწერა = ალენი 2014-ში | დაბთარიღი= {{birth date and age|1963|3|27}} | death_date = | death_place = | პროფესია = [[ადვოკატი]] | მეუღლე =ამბერ გია... 5406542 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Eletskh-QR|Eletskh-QR]].|3|06|2026}} {{ინფოდაფა პიროვნება | სახელი = სიუზან ალენი | ფოტო = Susan Allen.jpg | წარწერა = ალენი 2014-ში | დაბთარიღი= {{birth date and age|1963|3|27}} | death_date = | death_place = | პროფესია = [[ადვოკატი]] | მეუღლე =ამბერ გიანერა | შვილები = 1 }} '''სიუზან ალენი'''([[ინგლისური ენა|ინგლ]]Susan Allen;დ.[[27 მარტი]], [[1963]]) — [[ამერიკელი]] [[პოლიტიკოსი]] და [[მინესოტა|მინესოტ]]ის წარმომადგენელთა პალატის ყოფილი წევრი. წარმოადგენდა 62B ოლქს — მინეაპოლისის სამხრეთ ნაწილში მდებარე რაიონს, რომელიც მოიცავს პაუდერჰორნის და ბრაიანტის უბნებს.<ref>[http://www.tcdailyplanet.net/news/2012/01/10/who-needs-new-hampshire-minneapolis-election-winners-susan-allen-and-kari-dziedzic Who needs New Hampshire? Minneapolis election winners: Susan Allen and Kari Dziedzic]</ref><ref>{{cite news|url=http://www.startribune.com/politics/statelocal/135143438.html|title=Kari Dziedzic wins DFL nod for Senate race|date=December 6, 2011|work=[[Star Tribune]]|quote=In the Powderhorn and Bryant neighborhoods, voters chose attorney Susan Allen for the DFL nomination.}}</ref> ალენი პირველი მკვიდრი ამერიკელი ქალია, რომელმაც მინესოტის საკანონმდებლო ასამბლეაში იმსახურა და პირველი ლესბოსელი მკვიდრი ამერიკელი, რომელიც შტატის საკანონმდებლო ორგანოში აირჩიეს.<ref>{{cite news|url=http://politicsinminnesota.com/2011/11/susan-allen-wins-dfl-endorsement-for-haydens-house-seat/|title=Susan Allen wins DFL endorsement for Hayden's House seat|date=November 14, 2011|work=Politics in Minnesota}}</ref><ref>{{cite web|url=http://susanallen61b.com/issues/|title=Susan Allen for Minnesota House District 61B: Issues|quote=I am a passionate supporter of marriage equality. As a lesbian, I feel this inequality every day.|url-status=usurped|archiveurl=https://archive.today/20120714195443/http://susanallen61b.com/issues/|archivedate=2012-07-14}}</ref><ref>[http://jezebel.com/5875521/ Kickass Openly Gay Native American Woman Elected to State Legislature]</ref> ==ადრეული ცხოვრება, განათლება და კარიერა == ალენი [[1992]] წელს დაამთავრა ოგსბურგის კოლეჯი [[მინეაპოლისი|მინეაპოლის]]ში. მოგვიანებით მიიღო [[სამართალი|სამართ]]ლის [[დოქტორანტურა|დოქტორ]]ის ხარისხი [[ნიუ-მექსიკოს უნივერსიტეტი]]ს სამართლის სკოლიდან ([[1995]]) და სამართლის მაგისტრის ხარისხი სენტ-პოლის უილიამ მიტჩელის სამართლის კოლეჯიდან ([[1999]]). [[2004]] წელს გახდა სამართლებრივი ფირმის პარტნიორი. ==არჩევნები== [[2011]] წლის ოქტომბერში [[ჯეფ ჰეიდენი]]ს შტატის წარმომადგენელად მინესოტის სენატშიარჩევის შემდეგ, მან დატოვა ადგილი წარმომადგენელთა პალატაში. ალენი იყო ოთხი კანდიდატიდან ერთ-ერთი, ვინც ამ ადგილისთვის იბრძოდა.12 ნოემბერს გამართულ სანომინაციო კონვენციაზე მესამე კენჭისყრაზე მიიღო პარტიის მხარდაჭერა.<ref>{{cite news|url=http://www.southsidepride.com/2011/12/articles/DFL_election.html|title=DFL Primary Election Tuesday, Dec. 6|work=Southside Pride|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120415004738/http://www.southsidepride.com/2011/12/articles/DFL_election.html|archivedate=2012-04-15}}</ref> თუმცა, 6 დეკემბერს მოუხდა პირველადი არჩევნების გავლა სამი მეტოქის წინააღმდეგ.ალენმა მოიგო ნომინაცია და პირველად არჩევნებში ხმების 82%-ზე მეტი დააგროვა.<ref>{{cite web|url=http://electionresults.sos.state.mn.us/20111206/ElecRslts.asp?M=LG&LD=61B|title=Minnesota Secretary of State: State Representative District 61B Special Primary Election Results|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120517030820/http://electionresults.sos.state.mn.us/20111206/ElecRslts.asp?M=LG&LD=61B|archivedate=2012-05-17}}</ref> [[2012]] წლის 10 იანვარს გამართულ საყოველთაო არჩევნებში მას ერთი მეტოქე ჰყავდა, რომელიც „პატივისცემის" ეტიკეტით გამოდიოდა, და დაამარცხა 56–43%-ით.<ref name="sos">{{cite web|url=http://www.sos.state.mn.us/index.aspx?page=1702|title=Minnesota Secretary of State: State Senate District 59 and Representative District 61B Special Election|access-date=2011-12-07|archive-date=2011-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20111122204902/http://www.sos.state.mn.us/index.aspx?page=1702|url-status=dead}}</ref> ალენი ხელახლა აირჩიეს [[2012]], [[2014]] და [[2016]] წლების საყოველთაო არჩევნებში. [[2018]] წელს კანდიდატურა ხელახლა არ წარადგინა. 4al9ex5gjfwdamfyemznv8b2jo5n33d 5406545 5406542 2026-06-03T19:38:57Z Eletskh-QR 175175 5406545 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა პიროვნება | სახელი = სიუზან ალენი | ფოტო = Susan Allen.jpg | წარწერა = ალენი 2014-ში | დაბთარიღი= {{birth date and age|1963|3|27}} | death_date = | death_place = | პროფესია = [[ადვოკატი]] | მეუღლე =ამბერ გიანერა | შვილები = 1 }} '''სიუზან ალენი'''([[ინგლისური ენა|ინგლ]]Susan Allen;დ.[[27 მარტი]], [[1963]]) — [[ამერიკელი]] [[პოლიტიკოსი]] და [[მინესოტა|მინესოტ]]ის წარმომადგენელთა პალატის ყოფილი წევრი. წარმოადგენდა 62B ოლქს — [[მინეაპოლისი]]ს სამხრეთ ნაწილში მდებარე რაიონს, რომელიც მოიცავს პაუდერჰორნის და ბრაიანტის უბნებს.<ref>[http://www.tcdailyplanet.net/news/2012/01/10/who-needs-new-hampshire-minneapolis-election-winners-susan-allen-and-kari-dziedzic Who needs New Hampshire? Minneapolis election winners: Susan Allen and Kari Dziedzic]</ref><ref>{{cite news|url=http://www.startribune.com/politics/statelocal/135143438.html|title=Kari Dziedzic wins DFL nod for Senate race|date=December 6, 2011|work=[[Star Tribune]]|quote=In the Powderhorn and Bryant neighborhoods, voters chose attorney Susan Allen for the DFL nomination.}}</ref> ალენი პირველი მკვიდრი ამერიკელი ქალია, რომელმაც მინესოტის [[საკანონმდებლო ასამბლეა]]ში იმსახურა და პირველი [[ლესბოსელი]] მკვიდრი ამერიკელია, რომელიც შტატის საკანონმდებლო ორგანოში აირჩიეს.<ref>{{cite news|url=http://politicsinminnesota.com/2011/11/susan-allen-wins-dfl-endorsement-for-haydens-house-seat/|title=Susan Allen wins DFL endorsement for Hayden's House seat|date=November 14, 2011|work=Politics in Minnesota}}</ref><ref>{{cite web|url=http://susanallen61b.com/issues/|title=Susan Allen for Minnesota House District 61B: Issues|quote=I am a passionate supporter of marriage equality. As a lesbian, I feel this inequality every day.|url-status=usurped|archiveurl=https://archive.today/20120714195443/http://susanallen61b.com/issues/|archivedate=2012-07-14}}</ref><ref>[http://jezebel.com/5875521/ Kickass Openly Gay Native American Woman Elected to State Legislature]</ref> ==ადრეული ცხოვრება, განათლება და კარიერა == ალენმა [[1992]] წელს დაამთავრა ოგსბურგის კოლეჯი [[მინეაპოლისი|მინეაპოლის]]ში. მოგვიანებით მიიღო [[სამართალი|სამართ]]ლის [[დოქტორანტურა|დოქტორ]]ის ხარისხი [[ნიუ-მექსიკოს უნივერსიტეტი]]ს სამართლის სკოლაში ([[1995]]) და სამართლის [[მაგისტრი]]ს ხარისხი [[სენტ-პოლის უილიამ მიტჩელის სამართლის კოლეჯი|სენტ-პოლის უილიამ მიტჩელის სამართლის კოლეჯ]]ში ([[1999]]). [[2004]] წელს გახდა სამართლებრივი ფირმის პარტნიორი. ==არჩევნები== [[2011]] წლის ოქტომბერში [[ჯეფ ჰეიდენი]] მინესოტის [[სენატი|სენატ]]ში შტატის წარმომადგენელად აირჩიეს. მან დატოვა ადგილები წარმომადგენელთა პალატაში კანდიდატების მისაღებად. ალენი იყო ოთხი კანდიდატიდან ერთ-ერთი, ვინც ამ ადგილისთვის იბრძოდა. 12 ნოემბერს გამართულ მესამე კენჭისყრაზე მიიღო პარტიის მხარდაჭერა.<ref>{{cite news|url=http://www.southsidepride.com/2011/12/articles/DFL_election.html|title=DFL Primary Election Tuesday, Dec. 6|work=Southside Pride|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120415004738/http://www.southsidepride.com/2011/12/articles/DFL_election.html|archivedate=2012-04-15}}</ref> თუმცა, 6 დეკემბერს მოუხდა პირველადი არჩევნების გავლა სამი მეტოქის წინააღმდეგ. ალენმა მოიგო ნომინაცია და პირველად არჩევნებში ხმების 82%-ზე მეტი დააგროვა.<ref>{{cite web|url=http://electionresults.sos.state.mn.us/20111206/ElecRslts.asp?M=LG&LD=61B|title=Minnesota Secretary of State: State Representative District 61B Special Primary Election Results|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120517030820/http://electionresults.sos.state.mn.us/20111206/ElecRslts.asp?M=LG&LD=61B|archivedate=2012-05-17}}</ref> [[2012]] წლის 10 იანვარს გამართულ საყოველთაო არჩევნებში მას ერთი მეტოქე ჰყავდა, რომელიც „პატივისცემის" ეტიკეტით გამოდიოდა, და დაამარცხა 56–43%-ით.<ref name="sos">{{cite web|url=http://www.sos.state.mn.us/index.aspx?page=1702|title=Minnesota Secretary of State: State Senate District 59 and Representative District 61B Special Election|access-date=2011-12-07|archive-date=2011-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20111122204902/http://www.sos.state.mn.us/index.aspx?page=1702|url-status=dead}}</ref> ალენი ხელახლა აირჩიეს [[2012]], [[2014]] და [[2016]] წლების საყოველთაო არჩევნებში. [[2018]] წელს კანდიდატურა ხელახლა არ წარადგინა. ==სქოლიო== {{reflist}} ==რესურსები ინტერნეტში== {{commons category}} {{MN-legdb|15377}} {{DEFAULTSORT:ალენი, სიუზან}} apyg5bdiiunpblbbmsnb7n00s0ydhnq 5406547 5406545 2026-06-03T19:39:28Z Eletskh-QR 175175 დაემატა [[კატეგორია:დაბადებული 1963]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5406547 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა პიროვნება | სახელი = სიუზან ალენი | ფოტო = Susan Allen.jpg | წარწერა = ალენი 2014-ში | დაბთარიღი= {{birth date and age|1963|3|27}} | death_date = | death_place = | პროფესია = [[ადვოკატი]] | მეუღლე =ამბერ გიანერა | შვილები = 1 }} '''სიუზან ალენი'''([[ინგლისური ენა|ინგლ]]Susan Allen;დ.[[27 მარტი]], [[1963]]) — [[ამერიკელი]] [[პოლიტიკოსი]] და [[მინესოტა|მინესოტ]]ის წარმომადგენელთა პალატის ყოფილი წევრი. წარმოადგენდა 62B ოლქს — [[მინეაპოლისი]]ს სამხრეთ ნაწილში მდებარე რაიონს, რომელიც მოიცავს პაუდერჰორნის და ბრაიანტის უბნებს.<ref>[http://www.tcdailyplanet.net/news/2012/01/10/who-needs-new-hampshire-minneapolis-election-winners-susan-allen-and-kari-dziedzic Who needs New Hampshire? Minneapolis election winners: Susan Allen and Kari Dziedzic]</ref><ref>{{cite news|url=http://www.startribune.com/politics/statelocal/135143438.html|title=Kari Dziedzic wins DFL nod for Senate race|date=December 6, 2011|work=[[Star Tribune]]|quote=In the Powderhorn and Bryant neighborhoods, voters chose attorney Susan Allen for the DFL nomination.}}</ref> ალენი პირველი მკვიდრი ამერიკელი ქალია, რომელმაც მინესოტის [[საკანონმდებლო ასამბლეა]]ში იმსახურა და პირველი [[ლესბოსელი]] მკვიდრი ამერიკელია, რომელიც შტატის საკანონმდებლო ორგანოში აირჩიეს.<ref>{{cite news|url=http://politicsinminnesota.com/2011/11/susan-allen-wins-dfl-endorsement-for-haydens-house-seat/|title=Susan Allen wins DFL endorsement for Hayden's House seat|date=November 14, 2011|work=Politics in Minnesota}}</ref><ref>{{cite web|url=http://susanallen61b.com/issues/|title=Susan Allen for Minnesota House District 61B: Issues|quote=I am a passionate supporter of marriage equality. As a lesbian, I feel this inequality every day.|url-status=usurped|archiveurl=https://archive.today/20120714195443/http://susanallen61b.com/issues/|archivedate=2012-07-14}}</ref><ref>[http://jezebel.com/5875521/ Kickass Openly Gay Native American Woman Elected to State Legislature]</ref> ==ადრეული ცხოვრება, განათლება და კარიერა == ალენმა [[1992]] წელს დაამთავრა ოგსბურგის კოლეჯი [[მინეაპოლისი|მინეაპოლის]]ში. მოგვიანებით მიიღო [[სამართალი|სამართ]]ლის [[დოქტორანტურა|დოქტორ]]ის ხარისხი [[ნიუ-მექსიკოს უნივერსიტეტი]]ს სამართლის სკოლაში ([[1995]]) და სამართლის [[მაგისტრი]]ს ხარისხი [[სენტ-პოლის უილიამ მიტჩელის სამართლის კოლეჯი|სენტ-პოლის უილიამ მიტჩელის სამართლის კოლეჯ]]ში ([[1999]]). [[2004]] წელს გახდა სამართლებრივი ფირმის პარტნიორი. ==არჩევნები== [[2011]] წლის ოქტომბერში [[ჯეფ ჰეიდენი]] მინესოტის [[სენატი|სენატ]]ში შტატის წარმომადგენელად აირჩიეს. მან დატოვა ადგილები წარმომადგენელთა პალატაში კანდიდატების მისაღებად. ალენი იყო ოთხი კანდიდატიდან ერთ-ერთი, ვინც ამ ადგილისთვის იბრძოდა. 12 ნოემბერს გამართულ მესამე კენჭისყრაზე მიიღო პარტიის მხარდაჭერა.<ref>{{cite news|url=http://www.southsidepride.com/2011/12/articles/DFL_election.html|title=DFL Primary Election Tuesday, Dec. 6|work=Southside Pride|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120415004738/http://www.southsidepride.com/2011/12/articles/DFL_election.html|archivedate=2012-04-15}}</ref> თუმცა, 6 დეკემბერს მოუხდა პირველადი არჩევნების გავლა სამი მეტოქის წინააღმდეგ. ალენმა მოიგო ნომინაცია და პირველად არჩევნებში ხმების 82%-ზე მეტი დააგროვა.<ref>{{cite web|url=http://electionresults.sos.state.mn.us/20111206/ElecRslts.asp?M=LG&LD=61B|title=Minnesota Secretary of State: State Representative District 61B Special Primary Election Results|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120517030820/http://electionresults.sos.state.mn.us/20111206/ElecRslts.asp?M=LG&LD=61B|archivedate=2012-05-17}}</ref> [[2012]] წლის 10 იანვარს გამართულ საყოველთაო არჩევნებში მას ერთი მეტოქე ჰყავდა, რომელიც „პატივისცემის" ეტიკეტით გამოდიოდა, და დაამარცხა 56–43%-ით.<ref name="sos">{{cite web|url=http://www.sos.state.mn.us/index.aspx?page=1702|title=Minnesota Secretary of State: State Senate District 59 and Representative District 61B Special Election|access-date=2011-12-07|archive-date=2011-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20111122204902/http://www.sos.state.mn.us/index.aspx?page=1702|url-status=dead}}</ref> ალენი ხელახლა აირჩიეს [[2012]], [[2014]] და [[2016]] წლების საყოველთაო არჩევნებში. [[2018]] წელს კანდიდატურა ხელახლა არ წარადგინა. ==სქოლიო== {{reflist}} ==რესურსები ინტერნეტში== {{commons category}} {{MN-legdb|15377}} {{DEFAULTSORT:ალენი, სიუზან}} [[კატეგორია:დაბადებული 1963]] e0kx7n73i2um8c8lo3qp9ihev9oz07v 5406550 5406547 2026-06-03T19:39:47Z Eletskh-QR 175175 5406550 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა პიროვნება | სახელი = სიუზან ალენი | ფოტო = Susan Allen.jpg | წარწერა = ალენი 2014-ში | დაბთარიღი= {{birth date and age|1963|3|27}} | death_date = | death_place = | პროფესია = [[ადვოკატი]] | მეუღლე =ამბერ გიანერა | შვილები = 1 }} '''სიუზან ალენი'''([[ინგლისური ენა|ინგლ]] Susan Allen; დ.[[27 მარტი]], [[1963]]) — [[ამერიკელი]] [[პოლიტიკოსი]] და [[მინესოტა|მინესოტ]]ის წარმომადგენელთა პალატის ყოფილი წევრი. წარმოადგენდა 62B ოლქს — [[მინეაპოლისი]]ს სამხრეთ ნაწილში მდებარე რაიონს, რომელიც მოიცავს პაუდერჰორნის და ბრაიანტის უბნებს.<ref>[http://www.tcdailyplanet.net/news/2012/01/10/who-needs-new-hampshire-minneapolis-election-winners-susan-allen-and-kari-dziedzic Who needs New Hampshire? Minneapolis election winners: Susan Allen and Kari Dziedzic]</ref><ref>{{cite news|url=http://www.startribune.com/politics/statelocal/135143438.html|title=Kari Dziedzic wins DFL nod for Senate race|date=December 6, 2011|work=[[Star Tribune]]|quote=In the Powderhorn and Bryant neighborhoods, voters chose attorney Susan Allen for the DFL nomination.}}</ref> ალენი პირველი მკვიდრი ამერიკელი ქალია, რომელმაც მინესოტის [[საკანონმდებლო ასამბლეა]]ში იმსახურა და პირველი [[ლესბოსელი]] მკვიდრი ამერიკელია, რომელიც შტატის საკანონმდებლო ორგანოში აირჩიეს.<ref>{{cite news|url=http://politicsinminnesota.com/2011/11/susan-allen-wins-dfl-endorsement-for-haydens-house-seat/|title=Susan Allen wins DFL endorsement for Hayden's House seat|date=November 14, 2011|work=Politics in Minnesota}}</ref><ref>{{cite web|url=http://susanallen61b.com/issues/|title=Susan Allen for Minnesota House District 61B: Issues|quote=I am a passionate supporter of marriage equality. As a lesbian, I feel this inequality every day.|url-status=usurped|archiveurl=https://archive.today/20120714195443/http://susanallen61b.com/issues/|archivedate=2012-07-14}}</ref><ref>[http://jezebel.com/5875521/ Kickass Openly Gay Native American Woman Elected to State Legislature]</ref> ==ადრეული ცხოვრება, განათლება და კარიერა == ალენმა [[1992]] წელს დაამთავრა ოგსბურგის კოლეჯი [[მინეაპოლისი|მინეაპოლის]]ში. მოგვიანებით მიიღო [[სამართალი|სამართ]]ლის [[დოქტორანტურა|დოქტორ]]ის ხარისხი [[ნიუ-მექსიკოს უნივერსიტეტი]]ს სამართლის სკოლაში ([[1995]]) და სამართლის [[მაგისტრი]]ს ხარისხი [[სენტ-პოლის უილიამ მიტჩელის სამართლის კოლეჯი|სენტ-პოლის უილიამ მიტჩელის სამართლის კოლეჯ]]ში ([[1999]]). [[2004]] წელს გახდა სამართლებრივი ფირმის პარტნიორი. ==არჩევნები== [[2011]] წლის ოქტომბერში [[ჯეფ ჰეიდენი]] მინესოტის [[სენატი|სენატ]]ში შტატის წარმომადგენელად აირჩიეს. მან დატოვა ადგილები წარმომადგენელთა პალატაში კანდიდატების მისაღებად. ალენი იყო ოთხი კანდიდატიდან ერთ-ერთი, ვინც ამ ადგილისთვის იბრძოდა. 12 ნოემბერს გამართულ მესამე კენჭისყრაზე მიიღო პარტიის მხარდაჭერა.<ref>{{cite news|url=http://www.southsidepride.com/2011/12/articles/DFL_election.html|title=DFL Primary Election Tuesday, Dec. 6|work=Southside Pride|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120415004738/http://www.southsidepride.com/2011/12/articles/DFL_election.html|archivedate=2012-04-15}}</ref> თუმცა, 6 დეკემბერს მოუხდა პირველადი არჩევნების გავლა სამი მეტოქის წინააღმდეგ. ალენმა მოიგო ნომინაცია და პირველად არჩევნებში ხმების 82%-ზე მეტი დააგროვა.<ref>{{cite web|url=http://electionresults.sos.state.mn.us/20111206/ElecRslts.asp?M=LG&LD=61B|title=Minnesota Secretary of State: State Representative District 61B Special Primary Election Results|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120517030820/http://electionresults.sos.state.mn.us/20111206/ElecRslts.asp?M=LG&LD=61B|archivedate=2012-05-17}}</ref> [[2012]] წლის 10 იანვარს გამართულ საყოველთაო არჩევნებში მას ერთი მეტოქე ჰყავდა, რომელიც „პატივისცემის" ეტიკეტით გამოდიოდა, და დაამარცხა 56–43%-ით.<ref name="sos">{{cite web|url=http://www.sos.state.mn.us/index.aspx?page=1702|title=Minnesota Secretary of State: State Senate District 59 and Representative District 61B Special Election|access-date=2011-12-07|archive-date=2011-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20111122204902/http://www.sos.state.mn.us/index.aspx?page=1702|url-status=dead}}</ref> ალენი ხელახლა აირჩიეს [[2012]], [[2014]] და [[2016]] წლების საყოველთაო არჩევნებში. [[2018]] წელს კანდიდატურა ხელახლა არ წარადგინა. ==სქოლიო== {{reflist}} ==რესურსები ინტერნეტში== {{commons category}} {{MN-legdb|15377}} {{DEFAULTSORT:ალენი, სიუზან}} [[კატეგორია:დაბადებული 1963]] q5x11g6j829qct0g8go4mjlyoqq788w 5406551 5406550 2026-06-03T19:40:09Z Eletskh-QR 175175 დაემატა [[კატეგორია:დაბადებული 27 მარტი]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5406551 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა პიროვნება | სახელი = სიუზან ალენი | ფოტო = Susan Allen.jpg | წარწერა = ალენი 2014-ში | დაბთარიღი= {{birth date and age|1963|3|27}} | death_date = | death_place = | პროფესია = [[ადვოკატი]] | მეუღლე =ამბერ გიანერა | შვილები = 1 }} '''სიუზან ალენი'''([[ინგლისური ენა|ინგლ]] Susan Allen; დ.[[27 მარტი]], [[1963]]) — [[ამერიკელი]] [[პოლიტიკოსი]] და [[მინესოტა|მინესოტ]]ის წარმომადგენელთა პალატის ყოფილი წევრი. წარმოადგენდა 62B ოლქს — [[მინეაპოლისი]]ს სამხრეთ ნაწილში მდებარე რაიონს, რომელიც მოიცავს პაუდერჰორნის და ბრაიანტის უბნებს.<ref>[http://www.tcdailyplanet.net/news/2012/01/10/who-needs-new-hampshire-minneapolis-election-winners-susan-allen-and-kari-dziedzic Who needs New Hampshire? Minneapolis election winners: Susan Allen and Kari Dziedzic]</ref><ref>{{cite news|url=http://www.startribune.com/politics/statelocal/135143438.html|title=Kari Dziedzic wins DFL nod for Senate race|date=December 6, 2011|work=[[Star Tribune]]|quote=In the Powderhorn and Bryant neighborhoods, voters chose attorney Susan Allen for the DFL nomination.}}</ref> ალენი პირველი მკვიდრი ამერიკელი ქალია, რომელმაც მინესოტის [[საკანონმდებლო ასამბლეა]]ში იმსახურა და პირველი [[ლესბოსელი]] მკვიდრი ამერიკელია, რომელიც შტატის საკანონმდებლო ორგანოში აირჩიეს.<ref>{{cite news|url=http://politicsinminnesota.com/2011/11/susan-allen-wins-dfl-endorsement-for-haydens-house-seat/|title=Susan Allen wins DFL endorsement for Hayden's House seat|date=November 14, 2011|work=Politics in Minnesota}}</ref><ref>{{cite web|url=http://susanallen61b.com/issues/|title=Susan Allen for Minnesota House District 61B: Issues|quote=I am a passionate supporter of marriage equality. As a lesbian, I feel this inequality every day.|url-status=usurped|archiveurl=https://archive.today/20120714195443/http://susanallen61b.com/issues/|archivedate=2012-07-14}}</ref><ref>[http://jezebel.com/5875521/ Kickass Openly Gay Native American Woman Elected to State Legislature]</ref> ==ადრეული ცხოვრება, განათლება და კარიერა == ალენმა [[1992]] წელს დაამთავრა ოგსბურგის კოლეჯი [[მინეაპოლისი|მინეაპოლის]]ში. მოგვიანებით მიიღო [[სამართალი|სამართ]]ლის [[დოქტორანტურა|დოქტორ]]ის ხარისხი [[ნიუ-მექსიკოს უნივერსიტეტი]]ს სამართლის სკოლაში ([[1995]]) და სამართლის [[მაგისტრი]]ს ხარისხი [[სენტ-პოლის უილიამ მიტჩელის სამართლის კოლეჯი|სენტ-პოლის უილიამ მიტჩელის სამართლის კოლეჯ]]ში ([[1999]]). [[2004]] წელს გახდა სამართლებრივი ფირმის პარტნიორი. ==არჩევნები== [[2011]] წლის ოქტომბერში [[ჯეფ ჰეიდენი]] მინესოტის [[სენატი|სენატ]]ში შტატის წარმომადგენელად აირჩიეს. მან დატოვა ადგილები წარმომადგენელთა პალატაში კანდიდატების მისაღებად. ალენი იყო ოთხი კანდიდატიდან ერთ-ერთი, ვინც ამ ადგილისთვის იბრძოდა. 12 ნოემბერს გამართულ მესამე კენჭისყრაზე მიიღო პარტიის მხარდაჭერა.<ref>{{cite news|url=http://www.southsidepride.com/2011/12/articles/DFL_election.html|title=DFL Primary Election Tuesday, Dec. 6|work=Southside Pride|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120415004738/http://www.southsidepride.com/2011/12/articles/DFL_election.html|archivedate=2012-04-15}}</ref> თუმცა, 6 დეკემბერს მოუხდა პირველადი არჩევნების გავლა სამი მეტოქის წინააღმდეგ. ალენმა მოიგო ნომინაცია და პირველად არჩევნებში ხმების 82%-ზე მეტი დააგროვა.<ref>{{cite web|url=http://electionresults.sos.state.mn.us/20111206/ElecRslts.asp?M=LG&LD=61B|title=Minnesota Secretary of State: State Representative District 61B Special Primary Election Results|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120517030820/http://electionresults.sos.state.mn.us/20111206/ElecRslts.asp?M=LG&LD=61B|archivedate=2012-05-17}}</ref> [[2012]] წლის 10 იანვარს გამართულ საყოველთაო არჩევნებში მას ერთი მეტოქე ჰყავდა, რომელიც „პატივისცემის" ეტიკეტით გამოდიოდა, და დაამარცხა 56–43%-ით.<ref name="sos">{{cite web|url=http://www.sos.state.mn.us/index.aspx?page=1702|title=Minnesota Secretary of State: State Senate District 59 and Representative District 61B Special Election|access-date=2011-12-07|archive-date=2011-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20111122204902/http://www.sos.state.mn.us/index.aspx?page=1702|url-status=dead}}</ref> ალენი ხელახლა აირჩიეს [[2012]], [[2014]] და [[2016]] წლების საყოველთაო არჩევნებში. [[2018]] წელს კანდიდატურა ხელახლა არ წარადგინა. ==სქოლიო== {{reflist}} ==რესურსები ინტერნეტში== {{commons category}} {{MN-legdb|15377}} {{DEFAULTSORT:ალენი, სიუზან}} [[კატეგორია:დაბადებული 1963]] [[კატეგორია:დაბადებული 27 მარტი]] elb7aflkp1hyfdwaiv54oyt8vix0vjd 5406552 5406551 2026-06-03T19:40:28Z Eletskh-QR 175175 5406552 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა პიროვნება | სახელი = სიუზან ალენი | ფოტო = Susan Allen.jpg | წარწერა = ალენი 2014-ში | დაბთარიღი= {{birth date and age|1963|3|27}} | death_date = | death_place = | პროფესია = [[ადვოკატი]] | მეუღლე =ამბერ გიანერა | შვილები = 1 }} '''სიუზან ალენი''' ([[ინგლისური ენა|ინგლ]] Susan Allen; დ.[[27 მარტი]], [[1963]]) — [[ამერიკელი]] [[პოლიტიკოსი]] და [[მინესოტა|მინესოტ]]ის წარმომადგენელთა პალატის ყოფილი წევრი. წარმოადგენდა 62B ოლქს — [[მინეაპოლისი]]ს სამხრეთ ნაწილში მდებარე რაიონს, რომელიც მოიცავს პაუდერჰორნის და ბრაიანტის უბნებს.<ref>[http://www.tcdailyplanet.net/news/2012/01/10/who-needs-new-hampshire-minneapolis-election-winners-susan-allen-and-kari-dziedzic Who needs New Hampshire? Minneapolis election winners: Susan Allen and Kari Dziedzic]</ref><ref>{{cite news|url=http://www.startribune.com/politics/statelocal/135143438.html|title=Kari Dziedzic wins DFL nod for Senate race|date=December 6, 2011|work=[[Star Tribune]]|quote=In the Powderhorn and Bryant neighborhoods, voters chose attorney Susan Allen for the DFL nomination.}}</ref> ალენი პირველი მკვიდრი ამერიკელი ქალია, რომელმაც მინესოტის [[საკანონმდებლო ასამბლეა]]ში იმსახურა და პირველი [[ლესბოსელი]] მკვიდრი ამერიკელია, რომელიც შტატის საკანონმდებლო ორგანოში აირჩიეს.<ref>{{cite news|url=http://politicsinminnesota.com/2011/11/susan-allen-wins-dfl-endorsement-for-haydens-house-seat/|title=Susan Allen wins DFL endorsement for Hayden's House seat|date=November 14, 2011|work=Politics in Minnesota}}</ref><ref>{{cite web|url=http://susanallen61b.com/issues/|title=Susan Allen for Minnesota House District 61B: Issues|quote=I am a passionate supporter of marriage equality. As a lesbian, I feel this inequality every day.|url-status=usurped|archiveurl=https://archive.today/20120714195443/http://susanallen61b.com/issues/|archivedate=2012-07-14}}</ref><ref>[http://jezebel.com/5875521/ Kickass Openly Gay Native American Woman Elected to State Legislature]</ref> ==ადრეული ცხოვრება, განათლება და კარიერა == ალენმა [[1992]] წელს დაამთავრა ოგსბურგის კოლეჯი [[მინეაპოლისი|მინეაპოლის]]ში. მოგვიანებით მიიღო [[სამართალი|სამართ]]ლის [[დოქტორანტურა|დოქტორ]]ის ხარისხი [[ნიუ-მექსიკოს უნივერსიტეტი]]ს სამართლის სკოლაში ([[1995]]) და სამართლის [[მაგისტრი]]ს ხარისხი [[სენტ-პოლის უილიამ მიტჩელის სამართლის კოლეჯი|სენტ-პოლის უილიამ მიტჩელის სამართლის კოლეჯ]]ში ([[1999]]). [[2004]] წელს გახდა სამართლებრივი ფირმის პარტნიორი. ==არჩევნები== [[2011]] წლის ოქტომბერში [[ჯეფ ჰეიდენი]] მინესოტის [[სენატი|სენატ]]ში შტატის წარმომადგენელად აირჩიეს. მან დატოვა ადგილები წარმომადგენელთა პალატაში კანდიდატების მისაღებად. ალენი იყო ოთხი კანდიდატიდან ერთ-ერთი, ვინც ამ ადგილისთვის იბრძოდა. 12 ნოემბერს გამართულ მესამე კენჭისყრაზე მიიღო პარტიის მხარდაჭერა.<ref>{{cite news|url=http://www.southsidepride.com/2011/12/articles/DFL_election.html|title=DFL Primary Election Tuesday, Dec. 6|work=Southside Pride|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120415004738/http://www.southsidepride.com/2011/12/articles/DFL_election.html|archivedate=2012-04-15}}</ref> თუმცა, 6 დეკემბერს მოუხდა პირველადი არჩევნების გავლა სამი მეტოქის წინააღმდეგ. ალენმა მოიგო ნომინაცია და პირველად არჩევნებში ხმების 82%-ზე მეტი დააგროვა.<ref>{{cite web|url=http://electionresults.sos.state.mn.us/20111206/ElecRslts.asp?M=LG&LD=61B|title=Minnesota Secretary of State: State Representative District 61B Special Primary Election Results|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120517030820/http://electionresults.sos.state.mn.us/20111206/ElecRslts.asp?M=LG&LD=61B|archivedate=2012-05-17}}</ref> [[2012]] წლის 10 იანვარს გამართულ საყოველთაო არჩევნებში მას ერთი მეტოქე ჰყავდა, რომელიც „პატივისცემის" ეტიკეტით გამოდიოდა, და დაამარცხა 56–43%-ით.<ref name="sos">{{cite web|url=http://www.sos.state.mn.us/index.aspx?page=1702|title=Minnesota Secretary of State: State Senate District 59 and Representative District 61B Special Election|access-date=2011-12-07|archive-date=2011-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20111122204902/http://www.sos.state.mn.us/index.aspx?page=1702|url-status=dead}}</ref> ალენი ხელახლა აირჩიეს [[2012]], [[2014]] და [[2016]] წლების საყოველთაო არჩევნებში. [[2018]] წელს კანდიდატურა ხელახლა არ წარადგინა. ==სქოლიო== {{reflist}} ==რესურსები ინტერნეტში== {{commons category}} {{MN-legdb|15377}} {{DEFAULTSORT:ალენი, სიუზან}} [[კატეგორია:დაბადებული 1963]] [[კატეგორია:დაბადებული 27 მარტი]] 34pd0j68mgyaz29e3n7wo5438utajxp 5406554 5406552 2026-06-03T19:40:48Z Eletskh-QR 175175 დაემატა [[კატეგორია:ამერიკელი პოლიტიკოსები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5406554 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა პიროვნება | სახელი = სიუზან ალენი | ფოტო = Susan Allen.jpg | წარწერა = ალენი 2014-ში | დაბთარიღი= {{birth date and age|1963|3|27}} | death_date = | death_place = | პროფესია = [[ადვოკატი]] | მეუღლე =ამბერ გიანერა | შვილები = 1 }} '''სიუზან ალენი''' ([[ინგლისური ენა|ინგლ]] Susan Allen; დ.[[27 მარტი]], [[1963]]) — [[ამერიკელი]] [[პოლიტიკოსი]] და [[მინესოტა|მინესოტ]]ის წარმომადგენელთა პალატის ყოფილი წევრი. წარმოადგენდა 62B ოლქს — [[მინეაპოლისი]]ს სამხრეთ ნაწილში მდებარე რაიონს, რომელიც მოიცავს პაუდერჰორნის და ბრაიანტის უბნებს.<ref>[http://www.tcdailyplanet.net/news/2012/01/10/who-needs-new-hampshire-minneapolis-election-winners-susan-allen-and-kari-dziedzic Who needs New Hampshire? Minneapolis election winners: Susan Allen and Kari Dziedzic]</ref><ref>{{cite news|url=http://www.startribune.com/politics/statelocal/135143438.html|title=Kari Dziedzic wins DFL nod for Senate race|date=December 6, 2011|work=[[Star Tribune]]|quote=In the Powderhorn and Bryant neighborhoods, voters chose attorney Susan Allen for the DFL nomination.}}</ref> ალენი პირველი მკვიდრი ამერიკელი ქალია, რომელმაც მინესოტის [[საკანონმდებლო ასამბლეა]]ში იმსახურა და პირველი [[ლესბოსელი]] მკვიდრი ამერიკელია, რომელიც შტატის საკანონმდებლო ორგანოში აირჩიეს.<ref>{{cite news|url=http://politicsinminnesota.com/2011/11/susan-allen-wins-dfl-endorsement-for-haydens-house-seat/|title=Susan Allen wins DFL endorsement for Hayden's House seat|date=November 14, 2011|work=Politics in Minnesota}}</ref><ref>{{cite web|url=http://susanallen61b.com/issues/|title=Susan Allen for Minnesota House District 61B: Issues|quote=I am a passionate supporter of marriage equality. As a lesbian, I feel this inequality every day.|url-status=usurped|archiveurl=https://archive.today/20120714195443/http://susanallen61b.com/issues/|archivedate=2012-07-14}}</ref><ref>[http://jezebel.com/5875521/ Kickass Openly Gay Native American Woman Elected to State Legislature]</ref> ==ადრეული ცხოვრება, განათლება და კარიერა == ალენმა [[1992]] წელს დაამთავრა ოგსბურგის კოლეჯი [[მინეაპოლისი|მინეაპოლის]]ში. მოგვიანებით მიიღო [[სამართალი|სამართ]]ლის [[დოქტორანტურა|დოქტორ]]ის ხარისხი [[ნიუ-მექსიკოს უნივერსიტეტი]]ს სამართლის სკოლაში ([[1995]]) და სამართლის [[მაგისტრი]]ს ხარისხი [[სენტ-პოლის უილიამ მიტჩელის სამართლის კოლეჯი|სენტ-პოლის უილიამ მიტჩელის სამართლის კოლეჯ]]ში ([[1999]]). [[2004]] წელს გახდა სამართლებრივი ფირმის პარტნიორი. ==არჩევნები== [[2011]] წლის ოქტომბერში [[ჯეფ ჰეიდენი]] მინესოტის [[სენატი|სენატ]]ში შტატის წარმომადგენელად აირჩიეს. მან დატოვა ადგილები წარმომადგენელთა პალატაში კანდიდატების მისაღებად. ალენი იყო ოთხი კანდიდატიდან ერთ-ერთი, ვინც ამ ადგილისთვის იბრძოდა. 12 ნოემბერს გამართულ მესამე კენჭისყრაზე მიიღო პარტიის მხარდაჭერა.<ref>{{cite news|url=http://www.southsidepride.com/2011/12/articles/DFL_election.html|title=DFL Primary Election Tuesday, Dec. 6|work=Southside Pride|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120415004738/http://www.southsidepride.com/2011/12/articles/DFL_election.html|archivedate=2012-04-15}}</ref> თუმცა, 6 დეკემბერს მოუხდა პირველადი არჩევნების გავლა სამი მეტოქის წინააღმდეგ. ალენმა მოიგო ნომინაცია და პირველად არჩევნებში ხმების 82%-ზე მეტი დააგროვა.<ref>{{cite web|url=http://electionresults.sos.state.mn.us/20111206/ElecRslts.asp?M=LG&LD=61B|title=Minnesota Secretary of State: State Representative District 61B Special Primary Election Results|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120517030820/http://electionresults.sos.state.mn.us/20111206/ElecRslts.asp?M=LG&LD=61B|archivedate=2012-05-17}}</ref> [[2012]] წლის 10 იანვარს გამართულ საყოველთაო არჩევნებში მას ერთი მეტოქე ჰყავდა, რომელიც „პატივისცემის" ეტიკეტით გამოდიოდა, და დაამარცხა 56–43%-ით.<ref name="sos">{{cite web|url=http://www.sos.state.mn.us/index.aspx?page=1702|title=Minnesota Secretary of State: State Senate District 59 and Representative District 61B Special Election|access-date=2011-12-07|archive-date=2011-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20111122204902/http://www.sos.state.mn.us/index.aspx?page=1702|url-status=dead}}</ref> ალენი ხელახლა აირჩიეს [[2012]], [[2014]] და [[2016]] წლების საყოველთაო არჩევნებში. [[2018]] წელს კანდიდატურა ხელახლა არ წარადგინა. ==სქოლიო== {{reflist}} ==რესურსები ინტერნეტში== {{commons category}} {{MN-legdb|15377}} {{DEFAULTSORT:ალენი, სიუზან}} [[კატეგორია:დაბადებული 1963]] [[კატეგორია:დაბადებული 27 მარტი]] [[კატეგორია:ამერიკელი პოლიტიკოსები]] gsdhb4u330eyertu9qfjw9sk7920e7l 5406556 5406554 2026-06-03T19:41:03Z Eletskh-QR 175175 დაემატა [[კატეგორია:ქალი ადვოკატები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5406556 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა პიროვნება | სახელი = სიუზან ალენი | ფოტო = Susan Allen.jpg | წარწერა = ალენი 2014-ში | დაბთარიღი= {{birth date and age|1963|3|27}} | death_date = | death_place = | პროფესია = [[ადვოკატი]] | მეუღლე =ამბერ გიანერა | შვილები = 1 }} '''სიუზან ალენი''' ([[ინგლისური ენა|ინგლ]] Susan Allen; დ.[[27 მარტი]], [[1963]]) — [[ამერიკელი]] [[პოლიტიკოსი]] და [[მინესოტა|მინესოტ]]ის წარმომადგენელთა პალატის ყოფილი წევრი. წარმოადგენდა 62B ოლქს — [[მინეაპოლისი]]ს სამხრეთ ნაწილში მდებარე რაიონს, რომელიც მოიცავს პაუდერჰორნის და ბრაიანტის უბნებს.<ref>[http://www.tcdailyplanet.net/news/2012/01/10/who-needs-new-hampshire-minneapolis-election-winners-susan-allen-and-kari-dziedzic Who needs New Hampshire? Minneapolis election winners: Susan Allen and Kari Dziedzic]</ref><ref>{{cite news|url=http://www.startribune.com/politics/statelocal/135143438.html|title=Kari Dziedzic wins DFL nod for Senate race|date=December 6, 2011|work=[[Star Tribune]]|quote=In the Powderhorn and Bryant neighborhoods, voters chose attorney Susan Allen for the DFL nomination.}}</ref> ალენი პირველი მკვიდრი ამერიკელი ქალია, რომელმაც მინესოტის [[საკანონმდებლო ასამბლეა]]ში იმსახურა და პირველი [[ლესბოსელი]] მკვიდრი ამერიკელია, რომელიც შტატის საკანონმდებლო ორგანოში აირჩიეს.<ref>{{cite news|url=http://politicsinminnesota.com/2011/11/susan-allen-wins-dfl-endorsement-for-haydens-house-seat/|title=Susan Allen wins DFL endorsement for Hayden's House seat|date=November 14, 2011|work=Politics in Minnesota}}</ref><ref>{{cite web|url=http://susanallen61b.com/issues/|title=Susan Allen for Minnesota House District 61B: Issues|quote=I am a passionate supporter of marriage equality. As a lesbian, I feel this inequality every day.|url-status=usurped|archiveurl=https://archive.today/20120714195443/http://susanallen61b.com/issues/|archivedate=2012-07-14}}</ref><ref>[http://jezebel.com/5875521/ Kickass Openly Gay Native American Woman Elected to State Legislature]</ref> ==ადრეული ცხოვრება, განათლება და კარიერა == ალენმა [[1992]] წელს დაამთავრა ოგსბურგის კოლეჯი [[მინეაპოლისი|მინეაპოლის]]ში. მოგვიანებით მიიღო [[სამართალი|სამართ]]ლის [[დოქტორანტურა|დოქტორ]]ის ხარისხი [[ნიუ-მექსიკოს უნივერსიტეტი]]ს სამართლის სკოლაში ([[1995]]) და სამართლის [[მაგისტრი]]ს ხარისხი [[სენტ-პოლის უილიამ მიტჩელის სამართლის კოლეჯი|სენტ-პოლის უილიამ მიტჩელის სამართლის კოლეჯ]]ში ([[1999]]). [[2004]] წელს გახდა სამართლებრივი ფირმის პარტნიორი. ==არჩევნები== [[2011]] წლის ოქტომბერში [[ჯეფ ჰეიდენი]] მინესოტის [[სენატი|სენატ]]ში შტატის წარმომადგენელად აირჩიეს. მან დატოვა ადგილები წარმომადგენელთა პალატაში კანდიდატების მისაღებად. ალენი იყო ოთხი კანდიდატიდან ერთ-ერთი, ვინც ამ ადგილისთვის იბრძოდა. 12 ნოემბერს გამართულ მესამე კენჭისყრაზე მიიღო პარტიის მხარდაჭერა.<ref>{{cite news|url=http://www.southsidepride.com/2011/12/articles/DFL_election.html|title=DFL Primary Election Tuesday, Dec. 6|work=Southside Pride|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120415004738/http://www.southsidepride.com/2011/12/articles/DFL_election.html|archivedate=2012-04-15}}</ref> თუმცა, 6 დეკემბერს მოუხდა პირველადი არჩევნების გავლა სამი მეტოქის წინააღმდეგ. ალენმა მოიგო ნომინაცია და პირველად არჩევნებში ხმების 82%-ზე მეტი დააგროვა.<ref>{{cite web|url=http://electionresults.sos.state.mn.us/20111206/ElecRslts.asp?M=LG&LD=61B|title=Minnesota Secretary of State: State Representative District 61B Special Primary Election Results|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120517030820/http://electionresults.sos.state.mn.us/20111206/ElecRslts.asp?M=LG&LD=61B|archivedate=2012-05-17}}</ref> [[2012]] წლის 10 იანვარს გამართულ საყოველთაო არჩევნებში მას ერთი მეტოქე ჰყავდა, რომელიც „პატივისცემის" ეტიკეტით გამოდიოდა, და დაამარცხა 56–43%-ით.<ref name="sos">{{cite web|url=http://www.sos.state.mn.us/index.aspx?page=1702|title=Minnesota Secretary of State: State Senate District 59 and Representative District 61B Special Election|access-date=2011-12-07|archive-date=2011-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20111122204902/http://www.sos.state.mn.us/index.aspx?page=1702|url-status=dead}}</ref> ალენი ხელახლა აირჩიეს [[2012]], [[2014]] და [[2016]] წლების საყოველთაო არჩევნებში. [[2018]] წელს კანდიდატურა ხელახლა არ წარადგინა. ==სქოლიო== {{reflist}} ==რესურსები ინტერნეტში== {{commons category}} {{MN-legdb|15377}} {{DEFAULTSORT:ალენი, სიუზან}} [[კატეგორია:დაბადებული 1963]] [[კატეგორია:დაბადებული 27 მარტი]] [[კატეგორია:ამერიკელი პოლიტიკოსები]] [[კატეგორია:ქალი ადვოკატები]] j7pq46vgoop0ndqgon1e5dmsc6z5euc 5406557 5406556 2026-06-03T19:41:23Z Eletskh-QR 175175 5406557 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა პიროვნება | სახელი = სიუზან ალენი | ფოტო = Susan Allen.jpg | წარწერა = ალენი 2014-ში | დაბთარიღი= {{birth date and age|1963|3|27}} | death_date = | death_place = | პროფესია = [[ადვოკატი]] | მეუღლე =ამბერ გიანერა | შვილები = 1 }} '''სიუზან ალენი''' ([[ინგლისური ენა|ინგლ]] Susan Allen; დ.[[27 მარტი]], [[1963]]) — [[ამერიკელი]] [[პოლიტიკოსი]] და [[მინესოტა|მინესოტ]]ის წარმომადგენელთა პალატის ყოფილი წევრი. წარმოადგენდა 62B ოლქს — [[მინეაპოლისი]]ს სამხრეთ ნაწილში მდებარე რაიონს, რომელიც მოიცავს პაუდერჰორნის და ბრაიანტის უბნებს.<ref>[http://www.tcdailyplanet.net/news/2012/01/10/who-needs-new-hampshire-minneapolis-election-winners-susan-allen-and-kari-dziedzic Who needs New Hampshire? Minneapolis election winners: Susan Allen and Kari Dziedzic]</ref><ref>{{cite news|url=http://www.startribune.com/politics/statelocal/135143438.html|title=Kari Dziedzic wins DFL nod for Senate race|date=December 6, 2011|work=[[Star Tribune]]|quote=In the Powderhorn and Bryant neighborhoods, voters chose attorney Susan Allen for the DFL nomination.}}</ref> ალენი პირველი მკვიდრი ამერიკელი ქალია, რომელმაც მინესოტის [[საკანონმდებლო ასამბლეა]]ში იმსახურა და პირველი [[ლესბოსელი]] მკვიდრი ამერიკელია, რომელიც შტატის საკანონმდებლო ორგანოში აირჩიეს.<ref>{{cite news|url=http://politicsinminnesota.com/2011/11/susan-allen-wins-dfl-endorsement-for-haydens-house-seat/|title=Susan Allen wins DFL endorsement for Hayden's House seat|date=November 14, 2011|work=Politics in Minnesota}}</ref><ref>{{cite web|url=http://susanallen61b.com/issues/|title=Susan Allen for Minnesota House District 61B: Issues|quote=I am a passionate supporter of marriage equality. As a lesbian, I feel this inequality every day.|url-status=usurped|archiveurl=https://archive.today/20120714195443/http://susanallen61b.com/issues/|archivedate=2012-07-14}}</ref><ref>[http://jezebel.com/5875521/ Kickass Openly Gay Native American Woman Elected to State Legislature]</ref> ==ადრეული ცხოვრება, განათლება და კარიერა == ალენმა [[1992]] წელს დაამთავრა ოგსბურგის კოლეჯი [[მინეაპოლისი|მინეაპოლის]]ში. მოგვიანებით მიიღო [[სამართალი|სამართ]]ლის [[დოქტორანტურა|დოქტორ]]ის ხარისხი [[ნიუ-მექსიკოს უნივერსიტეტი]]ს სამართლის სკოლაში ([[1995]]) და სამართლის [[მაგისტრი]]ს ხარისხი [[სენტ-პოლის უილიამ მიტჩელის სამართლის კოლეჯი|სენტ-პოლის უილიამ მიტჩელის სამართლის კოლეჯ]]ში ([[1999]]). [[2004]] წელს გახდა სამართლებრივი ფირმის პარტნიორი. ==არჩევნები== [[2011]] წლის ოქტომბერში [[ჯეფ ჰეიდენი]] მინესოტის [[სენატი|სენატ]]ში შტატის წარმომადგენელად აირჩიეს. მან დატოვა ადგილები წარმომადგენელთა პალატაში კანდიდატების მისაღებად. ალენი იყო ოთხი კანდიდატიდან ერთ-ერთი, ვინც ამ ადგილისთვის იბრძოდა. 12 ნოემბერს გამართულ მესამე კენჭისყრაზე მიიღო პარტიის მხარდაჭერა.<ref>{{cite news|url=http://www.southsidepride.com/2011/12/articles/DFL_election.html|title=DFL Primary Election Tuesday, Dec. 6|work=Southside Pride|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120415004738/http://www.southsidepride.com/2011/12/articles/DFL_election.html|archivedate=2012-04-15}}</ref> თუმცა, 6 დეკემბერს მოუხდა პირველადი არჩევნების გავლა სამი მეტოქის წინააღმდეგ. ალენმა მოიგო ნომინაცია და პირველად არჩევნებში ხმების 82%-ზე მეტი დააგროვა.<ref>{{cite web|url=http://electionresults.sos.state.mn.us/20111206/ElecRslts.asp?M=LG&LD=61B|title=Minnesota Secretary of State: State Representative District 61B Special Primary Election Results|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120517030820/http://electionresults.sos.state.mn.us/20111206/ElecRslts.asp?M=LG&LD=61B|archivedate=2012-05-17}}</ref> [[2012]] წლის 10 იანვარს გამართულ საყოველთაო არჩევნებში მას ერთი მეტოქე ჰყავდა, რომელიც „პატივისცემის" ეტიკეტით გამოდიოდა, და დაამარცხა 56–43%-ით.<ref name="sos">{{cite web|url=http://www.sos.state.mn.us/index.aspx?page=1702|title=Minnesota Secretary of State: State Senate District 59 and Representative District 61B Special Election|access-date=2011-12-07|archive-date=2011-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20111122204902/http://www.sos.state.mn.us/index.aspx?page=1702|url-status=dead}}</ref> ალენი ხელახლა აირჩიეს [[2012]], [[2014]] და [[2016]] წლების საყოველთაო არჩევნებში. [[2018]] წელს კანდიდატურა ხელახლა არ წარადგინა. ==სქოლიო== {{reflist}} ==რესურსები ინტერნეტში== {{commons category}} {{DEFAULTSORT:ალენი, სიუზან}} [[კატეგორია:დაბადებული 1963]] [[კატეგორია:დაბადებული 27 მარტი]] [[კატეგორია:ამერიკელი პოლიტიკოსები]] [[კატეგორია:ქალი ადვოკატები]] 8v9vudhaez2pgj8csw62y8xkdvsduk1 1 890690 5406543 2026-06-03T19:32:13Z Eletskh-QR 175175 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5406543 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 1 890691 5406562 2026-06-03T19:44:29Z მარიამ აბუაშვილი 170334 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5406562 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 0 890692 5406564 2026-06-03T19:56:10Z Eletskh-QR 175175 ახალი გვერდი: {{subst:მუშავდება}} {{ინფოდაფა პიროვნება |სახელი = Melody Barnes |ფოტო = Melody Barnes official portrait.jpg |საქმიანობა = შიდა პოლიტიკის საბჭოს დირექტორი |პრეზიდენტი = [[ბარაკ ობამა]] |წინამორბედი= კარლ ცინსმა... 5406564 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Eletskh-QR|Eletskh-QR]].|3|06|2026}} {{ინფოდაფა პიროვნება |სახელი = Melody Barnes |ფოტო = Melody Barnes official portrait.jpg |საქმიანობა = შიდა პოლიტიკის საბჭოს დირექტორი |პრეზიდენტი = [[ბარაკ ობამა]] |წინამორბედი= [[კარლ ცინსმაისტერი]] |მემკვიდრე = [[სესილია მუნიოსი]] |დაბთარიღი = {{birth date and age|1964|4|29}} |მეუღლე = მარლენდ ბაქნერი |განათლება = [[ჩრდილოეთ კაროლინის უნივერსიტეტი]],[[მიჩიგანის უნივერსიტეტი]] }} '''მელოდი C. ბარნსი''' ([[ინგლისური ენა|ინგლ]]Melody Barnes; დ.[[29 აპრილი]], [[1964]]) — [[ამერიკელი]] [[იურისტი]] და პოლიტიკური მრჩეველი. სენატის სასამართლო კომიტეტზე სენატორ ტედ კენედის თანაშემწისა და მთავარი მრჩევლის თანამდებობის შემდეგ, ბარნსი მუშაობდა მოაზროვნეთა ჯგუფ „ამერიკული პროგრესის ცენტრში", შემდეგ კი შეუერთდა სენატორ ბარაქ ობამას 2008 წლის საპრეზიდენტო კამპანიას. ობამას პრეზიდენტობის დაწყებისთანავე ბარნსი დაინიშნა შიდა პოლიტიკის საბჭოს დირექტორად და ამ თანამდებობაზე მსახურობდა 2009 წლის იანვრიდან 2012 წლის იანვრამდე. შემდგომ იგი მუშაობდა ასპენის ინსტიტუტსა და ნიუ-იორკის უნივერსიტეტში. 2016 წლიდან იგი ვირჯინიის უნივერსიტეტში (UVA) მოღვაწეობს, სადაც სამართალს ასწავლის და UVA-ს დემოკრატიის ინიციატივის თანადირექტორია. ადრეული ცხოვრება და განათლება ბარნსი დაიბადა 29 აპრილს, 1964 წელს და გაიზარდა ვირჯინიის შტატის ქალაქ რიჩმონდში.[1] მისი მამა, ჩარლზ H. ბარნსი უმცროსი, აშშ-ის არმიის სამოქალაქო თანამშრომელი იყო, ხოლო დედა, მერი ფრენსის როჯერს ბარნსი (1934–2014), მასწავლებელი.[1][2] ბარნსმა 1986 წელს მიიღო ისტორიის საპატიო ბაკალავრის ხარისხი ჩრდილოეთ კაროლინის უნივერსიტეტიდან (Chapel Hill), ხოლო 1989 წელს — სამართლის დოქტორის ხარისხი მიჩიგანის უნივერსიტეტის სამართლის სკოლიდან.[3][4] ბარნსი არის „ალფა კაპა ალფას" სორორიტეტის წევრი.[5] კარიერა თეთრ სახლამდე 1989 წელს ბარნსმა კარიერა დაიწყო ნიუ-იორკის იურიდიულ ფირმა Shearman & Sterling-ში, კორპორატიული ფინანსებისა და საფინანსო ინსტიტუტების განყოფილებაში, ასოცირებულ იურისტად.[3][4] შემდეგ ბარნსი მუშაობდა Raben Group-ში, სადაც ლობირებას ახორციელებდა ამერიკული სამოქალაქო თავისუფლებების კავშირის, სამოქალაქო უფლებათა სამეგობროს, ამერიკული კონსტიტუციის საზოგადოებისა და რეპროდუქციული უფლებების ცენტრის სასარგებლოდ.[1] ბარნსი ასევე მსახურობდა თანასწორი დასაქმების შესაძლებლობათა კომისიაში საკანონმდებლო საქმეთა დირექტორად და წარმომადგენელთა პალატის სასამართლო კომიტეტის სამოქალაქო და საკონსტიტუციო უფლებათა ქვეკომიტეტის თანაშემწე მრჩევლად.[1][6] ამ უკანასკნელ როლში მან მუშაობდა 1992 წლის საარჩევნო უფლებათა გაუმჯობესების აქტზე.[1][6] 1995-დან 1998 წლამდე ბარნსი იყო სენატის სასამართლო კომიტეტზე სენატორ ედვარდ M. კენედის გენერალური მრჩეველი, ხოლო 1998-დან 2003 წლამდე — მთავარი მრჩეველი.[1][7] 2003-დან 2008 წლის ივლისამდე ბარნსი მუშაობდა მოაზროვნეთა ჯგუფ „ამერიკული პროგრესის ცენტრში". 2005-დან 2008 წლამდე იგი ცენტრის პოლიტიკის აღმასრულებელი ვიცე-პრეზიდენტი იყო.[3] ბარნსი მონაწილეობდა ცენტრის რწმენისა და საჯარო პოლიტიკის ინიციატივის დაარსებაში.[8] იგი მუშაობდა აღმასრულებელი დირექტორის, ჯონ D. პოდესტას დაქვემდებარებაში, რომელიც მოგვიანებით ობამა-ბაიდენის გარდამავალი გუნდის თანათავმჯდომარე გახდა.[1] ბარნსი სენატორ ბარაქ ობამას უფროსი შიდა პოლიტიკის მრჩეველი იყო 2008 წლის საპრეზიდენტო კამპანიის დროს.[3] არჩევნების შემდეგ ბარნსი ობამას გარდამავალი გუნდის ხელმძღვანელობაში მონაწილეობდა[3] და ემსახურებოდა სააგენტოების განხილვის სამუშაო ჯგუფის თანადირექტორად.[8] თეთრ სახლში გადასვლამდე ბარნსი იყო ვაშინგტონის საქართველოს ქარტიული სკოლის, ასევე EMILY's List-ისა და Planned Parenthood Action Fund-ის გამგეობის წევრი.[1] თეთრი სახლი 2009 წლის იანვარში ობამას ინაუგურაციის შემდეგ ბარნსი გახდა პრეზიდენტის თანაშემწე და თეთრი სახლის შიდა პოლიტიკის საბჭოს დირექტორი.[3] 2009 წლის ოქტომბერში ბარნსმა ფორტ-ბელვუარში ობამასთან ერთად გოლფი ითამაშა და გახდა პირველი ქალი, ვინც ობამას პრეზიდენტობის პერიოდში მასთან ერთად გოლფი ითამაშა (ობამა ადრე გააკრიტიკეს გოლფსა და კალათბურთში მხოლოდ მამაკაც თანამშრომლებთან თამაშისთვის).[9][10] ბარნსი იყო რამდენიმე აფრიკელ-ამერიკელი ქალიდან ერთ-ერთი, ვინც ობამას ადმინისტრაციაში მნიშვნელოვან თანამდებობებს იკავებდა — ვალერი ჯარეტთან, მონა სათფენთან, სიუზან რაისთან და კასანდრა ბატსთან ერთად.[11] როგორც ტედ კენედის ყოფილი თანამშრომელი, ბარნსი ასევე იყო ყოფილ კონგრესმენთა თანამშრომელთა ჯგუფის ნაწილი ობამას თეთრ სახლში, ჯიმ მესინასთან (სენატორ მაქს ბაუქუსის ყოფილი თანაშემწე), პიტ რაუსსა და ჟან ლამბროსთან (სენატორ ტომ დეშლის), ფილ შილიროსთან (წარმომადგენელ ჰენრი ვაქსმანის ყოფილი თანაშემწე) და ლიზა კონვინსკისთან (სენატორ კენტ კონრადის ყოფილი თანაშემწე) ერთად. პოლ სტარი წერს, რომ ობამამ სწორედ ამ ყოფილ უფროს კონგრესმენთა თანაშემწეებზე დაყრდნობით შეძლო ჯანდაცვის რეფორმის კანონმდებლობის კონგრესში გატარება.[12] ბარნსი ხელმძღვანელობდა თეთრი სახლის სიმსუქნის წინააღმდეგ სამუშაო ჯგუფს, რომელმაც 2010 წლის მაისში გამოაქვეყნა 124-გვერდიანი მოხსენება 70 რეკომენდაციით შეერთებულ შტატებში ბავშვთა სიმსუქნის პრობლემის წინააღმდეგ საბრძოლველად.[13] 2011 წლის ნოემბერში თეთრი სახლი გამოაცხადა, რომ ბარნსი გადადგებოდა.[14] იგი 2012 წლის იანვარში დატოვა თანამდებობა.[3] თეთრი სახლის შემდეგ თეთრი სახლიდან წასვლის შემდეგ ბარნსი გახდა Melody Barnes Solutions LLC-ის აღმასრულებელი დირექტორი — სტრატეგიული ფირმისა, რომელიც მსხვილ საფინანსო ინსტიტუტებსა და სხვა კლიენტებს ემსახურება. 2014 წელს შევიდა Ventas, Inc.-ის,[4] 2015 წელს — Booz Allen Hamilton-ის,[7] ხოლო 2023 წელს — Hewlett Foundation-ის გამგეობაში.[15] ბარნსი არის ასპენის ინსტიტუტის „საზოგადოების გადაწყვეტილებათა ფორუმის" თავმჯდომარე.[3][16] 2013 წლიდან[4] ბარნსი ასევე იყო ნიუ-იორკის უნივერსიტეტის გლობალური სტუდენტური ლიდერობის ინიციატივების ვიცე-პროვოსტი და NYU-ს რობერტ F. ვაგნერის სახელობის საჯარო სამსახურის სამაგისტრო სკოლის უფროსი მკვლევარი.[3] 2018 წლიდან ბარნსი UVA-ს დემოკრატიის ინიციატივის თანადირექტორია — ფართომასშტაბიანი სამეცნიერო, სასწავლო და საჯარო საქმეთა ინიციატივისა, რომელიც მსოფლიო დემოკრატიების წინაშე მდგარ უმნიშვნელოვანეს გამოწვევებს ეხება. იგი პრაქტიკის პროფესორია UVA-ს მილერის ცენტრში, სადაც 2016 წლიდან სტუმარ-პროფესორად და უფროს მკვლევარად, ასევე სამართლის სკოლის გამოჩენილ მკვლევარად მსახურობდა.[17] ჯილდოები და პატივსაცემი წოდებები 2016 წელს ბარნსმა მიიღო „ვირჯინიის ისტორიის ძლიერი მამაკაცები და ქალები" ჯილდო ვირჯინიის ბიბლიოთეკისა და Dominion Power-ისგან.[18] პირადი ცხოვრება 2009 წლის 13 ივნისს ბარნსი დაქორწინდა მარლენდ ბაქნერ უმცროსზე — აშშ-ის წარმომადგენელ ჰეროლდ ფორდ უმცროსის ყოფილ მდივანმთავარზე — ვაშინგტონში.[19][20] 2007 წელს ბარნსი შევიდა Washingtonian ჟურნალის ათ კარგად ჩაცმულ ვაშინგტონელ ქალთა სიაში.[1][21] rgek31tzlq9jw7gsiw7ij6zaa1wpvrq 5406578 5406564 2026-06-03T20:36:17Z Eletskh-QR 175175 5406578 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Eletskh-QR|Eletskh-QR]].|3|06|2026}} {{ინფოდაფა პიროვნება |სახელი = Melody Barnes |ფოტო = Melody Barnes official portrait.jpg |საქმიანობა = შიდა პოლიტიკის საბჭოს დირექტორი |პრეზიდენტი = [[ბარაკ ობამა]] |წინამორბედი= [[კარლ ცინსმაისტერი]] |მემკვიდრე = [[სესილია მუნიოსი]] |დაბთარიღი = {{birth date and age|1964|4|29}} |მეუღლე = მარლენდ ბაქნერი |განათლება = [[ჩრდილოეთ კაროლინის უნივერსიტეტი]],[[მიჩიგანის უნივერსიტეტი]] }} '''მელოდი C. ბარნსი''' ([[ინგლისური ენა|ინგლ]]Melody Barnes; დ.[[29 აპრილი]], [[1964]]) — [[ამერიკელი]] [[იურისტი]] და [[პოლიტიკური მრჩეველი]]. [[სენატი]]ს სასამართლო კომიტეტზე სენატორ [[ტედ კენედი]]ს თანაშემწისა და მთავარი მრჩევლის თანამდებობის შემდეგ, ბარნსი მუშაობდა მოაზროვნეთა ჯგუფ „ამერიკული პროგრესის ცენტრში", შემდეგ კი შეუერთდა სენატორ [[ბარაკ ობამა]]ს [[2008]] წლის საპრეზიდენტო კამპანიას. ობამას [[პრეზიდენტი|პრეზიდენტ]]ობის დაწყებისთანავე ბარნსი დაინიშნა შიდა პოლიტიკის საბჭოს დირექტორად და ამ თანამდებობაზე მსახურობდა [[2009]] წლის იანვრიდან [[2012]] წლის იანვრამდე. შემდგომ მუშაობდა [[ასპენის ინსტიტუტ]]სა და [[ნიუ-იორკის უნივერსიტეტი|ნიუ-იორკის უნივერსიტეტ]]ში. 2016 წლიდან მოყოლებული მოღვაწეობს [[ვირჯინიის უნივერსიტეტი|ვირჯინიის უნივერსიტეტ]]ში (UVA) ,სადაც ასწავლის სამართალს და დემოკრატიის ინიციატივის თანადირექტორია. ==ადრეული ცხოვრება და განათლება== ბარნსი დაიბადა 29 აპრილს, 1964 წელს და გაიზარდა [[ვირჯინია|ვირჯინი]]ის შტატის ქალაქ [[რიჩმონდი|რიჩმონდ]]ში.<ref name="PearProfile">{{cite news|first=Robert |last=Pear|url=https://www.nytimes.com/2008/11/25/us/politics/25web-barnes.html |title=Melody C. Barnes|newspaper=[[The New York Times]]|date=November 25, 2008}}</ref> მამამისი, ჩარლზ H. ბარნსი უმცროსი, აშშ-ის არმიის სამოქალაქო თანამშრომელი იყო, ხოლო დედა, მერი ფრენსის როჯერს ბარნსი კი (1934–2014), მასწავლებელი.<ref name="PearProfile"/><ref>{{cite web|url=https://richmondfreepress.com/news/2014/dec/02/mary-frances-rogers-barnes-80-educator/ |title=Mary Frances Rogers Barnes, 80, educator|website=Richmond Free Press|date=December 2, 2014|access-date=November 17, 2025}}</ref> ბარნსმა [[1986]] წელს მიიღო ისტორიის საპატიო [[ბაკალავრიატი|ბაკალავრი]]ს ხარისხი [[ჩრდილოეთ კაროლინის უნივერსიტეტი]]დან, ხოლო [[1989]] წელს მიიღო [[სამართალი|სამართ]]ლის [[დოქტორანტურა|დოქტორ]]ის ხარისხი [[მიჩიგანის უნივერსიტეტი]]ს სამართლის სკოლიდან.<ref name="NYUBio">[https://www.nyu.edu/about/leadership-university-administration/office-of-the-president/office-of-the-provost/global-programs/bios/melody-c-barnes.html Melody C. Barnes, Vice Provost for Global Student Leadership Initiatives], New York University.</ref><ref name="Ventas">[http://www.businesswire.com/news/home/20140917006386/en/Ventas-Elects-White-House-Domestic-Policy-Director Ventas Elects Former White House Domestic Policy Director Melody Barnes to Board of Directors] (press release), ''Business Wire'' (September 17, 2014).</ref> ბარნსი „ალფა კაპა ალფას" სორორიტეტის წევრია.<ref>[https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/06/18/AR2009061802952.html The Receiving Lineup: Melody Barnes and Marland Buckner], ''Washington Post'' (April 3, 2016).</ref> ==კარიერა== ===თეთრ სახლამდე=== 1989 წელს ბარნსმა მუშაობა დაიწყო ნიუ-იორკის იურიდიულ ფირმა Shearman & Sterling-ში, კორპორატიული ფინანსებისა და საფინანსო ინსტიტუტების განყოფილებაში, ასოცირებულ იურისტად.<ref name="NYUBio"/><ref name="Ventas"/> შემდეგ მუშაობდა Raben Group-ში, სადაც ლობირებას ახორციელებდა ამერიკული სამოქალაქო თავისუფლებების კავშირის, სამოქალაქო უფლებათა სამეგობროს, ამერიკული კონსტიტუციის საზოგადოებისა და რეპროდუქციული უფლებების ცენტრის სასარგებლოდ.[1] ბარნსი ასევე მსახურობდა თანასწორი დასაქმების შესაძლებლობათა კომისიაში საკანონმდებლო საქმეთა დირექტორად და წარმომადგენელთა პალატის სასამართლო კომიტეტის სამოქალაქო და საკონსტიტუციო უფლებათა ქვეკომიტეტის თანაშემწე მრჩევლად.[1][6] ამ უკანასკნელ როლში მან მუშაობდა 1992 წლის საარჩევნო უფლებათა გაუმჯობესების აქტზე.[1][6] 1995-დან 1998 წლამდე ბარნსი იყო სენატის სასამართლო კომიტეტზე სენატორ ედვარდ M. კენედის გენერალური მრჩეველი, ხოლო 1998-დან 2003 წლამდე — მთავარი მრჩეველი.[1][7] 2003-დან 2008 წლის ივლისამდე ბარნსი მუშაობდა მოაზროვნეთა ჯგუფ „ამერიკული პროგრესის ცენტრში". 2005-დან 2008 წლამდე იგი ცენტრის პოლიტიკის აღმასრულებელი ვიცე-პრეზიდენტი იყო.[3] ბარნსი მონაწილეობდა ცენტრის რწმენისა და საჯარო პოლიტიკის ინიციატივის დაარსებაში.[8] იგი მუშაობდა აღმასრულებელი დირექტორის, ჯონ D. პოდესტას დაქვემდებარებაში, რომელიც მოგვიანებით ობამა-ბაიდენის გარდამავალი გუნდის თანათავმჯდომარე გახდა.[1] ბარნსი სენატორ ბარაქ ობამას უფროსი შიდა პოლიტიკის მრჩეველი იყო 2008 წლის საპრეზიდენტო კამპანიის დროს.[3] არჩევნების შემდეგ ბარნსი ობამას გარდამავალი გუნდის ხელმძღვანელობაში მონაწილეობდა[3] და ემსახურებოდა სააგენტოების განხილვის სამუშაო ჯგუფის თანადირექტორად.[8] თეთრ სახლში გადასვლამდე ბარნსი იყო ვაშინგტონის საქართველოს ქარტიული სკოლის, ასევე EMILY's List-ისა და Planned Parenthood Action Fund-ის გამგეობის წევრი.[1] თეთრი სახლი 2009 წლის იანვარში ობამას ინაუგურაციის შემდეგ ბარნსი გახდა პრეზიდენტის თანაშემწე და თეთრი სახლის შიდა პოლიტიკის საბჭოს დირექტორი.[3] 2009 წლის ოქტომბერში ბარნსმა ფორტ-ბელვუარში ობამასთან ერთად გოლფი ითამაშა და გახდა პირველი ქალი, ვინც ობამას პრეზიდენტობის პერიოდში მასთან ერთად გოლფი ითამაშა (ობამა ადრე გააკრიტიკეს გოლფსა და კალათბურთში მხოლოდ მამაკაც თანამშრომლებთან თამაშისთვის).[9][10] ბარნსი იყო რამდენიმე აფრიკელ-ამერიკელი ქალიდან ერთ-ერთი, ვინც ობამას ადმინისტრაციაში მნიშვნელოვან თანამდებობებს იკავებდა — ვალერი ჯარეტთან, მონა სათფენთან, სიუზან რაისთან და კასანდრა ბატსთან ერთად.[11] როგორც ტედ კენედის ყოფილი თანამშრომელი, ბარნსი ასევე იყო ყოფილ კონგრესმენთა თანამშრომელთა ჯგუფის ნაწილი ობამას თეთრ სახლში, ჯიმ მესინასთან (სენატორ მაქს ბაუქუსის ყოფილი თანაშემწე), პიტ რაუსსა და ჟან ლამბროსთან (სენატორ ტომ დეშლის), ფილ შილიროსთან (წარმომადგენელ ჰენრი ვაქსმანის ყოფილი თანაშემწე) და ლიზა კონვინსკისთან (სენატორ კენტ კონრადის ყოფილი თანაშემწე) ერთად. პოლ სტარი წერს, რომ ობამამ სწორედ ამ ყოფილ უფროს კონგრესმენთა თანაშემწეებზე დაყრდნობით შეძლო ჯანდაცვის რეფორმის კანონმდებლობის კონგრესში გატარება.[12] ბარნსი ხელმძღვანელობდა თეთრი სახლის სიმსუქნის წინააღმდეგ სამუშაო ჯგუფს, რომელმაც 2010 წლის მაისში გამოაქვეყნა 124-გვერდიანი მოხსენება 70 რეკომენდაციით შეერთებულ შტატებში ბავშვთა სიმსუქნის პრობლემის წინააღმდეგ საბრძოლველად.[13] 2011 წლის ნოემბერში თეთრი სახლი გამოაცხადა, რომ ბარნსი გადადგებოდა.[14] იგი 2012 წლის იანვარში დატოვა თანამდებობა.[3] თეთრი სახლის შემდეგ თეთრი სახლიდან წასვლის შემდეგ ბარნსი გახდა Melody Barnes Solutions LLC-ის აღმასრულებელი დირექტორი — სტრატეგიული ფირმისა, რომელიც მსხვილ საფინანსო ინსტიტუტებსა და სხვა კლიენტებს ემსახურება. 2014 წელს შევიდა Ventas, Inc.-ის,[4] 2015 წელს — Booz Allen Hamilton-ის,[7] ხოლო 2023 წელს — Hewlett Foundation-ის გამგეობაში.[15] ბარნსი არის ასპენის ინსტიტუტის „საზოგადოების გადაწყვეტილებათა ფორუმის" თავმჯდომარე.[3][16] 2013 წლიდან[4] ბარნსი ასევე იყო ნიუ-იორკის უნივერსიტეტის გლობალური სტუდენტური ლიდერობის ინიციატივების ვიცე-პროვოსტი და NYU-ს რობერტ F. ვაგნერის სახელობის საჯარო სამსახურის სამაგისტრო სკოლის უფროსი მკვლევარი.[3] 2018 წლიდან ბარნსი UVA-ს დემოკრატიის ინიციატივის თანადირექტორია — ფართომასშტაბიანი სამეცნიერო, სასწავლო და საჯარო საქმეთა ინიციატივისა, რომელიც მსოფლიო დემოკრატიების წინაშე მდგარ უმნიშვნელოვანეს გამოწვევებს ეხება. იგი პრაქტიკის პროფესორია UVA-ს მილერის ცენტრში, სადაც 2016 წლიდან სტუმარ-პროფესორად და უფროს მკვლევარად, ასევე სამართლის სკოლის გამოჩენილ მკვლევარად მსახურობდა.[17] ჯილდოები და პატივსაცემი წოდებები 2016 წელს ბარნსმა მიიღო „ვირჯინიის ისტორიის ძლიერი მამაკაცები და ქალები" ჯილდო ვირჯინიის ბიბლიოთეკისა და Dominion Power-ისგან.[18] პირადი ცხოვრება 2009 წლის 13 ივნისს ბარნსი დაქორწინდა მარლენდ ბაქნერ უმცროსზე — აშშ-ის წარმომადგენელ ჰეროლდ ფორდ უმცროსის ყოფილ მდივანმთავარზე — ვაშინგტონში.[19][20] 2007 წელს ბარნსი შევიდა Washingtonian ჟურნალის ათ კარგად ჩაცმულ ვაშინგტონელ ქალთა სიაში.[1][21] sxrvzcloo5t35z0xdlyqonaeew9fvte 5406602 5406578 2026-06-03T20:57:30Z Eletskh-QR 175175 5406602 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Eletskh-QR|Eletskh-QR]].|3|06|2026}} {{ინფოდაფა პიროვნება |სახელი = მელოდი ბარნსი |ფოტო = Melody Barnes official portrait.jpg |საქმიანობა = შიდა პოლიტიკის საბჭოს დირექტორი |პრეზიდენტი = [[ბარაკ ობამა]] |წინამორბედი= [[კარლ ცინსმაისტერი]] |მემკვიდრე = [[სესილია მუნიოსი]] |დაბთარიღი = {{birth date and age|1964|4|29}} |მეუღლე = მარლენდ ბაქნერი |განათლება = [[ჩრდილოეთ კაროლინის უნივერსიტეტი]],[[მიჩიგანის უნივერსიტეტი]] }} '''მელოდი C. ბარნსი''' ([[ინგლისური ენა|ინგლ]]Melody Barnes; დ.[[29 აპრილი]], [[1964]]) — [[ამერიკელი]] [[იურისტი]] და [[პოლიტიკური მრჩეველი]]. [[სენატი]]ს სასამართლო კომიტეტზე სენატორ [[ტედ კენედი]]ს თანაშემწისა და მთავარი მრჩევლის თანამდებობის შემდეგ, ბარნსი მუშაობდა მოაზროვნეთა ჯგუფ „ამერიკული პროგრესის ცენტრში", შემდეგ კი შეუერთდა სენატორ [[ბარაკ ობამა]]ს [[2008]] წლის საპრეზიდენტო კამპანიას. ობამას [[პრეზიდენტი|პრეზიდენტ]]ობის დაწყებისთანავე ბარნსი დაინიშნა შიდა პოლიტიკის საბჭოს დირექტორად და ამ თანამდებობაზე მსახურობდა [[2009]] წლის იანვრიდან [[2012]] წლის იანვრამდე. შემდგომ მუშაობდა [[ასპენის ინსტიტუტ]]სა და [[ნიუ-იორკის უნივერსიტეტი|ნიუ-იორკის უნივერსიტეტ]]ში. 2016 წლიდან მოყოლებული მოღვაწეობს [[ვირჯინიის უნივერსიტეტი|ვირჯინიის უნივერსიტეტ]]ში (UVA) ,სადაც ასწავლის სამართალს და დემოკრატიის ინიციატივის თანადირექტორია. ==ადრეული ცხოვრება და განათლება== ბარნსი დაიბადა 29 აპრილს, 1964 წელს და გაიზარდა [[ვირჯინია|ვირჯინი]]ის შტატის ქალაქ [[რიჩმონდი|რიჩმონდ]]ში.<ref name="PearProfile">{{cite news|first=Robert |last=Pear|url=https://www.nytimes.com/2008/11/25/us/politics/25web-barnes.html |title=Melody C. Barnes|newspaper=[[The New York Times]]|date=November 25, 2008}}</ref> მამამისი, ჩარლზ H. ბარნსი უმცროსი, აშშ-ის არმიის სამოქალაქო თანამშრომელი იყო, ხოლო დედა, მერი ფრენსის როჯერს ბარნსი კი (1934–2014), მასწავლებელი.<ref name="PearProfile"/><ref>{{cite web|url=https://richmondfreepress.com/news/2014/dec/02/mary-frances-rogers-barnes-80-educator/ |title=Mary Frances Rogers Barnes, 80, educator|website=Richmond Free Press|date=December 2, 2014|access-date=November 17, 2025}}</ref> ბარნსმა [[1986]] წელს მიიღო ისტორიის საპატიო [[ბაკალავრიატი|ბაკალავრი]]ს ხარისხი [[ჩრდილოეთ კაროლინის უნივერსიტეტი]]დან, ხოლო [[1989]] წელს მიიღო [[სამართალი|სამართ]]ლის [[დოქტორანტურა|დოქტორ]]ის ხარისხი [[მიჩიგანის უნივერსიტეტი]]ს სამართლის სკოლიდან.<ref name="NYUBio">[https://www.nyu.edu/about/leadership-university-administration/office-of-the-president/office-of-the-provost/global-programs/bios/melody-c-barnes.html Melody C. Barnes, Vice Provost for Global Student Leadership Initiatives], New York University.</ref><ref name="Ventas">[http://www.businesswire.com/news/home/20140917006386/en/Ventas-Elects-White-House-Domestic-Policy-Director Ventas Elects Former White House Domestic Policy Director Melody Barnes to Board of Directors] (press release), ''Business Wire'' (September 17, 2014).</ref> ბარნსი „ალფა კაპა ალფას" სორორიტეტის წევრია.<ref>[https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/06/18/AR2009061802952.html The Receiving Lineup: Melody Barnes and Marland Buckner], ''Washington Post'' (April 3, 2016).</ref> ==კარიერა== ===თეთრ სახლამდე=== 1989 წელს ბარნსმა მუშაობა დაიწყო ნიუ-იორკის იურიდიულ ფირმა Shearman & Sterling-ში, კორპორატიული ფინანსებისა და საფინანსო ინსტიტუტების განყოფილებაში, ასოცირებულ იურისტად.<ref name="NYUBio"/><ref name="Ventas"/> შემდეგ მუშაობდა Raben Group-ში, სადაც ლობირებას ახორციელებდა ამერიკული სამოქალაქო თავისუფლებების კავშირის, სამოქალაქო უფლებათა სამეგობროს, ამერიკული კონსტიტუციის საზოგადოებისა და რეპროდუქციული უფლებების ცენტრის სასარგებლოდ.<ref name="PearProfile"/> ბარნსი ასევე მსახურობდა თანასწორი დასაქმების შესაძლებლობათა კომისიაში საკანონმდებლო საქმეთა დირექტორად და წარმომადგენელთა პალატის სასამართლო კომიტეტის სამოქალაქო და საკონსტიტუციო უფლებათა ქვეკომიტეტის თანაშემწე მრჩევლად.<ref name="PearProfile"/><ref name="WhiteHouseBio">[https://obamawhitehouse.archives.gov/blog/author/melody-barnes Melody Barnes: Former Domestic Policy Advisor], White House.</ref> ამ უკანასკნელ როლში მუშაობდა [[1992]] წლის საარჩევნო უფლებათა გაუმჯობესების აქტზე.<ref name="PearProfile"/><ref name="WhiteHouseBio"/> [[1995]]-დან [[1998]] წლამდე ბარნსი მუშაობდა,როგორც სენატის სასამართლო კომიტეტზე სენატორ ედვარდ M. კენედის გენერალური მრჩეველი, ხოლო 1998-დან 2003 წლამდე — მთავარი მრჩეველი.<ref name="PearProfile"/><ref name="WhiteHouseBio"/> [[2003]]-დან [[2008]] წლის ივლისამდე ბარნსი მუშაობდა მოაზროვნეთა ჯგუფ „ამერიკული პროგრესის ცენტრში". [[2005]]-დან [[2008]] წლამდე მუშაობდა ცენტრის პოლიტიკის აღმასრულებელი ვიცე-პრეზიდენტად.<ref name="PearProfile"/><ref name="BAH">[https://www.boozallen.com/content/boozallen/en_US/about/leadership/board-of-directors/melody-barnes.html Melody C. Barnes, Director], Booz Allen Hamilton.</ref> ბარნსი სენატორ ბარაკ ობამას უფროსი შიდა პოლიტიკის მრჩეველი იყო 2008 წლის საპრეზიდენტო კამპანიის დროს.[3] არჩევნების შემდეგ ბარნსი ობამას გარდამავალი გუნდის ხელმძღვანელობაში მონაწილეობდა[3] და ემსახურებოდა სააგენტოების განხილვის სამუშაო ჯგუფის თანადირექტორად.[8] თეთრ სახლში გადასვლამდე ბარნსი იყო ვაშინგტონის საქართველოს ქარტიული სკოლის, ასევე EMILY's List-ისა და Planned Parenthood Action Fund-ის გამგეობის წევრი.[1] თეთრი სახლი 2009 წლის იანვარში ობამას ინაუგურაციის შემდეგ ბარნსი გახდა პრეზიდენტის თანაშემწე და თეთრი სახლის შიდა პოლიტიკის საბჭოს დირექტორი.[3] 2009 წლის ოქტომბერში ბარნსმა ფორტ-ბელვუარში ობამასთან ერთად გოლფი ითამაშა და გახდა პირველი ქალი, ვინც ობამას პრეზიდენტობის პერიოდში მასთან ერთად გოლფი ითამაშა (ობამა ადრე გააკრიტიკეს გოლფსა და კალათბურთში მხოლოდ მამაკაც თანამშრომლებთან თამაშისთვის).[9][10] ბარნსი იყო რამდენიმე აფრიკელ-ამერიკელი ქალიდან ერთ-ერთი, ვინც ობამას ადმინისტრაციაში მნიშვნელოვან თანამდებობებს იკავებდა — ვალერი ჯარეტთან, მონა სათფენთან, სიუზან რაისთან და კასანდრა ბატსთან ერთად.[11] როგორც ტედ კენედის ყოფილი თანამშრომელი, ბარნსი ასევე იყო ყოფილ კონგრესმენთა თანამშრომელთა ჯგუფის ნაწილი ობამას თეთრ სახლში, ჯიმ მესინასთან (სენატორ მაქს ბაუქუსის ყოფილი თანაშემწე), პიტ რაუსსა და ჟან ლამბროსთან (სენატორ ტომ დეშლის), ფილ შილიროსთან (წარმომადგენელ ჰენრი ვაქსმანის ყოფილი თანაშემწე) და ლიზა კონვინსკისთან (სენატორ კენტ კონრადის ყოფილი თანაშემწე) ერთად. პოლ სტარი წერს, რომ ობამამ სწორედ ამ ყოფილ უფროს კონგრესმენთა თანაშემწეებზე დაყრდნობით შეძლო ჯანდაცვის რეფორმის კანონმდებლობის კონგრესში გატარება.[12] ბარნსი ხელმძღვანელობდა თეთრი სახლის სიმსუქნის წინააღმდეგ სამუშაო ჯგუფს, რომელმაც 2010 წლის მაისში გამოაქვეყნა 124-გვერდიანი მოხსენება 70 რეკომენდაციით შეერთებულ შტატებში ბავშვთა სიმსუქნის პრობლემის წინააღმდეგ საბრძოლველად.[13] 2011 წლის ნოემბერში თეთრი სახლი გამოაცხადა, რომ ბარნსი გადადგებოდა.[14] იგი 2012 წლის იანვარში დატოვა თანამდებობა.[3] თეთრი სახლის შემდეგ თეთრი სახლიდან წასვლის შემდეგ ბარნსი გახდა Melody Barnes Solutions LLC-ის აღმასრულებელი დირექტორი — სტრატეგიული ფირმისა, რომელიც მსხვილ საფინანსო ინსტიტუტებსა და სხვა კლიენტებს ემსახურება. 2014 წელს შევიდა Ventas, Inc.-ის,[4] 2015 წელს — Booz Allen Hamilton-ის,[7] ხოლო 2023 წელს — Hewlett Foundation-ის გამგეობაში.[15] ბარნსი არის ასპენის ინსტიტუტის „საზოგადოების გადაწყვეტილებათა ფორუმის" თავმჯდომარე.[3][16] 2013 წლიდან[4] ბარნსი ასევე იყო ნიუ-იორკის უნივერსიტეტის გლობალური სტუდენტური ლიდერობის ინიციატივების ვიცე-პროვოსტი და NYU-ს რობერტ F. ვაგნერის სახელობის საჯარო სამსახურის სამაგისტრო სკოლის უფროსი მკვლევარი.[3] 2018 წლიდან ბარნსი UVA-ს დემოკრატიის ინიციატივის თანადირექტორია — ფართომასშტაბიანი სამეცნიერო, სასწავლო და საჯარო საქმეთა ინიციატივისა, რომელიც მსოფლიო დემოკრატიების წინაშე მდგარ უმნიშვნელოვანეს გამოწვევებს ეხება. იგი პრაქტიკის პროფესორია UVA-ს მილერის ცენტრში, სადაც 2016 წლიდან სტუმარ-პროფესორად და უფროს მკვლევარად, ასევე სამართლის სკოლის გამოჩენილ მკვლევარად მსახურობდა.[17] ჯილდოები და პატივსაცემი წოდებები 2016 წელს ბარნსმა მიიღო „ვირჯინიის ისტორიის ძლიერი მამაკაცები და ქალები" ჯილდო ვირჯინიის ბიბლიოთეკისა და Dominion Power-ისგან.[18] პირადი ცხოვრება 2009 წლის 13 ივნისს ბარნსი დაქორწინდა მარლენდ ბაქნერ უმცროსზე — აშშ-ის წარმომადგენელ ჰეროლდ ფორდ უმცროსის ყოფილ მდივანმთავარზე — ვაშინგტონში.[19][20] 2007 წელს ბარნსი შევიდა Washingtonian ჟურნალის ათ კარგად ჩაცმულ ვაშინგტონელ ქალთა სიაში.[1][21] e5bv9y0br3wzw9n3h0zctlghye6c6ay 5406633 5406602 2026-06-04T01:45:42Z ToprakBot 172403 სხვადასხვა სქოლიო შესწორებები; დაემატა სქოლიოს სექცია 5406633 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Eletskh-QR|Eletskh-QR]].|3|06|2026}} {{ინფოდაფა პიროვნება |სახელი = მელოდი ბარნსი |ფოტო = Melody Barnes official portrait.jpg |საქმიანობა = შიდა პოლიტიკის საბჭოს დირექტორი |პრეზიდენტი = [[ბარაკ ობამა]] |წინამორბედი= [[კარლ ცინსმაისტერი]] |მემკვიდრე = [[სესილია მუნიოსი]] |დაბთარიღი = {{birth date and age|1964|4|29}} |მეუღლე = მარლენდ ბაქნერი |განათლება = [[ჩრდილოეთ კაროლინის უნივერსიტეტი]],[[მიჩიგანის უნივერსიტეტი]] }} '''მელოდი C. ბარნსი''' ([[ინგლისური ენა|ინგლ]]Melody Barnes; დ.[[29 აპრილი]], [[1964]]) — [[ამერიკელი]] [[იურისტი]] და [[პოლიტიკური მრჩეველი]]. [[სენატი]]ს სასამართლო კომიტეტზე სენატორ [[ტედ კენედი]]ს თანაშემწისა და მთავარი მრჩევლის თანამდებობის შემდეგ, ბარნსი მუშაობდა მოაზროვნეთა ჯგუფ „ამერიკული პროგრესის ცენტრში", შემდეგ კი შეუერთდა სენატორ [[ბარაკ ობამა]]ს [[2008]] წლის საპრეზიდენტო კამპანიას. ობამას [[პრეზიდენტი|პრეზიდენტ]]ობის დაწყებისთანავე ბარნსი დაინიშნა შიდა პოლიტიკის საბჭოს დირექტორად და ამ თანამდებობაზე მსახურობდა [[2009]] წლის იანვრიდან [[2012]] წლის იანვრამდე. შემდგომ მუშაობდა [[ასპენის ინსტიტუტ]]სა და [[ნიუ-იორკის უნივერსიტეტი|ნიუ-იორკის უნივერსიტეტ]]ში. 2016 წლიდან მოყოლებული მოღვაწეობს [[ვირჯინიის უნივერსიტეტი|ვირჯინიის უნივერსიტეტ]]ში (UVA) ,სადაც ასწავლის სამართალს და დემოკრატიის ინიციატივის თანადირექტორია. ==ადრეული ცხოვრება და განათლება== ბარნსი დაიბადა 29 აპრილს, 1964 წელს და გაიზარდა [[ვირჯინია|ვირჯინი]]ის შტატის ქალაქ [[რიჩმონდი|რიჩმონდ]]ში.<ref name="PearProfile">{{cite news|first=Robert |last=Pear|url=https://www.nytimes.com/2008/11/25/us/politics/25web-barnes.html |title=Melody C. Barnes|newspaper=[[The New York Times]]|date=November 25, 2008}}</ref> მამამისი, ჩარლზ H. ბარნსი უმცროსი, აშშ-ის არმიის სამოქალაქო თანამშრომელი იყო, ხოლო დედა, მერი ფრენსის როჯერს ბარნსი კი (1934–2014), მასწავლებელი.<ref name="PearProfile"/><ref>{{cite web|url=https://richmondfreepress.com/news/2014/dec/02/mary-frances-rogers-barnes-80-educator/ |title=Mary Frances Rogers Barnes, 80, educator|website=Richmond Free Press|date=December 2, 2014|access-date=November 17, 2025}}</ref> ბარნსმა [[1986]] წელს მიიღო ისტორიის საპატიო [[ბაკალავრიატი|ბაკალავრი]]ს ხარისხი [[ჩრდილოეთ კაროლინის უნივერსიტეტი]]დან, ხოლო [[1989]] წელს მიიღო [[სამართალი|სამართ]]ლის [[დოქტორანტურა|დოქტორ]]ის ხარისხი [[მიჩიგანის უნივერსიტეტი]]ს სამართლის სკოლიდან.<ref name="NYUBio">[https://www.nyu.edu/about/leadership-university-administration/office-of-the-president/office-of-the-provost/global-programs/bios/melody-c-barnes.html Melody C. Barnes, Vice Provost for Global Student Leadership Initiatives], New York University.</ref><ref name="Ventas">[http://www.businesswire.com/news/home/20140917006386/en/Ventas-Elects-White-House-Domestic-Policy-Director Ventas Elects Former White House Domestic Policy Director Melody Barnes to Board of Directors] (press release), ''Business Wire'' (September 17, 2014).</ref> ბარნსი „ალფა კაპა ალფას" სორორიტეტის წევრია.<ref>[https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/06/18/AR2009061802952.html The Receiving Lineup: Melody Barnes and Marland Buckner], ''Washington Post'' (April 3, 2016).</ref> ==კარიერა== ===თეთრ სახლამდე=== 1989 წელს ბარნსმა მუშაობა დაიწყო ნიუ-იორკის იურიდიულ ფირმა Shearman & Sterling-ში, კორპორატიული ფინანსებისა და საფინანსო ინსტიტუტების განყოფილებაში, ასოცირებულ იურისტად.<ref name="NYUBio"/><ref name="Ventas"/> შემდეგ მუშაობდა Raben Group-ში, სადაც ლობირებას ახორციელებდა ამერიკული სამოქალაქო თავისუფლებების კავშირის, სამოქალაქო უფლებათა სამეგობროს, ამერიკული კონსტიტუციის საზოგადოებისა და რეპროდუქციული უფლებების ცენტრის სასარგებლოდ.<ref name="PearProfile"/> ბარნსი ასევე მსახურობდა თანასწორი დასაქმების შესაძლებლობათა კომისიაში საკანონმდებლო საქმეთა დირექტორად და წარმომადგენელთა პალატის სასამართლო კომიტეტის სამოქალაქო და საკონსტიტუციო უფლებათა ქვეკომიტეტის თანაშემწე მრჩევლად.<ref name="PearProfile"/><ref name="WhiteHouseBio">[https://obamawhitehouse.archives.gov/blog/author/melody-barnes Melody Barnes: Former Domestic Policy Advisor], White House.</ref> ამ უკანასკნელ როლში მუშაობდა [[1992]] წლის საარჩევნო უფლებათა გაუმჯობესების აქტზე.<ref name="PearProfile"/><ref name="WhiteHouseBio"/> [[1995]]-დან [[1998]] წლამდე ბარნსი მუშაობდა,როგორც სენატის სასამართლო კომიტეტზე სენატორ ედვარდ M. კენედის გენერალური მრჩეველი, ხოლო 1998-დან 2003 წლამდე — მთავარი მრჩეველი.<ref name="PearProfile"/><ref name="WhiteHouseBio"/> [[2003]]-დან [[2008]] წლის ივლისამდე ბარნსი მუშაობდა მოაზროვნეთა ჯგუფ „ამერიკული პროგრესის ცენტრში". [[2005]]-დან [[2008]] წლამდე მუშაობდა ცენტრის პოლიტიკის აღმასრულებელი ვიცე-პრეზიდენტად.<ref name="PearProfile"/><ref name="BAH">[https://www.boozallen.com/content/boozallen/en_US/about/leadership/board-of-directors/melody-barnes.html Melody C. Barnes, Director], Booz Allen Hamilton.</ref> ბარნსი სენატორ ბარაკ ობამას უფროსი შიდა პოლიტიკის მრჩეველი იყო 2008 წლის საპრეზიდენტო კამპანიის დროს.[3] არჩევნების შემდეგ ბარნსი ობამას გარდამავალი გუნდის ხელმძღვანელობაში მონაწილეობდა[3] და ემსახურებოდა სააგენტოების განხილვის სამუშაო ჯგუფის თანადირექტორად.[8] თეთრ სახლში გადასვლამდე ბარნსი იყო ვაშინგტონის საქართველოს ქარტიული სკოლის, ასევე EMILY's List-ისა და Planned Parenthood Action Fund-ის გამგეობის წევრი.[1] თეთრი სახლი 2009 წლის იანვარში ობამას ინაუგურაციის შემდეგ ბარნსი გახდა პრეზიდენტის თანაშემწე და თეთრი სახლის შიდა პოლიტიკის საბჭოს დირექტორი.[3] 2009 წლის ოქტომბერში ბარნსმა ფორტ-ბელვუარში ობამასთან ერთად გოლფი ითამაშა და გახდა პირველი ქალი, ვინც ობამას პრეზიდენტობის პერიოდში მასთან ერთად გოლფი ითამაშა (ობამა ადრე გააკრიტიკეს გოლფსა და კალათბურთში მხოლოდ მამაკაც თანამშრომლებთან თამაშისთვის).[9][10] ბარნსი იყო რამდენიმე აფრიკელ-ამერიკელი ქალიდან ერთ-ერთი, ვინც ობამას ადმინისტრაციაში მნიშვნელოვან თანამდებობებს იკავებდა — ვალერი ჯარეტთან, მონა სათფენთან, სიუზან რაისთან და კასანდრა ბატსთან ერთად.[11] როგორც ტედ კენედის ყოფილი თანამშრომელი, ბარნსი ასევე იყო ყოფილ კონგრესმენთა თანამშრომელთა ჯგუფის ნაწილი ობამას თეთრ სახლში, ჯიმ მესინასთან (სენატორ მაქს ბაუქუსის ყოფილი თანაშემწე), პიტ რაუსსა და ჟან ლამბროსთან (სენატორ ტომ დეშლის), ფილ შილიროსთან (წარმომადგენელ ჰენრი ვაქსმანის ყოფილი თანაშემწე) და ლიზა კონვინსკისთან (სენატორ კენტ კონრადის ყოფილი თანაშემწე) ერთად. პოლ სტარი წერს, რომ ობამამ სწორედ ამ ყოფილ უფროს კონგრესმენთა თანაშემწეებზე დაყრდნობით შეძლო ჯანდაცვის რეფორმის კანონმდებლობის კონგრესში გატარება.[12] ბარნსი ხელმძღვანელობდა თეთრი სახლის სიმსუქნის წინააღმდეგ სამუშაო ჯგუფს, რომელმაც 2010 წლის მაისში გამოაქვეყნა 124-გვერდიანი მოხსენება 70 რეკომენდაციით შეერთებულ შტატებში ბავშვთა სიმსუქნის პრობლემის წინააღმდეგ საბრძოლველად.[13] 2011 წლის ნოემბერში თეთრი სახლი გამოაცხადა, რომ ბარნსი გადადგებოდა.[14] იგი 2012 წლის იანვარში დატოვა თანამდებობა.[3] თეთრი სახლის შემდეგ თეთრი სახლიდან წასვლის შემდეგ ბარნსი გახდა Melody Barnes Solutions LLC-ის აღმასრულებელი დირექტორი — სტრატეგიული ფირმისა, რომელიც მსხვილ საფინანსო ინსტიტუტებსა და სხვა კლიენტებს ემსახურება. 2014 წელს შევიდა Ventas, Inc.-ის,[4] 2015 წელს — Booz Allen Hamilton-ის,[7] ხოლო 2023 წელს — Hewlett Foundation-ის გამგეობაში.[15] ბარნსი არის ასპენის ინსტიტუტის „საზოგადოების გადაწყვეტილებათა ფორუმის" თავმჯდომარე.[3][16] 2013 წლიდან[4] ბარნსი ასევე იყო ნიუ-იორკის უნივერსიტეტის გლობალური სტუდენტური ლიდერობის ინიციატივების ვიცე-პროვოსტი და NYU-ს რობერტ F. ვაგნერის სახელობის საჯარო სამსახურის სამაგისტრო სკოლის უფროსი მკვლევარი.[3] 2018 წლიდან ბარნსი UVA-ს დემოკრატიის ინიციატივის თანადირექტორია — ფართომასშტაბიანი სამეცნიერო, სასწავლო და საჯარო საქმეთა ინიციატივისა, რომელიც მსოფლიო დემოკრატიების წინაშე მდგარ უმნიშვნელოვანეს გამოწვევებს ეხება. იგი პრაქტიკის პროფესორია UVA-ს მილერის ცენტრში, სადაც 2016 წლიდან სტუმარ-პროფესორად და უფროს მკვლევარად, ასევე სამართლის სკოლის გამოჩენილ მკვლევარად მსახურობდა.[17] ჯილდოები და პატივსაცემი წოდებები 2016 წელს ბარნსმა მიიღო „ვირჯინიის ისტორიის ძლიერი მამაკაცები და ქალები" ჯილდო ვირჯინიის ბიბლიოთეკისა და Dominion Power-ისგან.[18] პირადი ცხოვრება 2009 წლის 13 ივნისს ბარნსი დაქორწინდა მარლენდ ბაქნერ უმცროსზე — აშშ-ის წარმომადგენელ ჰეროლდ ფორდ უმცროსის ყოფილ მდივანმთავარზე — ვაშინგტონში.[19][20] 2007 წელს ბარნსი შევიდა Washingtonian ჟურნალის ათ კარგად ჩაცმულ ვაშინგტონელ ქალთა სიაში.[1][21] == სქოლიო == {{სქოლიო}} hlsx9ab9yfswg8vab18bux6sd4qvhly 0 890693 5406566 2026-06-03T20:23:52Z NitaTs55 173574 ახალი გვერდი: {{subst:მუშავდება}} 5406566 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|3|06|2026}} g5cq9tzeij98yl175e8h0zm0eu4zirv 5406567 5406566 2026-06-03T20:24:12Z NitaTs55 173574 5406567 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|3|06|2026}} გაეროს უშიშროების საბჭოს 1802-ე რეზოლუცია ერთხმად იქნა მიღებული 2008 წლის 25 თებერვალს. j0v4fm800kho3kwiswm5ejf7cd7c5tk 5406568 5406567 2026-06-03T20:25:03Z NitaTs55 173574 5406568 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|3|06|2026}} გაეროს უშიშროების საბჭოს 1802-ე რეზოლუცია ერთხმად იქნა მიღებული 2008 წლის 25 თებერვალს. ==რეზოლუცია== უშიშროების საბჭომ დღეს დილით გააგრძელა გაეროს მისიის მანდატი აღმოსავლეთ ტიმორში (UNMIT) ერთი წლით, 2009 წლის 26 თებერვლამდე, მიმდინარე უფლებამოსილი დონეზე და უმკაცრესად დაგმო 11 თებერვალს აღმოსავლეთ ტიმორის პრეზიდენტსა და პრემიერ-მინისტრზე თავდასხმა, როგორც ქვეყნის ლეგიტიმურ ინსტიტუტებზე თავდასხმა. is7v2uu6xmx89jvq7ueztsx75npt6c0 5406569 5406568 2026-06-03T20:25:19Z NitaTs55 173574 5406569 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|3|06|2026}} გაეროს უშიშროების საბჭოს 1802-ე რეზოლუცია ერთხმად იქნა მიღებული 2008 წლის 25 თებერვალს. ==რეზოლუცია== უშიშროების საბჭომ დღეს დილით გააგრძელა გაეროს მისიის მანდატი აღმოსავლეთ ტიმორში (UNMIT) ერთი წლით, 2009 წლის 26 თებერვლამდე, მიმდინარე უფლებამოსილი დონეზე და უმკაცრესად დაგმო 11 თებერვალს აღმოსავლეთ ტიმორის პრეზიდენტსა და პრემიერ-მინისტრზე თავდასხმა, როგორც ქვეყნის ლეგიტიმურ ინსტიტუტებზე თავდასხმა. საბჭომ მოუწოდა აღმოსავლეთ ტიმორის მთავრობას, 11 თებერვლის თავდასხმებში პასუხისმგებელი პირები სამართლიანობის წინაშე წარსადგენად, ხოლო ხალხს - სიმშვიდის შენარჩუნების, თავშეკავებისკენ და ქვეყანაში სტაბილურობის შენარჩუნებისკენ. e5rcrbohcta9j8htxt5vcq54hbnu5lr 5406570 5406569 2026-06-03T20:25:34Z NitaTs55 173574 5406570 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|3|06|2026}} გაეროს უშიშროების საბჭოს 1802-ე რეზოლუცია ერთხმად იქნა მიღებული 2008 წლის 25 თებერვალს. ==რეზოლუცია== უშიშროების საბჭომ დღეს დილით გააგრძელა გაეროს მისიის მანდატი აღმოსავლეთ ტიმორში (UNMIT) ერთი წლით, 2009 წლის 26 თებერვლამდე, მიმდინარე უფლებამოსილი დონეზე და უმკაცრესად დაგმო 11 თებერვალს აღმოსავლეთ ტიმორის პრეზიდენტსა და პრემიერ-მინისტრზე თავდასხმა, როგორც ქვეყნის ლეგიტიმურ ინსტიტუტებზე თავდასხმა. საბჭომ მოუწოდა აღმოსავლეთ ტიმორის მთავრობას, 11 თებერვლის თავდასხმებში პასუხისმგებელი პირები სამართლიანობის წინაშე წარსადგენად, ხოლო ხალხს - სიმშვიდის შენარჩუნების, თავშეკავებისკენ და ქვეყანაში სტაბილურობის შენარჩუნებისკენ. საბჭომ ასევე მოუწოდა მთავრობას, გაეროს მისიის დახმარებით ტიმორ-ლესტეში, გააგრძელოს მუშაობა უსაფრთხოების სექტორის მომავალი როლისა და საჭიროებების ყოვლისმომცველ მიმოხილვაზე. მან სთხოვა UNMIT-ს, პარტნიორებთან თანამშრომლობით, გააძლიეროს ძალისხმევა ტიმორ-ლესტეს ეროვნული პოლიციის ძალების (PNTL) შემდგომი მომზადების, მენტორობის, ინსტიტუციური განვითარებისა და გაძლიერების ხელშეწყობის მიზნით. n4f9oifz6vx9i5dgg61jggwes2v6wxo 5406571 5406570 2026-06-03T20:25:49Z NitaTs55 173574 5406571 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|3|06|2026}} გაეროს უშიშროების საბჭოს 1802-ე რეზოლუცია ერთხმად იქნა მიღებული 2008 წლის 25 თებერვალს. ==რეზოლუცია== უშიშროების საბჭომ დღეს დილით გააგრძელა გაეროს მისიის მანდატი აღმოსავლეთ ტიმორში (UNMIT) ერთი წლით, 2009 წლის 26 თებერვლამდე, მიმდინარე უფლებამოსილი დონეზე და უმკაცრესად დაგმო 11 თებერვალს აღმოსავლეთ ტიმორის პრეზიდენტსა და პრემიერ-მინისტრზე თავდასხმა, როგორც ქვეყნის ლეგიტიმურ ინსტიტუტებზე თავდასხმა. საბჭომ მოუწოდა აღმოსავლეთ ტიმორის მთავრობას, 11 თებერვლის თავდასხმებში პასუხისმგებელი პირები სამართლიანობის წინაშე წარსადგენად, ხოლო ხალხს - სიმშვიდის შენარჩუნების, თავშეკავებისკენ და ქვეყანაში სტაბილურობის შენარჩუნებისკენ. საბჭომ ასევე მოუწოდა მთავრობას, გაეროს მისიის დახმარებით ტიმორ-ლესტეში, გააგრძელოს მუშაობა უსაფრთხოების სექტორის მომავალი როლისა და საჭიროებების ყოვლისმომცველ მიმოხილვაზე. მან სთხოვა UNMIT-ს, პარტნიორებთან თანამშრომლობით, გააძლიეროს ძალისხმევა ტიმორ-ლესტეს ეროვნული პოლიციის ძალების (PNTL) შემდგომი მომზადების, მენტორობის, ინსტიტუციური განვითარებისა და გაძლიერების ხელშეწყობის მიზნით. საბჭომ ერთხმად მიიღო რეზოლუცია 1802 (2008), რომელიც წარდგენილი იყო ავსტრალიის, ახალი ზელანდიის, პორტუგალიისა და სამხრეთ აფრიკის მიერ, მას შემდეგ, რაც მოისმინა მისიასთან დაკავშირებით რეკომენდაციები სამშვიდობო ოპერაციების გენერალური მდივნის მოადგილის, ჟან-მარი გუენოს და გაეროში ტიმორ-ლესტეს მუდმივი წარმომადგენლის, ნელსონ სანტოსის მიერ 21 თებერვალს.[1] lsexqv3xsy6lupk2fwoe9zm310o3o13 5406572 5406571 2026-06-03T20:26:21Z NitaTs55 173574 5406572 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|3|06|2026}} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1802''' ერთხმად იქნა მიღებული [[2008]] წლის [[25 თებერვალი|25 თებერვალს]]. ==რეზოლუცია== უშიშროების საბჭომ დღეს დილით გააგრძელა გაეროს მისიის მანდატი აღმოსავლეთ ტიმორში (UNMIT) ერთი წლით, 2009 წლის 26 თებერვლამდე, მიმდინარე უფლებამოსილი დონეზე და უმკაცრესად დაგმო 11 თებერვალს აღმოსავლეთ ტიმორის პრეზიდენტსა და პრემიერ-მინისტრზე თავდასხმა, როგორც ქვეყნის ლეგიტიმურ ინსტიტუტებზე თავდასხმა. საბჭომ მოუწოდა აღმოსავლეთ ტიმორის მთავრობას, 11 თებერვლის თავდასხმებში პასუხისმგებელი პირები სამართლიანობის წინაშე წარსადგენად, ხოლო ხალხს - სიმშვიდის შენარჩუნების, თავშეკავებისკენ და ქვეყანაში სტაბილურობის შენარჩუნებისკენ. საბჭომ ასევე მოუწოდა მთავრობას, გაეროს მისიის დახმარებით ტიმორ-ლესტეში, გააგრძელოს მუშაობა უსაფრთხოების სექტორის მომავალი როლისა და საჭიროებების ყოვლისმომცველ მიმოხილვაზე. მან სთხოვა UNMIT-ს, პარტნიორებთან თანამშრომლობით, გააძლიეროს ძალისხმევა ტიმორ-ლესტეს ეროვნული პოლიციის ძალების (PNTL) შემდგომი მომზადების, მენტორობის, ინსტიტუციური განვითარებისა და გაძლიერების ხელშეწყობის მიზნით. საბჭომ ერთხმად მიიღო რეზოლუცია 1802 (2008), რომელიც წარდგენილი იყო ავსტრალიის, ახალი ზელანდიის, პორტუგალიისა და სამხრეთ აფრიკის მიერ, მას შემდეგ, რაც მოისმინა მისიასთან დაკავშირებით რეკომენდაციები სამშვიდობო ოპერაციების გენერალური მდივნის მოადგილის, ჟან-მარი გუენოს და გაეროში ტიმორ-ლესტეს მუდმივი წარმომადგენლის, ნელსონ სანტოსის მიერ 21 თებერვალს.[1] bj03q8xwekmroygf5fmda0sdfut7181 5406573 5406572 2026-06-03T20:30:24Z NitaTs55 173574 5406573 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|3|06|2026}} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1802''' ერთხმად იქნა მიღებული [[2008]] წლის [[25 თებერვალი|25 თებერვალს]]. ==რეზოლუცია== უშიშროების საბჭომ დღეს დილით გააგრძელა გაეროს მისიის მანდატი [[აღმოსავლეთი ტიმორი|აღმოსავლეთ ტიმორში]] (UNMIT) ერთი წლით, [[2009]] წლის [[26 თებერვალი|26 თებერვლამდე]], მიმდინარე უფლებამოსილი დონეების მიხედვით და უმკაცრესად დაგმო 11 თებერვალს [[აღმოსავლეთ ტიმორის პრეზიდენტი|აღმოსავლეთ ტიმორის პრეზიდენტსა]] და პრემიერ-მინისტრზე, როგორც ქვეყნის ლეგიტიმურ ინსტიტუტებზე თავდასხმა. საბჭომ მოუწოდა აღმოსავლეთ ტიმორის მთავრობას, 11 თებერვლის თავდასხმებში პასუხისმგებელი პირები სამართლიანობის წინაშე წარსადგენად, ხოლო ხალხს - სიმშვიდის შენარჩუნების, თავშეკავებისკენ და ქვეყანაში სტაბილურობის შენარჩუნებისკენ. საბჭომ ასევე მოუწოდა მთავრობას, გაეროს მისიის დახმარებით ტიმორ-ლესტეში, გააგრძელოს მუშაობა უსაფრთხოების სექტორის მომავალი როლისა და საჭიროებების ყოვლისმომცველ მიმოხილვაზე. მან სთხოვა UNMIT-ს, პარტნიორებთან თანამშრომლობით, გააძლიეროს ძალისხმევა ტიმორ-ლესტეს ეროვნული პოლიციის ძალების (PNTL) შემდგომი მომზადების, მენტორობის, ინსტიტუციური განვითარებისა და გაძლიერების ხელშეწყობის მიზნით. საბჭომ ერთხმად მიიღო რეზოლუცია 1802 (2008), რომელიც წარდგენილი იყო ავსტრალიის, ახალი ზელანდიის, პორტუგალიისა და სამხრეთ აფრიკის მიერ, მას შემდეგ, რაც მოისმინა მისიასთან დაკავშირებით რეკომენდაციები სამშვიდობო ოპერაციების გენერალური მდივნის მოადგილის, ჟან-მარი გუენოს და გაეროში ტიმორ-ლესტეს მუდმივი წარმომადგენლის, ნელსონ სანტოსის მიერ 21 თებერვალს.[1] 82bh18z8n2s11hcz52ddrs4majqctd4 5406574 5406573 2026-06-03T20:32:14Z NitaTs55 173574 5406574 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|3|06|2026}} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1802''' ერთხმად იქნა მიღებული [[2008]] წლის [[25 თებერვალი|25 თებერვალს]]. ==რეზოლუცია== უშიშროების საბჭომ დღეს დილით გააგრძელა გაეროს მისიის მანდატი [[აღმოსავლეთი ტიმორი|აღმოსავლეთ ტიმორში]] (UNMIT) ერთი წლით, [[2009]] წლის [[26 თებერვალი|26 თებერვლამდე]], მიმდინარე უფლებამოსილი დონეების მიხედვით და უმკაცრესად დაგმო 11 თებერვალს [[აღმოსავლეთ ტიმორის პრეზიდენტი|აღმოსავლეთ ტიმორის პრეზიდენტსა]] და პრემიერ-მინისტრზე, როგორც ქვეყნის ლეგიტიმურ ინსტიტუტებზე თავდასხმა. საბჭომ აღმოსავლეთ ტიმორის მთავრობას მოუწოდა, 11 თებერვლის თავდასხმებში პასუხისმგებელი პირების სამართლიანობის წინაშე წარდგენისკენ, ხოლო ხალხს - სიმშვიდის შენარჩუნების, თავშეკავებისკენ და ქვეყანაში სტაბილურობის შენარჩუნებისკენ. საბჭომ ასევე მოუწოდა მთავრობას, გაეროს მისიის დახმარებით ტიმორ-ლესტეში, გააგრძელოს მუშაობა უსაფრთხოების სექტორის მომავალი როლისა და საჭიროებების ყოვლისმომცველ მიმოხილვაზე. მან სთხოვა UNMIT-ს, პარტნიორებთან თანამშრომლობით, გააძლიეროს ძალისხმევა ტიმორ-ლესტეს ეროვნული პოლიციის ძალების (PNTL) შემდგომი მომზადების, მენტორობის, ინსტიტუციური განვითარებისა და გაძლიერების ხელშეწყობის მიზნით. საბჭომ ერთხმად მიიღო რეზოლუცია 1802 (2008), რომელიც წარდგენილი იყო ავსტრალიის, ახალი ზელანდიის, პორტუგალიისა და სამხრეთ აფრიკის მიერ, მას შემდეგ, რაც მოისმინა მისიასთან დაკავშირებით რეკომენდაციები სამშვიდობო ოპერაციების გენერალური მდივნის მოადგილის, ჟან-მარი გუენოს და გაეროში ტიმორ-ლესტეს მუდმივი წარმომადგენლის, ნელსონ სანტოსის მიერ 21 თებერვალს.[1] 9khbrrhg40bklwgf8ungcrcxwuzjpok 5406575 5406574 2026-06-03T20:34:59Z NitaTs55 173574 5406575 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|3|06|2026}} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1802''' ერთხმად იქნა მიღებული [[2008]] წლის [[25 თებერვალი|25 თებერვალს]]. ==რეზოლუცია== უშიშროების საბჭომ დღეს დილით გააგრძელა გაეროს მისიის მანდატი [[აღმოსავლეთი ტიმორი|აღმოსავლეთ ტიმორში]] (UNMIT) ერთი წლით, [[2009]] წლის [[26 თებერვალი|26 თებერვლამდე]], მიმდინარე უფლებამოსილი დონეების მიხედვით და უმკაცრესად დაგმო 11 თებერვალს [[აღმოსავლეთ ტიმორის პრეზიდენტი|აღმოსავლეთ ტიმორის პრეზიდენტსა]] და პრემიერ-მინისტრზე, როგორც ქვეყნის ლეგიტიმურ ინსტიტუტებზე თავდასხმა. საბჭომ აღმოსავლეთ ტიმორის მთავრობას მოუწოდა, 11 თებერვლის თავდასხმებში პასუხისმგებელი პირების სამართლიანობის წინაშე წარდგენისკენ, ხოლო ხალხს - სიმშვიდის შენარჩუნების, თავშეკავებისკენ და ქვეყანაში სტაბილურობის შენარჩუნებისკენ. საბჭომ ასევე მოუწოდა მთავრობას, გაეროს მისიის დახმარებით ტიმორ-ლესტეში, გააგრძელოს მუშაობა უსაფრთხოების სექტორის მომავალი როლისა და საჭიროებების ყოვლისმომცველ მიმოხილვაზე. მან სთხოვა UNMIT-ს, პარტნიორებთან თანამშრომლობით, გააძლიეროს ძალისხმევა ტიმორ-ლესტეს ეროვნული პოლიციის ძალების (PNTL) შემდგომი მომზადების, მენტორობის, ინსტიტუციური განვითარებისა და გაძლიერების ხელშეწყობის მიზნით. საბჭომ ერთხმად მიიღო რეზოლუცია 1802 (2008), რომელიც წარდგენილი იყო [[ავსტრალია|ავსტრალიის]], [[ახალი ზელანდია|ახალი ზელანდიის]], [[პორტუგალია|პორტუგალიისა]] და [[სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკა|სამხრეთ აფრიკის]] მიერ, მას შემდეგ, რაც მან 21 თებერვალს მოისმინა მისიასთან დაკავშირებული რეკომენდაციები სამშვიდობო ოპერაციების გენერალური მდივნის მოადგილის, ჟან-მარი გუენოსა და გაეროში ტიმორ-ლესტეს მუდმივი წარმომადგენლის, ნელსონ სანტოსის მიერ.[1] r9kov36wuzvuks2xcfitny4js85fle1 5406576 5406575 2026-06-03T20:35:29Z NitaTs55 173574 5406576 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|3|06|2026}} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1802''' ერთხმად იქნა მიღებული [[2008]] წლის [[25 თებერვალი|25 თებერვალს]]. ==რეზოლუცია== უშიშროების საბჭომ დღეს დილით გააგრძელა გაეროს მისიის მანდატი [[აღმოსავლეთი ტიმორი|აღმოსავლეთ ტიმორში]] (UNMIT) ერთი წლით, [[2009]] წლის [[26 თებერვალი|26 თებერვლამდე]], მიმდინარე უფლებამოსილი დონეების მიხედვით და უმკაცრესად დაგმო 11 თებერვალს [[აღმოსავლეთ ტიმორის პრეზიდენტი|აღმოსავლეთ ტიმორის პრეზიდენტსა]] და პრემიერ-მინისტრზე, როგორც ქვეყნის ლეგიტიმურ ინსტიტუტებზე თავდასხმა. საბჭომ აღმოსავლეთ ტიმორის მთავრობას მოუწოდა, 11 თებერვლის თავდასხმებში პასუხისმგებელი პირების სამართლიანობის წინაშე წარდგენისკენ, ხოლო ხალხს - სიმშვიდის შენარჩუნების, თავშეკავებისკენ და ქვეყანაში სტაბილურობის შენარჩუნებისკენ. საბჭომ ასევე მოუწოდა მთავრობას, გაეროს მისიის დახმარებით ტიმორ-ლესტეში, გააგრძელოს მუშაობა უსაფრთხოების სექტორის მომავალი როლისა და საჭიროებების ყოვლისმომცველ მიმოხილვაზე. მან სთხოვა UNMIT-ს, პარტნიორებთან თანამშრომლობით, გააძლიეროს ძალისხმევა ტიმორ-ლესტეს ეროვნული პოლიციის ძალების (PNTL) შემდგომი მომზადების, მენტორობის, ინსტიტუციური განვითარებისა და გაძლიერების ხელშეწყობის მიზნით. საბჭომ ერთხმად მიიღო რეზოლუცია 1802 (2008), რომელიც წარდგენილი იყო [[ავსტრალია|ავსტრალიის]], [[ახალი ზელანდია|ახალი ზელანდიის]], [[პორტუგალია|პორტუგალიისა]] და [[სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკა|სამხრეთ აფრიკის]] მიერ, მას შემდეგ, რაც მან 21 თებერვალს მოისმინა მისიასთან დაკავშირებული რეკომენდაციები სამშვიდობო ოპერაციების გენერალური მდივნის მოადგილის, ჟან-მარი გუენოსა და გაეროში ტიმორ-ლესტეს მუდმივი წარმომადგენლის, ნელსონ სანტოსის მიერ.<ref>{{cite news|url=https://www.un.org/News/Press/docs/2008/sc9262.doc.htm|title=SECURITY COUNCIL EXTENDS TIMOR-LESTE MISSION UNTIL 26 FEBRUARY 2009, UNANIMOUSLY ADOPTING RESOLUTION 1802 (2008)|date=February 25, 2008|publisher=United Nations}}</ref> bojmm96hgi9vpa3d8nmmnlgmk4uk7ry 5406577 5406576 2026-06-03T20:36:16Z NitaTs55 173574 5406577 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|3|06|2026}} {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = |ორგანო = <!-- გა=[[გაეროს გენერალური ასამბლეა]], უს=[[გაეროს უშიშროების საბჭო]] --> |თარიღი = |წელი = |სხდომა = |კოდი = |დოკუმენტი = |მომხრე = |წინააღმდეგი = |თავი შეიკავა = |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = |შედეგი = |სურათი = |წარწერა = }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1802''' ერთხმად იქნა მიღებული [[2008]] წლის [[25 თებერვალი|25 თებერვალს]]. ==რეზოლუცია== უშიშროების საბჭომ დღეს დილით გააგრძელა გაეროს მისიის მანდატი [[აღმოსავლეთი ტიმორი|აღმოსავლეთ ტიმორში]] (UNMIT) ერთი წლით, [[2009]] წლის [[26 თებერვალი|26 თებერვლამდე]], მიმდინარე უფლებამოსილი დონეების მიხედვით და უმკაცრესად დაგმო 11 თებერვალს [[აღმოსავლეთ ტიმორის პრეზიდენტი|აღმოსავლეთ ტიმორის პრეზიდენტსა]] და პრემიერ-მინისტრზე, როგორც ქვეყნის ლეგიტიმურ ინსტიტუტებზე თავდასხმა. საბჭომ აღმოსავლეთ ტიმორის მთავრობას მოუწოდა, 11 თებერვლის თავდასხმებში პასუხისმგებელი პირების სამართლიანობის წინაშე წარდგენისკენ, ხოლო ხალხს - სიმშვიდის შენარჩუნების, თავშეკავებისკენ და ქვეყანაში სტაბილურობის შენარჩუნებისკენ. საბჭომ ასევე მოუწოდა მთავრობას, გაეროს მისიის დახმარებით ტიმორ-ლესტეში, გააგრძელოს მუშაობა უსაფრთხოების სექტორის მომავალი როლისა და საჭიროებების ყოვლისმომცველ მიმოხილვაზე. მან სთხოვა UNMIT-ს, პარტნიორებთან თანამშრომლობით, გააძლიეროს ძალისხმევა ტიმორ-ლესტეს ეროვნული პოლიციის ძალების (PNTL) შემდგომი მომზადების, მენტორობის, ინსტიტუციური განვითარებისა და გაძლიერების ხელშეწყობის მიზნით. საბჭომ ერთხმად მიიღო რეზოლუცია 1802 (2008), რომელიც წარდგენილი იყო [[ავსტრალია|ავსტრალიის]], [[ახალი ზელანდია|ახალი ზელანდიის]], [[პორტუგალია|პორტუგალიისა]] და [[სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკა|სამხრეთ აფრიკის]] მიერ, მას შემდეგ, რაც მან 21 თებერვალს მოისმინა მისიასთან დაკავშირებული რეკომენდაციები სამშვიდობო ოპერაციების გენერალური მდივნის მოადგილის, ჟან-მარი გუენოსა და გაეროში ტიმორ-ლესტეს მუდმივი წარმომადგენლის, ნელსონ სანტოსის მიერ.<ref>{{cite news|url=https://www.un.org/News/Press/docs/2008/sc9262.doc.htm|title=SECURITY COUNCIL EXTENDS TIMOR-LESTE MISSION UNTIL 26 FEBRUARY 2009, UNANIMOUSLY ADOPTING RESOLUTION 1802 (2008)|date=February 25, 2008|publisher=United Nations}}</ref> mcw88kbwvqj1qnl5rs95x1nenr50t3q 5406580 5406577 2026-06-03T20:37:56Z NitaTs55 173574 5406580 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|3|06|2026}} {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 1802 |ორგანო = უს |თარიღი =25 თებერვალი |წელი =2008 |სხდომა =5844 |კოდი =S/RES/1802 |დოკუმენტი =https://undocs.org/S/RES/1802(2008) |მომხრე =15 |წინააღმდეგი =0 |თავი შეიკავა =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა =სიტუაცია აღმოსავლეთ ტიმორში |შედეგი =მიღებულია |სურათი =Obrigado Barrack.jpg |წარწერა =UNMIT-ის შტაბ-ბინა დილიში }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1802''' ერთხმად იქნა მიღებული [[2008]] წლის [[25 თებერვალი|25 თებერვალს]]. ==რეზოლუცია== უშიშროების საბჭომ დღეს დილით გააგრძელა გაეროს მისიის მანდატი [[აღმოსავლეთი ტიმორი|აღმოსავლეთ ტიმორში]] (UNMIT) ერთი წლით, [[2009]] წლის [[26 თებერვალი|26 თებერვლამდე]], მიმდინარე უფლებამოსილი დონეების მიხედვით და უმკაცრესად დაგმო 11 თებერვალს [[აღმოსავლეთ ტიმორის პრეზიდენტი|აღმოსავლეთ ტიმორის პრეზიდენტსა]] და პრემიერ-მინისტრზე, როგორც ქვეყნის ლეგიტიმურ ინსტიტუტებზე თავდასხმა. საბჭომ აღმოსავლეთ ტიმორის მთავრობას მოუწოდა, 11 თებერვლის თავდასხმებში პასუხისმგებელი პირების სამართლიანობის წინაშე წარდგენისკენ, ხოლო ხალხს - სიმშვიდის შენარჩუნების, თავშეკავებისკენ და ქვეყანაში სტაბილურობის შენარჩუნებისკენ. საბჭომ ასევე მოუწოდა მთავრობას, გაეროს მისიის დახმარებით ტიმორ-ლესტეში, გააგრძელოს მუშაობა უსაფრთხოების სექტორის მომავალი როლისა და საჭიროებების ყოვლისმომცველ მიმოხილვაზე. მან სთხოვა UNMIT-ს, პარტნიორებთან თანამშრომლობით, გააძლიეროს ძალისხმევა ტიმორ-ლესტეს ეროვნული პოლიციის ძალების (PNTL) შემდგომი მომზადების, მენტორობის, ინსტიტუციური განვითარებისა და გაძლიერების ხელშეწყობის მიზნით. საბჭომ ერთხმად მიიღო რეზოლუცია 1802 (2008), რომელიც წარდგენილი იყო [[ავსტრალია|ავსტრალიის]], [[ახალი ზელანდია|ახალი ზელანდიის]], [[პორტუგალია|პორტუგალიისა]] და [[სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკა|სამხრეთ აფრიკის]] მიერ, მას შემდეგ, რაც მან 21 თებერვალს მოისმინა მისიასთან დაკავშირებული რეკომენდაციები სამშვიდობო ოპერაციების გენერალური მდივნის მოადგილის, ჟან-მარი გუენოსა და გაეროში ტიმორ-ლესტეს მუდმივი წარმომადგენლის, ნელსონ სანტოსის მიერ.<ref>{{cite news|url=https://www.un.org/News/Press/docs/2008/sc9262.doc.htm|title=SECURITY COUNCIL EXTENDS TIMOR-LESTE MISSION UNTIL 26 FEBRUARY 2009, UNANIMOUSLY ADOPTING RESOLUTION 1802 (2008)|date=February 25, 2008|publisher=United Nations}}</ref> 4lcuf7zgo7eqe3kc26lvqgju8n1rjg2 5406581 5406580 2026-06-03T20:38:25Z NitaTs55 173574 5406581 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|3|06|2026}} {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 1802 |ორგანო = უს |თარიღი =25 თებერვალი |წელი =2008 |სხდომა =5844 |კოდი =S/RES/1802 |დოკუმენტი =https://undocs.org/S/RES/1802(2008) |მომხრე =15 |წინააღმდეგი =0 |თავი შეიკავა =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა =სიტუაცია აღმოსავლეთ ტიმორში |შედეგი =მიღებულია |სურათი =Obrigado Barrack.jpg |წარწერა =UNMIT-ის შტაბ-ბინა დილიში }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1802''' ერთხმად იქნა მიღებული [[2008]] წლის [[25 თებერვალი|25 თებერვალს]]. ==რეზოლუცია== უშიშროების საბჭომ დღეს დილით გააგრძელა გაეროს მისიის მანდატი [[აღმოსავლეთი ტიმორი|აღმოსავლეთ ტიმორში]] (UNMIT) ერთი წლით, [[2009]] წლის [[26 თებერვალი|26 თებერვლამდე]], მიმდინარე უფლებამოსილი დონეების მიხედვით და უმკაცრესად დაგმო 11 თებერვალს [[აღმოსავლეთ ტიმორის პრეზიდენტი|აღმოსავლეთ ტიმორის პრეზიდენტსა]] და პრემიერ-მინისტრზე, როგორც ქვეყნის ლეგიტიმურ ინსტიტუტებზე თავდასხმა. საბჭომ აღმოსავლეთ ტიმორის მთავრობას მოუწოდა, 11 თებერვლის თავდასხმებში პასუხისმგებელი პირების სამართლიანობის წინაშე წარდგენისკენ, ხოლო ხალხს - სიმშვიდის შენარჩუნების, თავშეკავებისკენ და ქვეყანაში სტაბილურობის შენარჩუნებისკენ. საბჭომ ასევე მოუწოდა მთავრობას, გაეროს მისიის დახმარებით ტიმორ-ლესტეში, გააგრძელოს მუშაობა უსაფრთხოების სექტორის მომავალი როლისა და საჭიროებების ყოვლისმომცველ მიმოხილვაზე. მან სთხოვა UNMIT-ს, პარტნიორებთან თანამშრომლობით, გააძლიეროს ძალისხმევა ტიმორ-ლესტეს ეროვნული პოლიციის ძალების (PNTL) შემდგომი მომზადების, მენტორობის, ინსტიტუციური განვითარებისა და გაძლიერების ხელშეწყობის მიზნით. საბჭომ ერთხმად მიიღო რეზოლუცია 1802 (2008), რომელიც წარდგენილი იყო [[ავსტრალია|ავსტრალიის]], [[ახალი ზელანდია|ახალი ზელანდიის]], [[პორტუგალია|პორტუგალიისა]] და [[სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკა|სამხრეთ აფრიკის]] მიერ, მას შემდეგ, რაც მან 21 თებერვალს მოისმინა მისიასთან დაკავშირებული რეკომენდაციები სამშვიდობო ოპერაციების გენერალური მდივნის მოადგილის, ჟან-მარი გუენოსა და გაეროში ტიმორ-ლესტეს მუდმივი წარმომადგენლის, ნელსონ სანტოსის მიერ.<ref>{{cite news|url=https://www.un.org/News/Press/docs/2008/sc9262.doc.htm|title=SECURITY COUNCIL EXTENDS TIMOR-LESTE MISSION UNTIL 26 FEBRUARY 2009, UNANIMOUSLY ADOPTING RESOLUTION 1802 (2008)|date=February 25, 2008|publisher=United Nations}}</ref> ==რესურსები ინტერნეტში== *[https://undocs.org/S/RES/1802(2008) Text of the Resolution at undocs.org] 11ltvl72760vtwudiwu6mb3luer1bso 5406582 5406581 2026-06-03T20:38:53Z NitaTs55 173574 5406582 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|3|06|2026}} {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 1802 |ორგანო = უს |თარიღი =25 თებერვალი |წელი =2008 |სხდომა =5844 |კოდი =S/RES/1802 |დოკუმენტი =https://undocs.org/S/RES/1802(2008) |მომხრე =15 |წინააღმდეგი =0 |თავი შეიკავა =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა =სიტუაცია აღმოსავლეთ ტიმორში |შედეგი =მიღებულია |სურათი =Obrigado Barrack.jpg |წარწერა =UNMIT-ის შტაბ-ბინა დილიში }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1802''' ერთხმად იქნა მიღებული [[2008]] წლის [[25 თებერვალი|25 თებერვალს]]. ==რეზოლუცია== უშიშროების საბჭომ დღეს დილით გააგრძელა გაეროს მისიის მანდატი [[აღმოსავლეთი ტიმორი|აღმოსავლეთ ტიმორში]] (UNMIT) ერთი წლით, [[2009]] წლის [[26 თებერვალი|26 თებერვლამდე]], მიმდინარე უფლებამოსილი დონეების მიხედვით და უმკაცრესად დაგმო 11 თებერვალს [[აღმოსავლეთ ტიმორის პრეზიდენტი|აღმოსავლეთ ტიმორის პრეზიდენტსა]] და პრემიერ-მინისტრზე, როგორც ქვეყნის ლეგიტიმურ ინსტიტუტებზე თავდასხმა. საბჭომ აღმოსავლეთ ტიმორის მთავრობას მოუწოდა, 11 თებერვლის თავდასხმებში პასუხისმგებელი პირების სამართლიანობის წინაშე წარდგენისკენ, ხოლო ხალხს - სიმშვიდის შენარჩუნების, თავშეკავებისკენ და ქვეყანაში სტაბილურობის შენარჩუნებისკენ. საბჭომ ასევე მოუწოდა მთავრობას, გაეროს მისიის დახმარებით ტიმორ-ლესტეში, გააგრძელოს მუშაობა უსაფრთხოების სექტორის მომავალი როლისა და საჭიროებების ყოვლისმომცველ მიმოხილვაზე. მან სთხოვა UNMIT-ს, პარტნიორებთან თანამშრომლობით, გააძლიეროს ძალისხმევა ტიმორ-ლესტეს ეროვნული პოლიციის ძალების (PNTL) შემდგომი მომზადების, მენტორობის, ინსტიტუციური განვითარებისა და გაძლიერების ხელშეწყობის მიზნით. საბჭომ ერთხმად მიიღო რეზოლუცია 1802 (2008), რომელიც წარდგენილი იყო [[ავსტრალია|ავსტრალიის]], [[ახალი ზელანდია|ახალი ზელანდიის]], [[პორტუგალია|პორტუგალიისა]] და [[სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკა|სამხრეთ აფრიკის]] მიერ, მას შემდეგ, რაც მან 21 თებერვალს მოისმინა მისიასთან დაკავშირებული რეკომენდაციები სამშვიდობო ოპერაციების გენერალური მდივნის მოადგილის, ჟან-მარი გუენოსა და გაეროში ტიმორ-ლესტეს მუდმივი წარმომადგენლის, ნელსონ სანტოსის მიერ.<ref>{{cite news|url=https://www.un.org/News/Press/docs/2008/sc9262.doc.htm|title=SECURITY COUNCIL EXTENDS TIMOR-LESTE MISSION UNTIL 26 FEBRUARY 2009, UNANIMOUSLY ADOPTING RESOLUTION 1802 (2008)|date=February 25, 2008|publisher=United Nations}}</ref> ==რესურსები ინტერნეტში== *[https://undocs.org/S/RES/1802(2008) Text of the Resolution at undocs.org] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2008}} 1s61t83yqoff6euipwmiecahrennmgz 5406583 5406582 2026-06-03T20:39:35Z NitaTs55 173574 დაემატა [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2008 წლის რეზოლუციები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5406583 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|3|06|2026}} {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 1802 |ორგანო = უს |თარიღი =25 თებერვალი |წელი =2008 |სხდომა =5844 |კოდი =S/RES/1802 |დოკუმენტი =https://undocs.org/S/RES/1802(2008) |მომხრე =15 |წინააღმდეგი =0 |თავი შეიკავა =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა =სიტუაცია აღმოსავლეთ ტიმორში |შედეგი =მიღებულია |სურათი =Obrigado Barrack.jpg |წარწერა =UNMIT-ის შტაბ-ბინა დილიში }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1802''' ერთხმად იქნა მიღებული [[2008]] წლის [[25 თებერვალი|25 თებერვალს]]. ==რეზოლუცია== უშიშროების საბჭომ დღეს დილით გააგრძელა გაეროს მისიის მანდატი [[აღმოსავლეთი ტიმორი|აღმოსავლეთ ტიმორში]] (UNMIT) ერთი წლით, [[2009]] წლის [[26 თებერვალი|26 თებერვლამდე]], მიმდინარე უფლებამოსილი დონეების მიხედვით და უმკაცრესად დაგმო 11 თებერვალს [[აღმოსავლეთ ტიმორის პრეზიდენტი|აღმოსავლეთ ტიმორის პრეზიდენტსა]] და პრემიერ-მინისტრზე, როგორც ქვეყნის ლეგიტიმურ ინსტიტუტებზე თავდასხმა. საბჭომ აღმოსავლეთ ტიმორის მთავრობას მოუწოდა, 11 თებერვლის თავდასხმებში პასუხისმგებელი პირების სამართლიანობის წინაშე წარდგენისკენ, ხოლო ხალხს - სიმშვიდის შენარჩუნების, თავშეკავებისკენ და ქვეყანაში სტაბილურობის შენარჩუნებისკენ. საბჭომ ასევე მოუწოდა მთავრობას, გაეროს მისიის დახმარებით ტიმორ-ლესტეში, გააგრძელოს მუშაობა უსაფრთხოების სექტორის მომავალი როლისა და საჭიროებების ყოვლისმომცველ მიმოხილვაზე. მან სთხოვა UNMIT-ს, პარტნიორებთან თანამშრომლობით, გააძლიეროს ძალისხმევა ტიმორ-ლესტეს ეროვნული პოლიციის ძალების (PNTL) შემდგომი მომზადების, მენტორობის, ინსტიტუციური განვითარებისა და გაძლიერების ხელშეწყობის მიზნით. საბჭომ ერთხმად მიიღო რეზოლუცია 1802 (2008), რომელიც წარდგენილი იყო [[ავსტრალია|ავსტრალიის]], [[ახალი ზელანდია|ახალი ზელანდიის]], [[პორტუგალია|პორტუგალიისა]] და [[სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკა|სამხრეთ აფრიკის]] მიერ, მას შემდეგ, რაც მან 21 თებერვალს მოისმინა მისიასთან დაკავშირებული რეკომენდაციები სამშვიდობო ოპერაციების გენერალური მდივნის მოადგილის, ჟან-მარი გუენოსა და გაეროში ტიმორ-ლესტეს მუდმივი წარმომადგენლის, ნელსონ სანტოსის მიერ.<ref>{{cite news|url=https://www.un.org/News/Press/docs/2008/sc9262.doc.htm|title=SECURITY COUNCIL EXTENDS TIMOR-LESTE MISSION UNTIL 26 FEBRUARY 2009, UNANIMOUSLY ADOPTING RESOLUTION 1802 (2008)|date=February 25, 2008|publisher=United Nations}}</ref> ==რესურსები ინტერნეტში== *[https://undocs.org/S/RES/1802(2008) Text of the Resolution at undocs.org] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2008}} [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2008 წლის რეზოლუციები]] 5ad6tt1f2lfclidiu87hpov3fdy7r3b 5406584 5406583 2026-06-03T20:39:54Z NitaTs55 173574 დაემატა [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები აღმოსავლეთ ტიმორის შესახებ]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5406584 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|3|06|2026}} {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 1802 |ორგანო = უს |თარიღი =25 თებერვალი |წელი =2008 |სხდომა =5844 |კოდი =S/RES/1802 |დოკუმენტი =https://undocs.org/S/RES/1802(2008) |მომხრე =15 |წინააღმდეგი =0 |თავი შეიკავა =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა =სიტუაცია აღმოსავლეთ ტიმორში |შედეგი =მიღებულია |სურათი =Obrigado Barrack.jpg |წარწერა =UNMIT-ის შტაბ-ბინა დილიში }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1802''' ერთხმად იქნა მიღებული [[2008]] წლის [[25 თებერვალი|25 თებერვალს]]. ==რეზოლუცია== უშიშროების საბჭომ დღეს დილით გააგრძელა გაეროს მისიის მანდატი [[აღმოსავლეთი ტიმორი|აღმოსავლეთ ტიმორში]] (UNMIT) ერთი წლით, [[2009]] წლის [[26 თებერვალი|26 თებერვლამდე]], მიმდინარე უფლებამოსილი დონეების მიხედვით და უმკაცრესად დაგმო 11 თებერვალს [[აღმოსავლეთ ტიმორის პრეზიდენტი|აღმოსავლეთ ტიმორის პრეზიდენტსა]] და პრემიერ-მინისტრზე, როგორც ქვეყნის ლეგიტიმურ ინსტიტუტებზე თავდასხმა. საბჭომ აღმოსავლეთ ტიმორის მთავრობას მოუწოდა, 11 თებერვლის თავდასხმებში პასუხისმგებელი პირების სამართლიანობის წინაშე წარდგენისკენ, ხოლო ხალხს - სიმშვიდის შენარჩუნების, თავშეკავებისკენ და ქვეყანაში სტაბილურობის შენარჩუნებისკენ. საბჭომ ასევე მოუწოდა მთავრობას, გაეროს მისიის დახმარებით ტიმორ-ლესტეში, გააგრძელოს მუშაობა უსაფრთხოების სექტორის მომავალი როლისა და საჭიროებების ყოვლისმომცველ მიმოხილვაზე. მან სთხოვა UNMIT-ს, პარტნიორებთან თანამშრომლობით, გააძლიეროს ძალისხმევა ტიმორ-ლესტეს ეროვნული პოლიციის ძალების (PNTL) შემდგომი მომზადების, მენტორობის, ინსტიტუციური განვითარებისა და გაძლიერების ხელშეწყობის მიზნით. საბჭომ ერთხმად მიიღო რეზოლუცია 1802 (2008), რომელიც წარდგენილი იყო [[ავსტრალია|ავსტრალიის]], [[ახალი ზელანდია|ახალი ზელანდიის]], [[პორტუგალია|პორტუგალიისა]] და [[სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკა|სამხრეთ აფრიკის]] მიერ, მას შემდეგ, რაც მან 21 თებერვალს მოისმინა მისიასთან დაკავშირებული რეკომენდაციები სამშვიდობო ოპერაციების გენერალური მდივნის მოადგილის, ჟან-მარი გუენოსა და გაეროში ტიმორ-ლესტეს მუდმივი წარმომადგენლის, ნელსონ სანტოსის მიერ.<ref>{{cite news|url=https://www.un.org/News/Press/docs/2008/sc9262.doc.htm|title=SECURITY COUNCIL EXTENDS TIMOR-LESTE MISSION UNTIL 26 FEBRUARY 2009, UNANIMOUSLY ADOPTING RESOLUTION 1802 (2008)|date=February 25, 2008|publisher=United Nations}}</ref> ==რესურსები ინტერნეტში== *[https://undocs.org/S/RES/1802(2008) Text of the Resolution at undocs.org] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2008}} [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2008 წლის რეზოლუციები]] [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები აღმოსავლეთ ტიმორის შესახებ]] m7bppdbcuhdgpwl2xifj7jfbg13x1ix 5406585 5406584 2026-06-03T20:40:21Z NitaTs55 173574 დაემატა [[კატეგორია:2008 წელი აღმოსავლეთ ტიმორში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5406585 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|3|06|2026}} {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 1802 |ორგანო = უს |თარიღი =25 თებერვალი |წელი =2008 |სხდომა =5844 |კოდი =S/RES/1802 |დოკუმენტი =https://undocs.org/S/RES/1802(2008) |მომხრე =15 |წინააღმდეგი =0 |თავი შეიკავა =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა =სიტუაცია აღმოსავლეთ ტიმორში |შედეგი =მიღებულია |სურათი =Obrigado Barrack.jpg |წარწერა =UNMIT-ის შტაბ-ბინა დილიში }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1802''' ერთხმად იქნა მიღებული [[2008]] წლის [[25 თებერვალი|25 თებერვალს]]. ==რეზოლუცია== უშიშროების საბჭომ დღეს დილით გააგრძელა გაეროს მისიის მანდატი [[აღმოსავლეთი ტიმორი|აღმოსავლეთ ტიმორში]] (UNMIT) ერთი წლით, [[2009]] წლის [[26 თებერვალი|26 თებერვლამდე]], მიმდინარე უფლებამოსილი დონეების მიხედვით და უმკაცრესად დაგმო 11 თებერვალს [[აღმოსავლეთ ტიმორის პრეზიდენტი|აღმოსავლეთ ტიმორის პრეზიდენტსა]] და პრემიერ-მინისტრზე, როგორც ქვეყნის ლეგიტიმურ ინსტიტუტებზე თავდასხმა. საბჭომ აღმოსავლეთ ტიმორის მთავრობას მოუწოდა, 11 თებერვლის თავდასხმებში პასუხისმგებელი პირების სამართლიანობის წინაშე წარდგენისკენ, ხოლო ხალხს - სიმშვიდის შენარჩუნების, თავშეკავებისკენ და ქვეყანაში სტაბილურობის შენარჩუნებისკენ. საბჭომ ასევე მოუწოდა მთავრობას, გაეროს მისიის დახმარებით ტიმორ-ლესტეში, გააგრძელოს მუშაობა უსაფრთხოების სექტორის მომავალი როლისა და საჭიროებების ყოვლისმომცველ მიმოხილვაზე. მან სთხოვა UNMIT-ს, პარტნიორებთან თანამშრომლობით, გააძლიეროს ძალისხმევა ტიმორ-ლესტეს ეროვნული პოლიციის ძალების (PNTL) შემდგომი მომზადების, მენტორობის, ინსტიტუციური განვითარებისა და გაძლიერების ხელშეწყობის მიზნით. საბჭომ ერთხმად მიიღო რეზოლუცია 1802 (2008), რომელიც წარდგენილი იყო [[ავსტრალია|ავსტრალიის]], [[ახალი ზელანდია|ახალი ზელანდიის]], [[პორტუგალია|პორტუგალიისა]] და [[სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკა|სამხრეთ აფრიკის]] მიერ, მას შემდეგ, რაც მან 21 თებერვალს მოისმინა მისიასთან დაკავშირებული რეკომენდაციები სამშვიდობო ოპერაციების გენერალური მდივნის მოადგილის, ჟან-მარი გუენოსა და გაეროში ტიმორ-ლესტეს მუდმივი წარმომადგენლის, ნელსონ სანტოსის მიერ.<ref>{{cite news|url=https://www.un.org/News/Press/docs/2008/sc9262.doc.htm|title=SECURITY COUNCIL EXTENDS TIMOR-LESTE MISSION UNTIL 26 FEBRUARY 2009, UNANIMOUSLY ADOPTING RESOLUTION 1802 (2008)|date=February 25, 2008|publisher=United Nations}}</ref> ==რესურსები ინტერნეტში== *[https://undocs.org/S/RES/1802(2008) Text of the Resolution at undocs.org] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2008}} [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2008 წლის რეზოლუციები]] [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები აღმოსავლეთ ტიმორის შესახებ]] [[კატეგორია:2008 წელი აღმოსავლეთ ტიმორში]] g0atwd5zogpt28a3yhdczunixx6i4q1 5406586 5406585 2026-06-03T20:40:34Z NitaTs55 173574 5406586 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 1802 |ორგანო = უს |თარიღი =25 თებერვალი |წელი =2008 |სხდომა =5844 |კოდი =S/RES/1802 |დოკუმენტი =https://undocs.org/S/RES/1802(2008) |მომხრე =15 |წინააღმდეგი =0 |თავი შეიკავა =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა =სიტუაცია აღმოსავლეთ ტიმორში |შედეგი =მიღებულია |სურათი =Obrigado Barrack.jpg |წარწერა =UNMIT-ის შტაბ-ბინა დილიში }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1802''' ერთხმად იქნა მიღებული [[2008]] წლის [[25 თებერვალი|25 თებერვალს]]. ==რეზოლუცია== უშიშროების საბჭომ დღეს დილით გააგრძელა გაეროს მისიის მანდატი [[აღმოსავლეთი ტიმორი|აღმოსავლეთ ტიმორში]] (UNMIT) ერთი წლით, [[2009]] წლის [[26 თებერვალი|26 თებერვლამდე]], მიმდინარე უფლებამოსილი დონეების მიხედვით და უმკაცრესად დაგმო 11 თებერვალს [[აღმოსავლეთ ტიმორის პრეზიდენტი|აღმოსავლეთ ტიმორის პრეზიდენტსა]] და პრემიერ-მინისტრზე, როგორც ქვეყნის ლეგიტიმურ ინსტიტუტებზე თავდასხმა. საბჭომ აღმოსავლეთ ტიმორის მთავრობას მოუწოდა, 11 თებერვლის თავდასხმებში პასუხისმგებელი პირების სამართლიანობის წინაშე წარდგენისკენ, ხოლო ხალხს - სიმშვიდის შენარჩუნების, თავშეკავებისკენ და ქვეყანაში სტაბილურობის შენარჩუნებისკენ. საბჭომ ასევე მოუწოდა მთავრობას, გაეროს მისიის დახმარებით ტიმორ-ლესტეში, გააგრძელოს მუშაობა უსაფრთხოების სექტორის მომავალი როლისა და საჭიროებების ყოვლისმომცველ მიმოხილვაზე. მან სთხოვა UNMIT-ს, პარტნიორებთან თანამშრომლობით, გააძლიეროს ძალისხმევა ტიმორ-ლესტეს ეროვნული პოლიციის ძალების (PNTL) შემდგომი მომზადების, მენტორობის, ინსტიტუციური განვითარებისა და გაძლიერების ხელშეწყობის მიზნით. საბჭომ ერთხმად მიიღო რეზოლუცია 1802 (2008), რომელიც წარდგენილი იყო [[ავსტრალია|ავსტრალიის]], [[ახალი ზელანდია|ახალი ზელანდიის]], [[პორტუგალია|პორტუგალიისა]] და [[სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკა|სამხრეთ აფრიკის]] მიერ, მას შემდეგ, რაც მან 21 თებერვალს მოისმინა მისიასთან დაკავშირებული რეკომენდაციები სამშვიდობო ოპერაციების გენერალური მდივნის მოადგილის, ჟან-მარი გუენოსა და გაეროში ტიმორ-ლესტეს მუდმივი წარმომადგენლის, ნელსონ სანტოსის მიერ.<ref>{{cite news|url=https://www.un.org/News/Press/docs/2008/sc9262.doc.htm|title=SECURITY COUNCIL EXTENDS TIMOR-LESTE MISSION UNTIL 26 FEBRUARY 2009, UNANIMOUSLY ADOPTING RESOLUTION 1802 (2008)|date=February 25, 2008|publisher=United Nations}}</ref> ==რესურსები ინტერნეტში== *[https://undocs.org/S/RES/1802(2008) Text of the Resolution at undocs.org] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2008}} [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2008 წლის რეზოლუციები]] [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები აღმოსავლეთ ტიმორის შესახებ]] [[კატეგორია:2008 წელი აღმოსავლეთ ტიმორში]] gw0no161ey80rnbvx3o1c683lxhzw6g 1 890694 5406587 2026-06-03T20:40:48Z NitaTs55 173574 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5406587 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 0 890695 5406590 2026-06-03T20:44:10Z NitaTs55 173574 ახალი გვერდი: {{subst:მუშავდება}} 5406590 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|3|06|2026}} g5cq9tzeij98yl175e8h0zm0eu4zirv 5406591 5406590 2026-06-03T20:44:24Z NitaTs55 173574 5406591 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|3|06|2026}} გაეროს უშიშროების საბჭოს 1887-ე რეზოლუციით, რომელიც ერთხმად იქნა მიღებული 2009 წლის 24 სექტემბერს, საბჭომ განიხილა გაუვრცელებლობისა და მასობრივი განადგურების იარაღის გავრცელების პრევენციის საკითხები მსოფლიოში.[1] smsz2p0pl5jk78r3o6qxu2d5dntbazo 5406592 5406591 2026-06-03T20:44:45Z NitaTs55 173574 5406592 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|3|06|2026}} გაეროს უშიშროების საბჭოს 1887-ე რეზოლუციით, რომელიც ერთხმად იქნა მიღებული 2009 წლის 24 სექტემბერს, საბჭომ განიხილა გაუვრცელებლობისა და მასობრივი განადგურების იარაღის გავრცელების პრევენციის საკითხები მსოფლიოში.[1] ==დეტალები== ამ რეზოლუციით, საბჭო ცდილობს „ყველასთვის უფრო უსაფრთხო სამყაროს შექმნას და ბირთვული იარაღის გარეშე სამყაროს პირობების შექმნას ბირთვული იარაღის გაუვრცელებლობის შესახებ ხელშეკრულების (NPT) მიზნების შესაბამისად, ისე, რომ ხელი შეუწყოს საერთაშორისო სტაბილურობას და ყველასთვის შეუზღუდავი უსაფრთხოების პრინციპზე დაყრდნობით“. მან მოუწოდა ყველა ქვეყანას, დაიცვან NPT-ით გათვალისწინებული ვალდებულებები, მათ შორის, თანამშრომლობა საერთაშორისო ატომური ენერგიის სააგენტოსთან და ერებს, დაადგინონ ზომები ბირთვული იარაღის შემცირების მიზნით.[2] o0il9q4f5v58e69w4irklx1awx4wgna 5406593 5406592 2026-06-03T20:45:41Z NitaTs55 173574 5406593 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|3|06|2026}} გაეროს უშიშროების საბჭოს 1887-ე რეზოლუციით, რომელიც ერთხმად იქნა მიღებული 2009 წლის 24 სექტემბერს, საბჭომ განიხილა გაუვრცელებლობისა და მასობრივი განადგურების იარაღის გავრცელების პრევენციის საკითხები მსოფლიოში.[1] ==დეტალები== ამ რეზოლუციით, საბჭო ცდილობს „ყველასთვის უფრო უსაფრთხო სამყაროს შექმნას და ბირთვული იარაღის გარეშე სამყაროს პირობების შექმნას ბირთვული იარაღის გაუვრცელებლობის შესახებ ხელშეკრულების (NPT) მიზნების შესაბამისად, ისე, რომ ხელი შეუწყოს საერთაშორისო სტაბილურობას და ყველასთვის შეუზღუდავი უსაფრთხოების პრინციპზე დაყრდნობით“. მან მოუწოდა ყველა ქვეყანას, დაიცვან NPT-ით გათვალისწინებული ვალდებულებები, მათ შორის, თანამშრომლობა საერთაშორისო ატომური ენერგიის სააგენტოსთან და ერებს, დაადგინონ ზომები ბირთვული იარაღის შემცირების მიზნით.[2] ==მიღება== საბჭომ რეზოლუცია ერთხმად მიიღო. ლიბიის გარდა, ყველა წევრს წარმოადგენდნენ მათი სახელმწიფოების ან მთავრობის მეთაურები. შეხვედრას აშშ-ის პრეზიდენტი ბარაკ ობამა უძღვებოდა.[3] osi6mnxx2agnr5jo390m4fxqltblwq3 5406594 5406593 2026-06-03T20:47:21Z NitaTs55 173574 5406594 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|3|06|2026}} გაეროს უშიშროების საბჭოს 1887-ე რეზოლუციით, რომელიც ერთხმად იქნა მიღებული 2009 წლის 24 სექტემბერს, საბჭომ განიხილა გაუვრცელებლობისა და მასობრივი განადგურების იარაღის გავრცელების პრევენციის საკითხები მსოფლიოში.[1] ==დეტალები== ამ რეზოლუციით, საბჭო ცდილობს „ყველასთვის უფრო უსაფრთხო სამყაროს შექმნას და ბირთვული იარაღის გარეშე სამყაროს პირობების შექმნას ბირთვული იარაღის გაუვრცელებლობის შესახებ ხელშეკრულების (NPT) მიზნების შესაბამისად, ისე, რომ ხელი შეუწყოს საერთაშორისო სტაბილურობას და ყველასთვის შეუზღუდავი უსაფრთხოების პრინციპზე დაყრდნობით“. მან მოუწოდა ყველა ქვეყანას, დაიცვან NPT-ით გათვალისწინებული ვალდებულებები, მათ შორის, თანამშრომლობა საერთაშორისო ატომური ენერგიის სააგენტოსთან და ერებს, დაადგინონ ზომები ბირთვული იარაღის შემცირების მიზნით.[2] ==მიღება== საბჭომ რეზოლუცია ერთხმად მიიღო. ლიბიის გარდა, ყველა წევრს წარმოადგენდნენ მათი სახელმწიფოების ან მთავრობის მეთაურები. შეხვედრას აშშ-ის პრეზიდენტი ბარაკ ობამა უძღვებოდა.[3] ===უშიშროების საბჭოს მუდმივი წევრები=== * {{flag|ჩინეთი}}:პრეზიდენტმა ჰუ ძინტაომ მხარი დაუჭირა რეზოლუციას, რადგან „ყველასთვის უფრო უსაფრთხო სამყაროს შესაქმნელად, უპირველეს ყოვლისა, უნდა მოვხსნათ ბირთვული ომის საფრთხე“. თუმცა, მან ხაზი გაუსვა „ყველა ქვეყნის უფლებას, მშვიდობიანად გამოიყენოს ბირთვული ენერგია“.[1] * {{flag|France}}:პრეზიდენტმა ნიკოლა სარკოზიმ ხაზი გაუსვა ირანისა და ჩრდილოეთ კორეის მიერ წინა რეზოლუციების „დარღვევებს“, რომლებმაც „აბსოლუტურად არანაირი ყურადღება არ მიაქციეს საერთაშორისო საზოგადოების [განცხადებებს]“.[1] * {{flag|Russia}}:პრეზიდენტმა დიმიტრი მედვედევმა განაცხადა, რომ „ჩვენი მთავარი საერთო მიზანი [იყო] პრობლემური კვანძების გახსნა გაუვრცელებლობისა და განიარაღების სფეროში“. მან დასძინა, რომ „მშვიდობიანი ბირთვული ენერგიის საკითხი [სერიოზულ ყურადღებას] საჭიროებს“.[1] fj0k89qt2aodf0pmzpgek12dbyhpslr 5406596 5406594 2026-06-03T20:48:26Z NitaTs55 173574 5406596 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|3|06|2026}} გაეროს უშიშროების საბჭოს 1887-ე რეზოლუციით, რომელიც ერთხმად იქნა მიღებული 2009 წლის 24 სექტემბერს, საბჭომ განიხილა გაუვრცელებლობისა და მასობრივი განადგურების იარაღის გავრცელების პრევენციის საკითხები მსოფლიოში.[1] ==დეტალები== ამ რეზოლუციით, საბჭო ცდილობს „ყველასთვის უფრო უსაფრთხო სამყაროს შექმნას და ბირთვული იარაღის გარეშე სამყაროს პირობების შექმნას ბირთვული იარაღის გაუვრცელებლობის შესახებ ხელშეკრულების (NPT) მიზნების შესაბამისად, ისე, რომ ხელი შეუწყოს საერთაშორისო სტაბილურობას და ყველასთვის შეუზღუდავი უსაფრთხოების პრინციპზე დაყრდნობით“. მან მოუწოდა ყველა ქვეყანას, დაიცვან NPT-ით გათვალისწინებული ვალდებულებები, მათ შორის, თანამშრომლობა საერთაშორისო ატომური ენერგიის სააგენტოსთან და ერებს, დაადგინონ ზომები ბირთვული იარაღის შემცირების მიზნით.[2] ==მიღება== საბჭომ რეზოლუცია ერთხმად მიიღო. ლიბიის გარდა, ყველა წევრს წარმოადგენდნენ მათი სახელმწიფოების ან მთავრობის მეთაურები. შეხვედრას აშშ-ის პრეზიდენტი ბარაკ ობამა უძღვებოდა.[3] ===უშიშროების საბჭოს მუდმივი წევრები=== * {{flag|ჩინეთი}}:პრეზიდენტმა ჰუ ძინტაომ მხარი დაუჭირა რეზოლუციას, რადგან „ყველასთვის უფრო უსაფრთხო სამყაროს შესაქმნელად, უპირველეს ყოვლისა, უნდა მოვხსნათ ბირთვული ომის საფრთხე“. თუმცა, მან ხაზი გაუსვა „ყველა ქვეყნის უფლებას, მშვიდობიანად გამოიყენოს ბირთვული ენერგია“.[1] * {{flag|France}}:პრეზიდენტმა ნიკოლა სარკოზიმ ხაზი გაუსვა ირანისა და ჩრდილოეთ კორეის მიერ წინა რეზოლუციების „დარღვევებს“, რომლებმაც „აბსოლუტურად არანაირი ყურადღება არ მიაქციეს საერთაშორისო საზოგადოების [განცხადებებს]“.[1] * {{flag|Russia}}:პრეზიდენტმა დიმიტრი მედვედევმა განაცხადა, რომ „ჩვენი მთავარი საერთო მიზანი [იყო] პრობლემური კვანძების გახსნა გაუვრცელებლობისა და განიარაღების სფეროში“. მან დასძინა, რომ „მშვიდობიანი ბირთვული ენერგიის საკითხი [სერიოზულ ყურადღებას] საჭიროებს“.[1] * {{flag|United Kingdom}}:პრემიერ-მინისტრმა გორდონ ბრაუნმა განაცხადა, რომ „პრეზიდენტ ობამას ხელმძღვანელობით მიღწეული ერთსულოვანი შეთანხმებით [...] და იმ შესანიშნავი გამოსვლებით, რომლებიც [იყო] წარმოთქმული მაგიდის გარშემო“, საბჭო „მსოფლიოში ერთიან, ცალსახა და განუყოფელ გზავნილს უგზავნის“, რომ „ბირთვული იარაღის მქონე და არაბირთვული იარაღის მქონე სახელმწიფოები“ ერთად იღებენ ვალდებულებას „შექმნან პირობები ბირთვული იარაღისგან თავისუფალი სამყაროსთვის“.[1] * {{დროშა|ამერიკის შეერთებული შტატები}}:შეხვედრის თავმჯდომარე პრეზიდენტმა ბარაკ ობამამ განაცხადა, რომ „შემდეგი 12 თვე აბსოლუტურად კრიტიკული იქნებოდა იმის დასადგენად, წარმატებული იქნებოდა თუ არა ეს რეზოლუცია“ და „ბირთვული იარაღის გავრცელებისა და გამოყენების შეჩერების საერთო ძალისხმევა“.[2] 6p42que6fsieuvpqm70ffyk3rf6osgf 5406597 5406596 2026-06-03T20:48:45Z NitaTs55 173574 5406597 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|3|06|2026}} გაეროს უშიშროების საბჭოს 1887-ე რეზოლუციით, რომელიც ერთხმად იქნა მიღებული 2009 წლის 24 სექტემბერს, საბჭომ განიხილა გაუვრცელებლობისა და მასობრივი განადგურების იარაღის გავრცელების პრევენციის საკითხები მსოფლიოში.[1] ==დეტალები== ამ რეზოლუციით, საბჭო ცდილობს „ყველასთვის უფრო უსაფრთხო სამყაროს შექმნას და ბირთვული იარაღის გარეშე სამყაროს პირობების შექმნას ბირთვული იარაღის გაუვრცელებლობის შესახებ ხელშეკრულების (NPT) მიზნების შესაბამისად, ისე, რომ ხელი შეუწყოს საერთაშორისო სტაბილურობას და ყველასთვის შეუზღუდავი უსაფრთხოების პრინციპზე დაყრდნობით“. მან მოუწოდა ყველა ქვეყანას, დაიცვან NPT-ით გათვალისწინებული ვალდებულებები, მათ შორის, თანამშრომლობა საერთაშორისო ატომური ენერგიის სააგენტოსთან და ერებს, დაადგინონ ზომები ბირთვული იარაღის შემცირების მიზნით.[2] ==მიღება== საბჭომ რეზოლუცია ერთხმად მიიღო. ლიბიის გარდა, ყველა წევრს წარმოადგენდნენ მათი სახელმწიფოების ან მთავრობის მეთაურები. შეხვედრას აშშ-ის პრეზიდენტი ბარაკ ობამა უძღვებოდა.[3] ===უშიშროების საბჭოს მუდმივი წევრები=== * {{flag|ჩინეთი}}:პრეზიდენტმა ჰუ ძინტაომ მხარი დაუჭირა რეზოლუციას, რადგან „ყველასთვის უფრო უსაფრთხო სამყაროს შესაქმნელად, უპირველეს ყოვლისა, უნდა მოვხსნათ ბირთვული ომის საფრთხე“. თუმცა, მან ხაზი გაუსვა „ყველა ქვეყნის უფლებას, მშვიდობიანად გამოიყენოს ბირთვული ენერგია“.[1] * {{flag|France}}:პრეზიდენტმა ნიკოლა სარკოზიმ ხაზი გაუსვა ირანისა და ჩრდილოეთ კორეის მიერ წინა რეზოლუციების „დარღვევებს“, რომლებმაც „აბსოლუტურად არანაირი ყურადღება არ მიაქციეს საერთაშორისო საზოგადოების [განცხადებებს]“.[1] * {{flag|Russia}}:პრეზიდენტმა დიმიტრი მედვედევმა განაცხადა, რომ „ჩვენი მთავარი საერთო მიზანი [იყო] პრობლემური კვანძების გახსნა გაუვრცელებლობისა და განიარაღების სფეროში“. მან დასძინა, რომ „მშვიდობიანი ბირთვული ენერგიის საკითხი [სერიოზულ ყურადღებას] საჭიროებს“.[1] * {{flag|United Kingdom}}:პრემიერ-მინისტრმა გორდონ ბრაუნმა განაცხადა, რომ „პრეზიდენტ ობამას ხელმძღვანელობით მიღწეული ერთსულოვანი შეთანხმებით [...] და იმ შესანიშნავი გამოსვლებით, რომლებიც [იყო] წარმოთქმული მაგიდის გარშემო“, საბჭო „მსოფლიოში ერთიან, ცალსახა და განუყოფელ გზავნილს უგზავნის“, რომ „ბირთვული იარაღის მქონე და არაბირთვული იარაღის მქონე სახელმწიფოები“ ერთად იღებენ ვალდებულებას „შექმნან პირობები ბირთვული იარაღისგან თავისუფალი სამყაროსთვის“.[1] * {{დროშა|ამერიკის შეერთებული შტატები}}:შეხვედრის თავმჯდომარე პრეზიდენტმა ბარაკ ობამამ განაცხადა, რომ „შემდეგი 12 თვე აბსოლუტურად კრიტიკული იქნებოდა იმის დასადგენად, წარმატებული იქნებოდა თუ არა ეს რეზოლუცია“ და „ბირთვული იარაღის გავრცელებისა და გამოყენების შეჩერების საერთო ძალისხმევა“.[2] გარდა ამისა, იმ ქვეყნებს, რომლებმაც ხელი არ მოაწერეს ბირთვული იარაღის გამოყენების შესახებ ხელშეკრულებას, მოუწოდეს ამის გაკეთებას. 1xdw4e1jdkpq2eju6sv4ts3y2h3cxnw 5406598 5406597 2026-06-03T20:50:26Z NitaTs55 173574 5406598 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|3|06|2026}} გაეროს უშიშროების საბჭოს 1887-ე რეზოლუციით, რომელიც ერთხმად იქნა მიღებული 2009 წლის 24 სექტემბერს, საბჭომ განიხილა გაუვრცელებლობისა და მასობრივი განადგურების იარაღის გავრცელების პრევენციის საკითხები მსოფლიოში.[1] ==დეტალები== ამ რეზოლუციით, საბჭო ცდილობს „ყველასთვის უფრო უსაფრთხო სამყაროს შექმნას და ბირთვული იარაღის გარეშე სამყაროს პირობების შექმნას ბირთვული იარაღის გაუვრცელებლობის შესახებ ხელშეკრულების (NPT) მიზნების შესაბამისად, ისე, რომ ხელი შეუწყოს საერთაშორისო სტაბილურობას და ყველასთვის შეუზღუდავი უსაფრთხოების პრინციპზე დაყრდნობით“. მან მოუწოდა ყველა ქვეყანას, დაიცვან NPT-ით გათვალისწინებული ვალდებულებები, მათ შორის, თანამშრომლობა საერთაშორისო ატომური ენერგიის სააგენტოსთან და ერებს, დაადგინონ ზომები ბირთვული იარაღის შემცირების მიზნით.[2] ==მიღება== საბჭომ რეზოლუცია ერთხმად მიიღო. ლიბიის გარდა, ყველა წევრს წარმოადგენდნენ მათი სახელმწიფოების ან მთავრობის მეთაურები. შეხვედრას აშშ-ის პრეზიდენტი ბარაკ ობამა უძღვებოდა.[3] ===უშიშროების საბჭოს მუდმივი წევრები=== * {{flag|ჩინეთი}}:პრეზიდენტმა ჰუ ძინტაომ მხარი დაუჭირა რეზოლუციას, რადგან „ყველასთვის უფრო უსაფრთხო სამყაროს შესაქმნელად, უპირველეს ყოვლისა, უნდა მოვხსნათ ბირთვული ომის საფრთხე“. თუმცა, მან ხაზი გაუსვა „ყველა ქვეყნის უფლებას, მშვიდობიანად გამოიყენოს ბირთვული ენერგია“.[1] * {{flag|France}}:პრეზიდენტმა ნიკოლა სარკოზიმ ხაზი გაუსვა ირანისა და ჩრდილოეთ კორეის მიერ წინა რეზოლუციების „დარღვევებს“, რომლებმაც „აბსოლუტურად არანაირი ყურადღება არ მიაქციეს საერთაშორისო საზოგადოების [განცხადებებს]“.[1] * {{flag|Russia}}:პრეზიდენტმა დიმიტრი მედვედევმა განაცხადა, რომ „ჩვენი მთავარი საერთო მიზანი [იყო] პრობლემური კვანძების გახსნა გაუვრცელებლობისა და განიარაღების სფეროში“. მან დასძინა, რომ „მშვიდობიანი ბირთვული ენერგიის საკითხი [სერიოზულ ყურადღებას] საჭიროებს“.[1] * {{flag|United Kingdom}}:პრემიერ-მინისტრმა გორდონ ბრაუნმა განაცხადა, რომ „პრეზიდენტ ობამას ხელმძღვანელობით მიღწეული ერთსულოვანი შეთანხმებით [...] და იმ შესანიშნავი გამოსვლებით, რომლებიც [იყო] წარმოთქმული მაგიდის გარშემო“, საბჭო „მსოფლიოში ერთიან, ცალსახა და განუყოფელ გზავნილს უგზავნის“, რომ „ბირთვული იარაღის მქონე და არაბირთვული იარაღის მქონე სახელმწიფოები“ ერთად იღებენ ვალდებულებას „შექმნან პირობები ბირთვული იარაღისგან თავისუფალი სამყაროსთვის“.[1] * {{დროშა|ამერიკის შეერთებული შტატები}}:შეხვედრის თავმჯდომარე პრეზიდენტმა ბარაკ ობამამ განაცხადა, რომ „შემდეგი 12 თვე აბსოლუტურად კრიტიკული იქნებოდა იმის დასადგენად, წარმატებული იქნებოდა თუ არა ეს რეზოლუცია“ და „ბირთვული იარაღის გავრცელებისა და გამოყენების შეჩერების საერთო ძალისხმევა“.[2] გარდა ამისა, იმ ქვეყნებს, რომლებმაც ხელი არ მოაწერეს ბირთვული იარაღის გამოყენების შესახებ ხელშეკრულებას, მოუწოდეს ამის გაკეთებას. ===უშიშროების საბჭოს არჩეული წევრები=== * {{flag|Austria}}:პრეზიდენტმა ჰაინც ფიშერმა განაცხადა, რომ ავსტრია „ძალიან კმაყოფილი“ იყო რეზოლუციით, თუმცა აღნიშნა, რომ „რეზოლუციები საკმარისი არ იყო“, რადგან „ყველა სახელმწიფომ უნდა აიღოს პასუხისმგებლობა და აქტიური მონაწილეობა“.[1] *{{flag|ბურკინა ფასო}}:პრეზიდენტმა ბლეზ კომპაორემ გაიმეორა საბჭოს დანარჩენი წევრების შეხედულებები და განაცხადა, რომ „ბირთვული იარაღის გაუვრცელებლობისა და განიარაღების საკითხი [იყო] საერთაშორისო მშვიდობისა და უსაფრთხოების შენარჩუნებასთან დაკავშირებული პრობლემების ცენტრში“.[1] * {{flag|Croatia}}:პრეზიდენტმა სტეპან მესიჩმა მხარი დაუჭირა „გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის როლის“ გაძლიერებას და განაცხადა, რომ „ყველა ქვეყანას უნდა ჰქონდეს გარანტირებული ბირთვული ენერგიის მშვიდობიანი გამოყენების უფლება“.[1] * {{flag|Costa Rica}}:პრეზიდენტმა ოსკარ არიას სანჩესმა აღნიშნა, რომ „უსაფრთხო სამყაროზე საუბარი დამაჯერებლად არ ჩანდა მანამ, სანამ არსებული შეთანხმებებიც კი არ სრულდებოდა“.[1] is7680opblnkism88bvq1bv2af4jmwt 5406599 5406598 2026-06-03T20:52:58Z NitaTs55 173574 5406599 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|3|06|2026}} გაეროს უშიშროების საბჭოს 1887-ე რეზოლუციით, რომელიც ერთხმად იქნა მიღებული 2009 წლის 24 სექტემბერს, საბჭომ განიხილა გაუვრცელებლობისა და მასობრივი განადგურების იარაღის გავრცელების პრევენციის საკითხები მსოფლიოში.[1] ==დეტალები== ამ რეზოლუციით, საბჭო ცდილობს „ყველასთვის უფრო უსაფრთხო სამყაროს შექმნას და ბირთვული იარაღის გარეშე სამყაროს პირობების შექმნას ბირთვული იარაღის გაუვრცელებლობის შესახებ ხელშეკრულების (NPT) მიზნების შესაბამისად, ისე, რომ ხელი შეუწყოს საერთაშორისო სტაბილურობას და ყველასთვის შეუზღუდავი უსაფრთხოების პრინციპზე დაყრდნობით“. მან მოუწოდა ყველა ქვეყანას, დაიცვან NPT-ით გათვალისწინებული ვალდებულებები, მათ შორის, თანამშრომლობა საერთაშორისო ატომური ენერგიის სააგენტოსთან და ერებს, დაადგინონ ზომები ბირთვული იარაღის შემცირების მიზნით.[2] ==მიღება== საბჭომ რეზოლუცია ერთხმად მიიღო. ლიბიის გარდა, ყველა წევრს წარმოადგენდნენ მათი სახელმწიფოების ან მთავრობის მეთაურები. შეხვედრას აშშ-ის პრეზიდენტი ბარაკ ობამა უძღვებოდა.[3] ===უშიშროების საბჭოს მუდმივი წევრები=== * {{flag|ჩინეთი}}:პრეზიდენტმა ჰუ ძინტაომ მხარი დაუჭირა რეზოლუციას, რადგან „ყველასთვის უფრო უსაფრთხო სამყაროს შესაქმნელად, უპირველეს ყოვლისა, უნდა მოვხსნათ ბირთვული ომის საფრთხე“. თუმცა, მან ხაზი გაუსვა „ყველა ქვეყნის უფლებას, მშვიდობიანად გამოიყენოს ბირთვული ენერგია“.[1] * {{flag|France}}:პრეზიდენტმა ნიკოლა სარკოზიმ ხაზი გაუსვა ირანისა და ჩრდილოეთ კორეის მიერ წინა რეზოლუციების „დარღვევებს“, რომლებმაც „აბსოლუტურად არანაირი ყურადღება არ მიაქციეს საერთაშორისო საზოგადოების [განცხადებებს]“.[1] * {{flag|Russia}}:პრეზიდენტმა დიმიტრი მედვედევმა განაცხადა, რომ „ჩვენი მთავარი საერთო მიზანი [იყო] პრობლემური კვანძების გახსნა გაუვრცელებლობისა და განიარაღების სფეროში“. მან დასძინა, რომ „მშვიდობიანი ბირთვული ენერგიის საკითხი [სერიოზულ ყურადღებას] საჭიროებს“.[1] * {{flag|United Kingdom}}:პრემიერ-მინისტრმა გორდონ ბრაუნმა განაცხადა, რომ „პრეზიდენტ ობამას ხელმძღვანელობით მიღწეული ერთსულოვანი შეთანხმებით [...] და იმ შესანიშნავი გამოსვლებით, რომლებიც [იყო] წარმოთქმული მაგიდის გარშემო“, საბჭო „მსოფლიოში ერთიან, ცალსახა და განუყოფელ გზავნილს უგზავნის“, რომ „ბირთვული იარაღის მქონე და არაბირთვული იარაღის მქონე სახელმწიფოები“ ერთად იღებენ ვალდებულებას „შექმნან პირობები ბირთვული იარაღისგან თავისუფალი სამყაროსთვის“.[1] * {{დროშა|ამერიკის შეერთებული შტატები}}:შეხვედრის თავმჯდომარე პრეზიდენტმა ბარაკ ობამამ განაცხადა, რომ „შემდეგი 12 თვე აბსოლუტურად კრიტიკული იქნებოდა იმის დასადგენად, წარმატებული იქნებოდა თუ არა ეს რეზოლუცია“ და „ბირთვული იარაღის გავრცელებისა და გამოყენების შეჩერების საერთო ძალისხმევა“.[2] გარდა ამისა, იმ ქვეყნებს, რომლებმაც ხელი არ მოაწერეს ბირთვული იარაღის გამოყენების შესახებ ხელშეკრულებას, მოუწოდეს ამის გაკეთებას. ===უშიშროების საბჭოს არჩეული წევრები=== * {{flag|Austria}}:პრეზიდენტმა ჰაინც ფიშერმა განაცხადა, რომ ავსტრია „ძალიან კმაყოფილი“ იყო რეზოლუციით, თუმცა აღნიშნა, რომ „რეზოლუციები საკმარისი არ იყო“, რადგან „ყველა სახელმწიფომ უნდა აიღოს პასუხისმგებლობა და აქტიური მონაწილეობა“.[1] *{{flag|ბურკინა ფასო}}:პრეზიდენტმა ბლეზ კომპაორემ გაიმეორა საბჭოს დანარჩენი წევრების შეხედულებები და განაცხადა, რომ „ბირთვული იარაღის გაუვრცელებლობისა და განიარაღების საკითხი [იყო] საერთაშორისო მშვიდობისა და უსაფრთხოების შენარჩუნებასთან დაკავშირებული პრობლემების ცენტრში“.[1] * {{flag|Croatia}}:პრეზიდენტმა სტეპან მესიჩმა მხარი დაუჭირა „გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის როლის“ გაძლიერებას და განაცხადა, რომ „ყველა ქვეყანას უნდა ჰქონდეს გარანტირებული ბირთვული ენერგიის მშვიდობიანი გამოყენების უფლება“.[1] * {{flag|Costa Rica}}:პრეზიდენტმა ოსკარ არიას სანჩესმა აღნიშნა, რომ „უსაფრთხო სამყაროზე საუბარი დამაჯერებლად არ ჩანდა მანამ, სანამ არსებული შეთანხმებებიც კი არ სრულდებოდა“.[1] * {{flag|იაპონია}}:პრემიერ-მინისტრმა იუკიო ჰატოიამამ მიესალმა რეზოლუციას და გაიხსენა, რომ „იაპონიამ აირჩია არაბირთვული გზა [...] ბირთვული შეიარაღების მანკიერი ციკლის თავიდან ასაცილებლად“ და რადგან „როგორც ბირთვული დაბომბვის ერთადერთი მსხვერპლი, მან [დაინახა] მორალური პასუხისმგებლობა ამაში“.[1] * {{flag|Libya|1977}}:მუდმივმა წარმომადგენელმა აბდურაჰმან მოჰამედ შალგამმა განაცხადა, რომ ლიბიას სურს, „ახლო აღმოსავლეთი იყოს ბირთვული იარაღისგან თავისუფალი ზონა“ და დაიცვა ყველა სახელმწიფოს უფლება, „განავითაროს თავისი შესაძლებლობები ბირთვული ენერგიის გამოყენებისა და ბირთვული საწვავის გამდიდრებისთვის - მაგრამ მხოლოდ მშვიდობიანი მიზნებისთვის“.[1] * {{flag|მექსიკა}}:პრეზიდენტმა ფელიპე კალდერონმა განაცხადა, რომ „მექსიკა [დარწმუნებული იყო], რომ გლობალური მშვიდობა და უსაფრთხოება [ვერ] აშენდებოდა ბირთვული არსენალების დაგროვებაზე“ და რომ რეზოლუცია „უნდა იყოს პირველი ნაბიჯი განიარაღების ახალი მომხრეობისკენ“.[1] * {{flag|Turkey}}:პრემიერ-მინისტრმა რეჯეფ თაიფ ერდოღანმა ხაზი გაუსვა, რომ „ბირთვული განიარაღების საკითხთან დაკავშირებით ეტაპობრივი და მდგრადი მიდგომის საჭიროება არსებობს“ და განაცხადა, რომ თურქეთი მიიჩნევს, რომ „სახელმწიფოები, რომლებიც სრულად იცავენ თავიანთ უსაფრთხოების ვალდებულებებს, უნდა სარგებლობდნენ სამოქალაქო ბირთვულ ენერგიაზე შეუზღუდავი წვდომით“.[1] * {{flag|უგანდა}}:პრეზიდენტმა იოვერი კაგუტა მუსევენიმ გაიმეორა საბჭოს აზრი და ხაზგასმით აღნიშნა, რომ „აფრიკა დაინტერესებული იყო არა ბირთვული იარაღით, არამედ ბირთვული ენერგიით“.[1] * {{flag|Vietnam}}:პრეზიდენტმა ნგუენ მინ ტრიეტმა მხარი დაუჭირა საბჭოს კონსენსუსს და ხაზი გაუსვა მისი ქვეყნის ერთგულებას გაუვრცელებლობის მიმართ.[1] c0gkr8t0um8kcyp0hqkaouv4e6vjfqq 5406600 5406599 2026-06-03T20:54:00Z NitaTs55 173574 5406600 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|3|06|2026}} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1887''' ერთხმად იქნა მიღებული [[2009]] წლის [[24 სექტემბერი|24 სექტემბერს]], საბჭომ განიხილა გაუვრცელებლობისა და მასობრივი განადგურების იარაღის გავრცელების პრევენციის საკითხები მსოფლიოში.[1] ==დეტალები== ამ რეზოლუციით, საბჭო ცდილობს „ყველასთვის უფრო უსაფრთხო სამყაროს შექმნას და ბირთვული იარაღის გარეშე სამყაროს პირობების შექმნას ბირთვული იარაღის გაუვრცელებლობის შესახებ ხელშეკრულების (NPT) მიზნების შესაბამისად, ისე, რომ ხელი შეუწყოს საერთაშორისო სტაბილურობას და ყველასთვის შეუზღუდავი უსაფრთხოების პრინციპზე დაყრდნობით“. მან მოუწოდა ყველა ქვეყანას, დაიცვან NPT-ით გათვალისწინებული ვალდებულებები, მათ შორის, თანამშრომლობა საერთაშორისო ატომური ენერგიის სააგენტოსთან და ერებს, დაადგინონ ზომები ბირთვული იარაღის შემცირების მიზნით.[2] ==მიღება== საბჭომ რეზოლუცია ერთხმად მიიღო. ლიბიის გარდა, ყველა წევრს წარმოადგენდნენ მათი სახელმწიფოების ან მთავრობის მეთაურები. შეხვედრას აშშ-ის პრეზიდენტი ბარაკ ობამა უძღვებოდა.[3] ===უშიშროების საბჭოს მუდმივი წევრები=== * {{flag|ჩინეთი}}:პრეზიდენტმა ჰუ ძინტაომ მხარი დაუჭირა რეზოლუციას, რადგან „ყველასთვის უფრო უსაფრთხო სამყაროს შესაქმნელად, უპირველეს ყოვლისა, უნდა მოვხსნათ ბირთვული ომის საფრთხე“. თუმცა, მან ხაზი გაუსვა „ყველა ქვეყნის უფლებას, მშვიდობიანად გამოიყენოს ბირთვული ენერგია“.[1] * {{flag|France}}:პრეზიდენტმა ნიკოლა სარკოზიმ ხაზი გაუსვა ირანისა და ჩრდილოეთ კორეის მიერ წინა რეზოლუციების „დარღვევებს“, რომლებმაც „აბსოლუტურად არანაირი ყურადღება არ მიაქციეს საერთაშორისო საზოგადოების [განცხადებებს]“.[1] * {{flag|Russia}}:პრეზიდენტმა დიმიტრი მედვედევმა განაცხადა, რომ „ჩვენი მთავარი საერთო მიზანი [იყო] პრობლემური კვანძების გახსნა გაუვრცელებლობისა და განიარაღების სფეროში“. მან დასძინა, რომ „მშვიდობიანი ბირთვული ენერგიის საკითხი [სერიოზულ ყურადღებას] საჭიროებს“.[1] * {{flag|United Kingdom}}:პრემიერ-მინისტრმა გორდონ ბრაუნმა განაცხადა, რომ „პრეზიდენტ ობამას ხელმძღვანელობით მიღწეული ერთსულოვანი შეთანხმებით [...] და იმ შესანიშნავი გამოსვლებით, რომლებიც [იყო] წარმოთქმული მაგიდის გარშემო“, საბჭო „მსოფლიოში ერთიან, ცალსახა და განუყოფელ გზავნილს უგზავნის“, რომ „ბირთვული იარაღის მქონე და არაბირთვული იარაღის მქონე სახელმწიფოები“ ერთად იღებენ ვალდებულებას „შექმნან პირობები ბირთვული იარაღისგან თავისუფალი სამყაროსთვის“.[1] * {{დროშა|ამერიკის შეერთებული შტატები}}:შეხვედრის თავმჯდომარე პრეზიდენტმა ბარაკ ობამამ განაცხადა, რომ „შემდეგი 12 თვე აბსოლუტურად კრიტიკული იქნებოდა იმის დასადგენად, წარმატებული იქნებოდა თუ არა ეს რეზოლუცია“ და „ბირთვული იარაღის გავრცელებისა და გამოყენების შეჩერების საერთო ძალისხმევა“.[2] გარდა ამისა, იმ ქვეყნებს, რომლებმაც ხელი არ მოაწერეს ბირთვული იარაღის გამოყენების შესახებ ხელშეკრულებას, მოუწოდეს ამის გაკეთებას. ===უშიშროების საბჭოს არჩეული წევრები=== * {{flag|Austria}}:პრეზიდენტმა ჰაინც ფიშერმა განაცხადა, რომ ავსტრია „ძალიან კმაყოფილი“ იყო რეზოლუციით, თუმცა აღნიშნა, რომ „რეზოლუციები საკმარისი არ იყო“, რადგან „ყველა სახელმწიფომ უნდა აიღოს პასუხისმგებლობა და აქტიური მონაწილეობა“.[1] *{{flag|ბურკინა ფასო}}:პრეზიდენტმა ბლეზ კომპაორემ გაიმეორა საბჭოს დანარჩენი წევრების შეხედულებები და განაცხადა, რომ „ბირთვული იარაღის გაუვრცელებლობისა და განიარაღების საკითხი [იყო] საერთაშორისო მშვიდობისა და უსაფრთხოების შენარჩუნებასთან დაკავშირებული პრობლემების ცენტრში“.[1] * {{flag|Croatia}}:პრეზიდენტმა სტეპან მესიჩმა მხარი დაუჭირა „გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის როლის“ გაძლიერებას და განაცხადა, რომ „ყველა ქვეყანას უნდა ჰქონდეს გარანტირებული ბირთვული ენერგიის მშვიდობიანი გამოყენების უფლება“.[1] * {{flag|Costa Rica}}:პრეზიდენტმა ოსკარ არიას სანჩესმა აღნიშნა, რომ „უსაფრთხო სამყაროზე საუბარი დამაჯერებლად არ ჩანდა მანამ, სანამ არსებული შეთანხმებებიც კი არ სრულდებოდა“.[1] * {{flag|იაპონია}}:პრემიერ-მინისტრმა იუკიო ჰატოიამამ მიესალმა რეზოლუციას და გაიხსენა, რომ „იაპონიამ აირჩია არაბირთვული გზა [...] ბირთვული შეიარაღების მანკიერი ციკლის თავიდან ასაცილებლად“ და რადგან „როგორც ბირთვული დაბომბვის ერთადერთი მსხვერპლი, მან [დაინახა] მორალური პასუხისმგებლობა ამაში“.[1] * {{flag|Libya|1977}}:მუდმივმა წარმომადგენელმა აბდურაჰმან მოჰამედ შალგამმა განაცხადა, რომ ლიბიას სურს, „ახლო აღმოსავლეთი იყოს ბირთვული იარაღისგან თავისუფალი ზონა“ და დაიცვა ყველა სახელმწიფოს უფლება, „განავითაროს თავისი შესაძლებლობები ბირთვული ენერგიის გამოყენებისა და ბირთვული საწვავის გამდიდრებისთვის - მაგრამ მხოლოდ მშვიდობიანი მიზნებისთვის“.[1] * {{flag|მექსიკა}}:პრეზიდენტმა ფელიპე კალდერონმა განაცხადა, რომ „მექსიკა [დარწმუნებული იყო], რომ გლობალური მშვიდობა და უსაფრთხოება [ვერ] აშენდებოდა ბირთვული არსენალების დაგროვებაზე“ და რომ რეზოლუცია „უნდა იყოს პირველი ნაბიჯი განიარაღების ახალი მომხრეობისკენ“.[1] * {{flag|Turkey}}:პრემიერ-მინისტრმა რეჯეფ თაიფ ერდოღანმა ხაზი გაუსვა, რომ „ბირთვული განიარაღების საკითხთან დაკავშირებით ეტაპობრივი და მდგრადი მიდგომის საჭიროება არსებობს“ და განაცხადა, რომ თურქეთი მიიჩნევს, რომ „სახელმწიფოები, რომლებიც სრულად იცავენ თავიანთ უსაფრთხოების ვალდებულებებს, უნდა სარგებლობდნენ სამოქალაქო ბირთვულ ენერგიაზე შეუზღუდავი წვდომით“.[1] * {{flag|უგანდა}}:პრეზიდენტმა იოვერი კაგუტა მუსევენიმ გაიმეორა საბჭოს აზრი და ხაზგასმით აღნიშნა, რომ „აფრიკა დაინტერესებული იყო არა ბირთვული იარაღით, არამედ ბირთვული ენერგიით“.[1] * {{flag|Vietnam}}:პრეზიდენტმა ნგუენ მინ ტრიეტმა მხარი დაუჭირა საბჭოს კონსენსუსს და ხაზი გაუსვა მისი ქვეყნის ერთგულებას გაუვრცელებლობის მიმართ.[1] 073zctdan0krcw82qk6hpfc49ko3aj7 5406601 5406600 2026-06-03T20:57:01Z NitaTs55 173574 5406601 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|3|06|2026}} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1887''' ერთხმად იქნა მიღებული [[2009]] წლის [[24 სექტემბერი|24 სექტემბერს]], საბჭომ განიხილა გაუვრცელებლობისა და მასობრივი განადგურების იარაღის გავრცელების პრევენციის საკითხები მსოფლიოში.[1] ==დეტალები== ამ რეზოლუციით, საბჭო ცდილობს „ყველასთვის უფრო უსაფრთხო სამყაროს შექმნას და [[ბირთვული იარაღი]]ს გარეშე სამყაროს პირობების შექმნას [[ბირთვული იარაღის გაუვრცელებლობის ხელშეკრულება|ბირთვული იარაღის გაუვრცელებლობის შესახებ ხელშეკრულების]] (NPT) მიზნების შესაბამისად, ისე, რომ ხელი შეუწყოს საერთაშორისო სტაბილურობას და ყველასთვის შეუზღუდავი უსაფრთხოების პრინციპზე დაყრდნობით“. მან მოუწოდა ყველა ქვეყანას, დაიცვან NPT-ით გათვალისწინებული ვალდებულებები, მათ შორის, თანამშრომლობა [[ატომური ენერგიის საერთაშორისო სააგენტო]]სთან და ერებს, მიიღონ ზომები ბირთვული იარაღის შემცირების მიზნით.[2] ==მიღება== საბჭომ რეზოლუცია ერთხმად მიიღო. ლიბიის გარდა, ყველა წევრს წარმოადგენდნენ მათი სახელმწიფოების ან მთავრობის მეთაურები. შეხვედრას აშშ-ის პრეზიდენტი ბარაკ ობამა უძღვებოდა.[3] ===უშიშროების საბჭოს მუდმივი წევრები=== * {{flag|ჩინეთი}}:პრეზიდენტმა ჰუ ძინტაომ მხარი დაუჭირა რეზოლუციას, რადგან „ყველასთვის უფრო უსაფრთხო სამყაროს შესაქმნელად, უპირველეს ყოვლისა, უნდა მოვხსნათ ბირთვული ომის საფრთხე“. თუმცა, მან ხაზი გაუსვა „ყველა ქვეყნის უფლებას, მშვიდობიანად გამოიყენოს ბირთვული ენერგია“.[1] * {{flag|France}}:პრეზიდენტმა ნიკოლა სარკოზიმ ხაზი გაუსვა ირანისა და ჩრდილოეთ კორეის მიერ წინა რეზოლუციების „დარღვევებს“, რომლებმაც „აბსოლუტურად არანაირი ყურადღება არ მიაქციეს საერთაშორისო საზოგადოების [განცხადებებს]“.[1] * {{flag|Russia}}:პრეზიდენტმა დიმიტრი მედვედევმა განაცხადა, რომ „ჩვენი მთავარი საერთო მიზანი [იყო] პრობლემური კვანძების გახსნა გაუვრცელებლობისა და განიარაღების სფეროში“. მან დასძინა, რომ „მშვიდობიანი ბირთვული ენერგიის საკითხი [სერიოზულ ყურადღებას] საჭიროებს“.[1] * {{flag|United Kingdom}}:პრემიერ-მინისტრმა გორდონ ბრაუნმა განაცხადა, რომ „პრეზიდენტ ობამას ხელმძღვანელობით მიღწეული ერთსულოვანი შეთანხმებით [...] და იმ შესანიშნავი გამოსვლებით, რომლებიც [იყო] წარმოთქმული მაგიდის გარშემო“, საბჭო „მსოფლიოში ერთიან, ცალსახა და განუყოფელ გზავნილს უგზავნის“, რომ „ბირთვული იარაღის მქონე და არაბირთვული იარაღის მქონე სახელმწიფოები“ ერთად იღებენ ვალდებულებას „შექმნან პირობები ბირთვული იარაღისგან თავისუფალი სამყაროსთვის“.[1] * {{დროშა|ამერიკის შეერთებული შტატები}}:შეხვედრის თავმჯდომარე პრეზიდენტმა ბარაკ ობამამ განაცხადა, რომ „შემდეგი 12 თვე აბსოლუტურად კრიტიკული იქნებოდა იმის დასადგენად, წარმატებული იქნებოდა თუ არა ეს რეზოლუცია“ და „ბირთვული იარაღის გავრცელებისა და გამოყენების შეჩერების საერთო ძალისხმევა“.[2] გარდა ამისა, იმ ქვეყნებს, რომლებმაც ხელი არ მოაწერეს ბირთვული იარაღის გამოყენების შესახებ ხელშეკრულებას, მოუწოდეს ამის გაკეთებას. ===უშიშროების საბჭოს არჩეული წევრები=== * {{flag|Austria}}:პრეზიდენტმა ჰაინც ფიშერმა განაცხადა, რომ ავსტრია „ძალიან კმაყოფილი“ იყო რეზოლუციით, თუმცა აღნიშნა, რომ „რეზოლუციები საკმარისი არ იყო“, რადგან „ყველა სახელმწიფომ უნდა აიღოს პასუხისმგებლობა და აქტიური მონაწილეობა“.[1] *{{flag|ბურკინა ფასო}}:პრეზიდენტმა ბლეზ კომპაორემ გაიმეორა საბჭოს დანარჩენი წევრების შეხედულებები და განაცხადა, რომ „ბირთვული იარაღის გაუვრცელებლობისა და განიარაღების საკითხი [იყო] საერთაშორისო მშვიდობისა და უსაფრთხოების შენარჩუნებასთან დაკავშირებული პრობლემების ცენტრში“.[1] * {{flag|Croatia}}:პრეზიდენტმა სტეპან მესიჩმა მხარი დაუჭირა „გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის როლის“ გაძლიერებას და განაცხადა, რომ „ყველა ქვეყანას უნდა ჰქონდეს გარანტირებული ბირთვული ენერგიის მშვიდობიანი გამოყენების უფლება“.[1] * {{flag|Costa Rica}}:პრეზიდენტმა ოსკარ არიას სანჩესმა აღნიშნა, რომ „უსაფრთხო სამყაროზე საუბარი დამაჯერებლად არ ჩანდა მანამ, სანამ არსებული შეთანხმებებიც კი არ სრულდებოდა“.[1] * {{flag|იაპონია}}:პრემიერ-მინისტრმა იუკიო ჰატოიამამ მიესალმა რეზოლუციას და გაიხსენა, რომ „იაპონიამ აირჩია არაბირთვული გზა [...] ბირთვული შეიარაღების მანკიერი ციკლის თავიდან ასაცილებლად“ და რადგან „როგორც ბირთვული დაბომბვის ერთადერთი მსხვერპლი, მან [დაინახა] მორალური პასუხისმგებლობა ამაში“.[1] * {{flag|Libya|1977}}:მუდმივმა წარმომადგენელმა აბდურაჰმან მოჰამედ შალგამმა განაცხადა, რომ ლიბიას სურს, „ახლო აღმოსავლეთი იყოს ბირთვული იარაღისგან თავისუფალი ზონა“ და დაიცვა ყველა სახელმწიფოს უფლება, „განავითაროს თავისი შესაძლებლობები ბირთვული ენერგიის გამოყენებისა და ბირთვული საწვავის გამდიდრებისთვის - მაგრამ მხოლოდ მშვიდობიანი მიზნებისთვის“.[1] * {{flag|მექსიკა}}:პრეზიდენტმა ფელიპე კალდერონმა განაცხადა, რომ „მექსიკა [დარწმუნებული იყო], რომ გლობალური მშვიდობა და უსაფრთხოება [ვერ] აშენდებოდა ბირთვული არსენალების დაგროვებაზე“ და რომ რეზოლუცია „უნდა იყოს პირველი ნაბიჯი განიარაღების ახალი მომხრეობისკენ“.[1] * {{flag|Turkey}}:პრემიერ-მინისტრმა რეჯეფ თაიფ ერდოღანმა ხაზი გაუსვა, რომ „ბირთვული განიარაღების საკითხთან დაკავშირებით ეტაპობრივი და მდგრადი მიდგომის საჭიროება არსებობს“ და განაცხადა, რომ თურქეთი მიიჩნევს, რომ „სახელმწიფოები, რომლებიც სრულად იცავენ თავიანთ უსაფრთხოების ვალდებულებებს, უნდა სარგებლობდნენ სამოქალაქო ბირთვულ ენერგიაზე შეუზღუდავი წვდომით“.[1] * {{flag|უგანდა}}:პრეზიდენტმა იოვერი კაგუტა მუსევენიმ გაიმეორა საბჭოს აზრი და ხაზგასმით აღნიშნა, რომ „აფრიკა დაინტერესებული იყო არა ბირთვული იარაღით, არამედ ბირთვული ენერგიით“.[1] * {{flag|Vietnam}}:პრეზიდენტმა ნგუენ მინ ტრიეტმა მხარი დაუჭირა საბჭოს კონსენსუსს და ხაზი გაუსვა მისი ქვეყნის ერთგულებას გაუვრცელებლობის მიმართ.[1] kl0tkzf4zlktex91u0onwgwa27q5y0k 5406603 5406601 2026-06-03T20:57:50Z NitaTs55 173574 5406603 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|3|06|2026}} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1887''' ერთხმად იქნა მიღებული [[2009]] წლის [[24 სექტემბერი|24 სექტემბერს]], საბჭომ განიხილა გაუვრცელებლობისა და მასობრივი განადგურების იარაღის გავრცელების პრევენციის საკითხები მსოფლიოში.[1] ==დეტალები== ამ რეზოლუციით, საბჭო ცდილობს „ყველასთვის უფრო უსაფრთხო სამყაროს შექმნას და [[ბირთვული იარაღი]]ს გარეშე სამყაროს პირობების შექმნას [[ბირთვული იარაღის გაუვრცელებლობის ხელშეკრულება|ბირთვული იარაღის გაუვრცელებლობის შესახებ ხელშეკრულების]] (NPT) მიზნების შესაბამისად, ისე, რომ ხელი შეუწყოს საერთაშორისო სტაბილურობას და ყველასთვის შეუზღუდავი უსაფრთხოების პრინციპზე დაყრდნობით“. მან მოუწოდა ყველა ქვეყანას, დაიცვან NPT-ით გათვალისწინებული ვალდებულებები, მათ შორის, თანამშრომლობა [[ატომური ენერგიის საერთაშორისო სააგენტო]]სთან და ერებს, მიიღონ ზომები ბირთვული იარაღის შემცირების მიზნით.[2] ==მიღება== საბჭომ რეზოლუცია ერთხმად მიიღო. [[ლიბია|ლიბიის]] გარდა, ყველა წევრს წარმოადგენდნენ მათი სახელმწიფოების ან მთავრობის მეთაურები. შეხვედრას [[აშშ-ის პრეზიდენტი]] [[ბარაკ ობამა]] უძღვებოდა.[3] ===უშიშროების საბჭოს მუდმივი წევრები=== * {{flag|ჩინეთი}}:პრეზიდენტმა ჰუ ძინტაომ მხარი დაუჭირა რეზოლუციას, რადგან „ყველასთვის უფრო უსაფრთხო სამყაროს შესაქმნელად, უპირველეს ყოვლისა, უნდა მოვხსნათ ბირთვული ომის საფრთხე“. თუმცა, მან ხაზი გაუსვა „ყველა ქვეყნის უფლებას, მშვიდობიანად გამოიყენოს ბირთვული ენერგია“.[1] * {{flag|France}}:პრეზიდენტმა ნიკოლა სარკოზიმ ხაზი გაუსვა ირანისა და ჩრდილოეთ კორეის მიერ წინა რეზოლუციების „დარღვევებს“, რომლებმაც „აბსოლუტურად არანაირი ყურადღება არ მიაქციეს საერთაშორისო საზოგადოების [განცხადებებს]“.[1] * {{flag|Russia}}:პრეზიდენტმა დიმიტრი მედვედევმა განაცხადა, რომ „ჩვენი მთავარი საერთო მიზანი [იყო] პრობლემური კვანძების გახსნა გაუვრცელებლობისა და განიარაღების სფეროში“. მან დასძინა, რომ „მშვიდობიანი ბირთვული ენერგიის საკითხი [სერიოზულ ყურადღებას] საჭიროებს“.[1] * {{flag|United Kingdom}}:პრემიერ-მინისტრმა გორდონ ბრაუნმა განაცხადა, რომ „პრეზიდენტ ობამას ხელმძღვანელობით მიღწეული ერთსულოვანი შეთანხმებით [...] და იმ შესანიშნავი გამოსვლებით, რომლებიც [იყო] წარმოთქმული მაგიდის გარშემო“, საბჭო „მსოფლიოში ერთიან, ცალსახა და განუყოფელ გზავნილს უგზავნის“, რომ „ბირთვული იარაღის მქონე და არაბირთვული იარაღის მქონე სახელმწიფოები“ ერთად იღებენ ვალდებულებას „შექმნან პირობები ბირთვული იარაღისგან თავისუფალი სამყაროსთვის“.[1] * {{დროშა|ამერიკის შეერთებული შტატები}}:შეხვედრის თავმჯდომარე პრეზიდენტმა ბარაკ ობამამ განაცხადა, რომ „შემდეგი 12 თვე აბსოლუტურად კრიტიკული იქნებოდა იმის დასადგენად, წარმატებული იქნებოდა თუ არა ეს რეზოლუცია“ და „ბირთვული იარაღის გავრცელებისა და გამოყენების შეჩერების საერთო ძალისხმევა“.[2] გარდა ამისა, იმ ქვეყნებს, რომლებმაც ხელი არ მოაწერეს ბირთვული იარაღის გამოყენების შესახებ ხელშეკრულებას, მოუწოდეს ამის გაკეთებას. ===უშიშროების საბჭოს არჩეული წევრები=== * {{flag|Austria}}:პრეზიდენტმა ჰაინც ფიშერმა განაცხადა, რომ ავსტრია „ძალიან კმაყოფილი“ იყო რეზოლუციით, თუმცა აღნიშნა, რომ „რეზოლუციები საკმარისი არ იყო“, რადგან „ყველა სახელმწიფომ უნდა აიღოს პასუხისმგებლობა და აქტიური მონაწილეობა“.[1] *{{flag|ბურკინა ფასო}}:პრეზიდენტმა ბლეზ კომპაორემ გაიმეორა საბჭოს დანარჩენი წევრების შეხედულებები და განაცხადა, რომ „ბირთვული იარაღის გაუვრცელებლობისა და განიარაღების საკითხი [იყო] საერთაშორისო მშვიდობისა და უსაფრთხოების შენარჩუნებასთან დაკავშირებული პრობლემების ცენტრში“.[1] * {{flag|Croatia}}:პრეზიდენტმა სტეპან მესიჩმა მხარი დაუჭირა „გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის როლის“ გაძლიერებას და განაცხადა, რომ „ყველა ქვეყანას უნდა ჰქონდეს გარანტირებული ბირთვული ენერგიის მშვიდობიანი გამოყენების უფლება“.[1] * {{flag|Costa Rica}}:პრეზიდენტმა ოსკარ არიას სანჩესმა აღნიშნა, რომ „უსაფრთხო სამყაროზე საუბარი დამაჯერებლად არ ჩანდა მანამ, სანამ არსებული შეთანხმებებიც კი არ სრულდებოდა“.[1] * {{flag|იაპონია}}:პრემიერ-მინისტრმა იუკიო ჰატოიამამ მიესალმა რეზოლუციას და გაიხსენა, რომ „იაპონიამ აირჩია არაბირთვული გზა [...] ბირთვული შეიარაღების მანკიერი ციკლის თავიდან ასაცილებლად“ და რადგან „როგორც ბირთვული დაბომბვის ერთადერთი მსხვერპლი, მან [დაინახა] მორალური პასუხისმგებლობა ამაში“.[1] * {{flag|Libya|1977}}:მუდმივმა წარმომადგენელმა აბდურაჰმან მოჰამედ შალგამმა განაცხადა, რომ ლიბიას სურს, „ახლო აღმოსავლეთი იყოს ბირთვული იარაღისგან თავისუფალი ზონა“ და დაიცვა ყველა სახელმწიფოს უფლება, „განავითაროს თავისი შესაძლებლობები ბირთვული ენერგიის გამოყენებისა და ბირთვული საწვავის გამდიდრებისთვის - მაგრამ მხოლოდ მშვიდობიანი მიზნებისთვის“.[1] * {{flag|მექსიკა}}:პრეზიდენტმა ფელიპე კალდერონმა განაცხადა, რომ „მექსიკა [დარწმუნებული იყო], რომ გლობალური მშვიდობა და უსაფრთხოება [ვერ] აშენდებოდა ბირთვული არსენალების დაგროვებაზე“ და რომ რეზოლუცია „უნდა იყოს პირველი ნაბიჯი განიარაღების ახალი მომხრეობისკენ“.[1] * {{flag|Turkey}}:პრემიერ-მინისტრმა რეჯეფ თაიფ ერდოღანმა ხაზი გაუსვა, რომ „ბირთვული განიარაღების საკითხთან დაკავშირებით ეტაპობრივი და მდგრადი მიდგომის საჭიროება არსებობს“ და განაცხადა, რომ თურქეთი მიიჩნევს, რომ „სახელმწიფოები, რომლებიც სრულად იცავენ თავიანთ უსაფრთხოების ვალდებულებებს, უნდა სარგებლობდნენ სამოქალაქო ბირთვულ ენერგიაზე შეუზღუდავი წვდომით“.[1] * {{flag|უგანდა}}:პრეზიდენტმა იოვერი კაგუტა მუსევენიმ გაიმეორა საბჭოს აზრი და ხაზგასმით აღნიშნა, რომ „აფრიკა დაინტერესებული იყო არა ბირთვული იარაღით, არამედ ბირთვული ენერგიით“.[1] * {{flag|Vietnam}}:პრეზიდენტმა ნგუენ მინ ტრიეტმა მხარი დაუჭირა საბჭოს კონსენსუსს და ხაზი გაუსვა მისი ქვეყნის ერთგულებას გაუვრცელებლობის მიმართ.[1] qqonjcfep6izejr2b1kd20cpxgx6t3b 5406605 5406603 2026-06-03T20:59:45Z NitaTs55 173574 5406605 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|3|06|2026}} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1887''' ერთხმად იქნა მიღებული [[2009]] წლის [[24 სექტემბერი|24 სექტემბერს]], საბჭომ განიხილა გაუვრცელებლობისა და მასობრივი განადგურების იარაღის გავრცელების პრევენციის საკითხები მსოფლიოში.[1] ==დეტალები== ამ რეზოლუციით, საბჭო ცდილობს „ყველასთვის უფრო უსაფრთხო სამყაროს შექმნას და [[ბირთვული იარაღი]]ს გარეშე სამყაროს პირობების შექმნას [[ბირთვული იარაღის გაუვრცელებლობის ხელშეკრულება|ბირთვული იარაღის გაუვრცელებლობის შესახებ ხელშეკრულების]] (NPT) მიზნების შესაბამისად, ისე, რომ ხელი შეუწყოს საერთაშორისო სტაბილურობას და ყველასთვის შეუზღუდავი უსაფრთხოების პრინციპზე დაყრდნობით“. მან მოუწოდა ყველა ქვეყანას, დაიცვან NPT-ით გათვალისწინებული ვალდებულებები, მათ შორის, თანამშრომლობა [[ატომური ენერგიის საერთაშორისო სააგენტო]]სთან და ერებს, მიიღონ ზომები ბირთვული იარაღის შემცირების მიზნით.[2] ==მიღება== საბჭომ რეზოლუცია ერთხმად მიიღო. [[ლიბია|ლიბიის]] გარდა, ყველა წევრს წარმოადგენდნენ მათი სახელმწიფოების ან მთავრობის მეთაურები. შეხვედრას [[აშშ-ის პრეზიდენტი]] [[ბარაკ ობამა]] უძღვებოდა.[3] ===უშიშროების საბჭოს მუდმივი წევრები=== * {{დროშა|ჩინეთი}}:პრეზიდენტმა [[ხუ ძინთაო]]მ მხარი დაუჭირა რეზოლუციას, რადგან „ყველასთვის უფრო უსაფრთხო სამყაროს შესაქმნელად, უპირველეს ყოვლისა, უნდა მოვხსნათ ბირთვული ომის საფრთხე“. თუმცა, მან ხაზი გაუსვა „ყველა ქვეყნის უფლებას, მშვიდობიანად გამოიყენოს ბირთვული ენერგია“.[1] * {{დროშა|საფრანგეთი}}:პრეზიდენტმა [[ნიკოლა სარკოზი]]მ ხაზი გაუსვა [[ირანი]]სა და [[ჩრდილოეთი კორეა|ჩრდილოეთ კორეის]] მიერ წინა რეზოლუციების „დარღვევებს“, რომლებმაც „აბსოლუტურად არანაირი ყურადღება არ მიაქციეს საერთაშორისო საზოგადოების [განცხადებებს]“.[1] * {{flag|Russia}}:პრეზიდენტმა დიმიტრი მედვედევმა განაცხადა, რომ „ჩვენი მთავარი საერთო მიზანი [იყო] პრობლემური კვანძების გახსნა გაუვრცელებლობისა და განიარაღების სფეროში“. მან დასძინა, რომ „მშვიდობიანი ბირთვული ენერგიის საკითხი [სერიოზულ ყურადღებას] საჭიროებს“.[1] * {{flag|United Kingdom}}:პრემიერ-მინისტრმა გორდონ ბრაუნმა განაცხადა, რომ „პრეზიდენტ ობამას ხელმძღვანელობით მიღწეული ერთსულოვანი შეთანხმებით [...] და იმ შესანიშნავი გამოსვლებით, რომლებიც [იყო] წარმოთქმული მაგიდის გარშემო“, საბჭო „მსოფლიოში ერთიან, ცალსახა და განუყოფელ გზავნილს უგზავნის“, რომ „ბირთვული იარაღის მქონე და არაბირთვული იარაღის მქონე სახელმწიფოები“ ერთად იღებენ ვალდებულებას „შექმნან პირობები ბირთვული იარაღისგან თავისუფალი სამყაროსთვის“.[1] * {{დროშა|ამერიკის შეერთებული შტატები}}:შეხვედრის თავმჯდომარე პრეზიდენტმა ბარაკ ობამამ განაცხადა, რომ „შემდეგი 12 თვე აბსოლუტურად კრიტიკული იქნებოდა იმის დასადგენად, წარმატებული იქნებოდა თუ არა ეს რეზოლუცია“ და „ბირთვული იარაღის გავრცელებისა და გამოყენების შეჩერების საერთო ძალისხმევა“.[2] გარდა ამისა, იმ ქვეყნებს, რომლებმაც ხელი არ მოაწერეს ბირთვული იარაღის გამოყენების შესახებ ხელშეკრულებას, მოუწოდეს ამის გაკეთებას. ===უშიშროების საბჭოს არჩეული წევრები=== * {{flag|Austria}}:პრეზიდენტმა ჰაინც ფიშერმა განაცხადა, რომ ავსტრია „ძალიან კმაყოფილი“ იყო რეზოლუციით, თუმცა აღნიშნა, რომ „რეზოლუციები საკმარისი არ იყო“, რადგან „ყველა სახელმწიფომ უნდა აიღოს პასუხისმგებლობა და აქტიური მონაწილეობა“.[1] *{{flag|ბურკინა ფასო}}:პრეზიდენტმა ბლეზ კომპაორემ გაიმეორა საბჭოს დანარჩენი წევრების შეხედულებები და განაცხადა, რომ „ბირთვული იარაღის გაუვრცელებლობისა და განიარაღების საკითხი [იყო] საერთაშორისო მშვიდობისა და უსაფრთხოების შენარჩუნებასთან დაკავშირებული პრობლემების ცენტრში“.[1] * {{flag|Croatia}}:პრეზიდენტმა სტეპან მესიჩმა მხარი დაუჭირა „გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის როლის“ გაძლიერებას და განაცხადა, რომ „ყველა ქვეყანას უნდა ჰქონდეს გარანტირებული ბირთვული ენერგიის მშვიდობიანი გამოყენების უფლება“.[1] * {{flag|Costa Rica}}:პრეზიდენტმა ოსკარ არიას სანჩესმა აღნიშნა, რომ „უსაფრთხო სამყაროზე საუბარი დამაჯერებლად არ ჩანდა მანამ, სანამ არსებული შეთანხმებებიც კი არ სრულდებოდა“.[1] * {{flag|იაპონია}}:პრემიერ-მინისტრმა იუკიო ჰატოიამამ მიესალმა რეზოლუციას და გაიხსენა, რომ „იაპონიამ აირჩია არაბირთვული გზა [...] ბირთვული შეიარაღების მანკიერი ციკლის თავიდან ასაცილებლად“ და რადგან „როგორც ბირთვული დაბომბვის ერთადერთი მსხვერპლი, მან [დაინახა] მორალური პასუხისმგებლობა ამაში“.[1] * {{flag|Libya|1977}}:მუდმივმა წარმომადგენელმა აბდურაჰმან მოჰამედ შალგამმა განაცხადა, რომ ლიბიას სურს, „ახლო აღმოსავლეთი იყოს ბირთვული იარაღისგან თავისუფალი ზონა“ და დაიცვა ყველა სახელმწიფოს უფლება, „განავითაროს თავისი შესაძლებლობები ბირთვული ენერგიის გამოყენებისა და ბირთვული საწვავის გამდიდრებისთვის - მაგრამ მხოლოდ მშვიდობიანი მიზნებისთვის“.[1] * {{flag|მექსიკა}}:პრეზიდენტმა ფელიპე კალდერონმა განაცხადა, რომ „მექსიკა [დარწმუნებული იყო], რომ გლობალური მშვიდობა და უსაფრთხოება [ვერ] აშენდებოდა ბირთვული არსენალების დაგროვებაზე“ და რომ რეზოლუცია „უნდა იყოს პირველი ნაბიჯი განიარაღების ახალი მომხრეობისკენ“.[1] * {{flag|Turkey}}:პრემიერ-მინისტრმა რეჯეფ თაიფ ერდოღანმა ხაზი გაუსვა, რომ „ბირთვული განიარაღების საკითხთან დაკავშირებით ეტაპობრივი და მდგრადი მიდგომის საჭიროება არსებობს“ და განაცხადა, რომ თურქეთი მიიჩნევს, რომ „სახელმწიფოები, რომლებიც სრულად იცავენ თავიანთ უსაფრთხოების ვალდებულებებს, უნდა სარგებლობდნენ სამოქალაქო ბირთვულ ენერგიაზე შეუზღუდავი წვდომით“.[1] * {{flag|უგანდა}}:პრეზიდენტმა იოვერი კაგუტა მუსევენიმ გაიმეორა საბჭოს აზრი და ხაზგასმით აღნიშნა, რომ „აფრიკა დაინტერესებული იყო არა ბირთვული იარაღით, არამედ ბირთვული ენერგიით“.[1] * {{flag|Vietnam}}:პრეზიდენტმა ნგუენ მინ ტრიეტმა მხარი დაუჭირა საბჭოს კონსენსუსს და ხაზი გაუსვა მისი ქვეყნის ერთგულებას გაუვრცელებლობის მიმართ.[1] icpyv7u4c33ocl0eg64f7c55gqegndk 5406606 5406605 2026-06-03T21:04:11Z NitaTs55 173574 5406606 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|3|06|2026}} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1887''' ერთხმად იქნა მიღებული [[2009]] წლის [[24 სექტემბერი|24 სექტემბერს]], საბჭომ განიხილა გაუვრცელებლობისა და მასობრივი განადგურების იარაღის გავრცელების პრევენციის საკითხები მსოფლიოში.[1] ==დეტალები== ამ რეზოლუციით, საბჭო ცდილობს „ყველასთვის უფრო უსაფრთხო სამყაროს შექმნას და [[ბირთვული იარაღი]]ს გარეშე სამყაროს პირობების შექმნას [[ბირთვული იარაღის გაუვრცელებლობის ხელშეკრულება|ბირთვული იარაღის გაუვრცელებლობის შესახებ ხელშეკრულების]] (NPT) მიზნების შესაბამისად, ისე, რომ ხელი შეუწყოს საერთაშორისო სტაბილურობას და ყველასთვის შეუზღუდავი უსაფრთხოების პრინციპზე დაყრდნობით“. მან მოუწოდა ყველა ქვეყანას, დაიცვან NPT-ით გათვალისწინებული ვალდებულებები, მათ შორის, თანამშრომლობა [[ატომური ენერგიის საერთაშორისო სააგენტო]]სთან და ერებს, მიიღონ ზომები ბირთვული იარაღის შემცირების მიზნით.[2] ==მიღება== საბჭომ რეზოლუცია ერთხმად მიიღო. [[ლიბია|ლიბიის]] გარდა, ყველა წევრს წარმოადგენდნენ მათი სახელმწიფოების ან მთავრობის მეთაურები. შეხვედრას [[აშშ-ის პრეზიდენტი]] [[ბარაკ ობამა]] უძღვებოდა.[3] ===უშიშროების საბჭოს მუდმივი წევრები=== * {{დროშა|ჩინეთი}}: პრეზიდენტმა [[ხუ ძინთაო]]მ მხარი დაუჭირა რეზოლუციას, რადგან „ყველასთვის უფრო უსაფრთხო სამყაროს შესაქმნელად, უპირველეს ყოვლისა, უნდა მოვხსნათ ბირთვული ომის საფრთხე“. თუმცა, მან ხაზი გაუსვა „ყველა ქვეყნის უფლებას, მშვიდობიანად გამოიყენოს ბირთვული ენერგია“.[1] * {{დროშა|საფრანგეთი}}: პრეზიდენტმა [[ნიკოლა სარკოზი]]მ ხაზი გაუსვა [[ირანი]]სა და [[ჩრდილოეთი კორეა|ჩრდილოეთ კორეის]] მიერ წინა რეზოლუციების „დარღვევებს“, რომლებმაც „აბსოლუტურად არანაირი ყურადღება არ მიაქციეს საერთაშორისო საზოგადოების განცხადებებს“.[1] * {{დროშა|რუსეთი}}: პრეზიდენტმა [[დიმიტრი მედვედევი|დიმიტრი მედვედევმა]] განაცხადა, რომ „ჩვენი მთავარი საერთო მიზანი იყო პრობლემური კვანძების გახსნა გაუვრცელებლობისა და განიარაღების სფეროში“. მან დასძინა, რომ „მშვიდობიანი ბირთვული ენერგიის საკითხი სერიოზულ ყურადღებას საჭიროებს“.[1] * {{დროშა|გაერთიანებული სამეფო}}: პრემიერ-მინისტრმა [[გორდონ ბრაუნი|გორდონ ბრაუნმა]] განაცხადა, რომ „პრეზიდენტ ობამას ხელმძღვანელობით მიღწეული ერთსულოვანი შეთანხმებით [...] და იმ შესანიშნავი გამოსვლებით, რომლებიც იყო წარმოთქმული მაგიდის გარშემო“, საბჭო „მსოფლიოს ერთიან, ცალსახა და განუყოფელ გზავნილს უგზავნის“, რომ „ბირთვული იარაღის მქონე და არაბირთვული იარაღის მქონე სახელმწიფოები“ ერთად იღებენ ვალდებულებას „შექმნან პირობები ბირთვული იარაღისგან თავისუფალი სამყაროსთვის“.[1] * {{დროშა|ამერიკის შეერთებული შტატები}}:შეხვედრის თავმჯდომარე პრეზიდენტმა ბარაკ ობამამ განაცხადა, რომ „შემდეგი 12 თვე აბსოლუტურად კრიტიკული იქნებოდა იმის დასადგენად, წარმატებული იქნებოდა თუ არა ეს რეზოლუცია“ და „ბირთვული იარაღის გავრცელებისა და გამოყენების შეჩერების საერთო ძალისხმევა“.[2] გარდა ამისა, იმ ქვეყნებს, რომლებმაც ხელი არ მოაწერეს ბირთვული იარაღის გამოყენების შესახებ ხელშეკრულებას, მოუწოდეს ამის გაკეთებას. ===უშიშროების საბჭოს არჩეული წევრები=== * {{flag|Austria}}:პრეზიდენტმა ჰაინც ფიშერმა განაცხადა, რომ ავსტრია „ძალიან კმაყოფილი“ იყო რეზოლუციით, თუმცა აღნიშნა, რომ „რეზოლუციები საკმარისი არ იყო“, რადგან „ყველა სახელმწიფომ უნდა აიღოს პასუხისმგებლობა და აქტიური მონაწილეობა“.[1] *{{flag|ბურკინა ფასო}}:პრეზიდენტმა ბლეზ კომპაორემ გაიმეორა საბჭოს დანარჩენი წევრების შეხედულებები და განაცხადა, რომ „ბირთვული იარაღის გაუვრცელებლობისა და განიარაღების საკითხი [იყო] საერთაშორისო მშვიდობისა და უსაფრთხოების შენარჩუნებასთან დაკავშირებული პრობლემების ცენტრში“.[1] * {{flag|Croatia}}:პრეზიდენტმა სტეპან მესიჩმა მხარი დაუჭირა „გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის როლის“ გაძლიერებას და განაცხადა, რომ „ყველა ქვეყანას უნდა ჰქონდეს გარანტირებული ბირთვული ენერგიის მშვიდობიანი გამოყენების უფლება“.[1] * {{flag|Costa Rica}}:პრეზიდენტმა ოსკარ არიას სანჩესმა აღნიშნა, რომ „უსაფრთხო სამყაროზე საუბარი დამაჯერებლად არ ჩანდა მანამ, სანამ არსებული შეთანხმებებიც კი არ სრულდებოდა“.[1] * {{flag|იაპონია}}:პრემიერ-მინისტრმა იუკიო ჰატოიამამ მიესალმა რეზოლუციას და გაიხსენა, რომ „იაპონიამ აირჩია არაბირთვული გზა [...] ბირთვული შეიარაღების მანკიერი ციკლის თავიდან ასაცილებლად“ და რადგან „როგორც ბირთვული დაბომბვის ერთადერთი მსხვერპლი, მან [დაინახა] მორალური პასუხისმგებლობა ამაში“.[1] * {{flag|Libya|1977}}:მუდმივმა წარმომადგენელმა აბდურაჰმან მოჰამედ შალგამმა განაცხადა, რომ ლიბიას სურს, „ახლო აღმოსავლეთი იყოს ბირთვული იარაღისგან თავისუფალი ზონა“ და დაიცვა ყველა სახელმწიფოს უფლება, „განავითაროს თავისი შესაძლებლობები ბირთვული ენერგიის გამოყენებისა და ბირთვული საწვავის გამდიდრებისთვის - მაგრამ მხოლოდ მშვიდობიანი მიზნებისთვის“.[1] * {{flag|მექსიკა}}:პრეზიდენტმა ფელიპე კალდერონმა განაცხადა, რომ „მექსიკა [დარწმუნებული იყო], რომ გლობალური მშვიდობა და უსაფრთხოება [ვერ] აშენდებოდა ბირთვული არსენალების დაგროვებაზე“ და რომ რეზოლუცია „უნდა იყოს პირველი ნაბიჯი განიარაღების ახალი მომხრეობისკენ“.[1] * {{flag|Turkey}}:პრემიერ-მინისტრმა რეჯეფ თაიფ ერდოღანმა ხაზი გაუსვა, რომ „ბირთვული განიარაღების საკითხთან დაკავშირებით ეტაპობრივი და მდგრადი მიდგომის საჭიროება არსებობს“ და განაცხადა, რომ თურქეთი მიიჩნევს, რომ „სახელმწიფოები, რომლებიც სრულად იცავენ თავიანთ უსაფრთხოების ვალდებულებებს, უნდა სარგებლობდნენ სამოქალაქო ბირთვულ ენერგიაზე შეუზღუდავი წვდომით“.[1] * {{flag|უგანდა}}:პრეზიდენტმა იოვერი კაგუტა მუსევენიმ გაიმეორა საბჭოს აზრი და ხაზგასმით აღნიშნა, რომ „აფრიკა დაინტერესებული იყო არა ბირთვული იარაღით, არამედ ბირთვული ენერგიით“.[1] * {{flag|Vietnam}}:პრეზიდენტმა ნგუენ მინ ტრიეტმა მხარი დაუჭირა საბჭოს კონსენსუსს და ხაზი გაუსვა მისი ქვეყნის ერთგულებას გაუვრცელებლობის მიმართ.[1] 1lyqvpl5xlobvmkay6bodd52ghbotmy 5406608 5406606 2026-06-03T21:06:40Z NitaTs55 173574 5406608 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|3|06|2026}} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1887''' ერთხმად იქნა მიღებული [[2009]] წლის [[24 სექტემბერი|24 სექტემბერს]], საბჭომ განიხილა გაუვრცელებლობისა და მასობრივი განადგურების იარაღის გავრცელების პრევენციის საკითხები მსოფლიოში.[1] ==დეტალები== ამ რეზოლუციით, საბჭო ცდილობს „ყველასთვის უფრო უსაფრთხო სამყაროს შექმნას და [[ბირთვული იარაღი]]ს გარეშე სამყაროს პირობების შექმნას [[ბირთვული იარაღის გაუვრცელებლობის ხელშეკრულება|ბირთვული იარაღის გაუვრცელებლობის შესახებ ხელშეკრულების]] (NPT) მიზნების შესაბამისად, ისე, რომ ხელი შეუწყოს საერთაშორისო სტაბილურობას და ყველასთვის შეუზღუდავი უსაფრთხოების პრინციპზე დაყრდნობით“. მან მოუწოდა ყველა ქვეყანას, დაიცვან NPT-ით გათვალისწინებული ვალდებულებები, მათ შორის, თანამშრომლობა [[ატომური ენერგიის საერთაშორისო სააგენტო]]სთან და ერებს, მიიღონ ზომები ბირთვული იარაღის შემცირების მიზნით.[2] ==მიღება== საბჭომ რეზოლუცია ერთხმად მიიღო. [[ლიბია|ლიბიის]] გარდა, ყველა წევრს წარმოადგენდნენ მათი სახელმწიფოების ან მთავრობის მეთაურები. შეხვედრას [[აშშ-ის პრეზიდენტი]] [[ბარაკ ობამა]] უძღვებოდა.[3] ===უშიშროების საბჭოს მუდმივი წევრები=== * {{დროშა|ჩინეთი}}: პრეზიდენტმა [[ხუ ძინთაო]]მ მხარი დაუჭირა რეზოლუციას, რადგან „ყველასთვის უფრო უსაფრთხო სამყაროს შესაქმნელად, უპირველეს ყოვლისა, უნდა მოვხსნათ ბირთვული ომის საფრთხე“. თუმცა, მან ხაზი გაუსვა „ყველა ქვეყნის უფლებას, მშვიდობიანად გამოიყენოს ბირთვული ენერგია“.[1] * {{დროშა|საფრანგეთი}}: პრეზიდენტმა [[ნიკოლა სარკოზი]]მ ხაზი გაუსვა [[ირანი]]სა და [[ჩრდილოეთი კორეა|ჩრდილოეთ კორეის]] მიერ წინა რეზოლუციების „დარღვევებს“, რომლებმაც „აბსოლუტურად არანაირი ყურადღება არ მიაქციეს საერთაშორისო საზოგადოების განცხადებებს“.[1] * {{დროშა|რუსეთი}}: პრეზიდენტმა [[დიმიტრი მედვედევი|დიმიტრი მედვედევმა]] განაცხადა, რომ „ჩვენი მთავარი საერთო მიზანი იყო პრობლემური კვანძების გახსნა გაუვრცელებლობისა და განიარაღების სფეროში“. მან დასძინა, რომ „მშვიდობიანი ბირთვული ენერგიის საკითხი სერიოზულ ყურადღებას საჭიროებს“.[1] * {{დროშა|გაერთიანებული სამეფო}}: პრემიერ-მინისტრმა [[გორდონ ბრაუნი|გორდონ ბრაუნმა]] განაცხადა, რომ „პრეზიდენტ ობამას ხელმძღვანელობით მიღწეული ერთსულოვანი შეთანხმებით [...] და იმ შესანიშნავი გამოსვლებით, რომლებიც იყო წარმოთქმული მაგიდის გარშემო“, საბჭო „მსოფლიოს ერთიან, ცალსახა და განუყოფელ გზავნილს უგზავნის“, რომ „ბირთვული იარაღის მქონე და არაბირთვული იარაღის მქონე სახელმწიფოები“ ერთად იღებენ ვალდებულებას „შექმნან პირობები ბირთვული იარაღისგან თავისუფალი სამყაროსთვის“.[1] * {{დროშა|ამერიკის შეერთებული შტატები}}:შეხვედრის თავმჯდომარე პრეზიდენტმა ბარაკ ობამამ განაცხადა, რომ „შემდეგი 12 თვე აბსოლუტურად კრიტიკული იქნებოდა იმის დასადგენად, წარმატებული იქნებოდა თუ არა ეს რეზოლუცია“ და „ბირთვული იარაღის გავრცელებისა და გამოყენების შეჩერების საერთო ძალისხმევა“.[2] გარდა ამისა, იმ ქვეყნებს, რომლებმაც ხელი არ მოაწერეს ბირთვული იარაღის გამოყენების შესახებ ხელშეკრულებას, მოუწოდეს ეს გაეკეთებინათ. ===უშიშროების საბჭოს არჩეული წევრები=== * {{flag|Austria}}:პრეზიდენტმა ჰაინც ფიშერმა განაცხადა, რომ ავსტრია „ძალიან კმაყოფილი“ იყო რეზოლუციით, თუმცა აღნიშნა, რომ „რეზოლუციები საკმარისი არ იყო“, რადგან „ყველა სახელმწიფომ უნდა აიღოს პასუხისმგებლობა და აქტიური მონაწილეობა“.[1] *{{flag|ბურკინა ფასო}}:პრეზიდენტმა ბლეზ კომპაორემ გაიმეორა საბჭოს დანარჩენი წევრების შეხედულებები და განაცხადა, რომ „ბირთვული იარაღის გაუვრცელებლობისა და განიარაღების საკითხი [იყო] საერთაშორისო მშვიდობისა და უსაფრთხოების შენარჩუნებასთან დაკავშირებული პრობლემების ცენტრში“.[1] * {{flag|Croatia}}:პრეზიდენტმა სტეპან მესიჩმა მხარი დაუჭირა „გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის როლის“ გაძლიერებას და განაცხადა, რომ „ყველა ქვეყანას უნდა ჰქონდეს გარანტირებული ბირთვული ენერგიის მშვიდობიანი გამოყენების უფლება“.[1] * {{flag|Costa Rica}}:პრეზიდენტმა ოსკარ არიას სანჩესმა აღნიშნა, რომ „უსაფრთხო სამყაროზე საუბარი დამაჯერებლად არ ჩანდა მანამ, სანამ არსებული შეთანხმებებიც კი არ სრულდებოდა“.[1] * {{flag|იაპონია}}:პრემიერ-მინისტრმა იუკიო ჰატოიამამ მიესალმა რეზოლუციას და გაიხსენა, რომ „იაპონიამ აირჩია არაბირთვული გზა [...] ბირთვული შეიარაღების მანკიერი ციკლის თავიდან ასაცილებლად“ და რადგან „როგორც ბირთვული დაბომბვის ერთადერთი მსხვერპლი, მან [დაინახა] მორალური პასუხისმგებლობა ამაში“.[1] * {{flag|Libya|1977}}:მუდმივმა წარმომადგენელმა აბდურაჰმან მოჰამედ შალგამმა განაცხადა, რომ ლიბიას სურს, „ახლო აღმოსავლეთი იყოს ბირთვული იარაღისგან თავისუფალი ზონა“ და დაიცვა ყველა სახელმწიფოს უფლება, „განავითაროს თავისი შესაძლებლობები ბირთვული ენერგიის გამოყენებისა და ბირთვული საწვავის გამდიდრებისთვის - მაგრამ მხოლოდ მშვიდობიანი მიზნებისთვის“.[1] * {{flag|მექსიკა}}:პრეზიდენტმა ფელიპე კალდერონმა განაცხადა, რომ „მექსიკა [დარწმუნებული იყო], რომ გლობალური მშვიდობა და უსაფრთხოება [ვერ] აშენდებოდა ბირთვული არსენალების დაგროვებაზე“ და რომ რეზოლუცია „უნდა იყოს პირველი ნაბიჯი განიარაღების ახალი მომხრეობისკენ“.[1] * {{flag|Turkey}}:პრემიერ-მინისტრმა რეჯეფ თაიფ ერდოღანმა ხაზი გაუსვა, რომ „ბირთვული განიარაღების საკითხთან დაკავშირებით ეტაპობრივი და მდგრადი მიდგომის საჭიროება არსებობს“ და განაცხადა, რომ თურქეთი მიიჩნევს, რომ „სახელმწიფოები, რომლებიც სრულად იცავენ თავიანთ უსაფრთხოების ვალდებულებებს, უნდა სარგებლობდნენ სამოქალაქო ბირთვულ ენერგიაზე შეუზღუდავი წვდომით“.[1] * {{flag|უგანდა}}:პრეზიდენტმა იოვერი კაგუტა მუსევენიმ გაიმეორა საბჭოს აზრი და ხაზგასმით აღნიშნა, რომ „აფრიკა დაინტერესებული იყო არა ბირთვული იარაღით, არამედ ბირთვული ენერგიით“.[1] * {{flag|Vietnam}}:პრეზიდენტმა ნგუენ მინ ტრიეტმა მხარი დაუჭირა საბჭოს კონსენსუსს და ხაზი გაუსვა მისი ქვეყნის ერთგულებას გაუვრცელებლობის მიმართ.[1] j72ot45lgsnltdcmq4r08l77juczr70 5406609 5406608 2026-06-03T21:08:29Z NitaTs55 173574 5406609 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|3|06|2026}} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1887''' ერთხმად იქნა მიღებული [[2009]] წლის [[24 სექტემბერი|24 სექტემბერს]], საბჭომ განიხილა გაუვრცელებლობისა და მასობრივი განადგურების იარაღის გავრცელების პრევენციის საკითხები მსოფლიოში.[1] ==დეტალები== ამ რეზოლუციით, საბჭო ცდილობს „ყველასთვის უფრო უსაფრთხო სამყაროს შექმნას და [[ბირთვული იარაღი]]ს გარეშე სამყაროს პირობების შექმნას [[ბირთვული იარაღის გაუვრცელებლობის ხელშეკრულება|ბირთვული იარაღის გაუვრცელებლობის შესახებ ხელშეკრულების]] (NPT) მიზნების შესაბამისად, ისე, რომ ხელი შეუწყოს საერთაშორისო სტაბილურობას და ყველასთვის შეუზღუდავი უსაფრთხოების პრინციპზე დაყრდნობით“. მან მოუწოდა ყველა ქვეყანას, დაიცვან NPT-ით გათვალისწინებული ვალდებულებები, მათ შორის, თანამშრომლობა [[ატომური ენერგიის საერთაშორისო სააგენტო]]სთან და ერებს, მიიღონ ზომები ბირთვული იარაღის შემცირების მიზნით.[2] ==მიღება== საბჭომ რეზოლუცია ერთხმად მიიღო. [[ლიბია|ლიბიის]] გარდა, ყველა წევრს წარმოადგენდნენ მათი სახელმწიფოების ან მთავრობის მეთაურები. შეხვედრას [[აშშ-ის პრეზიდენტი]] [[ბარაკ ობამა]] უძღვებოდა.[3] ===უშიშროების საბჭოს მუდმივი წევრები=== * {{დროშა|ჩინეთი}}: პრეზიდენტმა [[ხუ ძინთაო]]მ მხარი დაუჭირა რეზოლუციას, რადგან „ყველასთვის უფრო უსაფრთხო სამყაროს შესაქმნელად, უპირველეს ყოვლისა, უნდა მოვხსნათ ბირთვული ომის საფრთხე“. თუმცა, მან ხაზი გაუსვა „ყველა ქვეყნის უფლებას, მშვიდობიანად გამოიყენოს ბირთვული ენერგია“.[1] * {{დროშა|საფრანგეთი}}: პრეზიდენტმა [[ნიკოლა სარკოზი]]მ ხაზი გაუსვა [[ირანი]]სა და [[ჩრდილოეთი კორეა|ჩრდილოეთ კორეის]] მიერ წინა რეზოლუციების „დარღვევებს“, რომლებმაც „აბსოლუტურად არანაირი ყურადღება არ მიაქციეს საერთაშორისო საზოგადოების განცხადებებს“.[1] * {{დროშა|რუსეთი}}: პრეზიდენტმა [[დიმიტრი მედვედევი|დიმიტრი მედვედევმა]] განაცხადა, რომ „ჩვენი მთავარი საერთო მიზანი იყო პრობლემური კვანძების გახსნა გაუვრცელებლობისა და განიარაღების სფეროში“. მან დასძინა, რომ „მშვიდობიანი ბირთვული ენერგიის საკითხი სერიოზულ ყურადღებას საჭიროებს“.[1] * {{დროშა|გაერთიანებული სამეფო}}: პრემიერ-მინისტრმა [[გორდონ ბრაუნი|გორდონ ბრაუნმა]] განაცხადა, რომ „პრეზიდენტ ობამას ხელმძღვანელობით მიღწეული ერთსულოვანი შეთანხმებით [...] და იმ შესანიშნავი გამოსვლებით, რომლებიც იყო წარმოთქმული მაგიდის გარშემო“, საბჭო „მსოფლიოს ერთიან, ცალსახა და განუყოფელ გზავნილს უგზავნის“, რომ „ბირთვული იარაღის მქონე და არაბირთვული იარაღის მქონე სახელმწიფოები“ ერთად იღებენ ვალდებულებას „შექმნან პირობები ბირთვული იარაღისგან თავისუფალი სამყაროსთვის“.[1] * {{დროშა|ამერიკის შეერთებული შტატები}}: შეხვედრის თავმჯდომარე პრეზიდენტმა ბარაკ ობამამ განაცხადა, რომ „შემდეგი 12 თვე აბსოლუტურად კრიტიკული იქნებოდა იმის დასადგენად, წარმატებული იქნებოდა თუ არა ეს რეზოლუცია“ და „ბირთვული იარაღის გავრცელებისა და გამოყენების შეჩერების საერთო ძალისხმევა“.[2] გარდა ამისა, იმ ქვეყნებს, რომლებმაც ხელი არ მოაწერეს ბირთვული იარაღის გამოყენების შესახებ ხელშეკრულებას, მოუწოდეს ეს გაეკეთებინათ. ===უშიშროების საბჭოს არჩეული წევრები=== * {{დროშა|ავსტრია}}: პრეზიდენტმა [[ჰაინც ფიშერი|ჰაინც ფიშერმა]] განაცხადა, რომ ავსტრია „ძალიან კმაყოფილი“ იყო რეზოლუციით, თუმცა აღნიშნა, რომ „რეზოლუციები საკმარისი არ იყო“, რადგან „ყველა სახელმწიფომ უნდა აიღოს პასუხისმგებლობა და აქტიური მონაწილეობა“.[1] *{{დროშა|ბურკინა ფასო}}:პრეზიდენტმა [[ბლეზ კომპაორე]]მ გაიმეორა საბჭოს დანარჩენი წევრების შეხედულებები და განაცხადა, რომ „ბირთვული იარაღის გაუვრცელებლობისა და განიარაღების საკითხი [იყო] საერთაშორისო მშვიდობისა და უსაფრთხოების შენარჩუნებასთან დაკავშირებული პრობლემების ცენტრში“.[1] * {{flag|Croatia}}:პრეზიდენტმა სტეპან მესიჩმა მხარი დაუჭირა „გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის როლის“ გაძლიერებას და განაცხადა, რომ „ყველა ქვეყანას უნდა ჰქონდეს გარანტირებული ბირთვული ენერგიის მშვიდობიანი გამოყენების უფლება“.[1] * {{flag|Costa Rica}}:პრეზიდენტმა ოსკარ არიას სანჩესმა აღნიშნა, რომ „უსაფრთხო სამყაროზე საუბარი დამაჯერებლად არ ჩანდა მანამ, სანამ არსებული შეთანხმებებიც კი არ სრულდებოდა“.[1] * {{flag|იაპონია}}:პრემიერ-მინისტრმა იუკიო ჰატოიამამ მიესალმა რეზოლუციას და გაიხსენა, რომ „იაპონიამ აირჩია არაბირთვული გზა [...] ბირთვული შეიარაღების მანკიერი ციკლის თავიდან ასაცილებლად“ და რადგან „როგორც ბირთვული დაბომბვის ერთადერთი მსხვერპლი, მან [დაინახა] მორალური პასუხისმგებლობა ამაში“.[1] * {{flag|Libya|1977}}:მუდმივმა წარმომადგენელმა აბდურაჰმან მოჰამედ შალგამმა განაცხადა, რომ ლიბიას სურს, „ახლო აღმოსავლეთი იყოს ბირთვული იარაღისგან თავისუფალი ზონა“ და დაიცვა ყველა სახელმწიფოს უფლება, „განავითაროს თავისი შესაძლებლობები ბირთვული ენერგიის გამოყენებისა და ბირთვული საწვავის გამდიდრებისთვის - მაგრამ მხოლოდ მშვიდობიანი მიზნებისთვის“.[1] * {{flag|მექსიკა}}:პრეზიდენტმა ფელიპე კალდერონმა განაცხადა, რომ „მექსიკა [დარწმუნებული იყო], რომ გლობალური მშვიდობა და უსაფრთხოება [ვერ] აშენდებოდა ბირთვული არსენალების დაგროვებაზე“ და რომ რეზოლუცია „უნდა იყოს პირველი ნაბიჯი განიარაღების ახალი მომხრეობისკენ“.[1] * {{flag|Turkey}}:პრემიერ-მინისტრმა რეჯეფ თაიფ ერდოღანმა ხაზი გაუსვა, რომ „ბირთვული განიარაღების საკითხთან დაკავშირებით ეტაპობრივი და მდგრადი მიდგომის საჭიროება არსებობს“ და განაცხადა, რომ თურქეთი მიიჩნევს, რომ „სახელმწიფოები, რომლებიც სრულად იცავენ თავიანთ უსაფრთხოების ვალდებულებებს, უნდა სარგებლობდნენ სამოქალაქო ბირთვულ ენერგიაზე შეუზღუდავი წვდომით“.[1] * {{flag|უგანდა}}:პრეზიდენტმა იოვერი კაგუტა მუსევენიმ გაიმეორა საბჭოს აზრი და ხაზგასმით აღნიშნა, რომ „აფრიკა დაინტერესებული იყო არა ბირთვული იარაღით, არამედ ბირთვული ენერგიით“.[1] * {{flag|Vietnam}}:პრეზიდენტმა ნგუენ მინ ტრიეტმა მხარი დაუჭირა საბჭოს კონსენსუსს და ხაზი გაუსვა მისი ქვეყნის ერთგულებას გაუვრცელებლობის მიმართ.[1] 5su9si5pv78b5pz21ppnl2s02pzsxu8 5406612 5406609 2026-06-03T21:10:56Z NitaTs55 173574 5406612 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|3|06|2026}} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1887''' ერთხმად იქნა მიღებული [[2009]] წლის [[24 სექტემბერი|24 სექტემბერს]], საბჭომ განიხილა გაუვრცელებლობისა და მასობრივი განადგურების იარაღის გავრცელების პრევენციის საკითხები მსოფლიოში.[1] ==დეტალები== ამ რეზოლუციით, საბჭო ცდილობს „ყველასთვის უფრო უსაფრთხო სამყაროს შექმნას და [[ბირთვული იარაღი]]ს გარეშე სამყაროს პირობების შექმნას [[ბირთვული იარაღის გაუვრცელებლობის ხელშეკრულება|ბირთვული იარაღის გაუვრცელებლობის შესახებ ხელშეკრულების]] (NPT) მიზნების შესაბამისად, ისე, რომ ხელი შეუწყოს საერთაშორისო სტაბილურობას და ყველასთვის შეუზღუდავი უსაფრთხოების პრინციპზე დაყრდნობით“. მან მოუწოდა ყველა ქვეყანას, დაიცვან NPT-ით გათვალისწინებული ვალდებულებები, მათ შორის, თანამშრომლობა [[ატომური ენერგიის საერთაშორისო სააგენტო]]სთან და ერებს, მიიღონ ზომები ბირთვული იარაღის შემცირების მიზნით.[2] ==მიღება== საბჭომ რეზოლუცია ერთხმად მიიღო. [[ლიბია|ლიბიის]] გარდა, ყველა წევრს წარმოადგენდნენ მათი სახელმწიფოების ან მთავრობის მეთაურები. შეხვედრას [[აშშ-ის პრეზიდენტი]] [[ბარაკ ობამა]] უძღვებოდა.[3] ===უშიშროების საბჭოს მუდმივი წევრები=== * {{დროშა|ჩინეთი}}: პრეზიდენტმა [[ხუ ძინთაო]]მ მხარი დაუჭირა რეზოლუციას, რადგან „ყველასთვის უფრო უსაფრთხო სამყაროს შესაქმნელად, უპირველეს ყოვლისა, უნდა მოვხსნათ ბირთვული ომის საფრთხე“. თუმცა, მან ხაზი გაუსვა „ყველა ქვეყნის უფლებას, მშვიდობიანად გამოიყენოს ბირთვული ენერგია“.[1] * {{დროშა|საფრანგეთი}}: პრეზიდენტმა [[ნიკოლა სარკოზი]]მ ხაზი გაუსვა [[ირანი]]სა და [[ჩრდილოეთი კორეა|ჩრდილოეთ კორეის]] მიერ წინა რეზოლუციების „დარღვევებს“, რომლებმაც „აბსოლუტურად არანაირი ყურადღება არ მიაქციეს საერთაშორისო საზოგადოების განცხადებებს“.[1] * {{დროშა|რუსეთი}}: პრეზიდენტმა [[დიმიტრი მედვედევი|დიმიტრი მედვედევმა]] განაცხადა, რომ „ჩვენი მთავარი საერთო მიზანი იყო პრობლემური კვანძების გახსნა გაუვრცელებლობისა და განიარაღების სფეროში“. მან დასძინა, რომ „მშვიდობიანი ბირთვული ენერგიის საკითხი სერიოზულ ყურადღებას საჭიროებს“.[1] * {{დროშა|გაერთიანებული სამეფო}}: პრემიერ-მინისტრმა [[გორდონ ბრაუნი|გორდონ ბრაუნმა]] განაცხადა, რომ „პრეზიდენტ ობამას ხელმძღვანელობით მიღწეული ერთსულოვანი შეთანხმებით [...] და იმ შესანიშნავი გამოსვლებით, რომლებიც იყო წარმოთქმული მაგიდის გარშემო“, საბჭო „მსოფლიოს ერთიან, ცალსახა და განუყოფელ გზავნილს უგზავნის“, რომ „ბირთვული იარაღის მქონე და არაბირთვული იარაღის მქონე სახელმწიფოები“ ერთად იღებენ ვალდებულებას „შექმნან პირობები ბირთვული იარაღისგან თავისუფალი სამყაროსთვის“.[1] * {{დროშა|ამერიკის შეერთებული შტატები}}: შეხვედრის თავმჯდომარე პრეზიდენტმა ბარაკ ობამამ განაცხადა, რომ „შემდეგი 12 თვე აბსოლუტურად კრიტიკული იქნებოდა იმის დასადგენად, წარმატებული იქნებოდა თუ არა ეს რეზოლუცია“ და „ბირთვული იარაღის გავრცელებისა და გამოყენების შეჩერების საერთო ძალისხმევა“.[2] გარდა ამისა, იმ ქვეყნებს, რომლებმაც ხელი არ მოაწერეს ბირთვული იარაღის გამოყენების შესახებ ხელშეკრულებას, მოუწოდეს ეს გაეკეთებინათ. ===უშიშროების საბჭოს არჩეული წევრები=== * {{დროშა|ავსტრია}}: პრეზიდენტმა [[ჰაინც ფიშერი|ჰაინც ფიშერმა]] განაცხადა, რომ ავსტრია „ძალიან კმაყოფილი“ იყო რეზოლუციით, თუმცა აღნიშნა, რომ „რეზოლუციები საკმარისი არ იყო“, რადგან „ყველა სახელმწიფომ უნდა აიღოს პასუხისმგებლობა და აქტიური მონაწილეობა“.[1] *{{დროშა|ბურკინა ფასო}}: პრეზიდენტმა [[ბლეზ კომპაორე]]მ გაიმეორა საბჭოს დანარჩენი წევრების შეხედულებები და განაცხადა, რომ „ბირთვული იარაღის გაუვრცელებლობისა და განიარაღების საკითხი [იყო] საერთაშორისო მშვიდობისა და უსაფრთხოების შენარჩუნებასთან დაკავშირებული პრობლემების ცენტრში“.[1] * {{დროშა|ხორვატია}}: პრეზიდენტმა [[სტიპე მესიჩი|სტიპე მესიჩმა]] მხარი დაუჭირა „გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის როლის“ გაძლიერებას და განაცხადა, რომ „ყველა ქვეყანას უნდა ჰქონდეს გარანტირებული ბირთვული ენერგიის მშვიდობიანი გამოყენების უფლება“.[1] * {{დროშა|კოსტა-რიკა}}: პრეზიდენტმა [[ოსკარ არიას სანჩესი|ოსკარ არიას სანჩესმა]] აღნიშნა, რომ „უსაფრთხო სამყაროზე საუბარი დამაჯერებლად არ ჩანდა მანამ, სანამ არსებული შეთანხმებებიც კი არ სრულდებოდა“.[1] * {{flag|იაპონია}}:პრემიერ-მინისტრმა იუკიო ჰატოიამამ მიესალმა რეზოლუციას და გაიხსენა, რომ „იაპონიამ აირჩია არაბირთვული გზა [...] ბირთვული შეიარაღების მანკიერი ციკლის თავიდან ასაცილებლად“ და რადგან „როგორც ბირთვული დაბომბვის ერთადერთი მსხვერპლი, მან [დაინახა] მორალური პასუხისმგებლობა ამაში“.[1] * {{flag|Libya|1977}}:მუდმივმა წარმომადგენელმა აბდურაჰმან მოჰამედ შალგამმა განაცხადა, რომ ლიბიას სურს, „ახლო აღმოსავლეთი იყოს ბირთვული იარაღისგან თავისუფალი ზონა“ და დაიცვა ყველა სახელმწიფოს უფლება, „განავითაროს თავისი შესაძლებლობები ბირთვული ენერგიის გამოყენებისა და ბირთვული საწვავის გამდიდრებისთვის - მაგრამ მხოლოდ მშვიდობიანი მიზნებისთვის“.[1] * {{flag|მექსიკა}}:პრეზიდენტმა ფელიპე კალდერონმა განაცხადა, რომ „მექსიკა [დარწმუნებული იყო], რომ გლობალური მშვიდობა და უსაფრთხოება [ვერ] აშენდებოდა ბირთვული არსენალების დაგროვებაზე“ და რომ რეზოლუცია „უნდა იყოს პირველი ნაბიჯი განიარაღების ახალი მომხრეობისკენ“.[1] * {{flag|Turkey}}:პრემიერ-მინისტრმა რეჯეფ თაიფ ერდოღანმა ხაზი გაუსვა, რომ „ბირთვული განიარაღების საკითხთან დაკავშირებით ეტაპობრივი და მდგრადი მიდგომის საჭიროება არსებობს“ და განაცხადა, რომ თურქეთი მიიჩნევს, რომ „სახელმწიფოები, რომლებიც სრულად იცავენ თავიანთ უსაფრთხოების ვალდებულებებს, უნდა სარგებლობდნენ სამოქალაქო ბირთვულ ენერგიაზე შეუზღუდავი წვდომით“.[1] * {{flag|უგანდა}}:პრეზიდენტმა იოვერი კაგუტა მუსევენიმ გაიმეორა საბჭოს აზრი და ხაზგასმით აღნიშნა, რომ „აფრიკა დაინტერესებული იყო არა ბირთვული იარაღით, არამედ ბირთვული ენერგიით“.[1] * {{flag|Vietnam}}:პრეზიდენტმა ნგუენ მინ ტრიეტმა მხარი დაუჭირა საბჭოს კონსენსუსს და ხაზი გაუსვა მისი ქვეყნის ერთგულებას გაუვრცელებლობის მიმართ.[1] n59jqif98ro2otjenr3bnlpfezaydz2 5406613 5406612 2026-06-03T21:13:09Z NitaTs55 173574 5406613 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|3|06|2026}} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1887''' ერთხმად იქნა მიღებული [[2009]] წლის [[24 სექტემბერი|24 სექტემბერს]], საბჭომ განიხილა გაუვრცელებლობისა და მასობრივი განადგურების იარაღის გავრცელების პრევენციის საკითხები მსოფლიოში.[1] ==დეტალები== ამ რეზოლუციით, საბჭო ცდილობს „ყველასთვის უფრო უსაფრთხო სამყაროს შექმნას და [[ბირთვული იარაღი]]ს გარეშე სამყაროს პირობების შექმნას [[ბირთვული იარაღის გაუვრცელებლობის ხელშეკრულება|ბირთვული იარაღის გაუვრცელებლობის შესახებ ხელშეკრულების]] (NPT) მიზნების შესაბამისად, ისე, რომ ხელი შეუწყოს საერთაშორისო სტაბილურობას და ყველასთვის შეუზღუდავი უსაფრთხოების პრინციპზე დაყრდნობით“. მან მოუწოდა ყველა ქვეყანას, დაიცვან NPT-ით გათვალისწინებული ვალდებულებები, მათ შორის, თანამშრომლობა [[ატომური ენერგიის საერთაშორისო სააგენტო]]სთან და ერებს, მიიღონ ზომები ბირთვული იარაღის შემცირების მიზნით.[2] ==მიღება== საბჭომ რეზოლუცია ერთხმად მიიღო. [[ლიბია|ლიბიის]] გარდა, ყველა წევრს წარმოადგენდნენ მათი სახელმწიფოების ან მთავრობის მეთაურები. შეხვედრას [[აშშ-ის პრეზიდენტი]] [[ბარაკ ობამა]] უძღვებოდა.[3] ===უშიშროების საბჭოს მუდმივი წევრები=== * {{დროშა|ჩინეთი}}: პრეზიდენტმა [[ხუ ძინთაო]]მ მხარი დაუჭირა რეზოლუციას, რადგან „ყველასთვის უფრო უსაფრთხო სამყაროს შესაქმნელად, უპირველეს ყოვლისა, უნდა მოვხსნათ ბირთვული ომის საფრთხე“. თუმცა, მან ხაზი გაუსვა „ყველა ქვეყნის უფლებას, მშვიდობიანად გამოიყენოს ბირთვული ენერგია“.[1] * {{დროშა|საფრანგეთი}}: პრეზიდენტმა [[ნიკოლა სარკოზი]]მ ხაზი გაუსვა [[ირანი]]სა და [[ჩრდილოეთი კორეა|ჩრდილოეთ კორეის]] მიერ წინა რეზოლუციების „დარღვევებს“, რომლებმაც „აბსოლუტურად არანაირი ყურადღება არ მიაქციეს საერთაშორისო საზოგადოების განცხადებებს“.[1] * {{დროშა|რუსეთი}}: პრეზიდენტმა [[დიმიტრი მედვედევი|დიმიტრი მედვედევმა]] განაცხადა, რომ „ჩვენი მთავარი საერთო მიზანი იყო პრობლემური კვანძების გახსნა გაუვრცელებლობისა და განიარაღების სფეროში“. მან დასძინა, რომ „მშვიდობიანი ბირთვული ენერგიის საკითხი სერიოზულ ყურადღებას საჭიროებს“.[1] * {{დროშა|გაერთიანებული სამეფო}}: პრემიერ-მინისტრმა [[გორდონ ბრაუნი|გორდონ ბრაუნმა]] განაცხადა, რომ „პრეზიდენტ ობამას ხელმძღვანელობით მიღწეული ერთსულოვანი შეთანხმებით [...] და იმ შესანიშნავი გამოსვლებით, რომლებიც იყო წარმოთქმული მაგიდის გარშემო“, საბჭო „მსოფლიოს ერთიან, ცალსახა და განუყოფელ გზავნილს უგზავნის“, რომ „ბირთვული იარაღის მქონე და არაბირთვული იარაღის მქონე სახელმწიფოები“ ერთად იღებენ ვალდებულებას „შექმნან პირობები ბირთვული იარაღისგან თავისუფალი სამყაროსთვის“.[1] * {{დროშა|ამერიკის შეერთებული შტატები}}: შეხვედრის თავმჯდომარე პრეზიდენტმა ბარაკ ობამამ განაცხადა, რომ „შემდეგი 12 თვე აბსოლუტურად კრიტიკული იქნებოდა იმის დასადგენად, წარმატებული იქნებოდა თუ არა ეს რეზოლუცია“ და „ბირთვული იარაღის გავრცელებისა და გამოყენების შეჩერების საერთო ძალისხმევა“.[2] გარდა ამისა, იმ ქვეყნებს, რომლებმაც ხელი არ მოაწერეს ბირთვული იარაღის გამოყენების შესახებ ხელშეკრულებას, მოუწოდეს ეს გაეკეთებინათ. ===უშიშროების საბჭოს არჩეული წევრები=== * {{დროშა|ავსტრია}}: პრეზიდენტმა [[ჰაინც ფიშერი|ჰაინც ფიშერმა]] განაცხადა, რომ ავსტრია „ძალიან კმაყოფილი“ იყო რეზოლუციით, თუმცა აღნიშნა, რომ „რეზოლუციები საკმარისი არ იყო“, რადგან „ყველა სახელმწიფომ უნდა აიღოს პასუხისმგებლობა და აქტიური მონაწილეობა“.[1] *{{დროშა|ბურკინა ფასო}}: პრეზიდენტმა [[ბლეზ კომპაორე]]მ გაიმეორა საბჭოს დანარჩენი წევრების შეხედულებები და განაცხადა, რომ „ბირთვული იარაღის გაუვრცელებლობისა და განიარაღების საკითხი [იყო] საერთაშორისო მშვიდობისა და უსაფრთხოების შენარჩუნებასთან დაკავშირებული პრობლემების ცენტრში“.[1] * {{დროშა|ხორვატია}}: პრეზიდენტმა [[სტიპე მესიჩი|სტიპე მესიჩმა]] მხარი დაუჭირა „გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის როლის“ გაძლიერებას და განაცხადა, რომ „ყველა ქვეყანას უნდა ჰქონდეს გარანტირებული ბირთვული ენერგიის მშვიდობიანი გამოყენების უფლება“.[1] * {{დროშა|კოსტა-რიკა}}: პრეზიდენტმა [[ოსკარ არიას სანჩესი|ოსკარ არიას სანჩესმა]] აღნიშნა, რომ „უსაფრთხო სამყაროზე საუბარი დამაჯერებლად არ ჩანდა მანამ, სანამ არსებული შეთანხმებებიც კი არ სრულდებოდა“.[1] * {{დროშა|იაპონია}}: პრემიერ-მინისტრმა [[იუკიო ჰატოიამა]] მიესალმა რეზოლუციას და გაიხსენა, რომ „იაპონიამ აირჩია არაბირთვული გზა [...] ბირთვული შეიარაღების მანკიერი ციკლის თავიდან ასაცილებლად“ და რადგან „როგორც ბირთვული დაბომბვის ერთადერთი მსხვერპლი, მან [დაინახა] მორალური პასუხისმგებლობა ამაში“.[1] * {{დროშა|ლიბია|1977}}:მუდმივმა წარმომადგენელმა [[აბდურაჰმან მოჰამედ შალგამი|აბდურაჰმან მოჰამედ შალგამმა]] განაცხადა, რომ ლიბიას სურს, „ახლო აღმოსავლეთი იყოს ბირთვული იარაღისგან თავისუფალი ზონა“ და დაიცვა ყველა სახელმწიფოს უფლება, „განავითაროს თავისი შესაძლებლობები ბირთვული ენერგიის გამოყენებისა და ბირთვული საწვავის გამდიდრებისთვის - მაგრამ მხოლოდ მშვიდობიანი მიზნებისთვის“.[1] * {{flag|მექსიკა}}:პრეზიდენტმა ფელიპე კალდერონმა განაცხადა, რომ „მექსიკა [დარწმუნებული იყო], რომ გლობალური მშვიდობა და უსაფრთხოება [ვერ] აშენდებოდა ბირთვული არსენალების დაგროვებაზე“ და რომ რეზოლუცია „უნდა იყოს პირველი ნაბიჯი განიარაღების ახალი მომხრეობისკენ“.[1] * {{flag|Turkey}}:პრემიერ-მინისტრმა რეჯეფ თაიფ ერდოღანმა ხაზი გაუსვა, რომ „ბირთვული განიარაღების საკითხთან დაკავშირებით ეტაპობრივი და მდგრადი მიდგომის საჭიროება არსებობს“ და განაცხადა, რომ თურქეთი მიიჩნევს, რომ „სახელმწიფოები, რომლებიც სრულად იცავენ თავიანთ უსაფრთხოების ვალდებულებებს, უნდა სარგებლობდნენ სამოქალაქო ბირთვულ ენერგიაზე შეუზღუდავი წვდომით“.[1] * {{flag|უგანდა}}:პრეზიდენტმა იოვერი კაგუტა მუსევენიმ გაიმეორა საბჭოს აზრი და ხაზგასმით აღნიშნა, რომ „აფრიკა დაინტერესებული იყო არა ბირთვული იარაღით, არამედ ბირთვული ენერგიით“.[1] * {{flag|Vietnam}}:პრეზიდენტმა ნგუენ მინ ტრიეტმა მხარი დაუჭირა საბჭოს კონსენსუსს და ხაზი გაუსვა მისი ქვეყნის ერთგულებას გაუვრცელებლობის მიმართ.[1] fgz7wxly2qydzgsskhpugc0qlnjz6q8 0 890696 5406617 2026-06-03T22:52:25Z ლაზარე ზანგური 170233 ახალი გვერდი: Ventastega {{subst:მუშავდება}} 5406617 wikitext text/x-wiki Ventastega {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/ლაზარე ზანგური|ლაზარე ზანგური]].|3|06|2026}} lo89kkv9s5h33g39jv36jpbin4rqp73 5406618 5406617 2026-06-03T22:54:57Z ლაზარე ზანგური 170233 5406618 wikitext text/x-wiki Ventastega {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/ლაზარე ზანგური|ლაზარე ზანგური]].|3|06|2026}} '''ვენტასტეგა''' {{clade|style=font-size:85%;line-height:85% |label1=[[ელპისტოსტეგალია]] |1={{clade |1=''[[პანდერიხტისი]]'' <span style="{{MirrorH}}">[[File:Panderichthys BW.jpg|70 px]]</span> |2={{clade |1={{clade |1=''[[ტიკტაალიკი]]'' <span style="{{MirrorH}}">[[File:Tiktaalik restoration (side view) by ObsidianSoul 02.png| 70px]]</span> |2=''[[ელპისტოსტეგე]]''}} |label2=[[სტეგოცეფალები]] |2={{clade |1=''[[ელგინერპეტონი]]'' [[File:Elginerpeton BW.jpg|70 px]] |2={{clade |1=''[[ვენტასტეგა]]'' <span style="{{MirrorH}}">[[File:Ventastega life restoration white background.jpg|70 px]]</span> |2={{clade |1=''[[აკანტოსტეგა]]'' [[File:Acanthostega gunnari.png|70 px]] |2={{clade |1=[[იქტოსტეგა]] [[File:Ichthyostega stensioei.png|50 px]] |2={{clade |1=[[ვატჩერიისებრნი]] <span style="{{MirrorH}}">[[File:Pederpes22small.jpg|70 px]]</span> |2={{clade |1=[[კოლოსტეიდები]] <span style="{{MirrorH}}">[[File:Greererpeton BW.jpg|70 px]]</span> |2={{clade |1=''[[კრასიგირინუსი]]'' [[File:Crassigyrinus BW.jpg|70 px]] |2={{clade |1=[[ბაფეტიდები]] <span style="{{MirrorH}}">[[File:Loxomma1DB.jpg|70 px]]</span> |2=[[ტეტრაპოდი]] <span style="{{MirrorH}}">[[File:Seymouria2.jpg|70 px]]</span> }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} 44g64fzko4awi5gxicm7eopv5fdq4x0 5406619 5406618 2026-06-03T22:55:37Z ლაზარე ზანგური 170233 5406619 wikitext text/x-wiki Ventastega {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/ლაზარე ზანგური|ლაზარე ზანგური]].|3|06|2026}} '''ვენტასტეგა'''— {{clade|style=font-size:85%;line-height:85% |label1=[[ელპისტოსტეგალია]] |1={{clade |1=''[[პანდერიხტისი]]'' <span style="{{MirrorH}}">[[File:Panderichthys BW.jpg|70 px]]</span> |2={{clade |1={{clade |1=''[[ტიკტაალიკი]]'' <span style="{{MirrorH}}">[[File:Tiktaalik restoration (side view) by ObsidianSoul 02.png| 70px]]</span> |2=''[[ელპისტოსტეგე]]''}} |label2=[[სტეგოცეფალები]] |2={{clade |1=''[[ელგინერპეტონი]]'' [[File:Elginerpeton BW.jpg|70 px]] |2={{clade |1=''[[ვენტასტეგა]]'' <span style="{{MirrorH}}">[[File:Ventastega life restoration white background.jpg|70 px]]</span> |2={{clade |1=''[[აკანტოსტეგა]]'' [[File:Acanthostega gunnari.png|70 px]] |2={{clade |1=[[იქტოსტეგა]] [[File:Ichthyostega stensioei.png|50 px]] |2={{clade |1=[[ვატჩერიისებრნი]] <span style="{{MirrorH}}">[[File:Pederpes22small.jpg|70 px]]</span> |2={{clade |1=[[კოლოსტეიდები]] <span style="{{MirrorH}}">[[File:Greererpeton BW.jpg|70 px]]</span> |2={{clade |1=''[[კრასიგირინუსი]]'' [[File:Crassigyrinus BW.jpg|70 px]] |2={{clade |1=[[ბაფეტიდები]] <span style="{{MirrorH}}">[[File:Loxomma1DB.jpg|70 px]]</span> |2=[[ტეტრაპოდი]] <span style="{{MirrorH}}">[[File:Seymouria2.jpg|70 px]]</span> }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} 9ucvc75wg0qp94q61uq207fxnozfjmv 5406620 5406619 2026-06-03T22:57:36Z ლაზარე ზანგური 170233 5406620 wikitext text/x-wiki Ventastega {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/ლაზარე ზანგური|ლაზარე ზანგური]].|3|06|2026}} '''ვენტასტეგა'''( Venta აღნიშნავს მდინარე ვენტას ქეთლერის ფორმაციაში, სადაც ვენტასტეგა აღმოაჩინეს [ 2 ] ) — ღეროვანი ტეტრაპოდის გადაშენებული გვარი , რომელიც ცხოვრობდა გვიანი დევონური პერიოდის ზედა ფამენიანურ პერიოდში, დაახლოებით 372.2-დან 358.9 მილიონ წლამდე. [ 2 ] ცნობილია მხოლოდ ერთი სახეობა, რომელიც ამ გვარს მიეკუთვნება, Ventastega curonica, რომელიც აღწერილი იქნა 1996 წელს, მას შემდეგ, რაც 1933 წელს აღმოჩენილ იქნა ნამარხები და შეცდომით ასოცირდებოდა თევზთან, სახელწოდებით Polyplocodus wenjukovi . [ 2 ] სახეობის სახელწოდებაში „Curonica“ ეხება Curonia-ს, ლათინურ სახელწოდებას კურზემესთვის , რეგიონისთვის დასავლეთ ლატვიაში . [ 2 ] Ventastega curonica აღმოაჩინეს ლატვიის ორ ადგილას და იყო პირველი ღეროვანი ტეტრაპოდი, რომელიც აღწერილი იყო ლატვიაში და ასევე იყო მხოლოდ მეოთხე დევონური ტეტრაპოდომორფი, რომელიც აღწერილი იყო აღწერის დროს. [ 2 ] აღმოჩენილი როგორც თავის ქალის, ასევე თავის ქალის შემდგომი ელემენტების მორფოლოგიის მიხედვით (იხილეთ ქვემოთ), ვენტასტეგა უფრო პრიმიტიულია, ვიდრე სხვა დევონური ტეტრაპოდომორფები, მათ შორის აკანთოსტეგა და იქთიოსტეგა , [ 3 ] [ 2 ] და ხელს უწყობს თევზ-ტეტრაპოდის გადასვლის უკეთ გაგებას. {{clade|style=font-size:85%;line-height:85% |label1=[[ელპისტოსტეგალია]] |1={{clade |1=''[[პანდერიხტისი]]'' <span style="{{MirrorH}}">[[File:Panderichthys BW.jpg|70 px]]</span> |2={{clade |1={{clade |1=''[[ტიკტაალიკი]]'' <span style="{{MirrorH}}">[[File:Tiktaalik restoration (side view) by ObsidianSoul 02.png| 70px]]</span> |2=''[[ელპისტოსტეგე]]''}} |label2=[[სტეგოცეფალები]] |2={{clade |1=''[[ელგინერპეტონი]]'' [[File:Elginerpeton BW.jpg|70 px]] |2={{clade |1=''[[ვენტასტეგა]]'' <span style="{{MirrorH}}">[[File:Ventastega life restoration white background.jpg|70 px]]</span> |2={{clade |1=''[[აკანტოსტეგა]]'' [[File:Acanthostega gunnari.png|70 px]] |2={{clade |1=[[იქტოსტეგა]] [[File:Ichthyostega stensioei.png|50 px]] |2={{clade |1=[[ვატჩერიისებრნი]] <span style="{{MirrorH}}">[[File:Pederpes22small.jpg|70 px]]</span> |2={{clade |1=[[კოლოსტეიდები]] <span style="{{MirrorH}}">[[File:Greererpeton BW.jpg|70 px]]</span> |2={{clade |1=''[[კრასიგირინუსი]]'' [[File:Crassigyrinus BW.jpg|70 px]] |2={{clade |1=[[ბაფეტიდები]] <span style="{{MirrorH}}">[[File:Loxomma1DB.jpg|70 px]]</span> |2=[[ტეტრაპოდი]] <span style="{{MirrorH}}">[[File:Seymouria2.jpg|70 px]]</span> }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} mpnocxi82cinghc5pdvlssip55ddpof 5406621 5406620 2026-06-03T22:59:50Z ლაზარე ზანგური 170233 5406621 wikitext text/x-wiki Ventastega {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/ლაზარე ზანგური|ლაზარე ზანგური]].|3|06|2026}} '''ვენტასტეგა'''({{lang-la|Venta}} —აღნიშნავს მდინარე ვენტას ქეთლერის ფორმაციაში, სადაც ვენტასტეგა აღმოაჩინეს [ 2 ] ) — ღეროვანი ტეტრაპოდის გადაშენებული გვარი , რომელიც ცხოვრობდა გვიანი დევონური პერიოდის ზედა ფამენიანურ პერიოდში, დაახლოებით 372.2-დან 358.9 მილიონ წლამდე. [ 2 ] ცნობილია მხოლოდ ერთი სახეობა, რომელიც ამ გვარს მიეკუთვნება, Ventastega curonica, რომელიც აღწერილი იქნა 1996 წელს, მას შემდეგ, რაც 1933 წელს აღმოჩენილ იქნა ნამარხები და შეცდომით ასოცირდებოდა თევზთან, სახელწოდებით Polyplocodus wenjukovi . [ 2 ] სახეობის სახელწოდებაში „Curonica“ ეხება Curonia-ს, ლათინურ სახელწოდებას კურზემესთვის , რეგიონისთვის დასავლეთ ლატვიაში . [ 2 ] Ventastega curonica აღმოაჩინეს ლატვიის ორ ადგილას და იყო პირველი ღეროვანი ტეტრაპოდი, რომელიც აღწერილი იყო ლატვიაში და ასევე იყო მხოლოდ მეოთხე დევონური ტეტრაპოდომორფი, რომელიც აღწერილი იყო აღწერის დროს. [ 2 ] აღმოჩენილი როგორც თავის ქალის, ასევე თავის ქალის შემდგომი ელემენტების მორფოლოგიის მიხედვით (იხილეთ ქვემოთ), ვენტასტეგა უფრო პრიმიტიულია, ვიდრე სხვა დევონური ტეტრაპოდომორფები, მათ შორის აკანთოსტეგა და იქთიოსტეგა , [ 3 ] [ 2 ] და ხელს უწყობს თევზ-ტეტრაპოდის გადასვლის უკეთ გაგებას. {{clade|style=font-size:85%;line-height:85% |label1=[[ელპისტოსტეგალია]] |1={{clade |1=''[[პანდერიხტისი]]'' <span style="{{MirrorH}}">[[File:Panderichthys BW.jpg|70 px]]</span> |2={{clade |1={{clade |1=''[[ტიკტაალიკი]]'' <span style="{{MirrorH}}">[[File:Tiktaalik restoration (side view) by ObsidianSoul 02.png| 70px]]</span> |2=''[[ელპისტოსტეგე]]''}} |label2=[[სტეგოცეფალები]] |2={{clade |1=''[[ელგინერპეტონი]]'' [[File:Elginerpeton BW.jpg|70 px]] |2={{clade |1=''[[ვენტასტეგა]]'' <span style="{{MirrorH}}">[[File:Ventastega life restoration white background.jpg|70 px]]</span> |2={{clade |1=''[[აკანტოსტეგა]]'' [[File:Acanthostega gunnari.png|70 px]] |2={{clade |1=[[იქტოსტეგა]] [[File:Ichthyostega stensioei.png|50 px]] |2={{clade |1=[[ვატჩერიისებრნი]] <span style="{{MirrorH}}">[[File:Pederpes22small.jpg|70 px]]</span> |2={{clade |1=[[კოლოსტეიდები]] <span style="{{MirrorH}}">[[File:Greererpeton BW.jpg|70 px]]</span> |2={{clade |1=''[[კრასიგირინუსი]]'' [[File:Crassigyrinus BW.jpg|70 px]] |2={{clade |1=[[ბაფეტიდები]] <span style="{{MirrorH}}">[[File:Loxomma1DB.jpg|70 px]]</span> |2=[[ტეტრაპოდი]] <span style="{{MirrorH}}">[[File:Seymouria2.jpg|70 px]]</span> }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} ia6jnraw5b5jsj2dwhbxq3hv94t6bpz 14 890697 5406660 2026-06-04T05:59:19Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:2008 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XXI საუკუნის წლები აღმოსავლეთ ტიმორში]] [[კატეგორია:2000-იანი წლები აღმოსავლეთ ტიმორში]] [[კატეგორია:2008 წელი აზიაში]] 5406660 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:2008 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XXI საუკუნის წლები აღმოსავლეთ ტიმორში]] [[კატეგორია:2000-იანი წლები აღმოსავლეთ ტიმორში]] [[კატეგორია:2008 წელი აზიაში]] sj2v7wbibrnsjhnv1rv3mopxr3d2c1r 15 890698 5406661 2026-06-04T05:59:30Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5406661 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 890699 5406663 2026-06-04T06:00:56Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:2008 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XXI საუკუნის წლები კვიპროსში]] [[კატეგორია:2000-იანი წლები კვიპროსში]] [[კატეგორია:2008 წელი ევროპაში]] [[კატეგორია:2008 წელი აზიაში]] 5406663 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:2008 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XXI საუკუნის წლები კვიპროსში]] [[კატეგორია:2000-იანი წლები კვიპროსში]] [[კატეგორია:2008 წელი ევროპაში]] [[კატეგორია:2008 წელი აზიაში]] 91ksg1l0dsw6952ff84bw88lekjgwqg 15 890700 5406664 2026-06-04T06:01:22Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5406664 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 0 890701 5406694 2026-06-04T08:32:16Z GagaMumladze2020 126180 ახალი გვერდი: {{ინფოდაფა არჩევნები |არჩევნების სახელი = სომხეთის საპარლამენტო არჩევნები 2026 |ქვეყანა = სომხეთი |ტიპი = საპარლამენტო |წინა არჩევნები = სომხეთის საპარლამენტო არჩევნები (2021) |წინა... 5406694 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა არჩევნები |არჩევნების სახელი = სომხეთის საპარლამენტო არჩევნები 2026 |ქვეყანა = სომხეთი |ტიპი = საპარლამენტო |წინა არჩევნები = სომხეთის საპარლამენტო არჩევნები (2021) |წინა წელი = 2021 |წინა პარლამენტის წევრები = |არჩევნების თარიღი = 7 ივნისი 2026 |არჩეული პარლამენტის წევრები = |შემდეგი არჩევნები = |შემდეგი წელი = |შემდეგი პარლამენტის წევრები = |საარჩევნო ხმები = |საჭირო ხმები = |საარჩევნო ადგილები = [[სომხეთის ეროვნული კრება]]ს 101 ადგილი (დამატებითი და გამათანაბრებელი მანდატების ჩათვლით) |უმრავლესობის ადგილი = 51 |გამოკითხვის მეთოდები = |ამომრჩეველთა გამოცხადება = |სურათი1 = |ლიდერი1 = [[ნიკოლ ფაშინიანი]] |პარტია1 = |ალიანსი1 = – |ბოლო არჩევნები1 = [[სომხეთის საპარლამენტო არჩევნები 2021|2021]] |ადგილები მანამდე1 = 69 |საჭირო ადგილები1 = |ადგილები1 = 71 |ადგილები შემდეგ1 = |ადგილების ცვლილება1 = |მოსახლეობის ხმები1 = |პროცენტულობა1 = |სურათი2 = |ლიდერი2 = [[რობერტ ქოჩარიანი]] |პარტია2 = |ალიანსი2 = – |ბოლო არჩევნები2 = [[სომხეთის საპარლამენტო არჩევნები 2021|2021]] |ადგილები მანამდე2 = 27 |საჭირო ადგილები2 = |ადგილები2 = 29 |ადგილები შემდეგ2 = |ადგილების ცვლილება2 = |მოსახლეობის ხმები2 = |პროცენტულობა2 = |ცვლილება2 = |სურათი3 = |ლიდერი3 = [[სამველ კარაპეტიანი]] |პარტია3 = |ალიანსი3 = – |ბოლო არჩევნები3 = |ადგილები მანამდე3 = |საჭირო ადგილები3 = |ადგილები3 = 7 |ადგილები შემდეგ3 = |ადგილების ცვლილება3 = |მოსახლეობის ხმები3 = |პროცენტულობა3 = |ცვლილება3 = |სურათი4 = |ლიდერი4 = [[გაგიკ ცარუკიანი]] |პარტია4 = |ალიანსი4 = – |ბოლო არჩევნები4 = |ადგილები მანამდე4 = |საჭირო ადგილები4 = |ადგილები4 = |ადგილები შემდეგ4 = |ადგილების ცვლილება4 = |მოსახლეობის ხმები4 = |პროცენტულობა4 = |ცვლილება4 = |არჩევნებამდე = [[ნიკოლ ფაშინიანი]] |არჩევნებამდე პარტია = |წოდების სახელი = პრემიერ-მინისტრი |არჩევნების შემდეგ = |არჩევნების შემდეგ პარტია = }} '''2026 წლის სომხეთის საპარლამენტო არჩევნები''' — [[სომხეთის ეროვნული კრება|სომხეთის ეროვნული კრების]] IX მოწვევის არჩევნები, რომელიც გაიმართება [[2026]] წლის 7 ივნისს.<ref>{{Cite web |url=https://www.elections.am/ |title=Հայաստանի Հանրապետության ընտրություններ |publisher=Central Electoral Commission of Armenia |access-date=27 May 2026 }}</ref> ეს იქნება პირველი საპარლამენტო არჩევნები [[მთიანი ყარაბაღი]]დან ეთნიკური სომხების სრული იძულებითი გადასახლებისა და თვითგამოცხადებული [[არცახის რესპუბლიკა|არცახის რესპუბლიკის]] დაშლის შემდეგ, რაც [[2023]] წლის ბოლოს [[აზერბაიჯანი]]ს მიერ განხორციელებული სამხედრო და პოლიტიკური პროცესების შედეგად მოხდა.<ref>{{Cite web |url=https://www.azatutyun.am/a/32867430.html |title=Pashinian Meets Border Villagers On Land Transfer To Azerbaijan |last=Simonian |first=Karine |date=18 March 2024 |website=Azatutyun }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.primeminister.am/en/interviews-and-press-conferences/item/2025/03/21/Nikol-Pashinyan-interview/ |title=Prime Minister Nikol Pashinyan's Interview to Public TV |website=Prime Minister of Armenia }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.1lurer.am/en/2025/06/07/Next-Parliamentary-elections-will-be-held-on-June-7-2026-Alen-Simonyan/1326754 |title=Next Parliamentary elections will be held on June 7, 2026: Alen Simonyan |date=7 June 2025 |website=First News Channel |language=en |access-date=8 November 2025 }}</ref> ==სქოლიო== 7n7mjx73n49bypxgxeifyqtestly9h9 1 890702 5406695 2026-06-04T08:32:39Z GagaMumladze2020 126180 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5406695 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 0 890703 5406706 2026-06-04T09:46:58Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: [[სურათი:Brwm20.JPG|thumb|სატვირთო-ამწევი ავტოდრეზინა [[ДГКУ|ДГ^КУ]] [[ბარანოვიჩის სარკინიგზო ტექნიკის მუზეუმი|ბარანოვიჩის სარკინიგზო ტექნიკის მუზეუმში]]]] '''ავტოდრეზინა''', '''ბენზინმავალ... 5406706 wikitext text/x-wiki [[სურათი:Brwm20.JPG|thumb|სატვირთო-ამწევი ავტოდრეზინა [[ДГКУ|ДГ^КУ]] [[ბარანოვიჩის სარკინიგზო ტექნიკის მუზეუმი|ბარანოვიჩის სარკინიგზო ტექნიკის მუზეუმში]]]] '''ავტოდრეზინა''', '''ბენზინმავალი'''<ref>[https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%91%D0%A1%D0%AD1/%D0%91%D0%B5%D0%BD%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7 Бензиновоз // Большая советская энциклопедия : в 66 т. (65 т. и 1 доп.) / гл. ред. О. Ю. Шмидт. — М. : Советская энциклопедия, 1926—1947.]</ref> — [[სარელსო ტრანსპორტი]]ს თვითმავალი არაასაღები საშუალება ([[დრეზინა|დრეზინის]] მსხვილი სახესხვაობა), რომელიც მოძრაობაში მოდის [[შიდა წვის ძრავი]]ს დახმარებით (ჩვეულებრივ [[ავტომობილის ძრავი|ავტომობილის ტიპის]]). [[ავტომოტრისა|ავტომოტრისის]] ახლო [[ანალოგია|ანალოგი]]. 1927—1936 წლების პერიოდის [[საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირი|საბჭოთა საკავშირო]] ტექნიკური ენციკლოპედია ამ სიტყვის ახსნა-განმარტების სანახავად გვაგზავნის „ავტომოტრისების“ და „[[ჯავშანმატარებელი|ჯავშანმატარებლების]]“ სტატიებში.<ref>[[s:ТЭ1/Автодрезина|Автодрезина, Техническая энциклопедия (1927—1936).]]</ref> ჩვეულებრივ ავტოდრეზინა გამოიყენება [[რკინიგზის ლიანდაგი]]ს, [[საკონტაქტო ქსელი]]ს ან სხვა რკინიგზის ნაგებობების რემონტისთვის და მომსახურებისთვის პერსონალის გადასაყვანად, ინსტრუმენტების, მასალების და მექანიზმების გადასატანად, მოწყობილობების მონტაჟისთვის, ასევე საინსპექციო მგზავრობისთვის.<ref name="БСЭ">{{წიგნი|ავტორი= Добросельский К. М. |ნაწილი= |სათაური= Автодрезина |ორიგინალი= |წყარო= |პასუხისმგებელი= гл. ред. А. М. Прохоров.|გამოცემა= 3-е изд|ადგილი= М|გამომცემლობა= Большая советская энциклопедия : [в 30 т.]|წელი= 1969—1978.|ტომი= |ფურცლები= |ფურცელი= |სერია= |isbn= |ტირაჟი= }}</ref><ref name="Автомотрисы и автодрезины">{{წიგნი|ავტორი= Воробьёв В. В., Самсонов М. А., Чекулаев В. Е. |ნაწილი= |სათაური= Автомотрисы и автодрезины. Управление и обслуживание |ორიგინალი= |წყარო= |პასუხისმგებელი= |გამოცემა= |ადგილი= М |გამომცემლობა= Транспорт (издательство) |წელი= 1987 |ტომი= |ფურცელი= 5 |ფურცლები= 215 |სერია= |isbn = |ტირაჟი= 30000}}</ref><ref name="ЖДТЭ">[https://search.rsl.ru/ru/record/01001687278 Дрезина // Железнодорожный транспорт: энциклопедия / гл. ред. Н. С. Конарев. — М.: Большая российская энциклопедия, 1994. — С. 125. — ISBN 5-85270-115-7.]</ref> 1941 წლისთვის საბჭოთა კავშირში არსებობდნენ ავტოდრეზინები [[Уа (ავტოდრეზინა)|У^а]] და [[СП (ავტოდრეზინა)|СП]], У^а-ს ავტოდრეზინებზე შეიძლებოდა [[მისაბმელი|მისაბმელების]] ჩაბმა.<ref>[[s:Постановление ГКО № 335сс от 31.07.41|Постановление ГКО Союза ССР № ГКО-335сс «О разбронировании мобилизационных резервов восстановительных материалов и оборудования», от 31 июля 1941 года.]]</ref> == კლასიფიკაცია == ავტოდრეზინები საბჭოთა კავშირში და [[რუსეთი|რუსეთის ფედერაციაში]] ფართედ გამოიყენებოდნენ და გამოიყენებიან [[სალოკომოტივე დეპო|სალოკომოტივე]] და სავაგონო დეპოების, [[რკინიგზის სადგური|რკინიგზის სადგურების]], [[სალიანდაგო დისტანცია|სალიანდაგო დისტანციების]], [[სიგნალიზაციის და კავშირგაბმულობის დისტანცია|სიგნალიზაციის და კავშირგაბმულობის დისტანციების]] სამეურნეო მომსახურებისთვის და ამაზე დამოკიდებულობით იყოფიან სატვირთოებად და სამგზავროებად (სამომსახურეო); სატვირთოებს შორის ცალკე გამოიყოფა [[საავარიო-აღმდგენი ავტოდრეზინა|საავარიო-აღმდგენი ავტოდრეზინები]].<ref name="Автомотрисы и автодрезины" /><ref name="ЖДТЭ" /> ზოგიერთი სამგზავრო ავტოდრეზინები არსებითად წარმოადგენენ მცირე სიმძლავრის ძრავებიან მცირეგაბარიტიან ავტომოტრისებს.<ref name="Толковый словарь">{{წიგნი|ავტორი=Ефремова Т. Ф.|სათაური=Современный толковый словарь русского языка|წყარო= |место=М.|გამომცემლობა= АСТ, Астрель, Харвест|წელი=2000, 2006|isbn=5-17-029521-9, 5-17-013734-6, 5-271-12339-1, 5-271-12338-3|ref=''Ефремова Т. Ф.''}}</ref> ამას გარდა, ზოგიერთ ავტომოტრისას (მაგალითად, [[АС1А]]) შეიძლება ვუწოდოთ ავტოდრეზინა.<ref name="rak1">{{წიგნი|ავტორი=Раков В. А.|ნაწილი=Служебные автомотрисы АС1А|წყარო ნაწილი=http://poezdvl.com/books/rakov/rakov1_39.html|სათაური=Локомотивы и моторвагонный подвижной состав железных дорог Советского Союза 1976−1985|წყარო=http://poezdvl.com/books/rakov/index.html|ადგილი=М.|გამომცემლობა=Транспорт|წელი=1990|ფურცელი=148|isbn=5-277-00933-7|archivedate=2020-08-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200810042647/https://poezdvl.com/books/rakov/index.html}}</ref><ref name="rak2">{{წიგნი|ავტორი=Раков В. А.|სათაური=Локомотивы отечественных железных дорог 1956−1975|წყარო=|ადგილი=М.|გამომცემლობა=Транспорт|წელი=1999|ფურცელი=443|isbn=5-277-02012-8}}. — Гл. 10. Автономные вагоны и поезда. — § 10.1. Общие сведения</ref> ადრე ავტოდრეზინებს ასევე მიაკუთვნებდნენ მსუბუქ ასაღებ (300 კგ-მდე) მანქანებს, აღჭურვილებს [[მოტოციკლი|მოტოციკლეტის]] ძრავებით (რომლებსაც ასევე მოტოდრეზინებს უწოდებდნენ); შედეგად, მასაზე დამოკიდებულებით არსებობდა ავტოდრეზინების ქვედანაყოფი ასაღებ და არაასაღებ ავტოდრეზინებად.<ref name="БСЭ" /> დღეისთვის ასეთი კლასიფიკაცია მოძველებულია: ასაღები მანქანები კლასიფიცირდება, როგორც [[მოტოდრეზინა|მოტოდრეზინები]],<ref>{{წიგნი|ავტორი= Добросельский К. М. |ნაწილი= |სათაური= Мотодрезина |ორიგინალი= |წყარო= |პასუხისმგებელი= гл. ред. А. М. Прохоров.|გამოცემა= 3-е изд|ადგილი= М|გამომცემლობა= Большая советская энциклопедия : [в 30 т.]|წელი= 1969—1978.|ტომი= |ფურცლები= |ფურცელი= |სერია= |isbn= |ტირაჟი= }}</ref><ref name="ЖДТЭ" /> მაშინ როდესაც ტერმინ „ავტოდრეზინებში“ იგულისხმება მხოლოდ არაასაღები მანქანები.<ref name="Автомотрисы и автодрезины" /><ref>[https://search.rsl.ru/ru/record/01001687278 Автомотриса // Железнодорожный транспорт: энциклопедия / гл. ред. Н. С. Конарев. — М.: Большая российская энциклопедия, 1994. — С. 23. — ISBN 5-85270-115-7.]</ref><ref name="ЖДТЭ" /> == კონსტრუქცია == ავტოდრეზინები შეიძლება აღჭურვილები იყვნენ [[ამწე|ამწე კრანებით]] ტვირთამწეობით 1—5 ტონა, სამონტაჟო კოშკურებით, [[საზომი ხელსაწყო]]ებით და ა.შ. ავტოდრეზინის ძრავის სიმძლავრე ჩვეულებრივ შეადგენს 100—250 ცხ. ძალას, მაქსიმალური სიჩქარე — 80—100 კმ/სთ.<ref name="БСЭ" /><ref name="Автомотрисы и автодрезины" /><ref name="ЖДТЭ" /> ''სატვირთო ავტოდრეზინები'' წარმოადგენენ მანქანებს ბაქნის ბაზაზე (ჩვეულებრივ ორღერძიანი) და აღჭურვილია [[კარბურატორული ძრავი]]თ [[მექანიკური გადაცემა|მექანიკური გადაცემით]] ან [[დიზელის ძრავი]]თ [[ჰიდრავლიკური გადაცემა|ჰიდრავლიკური გადაცემით]]. მანქანები დიზელის ძრავით შეიძლება გამოყენებული იქნას წევის საშუალების სახით [[გადასარბენი|გადასარბენზე]] მოძრაობისას 60 ტონას და [[სამანევრო სამუშაო]]ების ჩატარებისას 300 ტონას მიღწეული ტვირთიანი ბაქნისთვის; ასეთი ავტოდრეზინების ძალოვანი ამძრავი, უსაფეხურო ავტომატური რეგულირების ხელშეწყობით, უზრუნველყოფს მაქსიმალურ წევის ძალას ადგილიდან დაძვრისას, მისი რბილი ცვლილება მოძრაობისას და მუშაობის შესაძლებლობას მოკლევადიანი გადატვირთვებით (მაგალითისთვის, აღმართზე მოძრაობის დროს).<ref name="Автомотрисы и автодрезины" /><ref name="ЖДТЭ" /> ''სამგზავრო ავტოდრეზინები'' წარმოადგენენ სკამებით აღჭურვილ სპეციალური კონსტრუქციის მცირე თვითმავალ [[დახურული ვაგონი|დახურულ ვაგონებს]] (ჩვეულებრივ ორღერძიანები). დასაჯდომი ადგილების რაოდენობა — 20—30<ref name="БСЭ" /> (ჩვეულებრივ 24).<ref name="Автомотрисы и автодрезины" /><ref name="ЖДТЭ" /> ზოგიერთი ავტოდრეზინა შენდება სერიული მსუბუქი ან [[სატვირთო ავტომობილი|სატვირთო ავტომობილების]] ბაზაზე. ასეთი მანქანები შეიძლება იყვნენ, როგორც ქარხანაში აწყობილები, ასევე კუსტარულად ნაწარმოებები. == ავტოდრეზინების აღჭურვილობა == სამუშაოზე გასვლისას [[საბჭოთა კავშირის გზათა მიმოსვლის სამინისტრო]]ს ''ავტოდრეზინა'' შესაბამისი სახით მომზადებული და აღჭურვილი უნდა ყოფილიყო ტექნიკური დოკუმენტაციით, სათადარიგო ნაწილების კომპლექტით, სიგნალებით და ინსტრუმენტებით. ''ავტოდრეზინის'' აუცილებელ კომპლექტში უნდა ყოფილიყო: * ტექნიკური დოკუმენტაცია; * სათადარიგო ნაწილების კომპლექტი (სავალდებულო მინიმუმი): ** ორი [[სამუხრუჭე ხუნდი]]; ** [[ვენტილატორი]]ს ღვედი და [[კომპრესორი]]ს ამძრავი; ** [[აალების სანთელი|აალების სანთლების]] კომპლექტი; ** მწყვეტარას კონტაქტები; ** კონდენსატორი; ** გადამცემი ჯაჭვი (''ავტოდრეზინებისათვის'' ჯაჭვური გადამცემებით); ** სათადარიგო [[კარდანის ლილვი]] სახსრებით (ავტოდრეზინისთვის [[АС1]]). * სიგნალების კომპლექტი: ** ორი ხელის [[სასიგნალო ფანარი]]; ** ორი კომპლექტი ხელის [[სასიგნალო ალამი]]; ** ორი [[სასიგნალე ბუკი]]; ** ექვსი [[სარკინიგზო პეტარდა]]; ** ორი [[ფარი (მანქანის სანათი)|ფარი]] გამჭირვალე სიგნალებით; ** ორი ფარი წითელი შუშებით; ** ორი ჩირაღდან-სანთელი; ** [[სასტვენი|სასიგნალო სასტვენი]]. ''ავტოდრეზინის'' მუდმივ კომპლექტში უნდა ყოფილიყო: * ორი [[სამუხრუჭე ბუნიკი]]; * ორი [[დომკრატი]]; * [[ცეცხლსაქრობი]]; * [[საჰაერო ნასოსი]] ([[საწვავის მიწოდების სისტემა|ბენზინსადენის]] გაქრევისთვის); * ორი ორრგოლიანი ჯაჭვი. ინსტრუმენტის და ინვენტარის კომპლექტი უზრუნველყოფილი იყო ''ავტოდრეზინის'' სატაბელო მოდელის შესაბამისად. == გალერეა == <gallery> DMSu (ДМСу).jpg|სამონტაჟო ავტოდრეზინა ДМС [[მოსკოვის რკინიგზის რკინიგზის ტრანსპორტის განვითარების ისტორიის მუზეუმი|მოსკოვის რკინიგზის რკინიგზის ტრანსპორტის განვითარების ისტორიის მუზეუმში]] АГМу-5256 AGMu-5256.jpg|АГМ^У (სატვირთო-სამონტაჟო ავტოდრეზინა) [[მოსკოვის რკინიგზის რკინიგზის ტრანსპორტის განვითარების ისტორიის მუზეუმი|მოსკოვის რკინიგზის რკინიგზის ტრანსპორტის განვითარების ისტორიის მუზეუმში]] AGD1м (АГД1м).jpg|АГД-1М (დიზელის სატვირთო ავტომოტრისა მოდერნიზირებული) [[მოსკოვის რკინიგზის რკინიგზის ტრანსპორტის განვითარების ისტორიის მუზეუმი|მოსკოვის რკინიგზის რკინიგზის ტრანსპორტის განვითარების ისტორიის მუზეუმში]] Brwm4.JPG|სამომსახურეო ავტომოტრისა [[АС1А]] (ზოგჯერ მოიხსენიება, როგორც ავტოდრეზინა) Brwm18.JPG|სატვირთო-ამწევი ავტოდრეზინა [[ДГКУ|ДГ^КУ]] [[ბარანოვიჩის სარკინიგზო ტექნიკის მუზეუმი|ბარანოვიჩის სარკინიგზო ტექნიკის მუზეუმში]] MPT-4 in Ukraine 01.jpg|დასატვირთ-სატრანსპორტო მოტომავალი [[МПТ-4]] MPT-6-041 in the Moskow area.JPG|დასატვირთ-სატრანსპორტო მოტომავალი [[МПТ-6]] </gallery> ==იხილეთ აგრეთვე== * [[ჯავშანდრეზინა]] * [[საავტომობილო-სარკინიგზო სატრანსპორტო საშუალება]] ==ლიტერატურა== * {{წიგნი|ავტორი= |ნაწილი= Автодрезина|სათაური= Технический железнодорожный словарь|ორიგინალი= |პასუხისმგებელი= Н. Н. Васильев, О. Н. Исаакян, Н. О. Рогинский, Я. Б. Смолянский, В. А. Сокович, Т. С. Хачатуров|გამოცემა= |ადგილი= М|გამომცემლობა= Государственное транспортное железнодорожное издательство|წელი= 1941|ტომი= |ფურცლები= |ფურცელი= |სერია= |isbn= |ტირაჟი= }} * {{წიგნი|ავტორი= Добросельский К. М. |ნაწილი= |სათაური= Автодрезина |ორიგინალი= |წყარო= |პასუხისმგებელი= гл. ред. А. М. Прохоров.|გამოცემა= 3-е изд|ადგილი= М|გამომცემლობა= Большая советская энциклопедия : [в 30 т.]|წელი= 1969—1978.|ტომი= |ფურცლები= |ფურცელი= |სერია= |isbn= |ტირაჟი= }} * {{წიგნი|ავტორი= Воробьёв В. В., Самсонов М. А., Чекулаев В. Е.|ნაწილი= |სათაური= Автомотрисы и автодрезины. Управление и обслуживание|ორიგინალი= |წყარო= |პასუხისმგებელი= |გამოცემა= |ადგილი= М|გამომცემლობა= Транспорт (издательство)|წელი= 1987|ტომი= |ფურცლები= |ფურცელი= 215|სერია= |isbn= |ტირაჟი= 30000}} * [https://search.rsl.ru/ru/record/01001687278 Железнодорожный транспорт: энциклопедия / гл. ред. Н. С. Конарев. — М.: Большая российская энциклопедия, 1994. — 559 с. — ISBN 5-85270-115-7.] ==რესურსები ინტერნეტში== {{commons category|Draisines|Draisines: (handcars and speeders)}} {{wiktionary}} * [http://www.railserve.com/Motorcars/ Motorcars, Speeders & Handcars] * [http://www.narcoa.org NARCOA] * [http://www.cottonvalley.org CVRTC - New England Speeder Group] * [https://archive.today/20130106020246/http://finance.groups.yahoo.com/group/WickhamofWare/ Wickham of Ware Discussion Group] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:რკინიგზის მოძრავი შემადგენლობა]] [[კატეგორია:სატრანსპორტო საშუალებები]] [[კატეგორია:მოტორსავაგონო მოძრავი შემადგენლობა]] 3do21mka0rw41pg2381w4rw4x6e4bbx 5406738 5406706 2026-06-04T11:33:47Z GiorgiXIII 62215 5406738 wikitext text/x-wiki [[სურათი:Brwm20.JPG|thumb|სატვირთო-ამწევი ავტოდრეზინა [[ДГКУ|ДГ^КУ]] [[ბარანოვიჩის სარკინიგზო ტექნიკის მუზეუმი|ბარანოვიჩის სარკინიგზო ტექნიკის მუზეუმში]]]] '''ავტოდრეზინა''', '''ბენზინმავალი'''<ref>[https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%91%D0%A1%D0%AD1/%D0%91%D0%B5%D0%BD%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7 Бензиновоз // Большая советская энциклопедия : в 66 т. (65 т. и 1 доп.) / гл. ред. О. Ю. Шмидт. — М. : Советская энциклопедия, 1926—1947.]</ref> — [[სარელსო ტრანსპორტი]]ს თვითმავალი არაასაღები საშუალება ([[დრეზინა|დრეზინის]] მსხვილი სახესხვაობა), რომელიც მოძრაობაში მოდის [[შიდა წვის ძრავი]]ს დახმარებით (ჩვეულებრივ [[ავტომობილის ძრავი|ავტომობილის ტიპის]]). [[ავტომოტრისა|ავტომოტრისის]] ახლო [[ანალოგია|ანალოგი]]. 1927—1936 წლების პერიოდის [[საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირი|საბჭოთა საკავშირო]] ტექნიკური ენციკლოპედია ამ სიტყვის ახსნა-განმარტების სანახავად გვაგზავნის „ავტომოტრისების“ და „[[ჯავშანმატარებელი|ჯავშანმატარებლების]]“ სტატიებში.<ref>[[s:ТЭ1/Автодрезина|Автодрезина, Техническая энциклопедия (1927—1936).]]</ref> ჩვეულებრივ ავტოდრეზინა გამოიყენება [[რკინიგზის ლიანდაგი]]ს, [[საკონტაქტო ქსელი]]ს ან სხვა რკინიგზის ნაგებობების რემონტისთვის და მომსახურებისთვის პერსონალის გადასაყვანად, ინსტრუმენტების, მასალების და მექანიზმების გადასატანად, მოწყობილობების მონტაჟისთვის, ასევე საინსპექციო მგზავრობისთვის.<ref name="БСЭ">{{წიგნი|ავტორი= Добросельский К. М. |ნაწილი= |სათაური= Автодрезина |ორიგინალი= |წყარო= |პასუხისმგებელი= гл. ред. А. М. Прохоров.|გამოცემა= 3-е изд|ადგილი= М|გამომცემლობა= Большая советская энциклопедия : [в 30 т.]|წელი= 1969—1978.|ტომი= |ფურცლები= |ფურცელი= |სერია= |isbn= |ტირაჟი= }}</ref><ref name="Автомотрисы и автодрезины">{{წიგნი|ავტორი= Воробьёв В. В., Самсонов М. А., Чекулаев В. Е. |ნაწილი= |სათაური= Автомотрисы и автодрезины. Управление и обслуживание |ორიგინალი= |წყარო= |პასუხისმგებელი= |გამოცემა= |ადგილი= М |გამომცემლობა= Транспорт (издательство) |წელი= 1987 |ტომი= |ფურცელი= 5 |ფურცლები= 215 |სერია= |isbn = |ტირაჟი= 30000}}</ref><ref name="ЖДТЭ">[https://search.rsl.ru/ru/record/01001687278 Дрезина // Железнодорожный транспорт: энциклопедия / гл. ред. Н. С. Конарев. — М.: Большая российская энциклопедия, 1994. — С. 125. — ISBN 5-85270-115-7.]</ref> 1941 წლისთვის საბჭოთა კავშირში არსებობდნენ ავტოდრეზინები [[Уа (ავტოდრეზინა)|У^а]] და [[СП (ავტოდრეზინა)|СП]], У^а-ს ავტოდრეზინებზე შეიძლებოდა [[მისაბმელი|მისაბმელების]] ჩაბმა.<ref>[[s:Постановление ГКО № 335сс от 31.07.41|Постановление ГКО Союза ССР № ГКО-335сс «О разбронировании мобилизационных резервов восстановительных материалов и оборудования», от 31 июля 1941 года.]]</ref> == კლასიფიკაცია == ავტოდრეზინები საბჭოთა კავშირში და [[რუსეთი|რუსეთის ფედერაციაში]] ფართედ გამოიყენებოდნენ და გამოიყენებიან [[სალოკომოტივე დეპო|სალოკომოტივე]] და სავაგონო დეპოების, [[რკინიგზის სადგური|რკინიგზის სადგურების]], [[სალიანდაგო დისტანცია|სალიანდაგო დისტანციების]], [[სიგნალიზაციის და კავშირგაბმულობის დისტანცია|სიგნალიზაციის და კავშირგაბმულობის დისტანციების]] სამეურნეო მომსახურებისთვის და ამაზე დამოკიდებულობით იყოფიან სატვირთოებად და სამგზავროებად (სამომსახურეო); სატვირთოებს შორის ცალკე გამოიყოფა [[საავარიო-აღმდგენი ავტოდრეზინა|საავარიო-აღმდგენი ავტოდრეზინები]].<ref name="Автомотрисы и автодрезины" /><ref name="ЖДТЭ" /> ზოგიერთი სამგზავრო ავტოდრეზინები არსებითად წარმოადგენენ მცირე სიმძლავრის ძრავებიან მცირეგაბარიტიან ავტომოტრისებს.<ref name="Толковый словарь">{{წიგნი|ავტორი=Ефремова Т. Ф.|სათაური=Современный толковый словарь русского языка|წყარო= |место=М.|გამომცემლობა= АСТ, Астрель, Харвест|წელი=2000, 2006|isbn=5-17-029521-9, 5-17-013734-6, 5-271-12339-1, 5-271-12338-3|ref=''Ефремова Т. Ф.''}}</ref> ამას გარდა, ზოგიერთ ავტომოტრისას (მაგალითად, [[АС1А]]) შეიძლება ვუწოდოთ ავტოდრეზინა.<ref name="rak1">{{წიგნი|ავტორი=Раков В. А.|ნაწილი=Служебные автомотрисы АС1А|წყარო ნაწილი=http://poezdvl.com/books/rakov/rakov1_39.html|სათაური=Локомотивы и моторвагонный подвижной состав железных дорог Советского Союза 1976−1985|წყარო=http://poezdvl.com/books/rakov/index.html|ადგილი=М.|გამომცემლობა=Транспорт|წელი=1990|ფურცელი=148|isbn=5-277-00933-7|archivedate=2020-08-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200810042647/https://poezdvl.com/books/rakov/index.html}}</ref><ref name="rak2">{{წიგნი|ავტორი=Раков В. А.|სათაური=Локомотивы отечественных железных дорог 1956−1975|წყარო=|ადგილი=М.|გამომცემლობა=Транспорт|წელი=1999|ფურცელი=443|isbn=5-277-02012-8}}. — Гл. 10. Автономные вагоны и поезда. — § 10.1. Общие сведения</ref> ადრე ავტოდრეზინებს ასევე მიაკუთვნებდნენ მსუბუქ ასაღებ (300 კგ-მდე) მანქანებს, აღჭურვილებს [[მოტოციკლი|მოტოციკლეტის]] ძრავებით (რომლებსაც ასევე მოტოდრეზინებს უწოდებდნენ); შედეგად, მასაზე დამოკიდებულებით არსებობდა ავტოდრეზინების ქვედანაყოფი ასაღებ და არაასაღებ ავტოდრეზინებად.<ref name="БСЭ" /> დღეისთვის ასეთი კლასიფიკაცია მოძველებულია: ასაღები მანქანები კლასიფიცირდება, როგორც [[მოტოდრეზინა|მოტოდრეზინები]],<ref>{{წიგნი|ავტორი= Добросельский К. М. |ნაწილი= |სათაური= Мотодрезина |ორიგინალი= |წყარო= |პასუხისმგებელი= гл. ред. А. М. Прохоров.|გამოცემა= 3-е изд|ადგილი= М|გამომცემლობა= Большая советская энциклопедия : [в 30 т.]|წელი= 1969—1978.|ტომი= |ფურცლები= |ფურცელი= |სერია= |isbn= |ტირაჟი= }}</ref><ref name="ЖДТЭ" /> მაშინ როდესაც ტერმინ „ავტოდრეზინებში“ იგულისხმება მხოლოდ არაასაღები მანქანები.<ref name="Автомотрисы и автодрезины" /><ref>[https://search.rsl.ru/ru/record/01001687278 Автомотриса // Железнодорожный транспорт: энциклопедия / гл. ред. Н. С. Конарев. — М.: Большая российская энциклопедия, 1994. — С. 23. — ISBN 5-85270-115-7.]</ref><ref name="ЖДТЭ" /> == კონსტრუქცია == ავტოდრეზინები შეიძლება აღჭურვილები იყვნენ [[ამწე|ამწე კრანებით]] ტვირთამწეობით 1—5 ტონა, სამონტაჟო კოშკურებით, [[საზომი ხელსაწყო]]ებით და ა.შ. ავტოდრეზინის ძრავის სიმძლავრე ჩვეულებრივ შეადგენს 100—250 ცხ. ძალას, მაქსიმალური სიჩქარე — 80—100 კმ/სთ.<ref name="БСЭ" /><ref name="Автомотрисы и автодрезины" /><ref name="ЖДТЭ" /> ''სატვირთო ავტოდრეზინები'' წარმოადგენენ მანქანებს ბაქნის ბაზაზე (ჩვეულებრივ ორღერძიანი) და აღჭურვილია [[კარბურატორული ძრავი]]თ [[მექანიკური გადაცემა|მექანიკური გადაცემით]] ან [[დიზელის ძრავი]]თ [[ჰიდრავლიკური გადაცემა|ჰიდრავლიკური გადაცემით]]. მანქანები დიზელის ძრავით შეიძლება გამოყენებული იქნას წევის საშუალების სახით [[გადასარბენი|გადასარბენზე]] მოძრაობისას 60 ტონას და [[სამანევრო სამუშაო]]ების ჩატარებისას 300 ტონას მიღწეული ტვირთიანი ბაქნისთვის; ასეთი ავტოდრეზინების ძალოვანი ამძრავი, უსაფეხურო ავტომატური რეგულირების ხელშეწყობით, უზრუნველყოფს მაქსიმალურ წევის ძალას ადგილიდან დაძვრისას, მისი რბილი ცვლილება მოძრაობისას და მუშაობის შესაძლებლობას მოკლევადიანი გადატვირთვებით (მაგალითისთვის, აღმართზე მოძრაობის დროს).<ref name="Автомотрисы и автодрезины" /><ref name="ЖДТЭ" /> ''სამგზავრო ავტოდრეზინები'' წარმოადგენენ სკამებით აღჭურვილ სპეციალური კონსტრუქციის მცირე თვითმავალ [[დახურული ვაგონი|დახურულ ვაგონებს]] (ჩვეულებრივ ორღერძიანები). დასაჯდომი ადგილების რაოდენობა — 20—30<ref name="БСЭ" /> (ჩვეულებრივ 24).<ref name="Автомотрисы и автодрезины" /><ref name="ЖДТЭ" /> ზოგიერთი ავტოდრეზინა შენდება სერიული მსუბუქი ან [[სატვირთო ავტომობილი|სატვირთო ავტომობილების]] ბაზაზე. ასეთი მანქანები შეიძლება იყვნენ, როგორც ქარხანაში აწყობილები, ასევე კუსტარულად ნაწარმოებები. == ავტოდრეზინების აღჭურვილობა == სამუშაოზე გასვლისას [[საბჭოთა კავშირის გზათა მიმოსვლის სამინისტრო]]ს ''ავტოდრეზინა'' შესაბამისი სახით მომზადებული და აღჭურვილი უნდა ყოფილიყო ტექნიკური დოკუმენტაციით, სათადარიგო ნაწილების კომპლექტით, სიგნალებით და ინსტრუმენტებით. ''ავტოდრეზინის'' აუცილებელ კომპლექტში უნდა ყოფილიყო: * ტექნიკური დოკუმენტაცია; * სათადარიგო ნაწილების კომპლექტი (სავალდებულო მინიმუმი): ** ორი [[სამუხრუჭე ხუნდი]]; ** [[ვენტილატორი]]ს ღვედი და [[კომპრესორი]]ს ამძრავი; ** [[აალების სანთელი|აალების სანთლების]] კომპლექტი; ** მწყვეტარას კონტაქტები; ** კონდენსატორი; ** გადამცემი ჯაჭვი (''ავტოდრეზინებისათვის'' ჯაჭვური გადამცემებით); ** სათადარიგო [[კარდანის ლილვი]] სახსრებით (ავტოდრეზინისთვის [[АС1]]). * სიგნალების კომპლექტი: ** ორი ხელის [[სასიგნალო ფანარი]]; ** ორი კომპლექტი ხელის [[სასიგნალო ალამი]]; ** ორი [[სასიგნალე ბუკი]]; ** ექვსი [[სარკინიგზო პეტარდა]]; ** ორი [[ფარი (მანქანის სანათი)|ფარი]] გამჭირვალე სიგნალებით; ** ორი ფარი წითელი შუშებით; ** ორი ჩირაღდან-სანთელი; ** [[სასტვენი|სასიგნალო სასტვენი]]. ''ავტოდრეზინის'' მუდმივ კომპლექტში უნდა ყოფილიყო: * ორი [[სამუხრუჭე ბუნიკი]]; * ორი [[დომკრატი]]; * [[ცეცხლსაქრობი]]; * [[საჰაერო ნასოსი]] ([[საწვავის მიწოდების სისტემა|ბენზინსადენის]] გაქრევისთვის); * ორი ორრგოლიანი ჯაჭვი. ინსტრუმენტის და ინვენტარის კომპლექტი უზრუნველყოფილი იყო ''ავტოდრეზინის'' სატაბელო მოდელის შესაბამისად. == გალერეა == <gallery> DMSu (ДМСу).jpg|სამონტაჟო ავტოდრეზინა ДМС [[მოსკოვის რკინიგზის რკინიგზის ტრანსპორტის განვითარების ისტორიის მუზეუმი|მოსკოვის რკინიგზის რკინიგზის ტრანსპორტის განვითარების ისტორიის მუზეუმში]] АГМу-5256 AGMu-5256.jpg|АГМ^У (სატვირთო-სამონტაჟო ავტოდრეზინა) [[მოსკოვის რკინიგზის რკინიგზის ტრანსპორტის განვითარების ისტორიის მუზეუმი|მოსკოვის რკინიგზის რკინიგზის ტრანსპორტის განვითარების ისტორიის მუზეუმში]] AGD1м (АГД1м).jpg|АГД-1М (დიზელის სატვირთო ავტომოტრისა მოდერნიზირებული) [[მოსკოვის რკინიგზის რკინიგზის ტრანსპორტის განვითარების ისტორიის მუზეუმი|მოსკოვის რკინიგზის რკინიგზის ტრანსპორტის განვითარების ისტორიის მუზეუმში]] Brwm4.JPG|სამომსახურეო ავტომოტრისა [[АС1А]] (ზოგჯერ მოიხსენიება, როგორც ავტოდრეზინა) Brwm18.JPG|სატვირთო-ამწევი ავტოდრეზინა [[ДГКУ|ДГ^КУ]] [[ბარანოვიჩის სარკინიგზო ტექნიკის მუზეუმი|ბარანოვიჩის სარკინიგზო ტექნიკის მუზეუმში]] MPT-4 in Ukraine 01.jpg|დასატვირთ-სატრანსპორტო მოტომავალი [[МПТ4]] MPT-6-041 in the Moskow area.JPG|დასატვირთ-სატრანსპორტო მოტომავალი [[МПТ6]] </gallery> ==იხილეთ აგრეთვე== * [[ჯავშანდრეზინა]] * [[საავტომობილო-სარკინიგზო სატრანსპორტო საშუალება]] ==ლიტერატურა== * {{წიგნი|ავტორი= |ნაწილი= Автодрезина|სათაური= Технический железнодорожный словарь|ორიგინალი= |პასუხისმგებელი= Н. Н. Васильев, О. Н. Исаакян, Н. О. Рогинский, Я. Б. Смолянский, В. А. Сокович, Т. С. Хачатуров|გამოცემა= |ადგილი= М|გამომცემლობა= Государственное транспортное железнодорожное издательство|წელი= 1941|ტომი= |ფურცლები= |ფურცელი= |სერია= |isbn= |ტირაჟი= }} * {{წიგნი|ავტორი= Добросельский К. М. |ნაწილი= |სათაური= Автодрезина |ორიგინალი= |წყარო= |პასუხისმგებელი= гл. ред. А. М. Прохоров.|გამოცემა= 3-е изд|ადგილი= М|გამომცემლობა= Большая советская энциклопедия : [в 30 т.]|წელი= 1969—1978.|ტომი= |ფურცლები= |ფურცელი= |სერია= |isbn= |ტირაჟი= }} * {{წიგნი|ავტორი= Воробьёв В. В., Самсонов М. А., Чекулаев В. Е.|ნაწილი= |სათაური= Автомотрисы и автодрезины. Управление и обслуживание|ორიგინალი= |წყარო= |პასუხისმგებელი= |გამოცემა= |ადგილი= М|გამომცემლობა= Транспорт (издательство)|წელი= 1987|ტომი= |ფურცლები= |ფურცელი= 215|სერია= |isbn= |ტირაჟი= 30000}} * [https://search.rsl.ru/ru/record/01001687278 Железнодорожный транспорт: энциклопедия / гл. ред. Н. С. Конарев. — М.: Большая российская энциклопедия, 1994. — 559 с. — ISBN 5-85270-115-7.] ==რესურსები ინტერნეტში== {{commons category|Draisines|Draisines: (handcars and speeders)}} {{wiktionary}} * [http://www.railserve.com/Motorcars/ Motorcars, Speeders & Handcars] * [http://www.narcoa.org NARCOA] * [http://www.cottonvalley.org CVRTC - New England Speeder Group] * [https://archive.today/20130106020246/http://finance.groups.yahoo.com/group/WickhamofWare/ Wickham of Ware Discussion Group] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:რკინიგზის მოძრავი შემადგენლობა]] [[კატეგორია:სატრანსპორტო საშუალებები]] [[კატეგორია:მოტორსავაგონო მოძრავი შემადგენლობა]] 6hfuencokticxz61u7bihwvje6gdwzc 1 890704 5406707 2026-06-04T09:48:07Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5406707 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 0 890705 5406710 2026-06-04T09:58:20Z Ninikelaaa 55 178880 ახალი გვერდი: {{subst:მუშავდება}} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1825''' მიღებულია [[2008]] წლის [[23 ივლისი|23 ივლისს]]. ==რეზოლუცია== იმ ფონზე, როდესაც [[ნეპალი|ნეპალში]] გაეროს მისიამ (UNMIN) დამფუძნებელი კრ... 5406710 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Ninikelaaa 55|Ninikelaaa 55]].|4|06|2026}} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1825''' მიღებულია [[2008]] წლის [[23 ივლისი|23 ივლისს]]. ==რეზოლუცია== იმ ფონზე, როდესაც [[ნეპალი|ნეპალში]] გაეროს მისიამ (UNMIN) დამფუძნებელი კრების წარმატებული არჩევნების შემდეგ უკვე შეასრულა თავისი მანდატის გარკვეული ნაწილები, [[გაეროს უშიშროების საბჭო|უშიშროების საბჭომ]] დღეს დილით მიიღო გადაწყვეტილება, ოპერაცია ექვსი თვით გაახანგრძლივოს. ეს გადაწყვეტილება მიზნად ისახავს იარაღისა და შეიარაღებული პერსონალის მონიტორინგისა და მართვის პროცესის დასრულებას, ქვეყნის პოლიტიკურ პარტიებს შორის 25 ივნისს მიღწეული შეთანხმების შესაბამისად. ნეპალის მთავრობის თხოვნისა და [[გაეროს გენერალური მდივანი|გენერალური მდივნის]] რეკომენდაციების საფუძველზე — რომლებიც გასულ პარასკევს ღია სხდომაზე განიხილეს (იხ. პრესრელიზი SC\9401) — საბჭომ ერთხმად მიიღო რეზოლუცია 1825 (2008). დოკუმენტი მოუწოდებს ყველა მხარეს, სრულად გამოიყენონ ნეპალში გაეროს სპეციალური პოლიტიკური მისიის გამოცდილება და მზადყოფნა სამშვიდობო პროცესის მხარდასაჭერად და მისი მანდატის დარჩენილი ასპექტების შესრულების გასაადვილებლად. საბჭო დაეთანხმა გენერალურ მდივანს იმაში, რომ მონიტორინგის არსებული მექანიზმების ხანგრძლივად გაგრძელება აღარ უნდა გახდეს საჭირო, და მხარი დაუჭირა მის რეკომენდაციებს მისიის ეტაპობრივი, თანდათანობითი შემცირებისა და გაყვანის თაობაზე. რეზოლუციის დამატებითი პირობების თანახმად, საბჭომ მოუწოდა ნეპალის მთავრობას, კვლავაც შექმნას ხელსაყრელი პირობები UNMIN-ის საქმიანობის დასასრულებლად, ხოლო ყველა მხარეს — ერთობლივი მუშაობისკენ კონსენსუსისა და კომპრომისის სულისკვეთებით, რათა გაგრძელდეს გარდამავალი პერიოდი მშვიდობიანი, დემოკრატიული და კეთილდღეობით აღავსე მომავლისკენ.[1] 0ynnrow4dyqyjzzgrmmt9w1pd8yi9dl 5406715 5406710 2026-06-04T10:05:37Z Ninikelaaa 55 178880 5406715 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Ninikelaaa 55|Ninikelaaa 55]].|4|06|2026}}{{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 1825 |ორგანო = უს |თარიღი =23 ივლისი |წელი =2008 |სხდომა =5,941 |კოდი = S/RES/1825 |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/1825(2008) |მომხრე =15 |წინააღმდეგი =0 |თავი შეიკავა =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა =გენერალური მდივნის 2006 წლის 22 ნოემბრით დათარიღებული წერილი უშიშროების საბჭოს პრეზიდენტისადმი |შედეგი =მიღებულია |სურათი = |წარწერა = }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1825''' მიღებულია [[2008]] წლის [[23 ივლისი|23 ივლისს]]. ==რეზოლუცია== იმ ფონზე, როდესაც [[ნეპალი|ნეპალში]] გაეროს მისიამ (UNMIN) დამფუძნებელი კრების წარმატებული არჩევნების შემდეგ უკვე შეასრულა თავისი მანდატის გარკვეული ნაწილები, [[გაეროს უშიშროების საბჭო|უშიშროების საბჭომ]] დღეს დილით მიიღო გადაწყვეტილება, ოპერაცია ექვსი თვით გაახანგრძლივოს. ეს გადაწყვეტილება მიზნად ისახავს იარაღისა და შეიარაღებული პერსონალის მონიტორინგისა და მართვის პროცესის დასრულებას, ქვეყნის პოლიტიკურ პარტიებს შორის 25 ივნისს მიღწეული შეთანხმების შესაბამისად. ნეპალის მთავრობის თხოვნისა და [[გაეროს გენერალური მდივანი|გენერალური მდივნის]] რეკომენდაციების საფუძველზე — რომლებიც გასულ პარასკევს ღია სხდომაზე განიხილეს (იხ. პრესრელიზი SC\9401) — საბჭომ ერთხმად მიიღო რეზოლუცია 1825 (2008). დოკუმენტი მოუწოდებს ყველა მხარეს, სრულად გამოიყენონ ნეპალში გაეროს სპეციალური პოლიტიკური მისიის გამოცდილება და მზადყოფნა სამშვიდობო პროცესის მხარდასაჭერად და მისი მანდატის დარჩენილი ასპექტების შესრულების გასაადვილებლად. საბჭო დაეთანხმა გენერალურ მდივანს იმაში, რომ მონიტორინგის არსებული მექანიზმების ხანგრძლივად გაგრძელება აღარ უნდა გახდეს საჭირო, და მხარი დაუჭირა მის რეკომენდაციებს მისიის ეტაპობრივი, თანდათანობითი შემცირებისა და გაყვანის თაობაზე. რეზოლუციის დამატებითი პირობების თანახმად, საბჭომ მოუწოდა ნეპალის მთავრობას, კვლავაც შექმნას ხელსაყრელი პირობები UNMIN-ის საქმიანობის დასასრულებლად, ხოლო ყველა მხარეს — ერთობლივი მუშაობისკენ კონსენსუსისა და კომპრომისის სულისკვეთებით, რათა გაგრძელდეს გარდამავალი პერიოდი მშვიდობიანი, დემოკრატიული და კეთილდღეობით აღავსე მომავლისკენ.<ref>{{cite news|url=https://www.un.org/News/Press/docs/2008/sc9403.doc.htm|title=Security Council grants six-month mandate extension, allowing United Nations Mission in Nepal to complete monitoring, management of armed personnel|date=July 23, 2008|publisher=United Nations}}</ref> ==რესურსები ინტერნეტში== *[https://undocs.org/S/RES/1825(2008) Text of the Resolution at undocs.org] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2008}} [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2008 წლის რეზოლუციები]] s553wu1bciw7un4bl91ki00rlxzpply 5406716 5406715 2026-06-04T10:08:07Z Ninikelaaa 55 178880 5406716 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Ninikelaaa 55|Ninikelaaa 55]].|4|06|2026}}{{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 1825 |ორგანო = უს |თარიღი =23 ივლისი |წელი =2008 |სხდომა =5,941 |კოდი = S/RES/1825 |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/1825(2008) |მომხრე =15 |წინააღმდეგი =0 |თავი შეიკავა =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა =გენერალური მდივნის 2006 წლის 22 ნოემბრით დათარიღებული წერილი უშიშროების საბჭოს პრეზიდენტისადმი |შედეგი =მიღებულია |სურათი = |წარწერა = }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1825''' მიღებულია [[2008]] წლის [[23 ივლისი|23 ივლისს]]. ==რეზოლუცია== იმ ფონზე, როდესაც [[ნეპალი|ნეპალში]] გაეროს მისიამ (UNMIN) დამფუძნებელი კრების წარმატებული არჩევნების შემდეგ უკვე შეასრულა თავისი მანდატის გარკვეული ნაწილები, [[გაეროს უშიშროების საბჭო|უშიშროების საბჭომ]] დღეს დილით მიიღო გადაწყვეტილება, ოპერაცია ექვსი თვით გაახანგრძლივოს. ეს გადაწყვეტილება მიზნად ისახავს იარაღისა და შეიარაღებული პერსონალის მონიტორინგისა და მართვის პროცესის დასრულებას, ქვეყნის პოლიტიკურ პარტიებს შორის 25 ივნისს მიღწეული შეთანხმების შესაბამისად. ნეპალის მთავრობის თხოვნისა და [[გაეროს გენერალური მდივანი|გენერალური მდივნის]] რეკომენდაციების საფუძველზე — რომლებიც გასულ პარასკევს ღია სხდომაზე განიხილეს (იხ. პრესრელიზი SC\9401) — საბჭომ ერთხმად მიიღო რეზოლუცია 1825 (2008). დოკუმენტი მოუწოდებს ყველა მხარეს, სრულად გამოიყენონ ნეპალში გაეროს სპეციალური პოლიტიკური მისიის გამოცდილება და მზადყოფნა სამშვიდობო პროცესის მხარდასაჭერად და მისი მანდატის დარჩენილი ასპექტების შესრულების გასაადვილებლად. საბჭო დაეთანხმა გენერალურ მდივანს იმაში, რომ მონიტორინგის არსებული მექანიზმების ხანგრძლივად გაგრძელება აღარ უნდა გახდეს საჭირო, და მხარი დაუჭირა მის რეკომენდაციებს მისიის ეტაპობრივი, თანდათანობითი შემცირებისა და გაყვანის თაობაზე. რეზოლუციის დამატებითი პირობების თანახმად, საბჭომ მოუწოდა ნეპალის მთავრობას, კვლავაც შექმნას ხელსაყრელი პირობები UNMIN-ის საქმიანობის დასასრულებლად, ხოლო ყველა მხარეს — ერთობლივი მუშაობისკენ კონსენსუსისა და კომპრომისის სულისკვეთებით, რათა გაგრძელდეს გარდამავალი პერიოდი მშვიდობიანი, დემოკრატიული და კეთილდღეობით აღავსე მომავლისკენ.<ref>{{cite news|url=https://www.un.org/News/Press/docs/2008/sc9403.doc.htm|title=Security Council grants six-month mandate extension, allowing United Nations Mission in Nepal to complete monitoring, management of armed personnel|date=July 23, 2008|publisher=United Nations}}</ref> ==რესურსები ინტერნეტში== *[https://undocs.org/S/RES/1825(2008) Text of the Resolution at undocs.org] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2008}} [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2008 წლის რეზოლუციები]] [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები ნეპალის შესახებ]] [[კატეგორია:2008 წელი ნეპალში]] 2845255j8vkqdfcksdm39t6yo2pw6iw 5406717 5406716 2026-06-04T10:08:26Z Ninikelaaa 55 178880 5406717 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 1825 |ორგანო = უს |თარიღი =23 ივლისი |წელი =2008 |სხდომა =5,941 |კოდი = S/RES/1825 |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/1825(2008) |მომხრე =15 |წინააღმდეგი =0 |თავი შეიკავა =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა =გენერალური მდივნის 2006 წლის 22 ნოემბრით დათარიღებული წერილი უშიშროების საბჭოს პრეზიდენტისადმი |შედეგი =მიღებულია |სურათი = |წარწერა = }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1825''' მიღებულია [[2008]] წლის [[23 ივლისი|23 ივლისს]]. ==რეზოლუცია== იმ ფონზე, როდესაც [[ნეპალი|ნეპალში]] გაეროს მისიამ (UNMIN) დამფუძნებელი კრების წარმატებული არჩევნების შემდეგ უკვე შეასრულა თავისი მანდატის გარკვეული ნაწილები, [[გაეროს უშიშროების საბჭო|უშიშროების საბჭომ]] დღეს დილით მიიღო გადაწყვეტილება, ოპერაცია ექვსი თვით გაახანგრძლივოს. ეს გადაწყვეტილება მიზნად ისახავს იარაღისა და შეიარაღებული პერსონალის მონიტორინგისა და მართვის პროცესის დასრულებას, ქვეყნის პოლიტიკურ პარტიებს შორის 25 ივნისს მიღწეული შეთანხმების შესაბამისად. ნეპალის მთავრობის თხოვნისა და [[გაეროს გენერალური მდივანი|გენერალური მდივნის]] რეკომენდაციების საფუძველზე — რომლებიც გასულ პარასკევს ღია სხდომაზე განიხილეს (იხ. პრესრელიზი SC\9401) — საბჭომ ერთხმად მიიღო რეზოლუცია 1825 (2008). დოკუმენტი მოუწოდებს ყველა მხარეს, სრულად გამოიყენონ ნეპალში გაეროს სპეციალური პოლიტიკური მისიის გამოცდილება და მზადყოფნა სამშვიდობო პროცესის მხარდასაჭერად და მისი მანდატის დარჩენილი ასპექტების შესრულების გასაადვილებლად. საბჭო დაეთანხმა გენერალურ მდივანს იმაში, რომ მონიტორინგის არსებული მექანიზმების ხანგრძლივად გაგრძელება აღარ უნდა გახდეს საჭირო, და მხარი დაუჭირა მის რეკომენდაციებს მისიის ეტაპობრივი, თანდათანობითი შემცირებისა და გაყვანის თაობაზე. რეზოლუციის დამატებითი პირობების თანახმად, საბჭომ მოუწოდა ნეპალის მთავრობას, კვლავაც შექმნას ხელსაყრელი პირობები UNMIN-ის საქმიანობის დასასრულებლად, ხოლო ყველა მხარეს — ერთობლივი მუშაობისკენ კონსენსუსისა და კომპრომისის სულისკვეთებით, რათა გაგრძელდეს გარდამავალი პერიოდი მშვიდობიანი, დემოკრატიული და კეთილდღეობით აღავსე მომავლისკენ.<ref>{{cite news|url=https://www.un.org/News/Press/docs/2008/sc9403.doc.htm|title=Security Council grants six-month mandate extension, allowing United Nations Mission in Nepal to complete monitoring, management of armed personnel|date=July 23, 2008|publisher=United Nations}}</ref> ==რესურსები ინტერნეტში== *[https://undocs.org/S/RES/1825(2008) Text of the Resolution at undocs.org] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2008}} [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2008 წლის რეზოლუციები]] [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები ნეპალის შესახებ]] [[კატეგორია:2008 წელი ნეპალში]] 79bvwqf9rvbf5odt1e4hml1to7we0l1 14 890706 5406713 2026-06-04T10:02:12Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:გემების ტიპები]] 5406713 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:გემების ტიპები]] 6k4lpco6shs8m5ubrbv9479npljkwto 15 890707 5406714 2026-06-04T10:03:18Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5406714 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 1 890708 5406718 2026-06-04T10:09:05Z Ninikelaaa 55 178880 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5406718 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 0 890709 5406721 2026-06-04T10:16:06Z Ninikelaaa 55 178880 ახალი გვერდი: {{subst:მუშავდება}} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1829''' მიღებულია [[2008]] წლის [[4 აგვისტო|4 აგვისტოს]]. ==რეზოლუცია== [[გაეროს უშიშროების საბჭო|უშიშროების საბჭომ]] დღეს სთხოვა გაეროს... 5406721 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Ninikelaaa 55|Ninikelaaa 55]].|4|06|2026}} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1829''' მიღებულია [[2008]] წლის [[4 აგვისტო|4 აგვისტოს]]. ==რეზოლუცია== [[გაეროს უშიშროების საბჭო|უშიშროების საბჭომ]] დღეს სთხოვა [[გაეროს გენერალური მდივანი|გენერალურ მდივანს]], 2008 წლის 1 ოქტომბრიდან 12 თვის ვადით [[სიერა-ლეონე|სიერა-ლეონეში]] მშვიდობისმშენებლობის ოფისი ჩამოაყალიბოს, მას შემდეგ, რაც 30 სექტემბერს სიერა-ლეონეში გაეროს ინტეგრირებული ოფისის (UNIOSIL) მანდატი დასრულდება. როგორც საბჭოს მიერ დღეს ერთხმად მიღებულ რეზოლუციაში 1829 (2008) არის აღნიშნული, ახალი ორგანოს ოფიციალური სახელწოდება იქნება სიერა-ლეონეში გაეროს ინტეგრირებული მშვიდობისმშენებლობის ოფისი (UNIPSIL). ის ფოკუსირებული იქნება და მხარს დაუჭერს მთავრობის ძალისხმევას ისეთ საკითხებში, როგორიცაა: დაძაბულობის კერებისა და პოტენციური კონფლიქტის საფრთხეების იდენტიფიცირება და აღმოფხვრა; ადამიანის უფლებების, დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და კანონის უზენაესობის მონიტორინგი და ხელშეწყობა; ეფექტური მმართველობის რეფორმების განმტკიცება; დეცენტრალიზაციის პროცესის მხარდაჭერა, [[1991]] წლის კონსტიტუციის გადახედვა და შესაბამისი კანონმდებლობის მიღება. საბჭომ ეს გადაწყვეტილება მიიღო გენერალური მდივნის აპრილის მოხსენებაში (დოკუმენტი S/2008/281) მოცემული რეკომენდაციების საფუძველზე, სადაც აღნიშნულია, რომ სექტემბერში UNIOSIL-ის მისიის გასვლის შემდეგ სიერა-ლეონეში კვლავ საჭირო იქნება გაეროს მუდმივი ჩართულობა. გაეროს მშვიდობისმშენებლობის ოფისის შექმნა, რომელიც კომპლექსურად მიუდგება ქვეყნის წინაშე არსებულ პოლიტიკურ, ეკონომიკურ და მშვიდობისმშენებლობის გამოწვევებს, მნიშვნელოვანი არხი იქნება მშვიდობის განმტკიცებისთვის საერთაშორისო მხარდაჭერის გასაგრძელებლად. დღეს მიღებული რეზოლუციის პირობების თანახმად, საბჭომ მხარი დაუჭირა მჭიდრო კოორდინაციას მშვიდობისმშენებლობის კომისიასთან და ხაზი გაუსვა მშვიდობისმშენებლობის თანამშრომლობის ჩარჩოსა და მშვიდობისმშენებლობის ფონდის მიერ დაფინანსებული პროექტების განხორციელების მხარდაჭერის აუცილებლობას.[1] hk2q5nvhox7k10iluuikgn0lbompp4q 5406722 5406721 2026-06-04T10:21:25Z Ninikelaaa 55 178880 5406722 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Ninikelaaa 55|Ninikelaaa 55]].|4|06|2026}}{{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 1829 |ორგანო = უს |თარიღი =4 აგვისტო |წელი =2008 |სხდომა =5,948 |კოდი =S/RES/1829 |დოკუმენტი =https://undocs.org/S/RES/1829(2008) |მომხრე =15 |წინააღმდეგი =0 |თავი შეიკავა =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა =სიერა-ლეონი |შედეგი =მიღებულია |სურათი = |წარწერა = }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1829''' მიღებულია [[2008]] წლის [[4 აგვისტო|4 აგვისტოს]]. ==რეზოლუცია== [[გაეროს უშიშროების საბჭო|უშიშროების საბჭომ]] დღეს სთხოვა [[გაეროს გენერალური მდივანი|გენერალურ მდივანს]], 2008 წლის 1 ოქტომბრიდან 12 თვის ვადით [[სიერა-ლეონე|სიერა-ლეონეში]] მშვიდობისმშენებლობის ოფისი ჩამოაყალიბოს, მას შემდეგ, რაც 30 სექტემბერს სიერა-ლეონეში გაეროს ინტეგრირებული ოფისის (UNIOSIL) მანდატი დასრულდება. როგორც საბჭოს მიერ დღეს ერთხმად მიღებულ რეზოლუციაში 1829 (2008) არის აღნიშნული, ახალი ორგანოს ოფიციალური სახელწოდება იქნება სიერა-ლეონეში გაეროს ინტეგრირებული მშვიდობისმშენებლობის ოფისი (UNIPSIL). ის ფოკუსირებული იქნება და მხარს დაუჭერს მთავრობის ძალისხმევას ისეთ საკითხებში, როგორიცაა: დაძაბულობის კერებისა და პოტენციური კონფლიქტის საფრთხეების იდენტიფიცირება და აღმოფხვრა; ადამიანის უფლებების, დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და კანონის უზენაესობის მონიტორინგი და ხელშეწყობა; ეფექტური მმართველობის რეფორმების განმტკიცება; დეცენტრალიზაციის პროცესის მხარდაჭერა, [[1991]] წლის კონსტიტუციის გადახედვა და შესაბამისი კანონმდებლობის მიღება. საბჭომ ეს გადაწყვეტილება მიიღო გენერალური მდივნის აპრილის მოხსენებაში (დოკუმენტი S/2008/281) მოცემული რეკომენდაციების საფუძველზე, სადაც აღნიშნულია, რომ სექტემბერში UNIOSIL-ის მისიის გასვლის შემდეგ სიერა-ლეონეში კვლავ საჭირო იქნება გაეროს მუდმივი ჩართულობა. გაეროს მშვიდობისმშენებლობის ოფისის შექმნა, რომელიც კომპლექსურად მიუდგება ქვეყნის წინაშე არსებულ პოლიტიკურ, ეკონომიკურ და მშვიდობისმშენებლობის გამოწვევებს, მნიშვნელოვანი არხი იქნება მშვიდობის განმტკიცებისთვის საერთაშორისო მხარდაჭერის გასაგრძელებლად. დღეს მიღებული რეზოლუციის პირობების თანახმად, საბჭომ მხარი დაუჭირა მჭიდრო კოორდინაციას მშვიდობისმშენებლობის კომისიასთან და ხაზი გაუსვა მშვიდობისმშენებლობის თანამშრომლობის ჩარჩოსა და მშვიდობისმშენებლობის ფონდის მიერ დაფინანსებული პროექტების განხორციელების მხარდაჭერის აუცილებლობას.<ref>{{cite news|url=https://www.un.org/News/Press/docs/2008/sc9414.doc.htm|title=SECURITY COUNCIL ASKS SECRETARY-GENERAL TO ESTABLISH PEACEBUILDING OFFICE IN SIERRA LEONE AFTER MANDATE OF UNITED NATIONS INTEGRATED OFFICE ENDS|date=August 4, 2008|publisher=United Nations}}</ref> ==რესურსები ინტერნეტში== *[https://undocs.org/S/RES/1829(2008) Text of the Resolution at undocs.org] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2008}} [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2008 წლის რეზოლუციები]] i2c9grgmcypa4ud70kax7lug52cdiio 5406723 5406722 2026-06-04T10:22:39Z Ninikelaaa 55 178880 5406723 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Ninikelaaa 55|Ninikelaaa 55]].|4|06|2026}}{{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 1829 |ორგანო = უს |თარიღი =4 აგვისტო |წელი =2008 |სხდომა =5,948 |კოდი =S/RES/1829 |დოკუმენტი =https://undocs.org/S/RES/1829(2008) |მომხრე =15 |წინააღმდეგი =0 |თავი შეიკავა =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა =სიერა-ლეონი |შედეგი =მიღებულია |სურათი = |წარწერა = }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1829''' მიღებულია [[2008]] წლის [[4 აგვისტო|4 აგვისტოს]]. ==რეზოლუცია== [[გაეროს უშიშროების საბჭო|უშიშროების საბჭომ]] დღეს სთხოვა [[გაეროს გენერალური მდივანი|გენერალურ მდივანს]], 2008 წლის 1 ოქტომბრიდან 12 თვის ვადით [[სიერა-ლეონე|სიერა-ლეონეში]] მშვიდობისმშენებლობის ოფისი ჩამოაყალიბოს, მას შემდეგ, რაც 30 სექტემბერს სიერა-ლეონეში გაეროს ინტეგრირებული ოფისის (UNIOSIL) მანდატი დასრულდება. როგორც საბჭოს მიერ დღეს ერთხმად მიღებულ რეზოლუციაში 1829 (2008) არის აღნიშნული, ახალი ორგანოს ოფიციალური სახელწოდება იქნება სიერა-ლეონეში გაეროს ინტეგრირებული მშვიდობისმშენებლობის ოფისი (UNIPSIL). ის ფოკუსირებული იქნება და მხარს დაუჭერს მთავრობის ძალისხმევას ისეთ საკითხებში, როგორიცაა: დაძაბულობის კერებისა და პოტენციური კონფლიქტის საფრთხეების იდენტიფიცირება და აღმოფხვრა; ადამიანის უფლებების, დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და კანონის უზენაესობის მონიტორინგი და ხელშეწყობა; ეფექტური მმართველობის რეფორმების განმტკიცება; დეცენტრალიზაციის პროცესის მხარდაჭერა, [[1991]] წლის კონსტიტუციის გადახედვა და შესაბამისი კანონმდებლობის მიღება. საბჭომ ეს გადაწყვეტილება მიიღო გენერალური მდივნის აპრილის მოხსენებაში (დოკუმენტი S/2008/281) მოცემული რეკომენდაციების საფუძველზე, სადაც აღნიშნულია, რომ სექტემბერში UNIOSIL-ის მისიის გასვლის შემდეგ სიერა-ლეონეში კვლავ საჭირო იქნება გაეროს მუდმივი ჩართულობა. გაეროს მშვიდობისმშენებლობის ოფისის შექმნა, რომელიც კომპლექსურად მიუდგება ქვეყნის წინაშე არსებულ პოლიტიკურ, ეკონომიკურ და მშვიდობისმშენებლობის გამოწვევებს, მნიშვნელოვანი არხი იქნება მშვიდობის განმტკიცებისთვის საერთაშორისო მხარდაჭერის გასაგრძელებლად. დღეს მიღებული რეზოლუციის პირობების თანახმად, საბჭომ მხარი დაუჭირა მჭიდრო კოორდინაციას მშვიდობისმშენებლობის კომისიასთან და ხაზი გაუსვა მშვიდობისმშენებლობის თანამშრომლობის ჩარჩოსა და მშვიდობისმშენებლობის ფონდის მიერ დაფინანსებული პროექტების განხორციელების მხარდაჭერის აუცილებლობას.<ref>{{cite news|url=https://www.un.org/News/Press/docs/2008/sc9414.doc.htm|title=SECURITY COUNCIL ASKS SECRETARY-GENERAL TO ESTABLISH PEACEBUILDING OFFICE IN SIERRA LEONE AFTER MANDATE OF UNITED NATIONS INTEGRATED OFFICE ENDS|date=August 4, 2008|publisher=United Nations}}</ref> ==რესურსები ინტერნეტში== *[https://undocs.org/S/RES/1829(2008) Text of the Resolution at undocs.org] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2008}} [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2008 წლის რეზოლუციები]] [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები სიერა-ლეონეს შესახებ]] [[კატეგორია:2008 წელი სიერა-ლეონეში]] ivfblrlhlcjaqi51foph9mcorns75rn 5406724 5406723 2026-06-04T10:23:06Z Ninikelaaa 55 178880 5406724 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 1829 |ორგანო = უს |თარიღი =4 აგვისტო |წელი =2008 |სხდომა =5,948 |კოდი =S/RES/1829 |დოკუმენტი =https://undocs.org/S/RES/1829(2008) |მომხრე =15 |წინააღმდეგი =0 |თავი შეიკავა =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა =სიერა-ლეონი |შედეგი =მიღებულია |სურათი = |წარწერა = }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1829''' მიღებულია [[2008]] წლის [[4 აგვისტო|4 აგვისტოს]]. ==რეზოლუცია== [[გაეროს უშიშროების საბჭო|უშიშროების საბჭომ]] დღეს სთხოვა [[გაეროს გენერალური მდივანი|გენერალურ მდივანს]], 2008 წლის 1 ოქტომბრიდან 12 თვის ვადით [[სიერა-ლეონე|სიერა-ლეონეში]] მშვიდობისმშენებლობის ოფისი ჩამოაყალიბოს, მას შემდეგ, რაც 30 სექტემბერს სიერა-ლეონეში გაეროს ინტეგრირებული ოფისის (UNIOSIL) მანდატი დასრულდება. როგორც საბჭოს მიერ დღეს ერთხმად მიღებულ რეზოლუციაში 1829 (2008) არის აღნიშნული, ახალი ორგანოს ოფიციალური სახელწოდება იქნება სიერა-ლეონეში გაეროს ინტეგრირებული მშვიდობისმშენებლობის ოფისი (UNIPSIL). ის ფოკუსირებული იქნება და მხარს დაუჭერს მთავრობის ძალისხმევას ისეთ საკითხებში, როგორიცაა: დაძაბულობის კერებისა და პოტენციური კონფლიქტის საფრთხეების იდენტიფიცირება და აღმოფხვრა; ადამიანის უფლებების, დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და კანონის უზენაესობის მონიტორინგი და ხელშეწყობა; ეფექტური მმართველობის რეფორმების განმტკიცება; დეცენტრალიზაციის პროცესის მხარდაჭერა, [[1991]] წლის კონსტიტუციის გადახედვა და შესაბამისი კანონმდებლობის მიღება. საბჭომ ეს გადაწყვეტილება მიიღო გენერალური მდივნის აპრილის მოხსენებაში (დოკუმენტი S/2008/281) მოცემული რეკომენდაციების საფუძველზე, სადაც აღნიშნულია, რომ სექტემბერში UNIOSIL-ის მისიის გასვლის შემდეგ სიერა-ლეონეში კვლავ საჭირო იქნება გაეროს მუდმივი ჩართულობა. გაეროს მშვიდობისმშენებლობის ოფისის შექმნა, რომელიც კომპლექსურად მიუდგება ქვეყნის წინაშე არსებულ პოლიტიკურ, ეკონომიკურ და მშვიდობისმშენებლობის გამოწვევებს, მნიშვნელოვანი არხი იქნება მშვიდობის განმტკიცებისთვის საერთაშორისო მხარდაჭერის გასაგრძელებლად. დღეს მიღებული რეზოლუციის პირობების თანახმად, საბჭომ მხარი დაუჭირა მჭიდრო კოორდინაციას მშვიდობისმშენებლობის კომისიასთან და ხაზი გაუსვა მშვიდობისმშენებლობის თანამშრომლობის ჩარჩოსა და მშვიდობისმშენებლობის ფონდის მიერ დაფინანსებული პროექტების განხორციელების მხარდაჭერის აუცილებლობას.<ref>{{cite news|url=https://www.un.org/News/Press/docs/2008/sc9414.doc.htm|title=SECURITY COUNCIL ASKS SECRETARY-GENERAL TO ESTABLISH PEACEBUILDING OFFICE IN SIERRA LEONE AFTER MANDATE OF UNITED NATIONS INTEGRATED OFFICE ENDS|date=August 4, 2008|publisher=United Nations}}</ref> ==რესურსები ინტერნეტში== *[https://undocs.org/S/RES/1829(2008) Text of the Resolution at undocs.org] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2008}} [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2008 წლის რეზოლუციები]] [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები სიერა-ლეონეს შესახებ]] [[კატეგორია:2008 წელი სიერა-ლეონეში]] okccxsxaxz3vpqbtjs1sztal0zvqehb 1 890710 5406725 2026-06-04T10:23:29Z Ninikelaaa 55 178880 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5406725 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 3 890711 5406728 2026-06-04T10:59:16Z ქართული ვიკიპედია 174425 დაემატა [[თარგი:გამარჯობა|მისალმების შეტყობინება]] ახალი მომხმარებლის განხილვის გვერდზე 5406728 wikitext text/x-wiki {{გამარჯობა}} -- [[მომხმარებელი:ქართული ვიკიპედია|ქართული ვიკიპედია]] ([[მომხმარებლის განხილვა:ქართული ვიკიპედია|განხილვა]]/[[სპეციალური:Contributions/ქართული ვიკიპედია|წვლილი]]) 10:59, 4 ივნისი 2026 (UTC) ldux72ts72z7ei57d19m2scaj0mvowt 0 890712 5406736 2026-06-04T11:29:43Z თეკლა ბიჭიკაშვილი 166292 ახალი გვერდი: {{ინფოდაფა დასახლება |ქვეყანა = კვიპროსი |add1n= ქვეყანა (დე ფაქტო) |add1= {{დროშა|ჩრდილოეთი კვიპროსი}} }} '''აფანია''' ({{lang-el|Αφάνεια}}; {{lang-tr|Gaziköy ან Afanya}}) — 5406736 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |ქვეყანა = კვიპროსი |add1n= ქვეყანა (დე ფაქტო) |add1= {{დროშა|ჩრდილოეთი კვიპროსი}} }} '''აფანია''' ({{lang-el|Αφάνεια}}; {{lang-tr|Gaziköy ან Afanya}}) — 2mcpenk99alj1e969f9btzthzxv2tb5 5406737 5406736 2026-06-04T11:33:41Z თეკლა ბიჭიკაშვილი 166292 5406737 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |ქვეყანა = კვიპროსი |add1n= ქვეყანა (დე ფაქტო) |add1= {{დროშა|ჩრდილოეთი კვიპროსი}} }} '''აფანია''' ({{lang-el|Αφάνεια}}; {{lang-tr|Gaziköy ან Afanya}}) — სოფელი [[კვიპროსი|კვიპროსში]], [[ფამაგუსტის რაიონი|ფამაგუსტის რაიონში]], რომელიც მდებარეობს [[ვატილი|ვატილის]] ჩრდილო-დასავლეთით 8 კმ-ში (5.0 მილი). იგი იმყოფება [[ჩრდილოეთი კვიპროსი|ჩრდილოეთ კვიპროსის]] დე ფაქტო კონტროლის ქვეშ. jgcc4egi6exys8y15m2br0ewiaf1atv 5406739 5406737 2026-06-04T11:34:36Z თეკლა ბიჭიკაშვილი 166292 5406739 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |ქვეყანა = კვიპროსი |add1n= ქვეყანა (დე ფაქტო) |add1= {{დროშა|ჩრდილოეთი კვიპროსი}} }} '''აფანია''' ({{lang-el|Αφάνεια}}; {{lang-tr|Gaziköy ან Afanya}}) — სოფელი [[კვიპროსი|კვიპროსში]], [[ფამაგუსტის რაიონი|ფამაგუსტის რაიონში]], რომელიც მდებარეობს [[ვატილი|ვატილის]] ჩრდილო-დასავლეთით 8 კმ-ში (5.0 მილი). იგი იმყოფება [[ჩრდილოეთი კვიპროსი|ჩრდილოეთ კვიპროსის]] დე ფაქტო კონტროლის ქვეშ. სოფელი პაპის დოკუმენტებში ჯერ კიდევ XIII საუკუნის დასაწყისშია მოხსენიებული.<ref>{{cite book |last1=Papacostas |first1=Tasos |editor1-last=Michaelides |editor1-first=D. |title=Historic Nicosia |date=2012 |publisher=Rimal Publications |location=Nicosia |page=87|chapter=Byzantine Nicosia: 650-1191}}</ref> 1974 წლის თურქეთის შემოჭრამდე, აფანია (Afania) დასახლებული იყო როგორც ბერძენი კვიპროსელებით, ისე თურქი კვიპროსელებით. 1973 წელს მისი სავარაუდო მოსახლეობა შეადგენდა 907 ადამიანს, რომელთაგან 588 ბერძენი კვიპროსელი იყო, ხოლო 319 თურქი კვიპროსელი. ყველა ბერძენი კვიპროსელი სამხრეთით გაიქცა 1974 წელს, ხოლო სამხრეთიდან იძულებით გადაადგილებული თურქი კვიპროსელები სოფელში გადმოვიდნენ. 1976-1977 წლებში აფანიაში თურქეთიდან რამდენიმე ოჯახი ჩაასახლეს.[4] 2011 წლის მონაცემებით, მისი მოსახლეობა შეადგენდა 713 ადამიანს. l4fjz02cwlsmr5ojgywocjcskb53clj 5406740 5406739 2026-06-04T11:37:43Z თეკლა ბიჭიკაშვილი 166292 5406740 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |ქვეყანა = კვიპროსი |add1n= ქვეყანა (დე ფაქტო) |add1= {{დროშა|ჩრდილოეთი კვიპროსი}} }} '''აფანია''' ({{lang-el|Αφάνεια}}; {{lang-tr|Gaziköy ან Afanya}}) — სოფელი [[კვიპროსი|კვიპროსში]], [[ფამაგუსტის რაიონი|ფამაგუსტის რაიონში]], რომელიც მდებარეობს [[ვატილი|ვატილის]] ჩრდილო-დასავლეთით 8 კმ-ში (5.0 მილი). იგი იმყოფება [[ჩრდილოეთი კვიპროსი|ჩრდილოეთ კვიპროსის]] დე ფაქტო კონტროლის ქვეშ. სოფელი პაპის დოკუმენტებში ჯერ კიდევ XIII საუკუნის დასაწყისშია მოხსენიებული.<ref>{{cite book |last1=Papacostas |first1=Tasos |editor1-last=Michaelides |editor1-first=D. |title=Historic Nicosia |date=2012 |publisher=Rimal Publications |location=Nicosia |page=87|chapter=Byzantine Nicosia: 650-1191}}</ref> [[1974]] წელს, [[თურქეთი|თურქეთის]] შემოჭრამდე, აფანია დასახლებული იყო როგორც [[კვიპროსელი ბერძნები|კვიპროსელი ბერძნებით]], ისე [[კვიპროსელი თურქები|კვიპროსელი თურქებით]]. [[1973]] წელს მისი სავარაუდო მოსახლეობა შეადგენდა 907 ადამიანს, რომელთაგან 588 კვიპროსელი ბერძენი იყო, ხოლო 319 კვიპროსელი თურქი. [[1974]] წელს ყველა კვიპროსელი ბერძენი სამხრეთით გაიქცა, ხოლო სამხრეთიდან იძულებით გადაადგილებული კვიპროსელი თურქები სოფელში გადმოვიდნენ. [[1976]]-[[1977]] წლებში აფანიაში თურქეთიდან რამდენიმე ოჯახი ჩაასახლეს.<ref>{{cite web|title=AFANTEIA|url=http://www.prio-cyprus-displacement.net/default.asp?id=539|website=Internal Displacement in Cyprus|publisher=[[PRIO|PRIO Cyprus Centre]]|access-date=15 January 2015}}</ref>[[2011]] წლის მონაცემებით, მისი მოსახლეობა შეადგენდა 713 ადამიანს. p1dowecx80pt7t7kg0q3ef9ij0ys05s 5406741 5406740 2026-06-04T11:40:13Z თეკლა ბიჭიკაშვილი 166292 5406741 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |ქვეყანა = კვიპროსი |add1n= ქვეყანა (დე ფაქტო) |add1= {{დროშა|ჩრდილოეთი კვიპროსი}} }} '''აფანია''' ({{lang-el|Αφάνεια}}; {{lang-tr|Gaziköy ან Afanya}}) — სოფელი [[კვიპროსი|კვიპროსში]], [[ფამაგუსტის რაიონი|ფამაგუსტის რაიონში]], რომელიც მდებარეობს [[ვატილი|ვატილის]] ჩრდილო-დასავლეთით 8 კმ-ში (5.0 მილი). იგი იმყოფება [[ჩრდილოეთი კვიპროსი|ჩრდილოეთ კვიპროსის]] დე ფაქტო კონტროლის ქვეშ. სოფელი პაპის დოკუმენტებში ჯერ კიდევ XIII საუკუნის დასაწყისშია მოხსენიებული.<ref>{{cite book |last1=Papacostas |first1=Tasos |editor1-last=Michaelides |editor1-first=D. |title=Historic Nicosia |date=2012 |publisher=Rimal Publications |location=Nicosia |page=87|chapter=Byzantine Nicosia: 650-1191}}</ref> [[1974]] წელს, [[თურქეთი|თურქეთის]] შემოჭრამდე, აფანია დასახლებული იყო როგორც [[კვიპროსელი ბერძნები|კვიპროსელი ბერძნებით]], ისე [[კვიპროსელი თურქები|კვიპროსელი თურქებით]]. [[1973]] წელს მისი სავარაუდო მოსახლეობა შეადგენდა 907 ადამიანს, რომელთაგან 588 კვიპროსელი ბერძენი იყო, ხოლო 319 კვიპროსელი თურქი. [[1974]] წელს ყველა კვიპროსელი ბერძენი სამხრეთით გაიქცა, ხოლო სამხრეთიდან იძულებით გადაადგილებული კვიპროსელი თურქები სოფელში გადმოვიდნენ. [[1976]]-[[1977]] წლებში აფანიაში თურქეთიდან რამდენიმე ოჯახი ჩაასახლეს.<ref>{{cite web|title=AFANTEIA|url=http://www.prio-cyprus-displacement.net/default.asp?id=539|website=Internal Displacement in Cyprus|publisher=[[PRIO|PRIO Cyprus Centre]]|access-date=15 January 2015}}</ref>[[2011]] წლის მონაცემებით, მისი მოსახლეობა შეადგენდა 713 ადამიანს. ==სპორტი== კვიპროსელი თურქების სპორტული კლუბი „გაზიქოი“ (Gaziköy Sports Club) დაარსდა [[1952]] წელს და ამჟამად ასპარეზობს ჩრდილოეთ კვიპროსის თურქული ფეხბურთის ასოციაციის (CTFA) K-PET მე-2 ლიგაში.<ref>[http://www.kktcfkb.com/#!kinci-lig/c1krh Northern Cyprus] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150618151926/http://www.kktcfkb.com/ |date=2015-06-18 }} Association of Football Clubs</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{ფამაგუსტის რაიონი}} [[კატეგორია:ფამაგუსტის რაიონის დასახლებული პუნქტები]] nekhua89pzoz96ewh0kz684uxm2mfc4 1 890713 5406742 2026-06-04T11:41:11Z თეკლა ბიჭიკაშვილი 166292 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5406742 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 0 890714 5406745 2026-06-04T11:54:38Z თეკლა ბიჭიკაშვილი 166292 ახალი გვერდი: {{ინფოდაფა დასახლება |ქვეყანა = კვიპროსი |add1n= ქვეყანა (დე ფაქტო) |add1= {{დროშა|ჩრდილოეთი კვიპროსი}} }} '''აგია-ტრიასი''',<ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=Cadastral Plan Agia Triada village|url=http://plans.dls.moi.gov.cy/Cadastral_Plans/ammochostos/2500/0330E2.pdf|acc... 5406745 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |ქვეყანა = კვიპროსი |add1n= ქვეყანა (დე ფაქტო) |add1= {{დროშა|ჩრდილოეთი კვიპროსი}} }} '''აგია-ტრიასი''',<ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=Cadastral Plan Agia Triada village|url=http://plans.dls.moi.gov.cy/Cadastral_Plans/ammochostos/2500/0330E2.pdf|access-date=30 January 2021|website=}}</ref> ასევე ცნობილი როგორც '''აგიას ტრიასი'''<ref name = langdale>{{cite journal |last1=Langdale |first1=Allan |title=The Architecture and Mosaics of the Basilica of Agias Trias in the Karpas Peninsula, Cyprus |journal=Journal of Cyprus Studies |date=2009 |volume=15 |archive-date = 16 January 2025 |url=https://bpb-us-e1.wpmucdn.com/sites.ucsc.edu/dist/1/154/files/2015/03/Langdale-Basilica-of-Agias-Trias.pdf?bid=154|archive-url=https://web.archive.org/web/20250116201327/https://bpb-us-e1.wpmucdn.com/sites.ucsc.edu/dist/1/154/files/2015/03/Langdale-Basilica-of-Agias-Trias.pdf?bid=154|access-date=16 January 2025}}</ref> ({{lang-el|Αγία Τριάδα}}, ასევე ცნობილი როგორც {{lang-el|Αγία Τριάς}}; {{lang-tr|Aytriada}}) — სოფელი [[კვიპროსი|კვიპროსში]], [[კარპასის ნახევარკუნძული|კარპასის ნახევარკუნძულზე]], [[იალუსა|იალუსას]] აღმოსავლეთით 2 კილომეტრში (1.2 მილი). სოფელი [[დე იურე]] არის კვიპროსის რესპუბლიკის საერთაშორისოდ აღიარებული ნაწილი, თუმცა [[1974]] წელს [[თურქეთი|თურქეთის]] შემოჭრის შემდეგ, კვიპროსის ჩრდილოეთ ნაწილის უმეტესობასთან ერთად, იგი იმყოფება საერთაშორისოდ უღიარებელი [[ჩრდილოეთი კვიპროსი|ჩრდილოეთ კვიპროსის]] თურქული რესპუბლიკის დე ფაქტო კონტროლის ქვეშ. ის მოქცეულია ადმინისტრაციული ორგანოების მმართველობაში, რომლებიც წინ უსწრებდნენ მის მიერ [[1983]] წელს დამოუკიდებლობის ცალმხრივ გამოცხადებას. 6xb8sxr3fu94bl2jwxhebnw5atg9ita 5406746 5406745 2026-06-04T11:56:53Z თეკლა ბიჭიკაშვილი 166292 5406746 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |ქვეყანა = კვიპროსი |add1n= ქვეყანა (დე ფაქტო) |add1= {{დროშა|ჩრდილოეთი კვიპროსი}} }} '''აგია-ტრიასი''',<ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=Cadastral Plan Agia Triada village|url=http://plans.dls.moi.gov.cy/Cadastral_Plans/ammochostos/2500/0330E2.pdf|access-date=30 January 2021|website=}}</ref> ასევე ცნობილი როგორც '''აგიას ტრიასი'''<ref name = langdale>{{cite journal |last1=Langdale |first1=Allan |title=The Architecture and Mosaics of the Basilica of Agias Trias in the Karpas Peninsula, Cyprus |journal=Journal of Cyprus Studies |date=2009 |volume=15 |archive-date = 16 January 2025 |url=https://bpb-us-e1.wpmucdn.com/sites.ucsc.edu/dist/1/154/files/2015/03/Langdale-Basilica-of-Agias-Trias.pdf?bid=154|archive-url=https://web.archive.org/web/20250116201327/https://bpb-us-e1.wpmucdn.com/sites.ucsc.edu/dist/1/154/files/2015/03/Langdale-Basilica-of-Agias-Trias.pdf?bid=154|access-date=16 January 2025}}</ref> ({{lang-el|Αγία Τριάδα}}, ასევე ცნობილი როგორც {{lang-el|Αγία Τριάς}}; {{lang-tr|Aytriada}}) — სოფელი [[კვიპროსი|კვიპროსში]], [[კარპასის ნახევარკუნძული|კარპასის ნახევარკუნძულზე]], [[იალუსა|იალუსას]] აღმოსავლეთით 2 კილომეტრში (1.2 მილი). სოფელი [[დე იურე]] არის კვიპროსის რესპუბლიკის საერთაშორისოდ აღიარებული ნაწილი, თუმცა [[1974]] წელს [[თურქეთი|თურქეთის]] შემოჭრის შემდეგ, კვიპროსის ჩრდილოეთ ნაწილის უმეტესობასთან ერთად, იგი იმყოფება საერთაშორისოდ უღიარებელი [[ჩრდილოეთი კვიპროსი|ჩრდილოეთ კვიპროსის]] თურქული რესპუბლიკის დე ფაქტო კონტროლის ქვეშ. ის მოქცეულია ადმინისტრაციული ორგანოების მმართველობაში, რომლებიც წინ უსწრებდნენ მის მიერ [[1983]] წელს დამოუკიდებლობის ცალმხრივ გამოცხადებას. ==დემოგრაფია== [[2011]] წლის მონაცემებით, სოფლის მოსახლეობა შეადგენდა 614 ადამიანს, რაც დაახლოებით 6.8%-იანი კლებაა [[2006]] წლის მოსახლეობასთან (659 ადამიანი) შედარებით. ამ 614 მცხოვრებლიდან 295 (48%) იყო მამაკაცი, ხოლო 319 (52%) ქალი.<ref name = population /> 1hj6a0plmgzl8wjsv3qg1cprrw1i6zx